|
36
|
1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
|
|
|
2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
|
|
|
3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
|
|
|
4 <head>
|
|
|
5 <meta name="generator" content=
|
|
|
6 "HTML Tidy for Cygwin (vers 25 March 2009), see www.w3.org" />
|
|
|
7 <meta http-equiv="Content-Type" content=
|
|
|
8 "text/html; charset=us-ascii" />
|
|
|
9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
|
|
|
10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
|
|
|
11 <meta name="keywords" content=
|
|
|
12 "Thomas de Aquino, Corpus Thomisticum" />
|
|
|
13 <meta name="language" content="Latin" />
|
|
|
14 <meta name="security" content="public" />
|
|
|
15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
|
|
|
16 <meta name="author" content="Enrique Alarcón" />
|
|
|
17 <meta name="abstract" content="" />
|
|
|
18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
|
|
|
19 "text/css" />
|
|
|
20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
|
|
|
21 "text/css" />
|
|
|
22 <title>Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura, cap.
|
|
|
23 18-19</title>
|
|
|
24 </head>
|
|
|
25 <body>
|
|
|
26 <div class="tres"><a href="http://www.corpusthomisticum.org/">CORPUS THOMISTICUM</a></div>
|
|
|
27 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
|
|
|
28 <div class="uno">Super Evangelium S. Ioannis lectura</div>
|
|
|
29 <div class="dos">a capite XVIII ad caput XIX</div>
|
|
|
30 <br />
|
|
|
31 <div class="centro">
|
|
|
32 <table align="center" summary="Imago">
|
|
|
33 <tr>
|
|
|
34 <th><img src="icons/crux190.jpg" width="164" height="190" border=
|
|
|
35 "0" alt="Thomas de Aquino a Beato Angelico depictus" align=
|
|
|
36 "middle" /></th>
|
|
|
37 </tr>
|
|
|
38 </table>
|
|
|
39 <br />
|
|
|
40 <span class="tres">Textum Taurini 1952 editum<br />
|
|
|
41 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
|
|
|
42 magneticas<br />
|
|
|
43 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br />
|
|
|
44 <br /></span><br />
|
|
|
45 <hr />
|
|
|
46 <br />
|
|
|
47 <p><a href="cih13.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
|
|
|
48 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a>
|
|
|
49 <a href="cih20.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
|
|
|
50 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
|
|
|
51 <script language="JavaScript" type="text/javascript">
|
|
|
52 //<![CDATA[
|
|
30
|
53 <!--
|
|
|
54 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
|
|
|
55 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
|
|
|
56 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
|
|
|
57 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
|
|
|
58 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
|
|
|
59 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum');
|
|
|
60 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia');
|
|
|
61 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
|
|
|
62 document.write('<OPTION VALUE="none">-------------------------------------------');
|
|
|
63 document.write('<OPTION VALUE="#87540">Super Io., cap. 18 l. 1');
|
|
|
64 document.write('<OPTION VALUE="#87541">Super Io., cap. 18 l. 2');
|
|
|
65 document.write('<OPTION VALUE="#87542">Super Io., cap. 18 l. 3');
|
|
|
66 document.write('<OPTION VALUE="#87543">Super Io., cap. 18 l. 4');
|
|
|
67 document.write('<OPTION VALUE="#87544">Super Io., cap. 18 l. 5');
|
|
|
68 document.write('<OPTION VALUE="#87545">Super Io., cap. 18 l. 6');
|
|
|
69 document.write('<OPTION VALUE="#87546">Super Io., cap. 19 l. 1');
|
|
|
70 document.write('<OPTION VALUE="#87547">Super Io., cap. 19 l. 2');
|
|
|
71 document.write('<OPTION VALUE="#87548">Super Io., cap. 19 l. 3');
|
|
|
72 document.write('<OPTION VALUE="#87549">Super Io., cap. 19 l. 4');
|
|
|
73 document.write('<OPTION VALUE="#87550">Super Io., cap. 19 l. 5');
|
|
|
74 document.write('<OPTION VALUE="#87551">Super Io., cap. 19 l. 6');
|
|
36
|
75 document.write('<\/SELECT>');
|
|
30
|
76 document.write('<BR><BR>');
|
|
|
77 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
|
|
36
|
78 document.write('<\/FORM>');
|
|
30
|
79 // -->
|
|
36
|
80 //]]>
|
|
|
81 </script><br />
|
|
|
82 <hr />
|
|
|
83 <br /></div>
|
|
|
84 <div class="C">Caput 18</div>
|
|
|
85 <div class="D">Lectio 1</div>
|
|
|
86 <p title="Super Io., cap. 18 l. 1"><a name="87540"><span class=
|
|
|
87 "ref">[87540] Super Io., cap. 18 l. 1</span></a> Supra, ante
|
|
|
88 passionem, dominus praeparavit discipulos suos, multipliciter
|
|
|
89 informando exemplis, confortando verbis, et promovendo suffragiis;
|
|
|
90 hic Evangelista accedit ad narrandum eius passionem, et primo
|
|
|
91 proponit mysterium passionis; secundo gloriam resurrectionis, XX
|
|
|
92 cap. ibi <i>una autem sabbati</i> et cetera. Passio autem Christi
|
|
|
93 partim completa est per Iudaeos, partim per gentiles. Primo ergo
|
|
|
94 describit passionem Christi quantum ad ea quae passus est per
|
|
|
95 Iudaeos; secundo quantum ad ea quae passus est per gentiles, XIX
|
|
|
96 cap., ibi <i>tunc apprehendit Pilatus</i> et cetera. Circa primum
|
|
|
97 tria facit. Primo ostendit quomodo a discipulo dominus traditur;
|
|
|
98 secundo quomodo a ministris principibus praesentatur, ibi <i>cohors
|
|
|
99 ergo, et tribunus, et ministri Iudaeorum comprehenderunt Iesum</i>;
|
|
|
100 tertio quomodo a principibus apud praesidem accusatur, ibi
|
|
|
101 <i>adducunt ergo Iesum</i> et cetera. Circa proditionem discipuli
|
|
|
102 tria tangit Evangelista. Primo quidem locum; secundo apparatum, ibi
|
|
|
103 <i>Iudas ergo cum accepisset cohortem (...) venit illuc cum
|
|
|
104 lanternis</i> etc.; tertio promptum Christi affectum ad proditionem
|
|
|
105 sustinendam, ibi <i>Iesus itaque sciens omnia quae ventura erant
|
|
|
106 super eum, processit</i> et cetera. Locus autem ostenditur
|
|
|
107 proditioni congruus ex tribus: quia a civitate remotus, in se
|
|
|
108 occultus et conclusus, et proditori notus. Remotus quidem erat a
|
|
|
109 civitate, unde facilius Iudas poterat facere quod intendebat: unde
|
|
|
110 dicit <i>haec cum dixisset</i>, scilicet quae supra dicta sunt. Sed
|
|
|
111 cum ea quae dixit, pertinerent ad Christi orationem, convenientius
|
|
|
112 dixisset Evangelista: haec cum orasset. Sed hoc fecit Evangelista
|
|
|
113 ut ostendat hanc orationem non propter sui necessitatem fecisse,
|
|
|
114 quia ipse erat qui orabat ut homo, et exaudiebat ut Deus: sed hoc
|
|
|
115 propter nostram instructionem. Unde erat quasi quaedam dictio.
