Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth1015.html @ 100:eea25317dfad
clarify order of messages
| author | ht |
|---|---|
| date | Fri, 13 Feb 2015 14:54:33 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 15-27</title> | |
| 28 | 19 </head> |
| 53 | 20 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars a quaestione XV ad quaestionem |
| 21 XXVII</div><div class="centro"> | |
| 22 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 23 <tr> |
| 53 | 24 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" border="0" height="190" width="120" src="icons/ghent190.jpg"/></th> |
| 28 | 25 </tr> |
| 26 </table> | |
| 53 | 27 <br/> |
| 28 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1888 editum<br/> | |
| 28 | 29 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 30 magneticas<br/> |
| 31 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 32 <br/></span><br/> | |
| 33 <hr/> | |
| 34 <br/> | |
| 35 <p><a href="sth1003.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 36 <a href="sth1028.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 37 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 38 // | |
| 39 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
40 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 42 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 43 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="#29019">I&ordf; q. 15 pr.'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#29020">I&ordf; q. 15 a. 1 arg. 1'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#29021">I&ordf; q. 15 a. 1 arg. 2'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#29022">I&ordf; q. 15 a. 1 arg. 3'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#29023">I&ordf; q. 15 a. 1 s. c.'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#29024">I&ordf; q. 15 a. 1 co.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#29025">I&ordf; q. 15 a. 1 ad 1'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#29026">I&ordf; q. 15 a. 1 ad 2'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#29027">I&ordf; q. 15 a. 1 ad 3'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#29028">I&ordf; q. 15 a. 2 arg. 1'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#29029">I&ordf; q. 15 a. 2 arg. 2'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#29030">I&ordf; q. 15 a. 2 arg. 3'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#29031">I&ordf; q. 15 a. 2 arg. 4'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#29032">I&ordf; q. 15 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#29033">I&ordf; q. 15 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#29034">I&ordf; q. 15 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#29035">I&ordf; q. 15 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#29036">I&ordf; q. 15 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#29037">I&ordf; q. 15 a. 2 ad 4'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#29038">I&ordf; q. 15 a. 3 arg. 1'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#29039">I&ordf; q. 15 a. 3 arg. 2'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#29040">I&ordf; q. 15 a. 3 arg. 3'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#29041">I&ordf; q. 15 a. 3 arg. 4'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#29042">I&ordf; q. 15 a. 3 s. c.'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#29043">I&ordf; q. 15 a. 3 co.'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#29044">I&ordf; q. 15 a. 3 ad 1'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#29045">I&ordf; q. 15 a. 3 ad 2'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#29046">I&ordf; q. 15 a. 3 ad 3'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#29047">I&ordf; q. 15 a. 3 ad 4'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#29048">I&ordf; q. 16 pr.'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#29049">I&ordf; q. 16 a. 1 arg. 1'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#29050">I&ordf; q. 16 a. 1 arg. 2'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#29051">I&ordf; q. 16 a. 1 arg. 3'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#29052">I&ordf; q. 16 a. 1 s. c.'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#29053">I&ordf; q. 16 a. 1 co.'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#29054">I&ordf; q. 16 a. 1 ad 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#29055">I&ordf; q. 16 a. 1 ad 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#29056">I&ordf; q. 16 a. 1 ad 3'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#29057">I&ordf; q. 16 a. 2 arg. 1'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#29058">I&ordf; q. 16 a. 2 arg. 2'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#29059">I&ordf; q. 16 a. 2 s. c.'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#29060">I&ordf; q. 16 a. 2 co.'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#29061">I&ordf; q. 16 a. 2 ad'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#29062">I&ordf; q. 16 a. 3 arg. 1'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#29063">I&ordf; q. 16 a. 3 arg. 2'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#29064">I&ordf; q. 16 a. 3 arg. 3'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#29065">I&ordf; q. 16 a. 3 s. c.'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#29066">I&ordf; q. 16 a. 3 co.'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#29067">I&ordf; q. 16 a. 3 ad 1'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#29068">I&ordf; q. 16 a. 3 ad 2'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#29069">I&ordf; q. 16 a. 3 ad 3'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#29070">I&ordf; q. 16 a. 4 arg. 1'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#29071">I&ordf; q. 16 a. 4 arg. 2'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#29072">I&ordf; q. 16 a. 4 arg. 3'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#29073">I&ordf; q. 16 a. 4 s. c.'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#29074">I&ordf; q. 16 a. 4 co.'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#29075">I&ordf; q. 16 a. 4 ad 1'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#29076">I&ordf; q. 16 a. 4 ad 2'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#29077">I&ordf; q. 16 a. 4 ad 3'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#29078">I&ordf; q. 16 a. 5 arg. 1'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#29079">I&ordf; q. 16 a. 5 arg. 2'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#29080">I&ordf; q. 16 a. 5 arg. 3'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#29081">I&ordf; q. 16 a. 5 s. c.'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#29082">I&ordf; q. 16 a. 5 co.'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#29083">I&ordf; q. 16 a. 5 ad 1'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#29084">I&ordf; q. 16 a. 5 ad 2'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#29085">I&ordf; q. 16 a. 5 ad 3'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#29086">I&ordf; q. 16 a. 6 arg. 1'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#29087">I&ordf; q. 16 a. 6 arg. 2'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#29088">I&ordf; q. 16 a. 6 s. c.'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#29089">I&ordf; q. 16 a. 6 co.'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#29090">I&ordf; q. 16 a. 6 ad 1'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#29091">I&ordf; q. 16 a. 6 ad 2'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#29092">I&ordf; q. 16 a. 7 arg. 1'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#29093">I&ordf; q. 16 a. 7 arg. 2'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#29094">I&ordf; q. 16 a. 7 arg. 3'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#29095">I&ordf; q. 16 a. 7 arg. 4'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#29096">I&ordf; q. 16 a. 7 s. c.'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#29097">I&ordf; q. 16 a. 7 co.'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#29098">I&ordf; q. 16 a. 7 ad 1'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#29099">I&ordf; q. 16 a. 7 ad 2'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#29100">I&ordf; q. 16 a. 7 ad 3'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#29101">I&ordf; q. 16 a. 7 ad 4'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#29102">I&ordf; q. 16 a. 8 arg. 1'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#29103">I&ordf; q. 16 a. 8 arg. 2'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#29104">I&ordf; q. 16 a. 8 arg. 3'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#29105">I&ordf; q. 16 a. 8 arg. 4'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#29106">I&ordf; q. 16 a. 8 s. c.'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#29107">I&ordf; q. 16 a. 8 co.'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#29108">I&ordf; q. 16 a. 8 ad 1'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#29109">I&ordf; q. 16 a. 8 ad 2'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#29110">I&ordf; q. 16 a. 8 ad 3'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#29111">I&ordf; q. 16 a. 8 ad 4'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#29112">I&ordf; q. 17 pr.'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#29113">I&ordf; q. 17 a. 1 arg. 1'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#29114">I&ordf; q. 17 a. 1 arg. 2'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#29115">I&ordf; q. 17 a. 1 arg. 3'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#29116">I&ordf; q. 17 a. 1 s. c.'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#29117">I&ordf; q. 17 a. 1 co.'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#29118">I&ordf; q. 17 a. 1 ad 1'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#29119">I&ordf; q. 17 a. 1 ad 2'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#29120">I&ordf; q. 17 a. 1 ad 3'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#29121">I&ordf; q. 17 a. 1 ad 4'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#29122">I&ordf; q. 17 a. 2 arg. 1'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#29123">I&ordf; q. 17 a. 2 arg. 2'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#29124">I&ordf; q. 17 a. 2 arg. 3'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#29125">I&ordf; q. 17 a. 2 s. c.'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#29126">I&ordf; q. 17 a. 2 co.'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#29127">I&ordf; q. 17 a. 2 ad 1'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#29128">I&ordf; q. 17 a. 2 ad 2'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#29129">I&ordf; q. 17 a. 2 ad 3'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#29130">I&ordf; q. 17 a. 3 arg. 1'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#29131">I&ordf; q. 17 a. 3 arg. 2'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#29132">I&ordf; q. 17 a. 3 s. c.'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#29133">I&ordf; q. 17 a. 3 co.'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#29134">I&ordf; q. 17 a. 3 ad 1'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#29135">I&ordf; q. 17 a. 3 ad 2'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#29136">I&ordf; q. 17 a. 4 arg. 1'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#29137">I&ordf; q. 17 a. 4 arg. 2'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#29138">I&ordf; q. 17 a. 4 arg. 3'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#29139">I&ordf; q. 17 a. 4 s. c.'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#29140">I&ordf; q. 17 a. 4 co.'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#29141">I&ordf; q. 17 a. 4 ad 1'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#29142">I&ordf; q. 17 a. 4 ad 2'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#29143">I&ordf; q. 17 a. 4 ad 3'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#29144">I&ordf; q. 18 pr.'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#29145">I&ordf; q. 18 a. 1 arg. 1'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#29146">I&ordf; q. 18 a. 1 arg. 2'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#29147">I&ordf; q. 18 a. 1 arg. 3'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#29148">I&ordf; q. 18 a. 1 s. c.'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#29149">I&ordf; q. 18 a. 1 co.'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#29150">I&ordf; q. 18 a. 1 ad 1'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#29151">I&ordf; q. 18 a. 1 ad 2'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#29152">I&ordf; q. 18 a. 1 ad 3'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#29153">I&ordf; q. 18 a. 2 arg. 1'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#29154">I&ordf; q. 18 a. 2 arg. 2'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#29155">I&ordf; q. 18 a. 2 arg. 3'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#29156">I&ordf; q. 18 a. 2 s. c.'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#29157">I&ordf; q. 18 a. 2 co.'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#29158">I&ordf; q. 18 a. 2 ad 1'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#29159">I&ordf; q. 18 a. 2 ad 2'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#29160">I&ordf; q. 18 a. 2 ad 3'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#29161">I&ordf; q. 18 a. 3 arg. 1'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#29162">I&ordf; q. 18 a. 3 arg. 2'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#29163">I&ordf; q. 18 a. 3 arg. 3'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#29164">I&ordf; q. 18 a. 3 s. c.'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#29165">I&ordf; q. 18 a. 3 co.'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#29166">I&ordf; q. 18 a. 3 ad 1'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#29167">I&ordf; q. 18 a. 3 ad 2'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#29168">I&ordf; q. 18 a. 3 ad 3'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#29169">I&ordf; q. 18 a. 4 arg. 1'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#29170">I&ordf; q. 18 a. 4 arg. 2'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#29171">I&ordf; q. 18 a. 4 arg. 3'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#29172">I&ordf; q. 18 a. 4 arg. 4'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#29173">I&ordf; q. 18 a. 4 s. c.'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#29174">I&ordf; q. 18 a. 4 co.'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#29175">I&ordf; q. 18 a. 4 ad 1'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#29176">I&ordf; q. 18 a. 4 ad 2'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#29177">I&ordf; q. 18 a. 4 ad 3'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#29178">I&ordf; q. 18 a. 4 ad 4'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#29179">I&ordf; q. 19 pr.'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#29180">I&ordf; q. 19 a. 1 arg. 1'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#29181">I&ordf; q. 19 a. 1 arg. 2'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#29182">I&ordf; q. 19 a. 1 arg. 3'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#29183">I&ordf; q. 19 a. 1 s. c.'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#29184">I&ordf; q. 19 a. 1 co.'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#29185">I&ordf; q. 19 a. 1 ad 1'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#29186">I&ordf; q. 19 a. 1 ad 2'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#29187">I&ordf; q. 19 a. 1 ad 3'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#29188">I&ordf; q. 19 a. 2 arg. 1'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#29189">I&ordf; q. 19 a. 2 arg. 2'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#29190">I&ordf; q. 19 a. 2 arg. 3'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#29191">I&ordf; q. 19 a. 2 arg. 4'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#29192">I&ordf; q. 19 a. 2 s. c.'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#29193">I&ordf; q. 19 a. 2 co.'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#29194">I&ordf; q. 19 a. 2 ad 1'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#29195">I&ordf; q. 19 a. 2 ad 2'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#29196">I&ordf; q. 19 a. 2 ad 3'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#29197">I&ordf; q. 19 a. 2 ad 4'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#29198">I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#29199">I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#29200">I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 3'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#29201">I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 4'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#29202">I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 5'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#29203">I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 6'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#29204">I&ordf; q. 19 a. 3 s. c.'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#29205">I&ordf; q. 19 a. 3 co.'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#29206">I&ordf; q. 19 a. 3 ad 1'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#29207">I&ordf; q. 19 a. 3 ad 2'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#29208">I&ordf; q. 19 a. 3 ad 3'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#29209">I&ordf; q. 19 a. 3 ad 4'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#29210">I&ordf; q. 19 a. 3 ad 5'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#29211">I&ordf; q. 19 a. 3 ad 6'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#29212">I&ordf; q. 19 a. 4 arg. 1'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#29213">I&ordf; q. 19 a. 4 arg. 2'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#29214">I&ordf; q. 19 a. 4 arg. 3'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#29215">I&ordf; q. 19 a. 4 arg. 4'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#29216">I&ordf; q. 19 a. 4 s. c.'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#29217">I&ordf; q. 19 a. 4 co.'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#29218">I&ordf; q. 19 a. 4 ad 1'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#29219">I&ordf; q. 19 a. 4 ad 2'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#29220">I&ordf; q. 19 a. 4 ad 3'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#29221">I&ordf; q. 19 a. 4 ad 4'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#29222">I&ordf; q. 19 a. 5 arg. 1'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#29223">I&ordf; q. 19 a. 5 arg. 2'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#29224">I&ordf; q. 19 a. 5 arg. 3'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#29225">I&ordf; q. 19 a. 5 s. c.'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#29226">I&ordf; q. 19 a. 5 co.'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#29227">I&ordf; q. 19 a. 5 ad 1'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#29228">I&ordf; q. 19 a. 5 ad 2'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#29229">I&ordf; q. 19 a. 5 ad 3'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#29230">I&ordf; q. 19 a. 6 arg. 1'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#29231">I&ordf; q. 19 a. 6 arg. 2'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#29232">I&ordf; q. 19 a. 6 arg. 3'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#29233">I&ordf; q. 19 a. 6 s. c.'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#29234">I&ordf; q. 19 a. 6 co.'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#29235">I&ordf; q. 19 a. 6 ad 1'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#29236">I&ordf; q. 19 a. 6 ad 2'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#29237">I&ordf; q. 19 a. 6 ad 3'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#29238">I&ordf; q. 19 a. 7 arg. 1'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#29239">I&ordf; q. 19 a. 7 arg. 2'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#29240">I&ordf; q. 19 a. 7 arg. 3'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#29241">I&ordf; q. 19 a. 7 arg. 4'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#29242">I&ordf; q. 19 a. 7 s. c.'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#29243">I&ordf; q. 19 a. 7 co.'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#29244">I&ordf; q. 19 a. 7 ad 1'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#29245">I&ordf; q. 19 a. 7 ad 2'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#29246">I&ordf; q. 19 a. 7 ad 3'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#29247">I&ordf; q. 19 a. 7 ad 4'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#29248">I&ordf; q. 19 a. 8 arg. 1'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#29249">I&ordf; q. 19 a. 8 arg. 2'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#29250">I&ordf; q. 19 a. 8 arg. 3'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#29251">I&ordf; q. 19 a. 8 s. c.'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#29252">I&ordf; q. 19 a. 8 co.'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#29253">I&ordf; q. 19 a. 8 ad 1'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#29254">I&ordf; q. 19 a. 8 ad 2'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#29255">I&ordf; q. 19 a. 8 ad 3'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#29256">I&ordf; q. 19 a. 9 arg. 1'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#29257">I&ordf; q. 19 a. 9 arg. 2'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#29258">I&ordf; q. 19 a. 9 arg. 3'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#29259">I&ordf; q. 19 a. 9 s. c.'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#29260">I&ordf; q. 19 a. 9 co.'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#29261">I&ordf; q. 19 a. 9 ad 1'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#29262">I&ordf; q. 19 a. 9 ad 2'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#29263">I&ordf; q. 19 a. 9 ad 3'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#29264">I&ordf; q. 19 a. 10 arg. 1'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#29265">I&ordf; q. 19 a. 10 arg. 2'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#29266">I&ordf; q. 19 a. 10 s. c.'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#29267">I&ordf; q. 19 a. 10 co.'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#29268">I&ordf; q. 19 a. 10 ad 1'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#29269">I&ordf; q. 19 a. 10 ad 2'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#29270">I&ordf; q. 19 a. 11 arg. 1'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#29271">I&ordf; q. 19 a. 11 arg. 2'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#29272">I&ordf; q. 19 a. 11 s. c.'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#29273">I&ordf; q. 19 a. 11 co.'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#29274">I&ordf; q. 19 a. 11 ad 1'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#29275">I&ordf; q. 19 a. 11 ad 2'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#29276">I&ordf; q. 19 a. 12 arg. 1'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#29277">I&ordf; q. 19 a. 12 arg. 2'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#29278">I&ordf; q. 19 a. 12 arg. 3'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#29279">I&ordf; q. 19 a. 12 arg. 4'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#29280">I&ordf; q. 19 a. 12 co.'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#29281">I&ordf; q. 19 a. 12 ad 1'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#29282">I&ordf; q. 19 a. 12 ad 2'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#29283">I&ordf; q. 19 a. 12 ad 3'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#29284">I&ordf; q. 19 a. 12 ad 4'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#29285">I&ordf; q. 20 pr.'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#29286">I&ordf; q. 20 a. 1 arg. 1'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#29287">I&ordf; q. 20 a. 1 arg. 2'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#29288">I&ordf; q. 20 a. 1 arg. 3'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#29289">I&ordf; q. 20 a. 1 s. c.'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#29290">I&ordf; q. 20 a. 1 co.'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#29291">I&ordf; q. 20 a. 1 ad 1'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#29292">I&ordf; q. 20 a. 1 ad 2'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#29293">I&ordf; q. 20 a. 1 ad 3'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#29294">I&ordf; q. 20 a. 2 arg. 1'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#29295">I&ordf; q. 20 a. 2 arg. 2'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#29296">I&ordf; q. 20 a. 2 arg. 3'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#29297">I&ordf; q. 20 a. 2 arg. 4'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#29298">I&ordf; q. 20 a. 2 s. c.'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#29299">I&ordf; q. 20 a. 2 co.'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#29300">I&ordf; q. 20 a. 2 ad 1'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#29301">I&ordf; q. 20 a. 2 ad 2'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#29302">I&ordf; q. 20 a. 2 ad 3'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#29303">I&ordf; q. 20 a. 2 ad 4'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#29304">I&ordf; q. 20 a. 3 arg. 1'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#29305">I&ordf; q. 20 a. 3 arg. 2'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#29306">I&ordf; q. 20 a. 3 arg. 3'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#29307">I&ordf; q. 20 a. 3 s. c.'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#29308">I&ordf; q. 20 a. 3 co.'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#29309">I&ordf; q. 20 a. 3 ad 1'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#29310">I&ordf; q. 20 a. 3 ad 2'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#29311">I&ordf; q. 20 a. 3 ad 3'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#29312">I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 1'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#29313">I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 2'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#29314">I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 3'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#29315">I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 4'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#29316">I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 5'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#29317">I&ordf; q. 20 a. 4 s. c.'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#29318">I&ordf; q. 20 a. 4 co.'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#29319">I&ordf; q. 20 a. 4 ad 1'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#29320">I&ordf; q. 20 a. 4 ad 2'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#29321">I&ordf; q. 20 a. 4 ad 3'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#29322">I&ordf; q. 20 a. 4 ad 4'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#29323">I&ordf; q. 20 a. 4 ad 5'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#29324">I&ordf; q. 21 pr.'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#29325">I&ordf; q. 21 a. 1 arg. 1'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#29326">I&ordf; q. 21 a. 1 arg. 2'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#29327">I&ordf; q. 21 a. 1 arg. 3'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#29328">I&ordf; q. 21 a. 1 arg. 4'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#29329">I&ordf; q. 21 a. 1 s. c.'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#29330">I&ordf; q. 21 a. 1 co.'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#29331">I&ordf; q. 21 a. 1 ad 1'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#29332">I&ordf; q. 21 a. 1 ad 2'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#29333">I&ordf; q. 21 a. 1 ad 3'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#29334">I&ordf; q. 21 a. 1 ad 4'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#29335">I&ordf; q. 21 a. 2 arg. 1'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#29336">I&ordf; q. 21 a. 2 arg. 2'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#29337">I&ordf; q. 21 a. 2 s. c.'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#29338">I&ordf; q. 21 a. 2 co.'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#29339">I&ordf; q. 21 a. 2 ad 1'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#29340">I&ordf; q. 21 a. 2 ad 2'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#29341">I&ordf; q. 21 a. 3 arg. 1'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#29342">I&ordf; q. 21 a. 3 arg. 2'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#29343">I&ordf; q. 21 a. 3 s. c.'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#29344">I&ordf; q. 21 a. 3 co.'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#29345">I&ordf; q. 21 a. 3 ad 1'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#29346">I&ordf; q. 21 a. 3 ad 2'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#29347">I&ordf; q. 21 a. 4 arg. 1'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#29348">I&ordf; q. 21 a. 4 arg. 2'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#29349">I&ordf; q. 21 a. 4 arg. 3'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#29350">I&ordf; q. 21 a. 4 arg. 4'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#29351">I&ordf; q. 21 a. 4 s. c.'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#29352">I&ordf; q. 21 a. 4 co.'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#29353">I&ordf; q. 21 a. 4 ad 1'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#29354">I&ordf; q. 21 a. 4 ad 2'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#29355">I&ordf; q. 21 a. 4 ad 3'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#29356">I&ordf; q. 21 a. 4 ad 4'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#29357">I&ordf; q. 22 pr.'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#29358">I&ordf; q. 22 a. 1 arg. 1'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#29359">I&ordf; q. 22 a. 1 arg. 2'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#29360">I&ordf; q. 22 a. 1 arg. 3'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#29361">I&ordf; q. 22 a. 1 s. c.'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#29362">I&ordf; q. 22 a. 1 co.'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#29363">I&ordf; q. 22 a. 1 ad 1'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#29364">I&ordf; q. 22 a. 1 ad 2'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#29365">I&ordf; q. 22 a. 1 ad 3'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#29366">I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 1'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#29367">I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 2'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#29368">I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 3'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#29369">I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 4'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#29370">I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 5'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#29371">I&ordf; q. 22 a. 2 s. c.'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#29372">I&ordf; q. 22 a. 2 co.'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#29373">I&ordf; q. 22 a. 2 ad 1'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#29374">I&ordf; q. 22 a. 2 ad 2'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#29375">I&ordf; q. 22 a. 2 ad 3'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#29376">I&ordf; q. 22 a. 2 ad 4'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#29377">I&ordf; q. 22 a. 2 ad 5'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#29378">I&ordf; q. 22 a. 3 arg. 1'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#29379">I&ordf; q. 22 a. 3 arg. 2'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#29380">I&ordf; q. 22 a. 3 arg. 3'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#29381">I&ordf; q. 22 a. 3 s. c.'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#29382">I&ordf; q. 22 a. 3 co.'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#29383">I&ordf; q. 22 a. 3 ad 1'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#29384">I&ordf; q. 22 a. 3 ad 2'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#29385">I&ordf; q. 22 a. 3 ad 3'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#29386">I&ordf; q. 22 a. 4 arg. 1'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#29387">I&ordf; q. 22 a. 4 arg. 2'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#29388">I&ordf; q. 22 a. 4 arg. 3'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#29389">I&ordf; q. 22 a. 4 s. c.'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#29390">I&ordf; q. 22 a. 4 co.'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#29391">I&ordf; q. 22 a. 4 ad 1'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#29392">I&ordf; q. 22 a. 4 ad 2'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#29393">I&ordf; q. 22 a. 4 ad 3'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#29394">I&ordf; q. 23 pr.'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#29395">I&ordf; q. 23 a. 1 arg. 1'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#29396">I&ordf; q. 23 a. 1 arg. 2'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#29397">I&ordf; q. 23 a. 1 arg. 3'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#29398">I&ordf; q. 23 a. 1 arg. 4'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#29399">I&ordf; q. 23 a. 1 s. c.'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#29400">I&ordf; q. 23 a. 1 co.'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#29401">I&ordf; q. 23 a. 1 ad 1'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#29402">I&ordf; q. 23 a. 1 ad 2'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#29403">I&ordf; q. 23 a. 1 ad 3'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#29404">I&ordf; q. 23 a. 1 ad 4'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#29405">I&ordf; q. 23 a. 2 arg. 1'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#29406">I&ordf; q. 23 a. 2 arg. 2'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#29407">I&ordf; q. 23 a. 2 arg. 3'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#29408">I&ordf; q. 23 a. 2 arg. 4'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#29409">I&ordf; q. 23 a. 2 s. c.'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#29410">I&ordf; q. 23 a. 2 co.'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#29411">I&ordf; q. 23 a. 2 ad 1'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#29412">I&ordf; q. 23 a. 2 ad 2'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#29413">I&ordf; q. 23 a. 2 ad 3'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#29414">I&ordf; q. 23 a. 2 ad 4'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#29415">I&ordf; q. 23 a. 3 arg. 1'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#29416">I&ordf; q. 23 a. 3 arg. 2'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#29417">I&ordf; q. 23 a. 3 arg. 3'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#29418">I&ordf; q. 23 a. 3 s. c.'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#29419">I&ordf; q. 23 a. 3 co.'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#29420">I&ordf; q. 23 a. 3 ad 1'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#29421">I&ordf; q. 23 a. 3 ad 2'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#29422">I&ordf; q. 23 a. 3 ad 3'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#29423">I&ordf; q. 23 a. 4 arg. 1'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#29424">I&ordf; q. 23 a. 4 arg. 2'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#29425">I&ordf; q. 23 a. 4 arg. 3'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#29426">I&ordf; q. 23 a. 4 s. c.'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#29427">I&ordf; q. 23 a. 4 co.'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#29428">I&ordf; q. 23 a. 4 ad 1'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#29429">I&ordf; q. 23 a. 4 ad 2'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#29430">I&ordf; q. 23 a. 4 ad 3'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#29431">I&ordf; q. 23 a. 5 arg. 1'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#29432">I&ordf; q. 23 a. 5 arg. 2'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#29433">I&ordf; q. 23 a. 5 arg. 3'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#29434">I&ordf; q. 23 a. 5 s. c.'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#29435">I&ordf; q. 23 a. 5 co.'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#29436">I&ordf; q. 23 a. 5 ad 1'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#29437">I&ordf; q. 23 a. 5 ad 2'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#29438">I&ordf; q. 23 a. 5 ad 3'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#29439">I&ordf; q. 23 a. 6 arg. 1'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#29440">I&ordf; q. 23 a. 6 arg. 2'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#29441">I&ordf; q. 23 a. 6 arg. 3'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#29442">I&ordf; q. 23 a. 6 s. c.'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#29443">I&ordf; q. 23 a. 6 co.'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#29444">I&ordf; q. 23 a. 6 ad 1'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#29445">I&ordf; q. 23 a. 6 ad 2'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#29446">I&ordf; q. 23 a. 6 ad 3'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#29447">I&ordf; q. 23 a. 7 arg. 1'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#29448">I&ordf; q. 23 a. 7 arg. 2'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#29449">I&ordf; q. 23 a. 7 arg. 3'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#29450">I&ordf; q. 23 a. 7 s. c.'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#29451">I&ordf; q. 23 a. 7 co.'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#29452">I&ordf; q. 23 a. 7 ad 1'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#29453">I&ordf; q. 23 a. 7 ad 2'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#29454">I&ordf; q. 23 a. 7 ad 3'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#29455">I&ordf; q. 23 a. 8 arg. 1'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#29456">I&ordf; q. 23 a. 8 arg. 2'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#29457">I&ordf; q. 23 a. 8 arg. 3'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#29458">I&ordf; q. 23 a. 8 s. c.'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#29459">I&ordf; q. 23 a. 8 co.'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#29460">I&ordf; q. 23 a. 8 ad 1'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#29461">I&ordf; q. 23 a. 8 ad 2'); | |
| 492 document.write('<OPTION VALUE="#29462">I&ordf; q. 23 a. 8 ad 3'); | |
| 493 document.write('<OPTION VALUE="#29463">I&ordf; q. 24 pr.'); | |
| 494 document.write('<OPTION VALUE="#29464">I&ordf; q. 24 a. 1 arg. 1'); | |
| 495 document.write('<OPTION VALUE="#29465">I&ordf; q. 24 a. 1 arg. 2'); | |
| 496 document.write('<OPTION VALUE="#29466">I&ordf; q. 24 a. 1 arg. 3'); | |
| 497 document.write('<OPTION VALUE="#29467">I&ordf; q. 24 a. 1 s. c.'); | |
| 498 document.write('<OPTION VALUE="#29468">I&ordf; q. 24 a. 1 co.'); | |
| 499 document.write('<OPTION VALUE="#29469">I&ordf; q. 24 a. 1 ad 1'); | |
| 500 document.write('<OPTION VALUE="#29470">I&ordf; q. 24 a. 1 ad 2'); | |
| 501 document.write('<OPTION VALUE="#29471">I&ordf; q. 24 a. 1 ad 3'); | |
| 502 document.write('<OPTION VALUE="#29472">I&ordf; q. 24 a. 1 ad 4'); | |
| 503 document.write('<OPTION VALUE="#29473">I&ordf; q. 24 a. 2 arg. 1'); | |
| 504 document.write('<OPTION VALUE="#29474">I&ordf; q. 24 a. 2 arg. 2'); | |
| 505 document.write('<OPTION VALUE="#29475">I&ordf; q. 24 a. 2 arg. 3'); | |
| 506 document.write('<OPTION VALUE="#29476">I&ordf; q. 24 a. 2 s. c.'); | |
| 507 document.write('<OPTION VALUE="#29477">I&ordf; q. 24 a. 2 co.'); | |
| 508 document.write('<OPTION VALUE="#29478">I&ordf; q. 24 a. 2 ad 1'); | |
| 509 document.write('<OPTION VALUE="#29479">I&ordf; q. 24 a. 2 ad 2'); | |
| 510 document.write('<OPTION VALUE="#29480">I&ordf; q. 24 a. 2 ad 3'); | |
| 511 document.write('<OPTION VALUE="#29481">I&ordf; q. 24 a. 3 arg. 1'); | |
| 512 document.write('<OPTION VALUE="#29482">I&ordf; q. 24 a. 3 arg. 2'); | |
| 513 document.write('<OPTION VALUE="#29483">I&ordf; q. 24 a. 3 arg. 3'); | |
| 514 document.write('<OPTION VALUE="#29484">I&ordf; q. 24 a. 3 s. c.'); | |
| 515 document.write('<OPTION VALUE="#29485">I&ordf; q. 24 a. 3 co.'); | |
| 516 document.write('<OPTION VALUE="#29486">I&ordf; q. 24 a. 3 ad 1'); | |
| 517 document.write('<OPTION VALUE="#29487">I&ordf; q. 24 a. 3 ad 2'); | |
| 518 document.write('<OPTION VALUE="#29488">I&ordf; q. 24 a. 3 ad 3'); | |
| 519 document.write('<OPTION VALUE="#29489">I&ordf; q. 25 pr.'); | |
| 520 document.write('<OPTION VALUE="#29490">I&ordf; q. 25 a. 1 arg. 1'); | |
| 521 document.write('<OPTION VALUE="#29491">I&ordf; q. 25 a. 1 arg. 2'); | |
| 522 document.write('<OPTION VALUE="#29492">I&ordf; q. 25 a. 1 arg. 3'); | |
| 523 document.write('<OPTION VALUE="#29493">I&ordf; q. 25 a. 1 arg. 4'); | |
| 524 document.write('<OPTION VALUE="#29494">I&ordf; q. 25 a. 1 s. c.'); | |
| 525 document.write('<OPTION VALUE="#29495">I&ordf; q. 25 a. 1 co.'); | |
| 526 document.write('<OPTION VALUE="#29496">I&ordf; q. 25 a. 1 ad 1'); | |
| 527 document.write('<OPTION VALUE="#29497">I&ordf; q. 25 a. 1 ad 2'); | |
| 528 document.write('<OPTION VALUE="#29498">I&ordf; q. 25 a. 1 ad 3'); | |
| 529 document.write('<OPTION VALUE="#29499">I&ordf; q. 25 a. 1 ad 4'); | |
| 530 document.write('<OPTION VALUE="#29500">I&ordf; q. 25 a. 2 arg. 1'); | |
| 531 document.write('<OPTION VALUE="#29501">I&ordf; q. 25 a. 2 arg. 2'); | |
| 532 document.write('<OPTION VALUE="#29502">I&ordf; q. 25 a. 2 arg. 3'); | |
| 533 document.write('<OPTION VALUE="#29503">I&ordf; q. 25 a. 2 s. c.'); | |
| 534 document.write('<OPTION VALUE="#29504">I&ordf; q. 25 a. 2 co.'); | |
| 535 document.write('<OPTION VALUE="#29505">I&ordf; q. 25 a. 2 ad 1'); | |
| 536 document.write('<OPTION VALUE="#29506">I&ordf; q. 25 a. 2 ad 2'); | |
| 537 document.write('<OPTION VALUE="#29507">I&ordf; q. 25 a. 2 ad 3'); | |
| 538 document.write('<OPTION VALUE="#29508">I&ordf; q. 25 a. 3 arg. 1'); | |
| 539 document.write('<OPTION VALUE="#29509">I&ordf; q. 25 a. 3 arg. 2'); | |
| 540 document.write('<OPTION VALUE="#29510">I&ordf; q. 25 a. 3 arg. 3'); | |
| 541 document.write('<OPTION VALUE="#29511">I&ordf; q. 25 a. 3 arg. 4'); | |
| 542 document.write('<OPTION VALUE="#29512">I&ordf; q. 25 a. 3 s. c.'); | |
| 543 document.write('<OPTION VALUE="#29513">I&ordf; q. 25 a. 3 co.'); | |
| 544 document.write('<OPTION VALUE="#29514">I&ordf; q. 25 a. 3 ad 1'); | |
| 545 document.write('<OPTION VALUE="#29515">I&ordf; q. 25 a. 3 ad 2'); | |
| 546 document.write('<OPTION VALUE="#29516">I&ordf; q. 25 a. 3 ad 3'); | |
| 547 document.write('<OPTION VALUE="#29517">I&ordf; q. 25 a. 3 ad 4'); | |
| 548 document.write('<OPTION VALUE="#29518">I&ordf; q. 25 a. 4 arg. 1'); | |
| 549 document.write('<OPTION VALUE="#29519">I&ordf; q. 25 a. 4 arg. 2'); | |
| 550 document.write('<OPTION VALUE="#29520">I&ordf; q. 25 a. 4 arg. 3'); | |
| 551 document.write('<OPTION VALUE="#29521">I&ordf; q. 25 a. 4 s. c.'); | |
| 552 document.write('<OPTION VALUE="#29522">I&ordf; q. 25 a. 4 co.'); | |
| 553 document.write('<OPTION VALUE="#29523">I&ordf; q. 25 a. 4 ad 1'); | |
| 554 document.write('<OPTION VALUE="#29524">I&ordf; q. 25 a. 4 ad 2'); | |
| 555 document.write('<OPTION VALUE="#29525">I&ordf; q. 25 a. 4 ad 3'); | |
| 556 document.write('<OPTION VALUE="#29526">I&ordf; q. 25 a. 5 arg. 1'); | |
| 557 document.write('<OPTION VALUE="#29527">I&ordf; q. 25 a. 5 arg. 2'); | |
| 558 document.write('<OPTION VALUE="#29528">I&ordf; q. 25 a. 5 arg. 3'); | |
| 559 document.write('<OPTION VALUE="#29529">I&ordf; q. 25 a. 5 s. c.'); | |
| 560 document.write('<OPTION VALUE="#29530">I&ordf; q. 25 a. 5 co.'); | |
| 561 document.write('<OPTION VALUE="#29531">I&ordf; q. 25 a. 5 ad 1'); | |
| 562 document.write('<OPTION VALUE="#29532">I&ordf; q. 25 a. 5 ad 2'); | |
| 563 document.write('<OPTION VALUE="#29533">I&ordf; q. 25 a. 5 ad 3'); | |
| 564 document.write('<OPTION VALUE="#29534">I&ordf; q. 25 a. 6 arg. 1'); | |
| 565 document.write('<OPTION VALUE="#29535">I&ordf; q. 25 a. 6 arg. 2'); | |
| 566 document.write('<OPTION VALUE="#29536">I&ordf; q. 25 a. 6 arg. 3'); | |
| 567 document.write('<OPTION VALUE="#29537">I&ordf; q. 25 a. 6 arg. 4'); | |
| 568 document.write('<OPTION VALUE="#29538">I&ordf; q. 25 a. 6 s. c.'); | |
| 569 document.write('<OPTION VALUE="#29539">I&ordf; q. 25 a. 6 co.'); | |
| 570 document.write('<OPTION VALUE="#29540">I&ordf; q. 25 a. 6 ad 1'); | |
| 571 document.write('<OPTION VALUE="#29541">I&ordf; q. 25 a. 6 ad 2'); | |
| 572 document.write('<OPTION VALUE="#29542">I&ordf; q. 25 a. 6 ad 3'); | |
| 573 document.write('<OPTION VALUE="#29543">I&ordf; q. 25 a. 6 ad 4'); | |
| 574 document.write('<OPTION VALUE="#29544">I&ordf; q. 26 pr.'); | |
| 575 document.write('<OPTION VALUE="#29545">I&ordf; q. 26 a. 1 arg. 1'); | |
| 576 document.write('<OPTION VALUE="#29546">I&ordf; q. 26 a. 1 arg. 2'); | |
| 577 document.write('<OPTION VALUE="#29547">I&ordf; q. 26 a. 1 s. c.'); | |
| 578 document.write('<OPTION VALUE="#29548">I&ordf; q. 26 a. 1 co.'); | |
| 579 document.write('<OPTION VALUE="#29549">I&ordf; q. 26 a. 1 ad 1'); | |
| 580 document.write('<OPTION VALUE="#29550">I&ordf; q. 26 a. 1 ad 2'); | |
| 581 document.write('<OPTION VALUE="#29551">I&ordf; q. 26 a. 2 arg. 1'); | |
| 582 document.write('<OPTION VALUE="#29552">I&ordf; q. 26 a. 2 arg. 2'); | |
| 583 document.write('<OPTION VALUE="#29553">I&ordf; q. 26 a. 2 s. c.'); | |
| 584 document.write('<OPTION VALUE="#29554">I&ordf; q. 26 a. 2 co.'); | |
| 585 document.write('<OPTION VALUE="#29555">I&ordf; q. 26 a. 2 ad 1'); | |
| 586 document.write('<OPTION VALUE="#29556">I&ordf; q. 26 a. 2 ad 2'); | |
| 587 document.write('<OPTION VALUE="#29557">I&ordf; q. 26 a. 3 arg. 1'); | |
| 588 document.write('<OPTION VALUE="#29558">I&ordf; q. 26 a. 3 arg. 2'); | |
| 589 document.write('<OPTION VALUE="#29559">I&ordf; q. 26 a. 3 s. c.'); | |
| 590 document.write('<OPTION VALUE="#29560">I&ordf; q. 26 a. 3 co.'); | |
| 591 document.write('<OPTION VALUE="#29561">I&ordf; q. 26 a. 3 ad 1'); | |
| 592 document.write('<OPTION VALUE="#29562">I&ordf; q. 26 a. 3 ad 2'); | |
| 593 document.write('<OPTION VALUE="#29563">I&ordf; q. 26 a. 4 arg. 1'); | |
| 594 document.write('<OPTION VALUE="#29564">I&ordf; q. 26 a. 4 arg. 2'); | |
| 595 document.write('<OPTION VALUE="#29565">I&ordf; q. 26 a. 4 s. c.'); | |
| 596 document.write('<OPTION VALUE="#29566">I&ordf; q. 26 a. 4 co.'); | |
| 597 document.write('<OPTION VALUE="#29567">I&ordf; q. 26 a. 4 ad 1'); | |
| 598 document.write('<OPTION VALUE="#29568">I&ordf; q. 26 a. 4 ad 2'); | |
| 599 document.write('<OPTION VALUE="#29569">I&ordf; q. 27 pr.'); | |
| 600 document.write('<OPTION VALUE="#29570">I&ordf; q. 27 a. 1 arg. 1'); | |
| 601 document.write('<OPTION VALUE="#29571">I&ordf; q. 27 a. 1 arg. 2'); | |
| 602 document.write('<OPTION VALUE="#29572">I&ordf; q. 27 a. 1 arg. 3'); | |
| 603 document.write('<OPTION VALUE="#29573">I&ordf; q. 27 a. 1 s. c.'); | |
| 604 document.write('<OPTION VALUE="#29574">I&ordf; q. 27 a. 1 co.'); | |
| 605 document.write('<OPTION VALUE="#29575">I&ordf; q. 27 a. 1 ad 1'); | |
| 606 document.write('<OPTION VALUE="#29576">I&ordf; q. 27 a. 1 ad 2'); | |
| 607 document.write('<OPTION VALUE="#29577">I&ordf; q. 27 a. 1 ad 3'); | |
| 608 document.write('<OPTION VALUE="#29578">I&ordf; q. 27 a. 2 arg. 1'); | |
| 609 document.write('<OPTION VALUE="#29579">I&ordf; q. 27 a. 2 arg. 2'); | |
| 610 document.write('<OPTION VALUE="#29580">I&ordf; q. 27 a. 2 arg. 3'); | |
| 611 document.write('<OPTION VALUE="#29581">I&ordf; q. 27 a. 2 s. c.'); | |
| 612 document.write('<OPTION VALUE="#29582">I&ordf; q. 27 a. 2 co.'); | |
| 613 document.write('<OPTION VALUE="#29583">I&ordf; q. 27 a. 2 ad 1'); | |
| 614 document.write('<OPTION VALUE="#29584">I&ordf; q. 27 a. 2 ad 2'); | |
| 615 document.write('<OPTION VALUE="#29585">I&ordf; q. 27 a. 2 ad 3'); | |
| 616 document.write('<OPTION VALUE="#29586">I&ordf; q. 27 a. 3 arg. 1'); | |
| 617 document.write('<OPTION VALUE="#29587">I&ordf; q. 27 a. 3 arg. 2'); | |
| 618 document.write('<OPTION VALUE="#29588">I&ordf; q. 27 a. 3 arg. 3'); | |
| 619 document.write('<OPTION VALUE="#29589">I&ordf; q. 27 a. 3 s. c.'); | |
| 620 document.write('<OPTION VALUE="#29590">I&ordf; q. 27 a. 3 co.'); | |
| 621 document.write('<OPTION VALUE="#29591">I&ordf; q. 27 a. 3 ad 1'); | |
| 622 document.write('<OPTION VALUE="#29592">I&ordf; q. 27 a. 3 ad 2'); | |
| 623 document.write('<OPTION VALUE="#29593">I&ordf; q. 27 a. 3 ad 3'); | |
| 624 document.write('<OPTION VALUE="#29594">I&ordf; q. 27 a. 4 arg. 1'); | |
| 625 document.write('<OPTION VALUE="#29595">I&ordf; q. 27 a. 4 arg. 2'); | |
| 626 document.write('<OPTION VALUE="#29596">I&ordf; q. 27 a. 4 arg. 3'); | |
| 627 document.write('<OPTION VALUE="#29597">I&ordf; q. 27 a. 4 s. c.'); | |
| 628 document.write('<OPTION VALUE="#29598">I&ordf; q. 27 a. 4 co.'); | |
| 629 document.write('<OPTION VALUE="#29599">I&ordf; q. 27 a. 4 ad 1'); | |
| 630 document.write('<OPTION VALUE="#29600">I&ordf; q. 27 a. 4 ad 2'); | |
| 631 document.write('<OPTION VALUE="#29601">I&ordf; q. 27 a. 4 ad 3'); | |
| 632 document.write('<OPTION VALUE="#29602">I&ordf; q. 27 a. 5 arg. 1'); | |
| 633 document.write('<OPTION VALUE="#29603">I&ordf; q. 27 a. 5 arg. 2'); | |
| 634 document.write('<OPTION VALUE="#29604">I&ordf; q. 27 a. 5 arg. 3'); | |
| 635 document.write('<OPTION VALUE="#29605">I&ordf; q. 27 a. 5 s. c.'); | |
| 636 document.write('<OPTION VALUE="#29606">I&ordf; q. 27 a. 5 co.'); | |
| 637 document.write('<OPTION VALUE="#29607">I&ordf; q. 27 a. 5 ad 1'); | |
| 638 document.write('<OPTION VALUE="#29608">I&ordf; q. 27 a. 5 ad 2'); | |
| 639 document.write('<OPTION VALUE="#29609">I&ordf; q. 27 a. 5 ad 3'); | |
| 640 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 641 document.write('<BR><BR>'); | |
| 642 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 643 document.write('<\/FORM>'); | |
| 644 // --> | |
| 645 // | |
| 646 </script><br/> | |
| 647 <hr/> | |
| 648 <br/></div><div class="q" id="q15"><h2>Quaestio 15</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 15 pr."><a name="29019"><span class="ref">[29019] | |
| 649 Iª q. 15 pr.</span></a> Post considerationem de scientia Dei, | |
| 28 | 650 restat considerare de ideis. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, |
| 651 an sint ideae. Secundo, utrum sint plures, vel una tantum. Tertio, | |
| 53 | 652 utrum sint omnium quae cognoscuntur a Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 15 a. 1 arg. 1"><a name="29020"><span class="ref">[29020] Iª q. 15 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 653 proceditur. Videtur quod ideae non sint. Dicit enim Dionysius, VII |
| 654 cap. de Div. Nom., quod Deus non cognoscit res secundum ideam. Sed | |
| 655 ideae non ponuntur ad aliud, nisi ut per eas cognoscantur res. Ergo | |
| 53 | 656 ideae non sunt.</p><p title="I q. 15 a. 1 arg. 2"><a name="29021"><span class="ref">[29021] Iª q. 15 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 657 in seipso cognoscit omnia, ut supra dictum est. Sed seipsum non |
| 53 | 658 cognoscit per ideam. Ergo nec alia.</p><p title="I q. 15 a. 1 arg. 3"><a name="29022"><span class="ref">[29022] Iª q. 15 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, idea |
| 28 | 659 ponitur ut principium cognoscendi et operandi. Sed essentia divina |
| 660 est sufficiens principium cognoscendi et operandi omnia. Non ergo | |
| 53 | 661 necesse est ponere ideas.</p><p title="I q. 15 a. 1 s. c."><a name="29023"><span class="ref">[29023] Iª q. 15 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 662 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>tanta |
| 663 vis in ideis constituitur, ut, nisi his intellectis, sapiens esse | |
| 53 | 664 nemo possit</i>.</p><p title="I q. 15 a. 1 co."><a name="29024"><span class="ref">[29024] Iª q. 15 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 665 quod necesse est ponere in mente divina ideas. Idea enim Graece, |
| 666 Latine forma dicitur, unde per ideas intelliguntur formae aliarum | |
| 667 rerum, praeter ipsas res existentes. Forma autem alicuius rei | |
| 668 praeter ipsam existens, ad duo esse potest, vel ut sit exemplar | |
| 669 eius cuius dicitur forma; vel ut sit principium cognitionis ipsius, | |
| 670 secundum quod formae cognoscibilium dicuntur esse in cognoscente. | |
| 671 Et quantum ad utrumque est necesse ponere ideas. Quod sic patet. In | |
| 672 omnibus enim quae non a casu generantur, necesse est formam esse | |
| 673 finem generationis cuiuscumque. Agens autem non ageret propter | |
| 674 formam, nisi inquantum similitudo formae est in ipso. Quod quidem | |
| 675 contingit dupliciter. In quibusdam enim agentibus praeexistit forma | |
| 676 rei fiendae secundum esse naturale, sicut in his quae agunt per | |
| 677 naturam; sicut homo generat hominem, et ignis ignem. In quibusdam | |
| 678 vero secundum esse intelligibile, ut in his quae agunt per | |
| 679 intellectum; sicut similitudo domus praeexistit in mente | |
| 680 aedificatoris. Et haec potest dici idea domus, quia artifex | |
| 681 intendit domum assimilare formae quam mente concepit. Quia igitur | |
| 682 mundus non est casu factus, sed est factus a Deo per intellectum | |
| 683 agente, ut infra patebit, necesse est quod in mente divina sit | |
| 684 forma, ad similitudinem cuius mundus est factus. Et in hoc | |
| 53 | 685 consistit ratio ideae.</p><p title="I q. 15 a. 1 ad 1"><a name="29025"><span class="ref">[29025] Iª q. 15 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 686 dicendum quod Deus non intelligit res secundum ideam extra se |
| 687 existentem. Et sic etiam Aristoteles improbat opinionem Platonis de | |
| 688 ideis, secundum quod ponebat eas per se existentes, non in | |
| 53 | 689 intellectu.</p><p title="I q. 15 a. 1 ad 2"><a name="29026"><span class="ref">[29026] Iª q. 15 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 690 dicendum quod, licet Deus per essentiam suam se et alia cognoscat, |
| 691 tamen essentia sua est principium operativum aliorum, non autem sui | |
| 692 ipsius, et ideo habet rationem ideae secundum quod ad alia | |
| 53 | 693 comparatur, non autem secundum quod comparatur ad ipsum Deum.</p><p title="I q. 15 a. 1 ad 3"><a name="29027"><span class="ref">[29027] Iª q. 15 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 694 dicendum quod Deus secundum essentiam suam est similitudo omnium |
| 53 | 695 rerum. Unde idea in Deo nihil est aliud quam Dei essentia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 15 a. 2 arg. 1"><a name="29028"><span class="ref">[29028] Iª q. 15 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 696 proceditur. Videtur quod non sint plures ideae. Idea enim in Deo |