|
|
|
116 <i>Egressus est cum discipulis suis</i>, non quidem continuo,
|
|
|
117 secundum Augustinum, post eius orationem, cum alia quaedam
|
|
|
118 intervenerint narrata ab aliis Evangelistis, ab isto autem
|
|
|
119 praetermissa, scilicet quod facta fuit contentio inter discipulos
|
|
|
120 quis eorum videretur esse maior, Lc. XXII, 24. Interim etiam dixit
|
|
|
121 Iesus Petro: <i>ecce Satanas expetivit vos ut cribraret sicut
|
|
|
122 triticum. Ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua</i>:
|
|
|
123 ut Lucas narrat ibid. 31. Dixerunt etiam discipuli hymnum cum
|
|
|
124 domino, ut narrant Matthaeus et Marcus. Sic ergo non est
|
|
|
125 intelligendum, quod cum hoc dixisset, statim egrederetur: sed quia
|
|
|
126 non ante egressus est quam dixisset. <i>Egressus est</i>, inquam,
|
|
|
127 <i>trans torrentem Cedron</i>. Sed Matthaeus et Marcus dicunt, quod
|
|
|
128 exierunt in montem oliveti, et tunc venit cum illis in villam quae
|
|
|
129 dicitur Gethsemani. In quo nulla est contrarietas, quod idem locus
|
|
|
130 est quem Ioannes commemorat et Matthaeus: torrens enim Cedron est
|
|
|
131 ad radices montis oliveti, ubi etiam est villa quae dicitur
|
|
|
132 Gethsemani. Cedron autem in Graeco est genitivus pluralis; quasi
|
|
|
133 dicat: trans torrentem cedrorum. Forte erant ibi multae cedri
|
|
|
134 plantae. Convenit autem mysterio quod torrentem transivit, quia per
|
|
|
135 eum eius passio designatur; Ps. CIX, 7: <i>de torrente in via
|
|
|
136 bibet, propterea exaltavit caput</i>. Convenit etiam quod trans
|
|
|
137 torrentem Cedron. Cedron enim interpretatur obumbratio, et Christus
|
|
|
138 sua passione abstulit umbram peccati et legis, et expansis manibus
|
|
|
139 in cruce protexit nos sub umbra manus suae; Ps. XVI, 9: <i>sub
|
|
|
140 umbra alarum tuarum protege me</i>. Erat autem congruus locus
|
|
|
141 proditioni: unde dicit <i>ubi erat hortus, in quem introivit ipse,
|
|
|
142 et discipuli eius</i>. Et hoc convenienter, quia ipse satisfaciebat
|
|
|
143 pro peccato primi hominis in horto commisso. Paradisus enim hortus
|
|
|
144 deliciarum interpretatur. Item quia per passionem nos in hortum et
|
|
|
145 Paradisum coronandos introducit; Lc. XXIII, 43: <i>hodie mecum eris
|
|
|
146 in Paradiso</i>. Erat etiam congruus locus, quia proditori notus;
|
|
|
147 unde dicit <i>sciebat autem Iudas, qui tradebat eum, locum</i>; et
|
|
|
148 huius ratio est, <i>quia frequenter Iesus venerat illuc cum
|
|
|
149 discipulis suis</i>, inter quos Iudas fuerat sicut lupus inter
|
|
|
150 oves; supra VI, 71: <i>nonne ego vos duodecim elegi, et ex vobis
|
|
|
151 unus Diabolus est?</i> Lupus ovina pelle contectus, et inter oves
|
|
|
152 alto patrisfamilias consilio toleratus, didicit ubi ad tempus
|
|
|
153 exiguum ovium dispergeret gregem. Sed cum Iudas diu ante exierit a
|
|
|
154 coena ut proditionem compleret, quaeritur quomodo scivit quod
|
|
|
155 Christus illa hora egrederetur illuc? Ad quod dicendum, secundum
|
|
|
156 Chrysostomum, quod consuetudo Christi erat, et praecipue in magnis
|
|
|
157 festis, post coenam discipulos seorsum ducere, et aliqua sublimia
|
|
|
158 de festo docere, quae non erat fas alios audire: et ideo quia tunc
|
|
|
159 erat festum praecipuum, existimavit Iudas quod post coenam illuc
|
|
|
160 exisset. Fecit autem hoc ut in montibus et in hortis sublimia
|
|
|
161 doceret discipulos, maxime purum a tumultibus inquirens locum, ne
|
|
|
162 eorum mens impediatur; Oseae II, 14: <i>ducam eam in solitudinem,
|
|
|
163 et loquar ad cor eius</i>. Hic ponitur proditoris apparatus. Et
|
|
|
164 nota, quod, sicut dicitur Lc. XXII, 3 ss., Iudas postquam
|
|
|
165 tractaverat proditionem cum principibus, quaerebat opportunitatem
|
|
|
166 quomodo sine turbarum tumultu traderet eum: et ideo voluit eum in
|
|
|
167 secreto invenire, et in nocte, quia in die semper circa turbarum
|
|
|
168 instructionem occupatus erat. Sed quia in nocte poterat impediri
|
|
|
169 vel propter subitum concursum turbarum, vel propter tenebras,
|
|
|
170 quibus posset eripi vel evadere de manibus eorum; ideo contra
|
|
|
171 turbas munivit se armis, contra tenebras lanternis et facibus. Sed
|
|
|
172 quia de turba aliqui poterant sibi resistere per potentiam populi,
|
|
|
173 ideo contra hos accepit cohortem, non Iudaeorum, sed militum a
|
|
|
174 praeside: ut sic servato ordine legitimae potestatis, nullus ei
|
|
|
175 auderet obsistere. Item aliqui ex Iudaeis zelo legis ducti,
|
|
|
176 praesertim quia a gentilibus capiebatur, eis fortasse resistere
|
|
|
177 voluissent: et ideo accepit etiam <i>a pontificibus et Pharisaeis
|
|
|
178 ministros, et venit illuc</i>. Iob XV, 26: <i>cucurrit adversus
|
|
|
179 Deum erecto collo</i>; Lc. XXII, 52: <i>tamquam ad latronem existis
|
|
|
180 cum gladiis et fustibus</i>. Hic ponit Evangelista promptum Christi
|
|
|
181 affectum ad proditionem voluntarie suscipiendam, dupliciter. Primo
|
|
|
182 se voluntarie offerendo; secundo discipulum resistentem
|
|
|
183 comprimendo, ibi <i>Simon ergo Petrus habens gladium, eduxit
|
|
|
184 eum</i>. Et circa primum duo facit Evangelista. Primo narrat quod
|
|
|
185 Christus ostendit se, ad ostendendum suam potentiam; secundo ad
|
|
|
186 demonstrandum suam patientiam, ibi <i>iterum ergo interrogavit eos,
|
|
|
187 quem quaeritis?</i> Circa primum tria facit. Primo ponit Christi
|
|
|
188 interrogationem; secundo suiipsius manifestationem, ibi <i>dixit
|
|
|
189 eis Iesus, ego sum</i>; tertio manifestationis effectum, ibi <i>ut
|
|
|
190 ergo dixit eis, ego sum, abierunt retrorsum</i>. Circa primum tria
|
|
|
191 facit. Primo commendat Christi scientiam et cognitionem: <i>quia
|
|
|
192 Iesus sciens omnia quae ventura erant super eum, processit</i>
|
|
|
193 etc.; supra XIII, 1: <i>sciens Iesus quia venit hora eius</i> et
|
|
|
194 cetera. Quod interposuit Evangelista propter duo. Primo ne
|
|
|
195 videretur interrogationem quam facturus erat eis Christus, ex
|
|
|
196 ignorantia fecisse; secundo ne videatur quod se ipsis invitum et
|
|
|
197 propter ignorantiam obtulisset, cum venirent ad eum occidendum.