| 697 est eius essentia. Sed essentia Dei est una tantum. Ergo et idea | |
| 53 | 698 est una.</p><p title="I q. 15 a. 2 arg. 2"><a name="29029"><span class="ref">[29029] Iª q. 15 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 699 idea est principium cognoscendi et operandi, ita ars et sapientia. |
| 700 Sed in Deo non sunt plures artes et sapientiae. Ergo nec plures | |
| 53 | 701 ideae.</p><p title="I q. 15 a. 2 arg. 3"><a name="29030"><span class="ref">[29030] Iª q. 15 a. 2 arg. 3</span></a> Si dicatur quod |
| 28 | 702 ideae multiplicantur secundum respectus ad diversas creaturas, |
| 703 contra, pluralitas idearum est ab aeterno. Si ergo ideae sunt | |
| 704 plures, creaturae autem sunt temporales, ergo temporale erit causa | |
| 53 | 705 aeterni.</p><p title="I q. 15 a. 2 arg. 4"><a name="29031"><span class="ref">[29031] Iª q. 15 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 706 respectus isti aut sunt secundum rem in creaturis tantum, aut etiam |
| 707 in Deo. Si in creaturis tantum, cum creaturae non sint ab aeterno, | |
| 708 pluralitas idearum non erit ab aeterno, si multiplicentur solum | |
| 709 secundum huiusmodi respectus. Si autem realiter sunt in Deo, | |
| 710 sequitur quod alia pluralitas realis sit in Deo quam pluralitas | |
| 711 personarum, quod est contra Damascenum, dicentem quod in divinis | |
| 712 omnia unum sunt, praeter ingenerationem, generationem et | |
| 53 | 713 processionem. Sic igitur non sunt plures ideae.</p><p title="I q. 15 a. 2 s. c."><a name="29032"><span class="ref">[29032] Iª q. 15 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 714 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>ideae |
| 715 sunt principales quaedam formae vel rationes rerum stabiles atque | |
| 716 incommutabiles, quia ipsae formatae non sunt, ac per hoc aeternae | |
| 717 ac semper eodem modo se habentes, quae divina intelligentia | |
| 718 continentur. Sed cum ipsae neque oriantur neque intereant, secundum | |
| 719 eas tamen formari dicitur omne quod oriri et interire potest, et | |
| 53 | 720 omne quod oritur et interit</i>.</p><p title="I q. 15 a. 2 co."><a name="29033"><span class="ref">[29033] Iª q. 15 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 721 quod necesse est ponere plures ideas. Ad cuius evidentiam, |
| 722 considerandum est quod in quolibet effectu illud quod est ultimus | |
| 723 finis, proprie est intentum a principali agente; sicut ordo | |
| 724 exercitus a duce. Illud autem quod est optimum in rebus existens, | |
| 725 est bonum ordinis universi, ut patet per philosophum in XII | |
| 726 Metaphys. Ordo igitur universi est proprie a Deo intentus, et non | |
| 727 per accidens proveniens secundum successionem agentium, prout | |
| 728 quidam dixerunt quod Deus creavit primum creatum tantum, quod | |
| 729 creatum creavit secundum creatum, et sic inde quousque producta est | |
| 730 tanta rerum multitudo, secundum quam opinionem, Deus non haberet | |
| 731 nisi ideam primi creati. Sed si ipse ordo universi est per se | |
| 732 creatus ab eo, et intentus ab ipso, necesse est quod habeat ideam | |
| 733 ordinis universi. Ratio autem alicuius totius haberi non potest, | |
| 734 nisi habeantur propriae rationes eorum ex quibus totum | |
| 735 constituitur, sicut aedificator speciem domus concipere non posset, | |
| 736 nisi apud ipsum esset propria ratio cuiuslibet partium eius. Sic | |
| 737 igitur oportet quod in mente divina sint propriae rationes omnium | |
| 738 rerum. Unde dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., | |
| 739 quod <i>singula propriis rationibus a Deo creata sunt</i>. Unde | |
| 740 sequitur quod in mente divina sint plures ideae. Hoc autem quomodo | |
| 741 divinae simplicitati non repugnet, facile est videre, si quis | |
| 742 consideret ideam operati esse in mente operantis sicut quod | |
| 743 intelligitur; non autem sicut species qua intelligitur, quae est | |
| 744 forma faciens intellectum in actu. Forma enim domus in mente | |
| 745 aedificatoris est aliquid ab eo intellectum, ad cuius similitudinem | |
| 746 domum in materia format. Non est autem contra simplicitatem divini | |
| 747 intellectus, quod multa intelligat, sed contra simplicitatem eius | |
| 748 esset, si per plures species eius intellectus formaretur. Unde | |
| 749 plures ideae sunt in mente divina ut intellectae ab ipso. Quod hoc | |
| 750 modo potest videri. Ipse enim essentiam suam perfecte cognoscit, | |
| 751 unde cognoscit eam secundum omnem modum quo cognoscibilis est. | |
| 752 Potest autem cognosci non solum secundum quod in se est, sed | |
| 753 secundum quod est participabilis secundum aliquem modum | |
| 754 similitudinis a creaturis. Unaquaeque autem creatura habet propriam | |
| 755 speciem, secundum quod aliquo modo participat divinae essentiae | |
| 756 similitudinem. Sic igitur inquantum Deus cognoscit suam essentiam | |
| 757 ut sic imitabilem a tali creatura, cognoscit eam ut propriam | |
| 758 rationem et ideam huius creaturae. Et similiter de aliis. Et sic | |
| 759 patet quod Deus intelligit plures rationes proprias plurium rerum; | |
| 53 | 760 quae sunt plures ideae.</p><p title="I q. 15 a. 2 ad 1"><a name="29034"><span class="ref">[29034] Iª q. 15 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 761 dicendum quod idea non nominat divinam essentiam inquantum est |
| 762 essentia, sed inquantum est similitudo vel ratio huius vel illius | |
| 763 rei. Unde secundum quod sunt plures rationes intellectae ex una | |
| 53 | 764 essentia, secundum hoc dicuntur plures ideae.</p><p title="I q. 15 a. 2 ad 2"><a name="29035"><span class="ref">[29035] Iª q. 15 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 765 dicendum quod sapientia et ars significantur ut quo Deus |
| 766 intelligit, sed idea ut quod Deus intelligit. Deus autem uno | |
| 767 intelligit multa; et non solum secundum quod in seipsis sunt, sed | |
| 768 etiam secundum quod intellecta sunt; quod est intelligere plures | |
| 769 rationes rerum. Sicut artifex, dum intelligit formam domus in | |
| 770 materia, dicitur intelligere domum, dum autem intelligit formam | |
| 771 domus ut a se speculatam, ex eo quod intelligit se intelligere eam, | |
| 772 intelligit ideam vel rationem domus. Deus autem non solum | |
| 773 intelligit multas res per essentiam suam, sed etiam intelligit se | |
| 774 intelligere multa per essentiam suam. Sed hoc est intelligere | |
| 775 plures rationes rerum; vel, plures ideas esse in intellectu eius ut | |
| 53 | 776 intellectas.</p><p title="I q. 15 a. 2 ad 3"><a name="29036"><span class="ref">[29036] Iª q. 15 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 777 dicendum quod huiusmodi respectus, quibus multiplicantur ideae, non |
| 778 causantur a rebus, sed ab intellectu divino, comparante essentiam | |
| 53 | 779 suam ad res.</p><p title="I q. 15 a. 2 ad 4"><a name="29037"><span class="ref">[29037] Iª q. 15 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 780 dicendum quod respectus multiplicantes ideas, non sunt in rebus |
| 781 creatis, sed in Deo. Non tamen sunt reales respectus, sicut illi | |
| 53 | 782 quibus distinguuntur personae, sed respectus intellecti a Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 15 a. 3 arg. 1"><a name="29038"><span class="ref">[29038] Iª q. 15 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 783 proceditur. Videtur quod non omnium quae cognoscit Deus, sint ideae |
| 784 in ipso. Mali enim idea non est in Deo, quia sequeretur malum esse | |
| 785 in Deo. Sed mala cognoscuntur a Deo. Ergo non omnium quae | |
| 53 | 786 cognoscuntur a Deo, sunt ideae.</p><p title="I q. 15 a. 3 arg. 2"><a name="29039"><span class="ref">[29039] Iª q. 15 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 787 cognoscit ea quae nec sunt nec erunt nec fuerunt, ut supra dictum |
| 788 est. Sed horum non sunt ideae, quia dicit Dionysius, V cap. de Div. | |
| 789 Nom., quod <i>exemplaria sunt divinae voluntates, determinativae et | |
| 790 effectivae rerum</i>. Ergo non omnium quae a Deo cognoscuntur, sunt | |
| 53 | 791 ideae in ipso.</p><p title="I q. 15 a. 3 arg. 3"><a name="29040"><span class="ref">[29040] Iª q. 15 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 792 cognoscit materiam primam, quae non potest habere ideam, cum nullam |
| 53 | 793 habeat formam. Ergo idem quod prius.</p><p title="I q. 15 a. 3 arg. 4"><a name="29041"><span class="ref">[29041] Iª q. 15 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 794 constat quod Deus scit non solum species, sed etiam genera et |
| 795 singularia et accidentia. Sed horum non sunt ideae, secundum | |
| 796 positionem Platonis, qui primus ideas introduxit, ut dicit | |
| 797 Augustinus. Non ergo omnium cognitorum a Deo sunt ideae in | |
| 53 | 798 ipso.</p><p title="I q. 15 a. 3 s. c."><a name="29042"><span class="ref">[29042] Iª q. 15 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, ideae |
| 28 | 799 sunt rationes in mente divina existentes, ut per Augustinum patet. |
| 800 Sed omnium quae cognoscit, Deus habet proprias rationes. Ergo | |
| 53 | 801 omnium quae cognoscit, habet ideam.</p><p title="I q. 15 a. 3 co."><a name="29043"><span class="ref">[29043] Iª q. 15 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 802 quod, cum ideae a Platone ponerentur principia cognitionis rerum et |
| 803 generationis ipsarum, ad utrumque se habet idea, prout in mente | |
| 804 divina ponitur. Et secundum quod est principium factionis rerum, | |
| 805 exemplar dici potest, et ad practicam cognitionem pertinet. | |
| 806 Secundum autem quod principium cognoscitivum est, proprie dicitur | |
| 807 ratio; et potest etiam ad scientiam speculativam pertinere. | |
| 808 Secundum ergo quod exemplar est, secundum hoc se habet ad omnia | |
| 809 quae a Deo fiunt secundum aliquod tempus. Secundum vero quod | |
| 810 principium cognoscitivum est, se habet ad omnia quae cognoscuntur a | |
| 811 Deo, etiam si nullo tempore fiant; et ad omnia quae a Deo | |
| 812 cognoscuntur secundum propriam rationem, et secundum quod | |
| 53 | 813 cognoscuntur ab ipso per modum speculationis.</p><p title="I q. 15 a. 3 ad 1"><a name="29044"><span class="ref">[29044] Iª q. 15 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 814 dicendum quod malum cognoscitur a Deo non per propriam rationem, |
| 815 sed per rationem boni. Et ideo malum non habet in Deo ideam, neque | |
| 53 | 816 secundum quod idea est exemplar, neque secundum quod est ratio.</p><p title="I q. 15 a. 3 ad 2"><a name="29045"><span class="ref">[29045] Iª q. 15 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 817 dicendum quod eorum quae neque sunt neque erunt neque fuerunt, Deus |
| 818 non habet practicam cognitionem, nisi virtute tantum. Unde respectu | |
| 819 eorum non est idea in Deo, secundum quod idea significat exemplar, | |
| 53 | 820 sed solum secundum quod significat rationem.</p><p title="I q. 15 a. 3 ad 3"><a name="29046"><span class="ref">[29046] Iª q. 15 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 821 dicendum quod Plato, secundum quosdam, posuit materiam non creatam, |
| 822 et ideo non posuit ideam esse materiae, sed materiae concausam. Sed | |
| 823 quia nos ponimus materiam creatam a Deo, non tamen sine forma, | |
| 824 habet quidem materia ideam in Deo, non tamen aliam ab idea | |
| 825 compositi. Nam materia secundum se neque esse habet, neque | |
| 53 | 826 cognoscibilis est.</p><p title="I q. 15 a. 3 ad 4"><a name="29047"><span class="ref">[29047] Iª q. 15 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 827 dicendum quod genera non possunt habere ideam aliam ab idea |
| 828 speciei, secundum quod idea significat exemplar, quia nunquam genus | |
| 829 fit nisi in aliqua specie. Similiter etiam est de accidentibus quae | |
| 830 inseparabiliter concomitantur subiectum, quia haec simul fiunt cum | |
| 831 subiecto. Accidentia autem quae superveniunt subiecto, specialem | |
| 832 ideam habent. Artifex enim per formam domus facit omnia accidentia | |
| 833 quae a principio concomitantur domum, sed ea quae superveniunt | |
| 834 domui iam factae, ut picturae vel aliquid aliud, facit per aliquam | |
| 835 aliam formam. Individua vero, secundum Platonem, non habebant aliam | |
| 836 ideam quam ideam speciei, tum quia singularia individuantur per | |
| 837 materiam, quam ponebat esse increatam, ut quidam dicunt, et | |
| 838 concausam ideae; tum quia intentio naturae consistit in speciebus, | |
| 839 nec particularia producit, nisi ut in eis species salventur. Sed | |
| 840 providentia divina non solum se extendit ad species, sed ad | |
| 53 | 841 singularia, ut infra dicetur.</p></div></div><div class="q" id="q16"><h2>Quaestio 16</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 16 pr."><a name="29048"><span class="ref">[29048] |
| 842 Iª q. 16 pr.</span></a> Quoniam autem scientia verorum est, | |
| 28 | 843 post considerationem scientiae Dei, de veritate inquirendum est. |
| 844 Circa quam quaeruntur octo. Primo, utrum veritas sit in re, vel | |
| 845 tantum in intellectu. Secundo, utrum sit tantum in intellectu | |
| 846 componente et dividente. Tertio, de comparatione veri ad ens. | |
| 847 Quarto, de comparatione veri ad bonum. Quinto, utrum Deus sit | |
| 848 veritas. Sexto, utrum omnia sint vera veritate una, vel pluribus. | |
| 849 Septimo, de aeternitate veritatis. Octavo, de incommutabilitate | |
| 53 | 850 ipsius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 16 a. 1 arg. 1"><a name="29049"><span class="ref">[29049] Iª q. 16 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 851 proceditur. Videtur quod veritas non sit tantum in intellectu, sed |
| 852 magis in rebus. Augustinus enim, in libro Soliloq., reprobat hanc | |
| 853 notificationem veri, verum est id quod videtur, quia secundum hoc, | |
| 854 lapides qui sunt in abditissimo terrae sinu, non essent veri | |
| 855 lapides, quia non videntur. Reprobat etiam istam, verum est quod | |
| 856 ita se habet ut videtur cognitori, si velit et possit cognoscere, | |
| 857 quia secundum hoc sequeretur quod nihil esset verum, si nullus | |
| 858 posset cognoscere. Et definit sic verum, verum est id quod est. Et | |
| 53 | 859 sic videtur quod veritas sit in rebus, et non in intellectu.</p><p title="I q. 16 a. 1 arg. 2"><a name="29050"><span class="ref">[29050] Iª q. 16 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 860 quidquid est verum, veritate verum est. Si igitur veritas est in |
| 861 intellectu solo, nihil erit verum nisi secundum quod intelligitur, | |
| 862 quod est error antiquorum philosophorum, qui dicebant omne quod | |
| 863 videtur, esse verum. Ad quod sequitur contradictoria simul esse | |
| 53 | 864 vera, cum contradictoria simul a diversis vera esse videantur.</p><p title="I q. 16 a. 1 arg. 3"><a name="29051"><span class="ref">[29051] Iª q. 16 a. 1 arg. 3</span></a> <i>Praeterea, |
| 28 | 865 propter quod unumquodque, et illud magis</i>, ut patet I Poster. |
| 866 <i>Sed ex eo quod res est vel non est, est opinio vel oratio vera | |
| 867 vel falsa</i>, secundum philosophum in praedicamentis. Ergo veritas | |
| 53 | 868 magis est in rebus quam in intellectu.</p><p title="I q. 16 a. 1 s. c."><a name="29052"><span class="ref">[29052] Iª q. 16 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 869 quod philosophus dicit, VI Metaphys., quod <i>verum et falsum non |
| 53 | 870 sunt in rebus, sed in intellectu</i>.</p><p title="I q. 16 a. 1 co."><a name="29053"><span class="ref">[29053] Iª q. 16 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 871 quod, sicut bonum nominat id in quod tendit appetitus, ita verum |
| 872 nominat id in quod tendit intellectus. Hoc autem distat inter | |
| 873 appetitum et intellectum, sive quamcumque cognitionem, quia | |
| 874 cognitio est secundum quod cognitum est in cognoscente, appetitus | |
| 875 autem est secundum quod appetens inclinatur in ipsam rem appetitam. | |
| 876 Et sic terminus appetitus, quod est bonum, est in re appetibili, | |
| 877 sed terminus cognitionis, quod est verum, est in ipso intellectu. | |
| 878 Sicut autem bonum est in re, inquantum habet ordinem ad appetitum; | |
| 879 et propter hoc ratio bonitatis derivatur a re appetibili in | |
| 880 appetitum, secundum quod appetitus dicitur bonus, prout est boni, | |
| 881 ita, cum verum sit in intellectu secundum quod conformatur rei | |
| 882 intellectae, necesse est quod ratio veri ab intellectu ad rem | |
| 883 intellectam derivetur, ut res etiam intellecta vera dicatur, | |
| 884 secundum quod habet aliquem ordinem ad intellectum. Res autem | |
| 885 intellecta ad intellectum aliquem potest habere ordinem vel per se, | |
| 886 vel per accidens. Per se quidem habet ordinem ad intellectum a quo | |
| 887 dependet secundum suum esse, per accidens autem ad intellectum a | |
| 888 quo cognoscibilis est. Sicut si dicamus quod domus comparatur ad | |
| 889 intellectum artificis per se, per accidens autem comparatur ad | |
| 890 intellectum a quo non dependet. Iudicium autem de re non sumitur | |
| 891 secundum id quod inest ei per accidens, sed secundum id quod inest | |
| 892 ei per se. Unde unaquaeque res dicitur vera absolute, secundum | |
| 893 ordinem ad intellectum a quo dependet. Et inde est quod res | |
| 894 artificiales dicuntur verae per ordinem ad intellectum nostrum, | |
| 895 dicitur enim domus vera, quae assequitur similitudinem formae quae | |
| 896 est in mente artificis; et dicitur oratio vera, inquantum est | |
| 897 signum intellectus veri. Et similiter res naturales dicuntur esse | |
| 898 verae, secundum quod assequuntur similitudinem specierum quae sunt | |
| 899 in mente divina, dicitur enim verus lapis, qui assequitur propriam | |
| 900 lapidis naturam, secundum praeconceptionem intellectus divini. Sic | |
| 901 ergo veritas principaliter est in intellectu; secundario vero in | |
| 902 rebus, secundum quod comparantur ad intellectum ut ad principium. | |
| 903 Et secundum hoc, veritas diversimode notificatur. Nam Augustinus, | |
| 904 in libro de vera Relig., dicit quod <i>veritas est, qua ostenditur | |
| 905 id quod est</i>. Et Hilarius dicit quod <i>verum est declarativum | |
| 906 aut manifestativum esse</i>. Et hoc pertinet ad veritatem secundum | |
| 907 quod est in intellectu. Ad veritatem autem rei secundum ordinem ad | |
| 908 intellectum, pertinet definitio Augustini in libro de vera Relig., | |
| 909 <i>veritas est summa similitudo principii, quae sine ulla | |
| 910 dissimilitudine est</i>. Et quaedam definitio Anselmi, <i>veritas | |
| 911 est rectitudo sola mente perceptibilis</i>; nam rectum est, quod | |
| 912 principio concordat. Et quaedam definitio Avicennae, <i>veritas | |
| 913 uniuscuiusque rei est proprietas sui esse quod stabilitum est | |
| 914 ei</i>. Quod autem dicitur quod veritas est adaequatio rei et | |
| 53 | 915 intellectus potest ad utrumque pertinere.</p><p title="I q. 16 a. 1 ad 1"><a name="29054"><span class="ref">[29054] Iª q. 16 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 916 dicendum quod Augustinus loquitur de veritate rei; et excludit a |
| 917 ratione huius veritatis, comparationem ad intellectum nostrum. Nam | |
| 53 | 918 id quod est per accidens, ab unaquaque definitione excluditur.</p><p title="I q. 16 a. 1 ad 2"><a name="29055"><span class="ref">[29055] Iª q. 16 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 919 dicendum quod antiqui philosophi species rerum naturalium non |
| 920 dicebant procedere ab aliquo intellectu, sed eas provenire a casu, | |
| 921 et quia considerabant quod verum importat comparationem ad | |
| 922 intellectum, cogebantur veritatem rerum constituere in ordine ad | |
| 923 intellectum nostrum. Ex quo inconvenientia sequebantur quae | |
| 924 philosophus prosequitur in IV Metaphys. Quae quidem inconvenientia | |
| 925 non accidunt, si ponamus veritatem rerum consistere in comparatione | |
| 53 | 926 ad intellectum divinum.</p><p title="I q. 16 a. 1 ad 3"><a name="29056"><span class="ref">[29056] Iª q. 16 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 927 dicendum quod, licet veritas intellectus nostri a re causetur, non |
| 928 tamen oportet quod in re per prius inveniatur ratio veritatis, | |
| 929 sicut neque in medicina per prius invenitur ratio sanitatis quam in | |
| 930 animali; virtus enim medicinae, non sanitas eius, causat sanitatem, | |
| 931 cum non sit agens univocum. Et similiter esse rei, non veritas | |
| 932 eius, causat veritatem intellectus. Unde philosophus dicit quod | |
| 933 opinio et oratio vera est <i>ex eo quod res est, non ex eo quod res | |
| 53 | 934 vera est</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 16 a. 2 arg. 1"><a name="29057"><span class="ref">[29057] Iª q. 16 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 935 proceditur. Videtur quod veritas non sit solum in intellectu |
| 936 componente et dividente. Dicit enim philosophus, in III de anima, | |
| 937 quod sicut sensus propriorum sensibilium semper veri sunt, ita et | |
| 938 intellectus eius quod quid est. Sed compositio et divisio non est | |
| 939 neque in sensu, neque in intellectu cognoscente quod quid est. Ergo | |
| 53 | 940 veritas non solum est in compositione et divisione intellectus.</p><p title="I q. 16 a. 2 arg. 2"><a name="29058"><span class="ref">[29058] Iª q. 16 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Isaac |
| 28 | 941 dicit, in libro de definitionibus, quod veritas est adaequatio rei |
| 942 et intellectus. Sed sicut intellectus complexorum potest adaequari | |
| 943 rebus, ita intellectus incomplexorum, et etiam sensus sentiens rem | |
| 944 ut est. Ergo veritas non est solum in compositione et divisione | |
| 53 | 945 intellectus.</p><p title="I q. 16 a. 2 s. c."><a name="29059"><span class="ref">[29059] Iª q. 16 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 946 quod dicit philosophus, in VI Metaphys., quod circa simplicia et |
| 947 quod quid est non est veritas, nec in intellectu neque in | |
| 53 | 948 rebus.</p><p title="I q. 16 a. 2 co."><a name="29060"><span class="ref">[29060] Iª q. 16 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 949 quod verum, sicut dictum est, secundum sui primam rationem est in |
| 950 intellectu. Cum autem omnis res sit vera secundum quod habet | |
| 951 propriam formam naturae suae, necesse est quod intellectus, | |
| 952 inquantum est cognoscens, sit verus inquantum habet similitudinem | |
| 953 rei cognitae, quae est forma eius inquantum est cognoscens. Et | |
| 954 propter hoc per conformitatem intellectus et rei veritas definitur. | |
| 955 Unde conformitatem istam cognoscere, est cognoscere veritatem. Hanc | |
| 956 autem nullo modo sensus cognoscit, licet enim visus habeat | |
| 957 similitudinem visibilis, non tamen cognoscit comparationem quae est | |
| 958 inter rem visam et id quod ipse apprehendit de ea. Intellectus | |
| 959 autem conformitatem sui ad rem intelligibilem cognoscere potest, | |
| 960 sed tamen non apprehendit eam secundum quod cognoscit de aliquo | |
| 961 quod quid est; sed quando iudicat rem ita se habere sicut est forma | |
| 962 quam de re apprehendit, tunc primo cognoscit et dicit verum. Et hoc | |
| 963 facit componendo et dividendo, nam in omni propositione aliquam | |
| 964 formam significatam per praedicatum, vel applicat alicui rei | |
| 965 significatae per subiectum, vel removet ab ea. Et ideo bene | |
| 966 invenitur quod sensus est verus de aliqua re, vel intellectus | |
| 967 cognoscendo quod quid est, sed non quod cognoscat aut dicat verum. | |
| 968 Et similiter est de vocibus complexis aut incomplexis. Veritas | |
| 969 quidem igitur potest esse in sensu, vel in intellectu cognoscente | |
| 970 quod quid est, ut in quadam re vera, non autem ut cognitum in | |
| 971 cognoscente, quod importat nomen veri; perfectio enim intellectus | |
| 972 est verum ut cognitum. Et ideo, proprie loquendo, veritas est in | |
| 973 intellectu componente et dividente, non autem in sensu, neque in | |
| 53 | 974 intellectu cognoscente quod quid est.</p><p title="I q. 16 a. 2 ad arg."><a name="29061"><span class="ref">[29061] Iª q. 16 a. 2 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 975 patet solutio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 16 a. 3 arg. 1"><a name="29062"><span class="ref">[29062] Iª q. 16 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 28 | 976 proceditur. Videtur quod verum et ens non convertantur. Verum enim |
| 977 est proprie in intellectu, ut dictum est. Ens autem proprie est in | |
| 53 | 978 rebus. Ergo non convertuntur.</p><p title="I q. 16 a. 3 arg. 2"><a name="29063"><span class="ref">[29063] Iª q. 16 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 979 quod se extendit ad ens et non ens, non convertitur cum ente. Sed |
| 980 verum se extendit ad ens et non ens, nam verum est quod est esse, | |
| 53 | 981 et quod non est non esse. Ergo verum et ens non convertuntur.</p><p title="I q. 16 a. 3 arg. 3"><a name="29064"><span class="ref">[29064] Iª q. 16 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, quae |
| 28 | 982 se habent secundum prius et posterius, non videntur converti. Sed |
| 983 verum videtur prius esse quam ens, nam ens non intelligitur nisi | |
| 53 | 984 sub ratione veri. Ergo videtur quod non sint convertibilia.</p><p title="I q. 16 a. 3 s. c."><a name="29065"><span class="ref">[29065] Iª q. 16 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 985 quod dicit philosophus, II Metaphys., quod eadem est dispositio |
| 53 | 986 rerum in esse et veritate.</p><p title="I q. 16 a. 3 co."><a name="29066"><span class="ref">[29066] Iª q. 16 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 987 quod, sicut bonum habet rationem appetibilis, ita verum habet |
| 988 ordinem ad cognitionem. Unumquodque autem inquantum habet de esse, | |
| 989 intantum est cognoscibile. Et propter hoc dicitur in III de anima, | |
| 990 quod anima est quodammodo omnia secundum sensum et intellectum. Et | |
| 991 ideo, sicut bonum convertitur cum ente, ita et verum. Sed tamen, | |
| 992 sicut bonum addit rationem appetibilis supra ens, ita et verum | |
| 53 | 993 comparationem ad intellectum.</p><p title="I q. 16 a. 3 ad 1"><a name="29067"><span class="ref">[29067] Iª q. 16 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 994 dicendum quod verum est in rebus et in intellectu, ut dictum est. |
| 995 Verum autem quod est in rebus, convertitur cum ente secundum | |
| 996 substantiam. Sed verum quod est in intellectu, convertitur cum | |
| 997 ente, ut manifestativum cum manifestato. Hoc enim est de ratione | |
| 998 veri, ut dictum est. Quamvis posset dici quod etiam ens est in | |
| 999 rebus et in intellectu, sicut et verum; licet verum principaliter | |
| 1000 in intellectu, ens vero principaliter in rebus. Et hoc accidit | |
| 53 | 1001 propter hoc, quod verum et ens differunt ratione.</p><p title="I q. 16 a. 3 ad 2"><a name="29068"><span class="ref">[29068] Iª q. 16 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1002 dicendum quod non ens non habet in se unde cognoscatur, sed |
| 1003 cognoscitur inquantum intellectus facit illud cognoscibile. Unde | |
| 1004 verum fundatur in ente, inquantum non ens est quoddam ens rationis, | |
| 53 | 1005 apprehensum scilicet a ratione.</p><p title="I q. 16 a. 3 ad 3"><a name="29069"><span class="ref">[29069] Iª q. 16 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1006 dicendum quod, cum dicitur quod ens non potest apprehendi sine |
| 1007 ratione veri, hoc potest dupliciter intelligi. Uno modo, ita quod | |
| 1008 non apprehendatur ens, nisi ratio veri assequatur apprehensionem | |
| 1009 entis. Et sic locutio habet veritatem. Alio modo posset sic | |
| 1010 intelligi, quod ens non posset apprehendi, nisi apprehenderetur | |
| 1011 ratio veri. Et hoc falsum est. Sed verum non potest apprehendi, | |
| 1012 nisi apprehendatur ratio entis, quia ens cadit in ratione veri. Et | |
| 1013 est simile sicut si comparemus intelligibile ad ens. Non enim | |
| 1014 potest intelligi ens, quin ens sit intelligibile, sed tamen potest | |
| 1015 intelligi ens, ita quod non intelligatur eius intelligibilitas. Et | |
| 1016 similiter ens intellectum est verum, non tamen intelligendo ens, | |
| 53 | 1017 intelligitur verum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 16 a. 4 arg. 1"><a name="29070"><span class="ref">[29070] Iª q. 16 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1018 proceditur. Videtur quod bonum secundum rationem sit prius quam |
| 1019 verum. Quod enim est universalius, secundum rationem prius est, ut | |
| 1020 patet ex I Physic. Sed bonum est universalius quam verum, nam verum | |
| 1021 est quoddam bonum, scilicet intellectus. Ergo bonum prius est | |
| 53 | 1022 secundum rationem quam verum.</p><p title="I q. 16 a. 4 arg. 2"><a name="29071"><span class="ref">[29071] Iª q. 16 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum |
| 28 | 1023 est in rebus, verum autem in compositione et divisione intellectus, |
| 1024 ut dictum est. Sed ea quae sunt in re, sunt priora his quae sunt in | |
| 53 | 1025 intellectu. Ergo prius est secundum rationem bonum quam verum.</p><p title="I q. 16 a. 4 arg. 3"><a name="29072"><span class="ref">[29072] Iª q. 16 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1026 veritas est quaedam species virtutis, ut patet in IV Ethic. Sed |
| 1027 virtus continetur sub bono, est enim bona qualitas mentis, ut dicit | |
| 53 | 1028 Augustinus. Ergo bonum est prius quam verum.</p><p title="I q. 16 a. 4 s. c."><a name="29073"><span class="ref">[29073] Iª q. 16 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, quod |
| 28 | 1029 est in pluribus, est prius secundum rationem. Sed verum est in |
| 1030 quibusdam in quibus non est bonum, scilicet in mathematicis. Ergo | |
| 53 | 1031 verum est prius quam bonum.</p><p title="I q. 16 a. 4 co."><a name="29074"><span class="ref">[29074] Iª q. 16 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1032 quod, licet bonum et verum supposito convertantur cum ente, tamen |
| 1033 ratione differunt. Et secundum hoc verum, absolute loquendo, prius | |
| 1034 est quam bonum. Quod ex duobus apparet. Primo quidem ex hoc, quod | |
| 1035 verum propinquius se habet ad ens, quod est prius, quam bonum. Nam | |
| 1036 verum respicit ipsum esse simpliciter et immediate, ratio autem | |
| 1037 boni consequitur esse, secundum quod est aliquo modo perfectum; sic | |
| 1038 enim appetibile est. Secundo apparet ex hoc, quod cognitio | |
| 1039 naturaliter praecedit appetitum. Unde, cum verum respiciat | |
| 1040 cognitionem, bonum autem appetitum, prius erit verum quam bonum | |
| 53 | 1041 secundum rationem.</p><p title="I q. 16 a. 4 ad 1"><a name="29075"><span class="ref">[29075] Iª q. 16 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1042 dicendum quod voluntas et intellectus mutuo se includunt, nam |
| 1043 intellectus intelligit voluntatem, et voluntas vult intellectum | |
| 1044 intelligere. Sic ergo inter illa quae ordinantur ad obiectum | |
| 1045 voluntatis, continentur etiam ea quae sunt intellectus; et e | |
| 1046 converso. Unde in ordine appetibilium, bonum se habet ut | |
| 1047 universale, et verum ut particulare, in ordine autem | |
| 1048 intelligibilium est e converso. Ex hoc ergo quod verum est quoddam | |
| 1049 bonum, sequitur quod bonum sit prius in ordine appetibilium, non | |
| 53 | 1050 autem quod sit prius simpliciter.</p><p title="I q. 16 a. 4 ad 2"><a name="29076"><span class="ref">[29076] Iª q. 16 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1051 dicendum quod secundum hoc est aliquid prius ratione, quod prius |
| 1052 cadit in intellectu. Intellectus autem per prius apprehendit ipsum | |
| 1053 ens; et secundario apprehendit se intelligere ens; et tertio | |
| 1054 apprehendit se appetere ens. Unde primo est ratio entis, secundo | |
| 53 | 1055 ratio veri, tertio ratio boni, licet bonum sit in rebus.</p><p title="I q. 16 a. 4 ad 3"><a name="29077"><span class="ref">[29077] Iª q. 16 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1056 dicendum quod virtus quae dicitur veritas, non est veritas |
| 1057 communis, sed quaedam veritas secundum quam homo in dictis et | |
| 1058 factis ostendit se ut est. Veritas autem vitae dicitur | |
| 1059 particulariter, secundum quod homo in vita sua implet illud ad quod | |
| 1060 ordinatur per intellectum divinum, sicut etiam dictum est veritatem | |
| 1061 esse in ceteris rebus. Veritas autem iustitiae est secundum quod | |
| 1062 homo servat id quod debet alteri secundum ordinem legum. Unde ex | |
| 1063 his particularibus veritatibus non est procedendum ad veritatem | |
| 53 | 1064 communem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 16 a. 5 arg. 1"><a name="29078"><span class="ref">[29078] Iª q. 16 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 1065 proceditur. Videtur quod Deus non sit veritas. Veritas enim |
| 1066 consistit in compositione et divisione intellectus. Sed in Deo non | |
| 53 | 1067 est compositio et divisio. Ergo non est ibi veritas.</p><p title="I q. 16 a. 5 arg. 2"><a name="29079"><span class="ref">[29079] Iª q. 16 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1068 veritas, secundum Augustinum, in libro de vera Relig., est |
| 1069 similitudo principii. Sed Dei non est similitudo ad principium. | |
| 53 | 1070 Ergo in Deo non est veritas.</p><p title="I q. 16 a. 5 arg. 3"><a name="29080"><span class="ref">[29080] Iª q. 16 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1071 quidquid dicitur de Deo, dicitur de eo ut de prima causa omnium, |
| 1072 sicut esse Dei est causa omnis esse, et bonitas eius est causa | |
| 1073 omnis boni. Si ergo in Deo sit veritas, ergo omne verum erit ab | |
| 1074 ipso. Sed aliquem peccare est verum. Ergo hoc erit a Deo. Quod | |
| 53 | 1075 patet esse falsum.</p><p title="I q. 16 a. 5 s. c."><a name="29081"><span class="ref">[29081] Iª q. 16 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1076 quod dicit dominus, Ioan. XIV, <i>ego sum via, veritas et |
| 53 | 1077 vita</i>.</p><p title="I q. 16 a. 5 co."><a name="29082"><span class="ref">[29082] Iª q. 16 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1078 quod, sicut dictum est, veritas invenitur in intellectu secundum |
| 1079 quod apprehendit rem ut est, et in re secundum quod habet esse | |
| 1080 conformabile intellectui. Hoc autem maxime invenitur in Deo. Nam | |
| 1081 esse suum non solum est conforme suo intellectui, sed etiam est | |
| 1082 ipsum suum intelligere; et suum intelligere est mensura et causa | |
| 1083 omnis alterius esse, et omnis alterius intellectus; et ipse est | |
| 1084 suum esse et intelligere. Unde sequitur quod non solum in ipso sit | |
| 53 | 1085 veritas, sed quod ipse sit ipsa summa et prima veritas.</p><p title="I q. 16 a. 5 ad 1"><a name="29083"><span class="ref">[29083] Iª q. 16 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1086 dicendum quod, licet in intellectu divino non sit compositio et |
| 1087 divisio, tamen secundum suam simplicem intelligentiam iudicat de | |
| 1088 omnibus, et cognoscit omnia complexa. Et sic in intellectu eius est | |
| 53 | 1089 veritas.</p><p title="I q. 16 a. 5 ad 2"><a name="29084"><span class="ref">[29084] Iª q. 16 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1090 dicendum quod verum intellectus nostri est secundum quod |
| 1091 conformatur suo principio, scilicet rebus, a quibus cognitionem | |
| 1092 accipit. Veritas etiam rerum est secundum quod conformantur suo | |
| 1093 principio, scilicet intellectui divino. Sed hoc, proprie loquendo, | |
| 1094 non potest dici in veritate divina, nisi forte secundum quod | |
| 1095 veritas appropriatur filio, qui habet principium. Sed si de | |
| 1096 veritate essentialiter dicta loquamur, non potest intelligi, nisi | |
| 1097 resolvatur affirmativa in negativam, sicut cum dicitur, pater est a | |
| 1098 se, quia non est ab alio. Et similiter dici potest similitudo | |
| 1099 principii veritas divina, inquantum esse suum non est suo | |
| 53 | 1100 intellectui dissimile.</p><p title="I q. 16 a. 5 ad 3"><a name="29085"><span class="ref">[29085] Iª q. 16 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1101 dicendum quod non ens et privationes non habent ex seipsis |
| 1102 veritatem, sed solum ex apprehensione intellectus. Omnis autem | |
| 1103 apprehensio intellectus a Deo est, unde quidquid est veritatis in | |
| 1104 hoc quod dico, istum fornicari est verum, totum est a Deo. Sed si | |
| 1105 arguatur, ergo istum fornicari est a Deo, est fallacia | |
| 53 | 1106 accidentis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 16 a. 6 arg. 1"><a name="29086"><span class="ref">[29086] Iª q. 16 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 1107 proceditur. Videtur quod una sola sit veritas, secundum quam omnia |
| 1108 sunt vera. Quia, secundum Augustinum, nihil est maius mente humana, | |
| 1109 nisi Deus. Sed veritas est maior mente humana, alioquin mens | |
| 1110 iudicaret de veritate; nunc autem omnia iudicat secundum veritatem, | |
| 1111 et non secundum seipsam. Ergo solus Deus est veritas. Ergo non est | |
| 53 | 1112 alia veritas quam Deus.</p><p title="I q. 16 a. 6 arg. 2"><a name="29087"><span class="ref">[29087] Iª q. 16 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1113 Anselmus dicit, in libro de veritate, quod sicut tempus se habet ad |
| 1114 temporalia, ita veritas ad res veras. Sed unum est tempus omnium | |
| 53 | 1115 temporalium. Ergo una est veritas, qua omnia vera sunt.</p><p title="I q. 16 a. 6 s. c."><a name="29088"><span class="ref">[29088] Iª q. 16 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1116 quod in Psalmo XI dicitur, <i>diminutae sunt veritates a filiis |
| 53 | 1117 hominum</i>.</p><p title="I q. 16 a. 6 co."><a name="29089"><span class="ref">[29089] Iª q. 16 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1118 quod quodammodo una est veritas, qua omnia sunt vera, et quodammodo |
| 1119 non. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod, quando aliquid | |
| 1120 praedicatur univoce de multis, illud in quolibet eorum secundum | |
| 1121 propriam rationem invenitur, sicut animal in qualibet specie | |
| 1122 animalis. Sed quando aliquid dicitur analogice de multis, illud | |
| 1123 invenitur secundum propriam rationem in uno eorum tantum, a quo | |
| 1124 alia denominantur. Sicut sanum dicitur de animali et urina et | |
| 1125 medicina, non quod sanitas sit nisi in animali tantum, sed a | |
| 1126 sanitate animalis denominatur medicina sana, inquantum est illius | |
| 1127 sanitatis effectiva, et urina, inquantum est illius sanitatis | |
| 1128 significativa. Et quamvis sanitas non sit in medicina neque in | |
| 1129 urina, tamen in utroque est aliquid per quod hoc quidem facit, | |
| 1130 illud autem significat sanitatem. Dictum est autem quod veritas per | |
| 1131 prius est in intellectu, et per posterius in rebus, secundum quod | |
| 1132 ordinantur ad intellectum divinum. Si ergo loquamur de veritate | |
| 1133 prout existit in intellectu, secundum propriam rationem, sic in | |
| 1134 multis intellectibus creatis sunt multae veritates; etiam in uno et | |
| 1135 eodem intellectu, secundum plura cognita. Unde dicit Glossa super | |
| 1136 illud Psalmi XI, <i>diminutae sunt veritates a filiis hominum</i> | |
| 1137 etc., quod sicut ab una facie hominis resultant plures | |
| 1138 similitudines in speculo, sic ab una veritate divina resultant | |
| 1139 plures veritates. Si vero loquamur de veritate secundum quod est in | |
| 1140 rebus, sic omnes sunt verae una prima veritate, cui unumquodque | |
| 1141 assimilatur secundum suam entitatem. Et sic, licet plures sint | |
| 1142 essentiae vel formae rerum, tamen una est veritas divini | |
| 53 | 1143 intellectus, secundum quam omnes res denominantur verae.</p><p title="I q. 16 a. 6 ad 1"><a name="29090"><span class="ref">[29090] Iª q. 16 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1144 dicendum quod anima non secundum quamcumque veritatem iudicat de |
| 1145 rebus omnibus; sed secundum veritatem primam, inquantum resultat in | |
| 1146 ea sicut in speculo, secundum prima intelligibilia. Unde sequitur | |
| 1147 quod veritas prima sit maior anima. Et tamen etiam veritas creata, | |
| 1148 quae est in intellectu nostro, est maior anima, non simpliciter, | |
| 1149 sed secundum quid, inquantum est perfectio eius; sicut etiam | |
| 1150 scientia posset dici maior anima. Sed verum est quod nihil | |
| 53 | 1151 subsistens est maius mente rationali, nisi Deus.</p><p title="I q. 16 a. 6 ad 2"><a name="29091"><span class="ref">[29091] Iª q. 16 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1152 dicendum quod dictum Anselmi veritatem habet, secundum quod res |
| 53 | 1153 dicuntur verae per comparationem ad intellectum divinum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 16 a. 7 arg. 1"><a name="29092"><span class="ref">[29092] Iª q. 16 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 1154 proceditur. Videtur quod veritas creata sit aeterna. Dicit enim |
| 1155 Augustinus, in libro de libero arbitrio, quod nihil est magis | |
| 1156 aeternum quam ratio circuli, et duo et tria esse quinque. Sed horum | |
| 53 | 1157 veritas est veritas creata. Ergo veritas creata est aeterna.</p><p title="I q. 16 a. 7 arg. 2"><a name="29093"><span class="ref">[29093] Iª q. 16 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 1158 quod est semper, est aeternum. Sed universalia sunt ubique et |
| 1159 semper. Ergo sunt aeterna. Ergo et verum, quod est maxime | |
| 53 | 1160 universale.</p><p title="I q. 16 a. 7 arg. 3"><a name="29094"><span class="ref">[29094] Iª q. 16 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 1161 quod est verum in praesenti, semper fuit verum esse futurum. Sed |
| 1162 sicut veritas propositionis de praesenti est veritas creata, ita | |
| 1163 veritas propositionis de futuro. Ergo aliqua veritas creata est | |
| 53 | 1164 aeterna.</p><p title="I q. 16 a. 7 arg. 4"><a name="29095"><span class="ref">[29095] Iª q. 16 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 1165 quod caret principio et fine, est aeternum. Sed veritas |
| 1166 enuntiabilium caret principio et fine. Quia, si veritas incoepit | |
| 1167 cum ante non esset, verum erat veritatem non esse, et utique aliqua | |
| 1168 veritate verum erat, et sic veritas erat antequam inciperet. Et | |
| 1169 similiter si ponatur veritatem habere finem, sequitur quod sit | |
| 1170 postquam desierit, verum enim erit veritatem non esse. Ergo veritas | |
| 53 | 1171 est aeterna.</p><p title="I q. 16 a. 7 s. c."><a name="29096"><span class="ref">[29096] Iª q. 16 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 1172 quod solus Deus est aeternus, ut supra habitum est.</p><p title="I q. 16 a. 7 co."><a name="29097"><span class="ref">[29097] Iª q. 16 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 1173 quod veritas enuntiabilium non est aliud quam veritas intellectus. |
| 1174 Enuntiabile enim et est in intellectu, et est in voce. Secundum | |
| 1175 autem quod est in intellectu, habet per se veritatem. Sed secundum | |
| 1176 quod est in voce, dicitur verum enuntiabile, secundum quod | |
| 1177 significat aliquam veritatem intellectus; non propter aliquam | |
| 1178 veritatem in enuntiabili existentem sicut in subiecto. Sicut urina | |
| 1179 dicitur sana, non a sanitate quae in ipsa sit, sed a sanitate | |
| 1180 animalis, quam significat. Similiter etiam supra dictum est quod | |
| 1181 res denominantur verae a veritate intellectus. Unde si nullus | |
| 1182 intellectus esset aeternus, nulla veritas esset aeterna. Sed quia | |
| 1183 solus intellectus divinus est aeternus, in ipso solo veritas | |
| 1184 aeternitatem habet. Nec propter hoc sequitur quod aliquid aliud sit | |
| 1185 aeternum quam Deus, quia veritas intellectus divini est ipse Deus, | |
| 53 | 1186 ut supra ostensum est.</p><p title="I q. 16 a. 7 ad 1"><a name="29098"><span class="ref">[29098] Iª q. 16 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1187 dicendum quod ratio circuli, et duo et tria esse quinque, habent |
| 53 | 1188 aeternitatem in mente divina.</p><p title="I q. 16 a. 7 ad 2"><a name="29099"><span class="ref">[29099] Iª q. 16 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1189 dicendum quod aliquid esse semper et ubique, potest intelligi |
| 1190 dupliciter. Uno modo, quia habet in se unde se extendat ad omne | |
| 1191 tempus et ad omnem locum, sicut Deo competit esse ubique et semper. | |
| 1192 Alio modo, quia non habet in se quo determinetur ad aliquem locum | |
| 1193 vel tempus, sicut materia prima dicitur esse una, non quia habet | |
| 1194 unam formam, sicut homo est unus ab unitate unius formae, sed per | |
| 1195 remotionem omnium formarum distinguentium. Et per hunc modum, | |
| 1196 quodlibet universale dicitur esse ubique et semper, inquantum | |
| 1197 universalia abstrahunt ab hic et nunc. Sed ex hoc non sequitur ea | |
| 53 | 1198 esse aeterna, nisi in intellectu, si quis sit aeternus.</p><p title="I q. 16 a. 7 ad 3"><a name="29100"><span class="ref">[29100] Iª q. 16 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1199 dicendum quod illud quod nunc est, ex eo futurum fuit antequam |
| 1200 esset, quia in causa sua erat ut fieret. Unde, sublata causa, non | |
| 1201 esset futurum illud fieri. Sola autem causa prima est aeterna. Unde | |
| 1202 ex hoc non sequitur quod ea quae sunt, semper fuerit verum ea esse | |
| 1203 futura, nisi quatenus in causa sempiterna fuit ut essent futura. | |
| 53 | 1204 Quae quidem causa solus Deus est.</p><p title="I q. 16 a. 7 ad 4"><a name="29101"><span class="ref">[29101] Iª q. 16 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1205 dicendum quod, quia intellectus noster non est aeternus, nec |
| 1206 veritas enuntiabilium quae a nobis formantur, est aeterna, sed | |
| 1207 quandoque incoepit. Et antequam huiusmodi veritas esset, non erat | |
| 1208 verum dicere veritatem talem non esse, nisi ab intellectu divino, | |
| 1209 in quo solum veritas est aeterna. Sed nunc verum est dicere | |
| 1210 veritatem tunc non fuisse. Quod quidem non est verum nisi veritate | |
| 1211 quae nunc est in intellectu nostro, non autem per aliquam veritatem | |
| 1212 ex parte rei. Quia ista est veritas de non ente; non ens autem non | |
| 1213 habet ex se ut sit verum, sed solummodo ex intellectu apprehendente | |
| 1214 ipsum. Unde intantum est verum dicere veritatem non fuisse, | |
| 1215 inquantum apprehendimus non esse ipsius ut praecedens esse | |
| 53 | 1216 eius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 16 a. 8 arg. 1"><a name="29102"><span class="ref">[29102] Iª q. 16 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 1217 proceditur. Videtur quod veritas sit immutabilis. Dicit enim |
| 1218 Augustinus, in libro II de libero arbitrio, quod veritas non est | |
| 53 | 1219 aequalis menti, quia esset mutabilis, sicut et mens.</p><p title="I q. 16 a. 8 arg. 2"><a name="29103"><span class="ref">[29103] Iª q. 16 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 1220 quod remanet post omnem mutationem, est immutabile, sicut prima |
| 1221 materia est ingenita et incorruptibilis, quia remanet post omnem | |
| 1222 generationem et corruptionem. Sed veritas remanet post omnem | |
| 1223 mutationem, quia post omnem mutationem verum est dicere esse vel | |
| 53 | 1224 non esse. Ergo veritas est immutabilis.</p><p title="I q. 16 a. 8 arg. 3"><a name="29104"><span class="ref">[29104] Iª q. 16 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1225 veritas enuntiationis mutatur, maxime mutatur ad mutationem rei. |
| 1226 Sed sic non mutatur. Veritas enim, secundum Anselmum, est rectitudo | |
| 1227 quaedam, inquantum aliquid implet id quod est de ipso in mente | |
| 1228 divina. Haec autem propositio, Socrates sedet, accipit a mente | |
| 1229 divina ut significet Socratem sedere, quod significat etiam eo non | |
| 53 | 1230 sedente. Ergo veritas propositionis nullo modo mutatur.</p><p title="I q. 16 a. 8 arg. 4"><a name="29105"><span class="ref">[29105] Iª q. 16 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, ubi |
| 28 | 1231 est eadem causa, et idem effectus. Sed eadem res est causa |
| 1232 veritatis harum trium propositionum Socrates sedet, sedebit, et | |
| 1233 sedit. Ergo eadem est harum veritas. Sed oportet quod alterum horum | |
| 1234 sit verum. Ergo veritas harum propositionum immutabiliter manet. Et | |
| 53 | 1235 eadem ratione cuiuslibet alterius propositionis.</p><p title="I q. 16 a. 8 s. c."><a name="29106"><span class="ref">[29106] Iª q. 16 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1236 quod dicitur in Psalmo XI, <i>diminutae sunt veritates a filiis |
| 53 | 1237 hominum</i>.</p><p title="I q. 16 a. 8 co."><a name="29107"><span class="ref">[29107] Iª q. 16 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1238 quod, sicut supra dictum est, veritas proprie est in solo |
| 1239 intellectu, res autem dicuntur verae a veritate quae est in aliquo | |
| 1240 intellectu. Unde mutabilitas veritatis consideranda est circa | |
| 1241 intellectum. Cuius quidem veritas in hoc consistit, quod habeat | |
| 1242 conformitatem ad res intellectas. Quae quidem conformitas variari | |
| 1243 potest dupliciter, sicut et quaelibet alia similitudo, ex mutatione | |
| 1244 alterius extremi. Unde uno modo variatur veritas ex parte | |
| 1245 intellectus, ex eo quod de re eodem modo se habente aliquis aliam | |
| 1246 opinionem accipit, alio modo si, opinione eadem manente, res | |
| 1247 mutetur. Et utroque modo fit mutatio de vero in falsum. Si ergo sit | |
| 1248 aliquis intellectus in quo non possit esse alternatio opinionum, | |
| 1249 vel cuius acceptionem non potest subterfugere res aliqua, in eo est | |
| 1250 immutabilis veritas. Talis autem est intellectus divinus, ut ex | |
| 1251 superioribus patet. Unde veritas divini intellectus est | |
| 1252 immutabilis. Veritas autem intellectus nostri mutabilis est. Non | |
| 1253 quod ipsa sit subiectum mutationis, sed inquantum intellectus | |
| 1254 noster mutatur de veritate in falsitatem; sic enim formae mutabiles | |
| 1255 dici possunt. Veritas autem intellectus divini est secundum quam | |
| 53 | 1256 res naturales dicuntur verae, quae est omnino immutabilis.</p><p title="I q. 16 a. 8 ad 1"><a name="29108"><span class="ref">[29108] Iª q. 16 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 1257 dicendum quod Augustinus loquitur de veritate divina.</p><p title="I q. 16 a. 8 ad 2"><a name="29109"><span class="ref">[29109] Iª q. 16 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1258 dicendum quod verum et ens sunt convertibilia. Unde, sicut ens non |
| 1259 generatur neque corrumpitur per se, sed per accidens, inquantum hoc | |
| 1260 vel illud ens corrumpitur vel generatur, ut dicitur in I Physic.; | |
| 1261 ita veritas mutatur, non quod nulla veritas remaneat, sed quia non | |
| 53 | 1262 remanet illa veritas quae prius erat.</p><p title="I q. 16 a. 8 ad 3"><a name="29110"><span class="ref">[29110] Iª q. 16 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1263 dicendum quod propositio non solum habet veritatem sicut res aliae |
| 1264 veritatem habere dicuntur, inquantum implent id quod de eis est | |
| 1265 ordinatum ab intellectu divino; sed dicitur habere veritatem quodam | |
| 1266 speciali modo, inquantum significat veritatem intellectus. Quae | |
| 1267 quidem consistit in conformitate intellectus et rei. Qua quidem | |
| 1268 subtracta, mutatur veritas opinionis, et per consequens veritas | |
| 1269 propositionis. Sic igitur haec propositio, Socrates sedet, eo | |
| 1270 sedente vera est et veritate rei, inquantum est quaedam vox | |
| 1271 significativa; et veritate significationis, inquantum significat | |
| 1272 opinionem veram. Socrate vero surgente, remanet prima veritas, sed | |
| 53 | 1273 mutatur secunda.</p><p title="I q. 16 a. 8 ad 4"><a name="29111"><span class="ref">[29111] Iª q. 16 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1274 dicendum quod sessio Socratis, quae est causa veritatis huius |
| 1275 propositionis, Socrates sedet, non eodem modo se habet dum Socrates | |
| 1276 sedet, et postquam sederit, et antequam sederet. Unde et veritas ab | |
| 1277 hoc causata, diversimode se habet; et diversimode significatur | |
| 1278 propositionibus de praesenti, praeterito et futuro. Unde non | |
| 1279 sequitur quod, licet altera trium propositionum sit vera, quod | |
| 53 | 1280 eadem veritas invariabilis maneat.</p></div></div><div class="q" id="q17"><h2>Quaestio 17</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 17 pr."><a name="29112"><span class="ref">[29112] |
| 1281 Iª q. 17 pr.</span></a> Deinde quaeritur de falsitate. Et | |
| 28 | 1282 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum falsitas sit in rebus. |
| 1283 Secundo, utrum sit in sensu. Tertio, utrum sit in intellectu. | |
| 53 | 1284 Quarto, de oppositione veri et falsi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 17 a. 1 arg. 1"><a name="29113"><span class="ref">[29113] Iª q. 17 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1285 proceditur. Videtur quod falsitas non sit in rebus. Dicit enim |
| 1286 Augustinus, in libro Soliloq., <i>si verum est id quod est, falsum | |
| 53 | 1287 non esse uspiam concludetur, quovis repugnante</i>.</p><p title="I q. 17 a. 1 arg. 2"><a name="29114"><span class="ref">[29114] Iª q. 17 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1288 falsum dicitur a fallendo. Sed res non fallunt, ut dicit Augustinus |
| 1289 in libro de vera Relig., <i>quia non ostendunt aliud quam suam | |
| 53 | 1290 speciem</i>. Ergo falsum in rebus non invenitur.</p><p title="I q. 17 a. 1 arg. 3"><a name="29115"><span class="ref">[29115] Iª q. 17 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, verum |
| 28 | 1291 dicitur in rebus per comparationem ad intellectum divinum, ut supra |
| 1292 dictum est. Sed quaelibet res, inquantum est, imitatur Deum. Ergo | |
| 1293 quaelibet res vera est, absque falsitate. Et sic nulla res est | |
| 53 | 1294 falsa.</p><p title="I q. 17 a. 1 s. c."><a name="29116"><span class="ref">[29116] Iª q. 17 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1295 quod dicit Augustinus, in libro de vera Relig., quod <i>omne corpus |
| 1296 est verum corpus et falsa unitas</i>; quia imitatur unitatem, et | |
| 1297 non est unitas. Sed quaelibet res imitatur divinam bonitatem, et ab | |
| 53 | 1298 ea deficit. Ergo in omnibus rebus est falsitas.</p><p title="I q. 17 a. 1 co."><a name="29117"><span class="ref">[29117] Iª q. 17 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1299 quod, cum verum et falsum opponantur; opposita autem sunt circa |
| 1300 idem; necesse est ut ibi prius quaeratur falsitas, ubi primo | |
| 1301 veritas invenitur, hoc est in intellectu. In rebus autem neque | |
| 1302 veritas neque falsitas est, nisi per ordinem ad intellectum. Et | |
| 1303 quia unumquodque secundum id quod convenit ei per se, simpliciter | |
| 1304 nominatur; secundum autem id quod convenit ei per accidens, non | |
| 1305 nominatur nisi secundum quid; res quidem simpliciter falsa dici | |
| 1306 posset per comparationem ad intellectum a quo dependet, cui | |
| 1307 comparatur per se; in ordine autem ad alium intellectum, cui | |
| 1308 comparatur per accidens, non posset dici falsa nisi secundum quid. | |
| 1309 Dependent autem ab intellectu divino res naturales, sicut ab | |
| 1310 intellectu humano res artificiales. Dicuntur igitur res | |
| 1311 artificiales falsae simpliciter et secundum se, inquantum deficiunt | |