|
|
|
198 Unde <i>omnia quae ventura erant super eum</i>, sciebat. Secundo
|
|
|
199 ponit Christi interrogationem, qui cum ista sciret tamen
|
|
|
200 <i>processit, et dixit ad eos, quem quaeritis?</i> Non ex
|
|
|
201 ignorantia, ut dictum est. Tertio subdit ipsorum responsionem: quia
|
|
|
202 <i>Iesum Nazarenum</i>, supple, quaerimus, non quidem ad imitandum,
|
|
|
203 sed ad malignandum et occidendum. Unde supra VIII, 11: <i>quaeritis
|
|
|
204 me, et in peccato vestro moriemini</i>. Hic ponitur suiipsius
|
|
|
205 manifestatio, qua se eis capiendum exhibuit: unde dicit <i>ego
|
|
|
206 sum</i>, scilicet Iesus Nazarenus quem quaeritis. Addit autem
|
|
|
207 Evangelista Iudae praesentiam: ideo quia supra dixit quod Iudas ab
|
|
|
208 eo exiverat. Posset autem credi quod non esset mirum, si Christus
|
|
|
209 ab eis non cognosceretur facie propter tenebras; sed quod quis non
|
|
|
210 cognoscatur voce, maxime a multum sibi familiari, hoc non potest
|
|
|
211 tenebris ascribi. Ostendit ergo per hoc quod dicit <i>ego sum</i>,
|
|
|
212 quod etiam a Iuda familiari sibi, qui stabat cum ipsis, non est
|
|
|
213 cognitus: quod est maxime divinitatis Christi potentiae ostensivum.
|
|
|
214 <i>Stabat ergo Iudas cum ipsis</i>; idest perseverabat in malo, ut
|
|
|
215 eum osculi signo monstraret; Is. XXXIII: <i>os eius erit</i> et
|
|
|
216 cetera. Hic ponitur manifestationis effectus: quia <i>abierunt
|
|
|
217 retrorsum, et ceciderunt in terram</i>. Et, ut Gregorius dicit,
|
|
|
218 aliquando legitur de sanctis, quod cadunt in terram; Daniel. II,
|
|
|
219 46: <i>cecidit in faciem suam, et adoravit Danielem</i> etc.; Ez.
|
|
|
220 II, 1: <i>cecidi in faciem meam</i>. De iniquis autem legitur quod
|
|
|
221 cadunt; Is. III, 25: <i>pulcherrimi viri tui cadent</i>. Sed haec
|
|
|
222 est differentia: quia de iniquis dicitur quod cadunt retrorsum, I
|
|
|
223 Reg. c. IV, 18, <i>cecidit de sella retrorsum</i>; de sanctis autem
|
|
|
224 quod cadunt in faciem suam. Cuius ratio assignatur Prov. IV, 18:
|
|
|
225 <i>quia iustorum semita quasi lux splendens procedit, et crescit
|
|
|
226 usque ad perfectam diem</i>. Et <i>via impiorum tenebrosa, nesciunt
|
|
|
227 ubi corruant</i>. Omnis enim qui post se cadit, ibi cadit ubi non
|
|
|
228 videt. Iniqui ergo, quia in invisibilibus cadunt, retrorsum cadere
|
|
|
229 dicuntur: quia ibi currunt ubi quid eos tunc sequatur, modo videre
|
|
|
230 non possunt. Sed qui ante se cadit, ibi cadit ubi videt: et ideo
|
|
|
231 sancti qui in istis visibilibus semetipsos sponte deiiciunt, ut in
|
|
|
232 invisibilibus erigantur, in faciem suam cadere dicuntur, quia
|
|
|
233 timore compuncti videntes humiliantur. Mystice autem, per hoc quod
|
|
|
234 ceciderunt retrorsum, datur intelligi quod populus Iudaeorum, qui
|
|
|
235 erat populus peculiaris, vocem Christi in praedicatione non
|
|
|
236 audiens, abiit retrorsum exclusus a regno. Hic ponitur secunda
|
|
|
237 interrogatio. Et primo ponit iteratam interrogationem; secundo
|
|
|
238 Christi manifestationem, et tertio eius oblationem. Interrogavit
|
|
|
239 autem iterato, secundum Chrysostomum, propter duo: ut dum scilicet
|
|
|
240 indicavit suam potentiam, quod inimici contra eum venientes, coram
|
|
|
241 eo retrorsum ceciderunt in terram, instruantur fideles quod sua
|
|
|
242 voluntate captus sit; Is. LIII, 7: <i>oblatus est, quia ipse
|
|
|
243 voluit</i>. Secundo, ut etiam, quantum in se est, daret Iudaeis
|
|
|
244 materiam conversionis, viso potentiae suae miraculo; Is. V, 4:
|
|
|
245 <i>quid ultra debui facere?</i> Et ideo cum statim ad ostensionem
|
|
|
246 suae potentiae non fuerunt conversi, eis capiendum se sponte
|
|
|
247 obtulit. Unde cum iterum <i>interrogavit eos: quem quaeritis? Et
|
|
|
248 illi dixerunt: Iesum Nazarenum</i>, ipse se iterum manifestans,
|
|
|
249 <i>respondit: dixi vobis, quia ego sum</i>. In quo patet quia caeci
|
|
|
250 erant, ut eum non possent cognoscere. Oblatio sui ipsius ponitur
|
|
|
251 cum dicit <i>si ergo me quaeritis</i>, scilicet comprehendere,
|
|
|
252 faciatis quod intenditis, ita tamen quod <i>sinite hos</i>,
|
|
|
253 scilicet discipulos meos, <i>abire</i>: quia nondum est tempus ut
|
|
|
254 tollantur de mundo per passionem; supra XVII, 15: <i>non rogo ut
|
|
|
255 tollas eos de mundo</i>. In quo patet quod ipse dedit eis
|
|
|
256 potestatem eum capiendi: nam sicut ex sua potentia discipulos suos
|
|
|
257 servavit, ita multo magis se servare potuisset; supra X, 18:
|
|
|
258 <i>nemo tollit animam meam: sed ego pono eam a meipso</i>. Et quod
|
|
|
259 non dimiserunt ministri apostolos ex Christi persuasione, sed ex
|
|
|
260 eius potestate, ostendit Evangelista dicens <i>ut impleretur sermo
|
|
|
261 quem dixit</i>: quasi ideo dimiserunt ministri apostolos abire,
|
|
|
262 quia eos tenere non poterant; cum ipse dixerit, supra c. XVII, 12:
|
|
|
263 <i>quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam</i>. Sed contra.
|
|
|
264 Supra dixit hoc dominus de perditione animae: quomodo Evangelista
|
|
|
265 hoc adaptat ad perditionem corporis? Responsio. Dicendum, secundum
|
|
|
266 Chrysostomum, quod dominus supra locutus est de perditione animae
|
|
|
267 et corporis. Et si tantum de perditione animae locutus sit,
|
|
|
268 dicendum, quod Evangelista hic per quamdam extensionem refert ad
|
|
|
269 perditionem corporis. Vel, secundum Augustinum, dicendum, quod hoc
|
|
|
270 quod dicitur est intelligendum etiam quantum ad perditionem animae;
|
|
|
271 quia apostoli nondum sic credebant quomodo credunt qui non pereunt.