| 1312 a forma artis, unde dicitur aliquis artifex opus falsum facere, | |
| 1313 quando deficit ab operatione artis. Sic autem in rebus | |
| 1314 dependentibus a Deo, falsitas inveniri non potest per comparationem | |
| 1315 ad intellectum divinum, cum quidquid in rebus accidit, ex | |
| 1316 ordinatione divini intellectus procedat, nisi forte in voluntariis | |
| 1317 agentibus tantum, in quorum potestate est subducere se ab | |
| 1318 ordinatione divini intellectus; in quo malum culpae consistit, | |
| 1319 secundum quod ipsa peccata falsitates et mendacia dicuntur in | |
| 1320 Scripturis, secundum illud Psalmi IV, <i>ut quid diligitis | |
| 1321 vanitatem et quaeritis mendacium?</i> Sicut per oppositum operatio | |
| 1322 virtuosa veritas vitae nominatur, inquantum subditur ordini divini | |
| 1323 intellectus; sicut dicitur Ioan. III, <i>qui facit veritatem, venit | |
| 1324 ad lucem</i>. Sed per ordinem ad intellectum nostrum, ad quem | |
| 1325 comparantur res naturales per accidens, possunt dici falsae, non | |
| 1326 simpliciter, sed secundum quid. Et hoc dupliciter. Uno modo, | |
| 1327 secundum rationem significati, ut dicatur illud esse falsum in | |
| 1328 rebus, quod significatur vel repraesentatur oratione vel intellectu | |
| 1329 falso. Secundum quem modum quaelibet res potest dici esse falsa, | |
| 1330 quantum ad id quod ei non inest, sicut si dicamus diametrum esse | |
| 1331 falsum commensurabile, ut dicit philosophus in V Metaphys.; et | |
| 1332 sicut dicit Augustinus, in libro Soliloq., quod <i>tragoedus est | |
| 1333 falsus Hector</i>. Sicut e contrario potest unumquodque dici verum, | |
| 1334 secundum id quod competit ei. Alio modo, per modum causae. Et sic | |
| 1335 dicitur res esse falsa, quae nata est facere de se opinionem | |
| 1336 falsam. Et quia innatum est nobis per ea quae exterius apparent de | |
| 1337 rebus iudicare, eo quod nostra cognitio a sensu ortum habet, qui | |
| 1338 primo et per se est exteriorum accidentium; ideo ea quae in | |
| 1339 exterioribus accidentibus habent similitudinem aliarum rerum, | |
| 1340 dicuntur esse falsa secundum illas res; sicut fel est falsum mel, | |
| 1341 et stannum est falsum argentum. Et secundum hoc dicit Augustinus, | |
| 1342 in libro Soliloq., quod <i>eas res falsas nominamus, quae | |
| 1343 verisimilia apprehendimus</i>. Et philosophus dicit, in V | |
| 1344 Metaphys., quod <i>falsa dicuntur quaecumque apta nata sunt | |
| 1345 apparere aut qualia non sunt, aut quae non sunt</i>. Et per hunc | |
| 1346 modum etiam dicitur homo falsus, inquantum est amativus falsarum | |
| 1347 opinionum vel locutionum. Non autem ex hoc quod potest eas | |
| 1348 confingere, quia sic etiam sapientes et scientes falsi dicerentur, | |
| 53 | 1349 ut dicitur in V Metaphys.</p><p title="I q. 17 a. 1 ad 1"><a name="29118"><span class="ref">[29118] Iª q. 17 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1350 dicendum quod res comparata ad intellectum, secundum id quod est, |
| 1351 dicitur vera, secundum id quod non est, dicitur falsa. <i>Unde | |
| 1352 verus tragoedus est falsus Hector</i>, ut dicitur in II Soliloq. | |
| 1353 Sicut igitur in his quae sunt, invenitur quoddam non esse; ita in | |
| 53 | 1354 his quae sunt, invenitur quaedam ratio falsitatis.</p><p title="I q. 17 a. 1 ad 2"><a name="29119"><span class="ref">[29119] Iª q. 17 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1355 dicendum quod res per se non fallunt, sed per accidens. Dant enim |
| 1356 occasionem falsitatis, eo quod similitudinem eorum gerunt, quorum | |
| 53 | 1357 non habent existentiam.</p><p title="I q. 17 a. 1 ad 3"><a name="29120"><span class="ref">[29120] Iª q. 17 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1358 dicendum quod per comparationem ad intellectum divinum non dicuntur |
| 1359 res falsae, quod esset eas esse falsas simpliciter, sed per | |
| 1360 comparationem ad intellectum nostrum, quod est eas esse falsas | |
| 53 | 1361 secundum quid.</p><p title="I q. 17 a. 1 ad 4"><a name="29121"><span class="ref">[29121] Iª q. 17 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum, quod |
| 28 | 1362 in oppositum obiicitur, dicendum quod similitudo vel repraesentatio |
| 1363 deficiens non inducit rationem falsitatis, nisi inquantum praestat | |
| 1364 occasionem falsae opinionis. Unde non ubicumque est similitudo, | |
| 1365 dicitur res falsa, sed ubicumque est talis similitudo, quae nata | |
| 53 | 1366 est facere opinionem falsam, non cuicumque, sed ut in pluribus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 17 a. 2 arg. 1"><a name="29122"><span class="ref">[29122] Iª q. 17 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1367 proceditur. Videtur quod in sensu non sit falsitas. Dicit enim |
| 1368 Augustinus, in libro de vera Relig., <i>si omnes corporis sensus | |
| 1369 ita nuntiant ut afficiuntur, quid ab eis amplius exigere debemus, | |
| 1370 ignoro</i>. Et sic videtur quod ex sensibus non fallamur. Et sic | |
| 53 | 1371 falsitas in sensu non est.</p><p title="I q. 17 a. 2 arg. 2"><a name="29123"><span class="ref">[29123] Iª q. 17 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1372 philosophus dicit, in IV Metaphys., quod <i>falsitas non est |
| 53 | 1373 propria sensui, sed phantasiae</i>.</p><p title="I q. 17 a. 2 arg. 3"><a name="29124"><span class="ref">[29124] Iª q. 17 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 1374 incomplexis non est verum nec falsum, sed solum in complexis. Sed |
| 1375 componere et dividere non pertinet ad sensum. Ergo in sensu non est | |
| 53 | 1376 falsitas.</p><p title="I q. 17 a. 2 s. c."><a name="29125"><span class="ref">[29125] Iª q. 17 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1377 quod dicit Augustinus, in libro Soliloq., <i>apparet nos in omnibus |
| 53 | 1378 sensibus similitudine lenocinante falli</i>.</p><p title="I q. 17 a. 2 co."><a name="29126"><span class="ref">[29126] Iª q. 17 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1379 quod falsitas non est quaerenda in sensu, nisi sicut ibi est |
| 1380 veritas. Veritas autem non sic est in sensu, ut sensus cognoscat | |
| 1381 veritatem; sed inquantum veram apprehensionem habet de | |
| 1382 sensibilibus, ut supra dictum est. Quod quidem contingit eo quod | |
| 1383 apprehendit res ut sunt. Unde contingit falsitatem esse in sensu, | |
| 1384 ex hoc quod apprehendit vel iudicat res aliter quam sint. Sic autem | |
| 1385 se habet ad cognoscendum res, inquantum similitudo rerum est in | |
| 1386 sensu. Similitudo autem alicuius rei est in sensu tripliciter. Uno | |
| 1387 modo, primo et per se; sicut in visu est similitudo colorum et | |
| 1388 aliorum propriorum sensibilium. Alio modo, per se, sed non primo; | |
| 1389 sicut in visu est similitudo figurae vel magnitudinis, et aliorum | |
| 1390 communium sensibilium. Tertio modo, nec primo nec per se, sed per | |
| 1391 accidens; sicut in visu est similitudo hominis, non inquantum est | |
| 1392 homo, sed inquantum huic colorato accidit esse hominem. Et circa | |
| 1393 propria sensibilia sensus non habet falsam cognitionem, nisi per | |
| 1394 accidens, et ut in paucioribus, ex eo scilicet quod, propter | |
| 1395 indispositionem organi, non convenienter recipit formam sensibilem, | |
| 1396 sicut et alia passiva, propter suam indispositionem, deficienter | |
| 1397 recipiunt impressionem agentium. Et inde est quod, propter | |
| 1398 corruptionem linguae, infirmis dulcia amara esse videntur. De | |
| 1399 sensibilibus vero communibus et per accidens, potest esse falsum | |
| 1400 iudicium etiam in sensu recte disposito, quia sensus non directe | |
| 1401 refertur ad illa, sed per accidens, vel ex consequenti, inquantum | |
| 53 | 1402 refertur ad alia.</p><p title="I q. 17 a. 2 ad 1"><a name="29127"><span class="ref">[29127] Iª q. 17 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1403 dicendum quod sensum affici, est ipsum eius sentire. Unde per hoc |
| 1404 quod sensus ita nuntiant sicut afficiuntur, sequitur quod non | |
| 1405 decipiamur in iudicio quo iudicamus nos sentire aliquid. Sed ex eo | |
| 1406 quod sensus aliter afficitur interdum quam res sit, sequitur quod | |
| 1407 nuntiet nobis aliquando rem aliter quam sit. Et ex hoc fallimur per | |
| 53 | 1408 sensum circa rem, non circa ipsum sentire.</p><p title="I q. 17 a. 2 ad 2"><a name="29128"><span class="ref">[29128] Iª q. 17 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1409 dicendum quod falsitas dicitur non esse propria sensui, quia non |
| 1410 decipitur circa proprium obiectum. Unde in alia translatione | |
| 1411 planius dicitur, quod <i>sensus proprii sensibilis falsus non | |
| 1412 est</i>. Phantasiae autem attribuitur falsitas, quia repraesentat | |
| 1413 similitudinem rei etiam absentis; unde quando aliquis convertitur | |
| 1414 ad similitudinem rei tanquam ad rem ipsam, provenit ex tali | |
| 1415 apprehensione falsitas. Unde etiam philosophus, in V Metaphys., | |
| 1416 dicit quod umbrae et picturae et somnia dicuntur falsa, inquantum | |
| 53 | 1417 non subsunt res quarum habent similitudinem.</p><p title="I q. 17 a. 2 ad 3"><a name="29129"><span class="ref">[29129] Iª q. 17 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1418 dicendum quod ratio illa procedit, quod falsitas non sit in sensu |
| 53 | 1419 sicut in cognoscente verum et falsum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 17 a. 3 arg. 1"><a name="29130"><span class="ref">[29130] Iª q. 17 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1420 proceditur. Videtur quod falsitas non sit in intellectu. Dicit enim |
| 1421 Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>omnis qui | |
| 1422 fallitur, id in quo fallitur, non intelligit</i>. Sed falsum | |
| 1423 dicitur esse in aliqua cognitione, secundum quod per eam fallimur. | |
| 53 | 1424 Ergo in intellectu non est falsitas.</p><p title="I q. 17 a. 3 arg. 2"><a name="29131"><span class="ref">[29131] Iª q. 17 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1425 philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus semper est |
| 53 | 1426 rectus. Non ergo in intellectu est falsitas.</p><p title="I q. 17 a. 3 s. c."><a name="29132"><span class="ref">[29132] Iª q. 17 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1427 quod dicitur in III de anima, quod <i>ubi compositio intellectuum |
| 1428 est, ibi verum et falsum est</i>. Sed compositio intellectuum est | |
| 53 | 1429 in intellectu. Ergo verum et falsum est in intellectu.</p><p title="I q. 17 a. 3 co."><a name="29133"><span class="ref">[29133] Iª q. 17 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1430 quod, sicut res habet esse per propriam formam, ita virtus |
| 1431 cognoscitiva habet cognoscere per similitudinem rei cognitae. Unde, | |
| 1432 sicut res naturalis non deficit ab esse quod sibi competit secundum | |
| 1433 suam formam, potest autem deficere ab aliquibus accidentalibus vel | |
| 1434 consequentibus; sicut homo ab hoc quod est habere duos pedes, non | |
| 1435 autem ab hoc quod est esse hominem, ita virtus cognoscitiva non | |
| 1436 deficit in cognoscendo respectu illius rei cuius similitudine | |
| 1437 informatur; potest autem deficere circa aliquid consequens ad | |
| 1438 ipsam, vel accidens ei. Sicut est dictum quod visus non decipitur | |
| 1439 circa sensibile proprium, sed circa sensibilia communia, quae | |
| 1440 consequenter se habent ad illud, et circa sensibilia per accidens. | |
| 1441 Sicut autem sensus informatur directe similitudine propriorum | |
| 1442 sensibilium, ita intellectus informatur similitudine quidditatis | |
| 1443 rei. Unde circa quod quid est intellectus non decipitur, sicut | |
| 1444 neque sensus circa sensibilia propria. In componendo vero vel | |
| 1445 dividendo potest decipi, dum attribuit rei cuius quidditatem | |
| 1446 intelligit, aliquid quod eam non consequitur, vel quod ei | |
| 1447 opponitur. Sic enim se habet intellectus ad iudicandum de | |
| 1448 huiusmodi, sicut sensus ad iudicandum de sensibilibus communibus | |
| 1449 vel per accidens. Hac tamen differentia servata, quae supra circa | |
| 1450 veritatem dicta est, quod falsitas in intellectu esse potest, non | |
| 1451 solum quia cognitio intellectus falsa est, sed quia intellectus eam | |
| 1452 cognoscit, sicut et veritatem, in sensu autem falsitas non est ut | |
| 1453 cognita, ut dictum est. Quia vero falsitas intellectus per se solum | |
| 1454 circa compositionem intellectus est, per accidens etiam in | |
| 1455 operatione intellectus qua cognoscit quod quid est, potest esse | |
| 1456 falsitas, inquantum ibi compositio intellectus admiscetur. Quod | |
| 1457 potest esse dupliciter. Uno modo, secundum quod intellectus | |
| 1458 definitionem unius attribuit alteri; ut si definitionem circuli | |
| 1459 attribuat homini. Unde definitio unius rei est falsa de altera. | |
| 1460 Alio modo, secundum quod partes definitionis componit ad invicem, | |
| 1461 quae simul sociari non possunt, sic enim definitio non est solum | |
| 1462 falsa respectu alicuius rei, sed est falsa in se. Ut si formet | |
| 1463 talem definitionem, animal rationale quadrupes, falsus est | |
| 1464 intellectus sic definiendo, propterea quod falsus est in formando | |
| 1465 hanc compositionem, aliquod animal rationale est quadrupes. Et | |
| 1466 propter hoc, in cognoscendo quidditates simplices non potest esse | |
| 1467 intellectus falsus, sed vel est verus, vel totaliter nihil | |
| 53 | 1468 intelligit.</p><p title="I q. 17 a. 3 ad 1"><a name="29134"><span class="ref">[29134] Iª q. 17 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1469 dicendum quod, quia quidditas rei est proprium obiectum |
| 1470 intellectus, propter hoc tunc proprie dicimur aliquid intelligere, | |
| 1471 quando, reducentes illud in quod quid est, sic de eo iudicamus, | |
| 1472 sicut accidit in demonstrationibus, in quibus non est falsitas. Et | |
| 1473 hoc modo intelligitur verbum Augustini, quod omnis qui fallitur, | |
| 1474 non intelligit id in quo fallitur, non autem ita, quod in nulla | |
| 53 | 1475 operatione intellectus aliquis fallatur.</p><p title="I q. 17 a. 3 ad 2"><a name="29135"><span class="ref">[29135] Iª q. 17 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1476 dicendum quod intellectus semper est rectus, secundum quod |
| 1477 intellectus est principiorum, circa quae non decipitur, ex eadem | |
| 1478 causa qua non decipitur circa quod quid est. Nam principia per se | |
| 1479 nota sunt illa quae statim, intellectis terminis, cognoscuntur, ex | |
| 53 | 1480 eo quod praedicatum ponitur in definitione subiecti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 17 a. 4 arg. 1"><a name="29136"><span class="ref">[29136] Iª q. 17 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1481 proceditur. Videtur quod verum et falsum non sint contraria. Verum |
| 1482 enim et falsum opponuntur sicut quod est et quod non est, <i>nam | |
| 1483 verum est id quod est</i>, ut dicit Augustinus. Sed quod est et | |
| 1484 quod non est, non opponuntur ut contraria. Ergo verum et falsum non | |
| 53 | 1485 sunt contraria.</p><p title="I q. 17 a. 4 arg. 2"><a name="29137"><span class="ref">[29137] Iª q. 17 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, unum |
| 28 | 1486 contrariorum non est in alio. Sed falsum est in vero, quia, sicut |
| 1487 dicit Augustinus in libro Soliloq., <i>tragoedus non esset falsus | |
| 1488 Hector, si non esset verus tragoedus</i>. Ergo verum et falsum non | |
| 53 | 1489 sunt contraria.</p><p title="I q. 17 a. 4 arg. 3"><a name="29138"><span class="ref">[29138] Iª q. 17 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 1490 Deo non est contrarietas aliqua, nihil enim divinae substantiae est |
| 1491 contrarium, ut dicit Augustinus, XII de Civit. Dei. Sed Deo | |
| 1492 opponitur falsitas, nam idolum in Scriptura mendacium nominatur, | |
| 1493 Ierem. VIII, <i>apprehenderunt mendacium</i>; Glossa, <i>idest | |
| 53 | 1494 idola</i>. Ergo verum et falsum non sunt contraria.</p><p title="I q. 17 a. 4 s. c."><a name="29139"><span class="ref">[29139] Iª q. 17 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1495 quod dicit philosophus, in II Periherm., ponit enim falsam |
| 53 | 1496 opinionem verae contrariam.</p><p title="I q. 17 a. 4 co."><a name="29140"><span class="ref">[29140] Iª q. 17 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1497 quod verum et falsum opponuntur ut contraria, et non sicut |
| 1498 affirmatio et negatio, ut quidam dixerunt. Ad cuius evidentiam, | |
| 1499 sciendum est quod negatio neque ponit aliquid, neque determinat | |
| 1500 sibi aliquod subiectum. Et propter hoc, potest dici tam de ente | |
| 1501 quam de non ente; sicut non videns, et non sedens. Privatio autem | |
| 1502 non ponit aliquid, sed determinat sibi subiectum. Est enim negatio | |
| 1503 in subiecto, ut dicitur IV Metaphys., caecum enim non dicitur nisi | |
| 1504 de eo quod est natum videre. Contrarium vero et aliquid ponit, et | |
| 1505 subiectum determinat, nigrum enim est aliqua species coloris. | |
| 1506 Falsum autem aliquid ponit. Est enim falsum, ut dicit philosophus, | |
| 1507 IV Metaphys., ex eo quod dicitur vel videtur aliquid esse quod non | |
| 1508 est, vel non esse quod est. Sicut enim verum ponit acceptionem | |
| 1509 adaequatam rei, ita falsum acceptionem rei non adaequatam. Unde | |
| 53 | 1510 manifestum est quod verum et falsum sunt contraria.</p><p title="I q. 17 a. 4 ad 1"><a name="29141"><span class="ref">[29141] Iª q. 17 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1511 dicendum quod id quod est in rebus, est veritas rei sed id quod est |
| 1512 ut apprehensum, est verum intellectus, in quo primo est veritas. | |
| 1513 Unde et falsum est id quod non est ut apprehensum. Apprehendere | |
| 1514 autem esse et non esse, contrarietatem habet, sicut probat | |
| 1515 philosophus, in II Periherm., quod huic opinioni, bonum est bonum, | |
| 53 | 1516 contraria est, bonum non est bonum.</p><p title="I q. 17 a. 4 ad 2"><a name="29142"><span class="ref">[29142] Iª q. 17 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1517 dicendum quod falsum non fundatur in vero sibi contrario, sicut nec |
| 1518 malum in bono sibi contrario; sed in eo quod sibi subiicitur. Et | |
| 1519 hoc ideo in utroque accidit, quia verum et bonum communia sunt, et | |
| 1520 convertuntur cum ente, unde, sicut omnis privatio fundatur in | |
| 1521 subiecto quod est ens, ita omne malum fundatur in aliquo bono, et | |
| 53 | 1522 omne falsum in aliquo vero.</p><p title="I q. 17 a. 4 ad 3"><a name="29143"><span class="ref">[29143] Iª q. 17 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1523 dicendum quod, quia contraria et opposita privative nata sunt fieri |
| 1524 circa idem, ideo Deo, prout in se consideratur, non est aliquid | |
| 1525 contrarium, neque ratione suae bonitatis, neque ratione suae | |
| 1526 veritatis, quia in intellectu eius non potest esse falsitas aliqua. | |
| 1527 Sed in apprehensione nostra habet aliquid contrarium, nam verae | |
| 1528 opinioni de ipso contrariatur falsa opinio. Et sic idola mendacia | |
| 1529 dicuntur opposita veritati divinae, inquantum falsa opinio de | |
| 53 | 1530 idolis contrariatur verae opinioni de unitate Dei.</p></div></div><div class="q" id="q18"><h2>Quaestio 18</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 18 pr."><a name="29144"><span class="ref">[29144] |
| 1531 Iª q. 18 pr.</span></a> Quoniam autem intelligere viventium | |
| 28 | 1532 est, post considerationem de scientia et intellectu divino, |
| 1533 considerandum est de vita ipsius. Et circa hoc quaeruntur quatuor. | |
| 1534 Primo, quorum sit vivere. Secundo, quid sit vita. Tertio, utrum | |
| 53 | 1535 vita Deo conveniat. Quarto, utrum omnia in Deo sint vita.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 18 a. 1 arg. 1"><a name="29145"><span class="ref">[29145] Iª q. 18 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1536 proceditur. Videtur quod omnium rerum naturalium sit vivere. Dicit |
| 1537 enim philosophus, in VIII Physic., quod motus est ut vita quaedam | |
| 1538 natura existentibus omnibus. Sed omnes res naturales participant | |
| 53 | 1539 motum. Ergo omnes res naturales participant vitam.</p><p title="I q. 18 a. 1 arg. 2"><a name="29146"><span class="ref">[29146] Iª q. 18 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1540 plantae dicuntur vivere, inquantum habent in seipsis principium |
| 1541 motus augmenti et decrementi. Sed motus localis est perfectior et | |
| 1542 prior secundum naturam quam motus augmenti et decrementi, ut | |
| 1543 probatur in VIII Physic. Cum igitur omnia corpora naturalia habeant | |
| 1544 aliquod principium motus localis, videtur quod omnia corpora | |
| 53 | 1545 naturalia vivant.</p><p title="I q. 18 a. 1 arg. 3"><a name="29147"><span class="ref">[29147] Iª q. 18 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, inter |
| 28 | 1546 corpora naturalia imperfectiora sunt elementa. Sed eis attribuitur |
| 1547 vita, dicuntur enim aquae vivae. Ergo multo magis alia corpora | |
| 53 | 1548 naturalia vitam habent.</p><p title="I q. 18 a. 1 s. c."><a name="29148"><span class="ref">[29148] Iª q. 18 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1549 quod dicit Dionysius, VI cap. de Div. Nom., quod <i>plantae |
| 1550 secundum ultimam resonantiam vitae habent vivere</i>, ex quo potest | |
| 1551 accipi quod ultimum gradum vitae obtinent plantae. Sed corpora | |
| 53 | 1552 inanimata sunt infra plantas. Ergo eorum non est vivere.</p><p title="I q. 18 a. 1 co."><a name="29149"><span class="ref">[29149] Iª q. 18 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1553 quod ex his quae manifeste vivunt, accipere possumus quorum sit |
| 1554 vivere, et quorum non sit vivere. Vivere autem manifeste animalibus | |
| 1555 convenit, dicitur enim in libro de vegetabilibus, quod <i>vita in | |
| 1556 animalibus manifesta est</i>. Unde secundum illud oportet | |
| 1557 distinguere viventia a non viventibus secundum quod animalia | |
| 1558 dicuntur vivere. Hoc autem est in quo primo manifestatur vita, et | |
| 1559 in quo ultimo remanet. Primo autem dicimus animal vivere, quando | |
| 1560 incipit ex se motum habere; et tandiu iudicatur animal vivere, | |
| 1561 quandiu talis motus in eo apparet; quando vero iam ex se non habet | |
| 1562 aliquem motum, sed movetur tantum ab alio tunc dicitur animal | |
| 1563 mortuum, per defectum vitae. Ex quo patet quod illa proprie sunt | |
| 1564 viventia, quae seipsa secundum aliquam speciem motus movent; sive | |
| 1565 accipiatur motus proprie, sicut motus dicitur actus imperfecti, | |
| 1566 idest existentis in potentia; sive motus accipiatur communiter, | |
| 1567 prout motus dicitur actus perfecti, prout intelligere et sentire | |
| 1568 dicitur moveri, ut dicitur in III de anima. Ut sic viventia | |
| 1569 dicantur quaecumque se agunt ad motum vel operationem aliquam, ea | |
| 1570 vero in quorum natura non est ut se agant ad aliquem motum vel | |
| 1571 operationem, viventia dici non possunt, nisi per aliquam | |
| 53 | 1572 similitudinem.</p><p title="I q. 18 a. 1 ad 1"><a name="29150"><span class="ref">[29150] Iª q. 18 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1573 dicendum quod verbum illud philosophi potest intelligi vel de motu |
| 1574 primo, scilicet corporum caelestium; vel de motu communiter. Et | |
| 1575 utroque modo motus dicitur quasi vita corporum naturalium, per | |
| 1576 similitudinem; et non per proprietatem. Nam motus caeli est in | |
| 1577 universo corporalium naturarum, sicut motus cordis in animali, quo | |
| 1578 conservatur vita. Similiter etiam quicumque motus naturalis hoc | |
| 1579 modo se habet ad res naturales, ut quaedam similitudo vitalis | |
| 1580 operationis. Unde, si totum universum corporale esset unum animal, | |
| 1581 ita quod iste motus esset a movente intrinseco, ut quidam | |
| 1582 posuerunt, sequeretur quod motus esset vita omnium naturalium | |
| 53 | 1583 corporum.</p><p title="I q. 18 a. 1 ad 2"><a name="29151"><span class="ref">[29151] Iª q. 18 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1584 dicendum quod corporibus gravibus et levibus non competit moveri, |
| 1585 nisi secundum quod sunt extra dispositionem suae naturae, utpote | |
| 1586 cum sunt extra locum proprium, cum enim sunt in loco proprio et | |
| 1587 naturali, quiescunt. Sed plantae et aliae res viventes moventur | |
| 1588 motu vitali, secundum hoc quod sunt in sua dispositione naturali, | |
| 1589 non autem in accedendo ad eam vel in recedendo ab ea, imo secundum | |
| 1590 quod recedunt a tali motu, recedunt a naturali dispositione. Et | |
| 1591 praeterea, corpora gravia et levia moventur a motore extrinseco, | |
| 1592 vel generante, qui dat formam, vel removente prohibens, ut dicitur | |
| 1593 in VIII Physic., et ita non movent seipsa, sicut corpora | |
| 53 | 1594 viventia.</p><p title="I q. 18 a. 1 ad 3"><a name="29152"><span class="ref">[29152] Iª q. 18 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1595 dicendum quod aquae vivae dicuntur, quae habent continuum fluxum, |
| 1596 aquae enim stantes, quae non continuantur ad principium continue | |
| 1597 fluens, dicuntur mortuae, ut aquae cisternarum et lacunarum. Et hoc | |
| 1598 dicitur per similitudinem, inquantum enim videntur se movere, | |
| 1599 habent similitudinem vitae. Sed tamen non est in eis vera ratio | |
| 1600 vitae, quia hunc motum non habent a seipsis, sed a causa generante | |
| 53 | 1601 eas; sicut accidit circa motum aliorum gravium et levium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 18 a. 2 arg. 1"><a name="29153"><span class="ref">[29153] Iª q. 18 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1602 proceditur. Videtur quod vita sit quaedam operatio. Nihil enim |
| 1603 dividitur nisi per ea quae sunt sui generis. Sed vivere dividitur | |
| 1604 per operationes quasdam, ut patet per philosophum in II libro de | |
| 1605 anima, qui distinguit vivere per quatuor, scilicet alimento uti, | |
| 1606 sentire, moveri secundum locum, et intelligere. Ergo vita est | |
| 53 | 1607 operatio quaedam.</p><p title="I q. 18 a. 2 arg. 2"><a name="29154"><span class="ref">[29154] Iª q. 18 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, vita |
| 28 | 1608 activa dicitur alia esse a contemplativa. Sed contemplativi ab |
| 1609 activis non diversificantur nisi secundum operationes quasdam. Ergo | |
| 53 | 1610 vita est quaedam operatio.</p><p title="I q. 18 a. 2 arg. 3"><a name="29155"><span class="ref">[29155] Iª q. 18 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1611 cognoscere Deum est operatio quaedam. Haec autem est vita, ut patet |
| 1612 per illud Ioan. XVII, <i>haec est autem vita aeterna, ut cognoscant | |
| 53 | 1613 te solum verum Deum</i>. Ergo vita est operatio.</p><p title="I q. 18 a. 2 s. c."><a name="29156"><span class="ref">[29156] Iª q. 18 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1614 quod dicit philosophus, in II de anima, <i>vivere viventibus est |
| 53 | 1615 esse</i>.</p><p title="I q. 18 a. 2 co."><a name="29157"><span class="ref">[29157] Iª q. 18 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1616 quod, sicut ex dictis patet, intellectus noster, qui proprie est |
| 1617 cognoscitivus quidditatis rei ut proprii obiecti, accipit a sensu, | |
| 1618 cuius propria obiecta sunt accidentia exteriora. Et inde est quod | |
| 1619 ex his quae exterius apparent de re, devenimus ad cognoscendam | |
| 1620 essentiam rei. Et quia sic nominamus aliquid sicut cognoscimus | |
| 1621 illud, ut ex supradictis patet, inde est quod plerumque a | |
| 1622 proprietatibus exterioribus imponuntur nomina ad significandas | |
| 1623 essentias rerum. Unde huiusmodi nomina quandoque accipiuntur | |
| 1624 proprie pro ipsis essentiis rerum, ad quas significandas | |
| 1625 principaliter sunt imposita, aliquando autem sumuntur pro | |
| 1626 proprietatibus a quibus imponuntur, et hoc minus proprie. Sicut | |
| 1627 patet quod hoc nomen corpus impositum est ad significandum quoddam | |
| 1628 genus substantiarum, ex eo quod in eis inveniuntur tres | |
| 1629 dimensiones, et ideo aliquando ponitur hoc nomen corpus ad | |
| 1630 significandas tres dimensiones, secundum quod corpus ponitur | |
| 1631 species quantitatis. Sic ergo dicendum est et de vita. Nam vitae | |
| 1632 nomen sumitur ex quodam exterius apparenti circa rem, quod est | |
| 1633 movere seipsum, non tamen est impositum hoc nomen ad hoc | |
| 1634 significandum, sed ad significandam substantiam cui convenit | |
| 1635 secundum suam naturam movere seipsam, vel agere se quocumque modo | |
| 1636 ad operationem. Et secundum hoc, vivere nihil aliud est quam esse | |
| 1637 in tali natura, et vita significat hoc ipsum, sed in abstracto; | |
| 1638 sicut hoc nomen cursus significat ipsum currere in abstracto. Unde | |
| 1639 vivum non est praedicatum accidentale, sed substantiale. Quandoque | |
| 1640 tamen vita sumitur minus proprie pro operationibus vitae, a quibus | |
| 1641 nomen vitae assumitur; sicut dicit philosophus, IX Ethic., quod | |
| 53 | 1642 <i>vivere principaliter est sentire vel intelligere</i>.</p><p title="I q. 18 a. 2 ad 1"><a name="29158"><span class="ref">[29158] Iª q. 18 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1643 dicendum quod philosophus ibi accipit vivere pro operatione vitae. |
| 1644 Vel dicendum est melius, quod sentire et intelligere, et huiusmodi, | |
| 1645 quandoque sumuntur pro quibusdam operationibus; quandoque autem pro | |
| 1646 ipso esse sic operantium. Dicitur enim IX Ethic., quod <i>esse est | |
| 1647 sentire vel intelligere</i>, idest habere naturam ad sentiendum vel | |
| 1648 intelligendum. Et hoc modo distinguit philosophus vivere per illa | |
| 1649 quatuor. Nam in istis inferioribus quatuor sunt genera viventium. | |
| 1650 Quorum quaedam habent naturam solum ad utendum alimento, et ad | |
| 1651 consequentia, quae sunt augmentum et generatio; quaedam ulterius ad | |
| 1652 sentiendum, ut patet in animalibus immobilibus, sicut sunt ostrea; | |
| 1653 quaedam vero, cum his, ulterius ad movendum se secundum locum, | |
| 1654 sicut animalia perfecta, ut quadrupedia et volatilia et huiusmodi; | |
| 53 | 1655 quaedam vero ulterius ad intelligendum, sicut homines.</p><p title="I q. 18 a. 2 ad 2"><a name="29159"><span class="ref">[29159] Iª q. 18 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1656 dicendum quod opera vitae dicuntur, quorum principia sunt in |
| 1657 operantibus, ut seipsos inducant in tales operationes. Contingit | |
| 1658 autem aliquorum operum inesse hominibus non solum principia | |
| 1659 naturalia, ut sunt potentiae naturales; sed etiam quaedam | |
| 1660 superaddita, ut sunt habitus inclinantes ad quaedam operationum | |
| 1661 genera quasi per modum naturae, et facientes illas operationes esse | |
| 1662 delectabiles. Et ex hoc dicitur, quasi per quandam similitudinem, | |
| 1663 quod illa operatio quae est homini delectabilis, et ad quam | |
| 1664 inclinatur, et in qua conversatur, et ordinat vitam suam ad ipsam, | |
| 1665 dicitur vita hominis, unde quidam dicuntur agere vitam luxuriosam, | |
| 1666 quidam vitam honestam. Et per hunc modum vita contemplativa ab | |
| 1667 activa distinguitur. Et per hunc etiam modum cognoscere Deum | |
| 53 | 1668 dicitur vita aeterna.</p><p title="I q. 18 a. 2 ad 3"><a name="29160"><span class="ref">[29160] Iª q. 18 a. 2 ad 3</span></a> Unde patet solutio |
| 1669 ad tertium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 18 a. 3 arg. 1"><a name="29161"><span class="ref">[29161] Iª q. 18 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 28 | 1670 proceditur. Videtur quod Deo non conveniat vita. Vivere enim |
| 1671 dicuntur aliqua secundum quod movent seipsa, ut dictum est. Sed Deo | |
| 53 | 1672 non competit moveri. Ergo neque vivere.</p><p title="I q. 18 a. 3 arg. 2"><a name="29162"><span class="ref">[29162] Iª q. 18 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 1673 omnibus quae vivunt, est accipere aliquod vivendi principium, unde |
| 1674 dicitur in II de anima, quod <i>anima est viventis corporis causa | |
| 1675 et principium</i>. Sed Deus non habet aliquod principium. Ergo sibi | |
| 53 | 1676 non competit vivere.</p><p title="I q. 18 a. 3 arg. 3"><a name="29163"><span class="ref">[29163] Iª q. 18 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1677 principium vitae in rebus viventibus quae apud nos sunt, est anima |
| 1678 vegetabilis, quae non est nisi in rebus corporalibus. Ergo rebus | |
| 53 | 1679 incorporalibus non competit vivere.</p><p title="I q. 18 a. 3 s. c."><a name="29164"><span class="ref">[29164] Iª q. 18 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1680 quod dicitur in Psalmo LXXXIII, <i>cor meum et caro mea |
| 53 | 1681 exultaverunt in Deum vivum</i>.</p><p title="I q. 18 a. 3 co."><a name="29165"><span class="ref">[29165] Iª q. 18 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1682 quod vita maxime proprie in Deo est. Ad cuius evidentiam, |
| 1683 considerandum est quod, cum vivere dicantur aliqua secundum quod | |
| 1684 operantur ex seipsis, et non quasi ab aliis mota; quanto perfectius | |
| 1685 competit hoc alicui, tanto perfectius in eo invenitur vita. In | |
| 1686 moventibus autem et motis tria per ordinem inveniuntur. Nam primo, | |
| 1687 finis movet agentem; agens vero principale est quod per suam formam | |
| 1688 agit; et hoc interdum agit per aliquod instrumentum, quod non agit | |
| 1689 ex virtute suae formae, sed ex virtute principalis agentis; cui | |
| 1690 instrumento competit sola executio actionis. Inveniuntur igitur | |
| 1691 quaedam, quae movent seipsa, non habito respectu ad formam vel | |
| 1692 finem, quae inest eis a natura, sed solum quantum ad executionem | |
| 1693 motus, sed forma per quam agunt, et finis propter quem agunt, | |
| 1694 determinantur eis a natura. Et huiusmodi sunt plantae, quae | |
| 1695 secundum formam inditam eis a natura, movent seipsas secundum | |
| 1696 augmentum et decrementum. Quaedam vero ulterius movent seipsa, non | |
| 1697 solum habito respectu ad executionem motus, sed etiam quantum ad | |
| 1698 formam quae est principium motus, quam per se acquirunt. Et | |
| 1699 huiusmodi sunt animalia, quorum motus principium est forma non a | |
| 1700 natura indita, sed per sensum accepta. Unde quanto perfectiorem | |
| 1701 sensum habent, tanto perfectius movent seipsa. Nam ea quae non | |
| 1702 habent nisi sensum tactus, movent solum seipsa motu dilatationis et | |
| 1703 constrictionis, ut ostrea, parum excedentia motum plantae. Quae | |
| 1704 vero habent virtutem sensitivam perfectam, non solum ad | |
| 1705 cognoscendum coniuncta et tangentia, sed etiam ad cognoscendum | |
| 1706 distantia, movent seipsa in remotum motu processivo. Sed quamvis | |
| 1707 huiusmodi animalia formam quae est principium motus, per sensum | |
| 1708 accipiant, non tamen per seipsa praestituunt sibi finem suae | |
| 1709 operationis, vel sui motus; sed est eis inditus a natura, cuius | |
| 1710 instinctu ad aliquid agendum moventur per formam sensu apprehensam. | |
| 1711 Unde supra talia animalia sunt illa quae movent seipsa, etiam | |
| 1712 habito respectu ad finem, quem sibi praestituunt. Quod quidem non | |
| 1713 fit nisi per rationem et intellectum, cuius est cognoscere | |
| 1714 proportionem finis et eius quod est ad finem, et unum ordinare in | |
| 1715 alterum. Unde perfectior modus vivendi est eorum quae habent | |
| 1716 intellectum, haec enim perfectius movent seipsa. Et huius est | |
| 1717 signum, quod in uno et eodem homine virtus intellectiva movet | |
| 1718 potentias sensitivas; et potentiae sensitivae per suum imperium | |
| 1719 movent organa, quae exequuntur motum. Sicut etiam in artibus, | |
| 1720 videmus quod ars ad quam pertinet usus navis, scilicet ars | |
| 1721 gubernatoria, praecipit ei quae inducit formam navis, et haec | |
| 1722 praecipit illi quae habet executionem tantum, in disponendo | |
| 1723 materiam. Sed quamvis intellectus noster ad aliqua se agat, tamen | |
| 1724 aliqua sunt ei praestituta a natura; sicut sunt prima principia, | |
| 1725 circa quae non potest aliter se habere, et ultimus finis, quem non | |
| 1726 potest non velle. Unde, licet quantum ad aliquid moveat se, tamen | |
| 1727 oportet quod quantum ad aliqua ab alio moveatur. Illud igitur cuius | |
| 1728 sua natura est ipsum eius intelligere, et cui id quod naturaliter | |
| 1729 habet, non determinatur ab alio, hoc est quod obtinet summum gradum | |
| 1730 vitae. Tale autem est Deus. Unde in Deo maxime est vita. Unde | |
| 1731 philosophus, in XII Metaphys., ostenso quod Deus sit intelligens, | |
| 1732 concludit quod habeat vitam perfectissimam et sempiternam, quia | |
| 53 | 1733 intellectus eius est perfectissimus, et semper in actu.</p><p title="I q. 18 a. 3 ad 1"><a name="29166"><span class="ref">[29166] Iª q. 18 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1734 dicendum quod, sicut dicitur in IX Metaphys., duplex est actio, |
| 1735 una, quae transit in exteriorem materiam, ut calefacere et secare; | |
| 1736 alia, quae manet in agente, ut intelligere, sentire et velle. | |
| 1737 Quarum haec est differentia, quia prima actio non est perfectio | |
| 1738 agentis quod movet, sed ipsius moti; secunda autem actio est | |
| 1739 perfectio agentis. Unde, quia motus est actus mobilis, secunda | |
| 1740 actio, inquantum est actus operantis, dicitur motus eius; ex hac | |
| 1741 similitudine, quod, sicut motus est actus mobilis, ita huiusmodi | |
| 1742 actio est actus agentis; licet motus sit actus imperfecti, scilicet | |
| 1743 existentis in potentia, huiusmodi autem actio est actus perfecti, | |
| 1744 idest existentis in actu, ut dicitur in III de anima. Hoc igitur | |
| 1745 modo quo intelligere est motus, id quod se intelligit, dicitur se | |
| 1746 movere. Et per hunc modum etiam Plato posuit quod Deus movet | |
| 53 | 1747 seipsum, non eo modo quo motus est actus imperfecti.</p><p title="I q. 18 a. 3 ad 2"><a name="29167"><span class="ref">[29167] Iª q. 18 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1748 dicendum quod, sicut Deus est ipsum suum esse et suum intelligere, |
| 1749 ita est suum vivere. Et propter hoc, sic vivit, quod non habet | |
| 53 | 1750 vivendi principium.</p><p title="I q. 18 a. 3 ad 3"><a name="29168"><span class="ref">[29168] Iª q. 18 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1751 dicendum quod vita in istis inferioribus recipitur in natura |
| 1752 corruptibili, quae indiget et generatione ad conservationem | |
| 1753 speciei, et alimento ad conservationem individui. Et propter hoc, | |
| 1754 in istis inferioribus non invenitur vita sine anima vegetabili. Sed | |
| 53 | 1755 hoc non habet locum in rebus incorruptibilibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 18 a. 4 arg. 1"><a name="29169"><span class="ref">[29169] Iª q. 18 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1756 proceditur. Videtur quod non omnia sint vita in Deo. Dicitur enim |
| 1757 Act. XVII, <i>in ipso vivimus, movemur et sumus</i>. Sed non omnia | |
| 53 | 1758 in Deo sunt motus. Ergo non omnia in ipso sunt vita.</p><p title="I q. 18 a. 4 arg. 2"><a name="29170"><span class="ref">[29170] Iª q. 18 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omnia |
| 28 | 1759 sunt in Deo sicut in primo exemplari. Sed exemplata debent |
| 1760 conformari exemplari. Cum igitur non omnia vivant in seipsis, | |
| 53 | 1761 videtur quod non omnia in Deo sint vita.</p><p title="I q. 18 a. 4 arg. 3"><a name="29171"><span class="ref">[29171] Iª q. 18 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 1762 Augustinus dicit in libro de vera Relig., substantia vivens est |
| 1763 melior qualibet substantia non vivente. Si igitur ea quae in | |
| 1764 seipsis non vivunt, in Deo sunt vita, videtur quod verius sint res | |
| 1765 in Deo quam in seipsis. Quod tamen videtur esse falsum, cum in | |
| 53 | 1766 seipsis sint in actu, in Deo vero in potentia.</p><p title="I q. 18 a. 4 arg. 4"><a name="29172"><span class="ref">[29172] Iª q. 18 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 1767 sciuntur a Deo bona, et ea quae fiunt secundum aliquod tempus; ita |
| 1768 mala, et ea quae Deus potest facere, sed nunquam fiunt. Si ergo | |
| 1769 omnia sunt vita in Deo, inquantum sunt scita ab ipso, videtur quod | |
| 1770 etiam mala, et quae nunquam fiunt, sunt vita in Deo, inquantum sunt | |
| 53 | 1771 scita ab eo. Quod videtur inconveniens.</p><p title="I q. 18 a. 4 s. c."><a name="29173"><span class="ref">[29173] Iª q. 18 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1772 quod dicitur Ioan. I, <i>quod factum est, in ipso vita erat</i>. |
| 53 | 1773 Sed omnia praeter Deum facta sunt. Ergo omnia in Deo sunt vita.</p><p title="I q. 18 a. 4 co."><a name="29174"><span class="ref">[29174] Iª q. 18 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1774 quod, sicut dictum est, vivere Dei est eius intelligere. In Deo |
| 1775 autem est idem intellectus et quod intelligitur, et ipsum | |
| 1776 intelligere eius. Unde quidquid est in Deo ut intellectum, est | |
| 1777 ipsum vivere vel vita eius. Unde, cum omnia quae facta sunt a Deo, | |
| 1778 sint in ipso ut intellecta, sequitur quod omnia in ipso sunt ipsa | |
| 53 | 1779 vita divina.</p><p title="I q. 18 a. 4 ad 1"><a name="29175"><span class="ref">[29175] Iª q. 18 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1780 dicendum quod creaturae in Deo esse dicuntur dupliciter. Uno modo, |
| 1781 inquantum continentur et conservantur virtute divina, sicut dicimus | |
| 1782 ea esse in nobis, quae sunt in nostra potestate. Et sic creaturae | |
| 1783 dicuntur esse in Deo, etiam prout sunt in propriis naturis. Et hoc | |
| 1784 modo intelligendum est verbum apostoli dicentis, <i>in ipso | |
| 1785 vivimus, movemur et sumus</i>, quia et nostrum vivere, et nostrum | |
| 1786 esse, et nostrum moveri causantur a Deo. Alio modo dicuntur res | |
| 1787 esse in Deo sicut in cognoscente. Et sic sunt in Deo per proprias | |
| 1788 rationes, quae non sunt aliud in Deo ab essentia divina. Unde res, | |
| 1789 prout sic in Deo sunt, sunt essentia divina. Et quia essentia | |
| 1790 divina est vita, non autem motus, inde est quod res, hoc modo | |
| 53 | 1791 loquendi, in Deo non sunt motus, sed vita.</p><p title="I q. 18 a. 4 ad 2"><a name="29176"><span class="ref">[29176] Iª q. 18 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1792 dicendum quod exemplata oportet conformari exemplari secundum |
| 1793 rationem formae, non autem secundum modum essendi. Nam alterius | |
| 1794 modi esse habet quandoque forma in exemplari et in exemplato, sicut | |
| 1795 forma domus in mente artificis habet esse immateriale et | |
| 1796 intelligibile, in domo autem quae est extra animam, habet esse | |
| 1797 materiale et sensibile. Unde et rationes rerum quae in seipsis non | |
| 1798 vivunt, in mente divina sunt vita, quia in mente divina habent esse | |
| 53 | 1799 divinum.</p><p title="I q. 18 a. 4 ad 3"><a name="29177"><span class="ref">[29177] Iª q. 18 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1800 dicendum quod, si de ratione rerum naturalium non esset materia, |
| 1801 sed tantum forma, omnibus modis veriori modo essent res naturales | |
| 1802 in mente divina per suas ideas, quam in seipsis. Propter quod et | |
| 1803 Plato posuit quod homo separatus erat verus homo, homo autem | |
| 1804 materialis est homo per participationem. Sed quia de ratione rerum | |
| 1805 naturalium est materia, dicendum quod res naturales verius esse | |
| 1806 habent simpliciter in mente divina, quam in seipsis, quia in mente | |
| 1807 divina habent esse increatum, in seipsis autem esse creatum. Sed | |
| 1808 esse hoc, utpote homo vel equus, verius habent in propria natura | |
| 1809 quam in mente divina, quia ad veritatem hominis pertinet esse | |
| 1810 materiale, quod non habent in mente divina. Sicut domus nobilius | |
| 1811 esse habet in mente artificis, quam in materia, sed tamen verius | |
| 1812 dicitur domus quae est in materia, quam quae est in mente; quia | |
| 53 | 1813 haec est domus in actu, illa autem domus in potentia.</p><p title="I q. 18 a. 4 ad 4"><a name="29178"><span class="ref">[29178] Iª q. 18 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1814 dicendum quod, licet mala sint in Dei scientia, inquantum sub Dei |
| 1815 scientia comprehenduntur, non tamen sunt in Deo sicut creata a Deo | |
| 1816 vel conservata ab ipso, neque sicut habentia rationem in Deo, | |
| 1817 cognoscuntur enim a Deo per rationes bonorum. Unde non potest dici | |
| 1818 quod mala sint vita in Deo. Ea vero quae secundum nullum tempus | |
| 1819 sunt, possunt dici esse vita in Deo, secundum quod vivere nominat | |
| 1820 intelligere tantum, inquantum intelliguntur a Deo, non autem | |
| 53 | 1821 secundum quod vivere importat principium operationis.</p></div></div><div class="q" id="q19"><h2>Quaestio 19</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 19 pr."><a name="29179"><span class="ref">[29179] |
| 1822 Iª q. 19 pr.</span></a> Post considerationem eorum quae ad | |
| 28 | 1823 divinam scientiam pertinent, considerandum est de his quae |
| 1824 pertinent ad voluntatem divinam, ut sit prima consideratio de ipsa | |
| 1825 Dei voluntate; secunda, de his quae ad voluntatem absolute | |
| 1826 pertinent; tertia, de his quae ad intellectum in ordine ad | |
| 1827 voluntatem pertinent. Circa ipsam autem voluntatem quaeruntur | |
| 1828 duodecim. Primo, utrum in Deo sit voluntas. Secundo, utrum Deus | |
| 1829 velit alia a se. Tertio, utrum quidquid Deus vult, ex necessitate | |
| 1830 velit. Quarto, utrum voluntas Dei sit causa rerum. Quinto, utrum | |
| 1831 voluntatis divinae sit assignare aliquam causam. Sexto, utrum | |
| 1832 voluntas divina semper impleatur. Septimo, utrum voluntas Dei sit | |
| 1833 mutabilis. Octavo, utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis | |
| 1834 imponat. Nono, utrum in Deo sit voluntas malorum. Decimo, utrum | |
| 1835 Deus habeat liberum arbitrium. Undecimo, utrum sit distinguenda in | |
| 1836 Deo voluntas signi. Duodecimo, utrum convenienter circa divinam | |
| 53 | 1837 voluntatem ponantur quinque signa.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 19 a. 1 arg. 1"><a name="29180"><span class="ref">[29180] Iª q. 19 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1838 proceditur. Videtur quod in Deo non sit voluntas. Obiectum enim |
| 1839 voluntatis est finis et bonum. Sed Dei non est assignare aliquem | |
| 53 | 1840 finem. Ergo voluntas non est in Deo.</p><p title="I q. 19 a. 1 arg. 2"><a name="29181"><span class="ref">[29181] Iª q. 19 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1841 voluntas est appetitus quidam. Appetitus autem, cum sit rei non |
| 1842 habitae, imperfectionem designat, quae Deo non competit. Ergo | |
| 53 | 1843 voluntas non est in Deo.</p><p title="I q. 19 a. 1 arg. 3"><a name="29182"><span class="ref">[29182] Iª q. 19 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1844 secundum philosophum, in III de anima, voluntas est movens motum. |
| 1845 Sed Deus est primum movens immobile. Ut probatur VIII Physic. Ergo | |
| 53 | 1846 in Deo non est voluntas.</p><p title="I q. 19 a. 1 s. c."><a name="29183"><span class="ref">[29183] Iª q. 19 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1847 quod dicit apostolus, Rom. XII, <i>ut probetis quae sit voluntas |
| 53 | 1848 Dei</i>.</p><p title="I q. 19 a. 1 co."><a name="29184"><span class="ref">[29184] Iª q. 19 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1849 in Deo voluntatem esse, sicut et in eo est intellectus, voluntas |
| 1850 enim intellectum consequitur. Sicut enim res naturalis habet esse | |
| 1851 in actu per suam formam, ita intellectus intelligens actu per suam | |
| 1852 formam intelligibilem. Quaelibet autem res ad suam formam naturalem | |
| 1853 hanc habet habitudinem, ut quando non habet ipsam, tendat in eam; | |
| 1854 et quando habet ipsam, quiescat in ea. Et idem est de qualibet | |
| 1855 perfectione naturali, quod est bonum naturae. Et haec habitudo ad | |
| 1856 bonum, in rebus carentibus cognitione, vocatur appetitus naturalis. | |
| 1857 Unde et natura intellectualis ad bonum apprehensum per formam | |
| 1858 intelligibilem, similem habitudinem habet, ut scilicet, cum habet | |
| 1859 ipsum, quiescat in illo; cum vero non habet, quaerat ipsum. Et | |
| 1860 utrumque pertinet ad voluntatem. Unde in quolibet habente | |
| 1861 intellectum, est voluntas; sicut in quolibet habente sensum, est | |
| 1862 appetitus animalis. Et sic oportet in Deo esse voluntatem, cum sit | |
| 1863 in eo intellectus. Et sicut suum intelligere est suum esse, ita | |
| 53 | 1864 suum velle.</p><p title="I q. 19 a. 1 ad 1"><a name="29185"><span class="ref">[29185] Iª q. 19 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1865 dicendum quod, licet nihil aliud a Deo sit finis Dei, tamen ipsemet |
| 1866 est finis respectu omnium quae ab eo fiunt. Et hoc per suam | |
| 1867 essentiam, cum per suam essentiam sit bonus, ut supra ostensum est, | |
| 53 | 1868 finis enim habet rationem boni.</p><p title="I q. 19 a. 1 ad 2"><a name="29186"><span class="ref">[29186] Iª q. 19 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1869 dicendum quod voluntas in nobis pertinet ad appetitivam partem, |
| 1870 quae licet ab appetendo nominetur, non tamen hunc solum habet | |
| 1871 actum, ut appetat quae non habet; sed etiam ut amet quod habet, et | |
| 1872 delectetur in illo. Et quantum ad hoc voluntas in Deo ponitur; quae | |
| 1873 semper habet bonum quod est eius obiectum, cum sit indifferens ab | |
| 53 | 1874 eo secundum essentiam, ut dictum est.</p><p title="I q. 19 a. 1 ad 3"><a name="29187"><span class="ref">[29187] Iª q. 19 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1875 dicendum quod voluntas cuius obiectum principale est bonum quod est |
| 1876 extra voluntatem, oportet quod sit mota ab aliquo. Sed obiectum | |
| 1877 divinae voluntatis est bonitas sua, quae est eius essentia. Unde, | |
| 1878 cum voluntas Dei sit eius essentia, non movetur ab alio a se, sed a | |
| 1879 se tantum, eo modo loquendi quo intelligere et velle dicitur motus. | |
| 53 | 1880 Et secundum hoc Plato dixit quod primum movens movet seipsum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 19 a. 2 arg. 1"><a name="29188"><span class="ref">[29188] Iª q. 19 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1881 proceditur. Videtur quod Deus non velit alia a se. Velle enim |
| 1882 divinum est eius esse. Sed Deus non est aliud a se. Ergo non vult | |
| 53 | 1883 aliud a se.</p><p title="I q. 19 a. 2 arg. 2"><a name="29189"><span class="ref">[29189] Iª q. 19 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1884 volitum movet voluntatem, sicut appetibile appetitum, ut dicitur in |
| 1885 III de anima. Si igitur Deus velit aliquid aliud a se, movebitur | |
| 53 | 1886 eius voluntas ab aliquo alio, quod est impossibile.</p><p title="I q. 19 a. 2 arg. 3"><a name="29190"><span class="ref">[29190] Iª q. 19 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1887 cuicumque voluntati sufficit aliquod volitum, nihil quaerit extra |
| 1888 illud. Sed Deo sufficit sua bonitas, et voluntas eius ex ea | |
| 53 | 1889 satiatur. Ergo Deus non vult aliquid aliud a se.</p><p title="I q. 19 a. 2 arg. 4"><a name="29191"><span class="ref">[29191] Iª q. 19 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, actus |
| 28 | 1890 voluntatis multiplicatur secundum volita. Si igitur Deus velit se |
| 1891 et alia a se, sequitur quod actus voluntatis eius sit multiplex, et | |
| 1892 per consequens eius esse, quod est eius velle. Hoc autem est | |
| 53 | 1893 impossibile. Non ergo vult alia a se.</p><p title="I q. 19 a. 2 s. c."><a name="29192"><span class="ref">[29192] Iª q. 19 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1894 quod apostolus dicit, I Thess. IV, <i>haec est voluntas Dei, |
| 53 | 1895 sanctificatio vestra</i>.</p><p title="I q. 19 a. 2 co."><a name="29193"><span class="ref">[29193] Iª q. 19 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1896 quod Deus non solum se vult, sed etiam alia a se. Quod apparet a |
| 1897 simili prius introducto. Res enim naturalis non solum habet | |
| 1898 naturalem inclinationem respectu proprii boni, ut acquirat ipsum | |
| 1899 cum non habet, vel ut quiescat in illo cum habet; sed etiam ut | |
| 1900 proprium bonum in alia diffundat, secundum quod possibile est. Unde | |
| 1901 videmus quod omne agens, inquantum est actu et perfectum, facit | |
| 1902 sibi simile. Unde et hoc pertinet ad rationem voluntatis, ut bonum | |
| 1903 quod quis habet, aliis communicet, secundum quod possibile est. Et | |
| 1904 hoc praecipue pertinet ad voluntatem divinam, a qua, per quandam | |
| 1905 similitudinem, derivatur omnis perfectio. Unde, si res naturales, | |
| 1906 inquantum perfectae sunt, suum bonum aliis communicant, multo magis | |
| 1907 pertinet ad voluntatem divinam, ut bonum suum aliis per | |
| 1908 similitudinem communicet, secundum quod possibile est. Sic igitur | |
| 1909 vult et se esse, et alia. Sed se ut finem, alia vero ut ad finem, | |
| 1910 inquantum condecet divinam bonitatem etiam alia ipsam | |
| 53 | 1911 participare.</p><p title="I q. 19 a. 2 ad 1"><a name="29194"><span class="ref">[29194] Iª q. 19 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1912 dicendum quod, licet divinum velle sit eius esse secundum rem, |
| 1913 tamen differt ratione, secundum diversum modum intelligendi et | |
| 1914 significandi, ut ex superioribus patet. In hoc enim quod dico Deum | |
| 1915 esse, non importatur habitudo ad aliquid, sicut in hoc quod dico | |
| 1916 Deum velle. Et ideo, licet non sit aliquid aliud a se, vult tamen | |
| 53 | 1917 aliquid aliud a se.</p><p title="I q. 19 a. 2 ad 2"><a name="29195"><span class="ref">[29195] Iª q. 19 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1918 dicendum quod in his quae volumus propter finem, tota ratio movendi |
| 1919 est finis, et hoc est quod movet voluntatem. Et hoc maxime apparet | |
| 1920 in his quae volumus tantum propter finem. Qui enim vult sumere | |
| 1921 potionem amaram, nihil in ea vult nisi sanitatem, et hoc solum est | |
| 1922 quod movet eius voluntatem. Secus autem est in eo qui sumit | |
| 1923 potionem dulcem, quam non solum propter sanitatem, sed etiam | |
| 1924 propter se aliquis velle potest. Unde, cum Deus alia a se non velit | |
| 1925 nisi propter finem qui est sua bonitas, ut dictum est, non sequitur | |
| 1926 quod aliquid aliud moveat voluntatem eius nisi bonitas sua. Et sic, | |
| 1927 sicut alia a se intelligit intelligendo essentiam suam, ita alia a | |
| 53 | 1928 se vult, volendo bonitatem suam.</p><p title="I q. 19 a. 2 ad 3"><a name="29196"><span class="ref">[29196] Iª q. 19 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1929 dicendum quod ex hoc quod voluntati divinae sufficit sua bonitas, |
| 1930 non sequitur quod nihil aliud velit, sed quod nihil aliud vult nisi | |
| 1931 ratione suae bonitatis. Sicut etiam intellectus divinus, licet sit | |
| 1932 perfectus ex hoc ipso quod essentiam divinam cognoscit, tamen in ea | |
| 53 | 1933 cognoscit alia.</p><p title="I q. 19 a. 2 ad 4"><a name="29197"><span class="ref">[29197] Iª q. 19 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1934 dicendum quod, sicut intelligere divinum est unum, quia multa non |
| 1935 videt nisi in uno; ita velle divinum est unum et simplex, quia | |