|
|
|
272 Et ideo si tunc exissent de hoc mundo, fuissent de illis qui
|
|
|
273 pereunt.</p>
|
|
|
274 <br />
|
|
|
275 <div class="D">Lectio 2</div>
|
|
|
276 <p title="Super Io., cap. 18 l. 2"><a name="87541"><span class=
|
|
|
277 "ref">[87541] Super Io., cap. 18 l. 2</span></a> Postquam
|
|
|
278 Evangelista ostendit promptitudinem Christi ad proditionem
|
|
|
279 sustinendam, seipsum voluntarie proditori offerendo, hic ostendit
|
|
|
280 eum esse promptum ad idem, discipuli resistentiam prohibendo, et
|
|
|
281 primo ponitur resistentis discipuli manifestatio; secundo eius
|
|
|
282 cohibitio, ibi <i>dixit Iesus Petro</i> et cetera. Circa primum duo
|
|
|
283 facit. Primo ponit zelum discipuli in servi percussione; secundo
|
|
|
284 Evangelista inserit servi nuncupationem, ibi <i>erat autem nomen
|
|
|
285 servo Malchus</i>. Dicit ergo sic: ministri comprehenderunt Iesum,
|
|
|
286 sed <i>Simon Petrus</i>, ceteris discipulis ardentior, <i>habens
|
|
|
287 gladium eduxit eum, et percussit pontificis servum</i>, qui erat
|
|
|
288 inter ministros, <i>et abscidit eius auriculam dexteram</i>: non ex
|
|
|
289 sua principali intentione, cum eum intenderet occidere, sed ictus
|
|
|
290 quem dirigebat ad caput, relapsus est ad aurem. Ideo enim ictum
|
|
|
291 dirigebat ad caput, ut facilius moneat, quod id faciebat ex zelo
|
|
|
292 domini sui; III Reg. XIX, 10: <i>zelo zelatus sum pro domino Deo
|
|
|
293 exercituum</i>. Sed hic incidit duplex quaestio; quia cum dominus
|
|
|
294 mandaverit discipulis, Matth. X, 10, quod nec etiam duas tunicas
|
|
|
295 haberent, quomodo Petrus habebat etiam gladium? Respondeo. Dicendum
|
|
|
296 quod illud praeceptum dedit eis Christus quando misit eos ad
|
|
|
297 praedicandum, et durabile erat usque ad tempus passionis: unde
|
|
|
298 Christus in passione revocavit ipsum; Lc. XXII, 35: <i>quando misi
|
|
|
299 vos sine sacculo et pera, numquid aliquid defuit vobis?</i> Et
|
|
|
300 infra: <i>sed nunc qui habet sacculum, tollat similiter et peram;
|
|
|
301 et qui non habet, vendat tunicam suam, et emat gladium</i>. Ex hac
|
|
|
302 concessione Petrus intellexerat quod liceret ei portare gladium.
|
|
|
303 Sed unde tam cito potuisset gladium habere, cum praedicta verba
|
|
|
304 dixisset dominus paulo ante? Dicendum, secundum Chrysostomum, quod
|
|
|
305 Petrus iamdiu ante, audiens quod Iudaei Christum tradere deberent
|
|
|
306 principibus sacerdotum ad crucifigendum, timens praeparaverat sibi
|
|
|
307 gladium. Vel dicendum, secundum interlinearem, quod gladius
|
|
|
308 accipitur hic pro cultello quem forte habuerat in mensa ad esum
|
|
|
309 agni, et de coena surgens tulerat secum. Secundo quaeritur, quod
|
|
|
310 cum dominus dixisset eis quod non resisterent malo, Matth. V, 39,
|
|
|
311 quid est, quod Petrus percussit servum principis? Ad quod dicendum,
|
|
|
312 quod dominus prohibuit quod non resisterent alicui ad defendendum
|
|
|
313 seipsos, non autem ad defendendum dominum. Vel dicendum, quod
|
|
|
314 nondum confirmati erant virtute superveniente ex alto; Lc. ult.,
|
|
|
315 49: <i>sedete in civitate, quoadusque induamini virtute ex
|
|
|
316 alto</i>. Ideo non erant adhuc perfecti, ut omnino malo non
|
|
|
317 resisterent. Hic ponitur nomen servi: et hoc ideo specialiter a
|
|
|
318 Ioanne describitur, quia, sicut infra dicitur, ipse erat notus
|
|
|
319 pontifici: et ideo etiam notitiam ministrorum eius habebat. Unde
|
|
|
320 sciens nomen eius, non tacuit ipsum propter certitudinem facti. Sed
|
|
|
321 Lucas addit, quod dominus sanavit auriculam eius; Lc. XXII, 51. Et
|
|
|
322 hoc mysterio competit. Nam per hunc servum significatur populus
|
|
|
323 Iudaeorum, qui opprimebatur a principibus sacerdotum; Ez. c. XXXIV,
|
|
|
324 3: <i>quod crassum erat comedebatis</i>. Istius ergo servi Petrus
|
|
|
325 princeps apostolorum amputavit auditum: quia male audiebat verba
|
|
|
326 legis, carnaliter scilicet; sed dominus restituit novum auditum;
|
|
|
327 Ps. XVII, 45: <i>in auditu auris obedivit mihi</i>. Et secundum hoc
|
|
|
328 congrue vocatur Malchus, idest rex, quia per Christum in novitate
|
|
|
329 vitae efficimur reges; Apoc. V, 10: <i>fecisti nos Deo nostro
|
|
|
330 regnum et sacerdotes, et regnabimus super terram</i>. Hic ponitur
|
|
|
331 Petri cohibitio zeli, et primo ponitur Petri cohibitio; secundo
|
|
|
332 cohibitionis ratio, ibi <i>calicem quem dedit mihi pater, non vis
|
|
|
333 ut bibam illum?</i> Dicit ergo, quod Petrus ita eduxit gladium, sed
|
|
|
334 dominus dixit ei <i>mitte gladium tuum in vaginam</i>, quasi non
|
|
|
335 esset opus defensionis, sed patientiae, nec ei licitus usus gladii
|
|
|
336 materialis: Ier. XLVII, 6: <i>usquequo concideris? O mucro domini,
|
|
|
337 usquequo non quiesces?</i> Mystice autem signatur per hoc, quod
|
|
|
338 gladius verbi Dei mittendus erat in vaginam, idest in fidem
|
|
|
339 gentilium. Et ratio cohibitionis ponitur cum dicit <i>calicem quem
|
|
|
340 dedit mihi pater, non vis ut bibam illum?</i> Non enim resistendum
|
|
|
341 his quae ex divina providentia disponuntur; Iob IX, 4: <i>quis
|
|
|
342 restitit ei, et pacem habuit?</i> Dicitur autem passio calix, quia
|
|
|
343 ex caritate patientis dulcedinem habet, sed ex natura sua
|
|
|
344 amaritudinem; sicut et medicina sanativa, propter spem sanitatis
|
|
|
345 dulcis est, sed amara propter saporem; Ps. CXIV, 13: <i>calicem
|
|
|
346 salutaris accipiam, et nomen domini invocabo</i>. Hunc ergo calicem
|
|
|
347 dedit ei pater, quia passionem ex sua et patris voluntate sponte
|
|
|
348 suscepit; infra XIX, 11: <i>non haberes in me potestatem, nisi
|
|
|
349 datum esset tibi desuper</i>.</p>
|
|
|
350 <br />
|
|
|
351 <div class="D">Lectio 3</div>
|
|
|
352 <p title="Super Io., cap. 18 l. 3"><a name="87542"><span class=
|
|
|
353 "ref">[87542] Super Io., cap. 18 l. 3</span></a> Hic ponitur
|
|
|
354 quomodo dominus a ministris captus, principibus praesentatur, et
|
|
|
355 primo quomodo ducitur ad unum principem, scilicet Annam; secundo
|
|
|
356 quomodo ducitur ad alium, scilicet Caipham, ibi <i>et misit eum
|
|
|
357 Annas ligatum ad Caipham</i>. Circa primum duo facit. Primo dicit
|
|
|
358 quomodo Annae praesentatur; secundo quomodo ab Anna examinatur, ibi
|
|
|
359 <i>pontifex ergo interrogavit</i>. Circa primum duo facit. Primo
|
|
|
360 ponit quomodo ducitur ad Annae domum; secundo quomodo discipuli
|
|
|
361 sequuntur eum, ibi <i>sequebatur autem Iesum Simon Petrus, et alius
|
|
|
362 discipulus</i>. Circa primum primo ostenditur quid circa Iesum sit
|
|
|
363 factum; secundo describitur ipse pontifex ad quem ducitur, ibi
|
|
|
364 <i>erat autem socer Caiphae</i>. Circa Christum autem tria acta
|
|
|
365 sunt. Primo enim comprehenditur, unde dicit <i>cohors ergo</i>,
|
|
|
366 idest militum, <i>et tribunus</i> eorum, <i>et ministri Iudaeorum
|
|
|
367 comprehenderunt Iesum</i>, qui incomprehensibilis est; Ier. XXXII,
|
|
|
368 v. 19: <i>magnus consilio, et incomprehensibilis cogitatu</i>.
|
|
|
369 Forte enim cogitabant illud Ps. LXX, 11: <i>Deus dereliquit eum:
|
|
|
370 persequimini et comprehendite eum, quoniam non est qui eripiat</i>;
|
|
|
371 Thren. IV, 20: <i>spiritus oris nostri Christus dominus captus est
|
|
|
372 in peccatis nostris</i>, idest propter peccata nostra, ut scilicet
|
|
|
373 nos liberaret; Is. XLIX, 25: <i>equidem captivitas a forti
|
|
|
374 tolletur</i>. Secundo ligatur, unde dicit <i>et ligaverunt eum</i>,
|
|
|
375 qui solvere venit ligatos et vincula eorum disrumpere; Ps. CXV, 17:
|
|
|
376 <i>dirupisti vincula mea</i> et cetera. Tertio adducitur, unde
|
|
|
377 dicit <i>et adduxerunt eum ad Annam</i>, ut eum perderent qui venit
|
|
|
378 omnes ducere in viam salutis; Ps. LX, 4: <i>deduxisti me, quia
|
|
|
379 factus es spes mea</i>. Potest autem duplex ratio assignari quare
|
|
|
380 primum ad Annam ducitur. Una scilicet mandatum Caiphae pontificis
|
|
|
381 anni illius, qui scilicet ideo Iesum ad Annam misit, ut
|
|
|
382 excusabilior esset, si ab Anna condemnatum ipse postmodum
|
|
|
383 condemnaret. Alia ratio ex propinquitate domus Annae quae, in via
|
|
|
384 posita, propinquior erat. Et ideo timentes ne si excitaretur
|
|
|
385 tumultus populi, Iesus de manibus eorum eriperetur, declinaverunt
|
|
|
386 illuc. Hic primo describitur pontifex ex affinitate ad Caipham,
|
|
|
387 quia <i>socer eius erat</i>; secundo describitur ipse Caiphas, quia
|
|
|
388 <i>pontifex erat anni illius</i>. Sciendum est enim, quod secundum
|
|
|
389 legem summus sacerdos per totam vitam officio fungebatur, cui post
|
|
|
390 mortem filius succedebat. Postmodum vero invidia et ambitione
|
|
|
391 principum crescente, non solum patri non succedebat filius, sed nec
|
|
|
392 ultra annum pontificatus fungebatur officio, et hoc ipsum pecunia
|
|
|
393 procurabat, ut Iosephus dicit. Et ideo non est mirum si in anno
|
|
|
394 illius pontificatus tam nequiter acquisiti rem sic nefariam gessit.
|
|
|
395 Describitur etiam ex consilio; unde dixit <i>erat autem Caiphas qui
|
|
|
396 consilium dederat Iudaeis</i>, supra XI, 50, hoc scilicet <i>quia
|
|
|
397 expedit unum hominem mori pro populo</i>. Quod ideo Evangelista
|
|
|
398 commemoravit, ut removeret scandalum de cordibus fidelium,
|
|
|
399 ostendendo et per adversariorum prophetias, quod non propter
|
|
|
400 infirmitatem aut impotentiam suam captus est et mortuus, sed
|
|
|
401 propter populi salutem, ut scilicet non tota gens pereat.
|
|
|
402 Testimonium enim adversarii efficacius est; et talis naturae est
|
|
|
403 veritas quod etiam adversarius eam tacere non potest. Hic ponitur
|
|
|
404 quomodo discipuli associaverunt Christum, et primo ponitur quomodo
|
|
|
405 Petrus cum alio discipulo sequebatur Christum; secundo quomodo
|
|
|
406 introeunt ad locum ubi Christus erat; tertio quomodo negavit. Dicit
|
|
|
407 ergo quantum ad primum <i>sequebatur autem Iesum Simon Petrus</i>,
|
|
|
408 ex devotione, quamvis a longe propter timorem, <i>et alius
|
|
|
409 discipulus</i>, scilicet Ioannes, cuius nomen ipsemet occultat
|
|
|
410 humilitatis gratia. Datur autem per hoc intelligi quod reliqui
|
|
|
411 discipuli aufugerant relicto Iesu, ut dicitur Matth. XXVI, 56.
|
|
|
412 Mystice autem per hos duos discipulos duae vitae intelliguntur,
|
|
|
413 quae Christum sequuntur, scilicet activa, quae signatur per Petrum,
|
|
|
414 et contemplativa, quae per Ioannem. Et activa quidem sequitur
|
|
|
415 Christum obediendo, supra X, 27: <i>oves meae vocem meam
|
|
|
416 audiunt</i>, contemplativa vero cognoscendo et contemplando, Oseae
|
|
|
417 VI, 3: <i>sciemus sequemurque te</i>. Sequebantur autem isti duo
|
|
|
418 discipuli, quia plus prae ceteris diligebant Christum: unde primi
|
|
|
419 venerunt ad monumentum, infra XX, 2, et quia eos ad invicem maior
|
|
|
420 vis dilectionis uniebat: unde saepe in Evangelio simul iunguntur;
|
|
|
421 et in Act. Apost. dicitur, quod <i>miserunt ad illos Petrum et
|
|
|
422 Ioannem</i>. Et iterum: <i>Petrus et Ioannes ascenderunt in templum
|
|
|
423 ad horam orationis nonam</i>. Hic ponitur quomodo Petrus introivit
|
|
|
424 quantum ad ordinem: et primo quomodo Ioannes praecessit; secundo
|
|
|
425 quomodo Petrum introduxit, ibi <i>exivit ergo discipulus alius</i>
|
|
|
426 et cetera. Ordo autem fuit talis, quia Ioannes primo intravit cum
|
|
|
427 Iesu. Et huius ratio erat, quia <i>erat notus pontifici, et Petrus
|
|
|
428 stabat ad ostium atrii foris</i>. Et licet Ioannes piscator
|
|
|
429 fuisset, et iuvenis vocatus a Christo, erat tamen notus pontifici:
|
|
|
430 vel quia pater Ioannis ei servus erat, vel aliquis ex consanguineis
|
|
|
431 suis. Nec hoc posuit Ioannes propter sui iactantiam, sed propter
|
|
|
432 humilitatem, ne hoc quod primo intravit quam Petrus cum Iesu in
|
|
|
433 atrium pontificis et non Petrus, magis virtuti suae, et maioritati
|
|
|
434 quam notitiae adscribatur. Et ideo dicit <i>discipulus autem
|
|
|
435 ille</i>, scilicet Ioannes, <i>erat notus pontifici</i>: et ideo
|
|
|
436 intravit cum Iesu in atrium pontificis, ubi Christus erat ductus.