| 53 | 1936 multa non vult nisi per unum, quod est bonitas sua.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 19 a. 3 arg. 1"><a name="29198"><span class="ref">[29198] Iª q. 19 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1937 proceditur. Videtur quod quidquid Deus vult, ex necessitate velit. |
| 1938 Omne enim aeternum est necessarium. Sed quidquid Deus vult, ab | |
| 1939 aeterno vult, alias, voluntas eius esset mutabilis. Ergo quidquid | |
| 53 | 1940 vult, ex necessitate vult.</p><p title="I q. 19 a. 3 arg. 2"><a name="29199"><span class="ref">[29199] Iª q. 19 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 1941 vult alia a se, inquantum vult bonitatem suam. Sed Deus bonitatem |
| 53 | 1942 suam ex necessitate vult. Ergo alia a se ex necessitate vult.</p><p title="I q. 19 a. 3 arg. 3"><a name="29200"><span class="ref">[29200] Iª q. 19 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1943 quidquid est Deo naturale, est necessarium, quia Deus est per se |
| 1944 necesse esse, et principium omnis necessitatis, ut supra ostensum | |
| 1945 est. Sed naturale est ei velle quidquid vult, quia in Deo nihil | |
| 1946 potest esse praeter naturam, ut dicitur in V Metaphys. Ergo | |
| 53 | 1947 quidquid vult, ex necessitate vult.</p><p title="I q. 19 a. 3 arg. 4"><a name="29201"><span class="ref">[29201] Iª q. 19 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 1948 necesse esse, et possibile non esse, aequipollent. Si igitur non |
| 1949 necesse est Deum velle aliquid eorum quae vult, possibile est eum | |
| 1950 non velle illud; et possibile est eum velle illud quod non vult. | |
| 1951 Ergo voluntas divina est contingens ad utrumlibet. Et sic | |
| 53 | 1952 imperfecta, quia omne contingens est imperfectum et mutabile.</p><p title="I q. 19 a. 3 arg. 5"><a name="29202"><span class="ref">[29202] Iª q. 19 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, ab eo |
| 28 | 1953 quod est ad utrumlibet, non sequitur aliqua actio, nisi ab aliquo |
| 1954 alio inclinetur ad unum, ut dicit Commentator, in II Physic. Si | |
| 1955 ergo voluntas Dei in aliquibus se habet ad utrumlibet, sequitur | |
| 1956 quod ab aliquo alio determinetur ad effectum. Et sic habet aliquam | |
| 53 | 1957 causam priorem.</p><p title="I q. 19 a. 3 arg. 6"><a name="29203"><span class="ref">[29203] Iª q. 19 a. 3 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1958 quidquid Deus scit, ex necessitate scit. Sed sicut scientia divina |
| 1959 est eius essentia, ita voluntas divina. Ergo quidquid Deus vult, ex | |
| 53 | 1960 necessitate vult.</p><p title="I q. 19 a. 3 s. c."><a name="29204"><span class="ref">[29204] Iª q. 19 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1961 quod dicit apostolus, Ephes. I, <i>qui operatur omnia secundum |
| 1962 consilium voluntatis suae</i>. Quod autem operamur ex consilio | |
| 1963 voluntatis, non ex necessitate volumus. Non ergo quidquid Deus | |
| 53 | 1964 vult, ex necessitate vult.</p><p title="I q. 19 a. 3 co."><a name="29205"><span class="ref">[29205] Iª q. 19 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1965 quod necessarium dicitur aliquid dupliciter, scilicet absolute, et |
| 1966 ex suppositione. Necessarium absolute iudicatur aliquid ex | |
| 1967 habitudine terminorum, utpote quia praedicatum est in definitione | |
| 1968 subiecti, sicut necessarium est hominem esse animal; vel quia | |
| 1969 subiectum est de ratione praedicati, sicut hoc est necessarium, | |
| 1970 numerum esse parem vel imparem. Sic autem non est necessarium | |
| 1971 Socratem sedere. Unde non est necessarium absolute, sed potest dici | |
| 1972 necessarium ex suppositione, supposito enim quod sedeat, necesse | |
| 1973 est eum sedere dum sedet. Circa divina igitur volita hoc | |
| 1974 considerandum est, quod aliquid Deum velle est necessarium | |
| 1975 absolute, non tamen hoc est verum de omnibus quae vult. Voluntas | |
| 1976 enim divina necessariam habitudinem habet ad bonitatem suam, quae | |
| 1977 est proprium eius obiectum. Unde bonitatem suam esse Deus ex | |
| 1978 necessitate vult; sicut et voluntas nostra ex necessitate vult | |
| 1979 beatitudinem. Sicut et quaelibet alia potentia necessariam | |
| 1980 habitudinem habet ad proprium et principale obiectum, ut visus ad | |
| 1981 colorem; quia de sui ratione est, ut in illud tendat. Alia autem a | |
| 1982 se Deus vult, inquantum ordinantur ad suam bonitatem ut in finem. | |
| 1983 Ea autem quae sunt ad finem, non ex necessitate volumus volentes | |
| 1984 finem, nisi sint talia, sine quibus finis esse non potest, sicut | |
| 1985 volumus cibum, volentes conservationem vitae; et navem, volentes | |
| 1986 transfretare. Non sic autem ex necessitate volumus ea sine quibus | |
| 1987 finis esse potest, sicut equum ad ambulandum, quia sine hoc | |
| 1988 possumus ire; et eadem ratio est in aliis. Unde, cum bonitas Dei | |
| 1989 sit perfecta, et esse possit sine aliis, cum nihil ei perfectionis | |
| 1990 ex aliis accrescat; sequitur quod alia a se eum velle, non sit | |
| 1991 necessarium absolute. Et tamen necessarium est ex suppositione, | |
| 1992 supposito enim quod velit, non potest non velle, quia non potest | |
| 53 | 1993 voluntas eius mutari.</p><p title="I q. 19 a. 3 ad 1"><a name="29206"><span class="ref">[29206] Iª q. 19 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1994 dicendum quod ex hoc quod Deus ab aeterno vult aliquid, non |
| 1995 sequitur quod necesse est eum illud velle, nisi ex | |
| 53 | 1996 suppositione.</p><p title="I q. 19 a. 3 ad 2"><a name="29207"><span class="ref">[29207] Iª q. 19 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1997 dicendum quod, licet Deus ex necessitate velit bonitatem suam, non |
| 1998 tamen ex necessitate vult ea quae vult propter bonitatem suam, quia | |
| 53 | 1999 bonitas eius potest esse sine aliis.</p><p title="I q. 19 a. 3 ad 3"><a name="29208"><span class="ref">[29208] Iª q. 19 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2000 dicendum quod non est naturale Deo velle aliquid aliorum, quae non |
| 2001 ex necessitate vult. Neque tamen innaturale, aut contra naturam, | |
| 53 | 2002 sed est voluntarium.</p><p title="I q. 19 a. 3 ad 4"><a name="29209"><span class="ref">[29209] Iª q. 19 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2003 dicendum quod aliquando aliqua causa necessaria habet non |
| 2004 necessariam habitudinem ad aliquem effectum, quod est propter | |
| 2005 defectum effectus, et non propter defectum causae. Sicut virtus | |
| 2006 solis habet non necessariam habitudinem ad aliquid eorum quae | |
| 2007 contingenter hic eveniunt, non propter defectum virtutis solaris, | |
| 2008 sed propter defectum effectus non necessario ex causa provenientis. | |
| 2009 Et similiter, quod Deus non ex necessitate velit aliquid eorum quae | |
| 2010 vult, non accidit ex defectu voluntatis divinae, sed ex defectu qui | |
| 2011 competit volito secundum suam rationem, quia scilicet est tale, ut | |
| 2012 sine eo esse possit perfecta bonitas Dei. Qui quidem defectus | |
| 53 | 2013 consequitur omne bonum creatum.</p><p title="I q. 19 a. 3 ad 5"><a name="29210"><span class="ref">[29210] Iª q. 19 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum ergo |
| 28 | 2014 dicendum quod causa quae est ex se contingens, oportet quod |
| 2015 determinetur ab aliquo exteriori ad effectum. Sed voluntas divina, | |
| 2016 quae ex se necessitatem habet, determinat seipsam ad volitum, ad | |
| 53 | 2017 quod habet habitudinem non necessariam.</p><p title="I q. 19 a. 3 ad 6"><a name="29211"><span class="ref">[29211] Iª q. 19 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 2018 quod, sicut divinum esse in se est necessarium, ita et divinum |
| 2019 velle et divinum scire, sed divinum scire habet necessariam | |
| 2020 habitudinem ad scita, non autem divinum velle ad volita. Quod ideo | |
| 2021 est, quia scientia habetur de rebus, secundum quod sunt in sciente, | |
| 2022 voluntas autem comparatur ad res, secundum quod sunt in seipsis. | |
| 2023 Quia igitur omnia alia habent necessarium esse secundum quod sunt | |
| 2024 in Deo; non autem secundum quod sunt in seipsis, habent | |
| 2025 necessitatem absolutam ita quod sint per seipsa necessaria; propter | |
| 2026 hoc Deus quaecumque scit, ex necessitate scit, non autem quaecumque | |
| 53 | 2027 vult, ex necessitate vult.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 19 a. 4 arg. 1"><a name="29212"><span class="ref">[29212] Iª q. 19 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2028 proceditur. Videtur quod voluntas Dei non sit causa rerum. Dicit |
| 2029 enim Dionysius, cap. IV de Div. Nom., <i>sicut noster sol, non | |
| 2030 ratiocinans aut praeeligens, sed per ipsum esse illuminat omnia | |
| 2031 participare lumen ipsius valentia; ita et bonum divinum per ipsam | |
| 2032 essentiam omnibus existentibus immittit bonitatis suae radios</i>. | |
| 2033 Sed omne quod agit per voluntatem, agit ut ratiocinans et | |
| 2034 praeeligens. Ergo Deus non agit per voluntatem. Ergo voluntas Dei | |
| 53 | 2035 non est causa rerum.</p><p title="I q. 19 a. 4 arg. 2"><a name="29213"><span class="ref">[29213] Iª q. 19 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 2036 quod est per essentiam, est primum in quolibet ordine sicut in |
| 2037 ordine ignitorum est primum, quod est ignis per essentiam sed Deus | |
| 2038 est primum agens. Ergo est agens per essentiam suam, quae est | |
| 2039 natura eius. Agit igitur per naturam, et non per voluntatem. | |
| 53 | 2040 Voluntas igitur divina non est causa rerum.</p><p title="I q. 19 a. 4 arg. 3"><a name="29214"><span class="ref">[29214] Iª q. 19 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2041 quidquid est causa alicuius per hoc quod est tale, est causa per |
| 2042 naturam, et non per voluntatem, ignis enim causa est calefactionis, | |
| 2043 quia est calidus; sed artifex est causa domus, quia vult eam | |
| 2044 facere. Sed Augustinus dicit, in I de Doct. Christ., quod <i>quia | |
| 2045 Deus bonus est, sumus</i>. Ergo Deus per suam naturam est causa | |
| 53 | 2046 rerum, et non per voluntatem.</p><p title="I q. 19 a. 4 arg. 4"><a name="29215"><span class="ref">[29215] Iª q. 19 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, unius |
| 28 | 2047 rei una est causa. Sed rerum creatarum est causa scientia Dei, ut |
| 53 | 2048 supra dictum est. Ergo voluntas Dei non debet poni causa rerum.</p><p title="I q. 19 a. 4 s. c."><a name="29216"><span class="ref">[29216] Iª q. 19 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2049 quod dicitur Sap. XI, <i>quomodo posset aliquid permanere, nisi tu |
| 53 | 2050 voluisses?</i></p><p title="I q. 19 a. 4 co."><a name="29217"><span class="ref">[29217] Iª q. 19 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2051 quod necesse est dicere voluntatem Dei esse causam rerum, et Deum |
| 2052 agere per voluntatem, non per necessitatem naturae, ut quidam | |
| 2053 existimaverunt. Quod quidem apparere potest tripliciter. Primo | |
| 2054 quidem, ex ipso ordine causarum agentium. Cum enim propter finem | |
| 2055 agat et intellectus et natura, ut probatur in II Physic., necesse | |
| 2056 est ut agenti per naturam praedeterminetur finis, et media | |
| 2057 necessaria ad finem, ab aliquo superiori intellectu; sicut sagittae | |
| 2058 praedeterminatur finis et certus modus a sagittante. Unde necesse | |
| 2059 est quod agens per intellectum et voluntatem, sit prius agente per | |
| 2060 naturam. Unde, cum primum in ordine agentium sit Deus, necesse est | |
| 2061 quod per intellectum et voluntatem agat. Secundo, ex ratione | |
| 2062 naturalis agentis, ad quod pertinet ut unum effectum producat, quia | |
| 2063 natura uno et eodem modo operatur, nisi impediatur. Et hoc ideo, | |
| 2064 quia secundum quod est tale, agit, unde, quandiu est tale, non | |
| 2065 facit nisi tale. Omne enim agens per naturam, habet esse | |
| 2066 determinatum. Cum igitur esse divinum non sit determinatum, sed | |
| 2067 contineat in se totam perfectionem essendi, non potest esse quod | |
| 2068 agat per necessitatem naturae, nisi forte causaret aliquid | |
| 2069 indeterminatum et infinitum in essendo; quod est impossibile, ut ex | |
| 2070 superioribus patet. Non igitur agit per necessitatem naturae sed | |
| 2071 effectus determinati ab infinita ipsius perfectione procedunt | |
| 2072 secundum determinationem voluntatis et intellectus ipsius. Tertio, | |
| 2073 ex habitudine effectuum ad causam. Secundum hoc enim effectus | |
| 2074 procedunt a causa agente, secundum quod praeexistunt in ea, quia | |
| 2075 omne agens agit sibi simile. Praeexistunt autem effectus in causa | |
| 2076 secundum modum causae. Unde, cum esse divinum sit ipsum eius | |
| 2077 intelligere, praeexistunt in eo effectus eius secundum modum | |
| 2078 intelligibilem. Unde et per modum intelligibilem procedunt ab eo. | |
| 2079 Et sic, per consequens, per modum voluntatis, nam inclinatio eius | |
| 2080 ad agendum quod intellectu conceptum est, pertinet ad voluntatem. | |
| 53 | 2081 Voluntas igitur Dei est causa rerum.</p><p title="I q. 19 a. 4 ad 1"><a name="29218"><span class="ref">[29218] Iª q. 19 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2082 dicendum quod Dionysius per verba illa non intendit excludere |
| 2083 electionem a Deo simpliciter, sed secundum quid, inquantum | |
| 2084 scilicet, non quibusdam solum bonitatem suam communicat, sed | |
| 53 | 2085 omnibus, prout scilicet electio discretionem quandam importat.</p><p title="I q. 19 a. 4 ad 2"><a name="29219"><span class="ref">[29219] Iª q. 19 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2086 dicendum quod, quia essentia Dei est eius intelligere et velle, ex |
| 2087 hoc ipso quod per essentiam suam agit, sequitur quod agat per modum | |
| 53 | 2088 intellectus et voluntatis.</p><p title="I q. 19 a. 4 ad 3"><a name="29220"><span class="ref">[29220] Iª q. 19 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2089 dicendum quod bonum est obiectum voluntatis. Pro tanto ergo |
| 2090 dicitur, quia Deus bonus est, sumus, inquantum sua bonitas est ei | |
| 53 | 2091 ratio volendi omnia alia, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 19 a. 4 ad 4"><a name="29221"><span class="ref">[29221] Iª q. 19 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2092 dicendum quod unius et eiusdem effectus, etiam in nobis, est causa |
| 2093 scientia ut dirigens, qua concipitur forma operis, et voluntas ut | |
| 2094 imperans, quia forma, ut est in intellectu tantum, non determinatur | |
| 2095 ad hoc quod sit vel non sit in effectu, nisi per voluntatem. Unde | |
| 2096 intellectus speculativus nihil dicit de operando. Sed potentia est | |
| 2097 causa ut exequens, quia nominat immediatum principium operationis. | |
| 53 | 2098 Sed haec omnia in Deo unum sunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 19 a. 5 arg. 1"><a name="29222"><span class="ref">[29222] Iª q. 19 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 2099 proceditur. Videtur quod voluntatis divinae sit assignare aliquam |
| 2100 causam. Dicit enim Augustinus, libro octoginta trium quaest., | |
| 2101 <i>quis audeat dicere Deum irrationabiliter omnia condidisse?</i> | |
| 2102 Sed agenti voluntario, quod est ratio operandi, est etiam causa | |
| 53 | 2103 volendi. Ergo voluntas Dei habet aliquam causam.</p><p title="I q. 19 a. 5 arg. 2"><a name="29223"><span class="ref">[29223] Iª q. 19 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 2104 his quae fiunt a volente qui propter nullam causam aliquid vult, |
| 2105 non oportet aliam causam assignare nisi voluntatem volentis. Sed | |
| 2106 voluntas Dei est causa omnium rerum, ut ostensum est. Si igitur | |
| 2107 voluntatis eius non sit aliqua causa, non oportebit in omnibus | |
| 2108 rebus naturalibus aliam causam quaerere, nisi solam voluntatem | |
| 2109 divinam. Et sic omnes scientiae essent supervacuae, quae causas | |
| 2110 aliquorum effectuum assignare nituntur, quod videtur inconveniens. | |
| 53 | 2111 Est igitur assignare aliquam causam voluntatis divinae.</p><p title="I q. 19 a. 5 arg. 3"><a name="29224"><span class="ref">[29224] Iª q. 19 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 2112 fit a volente non propter aliquam causam, dependet ex simplici |
| 2113 voluntate eius. Si igitur voluntas Dei non habeat aliquam causam, | |
| 2114 sequitur quod omnia quae fiunt, dependeant ex simplici eius | |
| 2115 voluntate, et non habeant aliquam aliam causam. Quod est | |
| 53 | 2116 inconveniens.</p><p title="I q. 19 a. 5 s. c."><a name="29225"><span class="ref">[29225] Iª q. 19 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2117 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>omnis |
| 2118 causa efficiens maior est eo quod efficitur; nihil tamen maius est | |
| 53 | 2119 voluntate Dei; non ergo causa eius quaerenda est</i>.</p><p title="I q. 19 a. 5 co."><a name="29226"><span class="ref">[29226] Iª q. 19 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2120 quod nullo modo voluntas Dei causam habet. Ad cuius evidentiam, |
| 2121 considerandum est quod, cum voluntas sequatur intellectum, eodem | |
| 2122 modo contingit esse causam alicuius volentis ut velit, et alicuius | |
| 2123 intelligentis ut intelligat. In intellectu autem sic est quod, si | |
| 2124 seorsum intelligat principium, et seorsum conclusionem, | |
| 2125 intelligentia principii est causa scientiae conclusionis. Sed si | |
| 2126 intellectus in ipso principio inspiceret conclusionem, uno intuitu | |
| 2127 apprehendens utrumque, in eo scientia conclusionis non causaretur | |
| 2128 ab intellectu principiorum, quia idem non est causa sui ipsius. Sed | |
| 2129 tamen intelligeret principia esse causas conclusionis. Similiter | |
| 2130 est ex parte voluntatis, circa quam sic se habet finis ad ea quae | |
| 2131 sunt ad finem, sicut in intellectu principia ad conclusiones. Unde, | |
| 2132 si aliquis uno actu velit finem, et alio actu ea quae sunt ad | |
| 2133 finem, velle finem erit ei causa volendi ea quae sunt ad finem. Sed | |
| 2134 si uno actu velit finem et ea quae sunt ad finem, hoc esse non | |
| 2135 poterit, quia idem non est causa sui ipsius. Et tamen erit verum | |
| 2136 dicere quod velit ordinare ea quae sunt ad finem, in finem. Deus | |
| 2137 autem, sicut uno actu omnia in essentia sua intelligit, ita uno | |
| 2138 actu vult omnia in sua bonitate. Unde, sicut in Deo intelligere | |
| 2139 causam non est causa intelligendi effectus, sed ipse intelligit | |
| 2140 effectus in causa; ita velle finem non est ei causa volendi ea quae | |
| 2141 sunt ad finem, sed tamen vult ea quae sunt ad finem, ordinari in | |
| 2142 finem. Vult ergo hoc esse propter hoc, sed non propter hoc vult | |
| 53 | 2143 hoc.</p><p title="I q. 19 a. 5 ad 1"><a name="29227"><span class="ref">[29227] Iª q. 19 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2144 dicendum quod voluntas Dei rationabilis est, non quod aliquid sit |
| 53 | 2145 Deo causa volendi, sed inquantum vult unum esse propter aliud.</p><p title="I q. 19 a. 5 ad 2"><a name="29228"><span class="ref">[29228] Iª q. 19 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2146 dicendum quod, cum velit Deus effectus sic esse, ut ex causis |
| 2147 certis proveniant, ad hoc quod servetur ordo in rebus; non est | |
| 2148 supervacuum, etiam cum voluntate Dei, alias causas quaerere. Esset | |
| 2149 tamen supervacuum, si aliae causae quaererentur ut primae, et non | |
| 2150 dependentes a divina voluntate. Et sic loquitur Augustinus in III | |
| 2151 de Trin., <i>placuit vanitati philosophorum etiam aliis causis | |
| 2152 effectus contingentes tribuere, cum omnino videre non possent | |
| 53 | 2153 superiorem ceteris omnibus causam, idest voluntatem Dei</i>.</p><p title="I q. 19 a. 5 ad 3"><a name="29229"><span class="ref">[29229] Iª q. 19 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2154 dicendum quod, cum Deus velit effectus esse propter causas, |
| 2155 quicumque effectus praesupponunt aliquem alium effectum, non | |
| 2156 dependent ex sola Dei voluntate, sed ex aliquo alio. Sed primi | |
| 2157 effectus ex sola divina voluntate dependent. Utpote si dicamus quod | |
| 2158 Deus voluit hominem habere manus, ut deservirent intellectui, | |
| 2159 operando diversa opera, et voluit eum habere intellectum, ad hoc | |
| 2160 quod esset homo, et voluit eum esse hominem, ut frueretur ipso, vel | |
| 2161 ad complementum universi. Quae quidem non est reducere ad alios | |
| 2162 fines creatos ulteriores. Unde huiusmodi dependent ex simplici | |
| 53 | 2163 voluntate Dei, alia vero ex ordine etiam aliarum causarum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 19 a. 6 arg. 1"><a name="29230"><span class="ref">[29230] Iª q. 19 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 2164 proceditur. Videtur quod voluntas Dei non semper impleatur. Dicit |
| 2165 enim apostolus, I ad Tim. II, quod <i>Deus vult omnes homines | |
| 2166 salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire</i>. Sed hoc non | |
| 53 | 2167 ita evenit. Ergo voluntas Dei non semper impletur.</p><p title="I q. 19 a. 6 arg. 2"><a name="29231"><span class="ref">[29231] Iª q. 19 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2168 se habet scientia ad verum, ita voluntas ad bonum. Sed Deus scit |
| 2169 omne verum. Ergo vult omne bonum. Sed non omne bonum fit, multa | |
| 2170 enim bona possunt fieri, quae non fiunt. Non ergo voluntas Dei | |
| 53 | 2171 semper impletur.</p><p title="I q. 19 a. 6 arg. 3"><a name="29232"><span class="ref">[29232] Iª q. 19 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2172 voluntas Dei, cum sit causa prima, non excludit causas medias, ut |
| 2173 dictum est. Sed effectus causae primae potest impediri per defectum | |
| 2174 causae secundae, sicut effectus virtutis motivae impeditur propter | |
| 2175 debilitatem tibiae. Ergo et effectus divinae voluntatis potest | |
| 2176 impediri propter defectum secundarum causarum. Non ergo voluntas | |
| 53 | 2177 Dei semper impletur.</p><p title="I q. 19 a. 6 s. c."><a name="29233"><span class="ref">[29233] Iª q. 19 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2178 quod dicitur in Psalmo CXIII, <i>omnia quaecumque voluit Deus, |
| 53 | 2179 fecit</i>.</p><p title="I q. 19 a. 6 co."><a name="29234"><span class="ref">[29234] Iª q. 19 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2180 quod necesse est voluntatem Dei semper impleri. Ad cuius |
| 2181 evidentiam, considerandum est quod, cum effectus conformetur agenti | |
| 2182 secundum suam formam, eadem ratio est in causis agentibus, quae est | |
| 2183 in causis formalibus. In formis autem sic est quod, licet aliquid | |
| 2184 possit deficere ab aliqua forma particulari, tamen a forma | |
| 2185 universali nihil deficere potest, potest enim esse aliquid quod non | |
| 2186 est homo vel vivum, non autem potest esse aliquid quod non sit ens. | |
| 2187 Unde et hoc idem in causis agentibus contingere oportet. Potest | |
| 2188 enim aliquid fieri extra ordinem alicuius causae particularis | |
| 2189 agentis, non autem extra ordinem alicuius causae universalis, sub | |
| 2190 qua omnes causae particulares comprehenduntur. Quia, si aliqua | |
| 2191 causa particularis deficiat a suo effectu, hoc est propter aliquam | |
| 2192 aliam causam particularem impedientem, quae continetur sub ordine | |
| 2193 causae universalis, unde effectus ordinem causae universalis nullo | |
| 2194 modo potest exire. Et hoc etiam patet in corporalibus. Potest enim | |
| 2195 impediri quod aliqua stella non inducat suum effectum, sed tamen | |
| 2196 quicumque effectus ex causa corporea impediente in rebus | |
| 2197 corporalibus consequatur, oportet quod reducatur per aliquas causas | |
| 2198 medias in universalem virtutem primi caeli. Cum igitur voluntas Dei | |
| 2199 sit universalis causa omnium rerum, impossibile est quod divina | |
| 2200 voluntas suum effectum non consequatur. Unde quod recedere videtur | |
| 2201 a divina voluntate secundum unum ordinem, relabitur in ipsam | |
| 2202 secundum alium, sicut peccator, qui, quantum est in se, recedit a | |
| 2203 divina voluntate peccando, incidit in ordinem divinae voluntatis, | |
| 53 | 2204 dum per eius iustitiam punitur.</p><p title="I q. 19 a. 6 ad 1"><a name="29235"><span class="ref">[29235] Iª q. 19 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2205 dicendum quod illud verbum apostoli, quod Deus vult omnes homines |
| 2206 salvos fieri etc., potest tripliciter intelligi. Uno modo, ut sit | |
| 2207 accommoda distributio, secundum hunc sensum, Deus vult salvos fieri | |
| 2208 omnes homines qui salvantur, non quia nullus homo sit quem salvum | |
| 2209 fieri non velit, sed quia nullus salvus fit, quem non velit salvum | |
| 2210 fieri, ut dicit Augustinus secundo potest intelligi, ut fiat | |
| 2211 distributio pro generibus singulorum, et non pro singulis generum, | |
| 2212 secundum hunc sensum, Deus vult de quolibet statu hominum salvos | |
| 2213 fieri, mares et feminas, Iudaeos et gentiles, parvos et magnos; non | |
| 2214 tamen omnes de singulis statibus. Tertio, secundum Damascenum, | |
| 2215 intelligitur de voluntate antecedente, non de voluntate | |
| 2216 consequente. Quae quidem distinctio non accipitur ex parte ipsius | |
| 2217 voluntatis divinae, in qua nihil est prius vel posterius; sed ex | |
| 2218 parte volitorum. Ad cuius intellectum, considerandum est quod | |
| 2219 unumquodque, secundum quod bonum est, sic est volitum a Deo. | |
| 2220 Aliquid autem potest esse in prima sui consideratione, secundum | |
| 2221 quod absolute consideratur, bonum vel malum, quod tamen, prout cum | |
| 2222 aliquo adiuncto consideratur, quae est consequens consideratio | |
| 2223 eius, e contrario se habet. Sicut hominem vivere est bonum, et | |
| 2224 hominem occidi est malum, secundum absolutam considerationem, sed | |
| 2225 si addatur circa aliquem hominem, quod sit homicida, vel vivens in | |
| 2226 periculum multitudinis, sic bonum est eum occidi, et malum est eum | |
| 2227 vivere. Unde potest dici quod iudex iustus antecedenter vult omnem | |
| 2228 hominem vivere; sed consequenter vult homicidam suspendi. Similiter | |
| 2229 Deus antecedenter vult omnem hominem salvari; sed consequenter vult | |
| 2230 quosdam damnari, secundum exigentiam suae iustitiae. Neque tamen id | |
| 2231 quod antecedenter volumus, simpliciter volumus, sed secundum quid. | |
| 2232 Quia voluntas comparatur ad res, secundum quod in seipsis sunt, in | |
| 2233 seipsis autem sunt in particulari, unde simpliciter volumus | |
| 2234 aliquid, secundum quod volumus illud consideratis omnibus | |
| 2235 circumstantiis particularibus, quod est consequenter velle. Unde | |
| 2236 potest dici quod iudex iustus simpliciter vult homicidam suspendi, | |
| 2237 sed secundum quid vellet eum vivere, scilicet inquantum est homo. | |
| 2238 Unde magis potest dici velleitas, quam absoluta voluntas. Et sic | |
| 2239 patet quod quidquid Deus simpliciter vult, fit; licet illud quod | |
| 53 | 2240 antecedenter vult, non fiat.</p><p title="I q. 19 a. 6 ad 2"><a name="29236"><span class="ref">[29236] Iª q. 19 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2241 dicendum quod actus cognoscitivae virtutis est secundum quod |
| 2242 cognitum est in cognoscente, actus autem virtutis appetitivae est | |
| 2243 ordinatus ad res, secundum quod in seipsis sunt. Quidquid autem | |
| 2244 potest habere rationem entis et veri, totum est virtualiter in Deo; | |
| 2245 sed non totum existit in rebus creatis. Et ideo Deus cognoscit omne | |
| 2246 verum, non tamen vult omne bonum, nisi inquantum vult se, in quo | |
| 53 | 2247 virtualiter omne bonum existit.</p><p title="I q. 19 a. 6 ad 3"><a name="29237"><span class="ref">[29237] Iª q. 19 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2248 dicendum quod causa prima tunc potest impediri a suo effectu per |
| 2249 defectum causae secundae, quando non est universaliter prima, sub | |
| 2250 se omnes causas comprehendens, quia sic effectus nullo modo posset | |
| 2251 suum ordinem evadere. Et sic est de voluntate Dei, ut dictum | |
| 53 | 2252 est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 19 a. 7 arg. 1"><a name="29238"><span class="ref">[29238] Iª q. 19 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 2253 proceditur. Videtur quod voluntas Dei sit mutabilis. Dicit enim |
| 2254 dominus Genes. VI, <i>poenitet me fecisse hominem</i>. Sed | |
| 2255 quemcumque poenitet de eo quod fecit, habet mutabilem voluntatem. | |
| 53 | 2256 Ergo Deus habet mutabilem voluntatem.</p><p title="I q. 19 a. 7 arg. 2"><a name="29239"><span class="ref">[29239] Iª q. 19 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2257 Ierem. XVIII, ex persona domini dicitur, <i>loquar adversus gentem |
| 2258 et adversus regnum, ut eradicem et destruam et disperdam illud; sed | |
| 2259 si poenitentiam egerit gens illa a malo suo, agam et ego | |
| 2260 poenitentiam super malo quod cogitavi ut facerem ei</i>. Ergo Deus | |
| 53 | 2261 habet mutabilem voluntatem.</p><p title="I q. 19 a. 7 arg. 3"><a name="29240"><span class="ref">[29240] Iª q. 19 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2262 quidquid Deus facit, voluntarie facit. Sed Deus non semper eadem |
| 2263 facit, nam quandoque praecepit legalia observari, quandoque | |
| 53 | 2264 prohibuit. Ergo habet mutabilem voluntatem.</p><p title="I q. 19 a. 7 arg. 4"><a name="29241"><span class="ref">[29241] Iª q. 19 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 2265 non ex necessitate vult quod vult, ut supra dictum est. Ergo potest |
| 2266 velle et non velle idem. Sed omne quod habet potentiam ad opposita, | |
| 2267 est mutabile, sicut quod potest esse et non esse, est mutabile | |
| 2268 secundum substantiam; et quod potest esse hic et non esse hic, est | |
| 2269 mutabile secundum locum. Ergo Deus est mutabilis secundum | |
| 53 | 2270 voluntatem.</p><p title="I q. 19 a. 7 s. c."><a name="29242"><span class="ref">[29242] Iª q. 19 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2271 quod dicitur Num. XXIII, <i>non est Deus, quasi homo, ut mentiatur; |
| 53 | 2272 neque ut filius hominis, ut mutetur</i>.</p><p title="I q. 19 a. 7 co."><a name="29243"><span class="ref">[29243] Iª q. 19 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2273 quod voluntas Dei est omnino immutabilis. Sed circa hoc |
| 2274 considerandum est, quod aliud est mutare voluntatem; et aliud est | |
| 2275 velle aliquarum rerum mutationem. Potest enim aliquis, eadem | |
| 2276 voluntate immobiliter permanente, velle quod nunc fiat hoc, et | |
| 2277 postea fiat contrarium. Sed tunc voluntas mutaretur, si aliquis | |
| 2278 inciperet velle quod prius non voluit, vel desineret velle quod | |
| 2279 voluit. Quod quidem accidere non potest, nisi praesupposita | |
| 2280 mutatione vel ex parte cognitionis, vel circa dispositionem | |
| 2281 substantiae ipsius volentis. Cum enim voluntas sit boni, aliquis de | |
| 2282 novo dupliciter potest incipere aliquid velle. Uno modo sic, quod | |
| 2283 de novo incipiat sibi illud esse bonum. Quod non est absque | |
| 2284 mutatione eius, sicut adveniente frigore, incipit esse bonum sedere | |
| 2285 ad ignem, quod prius non erat. Alio modo sic, quod de novo | |
| 2286 cognoscat illud esse sibi bonum, cum prius hoc ignorasset, ad hoc | |
| 2287 enim consiliamur, ut sciamus quid nobis sit bonum. Ostensum est | |
| 2288 autem supra quod tam substantia Dei quam eius scientia est omnino | |
| 2289 immutabilis. Unde oportet voluntatem eius omnino esse | |
| 53 | 2290 immutabilem.</p><p title="I q. 19 a. 7 ad 1"><a name="29244"><span class="ref">[29244] Iª q. 19 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2291 dicendum quod illud verbum domini metaphorice intelligendum est, |
| 2292 secundum similitudinem nostram, cum enim nos poenitet, destruimus | |
| 2293 quod fecimus. Quamvis hoc esse possit absque mutatione voluntatis, | |
| 2294 cum etiam aliquis homo, absque mutatione voluntatis, interdum velit | |
| 2295 aliquid facere, simul intendens postea illud destruere. Sic igitur | |
| 2296 Deus poenituisse dicitur, secundum similitudinem operationis, | |
| 2297 inquantum hominem quem fecerat, per diluvium a facie terrae | |
| 53 | 2298 delevit.</p><p title="I q. 19 a. 7 ad 2"><a name="29245"><span class="ref">[29245] Iª q. 19 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2299 dicendum quod voluntas Dei, cum sit causa prima et universalis, non |
| 2300 excludit causas medias, in quarum virtute est ut aliqui effectus | |
| 2301 producantur. Sed quia omnes causae mediae non adaequant virtutem | |
| 2302 causae primae, multa sunt in virtute et scientia et voluntate | |
| 2303 divina, quae non continentur sub ordine causarum inferiorum; sicut | |
| 2304 resuscitatio Lazari. Unde aliquis respiciens ad causas inferiores, | |
| 2305 dicere poterat, Lazarus non resurget, respiciens vero ad causam | |
| 2306 primam divinam, poterat dicere, Lazarus resurget. Et utrumque horum | |
| 2307 Deus vult, scilicet quod aliquid quandoque sit futurum secundum | |
| 2308 causam inferiorem, quod tamen futurum non sit secundum causam | |
| 2309 superiorem; vel e converso. Sic ergo dicendum est quod Deus | |
| 2310 aliquando pronuntiat aliquid futurum, secundum quod continetur in | |
| 2311 ordine causarum inferiorum, ut puta secundum dispositionem naturae | |
| 2312 vel meritorum; quod tamen non fit, quia aliter est in causa | |
| 2313 superiori divina. Sicut cum praedixit Ezechiae, <i>dispone domui | |
| 2314 tuae, quia morieris et non vives</i>, ut habetur Isaiae XXXVIII; | |
| 2315 neque tamen ita evenit, quia ab aeterno aliter fuit in scientia et | |
| 2316 voluntate divina, quae immutabilis est. Propter quod dicit | |
| 2317 Gregorius, quod <i>Deus immutat sententiam, non tamen mutat | |
| 2318 consilium</i>, scilicet voluntatis suae. Quod ergo dicit, | |
| 2319 poenitentiam agam ego, intelligitur metaphorice dictum, nam homines | |
| 53 | 2320 quando non implent quod comminati sunt, poenitere videntur.</p><p title="I q. 19 a. 7 ad 3"><a name="29246"><span class="ref">[29246] Iª q. 19 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2321 dicendum quod ex ratione illa non potest concludi quod Deus habeat |
| 53 | 2322 mutabilem voluntatem; sed quod mutationem velit.</p><p title="I q. 19 a. 7 ad 4"><a name="29247"><span class="ref">[29247] Iª q. 19 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2323 dicendum quod, licet Deum velle aliquid non sit necessarium |
| 2324 absolute, tamen necessarium est ex suppositione, propter | |
| 53 | 2325 immutabilitatem divinae voluntatis, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 19 a. 8 arg. 1"><a name="29248"><span class="ref">[29248] Iª q. 19 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 2326 proceditur. Videtur quod voluntas Dei rebus volitis necessitatem |
| 2327 imponat. Dicit enim Augustinus, in Enchirid., <i>nullus fit salvus, | |
| 2328 nisi quem Deus voluerit salvari. Et ideo rogandus est ut velit, | |
| 53 | 2329 quia necesse est fieri, si voluerit</i>.</p><p title="I q. 19 a. 8 arg. 2"><a name="29249"><span class="ref">[29249] Iª q. 19 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 2330 causa quae non potest impediri, ex necessitate suum effectum |
| 2331 producit, quia et natura semper idem operatur, nisi aliquid | |
| 2332 impediat, ut dicitur in II Physic. Sed voluntas Dei non potest | |
| 2333 impediri, dicit enim apostolus, ad Rom. IX, <i>voluntati enim eius | |
| 2334 quis resistit?</i> Ergo voluntas Dei imponit rebus volitis | |
| 53 | 2335 necessitatem.</p><p title="I q. 19 a. 8 arg. 3"><a name="29250"><span class="ref">[29250] Iª q. 19 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, illud |
| 28 | 2336 quod habet necessitatem ex priori, est necessarium absolute, sicut |
| 2337 animal mori est necessarium, quia est ex contrariis compositum. Sed | |
| 2338 res creatae a Deo, comparantur ad voluntatem divinam sicut ad | |
| 2339 aliquid prius, a quo habent necessitatem, cum haec conditionalis | |
| 2340 sit vera, si aliquid Deus vult, illud est; omnis autem | |
| 2341 conditionalis vera est necessaria. Sequitur ergo quod omne quod | |
| 53 | 2342 Deus vult, sit necessarium absolute.</p><p title="I q. 19 a. 8 s. c."><a name="29251"><span class="ref">[29251] Iª q. 19 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra, omnia |
| 28 | 2343 bona quae fiunt, Deus vult fieri. Si igitur eius voluntas imponat |
| 2344 rebus volitis necessitatem, sequitur quod omnia bona ex necessitate | |
| 2345 eveniunt. Et sic perit liberum arbitrium et consilium, et omnia | |
| 53 | 2346 huiusmodi.</p><p title="I q. 19 a. 8 co."><a name="29252"><span class="ref">[29252] Iª q. 19 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2347 quod divina voluntas quibusdam volitis necessitatem imponit, non |
| 2348 autem omnibus. Cuius quidem rationem aliqui assignare voluerunt ex | |
| 2349 causis mediis quia ea quae producit per causas necessarias, sunt | |
| 2350 necessaria; ea vero quae producit per causas contingentes, sunt | |
| 2351 contingentia. Sed hoc non videtur sufficienter dictum, propter duo. | |
| 2352 Primo quidem, quia effectus alicuius primae causae est contingens | |
| 2353 propter causam secundam, ex eo quod impeditur effectus causae | |
| 2354 primae per defectum causae secundae; sicut virtus solis per | |
| 2355 defectum plantae impeditur. Nullus autem defectus causae secundae | |
| 2356 impedire potest quin voluntas Dei effectum suum producat. Secundo, | |
| 2357 quia, si distinctio contingentium a necessariis referatur solum in | |
| 2358 causas secundas, sequitur hoc esse praeter intentionem et | |
| 2359 voluntatem divinam, quod est inconveniens. Et ideo melius dicendum | |
| 2360 est, quod hoc contingit propter efficaciam divinae voluntatis. Cum | |
| 2361 enim aliqua causa efficax fuerit ad agendum, effectus consequitur | |
| 2362 causam non tantum secundum id quod fit, sed etiam secundum modum | |
| 2363 fiendi vel essendi, ex debilitate enim virtutis activae in semine, | |
| 2364 contingit quod filius nascitur dissimilis patri in accidentibus, | |
| 2365 quae pertinent ad modum essendi. Cum igitur voluntas divina sit | |
| 2366 efficacissima, non solum sequitur quod fiant ea quae Deus vult | |
| 2367 fieri; sed quod eo modo fiant, quo Deus ea fieri vult. Vult autem | |
| 2368 quaedam fieri Deus necessario, et quaedam contingenter, ut sit ordo | |
| 2369 in rebus, ad complementum universi. Et ideo quibusdam effectibus | |
| 2370 aptavit causas necessarias, quae deficere non possunt, ex quibus | |
| 2371 effectus de necessitate proveniunt, quibusdam autem aptavit causas | |
| 2372 contingentes defectibiles, ex quibus effectus contingenter | |
| 2373 eveniunt. Non igitur propterea effectus voliti a Deo, eveniunt | |
| 2374 contingenter, quia causae proximae sunt contingentes, sed propterea | |
| 2375 quia Deus voluit eos contingenter evenire, contingentes causas ad | |
| 53 | 2376 eos praeparavit.</p><p title="I q. 19 a. 8 ad 1"><a name="29253"><span class="ref">[29253] Iª q. 19 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2377 dicendum quod per illud verbum Augustini intelligenda est |
| 2378 necessitas in rebus volitis a Deo, non absoluta, sed conditionalis, | |
| 2379 necesse est enim hanc conditionalem veram esse, si Deus hoc vult, | |
| 53 | 2380 necesse est hoc esse.</p><p title="I q. 19 a. 8 ad 2"><a name="29254"><span class="ref">[29254] Iª q. 19 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2381 dicendum quod, ex hoc ipso quod nihil voluntati divinae resistit, |
| 2382 sequitur quod non solum fiant ea quae Deus vult fieri; sed quod | |
| 53 | 2383 fiant contingenter vel necessario, quae sic fieri vult.</p><p title="I q. 19 a. 8 ad 3"><a name="29255"><span class="ref">[29255] Iª q. 19 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2384 dicendum quod posteriora habent necessitatem a prioribus, secundum |
| 2385 modum priorum. Unde et ea quae fiunt a voluntate divina, talem | |
| 2386 necessitatem habent, qualem Deus vult ea habere, scilicet, vel | |
| 2387 absolutam, vel conditionalem tantum. Et sic, non omnia sunt | |
| 53 | 2388 necessaria absolute.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I q. 19 a. 9 arg. 1"><a name="29256"><span class="ref">[29256] Iª q. 19 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic |
| 28 | 2389 proceditur. Videtur quod voluntas Dei sit malorum. Omne enim bonum |
| 2390 quod fit, Deus vult. Sed mala fieri bonum est, dicit enim | |
| 2391 Augustinus, in Enchirid., <i>quamvis ea quae mala sunt, inquantum | |
| 2392 mala sunt, non sint bona; tamen, ut non solum bona, sed etiam ut | |
| 53 | 2393 sint mala, bonum est</i>. Ergo Deus vult mala.</p><p title="I q. 19 a. 9 arg. 2"><a name="29257"><span class="ref">[29257] Iª q. 19 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, dicit |
| 28 | 2394 Dionysius, IV cap. de Div. Nom., erit malum ad omnis (idest |
| 2395 universi) perfectionem conferens. Et Augustinus dicit, in | |
| 2396 Enchirid., <i>ex omnibus consistit universitatis admirabilis | |
| 2397 pulchritudo; in qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum, | |
| 2398 et loco suo positum, eminentius commendat bona; ut magis placeant, | |
| 2399 et laudabiliora sint, dum comparantur malis</i>. Sed Deus vult omne | |
| 2400 illud quod pertinet ad perfectionem et decorem universi, quia hoc | |
| 53 | 2401 est quod Deus maxime vult in creaturis. Ergo Deus vult mala.</p><p title="I q. 19 a. 9 arg. 3"><a name="29258"><span class="ref">[29258] Iª q. 19 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, mala |
| 28 | 2402 fieri, et non fieri, sunt contradictorie opposita. Sed Deus non |
| 2403 vult mala non fieri, quia, cum mala quaedam fiant, non semper | |
| 53 | 2404 voluntas Dei impleretur. Ergo Deus vult mala fieri.</p><p title="I q. 19 a. 9 s. c."><a name="29259"><span class="ref">[29259] Iª q. 19 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2405 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>nullo |
| 2406 sapiente homine auctore, fit homo deterior; est autem Deus omni | |
| 2407 sapiente homine praestantior; multo igitur minus, Deo auctore, fit | |
| 2408 aliquis deterior. Illo autem auctore cum dicitur, illo volente | |
| 2409 dicitur</i>. Non ergo volente Deo, fit homo deterior. Constat autem | |
| 2410 quod quolibet malo fit aliquid deterius. Ergo Deus non vult | |
| 53 | 2411 mala.</p><p title="I q. 19 a. 9 co."><a name="29260"><span class="ref">[29260] Iª q. 19 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2412 quod, cum ratio boni sit ratio appetibilis, ut supra dictum est, |
| 2413 malum autem opponatur bono; impossibile est quod aliquod malum, | |
| 2414 inquantum huiusmodi, appetatur, neque appetitu naturali, neque | |
| 2415 animali, neque intellectuali, qui est voluntas. Sed aliquod malum | |
| 2416 appetitur per accidens, inquantum consequitur ad aliquod bonum. Et | |
| 2417 hoc apparet in quolibet appetitu. Non enim agens naturale intendit | |
| 2418 privationem vel corruptionem; sed formam, cui coniungitur privatio | |
| 2419 alterius formae; et generationem unius, quae est corruptio | |
| 2420 alterius. Leo etiam, occidens cervum, intendit cibum, cui | |
| 2421 coniungitur occisio animalis. Similiter fornicator intendit | |
| 2422 delectationem, cui coniungitur deformitas culpae. Malum autem quod | |
| 2423 coniungitur alicui bono, est privatio alterius boni. Nunquam igitur | |
| 2424 appeteretur malum, nec per accidens, nisi bonum cui coniungitur | |
| 2425 malum, magis appeteretur quam bonum quod privatur per malum. Nullum | |
| 2426 autem bonum Deus magis vult quam suam bonitatem, vult tamen aliquod | |
| 2427 bonum magis quam aliud quoddam bonum. Unde malum culpae, quod | |
| 2428 privat ordinem ad bonum divinum, Deus nullo modo vult. Sed malum | |
| 2429 naturalis defectus, vel malum poenae vult, volendo aliquod bonum, | |
| 2430 cui coniungitur tale malum, sicut, volendo iustitiam, vult poenam; | |
| 2431 et volendo ordinem naturae servari, vult quaedam naturaliter | |
| 53 | 2432 corrumpi.</p><p title="I q. 19 a. 9 ad 1"><a name="29261"><span class="ref">[29261] Iª q. 19 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2433 dicendum quod quidam dixerunt quod, licet Deus non velit mala, vult |
| 2434 tamen mala esse vel fieri, quia, licet mala non sint bona, bonum | |
| 2435 tamen est mala esse vel fieri. Quod ideo dicebant, quia ea quae in | |
| 2436 se mala sunt, ordinantur ad aliquod bonum, quem quidem ordinem | |
| 2437 importari credebant in hoc quod dicitur, mala esse vel fieri. Sed | |
| 2438 hoc non recte dicitur. Quia malum non ordinatur ad bonum per se, | |
| 2439 sed per accidens. Praeter intentionem enim peccantis est, quod ex | |
| 2440 hoc sequatur aliquod bonum; sicut praeter intentionem tyrannorum | |
| 2441 fuit, quod ex eorum persecutionibus claresceret patientia martyrum. | |
| 2442 Et ideo non potest dici quod talis ordo ab bonum importetur per hoc | |
| 2443 quod dicitur, quod malum esse vel fieri sit bonum, quia nihil | |
| 2444 iudicatur secundum illud quod competit ei per accidens, sed | |
| 53 | 2445 secundum illud quod competit ei per se.</p><p title="I q. 19 a. 9 ad 2"><a name="29262"><span class="ref">[29262] Iª q. 19 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2446 dicendum quod malum non operatur ad perfectionem et decorem |
| 2447 universi nisi per accidens, ut dictum est. Unde et hoc quod dicit | |
| 2448 Dionysius, quod malum est ad universi perfectionem conferens, | |
| 53 | 2449 concludit inducendo quasi ad inconveniens.</p><p title="I q. 19 a. 9 ad 3"><a name="29263"><span class="ref">[29263] Iª q. 19 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2450 dicendum quod, licet mala fieri, et mala non fieri, contradictorie |
| 2451 opponantur; tamen velle mala fieri, et velle mala non fieri, non | |
| 2452 opponuntur contradictorie, cum utrumque sit affirmativum. Deus | |
| 2453 igitur neque vult mala fieri, neque vult mala non fieri, sed vult | |
| 53 | 2454 permittere mala fieri. Et hoc est bonum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="I q. 19 a. 10 arg. 1"><a name="29264"><span class="ref">[29264] Iª q. 19 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic |
| 28 | 2455 proceditur. Videtur quod Deus non habeat liberum arbitrium. Dicit |
| 2456 enim Hieronymus, in homilia de filio prodigo, <i>solus Deus est, in | |
| 2457 quem peccatum non cadit, nec cadere potest; cetera, cum sint liberi | |
| 53 | 2458 arbitrii, in utramque partem flecti possunt</i>.</p><p title="I q. 19 a. 10 arg. 2"><a name="29265"><span class="ref">[29265] Iª q. 19 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2459 liberum arbitrium est facultas rationis et voluntatis, qua bonum et |
| 2460 malum eligitur. Sed Deus non vult malum, ut dictum est. Ergo | |
| 53 | 2461 liberum arbitrium non est in Deo.</p><p title="I q. 19 a. 10 s. c."><a name="29266"><span class="ref">[29266] Iª q. 19 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2462 quod dicit Ambrosius, in libro de fide, <i>spiritus sanctus dividit |
| 2463 singulis prout vult, idest pro liberae voluntatis arbitrio, non | |
| 53 | 2464 necessitatis obsequio</i>.</p><p title="I q. 19 a. 10 co."><a name="29267"><span class="ref">[29267] Iª q. 19 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2465 quod liberum arbitrium habemus respectu eorum quae non necessario |
| 2466 volumus, vel naturali instinctu. Non enim ad liberum arbitrium | |
| 2467 pertinet quod volumus esse felices, sed ad naturalem instinctum. | |
| 2468 Unde et alia animalia, quae naturali instinctu moventur ad aliquid, | |
| 2469 non dicuntur libero arbitrio moveri. Cum igitur Deus ex necessitate | |
| 2470 suam bonitatem velit, alia vero non ex necessitate, ut supra | |
| 2471 ostensum est; respectu illorum quae non ex necessitate vult, | |
| 53 | 2472 liberum arbitrium habet.</p><p title="I q. 19 a. 10 ad 1"><a name="29268"><span class="ref">[29268] Iª q. 19 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2473 dicendum quod Hieronymus videtur excludere a Deo liberum arbitrium, |
| 2474 non simpliciter, sed solum quantum ad hoc quod est deflecti in | |
| 53 | 2475 peccatum.</p><p title="I q. 19 a. 10 ad 2"><a name="29269"><span class="ref">[29269] Iª q. 19 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2476 dicendum quod, cum malum culpae dicatur per aversionem a bonitate |
| 2477 divina, per quam Deus omnia vult, ut supra ostensum est, manifestum | |
| 2478 est quod impossibile est eum malum culpae velle. Et tamen ad | |
| 2479 opposita se habet, inquantum velle potest hoc esse vel non esse. | |
| 2480 Sicut et nos, non peccando, possumus velle sedere, et non velle | |
| 53 | 2481 sedere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="I q. 19 a. 11 arg. 1"><a name="29270"><span class="ref">[29270] Iª q. 19 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum |
| 28 | 2482 sic proceditur. Videtur quod non sit distinguenda in Deo voluntas |
| 2483 signi. Sicut enim voluntas Dei est causa rerum, ita et scientia. | |
| 2484 Sed non assignantur aliqua signa ex parte divinae scientiae. Ergo | |
| 2485 neque debent assignari aliqua signa ex parte divinae | |
| 53 | 2486 voluntatis.</p><p title="I q. 19 a. 11 arg. 2"><a name="29271"><span class="ref">[29271] Iª q. 19 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 2487 signum quod non concordat ei cuius est signum, est falsum. Si |
| 2488 igitur signa quae assignantur circa voluntatem divinam, non | |
| 2489 concordant divinae voluntati, sunt falsa, si autem concordant, | |
| 2490 superflue assignantur. Non igitur sunt aliqua signa circa | |
| 53 | 2491 voluntatem divinam assignanda.</p><p title="I q. 19 a. 11 s. c."><a name="29272"><span class="ref">[29272] Iª q. 19 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2492 quod voluntas Dei est una, cum ipsa sit Dei essentia. Quandoque |
| 2493 autem pluraliter significatur, ut cum dicitur, <i>magna opera | |
| 2494 domini, exquisita in omnes voluntates eius</i>. Ergo oportet quod | |
| 53 | 2495 aliquando signum voluntatis pro voluntate accipiatur.</p><p title="I q. 19 a. 11 co."><a name="29273"><span class="ref">[29273] Iª q. 19 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2496 quod in Deo quaedam dicuntur proprie, et quaedam secundum |
| 2497 metaphoram, ut ex supradictis patet. Cum autem aliquae passiones | |
| 2498 humanae in divinam praedicationem metaphorice assumuntur, hoc fit | |
| 2499 secundum similitudinem effectus, unde illud quod est signum talis | |
| 2500 passionis in nobis, in Deo nomine illius passionis metaphorice | |
| 2501 significatur. Sicut, apud nos, irati punire consueverunt, unde ipsa | |
| 2502 punitio est signum irae, et propter hoc, ipsa punitio nomine irae | |
| 2503 significatur, cum Deo attribuitur. Similiter id quod solet esse in | |
| 2504 nobis signum voluntatis, quandoque metaphorice in Deo voluntas | |
| 2505 dicitur. Sicut, cum aliquis praecipit aliquid, signum est quod | |
| 2506 velit illud fieri, unde praeceptum divinum quandoque metaphorice | |
| 2507 voluntas Dei dicitur, secundum illud Matth. VI, <i>fiat voluntas | |
| 2508 tua, sicut in caelo et in terra</i>. Sed hoc distat inter | |
| 2509 voluntatem et iram, quia ira de Deo nunquam proprie dicitur, cum in | |
| 2510 suo principali intellectu includat passionem, voluntas autem | |
| 2511 proprie de Deo dicitur. Et ideo in Deo distinguitur voluntas | |
| 2512 proprie, et metaphorice dicta. Voluntas enim proprie dicta, vocatur | |
| 2513 voluntas beneplaciti, voluntas autem metaphorice dicta, est | |
| 2514 voluntas signi, eo quod ipsum signum voluntatis voluntas | |
| 53 | 2515 dicitur.</p><p title="I q. 19 a. 11 ad 1"><a name="29274"><span class="ref">[29274] Iª q. 19 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2516 dicendum quod scientia non est causa eorum quae fiunt, nisi per |
| 2517 voluntatem, non enim quae scimus facimus, nisi velimus. Et ideo | |
| 53 | 2518 signum non attribuitur scientiae, sicut attribuitur voluntati.</p><p title="I q. 19 a. 11 ad 2"><a name="29275"><span class="ref">[29275] Iª q. 19 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2519 dicendum quod signa voluntatis dicuntur voluntates divinae, non |
| 2520 quia sint signa quod Deus velit, sed quia ea quae in nobis solent | |
| 2521 esse signa volendi, in Deo divinae voluntates dicuntur. Sicut | |
| 2522 punitio non est signum quod in Deo sit ira, sed punitio, ex eo ipso | |
| 53 | 2523 quod in nobis est signum irae, in Deo dicitur ira.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="I q. 19 a. 12 arg. 1"><a name="29276"><span class="ref">[29276] Iª q. 19 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum |
| 28 | 2524 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter circa divinam |
| 2525 voluntatem ponantur quinque signa, scilicet, prohibitio, | |
| 2526 praeceptum, consilium, operatio et permissio. Nam eadem quae nobis | |
| 2527 praecipit Deus vel consulit, in nobis quandoque operatur, et eadem | |
| 2528 quae prohibet, quandoque permittit. Ergo non debent ex opposito | |
| 53 | 2529 dividi.</p><p title="I q. 19 a. 12 arg. 2"><a name="29277"><span class="ref">[29277] Iª q. 19 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2530 nihil Deus operatur, nisi volens, ut dicitur Sap. XI. Sed voluntas |
| 2531 signi distinguitur a voluntate beneplaciti. Ergo operatio sub | |
| 53 | 2532 voluntate signi comprehendi non debet.</p><p title="I q. 19 a. 12 arg. 3"><a name="29278"><span class="ref">[29278] Iª q. 19 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2533 operatio et permissio communiter ad omnes creaturas pertinent, quia |
| 2534 in omnibus Deus operatur, et in omnibus aliquid fieri permittit. | |
| 2535 Sed praeceptum, consilium et prohibitio pertinent ad solam | |
| 2536 rationalem creaturam. Ergo non veniunt convenienter in unam | |
| 53 | 2537 divisionem, cum non sint unius ordinis.</p><p title="I q. 19 a. 12 arg. 4"><a name="29279"><span class="ref">[29279] Iª q. 19 a. 12 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2538 malum pluribus modis contingit quam bonum, quia bonum contingit uno |
| 2539 modo, sed malum omnifariam, ut patet per philosophum in II Ethic., | |
| 2540 et per Dionysium in IV cap. de Div. Nom. Inconvenienter igitur | |
| 2541 respectu mali assignatur unum signum tantum, scilicet prohibitio; | |
| 2542 respectu vero boni, duo signa, scilicet consilium et | |
| 53 | 2543 praeceptum.</p><p title="I q. 19 a. 12 co."><a name="29280"><span class="ref">[29280] Iª q. 19 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2544 quod huiusmodi signa voluntatis dicuntur ea, quibus consuevimus |
| 2545 demonstrare nos aliquid velle. Potest autem aliquis declarare se | |
| 2546 velle aliquid, vel per seipsum, vel per alium. Per seipsum quidem, | |
| 2547 inquantum facit aliquid, vel directe, vel indirecte et per | |
| 2548 accidens. Directe quidem, cum per se aliquid operatur, et quantum | |
| 2549 ad hoc, dicitur esse signum operatio. Indirecte autem, inquantum | |
| 2550 non impedit operationem, nam removens prohibens dicitur movens per | |
| 2551 accidens, ut dicitur in VIII Physic. Et quantum ad hoc, dicitur | |
| 2552 signum permissio. Per alium autem declarat se aliquid velle, | |
| 2553 inquantum ordinat alium ad aliquid faciendum; vel necessaria | |
| 2554 inductione, quod fit praecipiendo quod quis vult, et prohibendo | |
| 2555 contrarium; vel aliqua persuasoria inductione, quod pertinet ad | |
| 2556 consilium. Quia igitur his modis declaratur aliquem velle aliquid, | |