|
|
|
437 <i>Petrus autem stabat</i>, quasi praesagiens futuram negationem;
|
|
|
438 Ps. XXX, 13: <i>qui videbant me, foras fugerunt a me</i>. Mystice
|
|
|
439 autem Ioannes intrat cum Iesu, quia vita contemplativa est ei
|
|
|
440 familiaris; Sap. VIII, 16: <i>intrans in domum meam, conquiescam
|
|
|
441 cum illa</i>. Sed Petrus stat foris, quia activa vita circa
|
|
|
442 exteriora occupatur; Lc. X, v. 39: <i>Maria sedens secus pedes
|
|
|
443 domini, audiebat verbum illius. Martha autem satagebat circa
|
|
|
444 frequens ministerium</i>. Hic ostenditur quomodo Petrus Ioannis
|
|
|
445 interventu introductus est, quia <i>ille alius discipulus</i>,
|
|
|
446 scilicet Ioannes, <i>erat notus pontifici, et dixit ostiariae</i>,
|
|
|
447 ut eum introduceret, <i>et introduxit Petrum</i>. Per quod mystice
|
|
|
448 datur intelligi quod per contemplativam introducitur ad Christum
|
|
|
449 activa vita: sicut enim ratio inferior dirigitur per superiorem,
|
|
|
450 ita activa per contemplativam; Ps. XLII, 3: <i>emitte lucem tuam et
|
|
|
451 veritatem tuam: ipsa me deduxerunt et adduxerunt in montem sanctum
|
|
|
452 tuum, et in tabernacula tua</i>. Hic ponitur Petri negatio, et
|
|
|
453 primo ponitur motivum negationis, seu occasio; secundo ponitur ipsa
|
|
|
454 negatio, ibi <i>dicit ille: non sum</i>; tertio negationis
|
|
|
455 confirmatio, ibi <i>stabant autem servi et ministri ad prunas</i>.
|
|
|
456 Occasio autem negationis et motivum fuit Petro ancillae
|
|
|
457 interrogatio; unde dicit <i>dixit Petro ancilla ostiaria: numquid
|
|
|
458 et tu ex discipulis eius es?</i> Dicit autem <i>et tu</i>, quia
|
|
|
459 sciebat Ioannem Christi esse discipulum, et tamen propter
|
|
|
460 familiaritatem nil dicit ei. Apparet autem in hoc infirmitas Petri
|
|
|
461 pro tempore illo, quia ex debili occasione motus est ad negandum:
|
|
|
462 et hoc ex duobus. Primo ex ipsa persona interrogante, quia non
|
|
|
463 armatus miles, non admirandus pontifex, sed mulier et ancilla
|
|
|
464 ostiaria interrogavit. Secundo ex forma interrogationis, quia non
|
|
|
465 dicit: numquid ex discipulis es proditoris istius? Per quod
|
|
|
466 videbatur magis ex compassione loqui. Unde et ex hoc percipitur
|
|
|
467 quod <i>verbo domini caeli firmati sunt, et spiritu oris eius omnis
|
|
|
468 virtus eorum</i>: Ps. XXXII, v. 6, quia qui ad vocem ancillae
|
|
|
469 Christum negavit, postmodum nomen Christi coram principibus
|
|
|
470 sacerdotum confitetur et praedicat; Act. IV, 8 ss. Negatio Petri
|
|
|
471 ponitur cum dicit <i>dicit ille: non sum</i>. In quo debemus
|
|
|
472 advertere, secundum Augustinum, non solum ab eo negari Christum qui
|
|
|
473 dicit eum esse Christum, sed ab eo etiam qui negat se esse
|
|
|
474 Christianum. Nil autem aliud isto modo negavit Petrus, quam se esse
|
|
|
475 Christianum. Ideo autem dominus Petrum negare permisit, quia voluit
|
|
|
476 ut ipse, qui praeponendus erat toti Ecclesiae, infirmis et
|
|
|
477 peccantibus magis compateretur, expertus in seipso infirmitatem
|
|
|
478 peccati; Hebr. IV, 15: <i>non habemus pontificem qui non possit
|
|
|
479 compati infirmitatibus nostris, tentatum per omnia absque
|
|
|
480 peccato</i>: verum est de Christo, sed de Petro potest dici etiam
|
|
|
481 cum peccato. Quidam tamen quamdam inanem gratiam appropriantes
|
|
|
482 Petro, dicunt, quod non timore negavit, sed amore, volens semper
|
|
|
483 esse cum Christo, et sequi continue; noverat enim quod si fateretur
|
|
|
484 se esse de Christi discipulis, fuisset separatus a Christo, et
|
|
|
485 expulsus. Sed hoc non consonat dictis domini: quia non ideo negavit
|
|
|
486 quia noluit a Christo separari, sed quia noluit pro Christo animam
|
|
|
487 ponere. Supra enim cum dixisset, <i>animam meam pro te ponam</i>,
|
|
|
488 respondit Iesus: <i>animam tuam pro me pones? Amen, amen dico tibi:
|
|
|
489 non cantabit gallus antequam ter me neges</i>. Confirmatio
|
|
|
490 negationis ponitur ibi <i>stabant autem servi et ministri ad prunas
|
|
|
491 (...) erat autem cum eis et Petrus</i>; quasi ut magis videretur
|
|
|
492 non esse eius discipulus. Nam Petrus ad hoc quod non videretur ex
|
|
|
493 discipulis, posuit se inter ministros et servos stantes ad prunas
|
|
|
494 quia frigus erat, sicut quandoque in aequinoctio hiemali in Martio
|
|
|
495 contingit: in quo Petrus non bene consideravit quod dicitur in Ps.
|
|
|
496 XVII, 26: <i>cum sancto sanctus eris (...) et cum perverso
|
|
|
497 perverteris</i>. Ipsum etiam tempus congruit conditioni mentis
|
|
|
498 eius, in qua refriguerat caritas; Matth. c. XXIV, 12:
|
|
|
499 <i>refrigescet caritas multorum, quoniam abundavit iniquitas.
|
|
|
500 Pontifex ergo interrogavit Iesum</i>, ubi primo ponitur examinatio;
|
|
|
501 secundo Christi responsio, ibi <i>respondit ei Iesus</i>; tertio
|
|
|
502 responsionis reprehensio, ibi <i>haec autem cum dixisset</i> et
|
|
|
503 cetera. Duo autem imponebantur Christo a Iudaeis: scilicet falsa
|
|
|
504 doctrina, et nova; Mc. I, 27: <i>quae est haec nova doctrina?</i>
|
|
|
505 Secundo seditio, et attractio hominum ad se; Lc. XXIII, 5:
|
|
|
506 <i>commovit populum per universam Iudaeam, incipiens a Galilaea
|
|
|
507 usque huc</i>. Et ideo de istis duobus eum examinat. Primo quidem
|
|
|
508 <i>de discipulis eius</i> quos videbat seduxisse; secundo <i>de
|
|
|
509 doctrina eius</i>, quasi notans eam falsitatis. Hic ponitur
|
|
|
510 responsio domini, et primo ponit suae doctrinae modum; secundo
|
|
|
511 requirit aliorum testimonium, ibi <i>quid me interrogas?</i> Circa
|
|
|
512 primum duo facit. Primo doctrinae manifestationem proponit; secundo
|
|
|
513 eam exponit. Dicit ergo <i>ego palam locutus sum mundo</i>. Sed
|
|
|
514 contra. Supra XVI, 25, dicit: <i>venit hora, quando non in
|
|
|
515 proverbiis, sed palam de patre annuntiabo vobis</i>. Si ergo
|
|
|
516 discipulis nondum palam locutus fuerat, quomodo palam locutus est
|
|
|
517 mundo? Responsio. Dicendum, quod discipulis nondum loquebatur
|
|
|
518 palam, quia excellentes sententias proponebat; mundo autem locutus
|
|
|
519 est palam, quia publice praedicabat. Unde hoc exponit dicens <i>ego
|
|
|
520 semper docui in templo et synagogis</i>. Sed contra. Matth. XVI
|
|
|
521 dicitur, quod discipulis multa seorsum sine parabolis proponebat.
|
|
|
522 Sed ad hoc est triplex responsio. Una, quia quod duodecim
|
|
|
523 discipulis dicebat, non reputabatur in occulto dici. Alia est, quia
|
|
|
524 non proponebat ea discipulis intentione occultandi. Tertio, si fiat
|
|
|
525 vis in verbo, quia dominus hic loquitur de doctrina quam populo
|
|
|
526 tradidit, quam non proposuit eis in conventiculis, sed in locis
|
|
|
527 publicis; Ps. XXXIX, 10: <i>annuntiavi iustitiam tuam in Ecclesia
|
|
|
528 magna</i>; Is. XLV, 19: <i>non fui locutus in abscondito, in loco
|
|
|
529 terrae tenebroso</i>. Et ad hoc exigit aliorum testimonium, dicens
|
|
|
530 <i>quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sum
|
|
|
531 ipsis</i>: et primo remittit eos ad testimonium aliorum; secundo
|
|
|
532 ostendit quorum testimonium requirat; tertio rationem eorum
|
|
|
533 assignat. Quantum ad primum dicit <i>quid me interrogas?</i> Quasi
|
|
|
534 dicat: per alios potes hoc scire. Et ideo quantum ad secundum
|
|
|
535 subdit <i>interroga eos qui audierunt</i>. Nam, ut Matth. XXII, v.
|
|
|
536 15 dicitur, <i>miserunt ad Iesum Pharisaei, ut caperent eum in
|
|
|
537 sermone</i>: qui tamen contra eum nihil invenire potuerunt. Et ideo
|
|
|
538 remittit eum ad eos. Et rationem huius subdit <i>ecce hi sciunt
|
|
|
539 quid dixerim ego</i>: de quibus possunt testimonium perhibere.</p>
|
|
|
540 <br />
|
|
|
541 <div class="D">Lectio 4</div>
|
|
|
542 <p title="Super Io., cap. 18 l. 4"><a name="87543"><span class=
|
|
|
543 "ref">[87543] Super Io., cap. 18 l. 4</span></a> Posita domini
|
|
|
544 responsione hic ponitur responsionis reprehensio, et primo ponitur
|
|
|
545 ministri reprehensio; secundo domini satisfactio, ibi <i>respondit
|
|
|
546 ei Iesus</i> et cetera. Minister autem reprehendit responsionem
|
|
|
547 domini, primo quidem facto, quia dedit ei alapam ad improperium;
|
|
|
548 unde dicit <i>haec cum dixisset</i>, scilicet Iesus, <i>unus
|
|
|
549 assistens ministrorum</i>, scilicet pontificis, <i>dedit ei
|
|
|
550 alapam</i>. Quod quidem non casu contigit, sed longe ante et
|
|
|
551 multipliciter fuerat prophetatum; Is. l, 6: <i>dedi corpus meum
|
|
|
552 percutientibus, et genas meas vellentibus</i>; Thren. III, 30:
|
|
|
553 <i>dabit percutienti se maxillam, saturabitur opprobriis</i>; Mich.
|
|
|
554 V, 1: <i>in virga percutient maxillam iudicis Israel</i>. Secundo
|
|
|
555 reprehendit verbo, dicens <i>sic respondes pontifici?</i> In quo
|
|
|
556 datur intelligi quod Annas pontifex erat et nondum missus erat ad
|
|
|
557 Caipham, unde Lc. III, 2, hos duos pontifices commemorat: <i>sub
|
|
|
558 principibus</i>, inquit, <i>sacerdotum Anna et Caipha</i>. Sed
|
|
|
559 dicuntur duo pontifices, quia alternis vicibus pontificatum sibi
|
|
|
560 vindicabant; sed illo anno Annas erat princeps sacerdotum. Motus
|
|
|
561 est autem minister ad percutiendum Iesum ex hoc scilicet quia cum
|
|
|
562 audientium eum interpellasset testimonium, supra VII, 32: cum
|
|
|
563 pontifices misissent ministros ut caperent eum, ipsi capti ad verba
|
|
|
564 Iesu redierunt dicentes quia <i>numquam sic locutus est homo sicut
|
|
|
565 hic homo</i>. Volens ergo hic se excusare quod non esset de illis,
|
|
|
566 percussit eum. Sed Christum male respondisse pontifici ex hoc
|
|
|
567 coniecit, quia per hoc quod dixit, <i>quid me interrogas? Interroga
|
|
|
568 eos qui audierunt</i>, videbatur notasse pontificem de imprudenti
|
|
|
569 interrogatione, cum tamen scriptum sit Ex. XXII, 28: <i>principem
|
|
|
570 populi tui ne maledicas</i>. Consequenter Iesus rationabiliter
|
|
|
571 excusat se, cum dicit <i>si male locutus sum</i>, respondens
|
|
|
572 pontifici, <i>testimonium perhibe de malo</i>, quasi dicat: si
|
|
|
573 habes ex his quae a me prolata sunt unde me possis reprehendere,
|
|
|
574 ostende quod male dixerim: quia <i>in ore duorum vel trium testium
|
|
|
575 stat omne verbum</i>, Deut. XIX, 15. <i>Si autem bene</i>, idest si
|
|
|
576 nequis hoc ostendere, <i>quid me caedis?</i> Idest, quid in me
|
|
|
577 furis? Vel hoc potest referri ad hoc quod dixit supra <i>interroga
|
|
|
578 eos qui audierunt quid locutus sum ipsis</i>, ut sit sensus: <i>si
|
|
|
579 male locutus sum</i>, in synagoga et in templo, quod non debui,
|
|
|
580 <i>testimonium perhibe de malo</i>, quod dixi coram principe
|
|
|
581 sacerdotum. Sed hoc non potuisset minister ostendere. <i>Si autem
|
|
|
582 bene</i>, scilicet docui, <i>quid me caedis?</i> Quasi dicat,
|
|
|
583 iniustum est; Ier. XVIII, 20: <i>numquid redditur pro bono malum,
|
|
|
584 quia foderunt foveam animae meae?</i> Sed hic est quaestio, quia
|
|
|
585 Matth. c. V, 39, dominus praecipit discipulis suis: <i>si quis te
|
|
|
586 percusserit in dexteram maxillam, praebe ei et alteram</i>. De
|
|
|
587 Christo autem dicitur Act. I, 1: <i>coepit Iesus facere et
|
|
|
588 docere</i>. Debuit ergo facere quod docuit. Sed hoc non fecit;