| 2557 propter hoc ista quinque nominantur interdum nomine voluntatis | |
| 2558 divinae, tanquam signa voluntatis. Quod enim praeceptum, consilium | |
| 2559 et prohibitio dicantur Dei voluntas, patet per id quod dicitur | |
| 2560 Matth. VI <i>fiat voluntas tua, sicut in caelo et in terra</i>. | |
| 2561 Quod autem permissio vel operatio dicantur Dei voluntas patet per | |
| 2562 Augustinum, qui dicit in Enchirid., <i>nihil fit, nisi omnipotens | |
| 2563 fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel faciendo</i>. Vel potest dici | |
| 2564 quod permissio et operatio referuntur ad praesens permissio quidem | |
| 2565 ad malum, operatio vero ad bonum. Ad futurum vero, prohibitio, | |
| 2566 respectu mali; respectu vero boni necessarii, praeceptum; respectu | |
| 53 | 2567 vero superabundantis boni, consilium.</p><p title="I q. 19 a. 12 ad 1"><a name="29281"><span class="ref">[29281] Iª q. 19 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2568 dicendum quod nihil prohibet, circa eandem rem, aliquem diversimode |
| 2569 declarare se aliquid velle, sicut inveniuntur multa nomina idem | |
| 2570 significantia. Unde nihil prohibet idem subiacere praecepto et | |
| 53 | 2571 consilio et operationi, et prohibitioni vel permissioni.</p><p title="I q. 19 a. 12 ad 2"><a name="29282"><span class="ref">[29282] Iª q. 19 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2572 dicendum quod, sicut Deus potest significari metaphorice velle id |
| 2573 quod non vult voluntate proprie accepta, ita potest metaphorice | |
| 2574 significari velle id quod proprie vult. Unde nihil prohibet de | |
| 2575 eodem esse voluntatem beneplaciti, et voluntatem signi. Sed | |
| 2576 operatio semper est eadem cum voluntate beneplaciti, non autem | |
| 2577 praeceptum vel consilium, tum quia haec est de praesenti, illud de | |
| 2578 futuro; tum quia haec per se est effectus voluntatis, illud autem | |
| 53 | 2579 per alium, ut dictum est.</p><p title="I q. 19 a. 12 ad 3"><a name="29283"><span class="ref">[29283] Iª q. 19 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2580 dicendum quod creatura rationalis est domina sui actus, et ideo |
| 2581 circa ipsam specialia quaedam signa divinae voluntatis assignantur, | |
| 2582 inquantum rationalem creaturam Deus ordinat ad agendum voluntarie | |
| 2583 et per se. Sed aliae creaturae non agunt nisi motae ex operatione | |
| 2584 divina, et ideo circa alias non habent locum nisi operatio et | |
| 53 | 2585 permissio.</p><p title="I q. 19 a. 12 ad 4"><a name="29284"><span class="ref">[29284] Iª q. 19 a. 12 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2586 dicendum quod omne malum culpae, licet multipliciter contingat, |
| 2587 tamen in hoc convenit, quod discordat a voluntate divina et ideo | |
| 2588 unum signum respectu malorum assignatur, scilicet prohibitio. Sed | |
| 2589 diversimode bona se habent ad bonitatem divinam. Quia quaedam sunt, | |
| 2590 sine quibus fruitionem divinae bonitatis consequi non possumus, et | |
| 2591 respectu horum est praeceptum. Quaedam vero sunt, quibus perfectius | |
| 2592 consequimur, et respectu horum est consilium. Vel dicendum quod | |
| 2593 consilium est non solum de melioribus bonis assequendis, sed etiam | |
| 53 | 2594 de minoribus malis vitandis.</p></div></div><div class="q" id="q20"><h2>Quaestio 20</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 20 pr."><a name="29285"><span class="ref">[29285] |
| 2595 Iª q. 20 pr.</span></a> Deinde considerandum est de his quae | |
| 28 | 2596 absolute ad voluntatem Dei pertinent. In parte autem appetitiva |
| 2597 inveniuntur in nobis et passiones animae, ut gaudium, amor, et | |
| 2598 huiusmodi; et habitus moralium virtutum, ut iustitia, fortitudo, et | |
| 2599 huiusmodi. Unde primo considerabimus de amore Dei; secundo, de | |
| 2600 iustitia Dei, et misericordia eius. Circa primum quaeruntur | |
| 2601 quatuor. Primo, utrum in Deo sit amor. Secundo, utrum amet omnia. | |
| 2602 Tertio, utrum magis amet unum quam aliud. Quarto, utrum meliora | |
| 53 | 2603 magis amet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 20 a. 1 arg. 1"><a name="29286"><span class="ref">[29286] Iª q. 20 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2604 proceditur. Videtur quod amor non sit in Deo. Nulla enim passio est |
| 53 | 2605 in Deo. Amor est passio. Ergo amor non est in Deo.</p><p title="I q. 20 a. 1 arg. 2"><a name="29287"><span class="ref">[29287] Iª q. 20 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, amor, |
| 28 | 2606 ira, tristitia, et huiusmodi, contra se dividuntur. Sed tristitia |
| 53 | 2607 et ira non dicuntur de Deo nisi metaphorice. Ergo nec amor.</p><p title="I q. 20 a. 1 arg. 3"><a name="29288"><span class="ref">[29288] Iª q. 20 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2608 Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., <i>amor est vis unitiva et |
| 2609 concretiva</i>. Hoc autem in Deo locum habere non potest, cum sit | |
| 53 | 2610 simplex. Ergo in Deo non est amor.</p><p title="I q. 20 a. 1 s. c."><a name="29289"><span class="ref">[29289] Iª q. 20 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 2611 quod dicitur I Ioan. IV, <i>Deus caritas est</i>.</p><p title="I q. 20 a. 1 co."><a name="29290"><span class="ref">[29290] Iª q. 20 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 2612 quod necesse est ponere amorem in Deo. Primus enim motus |
| 2613 voluntatis, et cuiuslibet appetitivae virtutis, est amor. Cum enim | |
| 2614 actus voluntatis, et cuiuslibet appetitivae virtutis tendat in | |
| 2615 bonum et malum, sicut in propria obiecta; bonum autem principalius | |
| 2616 et per se est obiectum voluntatis et appetitus, malum autem | |
| 2617 secundario et per aliud, inquantum scilicet opponitur bono, oportet | |
| 2618 naturaliter esse priores actus voluntatis et appetitus qui | |
| 2619 respiciunt bonum, his qui respiciunt malum; ut gaudium quam | |
| 2620 tristitia, et amor quam odium. Semper enim quod est per se, prius | |
| 2621 est eo quod est per aliud. Rursus, quod est communius, naturaliter | |
| 2622 est prius, unde et intellectus per prius habet ordinem ad verum | |
| 2623 commune, quam ad particularia quaedam vera. Sunt autem quidam actus | |
| 2624 voluntatis et appetitus, respicientes bonum sub aliqua speciali | |
| 2625 conditione, sicut gaudium et delectatio est de bono praesenti et | |
| 2626 habito; desiderium autem et spes, de bono nondum adepto. Amor autem | |
| 2627 respicit bonum in communi, sive sit habitum, sive non habitum. Unde | |
| 2628 amor naturaliter est primus actus voluntatis et appetitus. Et | |
| 2629 propter hoc, omnes alii motus appetitivi praesupponunt amorem, | |
| 2630 quasi primam radicem. Nullus enim desiderat aliquid, nisi bonum | |
| 2631 amatum, neque aliquis gaudet, nisi de bono amato. Odium etiam non | |
| 2632 est nisi de eo quod contrariatur rei amatae. Et similiter | |
| 2633 tristitiam, et cetera huiusmodi, manifestum est in amorem referri, | |
| 2634 sicut in primum principium. Unde in quocumque est voluntas vel | |
| 2635 appetitus, oportet esse amorem, remoto enim primo, removentur alia. | |
| 2636 Ostensum est autem in Deo esse voluntatem. Unde necesse est in eo | |
| 53 | 2637 ponere amorem.</p><p title="I q. 20 a. 1 ad 1"><a name="29291"><span class="ref">[29291] Iª q. 20 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2638 dicendum quod vis cognitiva non movet, nisi mediante appetitiva. Et |
| 2639 sicut in nobis ratio universalis movet mediante ratione | |
| 2640 particulari, ut dicitur in III de anima; ita appetitus | |
| 2641 intellectivus, qui dicitur voluntas, movet in nobis mediante | |
| 2642 appetitu sensitivo. Unde proximum motivum corporis in nobis est | |
| 2643 appetitus sensitivus. Unde semper actum appetitus sensitivi | |
| 2644 concomitatur aliqua transmutatio corporis; et maxime circa cor, | |
| 2645 quod est primum principium motus in animali. Sic igitur actus | |
| 2646 appetitus sensitivi, inquantum habent transmutationem corporalem | |
| 2647 annexam, passiones dicuntur, non autem actus voluntatis. Amor | |
| 2648 igitur et gaudium et delectatio, secundum quod significant actus | |
| 2649 appetitus sensitivi, passiones sunt, non autem secundum quod | |
| 2650 significant actus appetitus intellectivi. Et sic ponuntur in Deo. | |
| 2651 Unde dicit philosophus, in VII Ethic., quod <i>Deus una et simplici | |
| 53 | 2652 operatione gaudet</i>. Et eadem ratione, sine passione amat.</p><p title="I q. 20 a. 1 ad 2"><a name="29292"><span class="ref">[29292] Iª q. 20 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2653 dicendum quod in passionibus sensitivi appetitus, est considerare |
| 2654 aliquid quasi materiale, scilicet corporalem transmutationem; et | |
| 2655 aliquid quasi formale, quod est ex parte appetitus. Sicut in ira, | |
| 2656 ut dicitur in I de anima, materiale est accensio sanguinis circa | |
| 2657 cor, vel aliquid huiusmodi; formale vero, appetitus vindictae. Sed | |
| 2658 rursus, ex parte eius quod est formale, in quibusdam horum | |
| 2659 designatur aliqua imperfectio; sicut in desiderio, quod est boni | |
| 2660 non habiti; et in tristitia, quae est mali habiti. Et eadem ratio | |
| 2661 est de ira, quae tristitiam supponit. Quaedam vero nullam | |
| 2662 imperfectionem designant, ut amor et gaudium. Cum igitur nihil | |
| 2663 horum Deo conveniat secundum illud quod est materiale in eis, ut | |
| 2664 dictum est; illa quae imperfectionem important etiam formaliter, | |
| 2665 Deo convenire non possunt nisi metaphorice, propter similitudinem | |
| 2666 effectus, ut supra dictum est. Quae autem imperfectionem non | |
| 2667 important, de Deo proprie dicuntur, ut amor et gaudium, tamen sine | |
| 53 | 2668 passione, ut dictum est.</p><p title="I q. 20 a. 1 ad 3"><a name="29293"><span class="ref">[29293] Iª q. 20 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2669 dicendum quod actus amoris semper tendit in duo, scilicet in bonum |
| 2670 quod quis vult alicui; et in eum cui vult bonum. Hoc enim est | |
| 2671 proprie amare aliquem, velle ei bonum. Unde in eo quod aliquis amat | |
| 2672 se, vult bonum sibi. Et sic illud bonum quaerit sibi unire, | |
| 2673 inquantum potest. Et pro tanto dicitur amor vis unitiva, etiam in | |
| 2674 Deo, sed absque compositione, quia illud bonum quod vult sibi, non | |
| 2675 est aliud quam ipse, qui est per suam essentiam bonus, ut supra | |
| 2676 ostensum est. In hoc vero quod aliquis amat alium, vult bonum illi. | |
| 2677 Et sic utitur eo tanquam seipso, referens bonum ad illum, sicut ad | |
| 2678 seipsum. Et pro tanto dicitur amor vis concretiva, quia alium | |
| 2679 aggregat sibi habens se ad eum sicut ad seipsum. Et sic etiam amor | |
| 2680 divinus est vis concretiva, absque compositione quae sit in Deo, | |
| 53 | 2681 inquantum aliis bona vult.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 20 a. 2 arg. 1"><a name="29294"><span class="ref">[29294] Iª q. 20 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2682 proceditur. Videtur quod Deus non omnia amet. Quia, secundum |
| 2683 Dionysium, IV cap. de Div. Nom., amor amantem extra se ponit, et | |
| 2684 eum quodammodo in amatum transfert. Inconveniens autem est dicere | |
| 2685 quod Deus, extra se positus, in alia transferatur. Ergo | |
| 53 | 2686 inconveniens est dicere quod Deus alia a se amet.</p><p title="I q. 20 a. 2 arg. 2"><a name="29295"><span class="ref">[29295] Iª q. 20 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, amor |
| 28 | 2687 Dei aeternus est. Sed ea quae sunt alia a Deo, non sunt ab aeterno |
| 2688 nisi in Deo. Ergo Deus non amat ea nisi in seipso. Sed secundum | |
| 2689 quod sunt in eo, non sunt aliud ab eo. Ergo Deus non amat alia a | |
| 53 | 2690 seipso.</p><p title="I q. 20 a. 2 arg. 3"><a name="29296"><span class="ref">[29296] Iª q. 20 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2691 duplex est amor, scilicet concupiscentiae, et amicitiae. Sed Deus |
| 2692 creaturas irrationales non amat amore concupiscentiae, quia nullius | |
| 2693 extra se eget, nec etiam amore amicitiae, quia non potest ad res | |
| 2694 irrationales haberi, ut patet per philosophum, in VIII Ethic. Ergo | |
| 53 | 2695 Deus non omnia amat.</p><p title="I q. 20 a. 2 arg. 4"><a name="29297"><span class="ref">[29297] Iª q. 20 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 2696 Psalmo dicitur, <i>odisti omnes qui operantur iniquitatem</i>. |
| 2697 Nihil autem simul odio habetur et amatur. Ergo Deus non omnia | |
| 53 | 2698 amat.</p><p title="I q. 20 a. 2 s. c."><a name="29298"><span class="ref">[29298] Iª q. 20 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2699 quod dicitur Sap. XI, <i>diligis omnia quae sunt, et nihil odisti |
| 53 | 2700 eorum quae fecisti</i>.</p><p title="I q. 20 a. 2 co."><a name="29299"><span class="ref">[29299] Iª q. 20 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2701 quod Deus omnia existentia amat. Nam omnia existentia, inquantum |
| 2702 sunt, bona sunt, ipsum enim esse cuiuslibet rei quoddam bonum est, | |
| 2703 et similiter quaelibet perfectio ipsius. Ostensum est autem supra | |
| 2704 quod voluntas Dei est causa omnium rerum et sic oportet quod | |
| 2705 intantum habeat aliquid esse, aut quodcumque bonum, inquantum est | |
| 2706 volitum a Deo. Cuilibet igitur existenti Deus vult aliquod bonum. | |
| 2707 Unde, cum amare nil aliud sit quam velle bonum alicui, manifestum | |
| 2708 est quod Deus omnia quae sunt, amat. Non tamen eo modo sicut nos. | |
| 2709 Quia enim voluntas nostra non est causa bonitatis rerum, sed ab ea | |
| 2710 movetur sicut ab obiecto, amor noster, quo bonum alicui volumus, | |
| 2711 non est causa bonitatis ipsius, sed e converso bonitas eius, vel | |
| 2712 vera vel aestimata, provocat amorem, quo ei volumus et bonum | |
| 2713 conservari quod habet, et addi quod non habet, et ad hoc operamur. | |
| 53 | 2714 Sed amor Dei est infundens et creans bonitatem in rebus.</p><p title="I q. 20 a. 2 ad 1"><a name="29300"><span class="ref">[29300] Iª q. 20 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2715 dicendum quod amans sic fit extra se in amatum translatus, |
| 2716 inquantum vult amato bonum, et operatur per suam providentiam, | |
| 2717 sicut et sibi. Unde et Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., | |
| 2718 <i>audendum est autem et hoc pro veritate dicere, quod et ipse | |
| 2719 omnium causa, per abundantiam amativae bonitatis, extra seipsum fit | |
| 53 | 2720 ad omnia existentia providentiis</i>.</p><p title="I q. 20 a. 2 ad 2"><a name="29301"><span class="ref">[29301] Iª q. 20 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2721 dicendum quod, licet creaturae ab aeterno non fuerint nisi in Deo, |
| 2722 tamen per hoc quod ab aeterno in Deo fuerunt, ab aeterno Deus | |
| 2723 cognovit res in propriis naturis, et eadem ratione amavit. Sicut et | |
| 2724 nos per similitudines rerum, quae in nobis sunt, cognoscimus res in | |
| 53 | 2725 seipsis existentes.</p><p title="I q. 20 a. 2 ad 3"><a name="29302"><span class="ref">[29302] Iª q. 20 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2726 dicendum quod amicitia non potest haberi nisi ad rationales |
| 2727 creaturas, in quibus contingit esse redamationem, et | |
| 2728 communicationem in operibus vitae, et quibus contingit bene evenire | |
| 2729 vel male, secundum fortunam et felicitatem, sicut et ad eas proprie | |
| 2730 benevolentia est. Creaturae autem irrationales non possunt | |
| 2731 pertingere ad amandum Deum, neque ad communicationem intellectualis | |
| 2732 et beatae vitae, qua Deus vivit. Sic igitur Deus, proprie loquendo, | |
| 2733 non amat creaturas irrationales amore amicitiae, sed amore quasi | |
| 2734 concupiscentiae; inquantum ordinat eas ad rationales creaturas, et | |
| 2735 etiam ad seipsum; non quasi eis indigeat, sed propter suam | |
| 2736 bonitatem et nostram utilitatem. Concupiscimus enim aliquid et | |
| 53 | 2737 nobis et aliis.</p><p title="I q. 20 a. 2 ad 4"><a name="29303"><span class="ref">[29303] Iª q. 20 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2738 dicendum quod nihil prohibet unum et idem secundum aliquid amari, |
| 2739 et secundum aliquid odio haberi. Deus autem peccatores, inquantum | |
| 2740 sunt naturae quaedam, amat, sic enim et sunt, et ab ipso sunt. | |
| 2741 Inquantum vero peccatores sunt, non sunt, sed ab esse deficiunt, et | |
| 2742 hoc in eis a Deo non est. Unde secundum hoc ab ipso odio | |
| 53 | 2743 habentur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 20 a. 3 arg. 1"><a name="29304"><span class="ref">[29304] Iª q. 20 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2744 proceditur. Videtur quod Deus aequaliter diligat omnia. Dicitur |
| 2745 enim Sap. VI, <i>aequaliter est ei cura de omnibus</i>. Sed | |
| 2746 providentia Dei, quam habet de rebus, est ex amore quo amat res. | |
| 53 | 2747 Ergo aequaliter amat omnia.</p><p title="I q. 20 a. 3 arg. 2"><a name="29305"><span class="ref">[29305] Iª q. 20 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, amor |
| 28 | 2748 Dei est eius essentia. Sed essentia Dei magis et minus non recipit. |
| 53 | 2749 Ergo nec amor eius. Non igitur quaedam aliis magis amat.</p><p title="I q. 20 a. 3 arg. 3"><a name="29306"><span class="ref">[29306] Iª q. 20 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2750 amor Dei se extendit ad res creatas, ita et scientia et voluntas. |
| 2751 Sed Deus non dicitur scire quaedam magis quam alia, neque magis | |
| 53 | 2752 velle. Ergo nec magis quaedam aliis diligit.</p><p title="I q. 20 a. 3 s. c."><a name="29307"><span class="ref">[29307] Iª q. 20 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2753 quod dicit Augustinus, super Ioann., <i>omnia diligit Deus quae |
| 2754 fecit; et inter ea magis diligit creaturas rationales; et de illis | |
| 2755 eas amplius, quae sunt membra unigeniti sui; et multo magis ipsum | |
| 53 | 2756 unigenitum suum</i>.</p><p title="I q. 20 a. 3 co."><a name="29308"><span class="ref">[29308] Iª q. 20 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2757 quod, cum amare sit velle bonum alicui, duplici ratione potest |
| 2758 aliquid magis vel minus amari. Uno modo, ex parte ipsius actus | |
| 2759 voluntatis, qui est magis vel minus intensus. Et sic Deus non magis | |
| 2760 quaedam aliis amat, quia omnia amat uno et simplici actu | |
| 2761 voluntatis, et semper eodem modo se habente. Alio modo, ex parte | |
| 2762 ipsius boni quod aliquis vult amato. Et sic dicimur aliquem magis | |
| 2763 alio amare, cui volumus maius bonum; quamvis non magis intensa | |
| 2764 voluntate. Et hoc modo necesse est dicere quod Deus quaedam aliis | |
| 2765 magis amat. Cum enim amor Dei sit causa bonitatis rerum, ut dictum | |
| 2766 est, non esset aliquid alio melius, si Deus non vellet uni maius | |
| 53 | 2767 bonum quam alteri.</p><p title="I q. 20 a. 3 ad 1"><a name="29309"><span class="ref">[29309] Iª q. 20 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2768 dicendum quod dicitur Deo aequaliter esse cura de omnibus, non quia |
| 2769 aequalia bona sua cura omnibus dispenset; sed quia ex aequali | |
| 53 | 2770 sapientia et bonitate omnia administrat.</p><p title="I q. 20 a. 3 ad 2"><a name="29310"><span class="ref">[29310] Iª q. 20 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2771 dicendum quod ratio illa procedit de intensione amoris ex parte |
| 2772 actus voluntatis, qui est divina essentia. Bonum autem quod Deus | |
| 2773 creaturae vult, non est divina essentia. Unde nihil prohibet illud | |
| 53 | 2774 intendi vel remitti.</p><p title="I q. 20 a. 3 ad 3"><a name="29311"><span class="ref">[29311] Iª q. 20 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2775 dicendum quod intelligere et velle significant solum actus, non |
| 2776 autem in sua significatione includunt aliqua obiecta, ex quorum | |
| 2777 diversitate possit dici Deus magis vel minus scire aut velle; sicut | |
| 53 | 2778 circa amorem dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 20 a. 4 arg. 1"><a name="29312"><span class="ref">[29312] Iª q. 20 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2779 proceditur. Videtur quod Deus non semper magis diligat meliora. |
| 2780 Manifestum est enim quod Christus est melior toto genere humano, | |
| 2781 cum sit Deus et homo. Sed Deus magis dilexit genus humanum quam | |
| 2782 Christum, quia dicitur Rom. VIII, <i>proprio filio suo non | |
| 2783 pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum</i>. Ergo Deus non | |
| 53 | 2784 semper magis diligit meliora.</p><p title="I q. 20 a. 4 arg. 2"><a name="29313"><span class="ref">[29313] Iª q. 20 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2785 Angelus est melior homine, unde in Psalmo VIII dicitur de homine, |
| 2786 <i>minuisti eum paulo minus ab Angelis</i>. Sed Deus plus dilexit | |
| 2787 hominem quam Angelum, dicitur enim Hebr. II, <i>nusquam Angelos | |
| 2788 apprehendit, sed semen Abrahae apprehendit</i>. Ergo Deus non | |
| 53 | 2789 semper magis diligit meliora.</p><p title="I q. 20 a. 4 arg. 3"><a name="29314"><span class="ref">[29314] Iª q. 20 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2790 Petrus fuit melior Ioanne, quia plus Christum diligebat. Unde |
| 2791 dominus, sciens hoc esse verum, interrogavit Petrum, dicens, | |
| 2792 <i>Simon Ioannis, diligis me plus his?</i> Sed tamen Christus plus | |
| 2793 dilexit Ioannem quam Petrum, ut enim dicit Augustinus, super illud | |
| 2794 Ioan. XXI, <i>Simon Ioannis diligis me? Hoc ipso signo Ioannes a | |
| 2795 ceteris discipulis discernitur; non quod solum eum, sed quod plus | |
| 2796 eum ceteris diligebat</i>. Non ergo semper magis diligit | |
| 53 | 2797 meliora.</p><p title="I q. 20 a. 4 arg. 4"><a name="29315"><span class="ref">[29315] Iª q. 20 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2798 melior est innocens poenitente; <i>cum poenitentia sit secunda |
| 2799 tabula post naufragium</i>, ut dicit Hieronymus. Sed Deus plus | |
| 2800 diligit poenitentem quam innocentem, quia plus de eo gaudet, | |
| 2801 dicitur enim Luc. XV, <i>dico vobis quod maius gaudium erit in | |
| 2802 caelo super uno peccatore poenitentiam agente, quam super nonaginta | |
| 2803 novem iustis, qui non indigent poenitentia</i>. Ergo Deus non | |
| 53 | 2804 semper magis diligit meliora.</p><p title="I q. 20 a. 4 arg. 5"><a name="29316"><span class="ref">[29316] Iª q. 20 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2805 melior est iustus praescitus, quam peccator praedestinatus. Sed |
| 2806 Deus plus diligit peccatorem praedestinatum, quia vult ei maius | |
| 2807 bonum, scilicet vitam aeternam. Ergo Deus non semper magis diligit | |
| 53 | 2808 meliora.</p><p title="I q. 20 a. 4 s. c."><a name="29317"><span class="ref">[29317] Iª q. 20 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2809 unumquodque diligit sibi simile; ut patet per illud quod habetur |
| 2810 Eccli. XIII, <i>omne animal diligit sibi simile</i>. Sed intantum | |
| 2811 aliquid est melius, inquantum est Deo similius. Ergo meliora magis | |
| 53 | 2812 diliguntur a Deo.</p><p title="I q. 20 a. 4 co."><a name="29318"><span class="ref">[29318] Iª q. 20 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2813 quod necesse est dicere, secundum praedicta, quod Deus magis |
| 2814 diligat meliora. Dictum est enim quod Deum diligere magis aliquid, | |
| 2815 nihil aliud est quam ei maius bonum velle, voluntas enim Dei est | |
| 2816 causa bonitatis in rebus. Et sic, ex hoc sunt aliqua meliora, quod | |
| 2817 Deus eis maius bonum vult. Unde sequitur quod meliora plus | |
| 53 | 2818 amet.</p><p title="I q. 20 a. 4 ad 1"><a name="29319"><span class="ref">[29319] Iª q. 20 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2819 dicendum quod Deus Christum diligit, non solum plus quam totum |
| 2820 humanum genus, sed etiam magis quam totam universitatem | |
| 2821 creaturarum, quia scilicet ei maius bonum voluit, quia dedit ei | |
| 2822 nomen, quod est super omne nomen, ut verus Deus esset. Nec eius | |
| 2823 excellentiae deperiit ex hoc quod Deus dedit eum in mortem pro | |
| 2824 salute humani generis, quinimo ex hoc factus est victor gloriosus; | |
| 2825 <i>factus enim est principatus super humerum eius</i>, ut dicitur | |
| 53 | 2826 Isaiae IX.</p><p title="I q. 20 a. 4 ad 2"><a name="29320"><span class="ref">[29320] Iª q. 20 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2827 dicendum quod naturam humanam assumptam a Dei verbo in persona |
| 2828 Christi, secundum praedicta, Deus plus amat quam omnes Angelos, et | |
| 2829 melior est, maxime ratione unionis. Sed loquendo de humana natura | |
| 2830 communiter, eam angelicae comparando, secundum ordinem ad gratiam | |
| 2831 et gloriam, aequalitas invenitur; cum eadem sit mensura hominis et | |
| 2832 Angeli, ut dicitur Apoc. XXI; ita tamen quod quidam Angeli | |
| 2833 quibusdam hominibus, et quidam homines quibusdam Angelis, quantum | |
| 2834 ad hoc, potiores inveniuntur. Sed quantum ad conditionem naturae, | |
| 2835 Angelus est melior homine. Nec ideo naturam humanam assumpsit Deus, | |
| 2836 quia hominem absolute plus diligeret, sed quia plus indigebat. | |
| 2837 Sicut bonus paterfamilias aliquid pretiosius dat servo aegrotanti, | |
| 53 | 2838 quod non dat filio sano.</p><p title="I q. 20 a. 4 ad 3"><a name="29321"><span class="ref">[29321] Iª q. 20 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2839 dicendum quod haec dubitatio de Petro et Ioanne multipliciter |
| 2840 solvitur. Augustinus namque refert hoc ad mysterium, dicens quod | |
| 2841 vita activa, quae significatur per Petrum, plus diligit Deum quam | |
| 2842 vita contemplativa, quae significatur per Ioannem, quia magis | |
| 2843 sentit praesentis vitae angustias, et aestuantius ab eis liberari | |
| 2844 desiderat, et ad Deum ire. Contemplativam vero vitam Deus plus | |
| 2845 diligit, quia magis eam conservat; non enim finitur simul cum vita | |
| 2846 corporis, sicut vita activa. Quidam vero dicunt quod Petrus plus | |
| 2847 dilexit Christum in membris; et sic etiam a Christo plus fuit | |
| 2848 dilectus; unde ei Ecclesiam commendavit. Ioannes vero plus dilexit | |
| 2849 Christum in seipso; et sic etiam plus ab eo fuit dilectus; unde ei | |
| 2850 commendavit matrem. Alii vero dicunt quod incertum est quis horum | |
| 2851 plus Christum dilexerit amore caritatis, et similiter quem Deus | |
| 2852 plus dilexerit in ordine ad maiorem gloriam vitae aeternae. Sed | |
| 2853 Petrus dicitur plus dilexisse, quantum ad quandam promptitudinem | |
| 2854 vel fervorem, Ioannes vero plus dilectus, quantum ad quaedam | |
| 2855 familiaritatis indicia, quae Christus ei magis demonstrabat, | |
| 2856 propter eius iuventutem et puritatem. Alii vero dicunt quod | |
| 2857 Christus plus dilexit Petrum, quantum ad excellentius donum | |
| 2858 caritatis, Ioannem vero plus, quantum ad donum intellectus. Unde | |
| 2859 simpliciter Petrus fuit melior, et magis dilectus, sed Ioannes | |
| 2860 secundum quid. Praesumptuosum tamen videtur hoc diiudicare, quia, | |
| 2861 ut dicitur Prov. XVI, <i>spirituum ponderator est dominus</i>, et | |
| 53 | 2862 non alius.</p><p title="I q. 20 a. 4 ad 4"><a name="29322"><span class="ref">[29322] Iª q. 20 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2863 dicendum quod poenitentes et innocentes se habent sicut excedentia |
| 2864 et excessa. Nam sive sint innocentes, sive poenitentes, illi sunt | |
| 2865 meliores et magis dilecti, qui plus habent de gratia. Ceteris tamen | |
| 2866 paribus, innocentia dignior est et magis dilecta. Dicitur tamen | |
| 2867 Deus plus gaudere de poenitente quam de innocente, quia plerumque | |
| 2868 poenitentes cautiores, humiliores et ferventiores resurgunt. Unde | |
| 2869 Gregorius dicit ibidem, quod <i>dux in praelio eum militem plus | |
| 2870 diligit, qui post fugam conversus, fortiter hostem premit, quam qui | |
| 2871 nunquam fugit, nec unquam fortiter fecit</i>. Vel, alia ratione, | |
| 2872 quia aequale donum gratiae plus est, comparatum poenitenti, qui | |
| 2873 meruit poenam, quam innocenti, qui non meruit. Sicut centum marcae | |
| 53 | 2874 maius donum est, si dentur pauperi, quam si dentur regi.</p><p title="I q. 20 a. 4 ad 5"><a name="29323"><span class="ref">[29323] Iª q. 20 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2875 dicendum quod, cum voluntas Dei sit causa bonitatis in rebus, |
| 2876 secundum illud tempus pensanda est bonitas eius qui amatur a Deo, | |
| 2877 secundum quod dandum est ei ex bonitate divina aliquod bonum. | |
| 2878 Secundum ergo illud tempus quo praedestinato peccatori dandum est | |
| 2879 ex divina voluntate maius bonum, melior est; licet secundum aliquod | |
| 2880 aliud tempus, sit peior; quia et secundum aliquod tempus, non est | |
| 53 | 2881 nec bonus neque malus.</p></div></div><div class="q" id="q21"><h2>Quaestio 21</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 21 pr."><a name="29324"><span class="ref">[29324] |
| 2882 Iª q. 21 pr.</span></a> Post considerationem divini amoris, de | |
| 28 | 2883 iustitia et misericordia eius agendum est. Et circa hoc quaeruntur |
| 2884 quatuor. Primo, utrum in Deo sit iustitia. Secundo, utrum iustitia | |
| 2885 eius veritas dici possit. Tertio, utrum in Deo sit misericordia. | |
| 53 | 2886 Quarto, utrum in omni opere Dei sit iustitia et misericordia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 21 a. 1 arg. 1"><a name="29325"><span class="ref">[29325] Iª q. 21 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2887 proceditur. Videtur quod in Deo non sit iustitia. Iustitia enim |
| 2888 contra temperantiam dividitur. Temperantia autem non est in Deo. | |
| 53 | 2889 Ergo nec iustitia.</p><p title="I q. 21 a. 1 arg. 2"><a name="29326"><span class="ref">[29326] Iª q. 21 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2890 quicumque facit omnia pro libito suae voluntatis, non secundum |
| 2891 iustitiam operatur. Sed, sicut dicit apostolus, ad Ephes. I, Deus | |
| 2892 <i>operatur omnia secundum consilium suae voluntatis</i>. Non ergo | |
| 53 | 2893 ei iustitia debet attribui.</p><p title="I q. 21 a. 1 arg. 3"><a name="29327"><span class="ref">[29327] Iª q. 21 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, actus |
| 28 | 2894 iustitiae est reddere debitum. Sed Deus nulli est debitor. Ergo Deo |
| 53 | 2895 non competit iustitia.</p><p title="I q. 21 a. 1 arg. 4"><a name="29328"><span class="ref">[29328] Iª q. 21 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2896 quidquid est in Deo, est eius essentia. Sed hoc non competit |
| 2897 iustitiae, dicit enim Boetius, in libro de Hebdomad., quod <i>bonum | |
| 2898 essentiam, iustum vero actum respicit</i>. Ergo iustitia non | |
| 53 | 2899 competit Deo.</p><p title="I q. 21 a. 1 s. c."><a name="29329"><span class="ref">[29329] Iª q. 21 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2900 quod dicitur in Psalmo X, <i>iustus dominus, et iustitias |
| 53 | 2901 dilexit</i>.</p><p title="I q. 21 a. 1 co."><a name="29330"><span class="ref">[29330] Iª q. 21 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2902 quod duplex est species iustitiae. Una, quae consistit in mutua |
| 2903 datione et acceptione, ut puta quae consistit in emptione et | |
| 2904 venditione, et aliis huiusmodi communicationibus vel | |
| 2905 commutationibus. Et haec dicitur a philosopho, in V Ethic., | |
| 2906 iustitia commutativa, vel directiva commutationum sive | |
| 2907 communicationum. Et haec non competit Deo, quia, ut dicit | |
| 2908 apostolus, Rom. XI, <i>quis prior dedit illi, et retribuetur | |
| 2909 ei?</i> Alia, quae consistit in distribuendo, et dicitur | |
| 2910 distributiva iustitia, secundum quam aliquis gubernator vel | |
| 2911 dispensator dat unicuique secundum suam dignitatem. Sicut igitur | |
| 2912 ordo congruus familiae, vel cuiuscumque multitudinis gubernatae, | |
| 2913 demonstrat huiusmodi iustitiam in gubernante; ita ordo universi, | |
| 2914 qui apparet tam in rebus naturalibus quam in rebus voluntariis, | |
| 2915 demonstrat Dei iustitiam. Unde dicit Dionysius, VIII cap. de Div. | |
| 2916 Nom., <i>oportet videre in hoc veram Dei esse iustitiam, quod | |
| 2917 omnibus tribuit propria, secundum uniuscuiusque existentium | |
| 2918 dignitatem; et uniuscuiusque naturam in proprio salvat ordine et | |
| 53 | 2919 virtute</i>.</p><p title="I q. 21 a. 1 ad 1"><a name="29331"><span class="ref">[29331] Iª q. 21 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2920 dicendum quod virtutum moralium quaedam sunt circa passiones; sicut |
| 2921 temperantia circa concupiscentias, fortitudo circa timores et | |
| 2922 audacias, mansuetudo circa iram. Et huiusmodi virtutes Deo attribui | |
| 2923 non possunt, nisi secundum metaphoram, quia in Deo neque passiones | |
| 2924 sunt, ut supra dictum est; neque appetitus sensitivus, in quo sunt | |
| 2925 huiusmodi virtutes sicut in subiecto, ut dicit philosophus in III | |
| 2926 Ethic. Quaedam vero virtutes morales sunt circa operationes; ut | |
| 2927 puta circa dationes et sumptus, ut iustitia et liberalitas et | |
| 2928 magnificentia; quae etiam non sunt in parte sensitiva, sed in | |
| 2929 voluntate. Unde nihil prohibet huiusmodi virtutes in Deo ponere, | |
| 2930 non tamen circa actiones civiles sed circa actiones Deo | |
| 2931 convenientes. Ridiculum est enim secundum virtutes politicas Deum | |
| 53 | 2932 laudare, ut dicit philosophus in X Ethic.</p><p title="I q. 21 a. 1 ad 2"><a name="29332"><span class="ref">[29332] Iª q. 21 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2933 dicendum quod, cum bonum intellectum sit obiectum voluntatis, |
| 2934 impossibile est Deum velle nisi quod ratio suae sapientiae habet. | |
| 2935 Quae quidem est sicut lex iustitiae, secundum quam eius voluntas | |
| 2936 recta et iusta est. Unde quod secundum suam voluntatem facit, iuste | |
| 2937 facit, sicut et nos quod secundum legem facimus, iuste facimus. Sed | |
| 2938 nos quidem secundum legem alicuius superioris, Deus autem sibi ipsi | |
| 53 | 2939 est lex.</p><p title="I q. 21 a. 1 ad 3"><a name="29333"><span class="ref">[29333] Iª q. 21 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2940 dicendum quod unicuique debetur quod suum est. Dicitur autem esse |
| 2941 suum alicuius, quod ad ipsum ordinatur; sicut servus est domini, et | |
| 2942 non e converso; nam liberum est quod sui causa est. In nomine ergo | |
| 2943 debiti, importatur quidam ordo exigentiae vel necessitatis alicuius | |
| 2944 ad quod ordinatur. Est autem duplex ordo considerandus in rebus. | |
| 2945 Unus, quo aliquid creatum ordinatur ad aliud creatum, sicut partes | |
| 2946 ordinantur ad totum, et accidentia ad substantias, et unaquaeque | |
| 2947 res ad suum finem. Alius ordo, quo omnia creata ordinantur in Deum. | |
| 2948 Sic igitur et debitum attendi potest dupliciter in operatione | |
| 2949 divina, aut secundum quod aliquid debetur Deo; aut secundum quod | |
| 2950 aliquid debetur rei creatae. Et utroque modo Deus debitum reddit. | |
| 2951 Debitum enim est Deo, ut impleatur in rebus id quod eius sapientia | |
| 2952 et voluntas habet, et quod suam bonitatem manifestat, et secundum | |
| 2953 hoc iustitia Dei respicit decentiam ipsius, secundum quam reddit | |
| 2954 sibi quod sibi debetur. Debitum etiam est alicui rei creatae, quod | |
| 2955 habeat id quod ad ipsam ordinatur, sicut homini, quod habeat manus, | |
| 2956 et quod ei alia animalia serviant. Et sic etiam Deus operatur | |
| 2957 iustitiam, quando dat unicuique quod ei debetur secundum rationem | |
| 2958 suae naturae et conditionis. Sed hoc debitum dependet ex primo, | |
| 2959 quia hoc unicuique debetur, quod est ordinatum ad ipsum secundum | |
| 2960 ordinem divinae sapientiae. Et licet Deus hoc modo debitum alicui | |
| 2961 det, non tamen ipse est debitor, quia ipse ad alia non ordinatur, | |
| 2962 sed potius alia in ipsum. Et ideo iustitia quandoque dicitur in Deo | |
| 2963 condecentia suae bonitatis; quandoque vero retributio pro meritis. | |
| 2964 Et utrumque modum tangit Anselmus, dicens, <i>cum punis malos, | |
| 2965 iustum est, quia illorum meritis convenit; cum vero parcis malis, | |
| 53 | 2966 iustum est, quia bonitati tuae condecens est</i>.</p><p title="I q. 21 a. 1 ad 4"><a name="29334"><span class="ref">[29334] Iª q. 21 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2967 dicendum quod, licet iustitia respiciat actum, non tamen per hoc |
| 2968 excluditur quin sit essentia Dei, quia etiam id quod est de | |
| 2969 essentia rei, potest esse principium actionis. Sed bonum non semper | |
| 2970 respicit actum, quia aliquid dicitur esse bonum, non solum secundum | |
| 2971 quod agit, sed etiam secundum quod in sua essentia perfectum est. | |
| 2972 Et propter hoc ibidem dicitur quod bonum comparatur ad iustum, | |
| 53 | 2973 sicut generale ad speciale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 21 a. 2 arg. 1"><a name="29335"><span class="ref">[29335] Iª q. 21 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2974 proceditur. Videtur quod iustitia Dei non sit veritas. Iustitia |
| 2975 enim est in voluntate, est enim rectitudo voluntatis, ut dicit | |
| 2976 Anselmus. Veritas autem est in intellectu, secundum philosophum in | |
| 2977 VI Metaphys. et in VI Ethic. Ergo iustitia non pertinet ad | |
| 53 | 2978 veritatem.</p><p title="I q. 21 a. 2 arg. 2"><a name="29336"><span class="ref">[29336] Iª q. 21 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2979 veritas, secundum philosophum in IV Ethic., est quaedam alia virtus |
| 53 | 2980 a iustitia. Non ergo veritas pertinet ad rationem iustitiae.</p><p title="I q. 21 a. 2 s. c."><a name="29337"><span class="ref">[29337] Iª q. 21 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2981 quod in Psalmo LXXXIV dicitur, <i>misericordia et veritas |
| 53 | 2982 obviaverunt sibi</i>; et ponitur ibi veritas pro iustitia.</p><p title="I q. 21 a. 2 co."><a name="29338"><span class="ref">[29338] Iª q. 21 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2983 quod veritas consistit in adaequatione intellectus et rei, sicut |
| 2984 supra dictum est. Intellectus autem qui est causa rei, comparatur | |
| 2985 ad ipsam sicut regula et mensura, e converso autem est de | |
| 2986 intellectu qui accipit scientiam a rebus. Quando igitur res sunt | |
| 2987 mensura et regula intellectus, veritas consistit in hoc, quod | |
| 2988 intellectus adaequatur rei, ut in nobis accidit, ex eo enim quod | |
| 2989 res est vel non est, opinio nostra et oratio vera vel falsa est. | |
| 2990 Sed quando intellectus est regula vel mensura rerum, veritas | |
| 2991 consistit in hoc, quod res adaequantur intellectui, sicut dicitur | |
| 2992 artifex facere verum opus, quando concordat arti. Sicut autem se | |
| 2993 habent artificiata ad artem, ita se habent opera iusta ad legem cui | |
| 2994 concordant. Iustitia igitur Dei, quae constituit ordinem in rebus | |
| 2995 conformem rationi sapientiae suae, quae est lex eius, convenienter | |
| 2996 veritas nominatur. Et sic etiam dicitur in nobis veritas | |
| 53 | 2997 iustitiae.</p><p title="I q. 21 a. 2 ad 1"><a name="29339"><span class="ref">[29339] Iª q. 21 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2998 dicendum quod iustitia, quantum ad legem regulantem, est in ratione |
| 2999 vel intellectu, sed quantum ad imperium, quo opera regulantur | |
| 53 | 3000 secundum legem, est in voluntate.</p><p title="I q. 21 a. 2 ad 2"><a name="29340"><span class="ref">[29340] Iª q. 21 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3001 dicendum quod veritas illa de qua loquitur philosophus ibi, est |
| 3002 quaedam virtus per quam aliquis demonstrat se talem in dictis vel | |
| 3003 factis, qualis est. Et sic consistit in conformitate signi ad | |
| 3004 significatum, non autem in conformitate effectus ad causam et | |
| 53 | 3005 regulam, sicut de veritate iustitiae dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 21 a. 3 arg. 1"><a name="29341"><span class="ref">[29341] Iª q. 21 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3006 proceditur. Videtur quod misericordia Deo non competat. |
| 3007 Misericordia enim est species tristitiae, ut dicit Damascenus. Sed | |
| 53 | 3008 tristitia non est in Deo. Ergo nec misericordia.</p><p title="I q. 21 a. 3 arg. 2"><a name="29342"><span class="ref">[29342] Iª q. 21 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3009 misericordia est relaxatio iustitiae. Sed Deus non potest |
| 3010 praetermittere id quod ad iustitiam suam pertinet. Dicitur enim II | |
| 3011 ad Tim. II, <i>si non credimus, ille fidelis permanet, seipsum | |
| 3012 negare non potest</i>, negaret autem seipsum, ut dicit Glossa | |
| 3013 ibidem, si dicta sua negaret. Ergo misericordia Deo non | |
| 53 | 3014 competit.</p><p title="I q. 21 a. 3 s. c."><a name="29343"><span class="ref">[29343] Iª q. 21 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3015 quod dicitur in Psalmo CX, <i>miserator et misericors |
| 53 | 3016 dominus</i>.</p><p title="I q. 21 a. 3 co."><a name="29344"><span class="ref">[29344] Iª q. 21 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3017 quod misericordia est Deo maxime attribuenda, tamen secundum |
| 3018 effectum, non secundum passionis affectum. Ad cuius evidentiam, | |
| 3019 considerandum est quod misericors dicitur aliquis quasi habens | |
| 3020 miserum cor, quia scilicet afficitur ex miseria alterius per | |
| 3021 tristitiam, ac si esset eius propria miseria. Et ex hoc sequitur | |
| 3022 quod operetur ad depellendam miseriam alterius, sicut miseriam | |
| 3023 propriam, et hic est misericordiae effectus. Tristari ergo de | |
| 3024 miseria alterius non competit Deo, sed repellere miseriam alterius, | |
| 3025 hoc maxime ei competit, ut per miseriam quemcumque defectum | |
| 3026 intelligamus. Defectus autem non tolluntur, nisi per alicuius | |
| 3027 bonitatis perfectionem, prima autem origo bonitatis Deus est, ut | |
| 3028 supra ostensum est. Sed considerandum est quod elargiri | |
| 3029 perfectiones rebus, pertinet quidem et ad bonitatem divinam, et ad | |
| 3030 iustitiam, et ad liberalitatem, et misericordiam, tamen secundum | |
| 3031 aliam et aliam rationem. Communicatio enim perfectionum, absolute | |
| 3032 considerata, pertinet ad bonitatem, ut supra ostensum est. Sed | |
| 3033 inquantum perfectiones rebus a Deo dantur secundum earum | |
| 3034 proportionem, pertinet ad iustitiam, ut dictum est supra. Inquantum | |
| 3035 vero non attribuit rebus perfectiones propter utilitatem suam, sed | |
| 3036 solum propter suam bonitatem, pertinet ad liberalitatem. Inquantum | |
| 3037 vero perfectiones datae rebus a Deo, omnem defectum expellunt, | |
| 53 | 3038 pertinet ad misericordiam.</p><p title="I q. 21 a. 3 ad 1"><a name="29345"><span class="ref">[29345] Iª q. 21 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum igitur |
| 28 | 3039 dicendum quod obiectio illa procedit de misericordia, quantum ad |
| 53 | 3040 passionis affectum.</p><p title="I q. 21 a. 3 ad 2"><a name="29346"><span class="ref">[29346] Iª q. 21 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3041 dicendum quod Deus misericorditer agit, non quidem contra iustitiam |
| 3042 suam faciendo, sed aliquid supra iustitiam operando, sicut si | |
| 3043 alicui cui debentur centum denarii, aliquis ducentos det de suo, | |
| 3044 tamen non contra iustitiam facit, sed liberaliter vel | |
| 3045 misericorditer operatur. Et similiter si aliquis offensam in se | |
| 3046 commissam remittat. Qui enim aliquid remittit, quodammodo donat | |
| 3047 illud, unde apostolus remissionem donationem vocat, Ephes. V, | |
| 3048 <i>donate invicem, sicut et Christus vobis donavit</i>. Ex quo | |
| 3049 patet quod misericordia non tollit iustitiam, sed est quaedam | |
| 3050 iustitiae plenitudo. Unde dicitur Iac. II, quod <i>misericordia | |
| 53 | 3051 superexaltat iudicium</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 21 a. 4 arg. 1"><a name="29347"><span class="ref">[29347] Iª q. 21 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3052 proceditur. Videtur quod non in omnibus Dei operibus sit |
| 3053 misericordia et iustitia. Quaedam enim opera Dei attribuuntur | |
| 3054 misericordiae, ut iustificatio impii, quaedam vero iustitiae, ut | |
| 3055 damnatio impiorum. Unde dicitur Iac. II, <i>iudicium sine | |
| 3056 misericordia fiet ei qui non fecerit misericordiam</i>. Non ergo in | |
| 53 | 3057 omni opere Dei apparet misericordia et iustitia.</p><p title="I q. 21 a. 4 arg. 2"><a name="29348"><span class="ref">[29348] Iª q. 21 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3058 apostolus, ad Rom. XV, conversionem Iudaeorum attribuit iustitiae |
| 3059 et veritati; conversionem autem gentium, misericordiae. Ergo non in | |
| 53 | 3060 quolibet opere Dei est iustitia et misericordia.</p><p title="I q. 21 a. 4 arg. 3"><a name="29349"><span class="ref">[29349] Iª q. 21 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, multi |
| 28 | 3061 iusti in hoc mundo affliguntur. Hoc autem est iniustum. Non ergo in |
| 53 | 3062 omni opere Dei est iustitia et misericordia.</p><p title="I q. 21 a. 4 arg. 4"><a name="29350"><span class="ref">[29350] Iª q. 21 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3063 iustitiae est reddere debitum, misericordiae autem sublevare |
| 3064 miseriam, et sic tam iustitia quam misericordia aliquid | |
| 3065 praesupponit in suo opere. Sed creatio nihil praesupponit. Ergo in | |
| 53 | 3066 creatione neque misericordia est, neque iustitia.</p><p title="I q. 21 a. 4 s. c."><a name="29351"><span class="ref">[29351] Iª q. 21 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3067 quod dicitur in Psalmo XXIV, <i>omnes viae domini misericordia et |
| 53 | 3068 veritas</i>.</p><p title="I q. 21 a. 4 co."><a name="29352"><span class="ref">[29352] Iª q. 21 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3069 quod necesse est quod in quolibet opere Dei misericordia et veritas |
| 3070 inveniantur; si tamen misericordia pro remotione cuiuscumque | |
| 3071 defectus accipiatur; quamvis non omnis defectus proprie possit dici | |
| 3072 miseria, sed solum defectus rationalis naturae, quam contingit esse | |
| 3073 felicem; nam miseria felicitati opponitur. Huius autem necessitatis | |
| 3074 ratio est, quia, cum debitum quod ex divina iustitia redditur, sit | |
| 3075 vel debitum Deo, vel debitum alicui creaturae, neutrum potest in | |
| 3076 aliquo opere Dei praetermitti. Non enim potest facere aliquid Deus, | |
| 3077 quod non sit conveniens sapientiae et bonitati ipsius; secundum | |
| 3078 quem modum diximus aliquid esse debitum Deo. Similiter etiam | |
| 3079 quidquid in rebus creatis facit, secundum convenientem ordinem et | |
| 3080 proportionem facit; in quo consistit ratio iustitiae. Et sic | |
| 3081 oportet in omni opere Dei esse iustitiam. Opus autem divinae | |
| 3082 iustitiae semper praesupponit opus misericordiae, et in eo | |
| 3083 fundatur. Creaturae enim non debetur aliquid, nisi propter aliquid | |
| 3084 in eo praeexistens, vel praeconsideratum, et rursus, si illud | |
| 3085 creaturae debetur, hoc erit propter aliquid prius. Et cum non sit | |
| 3086 procedere in infinitum, oportet devenire ad aliquid quod ex sola | |
| 3087 bonitate divinae voluntatis dependeat, quae est ultimus finis. | |
| 3088 Utpote si dicamus quod habere manus debitum est homini propter | |
| 3089 animam rationalem; animam vero rationalem habere, ad hoc quod sit | |
| 3090 homo; hominem vero esse, propter divinam bonitatem. Et sic in | |
| 3091 quolibet opere Dei apparet misericordia, quantum ad primam radicem | |
| 3092 eius. Cuius virtus salvatur in omnibus consequentibus; et etiam | |
| 3093 vehementius in eis operatur, sicut causa primaria vehementius | |
| 3094 influit quam causa secunda. Et propter hoc etiam ea quae alicui | |
| 3095 creaturae debentur, Deus, ex abundantia suae bonitatis, largius | |
| 3096 dispensat quam exigat proportio rei. Minus enim est quod sufficeret | |
| 3097 ad conservandum ordinem iustitiae, quam quod divina bonitas | |
| 53 | 3098 confert, quae omnem proportionem creaturae excedit.</p><p title="I q. 21 a. 4 ad 1"><a name="29353"><span class="ref">[29353] Iª q. 21 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3099 dicendum quod quaedam opera attribuuntur iustitiae et quaedam |
| 3100 misericordiae, quia in quibusdam vehementius apparet iustitia, in | |
| 3101 quibusdam misericordia. Et tamen in damnatione reproborum apparet | |
| 3102 misericordia, non quidem totaliter relaxans, sed aliqualiter | |
| 3103 allevians, dum punit citra condignum. Et in iustificatione impii | |
| 3104 apparet iustitia, dum culpas relaxat propter dilectionem, quam | |
| 3105 tamen ipse misericorditer infundit, sicut de Magdalena legitur, | |
| 3106 Luc. VII, <i>dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit | |
| 53 | 3107 multum</i>.</p><p title="I q. 21 a. 4 ad 2"><a name="29354"><span class="ref">[29354] Iª q. 21 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3108 dicendum quod iustitia et misericordia Dei apparet in conversione |
| 3109 Iudaeorum et gentium, sed aliqua ratio iustitiae apparet in | |
| 3110 conversione Iudaeorum, quae non apparet in conversione gentium, | |
| 53 | 3111 sicut quod salvati sunt propter promissiones patribus factas.</p><p title="I q. 21 a. 4 ad 3"><a name="29355"><span class="ref">[29355] Iª q. 21 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3112 dicendum quod in hoc etiam quod iusti puniuntur in hoc mundo, |
| 3113 apparet iustitia et misericordia; inquantum per huiusmodi | |
| 3114 afflictiones aliqua levia in eis purgantur, et ab affectu | |
| 3115 terrenorum in Deum magis eriguntur; secundum illud Gregorii, | |
| 3116 <i>mala quae in hoc mundo nos premunt, ad Deum nos ire | |
| 53 | 3117 compellunt</i>.</p><p title="I q. 21 a. 4 ad 4"><a name="29356"><span class="ref">[29356] Iª q. 21 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3118 dicendum quod, licet creationi non praesupponatur aliquid in rerum |
| 3119 natura, praesupponitur tamen aliquid in Dei cognitione. Et secundum | |
| 3120 hoc etiam salvatur ibi ratio iustitiae, inquantum res in esse | |
| 3121 producitur, secundum quod convenit divinae sapientiae et bonitati. | |
| 3122 Et salvatur quodammodo ratio misericordiae, inquantum res de non | |
| 53 | 3123 esse in esse mutatur.</p></div></div><div class="q" id="q22"><h2>Quaestio 22</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 22 pr."><a name="29357"><span class="ref">[29357] |
| 3124 Iª q. 22 pr.</span></a> Consideratis autem his quae ad | |
| 28 | 3125 voluntatem absolute pertinent, procedendum est ad ea quae |
| 3126 respiciunt simul intellectum et voluntatem. Huiusmodi autem est | |
| 3127 providentia quidem respectu omnium; praedestinatio vero et | |
| 3128 reprobatio, et quae ad haec consequuntur, respectu hominum | |
| 3129 specialiter, in ordine ad aeternam salutem. Nam et post morales | |
| 3130 virtutes, in scientia morali, consideratur de prudentia, ad quam | |
| 3131 providentia pertinere videtur. Circa providentiam autem Dei | |
| 3132 quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deo conveniat providentia. | |
| 3133 Secundo, utrum omnia divinae providentiae subsint. Tertio, utrum | |
| 3134 divina providentia immediate sit de omnibus. Quarto, utrum | |
| 53 | 3135 providentia divina imponat necessitatem rebus provisis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 22 a. 1 arg. 1"><a name="29358"><span class="ref">[29358] Iª q. 22 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3136 proceditur. Videtur quod providentia Deo non conveniat. Providentia |
| 3137 enim, secundum Tullium, est pars prudentiae. Prudentia autem, cum | |
| 3138 sit bene consiliativa, secundum philosophum in VI Ethic., Deo | |
| 3139 competere non potest, qui nullum dubium habet, unde eum consiliari | |
| 53 | 3140 oporteat. Ergo providentia Deo non competit.</p><p title="I q. 22 a. 1 arg. 2"><a name="29359"><span class="ref">[29359] Iª q. 22 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3141 quidquid est in Deo, est aeternum. Sed providentia non est aliquid |
| 3142 aeternum, est enim circa existentia, quae non sunt aeterna, | |
| 53 | 3143 secundum Damascenum. Ergo providentia non est in Deo.</p><p title="I q. 22 a. 1 arg. 3"><a name="29360"><span class="ref">[29360] Iª q. 22 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3144 nullum compositum est in Deo. Sed providentia videtur esse aliquid |
| 3145 compositum, quia includit in se voluntatem et intellectum. Ergo | |
| 53 | 3146 providentia non est in Deo.</p><p title="I q. 22 a. 1 s. c."><a name="29361"><span class="ref">[29361] Iª q. 22 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3147 quod dicitur Sap. XIV, <i>tu autem, pater, gubernas omnia |
| 53 | 3148 providentia</i>.</p><p title="I q. 22 a. 1 co."><a name="29362"><span class="ref">[29362] Iª q. 22 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3149 quod necesse est ponere providentiam in Deo. Omne enim bonum quod |
| 3150 est in rebus, a Deo creatum est, ut supra ostensum est. In rebus | |
| 3151 autem invenitur bonum, non solum quantum ad substantiam rerum, sed | |
| 3152 etiam quantum ad ordinem earum in finem, et praecipue in finem | |
| 3153 ultimum, qui est bonitas divina, ut supra habitum est. Hoc igitur | |
| 3154 bonum ordinis in rebus creatis existens, a Deo creatum est. Cum | |
| 3155 autem Deus sit causa rerum per suum intellectum, et sic cuiuslibet | |
| 3156 sui effectus oportet rationem in ipso praeexistere, ut ex | |
| 3157 superioribus patet; necesse est quod ratio ordinis rerum in finem | |
| 3158 in mente divina praeexistat. Ratio autem ordinandorum in finem, | |
| 3159 proprie providentia est. Est enim principalis pars prudentiae, ad | |
| 3160 quam aliae duae partes ordinantur, scilicet memoria praeteritorum, | |
| 3161 et intelligentia praesentium; prout ex praeteritis memoratis, et | |
| 3162 praesentibus intellectis, coniectamus de futuris providendis. | |
| 3163 Prudentiae autem proprium est, secundum philosophum in VI Ethic., | |
| 3164 ordinare alia in finem; sive respectu sui ipsius, sicut dicitur | |
| 3165 homo prudens, qui bene ordinat actus suos ad finem vitae suae; sive | |
| 3166 respectu aliorum sibi subiectorum in familia vel civitate vel | |
| 3167 regno, secundum quem modum dicitur Matt. XXIV, <i>fidelis servus et | |
| 3168 prudens, quem constituit dominus super familiam suam</i>. Secundum | |
| 3169 quem modum prudentia vel providentia Deo convenire potest, nam in | |
| 3170 ipso Deo nihil est in finem ordinabile, cum ipse sit finis ultimus. | |
| 3171 Ipsa igitur ratio ordinis rerum in finem, providentia in Deo | |
| 3172 nominatur. Unde Boetius, IV de Consol., dicit quod <i>providentia | |
| 3173 est ipsa divina ratio in summo omnium principe constituta, quae | |
| 3174 cuncta disponit</i>. Dispositio autem potest dici tam ratio ordinis | |
| 53 | 3175 rerum in finem, quam ratio ordinis partium in toto.</p><p title="I q. 22 a. 1 ad 1"><a name="29363"><span class="ref">[29363] Iª q. 22 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3176 dicendum quod, secundum philosophum in VI Ethic., prudentia proprie |
| 3177 est praeceptiva eorum, de quibus eubulia recte consiliatur, et | |
| 3178 synesis recte iudicat. Unde, licet consiliari non competat Deo, | |
| 3179 secundum quod consilium est inquisitio de rebus dubiis; tamen | |
| 3180 praecipere de ordinandis in finem, quorum rectam rationem habet, | |
| 3181 competit Deo, secundum illud Psalmi, <i>praeceptum posuit, et non | |
| 3182 praeteribit</i>. Et secundum hoc competit Deo ratio prudentiae et | |
| 3183 providentiae. Quamvis etiam dici possit, quod ipsa ratio rerum | |
| 3184 agendarum consilium in Deo dicitur; non propter inquisitionem, sed | |
| 3185 propter certitudinem cognitionis, ad quam consiliantes inquirendo | |
| 3186 perveniunt. Unde dicitur Ephes. I, <i>qui operatur omnia secundum | |
| 53 | 3187 consilium voluntatis suae</i>.</p><p title="I q. 22 a. 1 ad 2"><a name="29364"><span class="ref">[29364] Iª q. 22 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3188 dicendum quod ad curam duo pertinent, scilicet ratio ordinis, quae |
| 3189 dicitur providentia et dispositio; et executio ordinis, quae | |
| 3190 dicitur gubernatio. Quorum primum est aeternum, secundum | |
| 53 | 3191 temporale.</p><p title="I q. 22 a. 1 ad 3"><a name="29365"><span class="ref">[29365] Iª q. 22 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3192 dicendum quod providentia est in intellectu, sed praesupponit |
| 3193 voluntatem finis, nullus enim praecipit de agendis propter finem, | |
| 3194 nisi velit finem. Unde et prudentia praesupponit virtutes morales, | |
| 3195 per quas appetitus se habet ad bonum, ut dicitur in VI Ethic. Et | |
| 3196 tamen si providentia ex aequali respiceret voluntatem et | |
| 3197 intellectum divinum, hoc esset absque detrimento divinae | |
| 3198 simplicitatis; cum voluntas et intellectus in Deo sint idem, ut | |
| 53 | 3199 supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 22 a. 2 arg. 1"><a name="29366"><span class="ref">[29366] Iª q. 22 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3200 proceditur. Videtur quod non omnia sint subiecta divinae |
| 3201 providentiae. Nullum enim provisum est fortuitum. Si ergo omnia | |
| 3202 sunt provisa a Deo, nihil erit fortuitum, et sic perit casus et | |
| 53 | 3203 fortuna. Quod est contra communem opinionem.</p><p title="I q. 22 a. 2 arg. 2"><a name="29367"><span class="ref">[29367] Iª q. 22 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 3204 sapiens provisor excludit defectum et malum, quantum potest, ab his |
| 3205 quorum curam gerit. Videmus autem multa mala in rebus esse. Aut | |
| 3206 igitur Deus non potest ea impedire, et sic non est omnipotens, aut | |
| 53 | 3207 non de omnibus curam habet.</p><p title="I q. 22 a. 2 arg. 3"><a name="29368"><span class="ref">[29368] Iª q. 22 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quae |
| 28 | 3208 ex necessitate eveniunt, providentiam seu prudentiam non requirunt, |
| 3209 unde, secundum philosophum in VI Ethic., prudentia est recta ratio | |
| 3210 contingentium, de quibus est consilium et electio. Cum igitur multa | |
| 3211 in rebus ex necessitate eveniant, non omnia providentiae | |
| 53 | 3212 subduntur.</p><p title="I q. 22 a. 2 arg. 4"><a name="29369"><span class="ref">[29369] Iª q. 22 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3213 quicumque dimittitur sibi, non subest providentiae alicuius |
| 3214 gubernantis. Sed homines sibi ipsis dimittuntur a Deo, secundum | |
| 3215 illud Eccli. XV, <i>Deus ab initio constituit hominem, et reliquit | |
| 3216 eum in manu consilii sui</i>; et specialiter mali, secundum illud, | |
| 3217 <i>dimisit illos secundum desideria cordis eorum</i>. Non igitur | |
| 53 | 3218 omnia divinae providentiae subsunt.</p><p title="I q. 22 a. 2 arg. 5"><a name="29370"><span class="ref">[29370] Iª q. 22 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3219 apostolus, I Cor. IX, dicit quod <i>non est Deo cura de bobus</i>, |
| 3220 et eadem ratione, de aliis creaturis irrationalibus. Non igitur | |
| 53 | 3221 omnia subsunt divinae providentiae.</p><p title="I q. 22 a. 2 s. c."><a name="29371"><span class="ref">[29371] Iª q. 22 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3222 quod dicitur Sap. VIII, de divina sapientia, quod <i>attingit a |
| 53 | 3223 fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter</i>.</p><p title="I q. 22 a. 2 co."><a name="29372"><span class="ref">[29372] Iª q. 22 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3224 quod quidam totaliter providentiam negaverunt, sicut Democritus et |
| 3225 Epicurei, ponentes mundum factum esse casu. Quidam vero posuerunt | |
| 3226 incorruptibilia tantum providentiae subiacere; corruptibilia vero, | |
| 3227 non secundum individua, sed secundum species; sic enim | |
| 3228 incorruptibilia sunt. Ex quorum persona dicitur Iob XXII, <i>nubes | |
| 3229 latibulum eius, et circa cardines caeli perambulat, neque nostra | |
| 3230 considerat</i>. A corruptibilium autem generalitate excepit Rabbi | |
| 3231 Moyses homines, propter splendorem intellectus, quem participant, | |
| 3232 in aliis autem individuis corruptibilibus, aliorum opinionem est | |
| 3233 secutus. Sed necesse est dicere omnia divinae providentiae | |
| 3234 subiacere, non in universali tantum, sed etiam in singulari. Quod | |
| 3235 sic patet. Cum enim omne agens agat propter finem, tantum se | |
| 3236 extendit ordinatio effectuum in finem, quantum se extendit | |
| 3237 causalitas primi agentis. Ex hoc enim contingit in operibus | |
| 3238 alicuius agentis aliquid provenire non ad finem ordinatum, quia | |
| 3239 effectus ille consequitur ex aliqua alia causa, praeter intentionem | |
| 3240 agentis. Causalitas autem Dei, qui est primum agens, se extendit | |
| 3241 usque ad omnia entia, non solum quantum ad principia speciei, sed | |
| 3242 etiam quantum ad individualia principia, non solum | |
| 3243 incorruptibilium, sed etiam corruptibilium. Unde necesse est omnia | |
| 3244 quae habent quocumque modo esse, ordinata esse a Deo in finem, | |
| 3245 secundum illud apostoli, ad Rom. XIII, <i>quae a Deo sunt, ordinata | |
| 3246 sunt</i>. Cum ergo nihil aliud sit Dei providentia quam ratio | |
| 3247 ordinis rerum in finem, ut dictum est, necesse est omnia, inquantum | |
| 3248 participant esse, intantum subdi divinae providentiae. Similiter | |
| 3249 etiam supra ostensum est quod Deus omnia cognoscit, et universalia | |
| 3250 et particularia. Et cum cognitio eius comparetur ad res sicut | |
| 3251 cognitio artis ad artificiata, ut supra dictum est, necesse est | |
| 3252 quod omnia supponantur suo ordini, sicut omnia artificiata | |
| 53 | 3253 subduntur ordini artis.</p><p title="I q. 22 a. 2 ad 1"><a name="29373"><span class="ref">[29373] Iª q. 22 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3254 dicendum quod aliter est de causa universali, et de causa |
| 3255 particulari. Ordinem enim causae particularis aliquid potest exire, | |
| 3256 non autem ordinem causae universalis. Non enim subducitur aliquid | |
| 3257 ab ordine causae particularis, nisi per aliquam aliam causam | |
| 3258 particularem impedientem, sicut lignum impeditur a combustione per | |
| 3259 actionem aquae. Unde, cum omnes causae particulares concludantur | |
| 3260 sub universali causa, impossibile est aliquem effectum ordinem | |
| 3261 causae universalis effugere. Inquantum igitur aliquis effectus | |
| 3262 ordinem alicuius causae particularis effugit, dicitur esse casuale | |
| 3263 vel fortuitum, respectu causae particularis, sed respectu causae | |
| 3264 universalis, a cuius ordine subtrahi non potest, dicitur esse | |
| 3265 provisum. Sicut et concursus duorum servorum, licet sit casualis | |
| 3266 quantum ad eos, est tamen provisus a domino, qui eos scienter sic | |
| 53 | 3267 ad unum locum mittit, ut unus de alio nesciat.</p><p title="I q. 22 a. 2 ad 2"><a name="29374"><span class="ref">[29374] Iª q. 22 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3268 dicendum quod aliter de eo est qui habet curam alicuius |
| 3269 particularis, et de provisore universali. Quia provisor | |
| 3270 particularis excludit defectum ab eo quod eius curae subditur, | |
| 3271 quantum potest, sed provisor universalis permittit aliquem defectum | |
| 3272 in aliquo particulari accidere, ne impediatur bonum totius. Unde | |
| 3273 corruptiones et defectus in rebus naturalibus, dicuntur esse contra | |
| 3274 naturam particularem; sed tamen sunt de intentione naturae | |
| 3275 universalis, inquantum defectus unius cedit in bonum alterius, vel | |
| 3276 etiam totius universi; nam corruptio unius est generatio alterius, | |
| 3277 per quam species conservatur. Cum igitur Deus sit universalis | |
| 3278 provisor totius entis, ad ipsius providentiam pertinet ut permittat | |
| 3279 quosdam defectus esse in aliquibus particularibus rebus, ne | |
| 3280 impediatur bonum universi perfectum. Si enim omnia mala | |
| 3281 impedirentur, multa bona deessent universo, non enim esset vita | |
| 3282 leonis, si non esset occisio animalium; nec esset patientia | |
| 3283 martyrum, si non esset persecutio tyrannorum. Unde dicit Augustinus | |
| 3284 in Enchirid. <i>Deus omnipotens nullo modo sineret malum aliquod | |
| 3285 esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, | |
| 3286 ut bene faceret etiam de malo</i>. Ex his autem duabus rationibus | |
| 3287 quas nunc solvimus, videntur moti fuisse, qui divinae providentiae | |
| 3288 subtraxerunt corruptibilia, in quibus inveniuntur casualia et | |
| 53 | 3289 mala.</p><p title="I q. 22 a. 2 ad 3"><a name="29375"><span class="ref">[29375] Iª q. 22 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3290 dicendum quod homo non est institutor naturae, sed utitur in |
| 3291 operibus artis et virtutis, ad suum usum, rebus naturalibus. Unde | |
| 3292 providentia humana non se extendit ad necessaria, quae ex natura | |
| 3293 proveniunt. Ad quae tamen se extendit providentia Dei, qui est | |
| 3294 auctor naturae. Et ex hac ratione videntur moti fuisse, qui cursum | |
| 3295 rerum naturalium subtraxerunt divinae providentiae, attribuentes | |
| 3296 ipsum necessitati materiae; ut Democritus, et alii naturales | |
| 53 | 3297 antiqui.</p><p title="I q. 22 a. 2 ad 4"><a name="29376"><span class="ref">[29376] Iª q. 22 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3298 dicendum quod in hoc quod dicitur Deum hominem sibi reliquisse, non |
| 3299 excluditur homo a divina providentia, sed ostenditur quod non | |
| 3300 praefigitur ei virtus operativa determinata ad unum, sicut rebus | |
| 3301 naturalibus; quae aguntur tantum, quasi ab altero directae in | |
| 3302 finem, non autem seipsa agunt, quasi se dirigentia in finem, ut | |
| 3303 creaturae rationales per liberum arbitrium, quo consiliantur et | |
| 3304 eligunt. Unde signanter dicit, <i>in manu consilii sui</i>. Sed | |
| 3305 quia ipse actus liberi arbitrii reducitur in Deum sicut in causam, | |
| 3306 necesse est ut ea quae ex libero arbitrio fiunt, divinae | |
| 3307 providentiae subdantur, providentia enim hominis continetur sub | |
| 3308 providentia Dei, sicut causa particularis sub causa universali. | |
| 3309 Hominum autem iustorum quodam excellentiori modo Deus habet | |
| 3310 providentiam quam impiorum, inquantum non permittit contra eos | |
| 3311 evenire aliquid, quod finaliter impediat salutem eorum, nam | |
| 3312 <i>diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum</i>, ut dicitur | |
| 3313 Rom. VIII. Sed ex hoc ipso quod impios non retrahit a malo culpae, | |
| 3314 dicitur eos dimittere. Non tamen ita, quod totaliter ab eius | |
| 3315 providentia excludantur, alioquin in nihilum deciderent, nisi per | |
| 3316 eius providentiam conservarentur. Et ex hac ratione videtur motus | |
| 3317 fuisse Tullius, qui res humanas, de quibus consiliamur, divinae | |
| 53 | 3318 providentiae subtraxit.</p><p title="I q. 22 a. 2 ad 5"><a name="29377"><span class="ref">[29377] Iª q. 22 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3319 dicendum quod, quia creatura rationalis habet per liberum arbitrium |
| 3320 dominium sui actus, ut dictum est, speciali quodam modo subditur | |
| 3321 divinae providentiae; ut scilicet ei imputetur aliquid ad culpam | |
| 3322 vel ad meritum, et reddatur ei aliquid ut poena vel praemium. Et | |
| 3323 quantum ad hoc curam Dei apostolus a bobus removet. Non tamen ita | |
| 3324 quod individua irrationalium creaturarum ad Dei providentiam non | |
| 53 | 3325 pertineant, ut Rabbi Moyses existimavit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 22 a. 3 arg. 1"><a name="29378"><span class="ref">[29378] Iª q. 22 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3326 proceditur. Videtur quod Deus non immediate omnibus provideat. |
| 3327 Quidquid enim est dignitatis, Deo est attribuendum. Sed ad | |
| 3328 dignitatem alicuius regis pertinet, quod habeat ministros, quibus | |
| 3329 mediantibus subditis provideat. Ergo multo magis Deus non immediate | |
| 53 | 3330 omnibus providet.</p><p title="I q. 22 a. 3 arg. 2"><a name="29379"><span class="ref">[29379] Iª q. 22 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 3331 providentiam pertinet res in finem ordinare. Finis autem cuiuslibet |
| 3332 rei est eius perfectio et bonum. Ad quamlibet autem causam pertinet | |
| 3333 effectum suum perducere ad bonum. Quaelibet igitur causa agens est | |
| 3334 causa effectus providentiae. Si igitur Deus omnibus immediate | |
| 53 | 3335 providet, subtrahuntur omnes causae secundae.</p><p title="I q. 22 a. 3 arg. 3"><a name="29380"><span class="ref">[29380] Iª q. 22 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3336 Augustinus dicit, in Enchirid., quod <i>melius est quaedam nescire |
| 3337 quam scire, ut vilia</i>, et idem dicit philosophus, in XII | |
| 3338 Metaphys. Sed omne quod est melius, Deo est attribuendum. Ergo Deus | |
| 53 | 3339 non habet immediate providentiam quorundam vilium et malorum.</p><p title="I q. 22 a. 3 s. c."><a name="29381"><span class="ref">[29381] Iª q. 22 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3340 quod dicitur Iob XXXIV, <i>quem constituit alium super terram? Aut |
| 3341 quem posuit super orbem quem fabricatus est?</i> Super quo dicit | |
| 3342 Gregorius, <i>mundum per seipsum regit, quem per seipsum | |
| 53 | 3343 condidit</i>.</p><p title="I q. 22 a. 3 co."><a name="29382"><span class="ref">[29382] Iª q. 22 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3344 quod ad providentiam duo pertinent, scilicet ratio ordinis rerum |
| 3345 provisarum in finem; et executio huius ordinis, quae gubernatio | |
| 3346 dicitur. Quantum igitur ad primum horum, Deus immediate omnibus | |
| 3347 providet. Quia in suo intellectu habet rationem omnium, etiam | |
| 3348 minimorum, et quascumque causas aliquibus effectibus praefecit, | |
| 3349 dedit eis virtutem ad illos effectus producendos. Unde oportet quod | |
| 3350 ordinem illorum effectuum in sua ratione praehabuerit. Quantum | |
| 3351 autem ad secundum, sunt aliqua media divinae providentiae. Quia | |
| 3352 inferiora gubernat per superiora; non propter defectum suae | |
| 3353 virtutis, sed propter abundantiam suae bonitatis, ut dignitatem | |
| 3354 causalitatis etiam creaturis communicet. Et secundum hoc excluditur | |
| 3355 opinio Platonis, quam narrat Gregorius Nyssenus, triplicem | |
| 3356 providentiam ponentis. Quarum prima est summi Dei, qui primo et | |
| 3357 principaliter providet rebus spiritualibus; et consequenter toti | |
| 3358 mundo, quantum ad genera, species et causas universales. Secunda | |
| 3359 vero providentia est, qua providetur singularibus generabilium et | |
| 3360 corruptibilium, et hanc attribuit diis qui circumeunt caelos, idest | |
| 3361 substantiis separatis, quae movent corpora caelestia circulariter. | |
| 3362 Tertia vero providentia est rerum humanarum, quam attribuebat | |
| 3363 Daemonibus, quos Platonici ponebant medios inter nos et deos, ut | |
| 53 | 3364 narrat Augustinus IX de Civ. Dei.</p><p title="I q. 22 a. 3 ad 1"><a name="29383"><span class="ref">[29383] Iª q. 22 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3365 dicendum quod habere ministros executores suae providentiae, |
| 3366 pertinet ad dignitatem regis, sed quod non habeat rationem eorum | |
| 3367 quae per eos agenda sunt, est ex defectu ipsius. Omnis enim | |
| 3368 scientia operativa tanto perfectior est, quanto magis particularia | |
| 53 | 3369 considerat, in quibus est actus.</p><p title="I q. 22 a. 3 ad 2"><a name="29384"><span class="ref">[29384] Iª q. 22 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3370 dicendum quod per hoc quod Deus habet immediate providentiam de |
| 3371 rebus omnibus, non excluduntur causae secundae, quae sunt | |
| 53 | 3372 executrices huius ordinis, ut ex supra dictis patet.</p><p title="I q. 22 a. 3 ad 3"><a name="29385"><span class="ref">[29385] Iª q. 22 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3373 dicendum quod nobis melius est non cognoscere mala et vilia, |
| 3374 inquantum per ea impedimur a consideratione meliorum, quia non | |
| 3375 possumus simul multa intelligere, et inquantum cogitatio malorum | |
| 3376 pervertit interdum voluntatem in malum. Sed hoc non habet locum in | |
| 3377 Deo, qui simul omnia uno intuitu videt, et cuius voluntas ad malum | |
| 53 | 3378 flecti non potest.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 22 a. 4 arg. 1"><a name="29386"><span class="ref">[29386] Iª q. 22 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3379 proceditur. Videtur quod divina providentia necessitatem rebus |
| 3380 provisis imponat. Omnis enim effectus qui habet aliquam causam per | |
| 3381 se, quae iam est vel fuit, ad quam de necessitate sequitur, | |
| 3382 provenit ex necessitate, ut philosophus probat in VI Metaphys. Sed | |
| 3383 providentia Dei, cum sit aeterna, praeexistit; et ad eam sequitur | |
| 3384 effectus de necessitate; non enim potest divina providentia | |
| 3385 frustrari. Ergo providentia divina necessitatem rebus provisis | |
| 53 | 3386 imponit.</p><p title="I q. 22 a. 4 arg. 2"><a name="29387"><span class="ref">[29387] Iª q. 22 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3387 unusquisque provisor stabilit opus suum quantum potest, ne |
| 3388 deficiat. Sed Deus est summe potens. Ergo necessitatis firmitatem | |
| 53 | 3389 rebus a se provisis tribuit.</p><p title="I q. 22 a. 4 arg. 3"><a name="29388"><span class="ref">[29388] Iª q. 22 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3390 Boetius dicit, IV de Consol., quod fatum, <i>ab immobilis |
| 3391 providentiae proficiscens exordiis, actus fortunasque hominum | |
| 3392 indissolubili causarum connexione constringit</i>. Videtur ergo | |
| 53 | 3393 quod providentia necessitatem rebus provisis imponat.</p><p title="I q. 22 a. 4 s. c."><a name="29389"><span class="ref">[29389] Iª q. 22 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3394 quod dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>corrumpere |
| 3395 naturam non est providentiae</i>. Hoc autem habet quarundam rerum | |
| 3396 natura, quod sint contingentia. Non igitur divina providentia | |
| 53 | 3397 necessitatem rebus imponit, contingentiam excludens.</p><p title="I q. 22 a. 4 co."><a name="29390"><span class="ref">[29390] Iª q. 22 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3398 quod providentia divina quibusdam rebus necessitatem imponit, non |
| 3399 autem omnibus, ut quidam crediderunt. Ad providentiam enim pertinet | |
| 3400 ordinare res in finem. Post bonitatem autem divinam, quae est finis | |
| 3401 a rebus separatus, principale bonum in ipsis rebus existens, est | |
| 3402 perfectio universi, quae quidem non esset, si non omnes gradus | |
| 3403 essendi invenirentur in rebus. Unde ad divinam providentiam | |
| 3404 pertinet omnes gradus entium producere. Et ideo quibusdam | |
| 3405 effectibus praeparavit causas necessarias, ut necessario evenirent; | |
| 3406 quibusdam vero causas contingentes, ut evenirent contingenter, | |
| 53 | 3407 secundum conditionem proximarum causarum.</p><p title="I q. 22 a. 4 ad 1"><a name="29391"><span class="ref">[29391] Iª q. 22 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3408 dicendum quod effectus divinae providentiae non solum est aliquid |
| 3409 evenire quocumque modo; sed aliquid evenire vel contingenter vel | |
| 3410 necessario. Et ideo evenit infallibiliter et necessario, quod | |
| 3411 divina providentia disponit evenire infallibiliter et necessario, | |
| 3412 et evenit contingenter, quod divinae providentiae ratio habet ut | |
| 53 | 3413 contingenter eveniat.</p><p title="I q. 22 a. 4 ad 2"><a name="29392"><span class="ref">[29392] Iª q. 22 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3414 dicendum quod in hoc est immobilis et certus divinae providentiae |
| 3415 ordo, quod ea quae ab ipso providentur, cuncta eveniunt eo modo quo | |
| 53 | 3416 ipse providet, sive necessario sive contingenter.</p><p title="I q. 22 a. 4 ad 3"><a name="29393"><span class="ref">[29393] Iª q. 22 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3417 dicendum quod indissolubilitas illa et immutabilitas quam Boetius |
| 3418 tangit, pertinet ad certitudinem providentiae, quae non deficit a | |
| 3419 suo effectu, neque a modo eveniendi quem providit, non autem | |
| 3420 pertinet ad necessitatem effectuum. Et considerandum est quod | |
| 3421 necessarium et contingens proprie consequuntur ens, inquantum | |
| 3422 huiusmodi. Unde modus contingentiae et necessitatis cadit sub | |
| 3423 provisione Dei, qui est universalis provisor totius entis, non | |
| 53 | 3424 autem sub provisione aliquorum particularium provisorum.</p></div></div><div class="q" id="q23"><h2>Quaestio 23</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 23 pr."><a name="29394"><span class="ref">[29394] |
| 3425 Iª q. 23 pr.</span></a> Post considerationem divinae | |
| 28 | 3426 providentiae, agendum est de praedestinatione, et de libro vitae. |
| 3427 Et circa praedestinationem quaeruntur octo. Primo, utrum Deo | |
| 3428 conveniat praedestinatio. Secundo, quid sit praedestinatio; et | |
| 3429 utrum ponat aliquid in praedestinato. Tertio, utrum Deo competat | |
| 3430 reprobatio aliquorum hominum. Quarto, de comparatione | |
| 3431 praedestinationis ad electionem; utrum scilicet praedestinati | |
| 3432 eligantur. Quinto, utrum merita sint causa vel ratio | |
| 3433 praedestinationis, vel reprobationis, aut electionis. Sexto, de | |
| 3434 certitudine praedestinationis; utrum scilicet praedestinati | |
| 3435 infallibiliter salventur. Septimo, utrum numerus praedestinatorum | |
| 3436 sit certus. Octavo, utrum praedestinatio possit iuvari precibus | |
| 53 | 3437 sanctorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 23 a. 1 arg. 1"><a name="29395"><span class="ref">[29395] Iª q. 23 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3438 proceditur. Videtur quod homines non praedestinentur a Deo. Dicit |
| 3439 enim Damascenus, in II libro, <i>oportet cognoscere quod omnia | |
| 3440 quidem praecognoscit Deus, non autem omnia praedeterminat. | |
| 3441 Praecognoscit enim ea quae in nobis sunt; non autem praedeterminat | |
| 3442 ea</i>. Sed merita et demerita humana sunt in nobis, inquantum | |
| 3443 sumus nostrorum actuum domini per liberum arbitrium. Ea ergo quae | |
| 3444 pertinent ad meritum vel demeritum, non praedestinantur a Deo. Et | |
| 53 | 3445 sic hominum praedestinatio tollitur.</p><p title="I q. 23 a. 1 arg. 2"><a name="29396"><span class="ref">[29396] Iª q. 23 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omnes |
| 28 | 3446 creaturae ordinantur ad suos fines per divinam providentiam, ut |
| 3447 supra dictum est. Sed aliae creaturae non dicuntur praedestinari a | |
| 53 | 3448 Deo. Ergo nec homines.</p><p title="I q. 23 a. 1 arg. 3"><a name="29397"><span class="ref">[29397] Iª q. 23 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3449 Angeli sunt capaces beatitudinis, sicut et homines. Sed Angelis non |
| 3450 competit praedestinari, ut videtur, cum in eis nunquam fuerit | |
| 3451 miseria; praedestinatio autem est propositum miserendi, ut dicit | |
| 53 | 3452 Augustinus. Ergo homines non praedestinantur.</p><p title="I q. 23 a. 1 arg. 4"><a name="29398"><span class="ref">[29398] Iª q. 23 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3453 beneficia hominibus a Deo collata, per spiritum sanctum viris |
| 3454 sanctis revelantur, secundum illud apostoli, I Cor. II, <i>nos | |
| 3455 autem non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo | |
| 3456 est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis</i>. Si ergo homines | |
| 3457 praedestinarentur a Deo, cum praedestinatio sit Dei beneficium, | |
| 3458 esset praedestinatis nota sua praedestinatio. Quod patet esse | |
| 53 | 3459 falsum.</p><p title="I q. 23 a. 1 s. c."><a name="29399"><span class="ref">[29399] Iª q. 23 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3460 quod dicitur Rom. VIII, <i>quos praedestinavit, hos et |
| 53 | 3461 vocavit</i>.</p><p title="I q. 23 a. 1 co."><a name="29400"><span class="ref">[29400] Iª q. 23 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3462 quod Deo conveniens est homines praedestinare. Omnia enim divinae |
| 3463 providentiae subiacent, ut supra ostensum est. Ad providentiam | |
| 3464 autem pertinet res in finem ordinare, ut dictum est. Finis autem ad | |
| 3465 quem res creatae ordinantur a Deo, est duplex. Unus, qui excedit | |
| 3466 proportionem naturae creatae et facultatem, et hic finis est vita | |
| 3467 aeterna, quae in divina visione consistit, quae est supra naturam | |
| 3468 cuiuslibet creaturae, ut supra habitum est. Alius autem finis est | |
| 3469 naturae creatae proportionatus, quem scilicet res creata potest | |
| 3470 attingere secundum virtutem suae naturae. Ad illud autem ad quod | |
| 3471 non potest aliquid virtute suae naturae pervenire, oportet quod ab | |
| 3472 alio transmittatur; sicut sagitta a sagittante mittitur ad signum. | |
| 3473 Unde, proprie loquendo, rationalis creatura, quae est capax vitae | |
| 3474 aeternae, perducitur in ipsam quasi a Deo transmissa. Cuius quidem | |
| 3475 transmissionis ratio in Deo praeexistit; sicut et in eo est ratio | |
| 3476 ordinis omnium in finem, quam diximus esse providentiam. Ratio | |
| 3477 autem alicuius fiendi in mente actoris existens, est quaedam | |
| 3478 praeexistentia rei fiendae in eo. Unde ratio praedictae | |
| 3479 transmissionis creaturae rationalis in finem vitae aeternae, | |
| 3480 praedestinatio nominatur, nam destinare est mittere. Et sic patet | |
| 3481 quod praedestinatio, quantum ad obiecta, est quaedam pars | |
| 53 | 3482 providentiae.</p><p title="I q. 23 a. 1 ad 1"><a name="29401"><span class="ref">[29401] Iª q. 23 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3483 dicendum quod Damascenus nominat praedeterminationem impositionem |
| 3484 necessitatis; sicut est in rebus naturalibus, quae sunt | |
| 3485 praedeterminatae ad unum. Quod patet ex eo quod subdit, <i>non enim | |
| 3486 vult malitiam, neque compellit virtutem</i>. Unde praedestinatio | |
| 53 | 3487 non excluditur.</p><p title="I q. 23 a. 1 ad 2"><a name="29402"><span class="ref">[29402] Iª q. 23 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3488 dicendum quod creaturae irrationales non sunt capaces illius finis |
| 3489 qui facultatem humanae naturae excedit. Unde non proprie dicuntur | |
| 3490 praedestinari, etsi aliquando abusive praedestinatio nominetur | |
| 53 | 3491 respectu cuiuscumque alterius finis.</p><p title="I q. 23 a. 1 ad 3"><a name="29403"><span class="ref">[29403] Iª q. 23 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3492 dicendum quod praedestinari convenit Angelis, sicut et hominibus, |
| 3493 licet nunquam fuerint miseri. Nam motus non accipit speciem a | |
| 3494 termino a quo, sed a termino ad quem, nihil enim refert, quantum ad | |
| 3495 rationem dealbationis, utrum ille qui dealbatur, fuerit niger aut | |
| 3496 pallidus vel rubeus. Et similiter nihil refert ad rationem | |
| 3497 praedestinationis, utrum aliquis praedestinetur in vitam aeternam a | |
| 3498 statu miseriae, vel non. Quamvis dici possit quod omnis collatio | |
| 3499 boni supra debitum eius cui confertur, ad misericordiam pertineat, | |
| 53 | 3500 ut supra dictum est.</p><p title="I q. 23 a. 1 ad 4"><a name="29404"><span class="ref">[29404] Iª q. 23 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3501 dicendum quod, etiam si aliquibus ex speciali privilegio sua |
| 3502 praedestinatio reveletur, non tamen convenit ut reveletur omnibus, | |
| 3503 quia sic illi qui non sunt praedestinati, desperarent; et securitas | |
| 53 | 3504 in praedestinatis negligentiam pareret.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 23 a. 2 arg. 1"><a name="29405"><span class="ref">[29405] Iª q. 23 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3505 proceditur. Videtur quod praedestinatio ponat aliquid in |
| 3506 praedestinato. Omnis enim actio ex se passionem infert. Si ergo | |
| 3507 praedestinatio actio est in Deo, oportet quod praedestinatio passio | |
| 53 | 3508 sit in praedestinatis.</p><p title="I q. 23 a. 2 arg. 2"><a name="29406"><span class="ref">[29406] Iª q. 23 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3509 Origenes dicit, super illud Rom. I, <i>qui praedestinatus est etc., |
| 3510 praedestinatio est eius qui non est, sed destinatio eius est qui | |
| 3511 est</i>. Sed Augustinus dicit, in libro de praedestinatione | |
| 3512 sanctorum, <i>quid est praedestinatio, nisi destinatio | |
| 3513 alicuius?</i> Ergo praedestinatio non est nisi alicuius existentis. | |
| 53 | 3514 Et ita ponit aliquid in praedestinato.</p><p title="I q. 23 a. 2 arg. 3"><a name="29407"><span class="ref">[29407] Iª q. 23 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3515 praeparatio est aliquid in praeparato. Sed praedestinatio est |
| 3516 praeparatio beneficiorum Dei, ut dicit Augustinus, in libro de | |
| 3517 Praedest. Sanct. Ergo praedestinatio est aliquid in | |
| 53 | 3518 praedestinatis.</p><p title="I q. 23 a. 2 arg. 4"><a name="29408"><span class="ref">[29408] Iª q. 23 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3519 temporale non ponitur in definitione aeterni. Sed gratia, quae est |
| 3520 aliquid temporale, ponitur in definitione praedestinationis, nam | |
| 3521 praedestinatio dicitur esse <i>praeparatio gratiae in praesenti, et | |
| 3522 gloriae in futuro</i>. Ergo praedestinatio non est aliquid | |
| 3523 aeternum. Et ita oportet quod non sit in Deo, sed in | |
| 53 | 3524 praedestinatis, nam quidquid est in Deo, est aeternum.</p><p title="I q. 23 a. 2 s. c."><a name="29409"><span class="ref">[29409] Iª q. 23 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3525 quod Augustinus dicit, quod praedestinatio est praescientia |
| 3526 beneficiorum Dei. Sed praescientia non est in praescitis, sed in | |
| 3527 praesciente. Ergo nec praedestinatio est in praedestinatis, sed in | |
| 53 | 3528 praedestinante.</p><p title="I q. 23 a. 2 co."><a name="29410"><span class="ref">[29410] Iª q. 23 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3529 quod praedestinatio non est aliquid in praedestinatis, sed in |
| 3530 praedestinante tantum. Dictum est enim quod praedestinatio est | |
| 3531 quaedam pars providentiae providentia autem non est in rebus | |
| 3532 provisis; sed est quaedam ratio in intellectu provisoris, ut supra | |
| 3533 dictum est. Sed executio providentiae, quae gubernatio dicitur, | |
| 3534 passive quidem est in gubernatis; active autem est in gubernante. | |
| 3535 Unde manifestum est quod praedestinatio est quaedam ratio ordinis | |
| 3536 aliquorum in salutem aeternam, in mente divina existens. Executio | |
| 3537 autem huius ordinis est passive quidem in praedestinatis; active | |
| 3538 autem est in Deo. Est autem executio praedestinationis vocatio et | |
| 3539 magnificatio, secundum illud apostoli, ad Rom. VIII, <i>quos | |
| 3540 praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos et | |
| 53 | 3541 magnificavit</i>.</p><p title="I q. 23 a. 2 ad 1"><a name="29411"><span class="ref">[29411] Iª q. 23 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3542 dicendum quod actiones in exteriorem materiam transeuntes, inferunt |
| 3543 ex se passionem, ut calefactio et secatio, non autem actiones in | |
| 3544 agente manentes, ut sunt intelligere et velle, ut supra dictum est. | |
| 3545 Et talis actio est praedestinatio. Unde praedestinatio non ponit | |
| 3546 aliquid in praedestinato. Sed executio eius, quae transit in | |
| 53 | 3547 exteriores res, ponit in eis aliquem effectum.</p><p title="I q. 23 a. 2 ad 2"><a name="29412"><span class="ref">[29412] Iª q. 23 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3548 dicendum quod destinatio aliquando sumitur pro reali missione |
| 3549 alicuius ad aliquem terminum, et sic destinatio non est nisi eius | |
| 3550 quod est. Alio modo sumitur destinatio pro missione quam aliquis | |
| 3551 mente concipit, secundum quod dicimur destinare, quod mente | |
| 3552 firmiter proponimus, et hoc secundo modo dicitur II Machab. cap. | |
| 3553 VI, <i>Eleazarus destinavit non admittere illicita propter vitae | |
| 3554 amorem</i>. Et sic destinatio potest esse eius quod non est. Tamen | |
| 3555 praedestinatio, ratione antecessionis quam importat, potest esse | |
| 53 | 3556 eius quod non est, qualitercumque destinatio sumatur.</p><p title="I q. 23 a. 2 ad 3"><a name="29413"><span class="ref">[29413] Iª q. 23 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3557 dicendum quod duplex est praeparatio. Quaedam patientis, ut |
| 3558 patiatur, et haec praeparatio est in praeparato. Quaedam alia est | |
| 3559 agentis, ut agat, et haec est in agente. Et talis praeparatio est | |
| 3560 praedestinatio; prout aliquod agens per intellectum dicitur se | |
| 3561 praeparare ad agendum, inquantum praeconcipit rationem operis | |
| 3562 fiendi. Et sic Deus ab aeterno praeparavit praedestinando, | |
| 53 | 3563 concipiens rationem ordinis aliquorum in salutem.</p><p title="I q. 23 a. 2 ad 4"><a name="29414"><span class="ref">[29414] Iª q. 23 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3564 dicendum quod gratia non ponitur in definitione praedestinationis, |
| 3565 quasi aliquid existens de essentia eius, sed inquantum | |
| 3566 praedestinatio importat respectum ad gratiam, ut causae ad | |
| 3567 effectum, et actus ad obiectum. Unde non sequitur quod | |
| 53 | 3568 praedestinatio sit aliquid temporale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 23 a. 3 arg. 1"><a name="29415"><span class="ref">[29415] Iª q. 23 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3569 proceditur. Videtur quod Deus nullum hominem reprobet. Nullus enim |
| 3570 reprobat quem diligit. Sed Deus omnem hominem diligit, secundum | |
| 3571 illud Sap. XI, <i>diligis omnia quae sunt, et nihil odisti eorum | |
| 53 | 3572 quae fecisti</i>. Ergo Deus nullum hominem reprobat.</p><p title="I q. 23 a. 3 arg. 2"><a name="29416"><span class="ref">[29416] Iª q. 23 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 3573 Deus aliquem hominem reprobat, oportet quod sic se habeat |
| 3574 reprobatio ad reprobatos, sicut praedestinatio ad praedestinatos. | |
| 3575 Sed praedestinatio est causa salutis praedestinatorum. Ergo | |
| 3576 reprobatio erit causa perditionis reproborum. Hoc autem est falsum, | |
| 3577 dicitur enim Osee XIII, <i>perditio tua, Israel, ex te est; | |
| 3578 tantummodo ex me auxilium tuum</i>. Non ergo Deus aliquem | |
| 53 | 3579 reprobat.</p><p title="I q. 23 a. 3 arg. 3"><a name="29417"><span class="ref">[29417] Iª q. 23 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, nulli |
| 28 | 3580 debet imputari quod vitare non potest. Sed si Deus aliquem |
| 3581 reprobat, non potest vitare quin ipse pereat, dicitur enim Eccle. | |
| 3582 VII, <i>considera opera Dei, quod nemo possit corrigere quem ipse | |
| 3583 despexerit</i>. Ergo non esset hominibus imputandum quod pereunt. | |
| 53 | 3584 Hoc autem est falsum. Non ergo Deus aliquem reprobat.</p><p title="I q. 23 a. 3 s. c."><a name="29418"><span class="ref">[29418] Iª q. 23 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3585 quod dicitur Malach. I, <i>Iacob dilexi, Esau autem odio |
| 53 | 3586 habui</i>.</p><p title="I q. 23 a. 3 co."><a name="29419"><span class="ref">[29419] Iª q. 23 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3587 quod Deus aliquos reprobat. Dictum enim est supra quod |
| 3588 praedestinatio est pars providentiae. Ad providentiam autem | |
| 3589 pertinet permittere aliquem defectum in rebus quae providentiae | |
| 3590 subduntur, ut supra dictum est. Unde, cum per divinam providentiam | |
| 3591 homines in vitam aeternam ordinentur, pertinet etiam ad divinam | |
| 3592 providentiam, ut permittat aliquos ab isto fine deficere. Et hoc | |
| 3593 dicitur reprobare. Sic igitur, sicut praedestinatio est pars | |
| 3594 providentiae respectu eorum qui divinitus ordinantur in aeternam | |
| 3595 salutem; ita reprobatio est pars providentiae respectu illorum qui | |
| 3596 ab hoc fine decidunt. Unde reprobatio non nominat praescientiam | |
| 3597 tantum, sed aliquid addit secundum rationem, sicut et providentia, | |
| 3598 ut supra dictum est. Sicut enim praedestinatio includit voluntatem | |
| 3599 conferendi gratiam et gloriam, ita reprobatio includit voluntatem | |
| 3600 permittendi aliquem cadere in culpam, et inferendi damnationis | |
| 53 | 3601 poenam pro culpa.</p><p title="I q. 23 a. 3 ad 1"><a name="29420"><span class="ref">[29420] Iª q. 23 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3602 dicendum quod Deus omnes homines diligit, et etiam omnes creaturas, |
| 3603 inquantum omnibus vult aliquod bonum, non tamen quodcumque bonum | |
| 3604 vult omnibus. Inquantum igitur quibusdam non vult hoc bonum quod | |
| 53 | 3605 est vita aeterna, dicitur eos habere odio, vel reprobare.</p><p title="I q. 23 a. 3 ad 2"><a name="29421"><span class="ref">[29421] Iª q. 23 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3606 dicendum quod aliter se habet reprobatio in causando, quam |
| 3607 praedestinatio. Nam praedestinatio est causa et eius quod | |
| 3608 expectatur in futura vita a praedestinatis, scilicet gloriae; et | |
| 3609 eius quod percipitur in praesenti, scilicet gratiae. Reprobatio | |
| 3610 vero non est causa eius quod est in praesenti, scilicet culpae; sed | |
| 3611 est causa derelictionis a Deo. Est tamen causa eius quod redditur | |
| 3612 in futuro, scilicet poenae aeternae. Sed culpa provenit ex libero | |
| 3613 arbitrio eius qui reprobatur et a gratia deseritur. Et secundum hoc | |
| 3614 verificatur dictum prophetae, scilicet, <i>perditio tua, Israel, ex | |
| 53 | 3615 te</i>.</p><p title="I q. 23 a. 3 ad 3"><a name="29422"><span class="ref">[29422] Iª q. 23 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3616 dicendum quod reprobatio Dei non subtrahit aliquid de potentia |
| 3617 reprobati. Unde, cum dicitur quod reprobatus non potest gratiam | |
| 3618 adipisci, non est hoc intelligendum secundum impossibilitatem | |
| 3619 absolutam, sed secundum impossibilitatem conditionatam, sicut supra | |
| 3620 dictum est quod praedestinatum necesse est salvari, necessitate | |
| 3621 conditionata, quae non tollit libertatem arbitrii. Unde, licet | |
| 3622 aliquis non possit gratiam adipisci qui reprobatur a Deo, tamen | |
| 3623 quod in hoc peccatum vel illud labatur, ex eius libero arbitrio | |
| 53 | 3624 contingit. Unde et merito sibi imputatur in culpam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 23 a. 4 arg. 1"><a name="29423"><span class="ref">[29423] Iª q. 23 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3625 proceditur. Videtur quod praedestinati non eligantur a Deo. Dicit |
| 3626 enim Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod, sicut sol corporeus non | |
| 3627 eligendo omnibus corporibus lumen immittit, ita et Deus suam | |
| 3628 bonitatem. Sed bonitas divina communicatur praecipue aliquibus | |
| 3629 secundum participationem gratiae et gloriae. Ergo Deus absque | |
| 3630 electione gratiam et gloriam communicat. Quod ad praedestinationem | |
| 53 | 3631 pertinet.</p><p title="I q. 23 a. 4 arg. 2"><a name="29424"><span class="ref">[29424] Iª q. 23 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3632 electio est eorum quae sunt. Sed praedestinatio ab aeterno est |
| 3633 etiam eorum quae non sunt. Ergo praedestinantur aliqui absque | |
| 53 | 3634 electione.</p><p title="I q. 23 a. 4 arg. 3"><a name="29425"><span class="ref">[29425] Iª q. 23 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3635 electio quandam discretionem importat. <i>Sed Deus vult omnes |
| 3636 homines salvos fieri</i>, ut dicitur I Tim. II. Ergo | |
| 3637 praedestinatio, quae praeordinat homines in salutem, est absque | |
| 53 | 3638 electione.</p><p title="I q. 23 a. 4 s. c."><a name="29426"><span class="ref">[29426] Iª q. 23 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3639 quod dicitur Ephes. I, <i>elegit nos in ipso ante mundi |
| 53 | 3640 constitutionem</i>.</p><p title="I q. 23 a. 4 co."><a name="29427"><span class="ref">[29427] Iª q. 23 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3641 quod praedestinatio, secundum rationem, praesupponit electionem; et |
| 3642 electio dilectionem. Cuius ratio est, quia praedestinatio, ut | |
| 3643 dictum est, est pars providentiae. Providentia autem, sicut et | |
| 3644 prudentia, est ratio in intellectu existens, praeceptiva | |
| 3645 ordinationis aliquorum in finem, ut supra dictum est. Non autem | |
| 3646 praecipitur aliquid ordinandum in finem, nisi praeexistente | |
| 3647 voluntate finis. Unde praedestinatio aliquorum in salutem aeternam, | |
| 3648 praesupponit, secundum rationem, quod Deus illorum velit salutem. | |
| 3649 Ad quod pertinet electio et dilectio. Dilectio quidem, inquantum | |
| 3650 vult eis hoc bonum salutis aeternae, nam diligere est velle alicui | |
| 3651 bonum, ut supra dictum est. Electio autem, inquantum hoc bonum | |
| 3652 aliquibus prae aliis vult, cum quosdam reprobet, ut supra dictum | |
| 3653 est. Electio tamen et dilectio aliter ordinantur in nobis et in | |
| 3654 Deo, eo quod in nobis voluntas diligendo non causat bonum; sed ex | |
| 3655 bono praeexistente incitamur ad diligendum. Et ideo eligimus | |
| 3656 aliquem, quem diligamus, et sic electio dilectionem praecedit in | |
| 3657 nobis. In Deo autem est e converso. Nam voluntas eius, qua vult | |
| 3658 bonum alicui diligendo, est causa quod illud bonum ab eo prae aliis | |
| 3659 habeatur. Et sic patet quod dilectio praesupponitur electioni, | |
| 3660 secundum rationem; et electio praedestinationi. Unde omnes | |
| 53 | 3661 praedestinati sunt electi et dilecti.</p><p title="I q. 23 a. 4 ad 1"><a name="29428"><span class="ref">[29428] Iª q. 23 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3662 dicendum quod, si consideretur communicatio bonitatis divinae in |
| 3663 communi, absque electione bonitatem suam communicat; inquantum | |
| 3664 scilicet nihil est, quod non participet aliquid de bonitate eius, | |
| 3665 ut supra dictum est. Sed si consideretur communicatio istius vel | |
| 3666 illius boni, non absque electione tribuit, quia quaedam bona dat | |
| 3667 aliquibus, quae non dat aliis. Et sic in collatione gratiae et | |
| 53 | 3668 gloriae attenditur electio.</p><p title="I q. 23 a. 4 ad 2"><a name="29429"><span class="ref">[29429] Iª q. 23 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3669 dicendum quod, quando voluntas eligentis provocatur ad eligendum a |
| 3670 bono in re praeexistente, tunc oportet quod electio sit eorum quae | |
| 3671 sunt; sicut accidit in electione nostra. Sed in Deo est aliter, ut | |
| 3672 dictum est. Et ideo, sicut dicit Augustinus, <i>eliguntur a Deo qui | |
| 53 | 3673 non sunt, neque tamen errat qui eligit</i>.</p><p title="I q. 23 a. 4 ad 3"><a name="29430"><span class="ref">[29430] Iª q. 23 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3674 dicendum quod, sicut supra dictum est, Deus vult omnes homines |
| 3675 salvos fieri antecedenter, quod non est simpliciter velle, sed | |
| 3676 secundum quid, non autem consequenter, quod est simpliciter | |
| 53 | 3677 velle.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 23 a. 5 arg. 1"><a name="29431"><span class="ref">[29431] Iª q. 23 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 3678 proceditur. Videtur quod praescientia meritorum sit causa |
| 3679 praedestinationis. Dicit enim apostolus, Rom. VIII, <i>quos | |
| 3680 praescivit, hos et praedestinavit</i>. Et Glossa Ambrosii, super | |
| 3681 illud Rom. IX, <i>miserebor cui miserebor</i> etc., dicit, | |
| 3682 <i>misericordiam illi dabo, quem praescio toto corde reversurum ad | |
| 3683 me</i>. Ergo videtur quod praescientia meritorum sit causa | |
| 53 | 3684 praedestinationis.</p><p title="I q. 23 a. 5 arg. 2"><a name="29432"><span class="ref">[29432] Iª q. 23 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3685 praedestinatio divina includit divinam voluntatem, quae |
| 3686 irrationabilis esse non potest, cum praedestinatio sit propositum | |
| 3687 miserendi, ut Augustinus dicit. Sed nulla alia ratio potest esse | |
| 3688 praedestinationis nisi praescientia meritorum. Ergo praescientia | |
| 53 | 3689 meritorum est causa vel ratio praedestinationis.</p><p title="I q. 23 a. 5 arg. 3"><a name="29433"><span class="ref">[29433] Iª q. 23 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3690 <i>non est iniquitas apud Deum</i>, ut dicitur Rom. IX. Iniquum |
| 3691 autem esse videtur, ut aequalibus inaequalia dentur. Omnes autem | |
| 3692 homines sunt aequales et secundum naturam, et secundum peccatum | |
| 3693 originale, attenditur autem in eis inaequalitas secundum merita vel | |
| 3694 demerita propriorum actuum. Non igitur inaequalia praeparat Deus | |
| 3695 hominibus, praedestinando et reprobando, nisi propter differentium | |
| 53 | 3696 meritorum praescientiam.</p><p title="I q. 23 a. 5 s. c."><a name="29434"><span class="ref">[29434] Iª q. 23 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3697 quod dicit apostolus, ad Tit. III, <i>non ex operibus iustitiae, |
| 3698 quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos | |
| 3699 fecit</i>. Sicut autem salvos nos fecit, ita et praedestinavit nos | |
| 3700 salvos fieri. Non ergo praescientia meritorum est causa vel ratio | |
| 53 | 3701 praedestinationis.</p><p title="I q. 23 a. 5 co."><a name="29435"><span class="ref">[29435] Iª q. 23 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3702 quod, cum praedestinatio includat voluntatem, ut supra dictum est, |
| 3703 sic inquirenda est ratio praedestinationis, sicut inquiritur ratio | |
| 3704 divinae voluntatis. Dictum est autem supra quod non est assignare | |
| 3705 causam divinae voluntatis ex parte actus volendi; sed potest | |
| 3706 assignari ratio ex parte volitorum, inquantum scilicet Deus vult | |
| 3707 esse aliquid propter aliud. Nullus ergo fuit ita insanae mentis, | |
| 3708 qui diceret merita esse causam divinae praedestinationis, ex parte | |
| 3709 actus praedestinantis. Sed hoc sub quaestione vertitur, utrum ex | |
| 3710 parte effectus, praedestinatio habeat aliquam causam. Et hoc est | |
| 3711 quaerere, utrum Deus praeordinaverit se daturum effectum | |
| 3712 praedestinationis alicui, propter merita aliqua. Fuerunt igitur | |
| 3713 quidam, qui dixerunt quod effectus praedestinationis praeordinatur | |
| 3714 alicui propter merita praeexistentia in alia vita. Et haec fuit | |
| 3715 positio Origenis, qui posuit animas humanas ab initio creatas, et | |
| 3716 secundum diversitatem suorum operum, diversos status eas sortiri in | |
| 3717 hoc mundo corporibus unitas. Sed hanc opinionem excludit apostolus, | |
| 3718 Rom. IX, dicens, <i>cum nondum nati fuissent, aut aliquid egissent | |
| 3719 boni vel mali, non ex operibus, sed ex vocante dictum est, quia | |
| 3720 maior serviet minori</i>. Fuerunt ergo alii, qui dixerunt quod | |
| 3721 merita praeexistentia in hac vita sunt ratio et causa effectus | |
| 3722 praedestinationis. Posuerunt enim Pelagiani quod initium | |
| 3723 benefaciendi sit ex nobis, consummatio autem a Deo. Et sic, ex hoc | |
| 3724 contingit quod alicui datur praedestinationis effectus, et non | |
| 3725 alteri, quia unus initium dedit se praeparando, et non alius. Sed | |
| 3726 contra hoc est quod dicit apostolus, II Cor. III, quod <i>non sumus | |
| 3727 sufficientes cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis</i>. Nullum | |
| 3728 autem anterius principium inveniri potest quam cogitatio. Unde non | |
| 3729 potest dici quod aliquod in nobis initium existat, quod sit ratio | |
| 3730 effectus praedestinationis. Unde fuerunt alii, qui dixerunt quod | |
| 3731 merita sequentia praedestinationis effectum, sunt ratio | |
| 3732 praedestinationis, ut intelligatur quod ideo Deus dat gratiam | |
| 3733 alicui, et praeordinavit se ei daturum, quia praescivit eum bene | |
| 3734 usurum gratia; sicut si rex det alicui militi equum, quem scit eo | |
| 3735 bene usurum. Sed isti videntur distinxisse inter id quod est ex | |
| 3736 gratia, et id quod est ex libero arbitrio, quasi non possit esse | |
| 3737 idem ex utroque. Manifestum est autem quod id quod est gratiae, est | |
| 3738 praedestinationis effectus, et hoc non potest poni ut ratio | |
| 3739 praedestinationis, cum hoc sub praedestinatione concludatur. Si | |
| 3740 igitur aliquid aliud ex parte nostra sit ratio praedestinationis, | |
| 3741 hoc erit praeter effectum praedestinationis. Non est autem | |
| 3742 distinctum quod est ex libero arbitrio, et ex praedestinatione; | |
| 3743 sicut nec est distinctum quod est ex causa secunda, et causa prima, | |
| 3744 divina enim providentia producit effectus per operationes causarum | |
| 3745 secundarum, ut supra dictum est. Unde et id quod est per liberum | |
| 3746 arbitrium, est ex praedestinatione. Dicendum est ergo quod effectum | |
| 3747 praedestinationis considerare possumus dupliciter. Uno modo, in | |
| 3748 particulari. Et sic nihil prohibet aliquem effectum | |
| 3749 praedestinationis esse causam et rationem alterius, posteriorem | |
| 3750 quidem prioris, secundum rationem causae finalis; priorem vero | |
| 3751 posterioris, secundum rationem causae meritoriae, quae reducitur ad | |
| 3752 dispositionem materiae. Sicut si dicamus quod Deus praeordinavit se | |
| 3753 daturum alicui gloriam ex meritis; et quod praeordinavit se daturum | |
| 3754 alicui gratiam, ut mereretur gloriam. Alio modo potest considerari | |
| 3755 praedestinationis effectus in communi. Et sic impossibile est quod | |
| 3756 totus praedestinationis effectus in communi habeat aliquam causam | |
| 3757 ex parte nostra. Quia quidquid est in homine ordinans ipsum in | |
| 3758 salutem, comprehenditur totum sub effectu praedestinationis, etiam | |
| 3759 ipsa praeparatio ad gratiam, neque enim hoc fit nisi per auxilium | |
| 3760 divinum, secundum illud Thren. ultimi, <i>converte nos, domine, ad | |
| 3761 te, et convertemur</i>. Habet tamen hoc modo praedestinatio, ex | |
| 3762 parte effectus, pro ratione divinam bonitatem; ad quam totus | |
| 3763 effectus praedestinationis ordinatur ut in finem, et ex qua | |
| 53 | 3764 procedit sicut ex principio primo movente.</p><p title="I q. 23 a. 5 ad 1"><a name="29436"><span class="ref">[29436] Iª q. 23 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3765 dicendum quod usus gratiae praescitus, non est ratio collationis |
| 53 | 3766 gratiae, nisi secundum rationem causae finalis, ut dictum est.</p><p title="I q. 23 a. 5 ad 2"><a name="29437"><span class="ref">[29437] Iª q. 23 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3767 dicendum quod praedestinatio habet rationem ex parte effectus, in |
| 3768 communi, ipsam divinam bonitatem. In particulari autem, unus | |
| 53 | 3769 effectus est ratio alterius, ut dictum est.</p><p title="I q. 23 a. 5 ad 3"><a name="29438"><span class="ref">[29438] Iª q. 23 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3770 dicendum quod ex ipsa bonitate divina ratio sumi potest |
| 3771 praedestinationis aliquorum, et reprobationis aliorum. Sic enim | |
| 3772 Deus dicitur omnia propter suam bonitatem fecisse, ut in rebus | |
| 3773 divina bonitas repraesentetur. Necesse est autem quod divina | |
| 3774 bonitas, quae in se est una et simplex, multiformiter | |
| 3775 repraesentetur in rebus; propter hoc quod res creatae ad | |
| 3776 simplicitatem divinam attingere non possunt. Et inde est quod ad | |
| 3777 completionem universi requiruntur diversi gradus rerum, quarum | |
| 3778 quaedam altum, et quaedam infimum locum teneant in universo. Et ut | |
| 3779 multiformitas graduum conservetur in rebus, Deus permittit aliqua | |
| 3780 mala fieri, ne multa bona impediantur, ut supra dictum est. Sic | |
| 3781 igitur consideremus totum genus humanum, sicut totam rerum | |
| 3782 universitatem. Voluit igitur Deus in hominibus, quantum ad aliquos, | |
| 3783 quos praedestinat, suam repraesentare bonitatem per modum | |
| 3784 misericordiae, parcendo; et quantum ad aliquos, quos reprobat, per | |
| 3785 modum iustitiae, puniendo. Et haec est ratio quare Deus quosdam | |
| 3786 eligit, et quosdam reprobat. Et hanc causam assignat apostolus, ad | |
| 3787 Rom. IX, dicens, volens Deus ostendere iram (idest vindictam | |
| 3788 iustitiae), et notam facere potentiam suam, sustinuit (idest | |
| 3789 permisit) <i>in multa patientia, vasa irae apta in interitum, ut | |
| 3790 ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae | |
| 3791 praeparavit in gloriam</i>. Et II Tim. II dicit, <i>in magna autem | |
| 3792 domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed etiam lignea et | |
| 3793 fictilia; et quaedam quidem in honorem, quaedam in contumeliam</i>. | |
| 3794 Sed quare hos elegit in gloriam, et illos reprobavit, non habet | |
| 3795 rationem nisi divinam voluntatem. Unde Augustinus dicit, super | |
| 3796 Ioannem, <i>quare hunc trahat, et illum non trahat, noli velle | |
| 3797 diiudicare, si non vis errare</i>. Sicut etiam in rebus naturalibus | |
| 3798 potest assignari ratio, cum prima materia tota sit in se uniformis, | |
| 3799 quare una pars eius est sub forma ignis, et alia sub forma terrae, | |
| 3800 a Deo in principio condita, ut scilicet sit diversitas specierum in | |
| 3801 rebus naturalibus. Sed quare haec pars materiae est sub ista forma, | |
| 3802 et illa sub alia, dependet ex simplici divina voluntate. Sicut ex | |
| 3803 simplici voluntate artificis dependet, quod ille lapis est in ista | |
| 3804 parte parietis, et ille in alia, quamvis ratio artis habeat quod | |
| 3805 aliqui sint in hac, et aliqui sint in illa. Neque tamen propter hoc | |
| 3806 est iniquitas apud Deum, si inaequalia non inaequalibus praeparat. | |
| 3807 Hoc enim esset contra iustitiae rationem, si praedestinationis | |
| 3808 effectus ex debito redderetur, et non daretur ex gratia. In his | |
| 3809 enim quae ex gratia dantur, potest aliquis pro libito suo dare cui | |
| 3810 vult, plus vel minus, dummodo nulli subtrahat debitum, absque | |
| 3811 praeiudicio iustitiae. Et hoc est quod dicit paterfamilias, Matt. | |
| 3812 XX, <i>tolle quod tuum est, et vade. An non licet mihi quod volo, | |
| 53 | 3813 facere?</i></p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 23 a. 6 arg. 1"><a name="29439"><span class="ref">[29439] Iª q. 23 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 3814 proceditur. Videtur quod praedestinatio non sit certa. Quia super |
| 3815 illud Apoc. III, <i>tene quod habes, ne alius accipiat coronam | |
| 3816 tuam</i>, dicit Augustinus, quod <i>alius non est accepturus, nisi | |
| 3817 iste perdiderit</i>. Potest ergo et acquiri et perdi corona, quae | |
| 3818 est praedestinationis effectus. Non est igitur praedestinatio | |
| 53 | 3819 certa.</p><p title="I q. 23 a. 6 arg. 2"><a name="29440"><span class="ref">[29440] Iª q. 23 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3820 posito possibili, nullum sequitur impossibile. Possibile est autem |
| 3821 aliquem praedestinatum, ut Petrum, peccare, et tunc occidi. Hoc | |
| 3822 autem posito, sequitur praedestinationis effectum frustrari. Hoc | |
| 53 | 3823 igitur non est impossibile. Non ergo est praedestinatio certa.</p><p title="I q. 23 a. 6 arg. 3"><a name="29441"><span class="ref">[29441] Iª q. 23 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3824 quidquid Deus potuit, potest. Sed potuit non praedestinare quem |
| 3825 praedestinavit. Ergo nunc potest non praedestinare. Ergo | |
| 53 | 3826 praedestinatio non est certa.</p><p title="I q. 23 a. 6 s. c."><a name="29442"><span class="ref">[29442] Iª q. 23 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3827 quod super illud Rom. VIII, <i>quos praescivit, et |
| 3828 praedestinavit</i> etc., dicit Glossa, <i>praedestinatio est | |
| 3829 praescientia et praeparatio beneficiorum Dei, qua certissime | |
| 53 | 3830 liberantur quicumque liberantur</i>.</p><p title="I q. 23 a. 6 co."><a name="29443"><span class="ref">[29443] Iª q. 23 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3831 quod praedestinatio certissime et infallibiliter consequitur suum |
| 3832 effectum, nec tamen imponit necessitatem, ut scilicet effectus eius | |
| 3833 ex necessitate proveniat. Dictum est enim supra quod praedestinatio | |
| 3834 est pars providentiae. Sed non omnia quae providentiae subduntur, | |
| 3835 necessaria sunt, sed quaedam contingenter eveniunt, secundum | |
| 3836 conditionem causarum proximarum, quas ad tales effectus divina | |
| 3837 providentia ordinavit. Et tamen providentiae ordo est infallibilis, | |
| 3838 ut supra ostensum est. Sic igitur et ordo praedestinationis est | |
| 3839 certus; et tamen libertas arbitrii non tollitur, ex qua | |
| 3840 contingenter provenit praedestinationis effectus. Ad hoc etiam | |
| 3841 consideranda sunt quae supra dicta sunt de divina scientia et de | |
| 3842 divina voluntate, quae contingentiam a rebus non tollunt, licet | |
| 53 | 3843 certissima et infallibilia sint.</p><p title="I q. 23 a. 6 ad 1"><a name="29444"><span class="ref">[29444] Iª q. 23 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3844 dicendum quod corona dicitur esse alicuius, dupliciter. Uno modo, |
| 3845 ex praedestinatione divina, et sic nullus coronam suam amittit. | |
| 3846 Alio modo, ex merito gratiae, quod enim meremur, quodammodo nostrum | |
| 3847 est. Et sic suam coronam aliquis amittere potest per peccatum | |
| 3848 mortale sequens. Alius autem illam coronam amissam accipit, | |
| 3849 inquantum loco eius subrogatur. Non enim permittit Deus aliquos | |
| 3850 cadere, quin alios erigat, secundum illud Iob XXXIV, <i>conteret | |
| 3851 multos et innumerabiles, et stare faciet alios pro eis</i>. Sic | |
| 3852 enim in locum Angelorum cadentium substituti sunt homines; et in | |
| 3853 locum Iudaeorum, gentiles. Substitutus autem in statum gratiae, | |
| 3854 etiam quantum ad hoc coronam cadentis accipit, quod de bonis quae | |
| 3855 alius fecit, in aeterna vita gaudebit, in qua unusquisque gaudebit | |
| 53 | 3856 de bonis tam a se quam ab aliis factis.</p><p title="I q. 23 a. 6 ad 2"><a name="29445"><span class="ref">[29445] Iª q. 23 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3857 dicendum quod, licet sit possibile eum qui est praedestinatus, mori |
| 3858 in peccato mortali, secundum se consideratum; tamen hoc est | |
| 3859 impossibile, posito (prout scilicet ponitur) eum esse | |
| 3860 praedestinatum. Unde non sequitur quod praedestinatio falli | |
| 53 | 3861 possit.</p><p title="I q. 23 a. 6 ad 3"><a name="29446"><span class="ref">[29446] Iª q. 23 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3862 dicendum quod, cum praedestinatio includat divinam voluntatem, |
| 3863 sicut supra dictum est quod Deum velle aliquid creatum est | |
| 3864 necessarium ex suppositione, propter immutabilitatem divinae | |
| 3865 voluntatis, non tamen absolute; ita dicendum est hic de | |
| 3866 praedestinatione. Unde non oportet dicere quod Deus possit non | |
| 3867 praedestinare quem praedestinavit, in sensu composito accipiendo; | |
| 3868 licet, absolute considerando, Deus possit praedestinare vel non | |
| 3869 praedestinare. Sed ex hoc non tollitur praedestinationis | |
| 53 | 3870 certitudo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 23 a. 7 arg. 1"><a name="29447"><span class="ref">[29447] Iª q. 23 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 3871 proceditur. Videtur quod numerus praedestinatorum non sit certus. |
| 3872 Numerus enim cui potest fieri additio, non est certus. Sed numero | |
| 3873 praedestinatorum potest fieri additio, ut videtur, dicitur enim | |
| 3874 Deut. I, <i>dominus Deus noster addat ad hunc numerum multa | |
| 3875 millia</i>; Glossa, <i>idest definitum apud Deum, qui novit qui | |
| 53 | 3876 sunt eius</i>. Ergo numerus praedestinatorum non est certus.</p><p title="I q. 23 a. 7 arg. 2"><a name="29448"><span class="ref">[29448] Iª q. 23 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 3877 potest assignari ratio quare magis in hoc numero quam in alio, Deus |
| 3878 homines praeordinet ad salutem. Sed nihil a Deo sine ratione | |
| 3879 disponitur. Ergo non est certus numerus salvandorum praeordinatus a | |
| 53 | 3880 Deo.</p><p title="I q. 23 a. 7 arg. 3"><a name="29449"><span class="ref">[29449] Iª q. 23 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3881 operatio Dei est perfectior quam operatio naturae. Sed in operibus |
| 3882 naturae bonum invenitur ut in pluribus, defectus autem et malum ut | |
| 3883 in paucioribus. Si igitur a Deo institueretur numerus salvandorum, | |
| 3884 plures essent salvandi quam damnandi. Cuius contrarium ostenditur | |
| 3885 Matt. VII, ubi dicitur, <i>lata et spatiosa est via quae ducit ad | |
| 3886 perditionem, et multi sunt qui intrant per eam, angusta est porta, | |
| 3887 et arcta via, quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt | |
| 53 | 3888 eam</i>. Non ergo est praeordinatus a Deo numerus salvandorum.</p><p title="I q. 23 a. 7 s. c."><a name="29450"><span class="ref">[29450] Iª q. 23 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3889 quod Augustinus dicit, in libro de correptione et gratia, <i>certus |
| 3890 est praedestinatorum numerus, qui neque augeri potest, neque | |
| 53 | 3891 minui</i>.</p><p title="I q. 23 a. 7 co."><a name="29451"><span class="ref">[29451] Iª q. 23 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3892 quod numerus praedestinatorum est certus. Sed quidam dixerunt eum |
| 3893 esse certum formaliter, sed non materialiter, ut puta si diceremus | |
| 3894 certum esse quod centum vel mille salventur, non autem quod hi vel | |
| 3895 illi. Sed hoc tollit certitudinem praedestinationis, de qua iam | |
| 3896 diximus. Et ideo oportet dicere quod numerus praedestinatorum sit | |
| 3897 certus Deo non solum formaliter, sed etiam materialiter. Sed | |
| 3898 advertendum est quod numerus praedestinatorum certus Deo dicitur, | |
| 3899 non solum ratione cognitionis, quia scilicet scit quot sunt | |
| 3900 salvandi (sic enim Deo certus est etiam numerus guttarum pluviae, | |
| 3901 et arenae maris); sed ratione electionis et definitionis cuiusdam. | |
| 3902 Ad cuius evidentiam, est sciendum quod omne agens intendit facere | |
| 3903 aliquid finitum, ut ex supradictis de infinito apparet. Quicumque | |
| 3904 autem intendit aliquam determinatam mensuram in suo effectu, | |
| 3905 excogitat aliquem numerum in partibus essentialibus eius, quae per | |
| 3906 se requiruntur ad perfectionem totius. Non enim per se eligit | |
| 3907 aliquem numerum in his quae non principaliter requiruntur, sed | |
| 3908 solum propter aliud, sed in tanto numero accipit huiusmodi, | |
| 3909 inquantum sunt necessaria propter aliud. Sicut aedificator | |
| 3910 excogitat determinatam mensuram domus, et etiam determinatum | |
| 3911 numerum mansionum quas vult facere in domo, et determinatum numerum | |
| 3912 mensurarum parietis vel tecti, non autem eligit determinatum | |
| 3913 numerum lapidum, sed accipit tot, quot sufficiunt ad explendam | |
| 3914 tantam mensuram parietis. Sic igitur considerandum est in Deo, | |
| 3915 respectu totius universitatis quae est eius effectus. Praeordinavit | |
| 3916 enim in qua mensura deberet esse totum universum, et quis numerus | |
| 3917 esset conveniens essentialibus partibus universi, quae scilicet | |
| 3918 habent aliquo modo ordinem ad perpetuitatem; quot scilicet | |
| 3919 sphaerae, quot stellae, quot elementa, quot species rerum. | |
| 3920 Individua vero corruptibilia non ordinantur ad bonum universi quasi | |
| 3921 principaliter, sed quasi secundario, inquantum in eis salvatur | |
| 3922 bonum speciei. Unde, licet Deus sciat numerum omnium individuorum, | |
| 3923 non tamen numerus vel boum vel culicum, vel aliorum huiusmodi, est | |
| 3924 per se praeordinatus a Deo, sed tot ex huiusmodi divina providentia | |
| 3925 produxit, quot sufficiunt ad specierum conservationem. Inter omnes | |
| 3926 autem creaturas, principalius ordinantur ad bonum universi | |
| 3927 creaturae rationales, quae, inquantum huiusmodi, incorruptibiles | |
| 3928 sunt; et potissime illae quae beatitudinem consequuntur, quae | |
| 3929 immediatius attingunt ultimum finem. Unde certus est Deo numerus | |
| 3930 praedestinatorum, non solum per modum cognitionis, sed etiam per | |
| 3931 modum cuiusdam principalis praefinitionis. Non sic autem omnino est | |
| 3932 de numero reproborum; qui videntur esse praeordinati a Deo in bonum | |
| 3933 electorum, quibus omnia cooperantur in bonum. De numero autem | |
| 3934 omnium praedestinatorum hominum, quis sit, dicunt quidam quod tot | |
| 3935 ex hominibus salvabuntur, quot Angeli ceciderunt. Quidam vero, quod | |
| 3936 tot salvabuntur, quot Angeli remanserunt. Quidam vero, quod tot ex | |
| 3937 hominibus salvabuntur, quot Angeli ceciderunt, et insuper tot, quot | |
| 3938 fuerunt Angeli creati. Sed melius dicitur quod <i>soli Deo est | |
| 53 | 3939 cognitus numerus electorum in superna felicitate locandus</i>.</p><p title="I q. 23 a. 7 ad 1"><a name="29452"><span class="ref">[29452] Iª q. 23 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3940 dicendum quod verbum illud Deuteronomii est intelligendum de illis |
| 3941 qui sunt praenotati a Deo respectu praesentis iustitiae. Horum enim | |
| 3942 numerus et augetur et minuitur, et non numerus | |
| 53 | 3943 praedestinatorum.</p><p title="I q. 23 a. 7 ad 2"><a name="29453"><span class="ref">[29453] Iª q. 23 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3944 dicendum quod ratio quantitatis alicuius partis, accipienda est ex |
| 3945 proportione illius partis ad totum. Sic enim est apud Deum ratio | |
| 3946 quare tot stellas fecerit, vel tot rerum species, et quare tot | |
| 3947 praedestinavit, ex proportione partium principalium ad bonum | |
| 53 | 3948 universi.</p><p title="I q. 23 a. 7 ad 3"><a name="29454"><span class="ref">[29454] Iª q. 23 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3949 dicendum quod bonum proportionatum communi statui naturae, accidit |
| 3950 ut in pluribus; et defectus ab hoc bono, ut in paucioribus. Sed | |
| 3951 bonum quod excedit communem statum naturae, invenitur ut in | |
| 3952 paucioribus; et defectus ab hoc bono, ut in pluribus. Sicut patet | |
| 3953 quod plures homines sunt qui habent sufficientem scientiam ad | |
| 3954 regimen vitae suae, pauciores autem qui hac scientia carent, qui | |
| 3955 moriones vel stulti dicuntur, sed paucissimi sunt, respectu | |
| 3956 aliorum, qui attingunt ad habendam profundam scientiam | |
| 3957 intelligibilium rerum. Cum igitur beatitudo aeterna, in visione Dei | |
| 3958 consistens, excedat communem statum naturae, et praecipue secundum | |
| 3959 quod est gratia destituta per corruptionem originalis peccati, | |
| 3960 pauciores sunt qui salvantur. Et in hoc etiam maxime misericordia | |
| 3961 Dei apparet, quod aliquos in illam salutem erigit, a qua plurimi | |
| 53 | 3962 deficiunt secundum communem cursum et inclinationem naturae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 23 a. 8 arg. 1"><a name="29455"><span class="ref">[29455] Iª q. 23 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 3963 proceditur. Videtur quod praedestinatio non possit iuvari precibus |
| 3964 sanctorum. Nullum enim aeternum praeceditur ab aliquo temporali, et | |
| 3965 per consequens non potest temporale iuvare ad hoc quod aliquod | |
| 3966 aeternum sit. Sed praedestinatio est aeterna. Cum igitur preces | |
| 3967 sanctorum sint temporales, non possunt iuvare ad hoc quod aliquis | |
| 3968 praedestinetur. Non ergo praedestinatio iuvatur precibus | |
| 53 | 3969 sanctorum.</p><p title="I q. 23 a. 8 arg. 2"><a name="29456"><span class="ref">[29456] Iª q. 23 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 3970 nihil indiget consilio nisi propter defectum cognitionis, ita nihil |
| 3971 indiget auxilio nisi propter defectum virtutis. Sed neutrum horum | |
| 3972 competit Deo praedestinanti, unde dicitur Rom. XI, <i>quis adiuvit | |
| 3973 spiritum domini? Aut quis consiliarius eius fuit?</i> Ergo | |
| 53 | 3974 praedestinatio non iuvatur precibus sanctorum.</p><p title="I q. 23 a. 8 arg. 3"><a name="29457"><span class="ref">[29457] Iª q. 23 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3975 eiusdem est adiuvari et impediri. Sed praedestinatio non potest |
| 53 | 3976 aliquo impediri. Ergo non potest aliquo iuvari.</p><p title="I q. 23 a. 8 s. c."><a name="29458"><span class="ref">[29458] Iª q. 23 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3977 quod dicitur Genes. XXV, quod <i>Isaac rogavit Deum pro Rebecca |
| 3978 uxore sua, et dedit conceptum Rebeccae</i>. Ex illo autem conceptu | |
| 3979 natus est Iacob, qui praedestinatus fuit. Non autem fuisset impleta | |
| 3980 praedestinatio, si natus non fuisset. Ergo praedestinatio iuvatur | |
| 53 | 3981 precibus sanctorum.</p><p title="I q. 23 a. 8 co."><a name="29459"><span class="ref">[29459] Iª q. 23 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3982 quod circa hanc quaestionem diversi errores fuerunt. Quidam enim, |
| 3983 attendentes certitudinem divinae praedestinationis, dixerunt | |
| 3984 superfluas esse orationes, vel quidquid aliud fiat ad salutem | |
| 3985 aeternam consequendam, quia his factis vel non factis, | |
| 3986 praedestinati consequuntur, reprobati non consequuntur. Sed contra | |
| 3987 hoc sunt omnes admonitiones sacrae Scripturae, exhortantes ad | |
| 3988 orationem, et ad alia bona opera. Alii vero dixerunt quod per | |
| 3989 orationes mutatur divina praedestinatio. Et haec dicitur fuisse | |
| 3990 opinio Aegyptiorum, qui ponebant ordinationem divinam, quam fatum | |
| 3991 appellabant, aliquibus sacrificiis et orationibus impediri posse. | |
| 3992 Sed contra hoc etiam est auctoritas sacrae Scripturae. Dicitur enim | |
| 3993 I Reg. XV, porro <i>triumphator in Israel non parcet, neque | |
| 3994 poenitudine flectetur</i>. Et Rom. XI dicitur quod <i>sine | |
| 3995 poenitentia sunt dona Dei et vocatio</i>. Et ideo aliter dicendum, | |
| 3996 quod in praedestinatione duo sunt consideranda, scilicet ipsa | |
| 3997 praeordinatio divina, et effectus eius. Quantum igitur ad primum, | |
| 3998 nullo modo praedestinatio iuvatur precibus sanctorum, non enim | |
| 3999 precibus sanctorum fit, quod aliquis praedestinetur a Deo. Quantum | |
| 4000 vero ad secundum, dicitur praedestinatio iuvari precibus sanctorum, | |
| 4001 et aliis bonis operibus, quia providentia, cuius praedestinatio est | |
| 4002 pars, non subtrahit causas secundas, sed sic providet effectus, ut | |
| 4003 etiam ordo causarum secundarum subiaceat providentiae. Sicut igitur | |
| 4004 sic providentur naturales effectus, ut etiam causae naturales ad | |
| 4005 illos naturales effectus ordinentur, sine quibus illi effectus non | |
| 4006 provenirent; ita praedestinatur a Deo salus alicuius, ut etiam sub | |
| 4007 ordine praedestinationis cadat quidquid hominem promovet in | |
| 4008 salutem, vel orationes propriae, vel aliorum, vel alia bona, vel | |
| 4009 quidquid huiusmodi, sine quibus aliquis salutem non consequitur. | |
| 4010 Unde praedestinatis conandum est ad bene operandum et orandum, quia | |
| 4011 per huiusmodi praedestinationis effectus certitudinaliter impletur. | |
| 4012 Propter quod dicitur II Petr. I, <i>satagite, ut per bona opera | |
| 53 | 4013 certam vestram vocationem et electionem faciatis</i>.</p><p title="I q. 23 a. 8 ad 1"><a name="29460"><span class="ref">[29460] Iª q. 23 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4014 dicendum quod ratio illa ostendit quod praedestinatio non iuvatur |
| 53 | 4015 precibus sanctorum, quantum ad ipsam praeordinationem.</p><p title="I q. 23 a. 8 ad 2"><a name="29461"><span class="ref">[29461] Iª q. 23 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4016 dicendum quod aliquis dicitur adiuvari per alium, dupliciter. Uno |
| 4017 modo, inquantum ab eo accipit virtutem, et sic adiuvari infirmi | |
| 4018 est, unde Deo non competit. Et sic intelligitur illud, <i>quis | |
| 4019 adiuvit spiritum domini?</i> Alio modo dicitur quis adiuvari per | |
| 4020 aliquem, per quem exequitur suam operationem, sicut dominus per | |
| 4021 ministrum. Et hoc modo Deus adiuvatur per nos, inquantum exequimur | |
| 4022 suam ordinationem, secundum illud I ad Cor. III, <i>Dei enim | |
| 4023 adiutores sumus</i>. Neque hoc est propter defectum divinae | |
| 4024 virtutis, sed quia utitur causis mediis, ut ordinis pulchritudo | |
| 4025 servetur in rebus, et ut etiam creaturis dignitatem causalitatis | |
| 53 | 4026 communicet.</p><p title="I q. 23 a. 8 ad 3"><a name="29462"><span class="ref">[29462] Iª q. 23 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4027 dicendum quod secundae causae non possunt egredi ordinem causae |
| 4028 primae universalis, ut supra dictum est; sed ipsum exequuntur. Et | |
| 4029 ideo praedestinatio per creaturas potest adiuvari, sed non | |
| 53 | 4030 impediri.</p></div></div><div class="q" id="q24"><h2>Quaestio 24</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 24 pr."><a name="29463"><span class="ref">[29463] |
| 4031 Iª q. 24 pr.</span></a> Deinde considerandum est de libro | |
| 28 | 4032 vitae. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, quid sit liber vitae. |
| 4033 Secundo, cuius vitae sit liber. Tertio, utrum aliquis possit deleri | |
| 53 | 4034 de libro vitae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 24 a. 1 arg. 1"><a name="29464"><span class="ref">[29464] Iª q. 24 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 4035 proceditur. Videtur quod liber vitae non sit idem quod |
| 4036 praedestinatio. Dicitur enim Eccli. XXIV, <i>haec omnia liber | |
| 4037 vitae</i>; Glossa, <i>idest novum et vetus testamentum</i>. Hoc | |
| 4038 autem non est praedestinatio. Ergo liber vitae non est idem quod | |
| 53 | 4039 praedestinatio.</p><p title="I q. 24 a. 1 arg. 2"><a name="29465"><span class="ref">[29465] Iª q. 24 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4040 Augustinus, in libro XX de Civ. Dei, ait quod liber vitae est |
| 4041 quaedam vis divina, qua fiet <i>ut cuique opera sua bona vel mala | |
| 4042 in memoriam reducantur</i>. Sed vis divina non videtur pertinere ad | |
| 4043 praedestinationem, sed magis ad attributum potentiae. Ergo liber | |
| 53 | 4044 vitae non est idem quod praedestinatio.</p><p title="I q. 24 a. 1 arg. 3"><a name="29466"><span class="ref">[29466] Iª q. 24 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4045 praedestinationi opponitur reprobatio. Si igitur liber vitae esset |
| 53 | 4046 praedestinatio, inveniretur liber mortis, sicut liber vitae.</p><p title="I q. 24 a. 1 s. c."><a name="29467"><span class="ref">[29467] Iª q. 24 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4047 quod dicitur in Glossa, super illud Psalmi LXVIII, <i>deleantur de |
| 4048 libro viventium, liber iste est notitia Dei, qua praedestinavit ad | |
| 53 | 4049 vitam, quos praescivit</i>.</p><p title="I q. 24 a. 1 co."><a name="29468"><span class="ref">[29468] Iª q. 24 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4050 quod liber vitae in Deo dicitur metaphorice, secundum similitudinem |
| 4051 a rebus humanis acceptam. Est enim consuetum apud homines, quod | |
| 4052 illi qui ad aliquid eliguntur, conscribuntur in libro; utpote | |
| 4053 milites vel consiliarii, qui olim dicebantur patres conscripti. | |
| 4054 Patet autem ex praemissis quod omnes praedestinati eliguntur a Deo | |
| 4055 ad habendum vitam aeternam. Ipsa ergo praedestinatorum conscriptio | |
| 4056 dicitur liber vitae. Dicitur autem metaphorice aliquid conscriptum | |
| 4057 in intellectu alicuius, quod firmiter in memoria tenet, secundum | |
| 4058 illud Prov. III, <i>ne obliviscaris legis meae, et praecepta mea | |
| 4059 cor tuum custodiat</i>; et post pauca sequitur, <i>describe illa in | |
| 4060 tabulis cordis tui</i>. Nam et in libris materialibus aliquid | |
| 4061 conscribitur ad succurrendum memoriae. Unde ipsa Dei notitia, qua | |
| 4062 firmiter retinet se aliquos praedestinasse ad vitam aeternam, | |
| 4063 dicitur liber vitae. Nam sicut Scriptura libri est signum eorum | |
| 4064 quae fienda sunt ita Dei notitia est quoddam signum apud ipsum, | |
| 4065 eorum qui sunt perducendi ad vitam aeternam; secundum illud II Tim. | |
| 4066 II, <i>firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc, novit | |
| 53 | 4067 dominus qui sunt eius</i>.</p><p title="I q. 24 a. 1 ad 1"><a name="29469"><span class="ref">[29469] Iª q. 24 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4068 dicendum quod liber vitae potest dici dupliciter. Uno modo, |
| 4069 conscriptio eorum qui sunt electi ad vitam, et sic loquimur nunc de | |
| 4070 libro vitae. Alio modo potest dici liber vitae, conscriptio eorum | |
| 4071 quae ducunt in vitam. Et hoc dupliciter. Vel sicut agendorum, et | |
| 4072 sic novum et vetus testamentum dicitur liber vitae. Vel sicut iam | |
| 4073 factorum, et sic illa vis divina, qua fiet ut cuilibet in memoriam | |
| 4074 reducantur facta sua, dicitur liber vitae. Sicut etiam liber | |
| 4075 militiae potest dici, vel in quo scribuntur electi ad militiam, vel | |
| 4076 in quo traditur ars militaris, vel in quo recitantur facta | |
| 53 | 4077 militum.</p><p title="I q. 24 a. 1 ad 2"><a name="29470"><span class="ref">[29470] Iª q. 24 a. 1 ad 2</span></a> Unde patet solutio |
| 4078 ad secundum.</p><p title="I q. 24 a. 1 ad 3"><a name="29471"><span class="ref">[29471] Iª q. 24 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 4079 dicendum quod non est consuetum conscribi eos qui repudiantur, sed |
| 4080 eos qui eliguntur. Unde reprobationi non respondet liber mortis, | |
| 53 | 4081 sicut praedestinationi liber vitae.</p><p title="I q. 24 a. 1 ad 4"><a name="29472"><span class="ref">[29472] Iª q. 24 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4082 dicendum quod secundum rationem differt liber vitae a |
| 4083 praedestinatione. Importat enim notitiam praedestinationis, sicut | |
| 53 | 4084 etiam ex Glossa inducta apparet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 24 a. 2 arg. 1"><a name="29473"><span class="ref">[29473] Iª q. 24 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 4085 proceditur. Videtur quod liber vitae non sit solum respectu vitae |
| 4086 gloriae praedestinatorum. Liber enim vitae est notitia vitae. Sed | |
| 4087 Deus per vitam suam cognoscit omnem aliam vitam. Ergo liber vitae | |
| 4088 praecipue dicitur respectu vitae divinae; et non solum respectu | |
| 53 | 4089 vitae praedestinatorum.</p><p title="I q. 24 a. 2 arg. 2"><a name="29474"><span class="ref">[29474] Iª q. 24 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 4090 vita gloriae est a Deo, ita vita naturae. Si igitur notitia vitae |
| 4091 gloriae dicitur liber vitae, etiam notitia vitae naturae dicetur | |
| 53 | 4092 liber vitae.</p><p title="I q. 24 a. 2 arg. 3"><a name="29475"><span class="ref">[29475] Iª q. 24 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4093 aliqui eliguntur ad gratiam, qui non eliguntur ad vitam gloriae; ut |
| 4094 patet per id quod dicitur Ioan. VI, <i>nonne duodecim vos elegi, et | |
| 4095 unus ex vobis Diabolus est?</i> Sed liber vitae est conscriptio | |
| 4096 electionis divinae, ut dictum est. Ergo etiam est respectu vitae | |
| 53 | 4097 gratiae.</p><p title="I q. 24 a. 2 s. c."><a name="29476"><span class="ref">[29476] Iª q. 24 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4098 quod liber vitae est notitia praedestinationis, ut dictum est. Sed |
| 4099 praedestinatio non respicit vitam gratiae, nisi secundum quod | |
| 4100 ordinatur ad gloriam, non enim sunt praedestinati, qui habent | |
| 4101 gratiam et deficiunt a gloria. Liber igitur vitae non dicitur nisi | |
| 53 | 4102 respectu gloriae.</p><p title="I q. 24 a. 2 co."><a name="29477"><span class="ref">[29477] Iª q. 24 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4103 quod liber vitae, ut dictum est, importat conscriptionem quandam |
| 4104 sive notitiam electorum ad vitam. Eligitur autem aliquis ad id quod | |
| 4105 non competit sibi secundum suam naturam. Et iterum, id ad quod | |
| 4106 eligitur aliquis, habet rationem finis, non enim miles eligitur aut | |
| 4107 conscribitur ad hoc quod armetur, sed ad hoc quod pugnet; hoc enim | |
| 4108 est proprium officium ad quod militia ordinatur. Finis autem supra | |
| 4109 naturam existens, est vita gloriae, ut supra dictum est. Unde | |
| 53 | 4110 proprie liber vitae respicit vitam gloriae.</p><p title="I q. 24 a. 2 ad 1"><a name="29478"><span class="ref">[29478] Iª q. 24 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4111 dicendum quod vita divina, etiam prout est vita gloriosa, est Deo |
| 4112 naturalis. Unde respectu eius non est electio, et per consequens | |
| 4113 neque liber vitae. Non enim dicimus quod aliquis homo eligatur ad | |
| 53 | 4114 habendum sensum, vel aliquid eorum quae consequuntur naturam.</p><p title="I q. 24 a. 2 ad 2"><a name="29479"><span class="ref">[29479] Iª q. 24 a. 2 ad 2</span></a> Unde per hoc etiam |
| 28 | 4115 patet solutio ad secundum. Respectu enim vitae naturalis non est |
| 53 | 4116 electio, neque liber vitae.</p><p title="I q. 24 a. 2 ad 3"><a name="29480"><span class="ref">[29480] Iª q. 24 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4117 dicendum quod vita gratiae non habet rationem finis, sed rationem |
| 4118 eius quod est ad finem. Unde ad vitam gratiae non dicitur aliquis | |
| 4119 eligi, nisi inquantum vita gratiae ordinatur ad gloriam. Et propter | |
| 4120 hoc, illi qui habent gratiam et excidunt a gloria, non dicuntur | |
| 4121 esse electi simpliciter, sed secundum quid. Et similiter non | |
| 4122 dicuntur esse scripti simpliciter in libro vitae sed secundum quid; | |
| 4123 prout scilicet de eis in ordinatione et notitia divina existit, | |
| 4124 quod sint habituri aliquem ordinem ad vitam aeternam, secundum | |
| 53 | 4125 participationem gratiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 24 a. 3 arg. 1"><a name="29481"><span class="ref">[29481] Iª q. 24 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 4126 proceditur. Videtur quod nullus deleatur de libro vitae. Dicit enim |
| 4127 Augustinus, in XX de Civ. Dei, quod <i>praescientia Dei, quae non | |
| 4128 potest falli, liber vitae est</i>. Sed a praescientia Dei non | |
| 4129 potest aliquid subtrahi, similiter neque a praedestinatione. Ergo | |
| 53 | 4130 nec de libro vitae potest aliquis deleri.</p><p title="I q. 24 a. 3 arg. 2"><a name="29482"><span class="ref">[29482] Iª q. 24 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4131 quidquid est in aliquo, est in eo per modum eius in quo est. Sed |
| 4132 liber vitae est quid aeternum et immutabile. Ergo quidquid est in | |
| 53 | 4133 eo, est ibi non temporaliter, sed immobiliter et indelebiliter.</p><p title="I q. 24 a. 3 arg. 3"><a name="29483"><span class="ref">[29483] Iª q. 24 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4134 deletio Scripturae opponitur. Sed aliquis non potest de novo scribi |
| 53 | 4135 in libro vitae. Ergo neque inde deleri potest.</p><p title="I q. 24 a. 3 s. c."><a name="29484"><span class="ref">[29484] Iª q. 24 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4136 quod dicitur in Psalmo LXVIII, <i>deleantur de libro |
| 53 | 4137 viventium</i>.</p><p title="I q. 24 a. 3 co."><a name="29485"><span class="ref">[29485] Iª q. 24 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4138 quod quidam dicunt quod de libro vitae nullus potest deleri |
| 4139 secundum rei veritatem, potest tamen aliquis deleri secundum | |
| 4140 opinionem hominum. Est enim consuetum in Scripturis ut aliquid | |
| 4141 dicatur fieri, quando innotescit. Et secundum hoc, aliqui dicuntur | |
| 4142 esse scripti in libro vitae, inquantum homines opinantur eos ibi | |
| 4143 scriptos, propter praesentem iustitiam quam in eis vident. Sed | |
| 4144 quando apparet, vel in hoc seculo vel in futuro, quod ab hac | |
| 4145 iustitia exciderunt, dicuntur inde deleri. Et sic etiam exponitur | |
| 4146 in Glossa deletio talis, super illud Psalmi LXVIII, <i>deleantur de | |
| 4147 libro viventium</i>. Sed quia non deleri de libro vitae ponitur | |
| 4148 inter praemia iustorum, secundum illud Apoc. III, <i>qui vicerit, | |
| 4149 sic vestietur vestimentis albis, et non delebo nomen eius de libro | |
| 4150 vitae</i>; quod autem sanctis repromittitur, non est solum in | |
| 4151 hominum opinione; potest dici quod deleri vel non deleri de libro | |
| 4152 vitae, non solum ad opinionem hominum referendum est, sed etiam | |
| 4153 quantum ad rem. Est enim liber vitae conscriptio ordinatorum in | |
| 4154 vitam aeternam. Ad quam ordinatur aliquis ex duobus, scilicet ex | |
| 4155 praedestinatione divina, et haec ordinatio nunquam deficit; et ex | |
| 4156 gratia. Quicumque enim gratiam habet, ex hoc ipso est dignus vita | |
| 4157 aeterna. Et haec ordinatio deficit interdum, quia aliqui ordinati | |
| 4158 sunt ex gratia habita ad habendum vitam aeternam, a qua tamen | |
| 4159 deficiunt per peccatum mortale. Illi igitur qui sunt ordinati ad | |
| 4160 habendum vitam aeternam ex praedestinatione divina, sunt | |
| 4161 simpliciter scripti in libro vitae, quia sunt ibi scripti ut | |
| 4162 habituri vitam aeternam in seipsa. Et isti nunquam delentur de | |
| 4163 libro vitae. Sed illi qui sunt ordinati ad habendum vitam aeternam, | |
| 4164 non ex praedestinatione divina, sed solum ex gratia, dicuntur esse | |
| 4165 scripti in libro vitae, non simpliciter, sed secundum quid, quia | |
| 4166 sunt ibi scripti ut habituri vitam aeternam, non in seipsa, sed in | |
| 4167 sua causa. Et tales possunt deleri de libro vitae, ut deletio non | |
| 4168 referatur ad notitiam Dei, quasi Deus aliquid praesciat, et postea | |
| 4169 nesciat; sed ad rem scitam, quia scilicet Deus scit aliquem prius | |
| 4170 ordinari in vitam aeternam, et postea non ordinari, cum deficit a | |
| 53 | 4171 gratia.</p><p title="I q. 24 a. 3 ad 1"><a name="29486"><span class="ref">[29486] Iª q. 24 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4172 dicendum quod deletio, ut dictum est, non refertur ad librum vitae |
| 4173 ex parte praescientiae, quasi in Deo sit aliqua mutabilitas, sed ex | |
| 53 | 4174 parte praescitorum, quae sunt mutabilia.</p><p title="I q. 24 a. 3 ad 2"><a name="29487"><span class="ref">[29487] Iª q. 24 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4175 dicendum quod, licet res in Deo sint immutabiliter, tamen in |
| 53 | 4176 seipsis mutabiles sunt. Et ad hoc pertinet deletio libri vitae.</p><p title="I q. 24 a. 3 ad 3"><a name="29488"><span class="ref">[29488] Iª q. 24 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4177 dicendum quod eo modo quo aliquis dicitur deleri de libro vitae, |
| 4178 potest dici quod ibi scribatur de novo; vel secundum opinionem | |
| 4179 hominum, vel secundum quod de novo incipit habere ordinem ad vitam | |
| 4180 aeternam per gratiam. Quod etiam sub divina notitia comprehenditur, | |
| 53 | 4181 licet non de novo.</p></div></div><div class="q" id="q25"><h2>Quaestio 25</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 25 pr."><a name="29489"><span class="ref">[29489] |
| 4182 Iª q. 25 pr.</span></a> Post considerationem divinae scientiae | |
| 28 | 4183 et voluntatis, et eorum quae ad hoc pertinent, restat considerandum |
| 4184 de divina potentia. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum in | |
| 4185 Deo sit potentia. Secundo, utrum eius potentia sit infinita. | |
| 4186 Tertio, utrum sit omnipotens. Quarto, utrum possit facere quod ea | |
| 4187 quae sunt praeterita, non fuerint. Quinto, utrum Deus possit facere | |
| 4188 quae non facit, vel praetermittere quae facit. Sexto, utrum quae | |
| 53 | 4189 facit, possit facere meliora.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 25 a. 1 arg. 1"><a name="29490"><span class="ref">[29490] Iª q. 25 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 4190 proceditur. Videtur quod in Deo non sit potentia. Sicut enim prima |
| 4191 materia se habet ad potentiam, ita Deus, qui est agens primum, se | |
| 4192 habet ad actum. Sed prima materia, secundum se considerata, est | |
| 4193 absque omni actu. Ergo agens primum, quod est Deus, est absque | |
| 53 | 4194 potentia.</p><p title="I q. 25 a. 1 arg. 2"><a name="29491"><span class="ref">[29491] Iª q. 25 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4195 secundum philosophum, in IX Metaphys., qualibet potentia melior est |
| 4196 eius actus, nam forma est melior quam materia, et actio quam | |
| 4197 potentia activa; est enim finis eius. Sed nihil est melius eo quod | |
| 4198 est in Deo, quia quidquid est in Deo, est Deus, ut supra ostensum | |
| 53 | 4199 est. Ergo nulla potentia est in Deo.</p><p title="I q. 25 a. 1 arg. 3"><a name="29492"><span class="ref">[29492] Iª q. 25 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4200 potentia est principium operationis. Sed operatio divina est eius |
| 4201 essentia, cum in Deo nullum sit accidens. Essentiae autem divinae | |
| 4202 non est aliquod principium. Ergo ratio potentiae Deo non | |
| 53 | 4203 convenit.</p><p title="I q. 25 a. 1 arg. 4"><a name="29493"><span class="ref">[29493] Iª q. 25 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, supra |
| 28 | 4204 ostensum est quod scientia Dei et voluntas eius sunt causa rerum. |
| 4205 Causa autem et principium idem sunt. Ergo non oportet in Deo | |
| 53 | 4206 assignare potentiam, sed solum scientiam et voluntatem.</p><p title="I q. 25 a. 1 s. c."><a name="29494"><span class="ref">[29494] Iª q. 25 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4207 quod dicitur in Psalmo LXXXVIII, <i>potens es, domine, et veritas |
| 53 | 4208 tua in circuitu tuo</i>.</p><p title="I q. 25 a. 1 co."><a name="29495"><span class="ref">[29495] Iª q. 25 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4209 quod duplex est potentia, scilicet passiva, quae nullo modo est in |
| 4210 Deo; et activa, quam oportet in Deo summe ponere. Manifestum est | |
| 4211 enim quod unumquodque, secundum quod est actu et perfectum, | |
| 4212 secundum hoc est principium activum alicuius, patitur autem | |
| 4213 unumquodque, secundum quod est deficiens et imperfectum. Ostensum | |
| 4214 est autem supra quod Deus est purus actus, et simpliciter et | |
| 4215 universaliter perfectus; neque in eo aliqua imperfectio locum | |
| 4216 habet. Unde sibi maxime competit esse principium activum, et nullo | |
| 4217 modo pati. Ratio autem activi principii convenit potentiae activae. | |
| 4218 Nam potentia activa est principium agendi in aliud, potentia vero | |
| 4219 passiva est principium patiendi ab alio, ut philosophus dicit, V | |
| 4220 Metaphys. Relinquitur ergo quod in Deo maxime sit potentia | |
| 53 | 4221 activa.</p><p title="I q. 25 a. 1 ad 1"><a name="29496"><span class="ref">[29496] Iª q. 25 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4222 dicendum quod potentia activa non dividitur contra actum, sed |
| 4223 fundatur in eo, nam unumquodque agit secundum quod est actu. | |
| 4224 Potentia vero passiva dividitur contra actum, nam unumquodque | |
| 4225 patitur secundum quod est in potentia. Unde haec potentia | |
| 53 | 4226 excluditur a Deo, non autem activa.</p><p title="I q. 25 a. 1 ad 2"><a name="29497"><span class="ref">[29497] Iª q. 25 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4227 dicendum quod, quandocumque actus est aliud a potentia, oportet |
| 4228 quod actus sit nobilior potentia. Sed actio Dei non est aliud ab | |
| 4229 eius potentia, sed utrumque est essentia divina, quia nec esse eius | |
| 4230 est aliud ab eius essentia. Unde non oportet quod aliquid sit | |
| 53 | 4231 nobilius quam potentia Dei.</p><p title="I q. 25 a. 1 ad 3"><a name="29498"><span class="ref">[29498] Iª q. 25 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4232 dicendum quod potentia in rebus creatis non solum est principium |
| 4233 actionis, sed etiam effectus. Sic igitur in Deo salvatur ratio | |
| 4234 potentiae quantum ad hoc, quod est principium effectus, non autem | |
| 4235 quantum ad hoc, quod est principium actionis, quae est divina | |
| 4236 essentia. Nisi forte secundum modum intelligendi, prout divina | |
| 4237 essentia, quae in se simpliciter praehabet quidquid perfectionis | |
| 4238 est in rebus creatis, potest intelligi et sub ratione actionis, et | |
| 4239 sub ratione potentiae; sicut etiam intelligitur et sub ratione | |
| 53 | 4240 suppositi habentis naturam, et sub ratione naturae.</p><p title="I q. 25 a. 1 ad 4"><a name="29499"><span class="ref">[29499] Iª q. 25 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4241 dicendum quod potentia non ponitur in Deo ut aliquid differens a |
| 4242 scientia et voluntate secundum rem, sed solum secundum rationem; | |
| 4243 inquantum scilicet potentia importat rationem principii exequentis | |
| 4244 id quod voluntas imperat, et ad quod scientia dirigit; quae tria | |
| 4245 Deo secundum idem conveniunt. Vel dicendum quod ipsa scientia vel | |
| 4246 voluntas divina, secundum quod est principium effectivum, habet | |
| 4247 rationem potentiae. Unde consideratio scientiae et voluntatis | |
| 4248 praecedit in Deo considerationem potentiae, sicut causa praecedit | |
| 53 | 4249 operationem et effectum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 25 a. 2 arg. 1"><a name="29500"><span class="ref">[29500] Iª q. 25 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 4250 proceditur. Videtur quod potentia Dei non sit infinita. Omne enim |
| 4251 infinitum est imperfectum, secundum philosophum, in III Physic. Sed | |
| 53 | 4252 potentia Dei non est imperfecta. Ergo non est infinita.</p><p title="I q. 25 a. 2 arg. 2"><a name="29501"><span class="ref">[29501] Iª q. 25 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 4253 potentia manifestatur per effectum, alias frustra esset. Si igitur |
| 4254 potentia Dei esset infinita, posset facere effectum infinitum. Quod | |
| 53 | 4255 est impossibile.</p><p title="I q. 25 a. 2 arg. 3"><a name="29502"><span class="ref">[29502] Iª q. 25 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4256 philosophus probat in VIII Physic., quod si potentia alicuius |
| 4257 corporis esset infinita, moveret in instanti. Deus autem non movet | |
| 4258 in instanti, sed movet creaturam spiritualem <i>per tempus, | |
| 4259 creaturam vero corporalem per locum et tempus</i>, secundum | |
| 4260 Augustinum, VIII super Genesim ad litteram. Non ergo est eius | |
| 53 | 4261 potentia infinita.</p><p title="I q. 25 a. 2 s. c."><a name="29503"><span class="ref">[29503] Iª q. 25 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4262 quod dicit Hilarius, VIII de Trin., quod Deus est immensae |
| 4263 virtutis, vivens, potens. Omne autem immensum est infinitum. Ergo | |
| 53 | 4264 virtus divina est infinita.</p><p title="I q. 25 a. 2 co."><a name="29504"><span class="ref">[29504] Iª q. 25 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4265 quod, sicut iam dictum est, secundum hoc potentia activa invenitur |
| 4266 in Deo, secundum quod ipse actu est. Esse autem eius est infinitum, | |
| 4267 inquantum non est limitatum per aliquid recipiens; ut patet per ea | |
| 4268 quae supra dicta sunt, cum de infinitate divinae essentiae | |
| 4269 ageretur. Unde necesse est quod activa potentia Dei sit infinita. | |
| 4270 In omnibus enim agentibus hoc invenitur, quod quanto aliquod agens | |
| 4271 perfectius habet formam qua agit, tanto est maior eius potentia in | |
| 4272 agendo. Sicut quanto est aliquid magis calidum, tanto habet maiorem | |
| 4273 potentiam ad calefaciendum, et haberet utique potentiam infinitam | |
| 4274 ad calefaciendum, si eius calor esset infinitus. Unde, cum ipsa | |
| 4275 essentia divina, per quam Deus agit, sit infinita, sicut supra | |
| 53 | 4276 ostensum est, sequitur quod eius potentia sit infinita.</p><p title="I q. 25 a. 2 ad 1"><a name="29505"><span class="ref">[29505] Iª q. 25 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4277 dicendum quod philosophus loquitur de infinito quod est ex parte |
| 4278 materiae non terminatae per formam; cuiusmodi est infinitum quod | |
| 4279 congruit quantitati. Sic autem non est infinita divina essentia, ut | |
| 4280 supra ostensum est; et per consequens nec eius potentia. Unde non | |
| 53 | 4281 sequitur quod sit imperfecta.</p><p title="I q. 25 a. 2 ad 2"><a name="29506"><span class="ref">[29506] Iª q. 25 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4282 dicendum quod potentia agentis univoci tota manifestatur in suo |
| 4283 effectu, potentia enim generativa hominis nihil potest plus quam | |
| 4284 generare hominem. Sed potentia agentis non univoci non tota | |
| 4285 manifestatur in sui effectus productione, sicut potentia solis non | |
| 4286 tota manifestatur in productione alicuius animalis ex putrefactione | |
| 4287 generati. Manifestum est autem quod Deus non est agens univocum, | |
| 4288 nihil enim aliud potest cum eo convenire neque in specie, neque in | |
| 4289 genere, ut supra ostensum est. Unde relinquitur quod effectus eius | |
| 4290 semper est minor quam potentia eius. Non ergo oportet quod | |
| 4291 manifestetur infinita potentia Dei in hoc, quod producat effectum | |
| 4292 infinitum. Et tamen, etiam si nullum effectum produceret, non esset | |
| 4293 Dei potentia frustra. Quia frustra est quod ordinatur ad finem, | |
| 4294 quem non attingit, potentia autem Dei non ordinatur ad effectum | |
| 53 | 4295 sicut ad finem, sed magis ipsa est finis sui effectus.</p><p title="I q. 25 a. 2 ad 3"><a name="29507"><span class="ref">[29507] Iª q. 25 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4296 dicendum quod philosophus in VIII Physic., probat, quod si aliquod |
| 4297 corpus haberet potentiam infinitam, quod moveret in non tempore. Et | |
| 4298 tamen ostendit, quod potentia motoris caeli est infinita, quia | |
| 4299 movere potest tempore infinito. Relinquitur ergo secundum eius | |
| 4300 intentionem, quod potentia infinita corporis si esset, moveret in | |
| 4301 non tempore, non autem potentia incorporei motoris. Cuius ratio | |
| 4302 est, quia corpus movens aliud corpus, est agens univocum. Unde | |
| 4303 oportet quod tota potentia agentis manifestetur in motu. Quia | |
| 4304 igitur quanto moventis corporis potentia est maior, tanto velocius | |
| 4305 movet, necesse est quod si fuerit infinita, moveat | |
| 4306 improportionabiliter citius, quod est movere in non tempore. Sed | |
| 4307 movens incorporeum est agens non univocum. Unde non oportet, quod | |
| 4308 tota virtus eius manifestetur in motu ita, quod moveat in non | |
| 4309 tempore. Et praesertim, quia movet secundum dispositionem suae | |
| 53 | 4310 voluntatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 25 a. 3 arg. 1"><a name="29508"><span class="ref">[29508] Iª q. 25 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 4311 proceditur. Videtur quod Deus non sit omnipotens. Moveri enim et |
| 4312 pati aliquid omnium est. Sed hoc Deus non potest, est enim | |
| 53 | 4313 immobilis, ut supra dictum est. Non igitur est omnipotens.</p><p title="I q. 25 a. 3 arg. 2"><a name="29509"><span class="ref">[29509] Iª q. 25 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4314 peccare aliquid agere est. Sed Deus non potest peccare, neque |
| 4315 seipsum negare, ut dicitur II Tim. II. Ergo Deus non est | |
| 53 | 4316 omnipotens.</p><p title="I q. 25 a. 3 arg. 3"><a name="29510"><span class="ref">[29510] Iª q. 25 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, de |
| 28 | 4317 Deo dicitur quod <i>omnipotentiam suam parcendo maxime et miserando |
| 4318 manifestat</i>. Ultimum igitur quod potest divina potentia, est | |
| 4319 parcere et misereri. Aliquid autem est multo maius quam parcere et | |
| 4320 misereri; sicut creare alium mundum, vel aliquid huiusmodi. Ergo | |
| 53 | 4321 Deus non est omnipotens.</p><p title="I q. 25 a. 3 arg. 4"><a name="29511"><span class="ref">[29511] Iª q. 25 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, super |
| 28 | 4322 illud I Cor. I, <i>stultam fecit Deus sapientiam huius mundi</i>, |
| 4323 dicit Glossa, <i>sapientiam huius mundi fecit Deus stultam, | |
| 4324 ostendendo possibile, quod illa impossibile iudicabat</i>. Unde | |
| 4325 videtur quod non sit aliquid iudicandum possibile vel impossibile | |
| 4326 secundum inferiores causas, prout sapientia huius mundi iudicat; | |
| 4327 sed secundum potentiam divinam. Si igitur Deus sit omnipotens, | |
| 4328 omnia erunt possibilia. Nihil ergo impossibile. Sublato autem | |
| 4329 impossibili, tollitur necessarium, nam quod necesse est esse, | |
| 4330 impossibile est non esse. Nihil ergo erit necessarium in rebus, si | |
| 4331 Deus est omnipotens. Hoc autem est impossibile. Ergo Deus non est | |
| 53 | 4332 omnipotens.</p><p title="I q. 25 a. 3 s. c."><a name="29512"><span class="ref">[29512] Iª q. 25 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4333 quod dicitur Luc. I, <i>non erit impossibile apud Deum omne |
| 53 | 4334 verbum</i>.</p><p title="I q. 25 a. 3 co."><a name="29513"><span class="ref">[29513] Iª q. 25 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4335 quod communiter confitentur omnes Deum esse omnipotentem. Sed |
| 4336 rationem omnipotentiae assignare videtur difficile. Dubium enim | |
| 4337 potest esse quid comprehendatur sub ista distributione, cum dicitur | |
| 4338 omnia posse Deum. Sed si quis recte consideret, cum potentia | |
| 4339 dicatur ad possibilia, cum Deus omnia posse dicitur, nihil rectius | |
| 4340 intelligitur quam quod possit omnia possibilia, et ob hoc | |
| 4341 omnipotens dicatur. Possibile autem dicitur dupliciter, secundum | |
| 4342 philosophum, in V Metaphys. Uno modo, per respectum ad aliquam | |
| 4343 potentiam, sicut quod subditur humanae potentiae, dicitur esse | |
| 4344 possibile homini. Non autem potest dici quod Deus dicatur | |
| 4345 omnipotens, quia potest omnia quae sunt possibilia naturae creatae, | |
| 4346 quia divina potentia in plura extenditur. Si autem dicatur quod | |
| 4347 Deus sit omnipotens, quia potest omnia quae sunt possibilia suae | |
| 4348 potentiae, erit circulatio in manifestatione omnipotentiae, hoc | |
| 4349 enim non erit aliud quam dicere quod Deus est omnipotens, quia | |
| 4350 potest omnia quae potest. Relinquitur igitur quod Deus dicatur | |
| 4351 omnipotens, quia potest omnia possibilia absolute, quod est alter | |
| 4352 modus dicendi possibile. Dicitur autem aliquid possibile vel | |
| 4353 impossibile absolute, ex habitudine terminorum, possibile quidem, | |
| 4354 quia praedicatum non repugnat subiecto, ut Socratem sedere; | |
| 4355 impossibile vero absolute, quia praedicatum repugnat subiecto, ut | |
| 4356 hominem esse asinum. Est autem considerandum quod, cum unumquodque | |
| 4357 agens agat sibi simile, unicuique potentiae activae correspondet | |
| 4358 possibile ut obiectum proprium, secundum rationem illius actus in | |
| 4359 quo fundatur potentia activa, sicut potentia calefactiva refertur, | |
| 4360 ut ad proprium obiectum, ad esse calefactibile. Esse autem divinum, | |
| 4361 super quod ratio divinae potentiae fundatur, est esse infinitum, | |
| 4362 non limitatum ad aliquod genus entis, sed praehabens in se totius | |
| 4363 esse perfectionem. Unde quidquid potest habere rationem entis, | |
| 4364 continetur sub possibilibus absolutis, respectu quorum Deus dicitur | |
| 4365 omnipotens. Nihil autem opponitur rationi entis, nisi non ens. Hoc | |
| 4366 igitur repugnat rationi possibilis absoluti, quod subditur divinae | |
| 4367 omnipotentiae, quod implicat in se esse et non esse simul. Hoc enim | |
| 4368 omnipotentiae non subditur, non propter defectum divinae potentiae; | |
| 4369 sed quia non potest habere rationem factibilis neque possibilis. | |
| 4370 Quaecumque igitur contradictionem non implicant, sub illis | |
| 4371 possibilibus continentur, respectu quorum dicitur Deus omnipotens. | |
| 4372 Ea vero quae contradictionem implicant, sub divina omnipotentia non | |
| 4373 continentur, quia non possunt habere possibilium rationem. Unde | |
| 4374 convenientius dicitur quod non possunt fieri, quam quod Deus non | |
| 4375 potest ea facere. Neque hoc est contra verbum Angeli dicentis, | |
| 4376 <i>non erit impossibile apud Deum omne verbum</i>. Id enim quod | |
| 4377 contradictionem implicat, verbum esse non potest, quia nullus | |
| 53 | 4378 intellectus potest illud concipere.</p><p title="I q. 25 a. 3 ad 1"><a name="29514"><span class="ref">[29514] Iª q. 25 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4379 dicendum quod Deus dicitur omnipotens secundum potentiam activam, |
| 4380 non secundum potentiam passivam, ut dictum est. Unde, quod non | |
| 53 | 4381 potest moveri et pati, non repugnat omnipotentiae.</p><p title="I q. 25 a. 3 ad 2"><a name="29515"><span class="ref">[29515] Iª q. 25 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4382 dicendum quod peccare est deficere a perfecta actione, unde posse |
| 4383 peccare est posse deficere in agendo, quod repugnat omnipotentiae. | |
| 4384 Et propter hoc, Deus peccare non potest, qui est omnipotens. | |
| 4385 Quamvis philosophus dicat, in IV Topic., quod potest Deus et | |
| 4386 studiosus prava agere. Sed hoc intelligitur vel sub conditione | |
| 4387 cuius antecedens sit impossibile, ut puta si dicamus quod potest | |
| 4388 Deus prava agere si velit, nihil enim prohibet conditionalem esse | |
| 4389 veram, cuius antecedens et consequens est impossibile; sicut si | |
| 4390 dicatur, si homo est asinus, habet quatuor pedes. Vel ut | |
| 4391 intelligatur quod Deus potest aliqua agere, quae nunc prava | |
| 4392 videntur; quae tamen si ageret, bona essent. Vel loquitur secundum | |
| 4393 communem opinionem gentilium, qui homines dicebant transferri in | |
| 53 | 4394 deos, ut Iovem vel Mercurium.</p><p title="I q. 25 a. 3 ad 3"><a name="29516"><span class="ref">[29516] Iª q. 25 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4395 dicendum quod Dei omnipotentia ostenditur maxime in parcendo et |
| 4396 miserando, quia per hoc ostenditur Deum habere summam potestatem, | |
| 4397 quod libere peccata dimittit, eius enim qui superioris legi | |
| 4398 astringitur, non est libere peccata condonare. Vel quia, parcendo | |
| 4399 hominibus et miserando, perducit eos ad participationem infiniti | |
| 4400 boni, qui est ultimus effectus divinae virtutis. Vel quia, ut supra | |
| 4401 dictum est, effectus divinae misericordiae est fundamentum omnium | |
| 4402 divinorum operum, nihil enim debetur alicui nisi propter id quod | |
| 4403 est datum ei a Deo non debitum. In hoc autem maxime divina | |
| 4404 omnipotentia manifestatur, quod ad ipsam pertinet prima institutio | |
| 53 | 4405 omnium bonorum.</p><p title="I q. 25 a. 3 ad 4"><a name="29517"><span class="ref">[29517] Iª q. 25 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4406 dicendum quod possibile absolutum non dicitur neque secundum causas |
| 4407 superiores, neque secundum causas inferiores sed secundum seipsum. | |
| 4408 Possibile vero quod dicitur secundum aliquam potentiam, nominatur | |
| 4409 possibile secundum proximam causam. Unde ea quae immediate nata | |
| 4410 sunt fieri a Deo solo, ut creare, iustificare, et huiusmodi, | |
| 4411 dicuntur possibilia secundum causam superiorem, quae autem nata | |
| 4412 sunt fieri a causis inferioribus, dicuntur possibilia secundum | |
| 4413 causas inferiores. Nam secundum conditionem causae proximae, | |
| 4414 effectus habet contingentiam vel necessitatem, ut supra dictum est. | |
| 4415 In hoc autem reputatur stulta mundi sapientia, quod ea quae sunt | |
| 4416 impossibilia naturae, etiam Deo impossibilia iudicabat. Et sic | |
| 4417 patet quod omnipotentia Dei impossibilitatem et necessitatem a | |
| 53 | 4418 rebus non excludit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 25 a. 4 arg. 1"><a name="29518"><span class="ref">[29518] Iª q. 25 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 4419 proceditur. Videtur quod Deus possit facere quod praeterita non |
| 4420 fuerint. Quod enim est impossibile per se, magis est impossibile | |
| 4421 quam quod est impossibile per accidens. Sed Deus potest facere id | |
| 4422 quod est impossibile per se, ut caecum illuminare, vel mortuum | |
| 4423 resuscitare. Ergo multo magis potest Deus facere illud quod est | |
| 4424 impossibile per accidens. Sed praeterita non fuisse, est | |
| 4425 impossibile per accidens, accidit enim Socratem non currere esse | |
| 4426 impossibile, ex hoc quod praeteriit. Ergo Deus potest facere quod | |
| 53 | 4427 praeterita non fuerint.</p><p title="I q. 25 a. 4 arg. 2"><a name="29519"><span class="ref">[29519] Iª q. 25 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4428 quidquid Deus facere potuit, potest, cum eius potentia non |
| 4429 minuatur. Sed Deus potuit facere, antequam Socrates curreret, quod | |
| 4430 non curreret. Ergo, postquam cucurrit, potest Deus facere quod non | |
| 53 | 4431 cucurrerit.</p><p title="I q. 25 a. 4 arg. 3"><a name="29520"><span class="ref">[29520] Iª q. 25 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4432 caritas est maior virtus quam virginitas. Sed Deus potest reparare |
| 4433 caritatem amissam. Ergo et virginitatem. Ergo potest facere quod | |
| 53 | 4434 illa quae corrupta fuit, non fuerit corrupta.</p><p title="I q. 25 a. 4 s. c."><a name="29521"><span class="ref">[29521] Iª q. 25 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4435 quod Hieronymus dicit, <i>cum Deus omnia possit, non potest de |
| 4436 corrupta facere incorruptam</i>. Ergo eadem ratione non potest | |
| 53 | 4437 facere de quocumque alio praeterito quod non fuerit.</p><p title="I q. 25 a. 4 co."><a name="29522"><span class="ref">[29522] Iª q. 25 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4438 quod, sicut supra dictum est, sub omnipotentia Dei non cadit |
| 4439 aliquid quod contradictionem implicat. Praeterita autem non fuisse, | |
| 4440 contradictionem implicat. Sicut enim contradictionem implicat | |
| 4441 dicere quod Socrates sedet et non sedet, ita, quod sederit et non | |
| 4442 sederit. Dicere autem quod sederit, est dicere quod sit | |
| 4443 praeteritum, dicere autem quod non sederit, est dicere quod non | |
| 4444 fuerit. Unde praeterita non fuisse, non subiacet divinae potentiae. | |
| 4445 Et hoc est quod Augustinus dicit, contra Faustum, <i>quisquis ita | |
| 4446 dicit, si Deus omnipotens est, faciat ut quae facta sunt, facta non | |
| 4447 fuerint, non videt hoc se dicere, si Deus omnipotens est, faciat ut | |
| 4448 ea quae vera sunt, eo ipso quod vera sunt, falsa sint</i>. Et | |
| 4449 philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>hoc solo privatur Deus, | |
| 53 | 4450 ingenita facere quae sunt facta</i>.</p><p title="I q. 25 a. 4 ad 1"><a name="29523"><span class="ref">[29523] Iª q. 25 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4451 dicendum quod, licet praeterita non fuisse sit impossibile per |
| 4452 accidens, si consideretur id quod est praeteritum, idest cursus | |
| 4453 Socratis; tamen, si consideretur praeteritum sub ratione | |
| 4454 praeteriti, ipsum non fuisse est impossibile non solum per se, sed | |
| 4455 absolute, contradictionem implicans. Et sic est magis impossibile | |
| 4456 quam mortuum resurgere, quod non implicat contradictionem, quod | |
| 4457 dicitur impossibile secundum aliquam potentiam, scilicet naturalem. | |
| 53 | 4458 Talia enim impossibilia divinae potentiae subduntur.</p><p title="I q. 25 a. 4 ad 2"><a name="29524"><span class="ref">[29524] Iª q. 25 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4459 dicendum quod sicut Deus, quantum est ad perfectionem divinae |
| 4460 potentiae, omnia potest, sed quaedam non subiacent eius potentiae, | |
| 4461 quia deficiunt a ratione possibilium; ita, si attendatur | |
| 4462 immutabilitas divinae potentiae, quidquid Deus potuit, potest; | |
| 4463 aliqua tamen olim habuerunt rationem possibilium, dum erant fienda, | |
| 4464 quae iam deficiunt a ratione possibilium, dum sunt facta. Et sic | |
| 53 | 4465 dicitur Deus ea non posse, quia ea non possunt fieri.</p><p title="I q. 25 a. 4 ad 3"><a name="29525"><span class="ref">[29525] Iª q. 25 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4466 dicendum quod omnem corruptionem mentis et corporis Deus auferre |
| 4467 potest a muliere corrupta, hoc tamen ab ea removeri non poterit, | |
| 4468 quod corrupta non fuerit. Sicut etiam ab aliquo peccatore auferre | |
| 53 | 4469 non potest quod non peccaverit, et quod caritatem non amiserit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 25 a. 5 arg. 1"><a name="29526"><span class="ref">[29526] Iª q. 25 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 4470 proceditur. Videtur quod Deus non possit facere nisi ea quae facit. |
| 4471 Deus enim non potest facere quae non praescivit et praeordinavit se | |
| 4472 facturum. Sed non praescivit neque praeordinavit se facturum, nisi | |
| 53 | 4473 ea quae facit. Ergo non potest facere nisi ea quae facit.</p><p title="I q. 25 a. 5 arg. 2"><a name="29527"><span class="ref">[29527] Iª q. 25 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 4474 non potest facere nisi quod debet, et quod iustum est fieri. Sed |
| 4475 Deus non debet facere quae non facit, nec iustum est ut faciat quae | |
| 53 | 4476 non facit. Ergo Deus non potest facere nisi quae facit.</p><p title="I q. 25 a. 5 arg. 3"><a name="29528"><span class="ref">[29528] Iª q. 25 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 4477 non potest facere nisi quod bonum est, et conveniens rebus factis. |
| 4478 Sed rebus factis a Deo non est bonum nec conveniens aliter esse | |
| 53 | 4479 quam sint. Ergo Deus non potest facere nisi quae facit.</p><p title="I q. 25 a. 5 s. c."><a name="29529"><span class="ref">[29529] Iª q. 25 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4480 quod dicitur Matt. XXVI, <i>an non possum rogare patrem meum, et |
| 4481 exhibebit mihi modo plus quam duodecim legiones Angelorum?</i> | |
| 4482 Neque autem ipse rogabat, neque pater exhibebat ad repugnandum | |
| 53 | 4483 Iudaeis. Ergo Deus potest facere quod non facit.</p><p title="I q. 25 a. 5 co."><a name="29530"><span class="ref">[29530] Iª q. 25 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4484 quod circa hoc quidam dupliciter erraverunt. Quidam enim posuerunt |
| 4485 Deum agere quasi ex necessitate naturae; ut sicut ex actione rerum | |
| 4486 naturalium non possunt alia provenire nisi quae eveniunt, utpote ex | |
| 4487 semine hominis homo, ex semine olivae oliva; ita ex operatione | |
| 4488 divina non possint aliae res, vel alius ordo rerum effluere, nisi | |
| 4489 sicut nunc est. Sed supra ostendimus Deum non agere quasi ex | |
| 4490 necessitate naturae, sed voluntatem eius esse omnium rerum causam; | |
| 4491 neque etiam ipsam voluntatem naturaliter et ex necessitate | |
| 4492 determinari ad has res. Unde nullo modo iste cursus rerum sic ex | |
| 4493 necessitate a Deo provenit, quod alia provenire non possent. Alii | |
| 4494 vero dixerunt quod potentia divina determinatur ad hunc cursum | |
| 4495 rerum, propter ordinem sapientiae et iustitiae divinae, sine quo | |
| 4496 Deus nihil operatur. Cum autem potentia Dei, quae est eius | |
| 4497 essentia, non sit aliud quam Dei sapientia, convenienter quidem | |
| 4498 dici potest quod nihil sit in Dei potentia, quod non sit in ordine | |
| 4499 divinae sapientiae, nam divina sapientia totum posse potentiae | |
| 4500 comprehendit. Sed tamen ordo a divina sapientia rebus inditus, in | |
| 4501 quo ratio iustitiae consistit, ut supra dictum est, non adaequat | |
| 4502 divinam sapientiam, sic ut divina sapientia limitetur ad hunc | |
| 4503 ordinem. Manifestum est enim quod tota ratio ordinis, quam sapiens | |
| 4504 rebus a se factis imponit, a fine sumitur. Quando igitur finis est | |
| 4505 proportionatus rebus propter finem factis, sapientia facientis | |
| 4506 limitatur ad aliquem determinatum ordinem. Sed divina bonitas est | |
| 4507 finis improportionabiliter excedens res creatas. Unde divina | |
| 4508 sapientia non determinatur ad aliquem certum ordinem rerum, ut non | |
| 4509 possit alius cursus rerum ab ipsa effluere. Unde dicendum est | |
| 53 | 4510 simpliciter quod Deus potest alia facere quam quae facit.</p><p title="I q. 25 a. 5 ad 1"><a name="29531"><span class="ref">[29531] Iª q. 25 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4511 dicendum quod in nobis, in quibus est aliud potentia et essentia a |
| 4512 voluntate et intellectu, et iterum intellectus aliud a sapientia, | |
| 4513 et voluntas aliud a iustitia, potest esse aliquid in potentia, quod | |
| 4514 non potest esse in voluntate iusta, vel in intellectu sapiente. Sed | |
| 4515 in Deo est idem potentia et essentia et voluntas et intellectus et | |
| 4516 sapientia et iustitia. Unde nihil potest esse in potentia divina, | |
| 4517 quod non possit esse in voluntate iusta ipsius, et in intellectu | |
| 4518 sapiente eius. Tamen, quia voluntas non determinatur ex necessitate | |
| 4519 ad haec vel illa, nisi forte ex suppositione, ut supra dictum est; | |
| 4520 neque sapientia Dei et iustitia determinantur ad hunc ordinem, ut | |
| 4521 supra dictum est; nihil prohibet esse aliquid in potentia Dei, quod | |
| 4522 non vult, et quod non continetur sub ordine quem statuit rebus. Et | |
| 4523 quia potentia intelligitur ut exequens, voluntas autem ut imperans, | |
| 4524 et intellectus et sapientia ut dirigens, quod attribuitur potentiae | |
| 4525 secundum se consideratae, dicitur Deus posse secundum potentiam | |
| 4526 absolutam. Et huiusmodi est omne illud in quo potest salvari ratio | |
| 4527 entis, ut supra dictum est. Quod autem attribuitur potentiae | |
| 4528 divinae secundum quod exequitur imperium voluntatis iustae, hoc | |
| 4529 dicitur Deus posse facere de potentia ordinata. Secundum hoc ergo, | |
| 4530 dicendum est quod Deus potest alia facere, de potentia absoluta, | |
| 4531 quam quae praescivit et praeordinavit se facturum, non tamen potest | |
| 4532 esse quod aliqua faciat, quae non praesciverit et praeordinaverit | |
| 4533 se facturum. Quia ipsum facere subiacet praescientiae et | |
| 4534 praeordinationi, non autem ipsum posse, quod est naturale. Ideo | |
| 4535 enim Deus aliquid facit, quia vult, non tamen ideo potest, quia | |
| 53 | 4536 vult, sed quia talis est in sua natura.</p><p title="I q. 25 a. 5 ad 2"><a name="29532"><span class="ref">[29532] Iª q. 25 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4537 dicendum quod Deus non debet aliquid alicui nisi sibi. Unde, cum |
| 4538 dicitur quod Deus non potest facere nisi quod debet nihil aliud | |
| 4539 significatur nisi quod Deus non potest facere nisi quod ei est | |
| 4540 conveniens et iustum. Sed hoc quod dico conveniens et iustum, | |
| 4541 potest intelligi dupliciter. Uno modo, sic quod hoc quod dico | |
| 4542 conveniens et iustum, prius intelligatur coniungi cum hoc verbo | |
| 4543 est, ita quod restringatur ad standum pro praesentibus; et sic | |
| 4544 referatur ad potentiam. Et sic falsum est quod dicitur, est enim | |
| 4545 sensus, Deus non potest facere nisi quod modo conveniens est et | |
| 4546 iustum. Si vero prius coniungatur cum hoc verbo potest, quod habet | |
| 4547 vim ampliandi, et postmodum cum hoc verbo est, significabitur | |
| 4548 quoddam praesens confusum, et erit locutio vera, sub hoc sensu, | |
| 4549 Deus non potest facere nisi id quod, si faceret, esset conveniens | |
| 53 | 4550 et iustum.</p><p title="I q. 25 a. 5 ad 3"><a name="29533"><span class="ref">[29533] Iª q. 25 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4551 dicendum quod, licet iste cursus rerum sit determinatus istis rebus |
| 4552 quae nunc sunt, non tamen ad hunc cursum limitatur divina sapientia | |
| 4553 et potestas. Unde, licet istis rebus quae nunc sunt, nullus alius | |
| 4554 cursus esset bonus et conveniens, tamen Deus posset alias res | |
| 53 | 4555 facere, et alium eis imponere ordinem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 25 a. 6 arg. 1"><a name="29534"><span class="ref">[29534] Iª q. 25 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 4556 proceditur. Videtur quod Deus non possit meliora facere ea quae |
| 4557 facit. Quidquid enim Deus facit, potentissime et sapientissime | |
| 4558 facit. Sed tanto fit aliquid melius, quanto fit potentius et | |
| 4559 sapientius. Ergo Deus non potest aliquid facere melius quam | |
| 53 | 4560 facit.</p><p title="I q. 25 a. 6 arg. 2"><a name="29535"><span class="ref">[29535] Iª q. 25 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4561 Augustinus, contra Maximinum, sic argumentatur, <i>si Deus potuit, |
| 4562 et noluit, gignere filium sibi aequalem, invidus fuit</i>. Eadem | |
| 4563 ratione, si Deus potuit res meliores facere quam fecerit, et | |
| 4564 noluit, invidus fuit. Sed invidia est omnino relegata a Deo. Ergo | |
| 4565 Deus unumquodque fecit optimum. Non ergo Deus potest aliquid facere | |
| 53 | 4566 melius quam fecit.</p><p title="I q. 25 a. 6 arg. 3"><a name="29536"><span class="ref">[29536] Iª q. 25 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 4567 quod est maxime et valde bonum, non potest melius fieri, quia |
| 4568 maximo nihil est maius. Sed, sicut Augustinus dicit in Enchirid., | |
| 4569 <i>bona sunt singula quae Deus fecit, sed simul universa valde | |
| 4570 bona, quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis | |
| 4571 pulchritudo</i>. Ergo bonum universi non potest melius fieri a | |
| 53 | 4572 Deo.</p><p title="I q. 25 a. 6 arg. 4"><a name="29537"><span class="ref">[29537] Iª q. 25 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, homo |
| 28 | 4573 Christus est plenus gratia et veritate, et spiritum habet non ad |
| 4574 mensuram, et sic non potest esse melior. Beatitudo etiam creata | |
| 4575 dicitur esse summum bonum, et sic non potest esse melius. Beata | |
| 4576 etiam virgo Maria est super omnes choros Angelorum exaltata, et sic | |
| 4577 non potest esse melior. Non igitur omnia quae fecit Deus, potest | |
| 53 | 4578 facere meliora.</p><p title="I q. 25 a. 6 s. c."><a name="29538"><span class="ref">[29538] Iª q. 25 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4579 quod dicitur ad Ephes. III, quod <i>Deus potens est omnia facere |
| 53 | 4580 abundantius quam petimus aut intelligimus</i>.</p><p title="I q. 25 a. 6 co."><a name="29539"><span class="ref">[29539] Iª q. 25 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4581 quod bonitas alicuius rei est duplex. Una quidem, quae est de |
| 4582 essentia rei; sicut esse rationale est de essentia hominis. Et | |
| 4583 quantum ad hoc bonum, Deus non potest facere aliquam rem meliorem | |
| 4584 quam ipsa sit, licet possit facere aliquam aliam ea meliorem. Sicut | |
| 4585 etiam non potest facere quaternarium maiorem, quia, si esset maior, | |
| 4586 iam non esset quaternarius, sed alius numerus. Sic enim se habet | |
| 4587 additio differentiae substantialis in definitionibus, sicut additio | |
| 4588 unitatis in numeris, ut dicitur in VIII Metaphys. Alia bonitas est, | |
| 4589 quae est extra essentiam rei; sicut bonum hominis est esse | |
| 4590 virtuosum vel sapientem. Et secundum tale bonum, potest Deus res a | |
| 4591 se factas facere meliores. Simpliciter autem loquendo, qualibet re | |
| 53 | 4592 a se facta potest Deus facere aliam meliorem.</p><p title="I q. 25 a. 6 ad 1"><a name="29540"><span class="ref">[29540] Iª q. 25 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4593 dicendum quod, cum dicitur Deum posse aliquid facere melius quam |
| 4594 facit, si ly melius sit nomen, verum est, qualibet enim re potest | |
| 4595 facere aliam meliorem. Eandem vero potest facere meliorem | |
| 4596 quodammodo, et quodammodo non, sicut dictum est. Si vero ly melius | |
| 4597 sit adverbium, et importet modum ex parte facientis, sic Deus non | |
| 4598 potest facere melius quam sicut facit, quia non potest facere ex | |
| 4599 maiori sapientia et bonitate. Si autem importet modum ex parte | |
| 4600 facti, sic potest facere melius, quia potest dare rebus a se factis | |
| 4601 meliorem modum essendi quantum ad accidentalia, licet non quantum | |
| 53 | 4602 ad essentialia.</p><p title="I q. 25 a. 6 ad 2"><a name="29541"><span class="ref">[29541] Iª q. 25 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4603 dicendum quod de ratione filii est quod aequetur patri, cum ad |
| 4604 perfectum venerit, non est autem de ratione creaturae alicuius, | |
| 4605 quod sit melior quam a Deo facta est. Unde non est similis | |
| 53 | 4606 ratio.</p><p title="I q. 25 a. 6 ad 3"><a name="29542"><span class="ref">[29542] Iª q. 25 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4607 dicendum quod universum, suppositis istis rebus, non potest esse |
| 4608 melius; propter decentissimum ordinem his rebus attributum a Deo, | |
| 4609 in quo bonum universi consistit. Quorum si unum aliquod esset | |
| 4610 melius, corrumperetur proportio ordinis, sicut, si una chorda plus | |
| 4611 debito intenderetur, corrumperetur citharae melodia. Posset tamen | |
| 4612 Deus alias res facere, vel alias addere istis rebus factis, et sic | |
| 53 | 4613 esset illud universum melius.</p><p title="I q. 25 a. 6 ad 4"><a name="29543"><span class="ref">[29543] Iª q. 25 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4614 dicendum quod humanitas Christi ex hoc quod est unita Deo, et |
| 4615 beatitudo creata ex hoc quod est fruitio Dei, et beata virgo ex hoc | |
| 4616 quod est mater Dei, habent quandam dignitatem infinitam, ex bono | |
| 4617 infinito quod est Deus. Et ex hac parte non potest aliquid fieri | |
| 53 | 4618 melius eis, sicut non potest aliquid melius esse Deo.</p></div></div><div class="q" id="q26"><h2>Quaestio 26</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 26 pr."><a name="29544"><span class="ref">[29544] |
| 4619 Iª q. 26 pr.</span></a> Ultimo autem, post considerationem | |
| 28 | 4620 eorum quae ad divinae essentiae unitatem pertinent, considerandum |
| 4621 est de divina beatitudine. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, | |
| 4622 utrum beatitudo Deo competat. Secundo, secundum quid dicitur Deus | |
| 4623 esse beatus, utrum secundum actum intellectus. Tertio, utrum sit | |
| 4624 essentialiter beatitudo cuiuslibet beati. Quarto, utrum in eius | |
| 53 | 4625 beatitudine omnis beatitudo includatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 26 a. 1 arg. 1"><a name="29545"><span class="ref">[29545] Iª q. 26 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 4626 proceditur. Videtur quod beatitudo Deo non conveniat. <i>Beatitudo |
| 4627 enim</i>, secundum Boetium, in III de Consol., <i>est status omnium | |
| 4628 bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed aggregatio bonorum non | |
| 4629 habet locum in Deo, sicut nec compositio. Ergo Deo non convenit | |
| 53 | 4630 beatitudo.</p><p title="I q. 26 a. 1 arg. 2"><a name="29546"><span class="ref">[29546] Iª q. 26 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4631 beatitudo, sive felicitas, est praemium virtutis, secundum |
| 4632 philosophum, in I Ethic. Sed Deo non convenit praemium, sicut nec | |
| 53 | 4633 meritum. Ergo nec beatitudo.</p><p title="I q. 26 a. 1 s. c."><a name="29547"><span class="ref">[29547] Iª q. 26 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4634 quod dicit apostolus, I ad Tim. ultimo, <i>quem suis temporibus |
| 4635 ostendet Deus beatus et solus potens, rex regum et dominus | |
| 53 | 4636 dominantium</i>.</p><p title="I q. 26 a. 1 co."><a name="29548"><span class="ref">[29548] Iª q. 26 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4637 quod beatitudo maxime Deo competit. Nihil enim aliud sub nomine |
| 4638 beatitudinis intelligitur, nisi bonum perfectum intellectualis | |
| 4639 naturae; cuius est suam sufficientiam cognoscere in bono quod | |
| 4640 habet; et cui competit ut ei contingat aliquid vel bene vel male, | |
| 4641 et sit suarum operationum domina. Utrumque autem istorum | |
| 4642 excellentissime Deo convenit, scilicet perfectum esse, et | |
| 53 | 4643 intelligentem. Unde beatitudo maxime convenit Deo.</p><p title="I q. 26 a. 1 ad 1"><a name="29549"><span class="ref">[29549] Iª q. 26 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4644 dicendum quod aggregatio bonorum est in Deo non per modum |
| 4645 compositionis, sed per modum simplicitatis, quia quae in creaturis | |
| 4646 multiplicia sunt, in Deo praeexistunt simpliciter et unite, ut | |
| 53 | 4647 supra dictum est.</p><p title="I q. 26 a. 1 ad 2"><a name="29550"><span class="ref">[29550] Iª q. 26 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4648 dicendum quod esse praemium virtutis accidit beatitudini vel |
| 4649 felicitati, inquantum aliquis beatitudinem acquirit, sicut esse | |
| 4650 terminum generationis accidit enti, inquantum exit de potentia in | |
| 4651 actum. Sicut igitur Deus habet esse, quamvis non generetur; ita | |
| 53 | 4652 habet beatitudinem, quamvis non mereatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 26 a. 2 arg. 1"><a name="29551"><span class="ref">[29551] Iª q. 26 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 4653 proceditur. Videtur quod Deus non dicatur beatus secundum |
| 4654 intellectum. Beatitudo enim est summum bonum. Sed bonum dicitur in | |
| 4655 Deo secundum essentiam, quia bonum respicit esse, quod est secundum | |
| 4656 essentiam, secundum Boetium, in libro de Hebdomad. Ergo et | |
| 4657 beatitudo dicitur in Deo secundum essentiam, et non secundum | |
| 53 | 4658 intellectum.</p><p title="I q. 26 a. 2 arg. 2"><a name="29552"><span class="ref">[29552] Iª q. 26 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4659 beatitudo habet rationem finis. Finis autem est obiectum |
| 4660 voluntatis, sicut et bonum. Ergo beatitudo dicitur in Deo secundum | |
| 53 | 4661 voluntatem, et non secundum intellectum.</p><p title="I q. 26 a. 2 s. c."><a name="29553"><span class="ref">[29553] Iª q. 26 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4662 quod Gregorius dicit, XXXII Moralium, <i>ipse gloriosus est, qui, |
| 4663 dum seipso perfruitur, accedentis laudis indigens non est</i>. Esse | |
| 4664 autem gloriosum significat esse beatum. Cum igitur Deo fruamur | |
| 4665 secundum intellectum, quia visio est tota merces, ut dicit | |
| 4666 Augustinus, videtur quod beatitudo dicatur in Deo secundum | |
| 53 | 4667 intellectum.</p><p title="I q. 26 a. 2 co."><a name="29554"><span class="ref">[29554] Iª q. 26 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4668 quod beatitudo, sicut dictum est, significat bonum perfectum |
| 4669 intellectualis naturae. Et inde est quod, sicut unaquaeque res | |
| 4670 appetit suam perfectionem, ita et intellectualis natura naturaliter | |
| 4671 appetit esse beata. Id autem quod est perfectissimum in qualibet | |
| 4672 intellectuali natura, est intellectualis operatio, secundum quam | |
| 4673 capit quodammodo omnia. Unde cuiuslibet intellectualis naturae | |
| 4674 creatae beatitudo consistit in intelligendo. In Deo autem non est | |
| 4675 aliud esse et intelligere secundum rem, sed tantum secundum | |
| 4676 intelligentiae rationem. Attribuenda ergo est Deo beatitudo | |
| 4677 secundum intellectum, sicut et aliis beatis, qui per assimilationem | |
| 53 | 4678 ad beatitudinem ipsius, beati dicuntur.</p><p title="I q. 26 a. 2 ad 1"><a name="29555"><span class="ref">[29555] Iª q. 26 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4679 dicendum quod ex illa ratione probatur quod Deus sit beatus |
| 4680 secundum suam essentiam, non autem quod beatitudo ei conveniat | |
| 4681 secundum rationem essentiae, sed magis secundum rationem | |
| 53 | 4682 intellectus.</p><p title="I q. 26 a. 2 ad 2"><a name="29556"><span class="ref">[29556] Iª q. 26 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4683 dicendum quod beatitudo, cum sit bonum, est obiectum voluntatis. |
| 4684 Obiectum autem praeintelligitur actui potentiae. Unde, secundum | |
| 4685 modum intelligendi, prius est beatitudo divina, quam actus | |
| 4686 voluntatis in ea requiescentis. Et hoc non potest esse nisi actus | |
| 53 | 4687 intellectus. Unde in actu intellectus attenditur beatitudo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 26 a. 3 arg. 1"><a name="29557"><span class="ref">[29557] Iª q. 26 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 4688 proceditur. Videtur quod Deus sit beatitudo cuiuslibet beati. Deus |
| 4689 enim est summum bonum, ut supra ostensum est. Impossibile est autem | |
| 4690 esse plura summa bona, ut etiam ex superioribus patet. Cum igitur | |
| 4691 de ratione beatitudinis sit, quod sit summum bonum, videtur quod | |
| 53 | 4692 beatitudo non sit aliud quam Deus.</p><p title="I q. 26 a. 3 arg. 2"><a name="29558"><span class="ref">[29558] Iª q. 26 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4693 beatitudo est finis rationalis naturae ultimus. Sed esse ultimum |
| 4694 finem rationalis naturae, soli Deo convenit. Ergo beatitudo | |
| 53 | 4695 cuiuslibet beati est solus Deus.</p><p title="I q. 26 a. 3 s. c."><a name="29559"><span class="ref">[29559] Iª q. 26 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4696 beatitudo unius est maior beatitudine alterius, secundum illud I |
| 4697 Cor. XV, <i>stella differt a stella in claritate</i>. Sed Deo nihil | |
| 53 | 4698 est maius. Ergo beatitudo est aliquid aliud quam Deus.</p><p title="I q. 26 a. 3 co."><a name="29560"><span class="ref">[29560] Iª q. 26 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4699 quod beatitudo intellectualis naturae consistit in actu |
| 4700 intellectus. In quo duo possunt considerari, scilicet obiectum | |
| 4701 actus, quod est intelligibile; et ipse actus, qui est intelligere. | |
| 4702 Si igitur beatitudo consideretur ex parte ipsius obiecti, sic solus | |
| 4703 Deus est beatitudo, quia ex hoc solo est aliquis beatus, quod Deum | |
| 4704 intelligit; secundum illud Augustini, in V libro Confess., | |
| 4705 <i>beatus est qui te novit, etiam si alia ignoret</i>. Sed ex parte | |
| 4706 actus intelligentis, beatitudo est quid creatum in creaturis | |
| 53 | 4707 beatis, in Deo autem est etiam secundum hoc, aliquid increatum.</p><p title="I q. 26 a. 3 ad 1"><a name="29561"><span class="ref">[29561] Iª q. 26 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4708 dicendum quod beatitudo, quantum ad obiectum, est summum bonum |
| 4709 simpliciter, sed quantum ad actum, in creaturis beatis, est summum | |
| 4710 bonum, non simpliciter, sed in genere bonorum participabilium a | |
| 53 | 4711 creatura.</p><p title="I q. 26 a. 3 ad 2"><a name="29562"><span class="ref">[29562] Iª q. 26 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4712 dicendum quod finis est duplex, scilicet cuius et quo, ut |
| 4713 philosophus dicit, scilicet ipsa res, et usus rei, sicut avaro est | |
| 4714 finis pecunia, et acquisitio pecuniae. Creaturae igitur rationalis | |
| 4715 est quidem Deus finis ultimus ut res; beatitudo autem creata ut | |
| 53 | 4716 usus, vel magis fruitio, rei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 26 a. 4 arg. 1"><a name="29563"><span class="ref">[29563] Iª q. 26 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 4717 proceditur. Videtur quod beatitudo divina non complectatur omnes |
| 4718 beatitudines. Sunt enim quaedam beatitudines falsae. Sed in Deo | |
| 4719 nihil potest esse falsum. Ergo divina beatitudo non complectitur | |
| 53 | 4720 omnem beatitudinem.</p><p title="I q. 26 a. 4 arg. 2"><a name="29564"><span class="ref">[29564] Iª q. 26 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4721 quaedam beatitudo, secundum quosdam, consistit in rebus |
| 4722 corporalibus, sicut in voluptatibus, divitiis, et huiusmodi, quae | |
| 4723 quidem Deo convenire non possunt, cum sit incorporeus. Ergo | |
| 53 | 4724 beatitudo eius non complectitur omnem beatitudinem.</p><p title="I q. 26 a. 4 s. c."><a name="29565"><span class="ref">[29565] Iª q. 26 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4725 quod beatitudo est perfectio quaedam. Divina autem perfectio |
| 4726 complectitur omnem perfectionem, ut supra ostensum est. Ergo divina | |
| 53 | 4727 beatitudo complectitur omnem beatitudinem.</p><p title="I q. 26 a. 4 co."><a name="29566"><span class="ref">[29566] Iª q. 26 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4728 quod quidquid est desiderabile in quacumque beatitudine, vel vera |
| 4729 vel falsa, totum eminentius in divina beatitudine praeexistit. De | |
| 4730 contemplativa enim felicitate, habet continuam et certissimam | |
| 4731 contemplationem sui et omnium aliorum, de activa vero, | |
| 4732 gubernationem totius universi. De terrena vero felicitate, quae | |
| 4733 consistit in voluptate, divitiis, potestate, dignitate et fama, | |
| 4734 secundum Boetium, in III de Consol., habet gaudium de se et de | |
| 4735 omnibus aliis, pro delectatione, pro divitiis, habet omnimodam | |
| 4736 sufficientiam, quam divitiae promittunt, pro potestate, | |
| 4737 omnipotentiam, pro dignitate, omnium regimen, pro fama vero, | |
| 53 | 4738 admirationem totius creaturae.</p><p title="I q. 26 a. 4 ad 1"><a name="29567"><span class="ref">[29567] Iª q. 26 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4739 dicendum quod beatitudo aliqua secundum hoc est falsa, secundum |
| 4740 quod deficit a ratione verae beatitudinis, et sic non est in Deo. | |
| 4741 Sed quidquid habet de similitudine, quantumcumque tenui, | |
| 53 | 4742 beatitudinis, totum praeexistit in divina beatitudine.</p><p title="I q. 26 a. 4 ad 2"><a name="29568"><span class="ref">[29568] Iª q. 26 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4743 dicendum quod bona quae sunt in corporalibus corporaliter, in Deo |
| 4744 sunt spiritualiter, secundum modum suum. Et haec dicta sufficiant | |
| 53 | 4745 de his quae pertinent ad divinae essentiae unitatem.</p></div></div><div class="q" id="q27"><h2>Quaestio 27</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 27 pr."><a name="29569"><span class="ref">[29569] |
| 4746 Iª q. 27 pr.</span></a> Consideratis autem his quae ad divinae | |
| 28 | 4747 essentiae unitatem pertinent, restat considerare de his quae |
| 4748 pertinent ad Trinitatem personarum in divinis. Et quia personae | |
| 4749 divinae secundum relationes originis distinguuntur, secundum | |
| 4750 ordinem doctrinae prius considerandum est de origine, sive de | |
| 4751 processione, secundo, de relationibus originis; tertio, de | |
| 4752 personis. Circa processionem quaeruntur quinque. Primo, utrum | |
| 4753 processio sit in divinis. Secundo, utrum aliqua processio in | |
| 4754 divinis generatio dici possit. Tertio, utrum praeter generationem | |
| 4755 aliqua alia processio possit esse in divinis. Quarto, utrum illa | |
| 4756 alia processio possit dici generatio. Quinto, utrum in divinis sint | |
| 53 | 4757 plures processiones quam duae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 27 a. 1 arg. 1"><a name="29570"><span class="ref">[29570] Iª q. 27 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 4758 proceditur. Videtur quod in Deo non possit esse aliqua processio. |
| 4759 Processio enim significat motum ad extra. Sed in divinis nihil est | |
| 53 | 4760 mobile, neque extraneum. Ergo neque processio.</p><p title="I q. 27 a. 1 arg. 2"><a name="29571"><span class="ref">[29571] Iª q. 27 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 4761 procedens est diversum ab eo a quo procedit. Sed in Deo non est |
| 4762 aliqua diversitas, sed summa simplicitas. Ergo in Deo non est | |
| 53 | 4763 processio aliqua.</p><p title="I q. 27 a. 1 arg. 3"><a name="29572"><span class="ref">[29572] Iª q. 27 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4764 procedere ab alio videtur rationi primi principii repugnare. Sed |
| 4765 Deus est primum principium, ut supra ostensum est. Ergo in Deo | |
| 53 | 4766 processio locum non habet.</p><p title="I q. 27 a. 1 s. c."><a name="29573"><span class="ref">[29573] Iª q. 27 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 4767 quod dicit dominus, Ioan. VIII, <i>ego ex Deo processi</i>.</p><p title="I q. 27 a. 1 co."><a name="29574"><span class="ref">[29574] Iª q. 27 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 4768 quod divina Scriptura, in rebus divinis, nominibus ad processionem |
| 4769 pertinentibus utitur. Hanc autem processionem diversi diversimode | |
| 4770 acceperunt. Quidam enim acceperunt hanc processionem secundum quod | |
| 4771 effectus procedit a causa. Et sic accepit Arius, dicens filium | |
| 4772 procedere a patre sicut primam eius creaturam, et spiritum sanctum | |
| 4773 procedere a patre et filio sicut creaturam utriusque. Et secundum | |
| 4774 hoc, neque filius neque spiritus sanctus esset verus Deus. Quod est | |
| 4775 contra id quod dicitur de filio, I Ioan. ult., <i>ut simus in vero | |
| 4776 filio eius, hic est verus Deus</i>. Et de spiritu sancto dicitur, I | |
| 4777 Cor. VI, <i>nescitis quia membra vestra templum sunt spiritus | |
| 4778 sancti?</i> Templum autem habere solius Dei est. Alii vero hanc | |
| 4779 processionem acceperunt secundum quod causa dicitur procedere in | |
| 4780 effectum, inquantum vel movet ipsum, vel similitudinem suam ipsi | |
| 4781 imprimit. Et sic accepit Sabellius, dicens ipsum Deum patrem filium | |
| 4782 dici, secundum quod carnem assumpsit ex virgine. Et eundem dicit | |
| 4783 spiritum sanctum, secundum quod creaturam rationalem sanctificat, | |
| 4784 et ad vitam movet. Huic autem acceptioni repugnant verba domini de | |
| 4785 se dicentis, Ioan. V, <i>non potest facere a se filius | |
| 4786 quidquam</i>; et multa alia, per quae ostenditur quod non est ipse | |
| 4787 pater qui filius. Si quis autem diligenter consideret, uterque | |
| 4788 accepit processionem secundum quod est ad aliquid extra, unde | |
| 4789 neuter posuit processionem in ipso Deo. Sed, cum omnis processio | |
| 4790 sit secundum aliquam actionem, sicut secundum actionem quae tendit | |
| 4791 in exteriorem materiam, est aliqua processio ad extra; ita secundum | |
| 4792 actionem quae manet in ipso agente, attenditur processio quaedam ad | |
| 4793 intra. Et hoc maxime patet in intellectu, cuius actio, scilicet | |
| 4794 intelligere, manet in intelligente. Quicumque enim intelligit, ex | |
| 4795 hoc ipso quod intelligit, procedit aliquid intra ipsum, quod est | |
| 4796 conceptio rei intellectae, ex vi intellectiva proveniens, et ex | |
| 4797 eius notitia procedens. Quam quidem conceptionem vox significat, et | |
| 4798 dicitur verbum cordis, significatum verbo vocis. Cum autem Deus sit | |
| 4799 super omnia, ea quae in Deo dicuntur, non sunt intelligenda | |
| 4800 secundum modum infimarum creaturarum, quae sunt corpora; sed | |
| 4801 secundum similitudinem supremarum creaturarum, quae sunt | |
| 4802 intellectuales substantiae; a quibus etiam similitudo accepta | |
| 4803 deficit a repraesentatione divinorum. Non ergo accipienda est | |
| 4804 processio secundum quod est in corporalibus, vel per motum localem, | |
| 4805 vel per actionem alicuius causae in exteriorem effectum, ut calor a | |
| 4806 calefaciente in calefactum; sed secundum emanationem | |
| 4807 intelligibilem, utpote verbi intelligibilis a dicente, quod manet | |
| 53 | 4808 in ipso. Et sic fides Catholica processionem ponit in divinis.</p><p title="I q. 27 a. 1 ad 1"><a name="29575"><span class="ref">[29575] Iª q. 27 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4809 dicendum quod obiectio illa procedit de processione quae est motus |
| 4810 localis, vel quae est secundum actionem tendentem in exteriorem | |
| 4811 materiam, vel in exteriorem effectum, talis autem processio non est | |
| 53 | 4812 in divinis, ut dictum est.</p><p title="I q. 27 a. 1 ad 2"><a name="29576"><span class="ref">[29576] Iª q. 27 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4813 dicendum quod id quod procedit secundum processionem quae est ad |
| 4814 extra, oportet esse diversum ab eo a quo procedit. Sed id quod | |
| 4815 procedit ad intra processu intelligibili, non oportet esse | |
| 4816 diversum, imo, quanto perfectius procedit, tanto magis est unum cum | |
| 4817 eo a quo procedit. Manifestum est enim quod quanto aliquid magis | |
| 4818 intelligitur, tanto conceptio intellectualis est magis intima | |
| 4819 intelligenti, et magis unum, nam intellectus secundum hoc quod actu | |
| 4820 intelligit, secundum hoc fit unum cum intellecto. Unde, cum divinum | |
| 4821 intelligere sit in fine perfectionis, ut supra dictum est, necesse | |
| 4822 est quod verbum divinum sit perfecte unum cum eo a quo procedit, | |
| 53 | 4823 absque omni diversitate.</p><p title="I q. 27 a. 1 ad 3"><a name="29577"><span class="ref">[29577] Iª q. 27 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4824 dicendum quod procedere a principio ut extraneum et diversum, |
| 4825 repugnat rationi primi principii, sed procedere ut intimum et | |
| 4826 absque diversitate, per modum intelligibilem, includitur in ratione | |
| 4827 primi principii. Cum enim dicimus aedificatorem principium domus, | |
| 4828 in ratione huius principii includitur conceptio suae artis, et | |
| 4829 includeretur in ratione primi principii, si aedificator esset | |
| 4830 primum principium. Deus autem, qui est primum principium rerum, | |
| 53 | 4831 comparatur ad res creatas ut artifex ad artificiata.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 27 a. 2 arg. 1"><a name="29578"><span class="ref">[29578] Iª q. 27 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 4832 proceditur. Videtur quod processio quae est in divinis, non possit |
| 4833 dici generatio. Generatio enim est mutatio de non esse in esse, | |
| 4834 corruptioni opposita; et utriusque subiectum est materia. Sed nihil | |
| 4835 horum competit divinis. Ergo non potest generatio esse in | |
| 53 | 4836 divinis.</p><p title="I q. 27 a. 2 arg. 2"><a name="29579"><span class="ref">[29579] Iª q. 27 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 4837 Deo est processio secundum modum intelligibilem, ut dictum est. Sed |
| 4838 in nobis talis processio non dicitur generatio. Ergo neque in | |
| 53 | 4839 Deo.</p><p title="I q. 27 a. 2 arg. 3"><a name="29580"><span class="ref">[29580] Iª q. 27 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 4840 genitum accipit esse a generante. Esse ergo cuiuslibet geniti est |
| 4841 esse receptum. Sed nullum esse receptum est per se subsistens. Cum | |
| 4842 igitur esse divinum sit esse per se subsistens, ut supra probatum | |
| 4843 est, sequitur quod nullius geniti esse sit esse divinum. Non est | |
| 53 | 4844 ergo generatio in divinis.</p><p title="I q. 27 a. 2 s. c."><a name="29581"><span class="ref">[29581] Iª q. 27 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 4845 quod dicitur in Psalmo II, <i>ego hodie genui te</i>.</p><p title="I q. 27 a. 2 co."><a name="29582"><span class="ref">[29582] Iª q. 27 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 4846 quod processio verbi in divinis dicitur generatio. Ad cuius |
| 4847 evidentiam, sciendum est quod nomine generationis dupliciter | |
| 4848 utimur. Uno modo, communiter ad omnia generabilia et corruptibilia, | |
| 4849 et sic generatio nihil aliud est quam mutatio de non esse ad esse. | |
| 4850 Alio modo, proprie in viventibus, et sic generatio significat | |
| 4851 originem alicuius viventis a principio vivente coniuncto. Et haec | |
| 4852 proprie dicitur nativitas. Non tamen omne huiusmodi dicitur | |
| 4853 genitum, sed proprie quod procedit secundum rationem similitudinis. | |
| 4854 Unde pilus vel capillus non habet rationem geniti et filii, sed | |
| 4855 solum quod procedit secundum rationem similitudinis, non | |
| 4856 cuiuscumque, nam vermes qui generantur in animalibus, non habent | |
| 4857 rationem generationis et filiationis, licet sit similitudo secundum | |
| 4858 genus, sed requiritur ad rationem talis generationis, quod procedat | |
| 4859 secundum rationem similitudinis in natura eiusdem speciei, sicut | |
| 4860 homo procedit ab homine, et equus ab equo. In viventibus autem quae | |
| 4861 de potentia in actum vitae procedunt, sicut sunt homines et | |
| 4862 animalia, generatio utramque generationem includit. Si autem sit | |
| 4863 aliquod vivens cuius vita non exeat de potentia in actum, | |
| 4864 processio, si qua in tali vivente invenitur, excludit omnino primam | |
| 4865 rationem generationis; sed potest habere rationem generationis quae | |
| 4866 est propria viventium. Sic igitur processio verbi in divinis habet | |
| 4867 rationem generationis. Procedit enim per modum intelligibilis | |
| 4868 actionis, quae est operatio vitae, et a principio coniuncto, ut | |
| 4869 supra iam dictum est, et secundum rationem similitudinis, quia | |
| 4870 conceptio intellectus est similitudo rei intellectae, et in eadem | |
| 4871 natura existens, quia in Deo idem est intelligere et esse, ut supra | |
| 4872 ostensum est. Unde processio verbi in divinis dicitur generatio, et | |
| 53 | 4873 ipsum verbum procedens dicitur filius.</p><p title="I q. 27 a. 2 ad 1"><a name="29583"><span class="ref">[29583] Iª q. 27 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4874 dicendum quod obiectio illa procedit de generatione secundum |
| 4875 rationem primam, prout importat exitum de potentia in actum. Et sic | |
| 53 | 4876 non invenitur in divinis, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 27 a. 2 ad 2"><a name="29584"><span class="ref">[29584] Iª q. 27 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4877 dicendum quod intelligere in nobis non est ipsa substantia |
| 4878 intellectus, unde verbum quod secundum intelligibilem operationem | |
| 4879 procedit in nobis, non est eiusdem naturae cum eo a quo procedit. | |
| 4880 Unde non proprie et complete competit sibi ratio generationis. Sed | |
| 4881 intelligere divinum est ipsa substantia intelligentis, ut supra | |
| 4882 ostensum est, unde verbum procedens procedit ut eiusdem naturae | |
| 4883 subsistens. Et propter hoc proprie dicitur genitum et filius. Unde | |
| 4884 et his quae pertinent ad generationem viventium, utitur Scriptura | |
| 4885 ad significandam processionem divinae sapientiae, scilicet | |
| 4886 conceptione et partu, dicitur enim ex persona divinae sapientiae, | |
| 4887 Proverb. VIII, <i>nondum erant abyssi, et ego iam concepta eram; | |
| 4888 ante colles ego parturiebar</i>. Sed in intellectu nostro utimur | |
| 4889 nomine conceptionis, secundum quod in verbo nostri intellectus | |
| 4890 invenitur similitudo rei intellectae, licet non inveniatur naturae | |
| 53 | 4891 identitas.</p><p title="I q. 27 a. 2 ad 3"><a name="29585"><span class="ref">[29585] Iª q. 27 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4892 dicendum quod non omne acceptum est receptum in aliquo subiecto, |
| 4893 alioquin non posset dici quod tota substantia rei creatae sit | |
| 4894 accepta a Deo, cum totius substantiae non sit aliquod subiectum | |
| 4895 receptivum. Sic igitur id quod est genitum in divinis, accipit esse | |
| 4896 a generante, non tanquam illud esse sit receptum in aliqua materia | |
| 4897 vel subiecto (quod repugnat subsistentiae divini esse); sed | |
| 4898 secundum hoc dicitur esse acceptum, inquantum procedens ab alio | |
| 4899 habet esse divinum, non quasi aliud ab esse divino existens. In | |
| 4900 ipsa enim perfectione divini esse continetur et verbum | |
| 4901 intelligibiliter procedens, et principium verbi; sicut et | |
| 53 | 4902 quaecumque ad eius perfectionem pertinent, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 27 a. 3 arg. 1"><a name="29586"><span class="ref">[29586] Iª q. 27 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 4903 proceditur. Videtur quod non sit in divinis alia processio a |
| 4904 generatione verbi. Eadem enim ratione erit aliqua alia processio ab | |
| 4905 illa alia processione, et sic procederetur in infinitum, quod est | |
| 4906 inconveniens. Standum est igitur in primo, ut sit una tantum | |
| 53 | 4907 processio in divinis.</p><p title="I q. 27 a. 3 arg. 2"><a name="29587"><span class="ref">[29587] Iª q. 27 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 4908 omni natura invenitur tantum unus modus communicationis illius |
| 4909 naturae, et hoc ideo est, quia operationes secundum terminos habent | |
| 4910 unitatem et diversitatem. Sed processio in divinis non est nisi | |
| 4911 secundum communicationem divinae naturae. Cum igitur sit una tantum | |
| 4912 natura divina, ut supra ostensum est, relinquitur quod una sit | |
| 53 | 4913 tantum processio in divinis.</p><p title="I q. 27 a. 3 arg. 3"><a name="29588"><span class="ref">[29588] Iª q. 27 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 4914 sit in divinis alia processio ab intelligibili processione verbi, |
| 4915 non erit nisi processio amoris, quae est secundum voluntatis | |
| 4916 operationem. Sed talis processio non potest esse alia a processione | |
| 4917 intellectus intelligibili, quia voluntas in Deo non est aliud ab | |
| 4918 intellectu, ut supra ostensum est. Ergo in Deo non est alia | |
| 53 | 4919 processio praeter processionem verbi.</p><p title="I q. 27 a. 3 s. c."><a name="29589"><span class="ref">[29589] Iª q. 27 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4920 quod spiritus sanctus procedit a patre, ut dicitur Ioan. XV. Ipse |
| 4921 autem est alius a filio, secundum illud Ioan. XIV, <i>rogabo patrem | |
| 4922 meum, et alium Paracletum dabit vobis</i>. Ergo in divinis est alia | |
| 53 | 4923 processio praeter processionem verbi.</p><p title="I q. 27 a. 3 co."><a name="29590"><span class="ref">[29590] Iª q. 27 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4924 quod in divinis sunt duae processiones, scilicet processio verbi, |
| 4925 et quaedam alia. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod in | |
| 4926 divinis non est processio nisi secundum actionem quae non tendit in | |
| 4927 aliquid extrinsecum, sed manet in ipso agente. Huiusmodi autem | |
| 4928 actio in intellectuali natura est actio intellectus et actio | |
| 4929 voluntatis. Processio autem verbi attenditur secundum actionem | |
| 4930 intelligibilem. Secundum autem operationem voluntatis invenitur in | |
| 4931 nobis quaedam alia processio, scilicet processio amoris, secundum | |
| 4932 quam amatum est in amante, sicut per conceptionem verbi res dicta | |
| 4933 vel intellecta, est in intelligente. Unde et praeter processionem | |
| 4934 verbi, ponitur alia processio in divinis, quae est processio | |
| 53 | 4935 amoris.</p><p title="I q. 27 a. 3 ad 1"><a name="29591"><span class="ref">[29591] Iª q. 27 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4936 dicendum quod non est necessarium procedere in divinis |
| 4937 processionibus in infinitum. Processio enim quae est ad intra in | |
| 53 | 4938 intellectuali natura, terminatur in processione voluntatis.</p><p title="I q. 27 a. 3 ad 2"><a name="29592"><span class="ref">[29592] Iª q. 27 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4939 dicendum quod quidquid est in Deo, est Deus, ut supra ostensum est, |
| 4940 quod non contingit in aliis rebus. Et ideo per quamlibet | |
| 4941 processionem quae non est ad extra, communicatur divina natura, non | |
| 53 | 4942 autem aliae naturae.</p><p title="I q. 27 a. 3 ad 3"><a name="29593"><span class="ref">[29593] Iª q. 27 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4943 dicendum quod, licet in Deo non sit aliud voluntas et intellectus, |
| 4944 tamen de ratione voluntatis et intellectus est, quod processiones | |
| 4945 quae sunt secundum actionem utriusque, se habeant secundum quendam | |
| 4946 ordinem. Non enim est processio amoris nisi in ordine ad | |
| 4947 processionem verbi, nihil enim potest voluntate amari, nisi sit in | |
| 4948 intellectu conceptum. Sicut igitur attenditur quidam ordo verbi ad | |
| 4949 principium a quo procedit, licet in divinis sit eadem substantia | |
| 4950 intellectus et conceptio intellectus; ita, licet in Deo sit idem | |
| 4951 voluntas et intellectus, tamen, quia de ratione amoris est quod non | |
| 4952 procedat nisi a conceptione intellectus, habet ordinis | |
| 53 | 4953 distinctionem processio amoris a processione verbi in divinis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 27 a. 4 arg. 1"><a name="29594"><span class="ref">[29594] Iª q. 27 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 4954 proceditur. Videtur quod processio amoris in divinis sit generatio. |
| 4955 Quod enim procedit in similitudine naturae in viventibus, dicitur | |
| 4956 generatum et nascens. Sed id quod procedit in divinis per modum | |
| 4957 amoris, procedit in similitudine naturae, alias esset extraneum a | |
| 4958 natura divina, et sic esset processio ad extra. Ergo quod procedit | |
| 53 | 4959 in divinis per modum amoris, procedit ut genitum et nascens.</p><p title="I q. 27 a. 4 arg. 2"><a name="29595"><span class="ref">[29595] Iª q. 27 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 4960 similitudo est de ratione verbi, ita est etiam de ratione amoris, |
| 4961 unde dicitur Eccli. XIII, quod <i>omne animal diligit simile | |
| 4962 sibi</i>. Si igitur ratione similitudinis verbo procedenti convenit | |
| 4963 generari et nasci, videtur etiam quod amori procedenti convenit | |
| 53 | 4964 generari.</p><p title="I q. 27 a. 4 arg. 3"><a name="29596"><span class="ref">[29596] Iª q. 27 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 4965 est in genere quod non est in aliqua eius specie. Si igitur in |
| 4966 divinis sit quaedam processio amoris, oportet quod, praeter hoc | |
| 4967 nomen commune, habeat aliquod nomen speciale. Sed non est aliud | |
| 4968 nomen dare nisi generatio. Ergo videtur quod processio amoris in | |
| 53 | 4969 divinis sit generatio.</p><p title="I q. 27 a. 4 s. c."><a name="29597"><span class="ref">[29597] Iª q. 27 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4970 quia secundum hoc sequeretur quod spiritus sanctus, qui procedit ut |
| 4971 amor, procederet ut genitus. Quod est contra illud Athanasii, | |
| 4972 <i>spiritus sanctus a patre et filio non factus nec creatus nec | |
| 53 | 4973 genitus, sed procedens</i>.</p><p title="I q. 27 a. 4 co."><a name="29598"><span class="ref">[29598] Iª q. 27 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4974 quod processio amoris in divinis non debet dici generatio. Ad cuius |
| 4975 evidentiam, sciendum est quod haec est differentia inter | |
| 4976 intellectum et voluntatem, quod intellectus fit in actu per hoc | |
| 4977 quod res intellecta est in intellectu secundum suam similitudinem, | |
| 4978 voluntas autem fit in actu, non per hoc quod aliqua similitudo | |
| 4979 voliti sit in voluntate, sed ex hoc quod voluntas habet quandam | |
| 4980 inclinationem in rem volitam. Processio igitur quae attenditur | |
| 4981 secundum rationem intellectus, est secundum rationem similitudinis, | |
| 4982 et intantum potest habere rationem generationis, quia omne generans | |
| 4983 generat sibi simile. Processio autem quae attenditur secundum | |
| 4984 rationem voluntatis, non consideratur secundum rationem | |
| 4985 similitudinis, sed magis secundum rationem impellentis et moventis | |
| 4986 in aliquid. Et ideo quod procedit in divinis per modum amoris, non | |
| 4987 procedit ut genitum vel ut filius, sed magis procedit ut spiritus, | |
| 4988 quo nomine quaedam vitalis motio et impulsio designatur, prout | |
| 4989 aliquis ex amore dicitur moveri vel impelli ad aliquid | |
| 53 | 4990 faciendum.</p><p title="I q. 27 a. 4 ad 1"><a name="29599"><span class="ref">[29599] Iª q. 27 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4991 dicendum quod quidquid est in divinis, est unum cum divina natura. |
| 4992 Unde ex parte huius unitatis non potest accipi propria ratio huius | |
| 4993 processionis vel illius, secundum quam una distinguatur ab alia, | |
| 4994 sed oportet quod propria ratio huius vel illius processionis | |
| 4995 accipiatur secundum ordinem unius processionis ad aliam. Huiusmodi | |
| 4996 autem ordo attenditur secundum rationem voluntatis et intellectus. | |
| 4997 Unde secundum horum propriam rationem sortitur in divinis nomen | |
| 4998 utraque processio, quod imponitur ad propriam rationem rei | |
| 4999 significandam. Et inde est quod procedens per modum amoris et | |
| 53 | 5000 divinam naturam accipit, et tamen non dicitur natum.</p><p title="I q. 27 a. 4 ad 2"><a name="29600"><span class="ref">[29600] Iª q. 27 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5001 dicendum quod similitudo aliter pertinet ad verbum, et aliter ad |
| 5002 amorem. Nam ad verbum pertinet inquantum ipsum est quaedam | |
| 5003 similitudo rei intellectae, sicut genitum est similitudo | |
| 5004 generantis, sed ad amorem pertinet, non quod ipse amor sit | |
| 5005 similitudo, sed inquantum similitudo est principium amandi. Unde | |
| 5006 non sequitur quod amor sit genitus, sed quod genitum sit principium | |
| 53 | 5007 amoris.</p><p title="I q. 27 a. 4 ad 3"><a name="29601"><span class="ref">[29601] Iª q. 27 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5008 dicendum quod Deum nominare non possumus nisi ex creaturis, ut |
| 5009 dictum est supra. Et quia in creaturis communicatio naturae non est | |
| 5010 nisi per generationem, processio in divinis non habet proprium vel | |
| 5011 speciale nomen nisi generationis. Unde processio quae non est | |
| 5012 generatio, remansit sine speciali nomine. Sed potest nominari | |
| 53 | 5013 spiratio, quia est processio spiritus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 27 a. 5 arg. 1"><a name="29602"><span class="ref">[29602] Iª q. 27 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 5014 proceditur. Videtur quod sint plures processiones in divinis quam |
| 5015 duae. Sicut enim scientia et voluntas attribuitur Deo, ita et | |
| 5016 potentia. Si igitur secundum intellectum et voluntatem accipiuntur | |
| 5017 in Deo duae processiones, videtur quod tertia sit accipienda | |
| 53 | 5018 secundum potentiam.</p><p title="I q. 27 a. 5 arg. 2"><a name="29603"><span class="ref">[29603] Iª q. 27 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5019 bonitas maxime videtur esse principium processionis, cum bonum |
| 5020 dicatur diffusivum sui esse. Videtur igitur quod secundum bonitatem | |
| 53 | 5021 aliqua processio in divinis accipi debeat.</p><p title="I q. 27 a. 5 arg. 3"><a name="29604"><span class="ref">[29604] Iª q. 27 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, maior |
| 28 | 5022 est fecunditatis virtus in Deo quam in nobis. Sed in nobis non est |
| 5023 tantum una processio verbi, sed multae, quia ex uno verbo in nobis | |
| 5024 procedit aliud verbum; et similiter ex uno amore alius amor. Ergo | |
| 53 | 5025 et in Deo sunt plures processiones quam duae.</p><p title="I q. 27 a. 5 s. c."><a name="29605"><span class="ref">[29605] Iª q. 27 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5026 quod in Deo non sunt nisi duo procedentes, scilicet filius et |
| 53 | 5027 spiritus sanctus. Ergo sunt ibi tantum duae processiones.</p><p title="I q. 27 a. 5 co."><a name="29606"><span class="ref">[29606] Iª q. 27 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5028 quod processiones in divinis accipi non possunt nisi secundum |
| 5029 actiones quae in agente manent. Huiusmodi autem actiones in natura | |
| 5030 intellectuali et divina non sunt nisi duae, scilicet intelligere et | |
| 5031 velle. Nam sentire, quod etiam videtur esse operatio in sentiente, | |
| 5032 est extra naturam intellectualem, neque totaliter est remotum a | |
| 5033 genere actionum quae sunt ad extra; nam sentire perficitur per | |
| 5034 actionem sensibilis in sensum. Relinquitur igitur quod nulla alia | |
| 53 | 5035 processio possit esse in Deo, nisi verbi et amoris.</p><p title="I q. 27 a. 5 ad 1"><a name="29607"><span class="ref">[29607] Iª q. 27 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5036 dicendum quod potentia est principium agendi in aliud, unde |
| 5037 secundum potentiam accipitur actio ad extra. Et sic secundum | |
| 5038 attributum potentiae non accipitur processio divinae personae, sed | |
| 53 | 5039 solum processio creaturarum.</p><p title="I q. 27 a. 5 ad 2"><a name="29608"><span class="ref">[29608] Iª q. 27 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5040 dicendum quod bonum, sicut dicit Boetius in libro de Hebd., |
| 5041 pertinet ad essentiam et non ad operationem, nisi forte sicut | |
| 5042 obiectum voluntatis. Unde, cum processiones divinas secundum | |
| 5043 aliquas actiones necesse sit accipere, secundum bonitatem et | |
| 5044 huiusmodi alia attributa non accipiuntur aliae processiones nisi | |
| 5045 verbi et amoris, secundum quod Deus suam essentiam, veritatem et | |
| 53 | 5046 bonitatem intelligit et amat.</p><p title="I q. 27 a. 5 ad 3"><a name="29609"><span class="ref">[29609] Iª q. 27 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5047 dicendum quod, sicut supra habitum est, Deus uno simplici actu |
| 5048 omnia intelligit, et similiter omnia vult. Unde in eo non potest | |
| 5049 esse processio verbi ex verbo, neque amoris ex amore, sed est in eo | |
| 5050 solum unum verbum perfectum, et unus amor perfectus. Et in hoc eius | |
| 53 | 5051 perfecta fecunditas manifestatur.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 5052 <p><a href="sth1003.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 5053 <a href="sth1028.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 5054 <br/> | |
| 5055 <hr/> | |
| 5056 <br/> | |
| 5057 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 5058 hanc editionem<br/> | |
| 5059 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 5060 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 5061 </div></body> | |
| 5062 </html> |