|
|
|
589 immo, quod contrarium videtur, se excusavit. Responsio. Dicendum,
|
|
|
590 secundum Augustinum, quod dicta et praecepta sacrae Scripturae ex
|
|
|
591 factis sanctorum interpretari possunt et intelliguntur, cum idem
|
|
|
592 spiritus sanctus qui inspiravit prophetis et aliis sacrae
|
|
|
593 Scripturae auctoribus, moverit sanctos ad opus. Nam, sicut II Petr.
|
|
|
594 I, 21 dicitur, <i>spiritu sancto inspirati locuti sunt sancti Dei
|
|
|
595 homines</i>; ita Rom. VIII, 14, dicitur: <i>qui spiritu Dei
|
|
|
596 aguntur, hi sunt filii Dei</i>. Sic sacra Scriptura intelligenda
|
|
|
597 est secundum quod Christus et alii sancti servaverunt. Christus
|
|
|
598 autem non praebuit isti aliam maxillam: nec Paulus, Act. XVI, 22
|
|
|
599 ss. Unde non est intelligendum quod Christus mandasset quod
|
|
|
600 praeberent maxillam aliam corporalem ad litteram ei qui percutit
|
|
|
601 unam; sed hoc debet intelligi quantum ad praeparationem animi, quod
|
|
|
602 si necesse fuerit, ita debet esse dispositus ut non turbetur animo
|
|
|
603 contra percutientem, sed paratus sit simile et etiam amplius
|
|
|
604 sustinere. Et hoc dominus servavit, qui corpus suum praebuit
|
|
|
605 occisioni. Sic ergo excusatio domini utilis fuit ad nostram
|
|
|
606 instructionem. Hic ostenditur quomodo a pontifice mittitur ad alium
|
|
|
607 pontificem, et primo ponitur Iesu missio; secundo completur Petri
|
|
|
608 negatio, ibi <i>erat autem Simon Petrus stans et calefaciens
|
|
|
609 se</i>. Dicit ergo <i>et misit eum Annas ligatum ad Caipham
|
|
|
610 pontificem</i>, ad quem a principio ducebatur; sed causa quare
|
|
|
611 prius declinaverat illuc, expressa est supra. Sed attende Annae
|
|
|
612 nequitiam: quia cum debuisset eum absolvere, utpote sine culpa
|
|
|
613 existentem, tamen eum ligatum misit. Hic agitur de secunda
|
|
|
614 negatione Petri et tertia, et primo ponitur negationis occasio;
|
|
|
615 secundo Petri duplex negatio, ibi <i>dixerunt ergo ei</i> etc.;
|
|
|
616 tertio ponitur signi verborum Christi adimpletio, ibi <i>et statim
|
|
|
617 gallus cantavit</i> et cetera. Occasio autem secundae negationis
|
|
|
618 Petri fuit mora cum ministris pontificis stantibus ad ignem. Nam
|
|
|
619 Chrysostomus dicit: recedente Christo ad Caipham, Petrus adhuc cum
|
|
|
620 ministris remansit. Sic enim absorptus erat a peccato post
|
|
|
621 negationem, ut qui prius fervidus erat, iam non videbatur curare de
|
|
|
622 Christo; Ier. VIII, 6: <i>nullus est qui agat poenitentiam super
|
|
|
623 peccato suo, dicens, quid feci?</i> Et ideo dicit <i>erat autem
|
|
|
624 Simon Petrus adhuc stans et calefaciens se</i>; quamvis Christus
|
|
|
625 recesserit inde, immemor eius quod dicitur in Ps. I: <i>beatus vir
|
|
|
626 qui non abiit in consilio impiorum</i>. Sed haec expositio stare
|
|
|
627 non potest: quia sic sequeretur quod secunda et tertia negatio
|
|
|
628 facta fuisset in absentia Christi; quod est contra illud quod
|
|
|
629 dicitur Lc. XXII, 61, quod post tertiam negationem Petri conversus
|
|
|
630 dominus respexit Petrum. Et ideo Augustinus aliter exponens, dicit
|
|
|
631 quod Evangelista loquitur per recapitulationem more suo, ut
|
|
|
632 ostendat continuationem et ordinem rei. Dixerat enim supra quod
|
|
|
633 <i>stabant servi et ministri ad prunas, quia frigus erat et
|
|
|
634 calefaciebant se</i>, et, <i>Petrus erat cum eis stans, et
|
|
|
635 calefaciens se</i>, et postea interposuit de examinatione Christi a
|
|
|
636 pontifice; et postmodum, ut continuet seriem, resumit quasi eadem
|
|
|
637 verba dicens <i>erat autem Simon Petrus stans</i>, ante scilicet
|
|
|
638 quam Christus mitteretur ad Caipham. Deinde ponitur duplex negatio
|
|
|
639 Petri, cum dicit <i>dixerunt ergo ei: numquid et tu ex discipulis
|
|
|
640 eius es?</i> Et circa utrumque ponuntur duo, scilicet negationis
|
|
|
641 occasio, idest interrogatio, et ipsa negatio. Sed hic occurrit
|
|
|
642 duplex quaestio litteralis. Nam Matth. XXVI, 71, loquens de secunda
|
|
|
643 negatione dicit: <i>exeunte autem illo ianuam, vidit eum alia
|
|
|
644 ancilla, et ait his qui erant ibi: et hic erat cum Iesu Nazareno.
|
|
|
645 Et iterum negavit cum iuramento</i>. Et sic videtur hic duplex
|
|
|
646 contrarietas. Quia Ioannes dixit Petrum negasse eo stante ad focum,
|
|
|
647 Matthaeus autem eo exeunte domum. Alia contrarietas est: quia
|
|
|
648 secundum Matthaeum interrogatur ab alia ancilla, secundum Ioannem
|
|
|
649 ab aliis, scilicet multis, unde dicit <i>dixerunt ergo ei: numquid
|
|
|
650 et tu ex discipulis eius es?</i> Item etiam secundum Lucam solum ab
|
|
|
651 una interrogatur, unde Lc. c. XXII, 59, dicitur: <i>et intervallo
|
|
|
652 facto quasi horae unius alius quidam affirmabat, dicens: vere et
|
|
|
653 hic cum illo erat</i>. Responsio. Dicendum, quod quando Petrus
|
|
|
654 primo negavit, surrexit et exivit ianuam, et eo exeunte alia
|
|
|
655 ancilla interrogavit eum. Vel dixit aliis, quia de illis erat,
|
|
|
656 sicut refert Matthaeus. Et sic negavit secundo. Et postmodum rediit
|
|
|
657 Petrus ut excusaret se de hoc etiam, et sedit cum aliis; quo
|
|
|
658 sedente ibi, alii qui audierunt ab ancilla, iterum interrogaverunt
|
|
|
659 eum, ut dicit Matthaeus. Vel unus primo, ut dicitur hic et postea
|
|
|
660 alii multi. Et sic negavit tertio. Unde subditur de tertia
|
|
|
661 negatione: <i>dixit unus ex servis pontificis cognatus eius, cuius
|
|
|
662 abscidit Petrus auriculam</i>. Iste tertius testimonium perhibuit,
|
|
|
663 quia de visu unde dicit <i>nonne ego te vidi in horto cum illo?
|
|
|
664 Iterum ergo Petrus</i>, facto intervallo horae unius,
|
|
|
665 <i>negavit</i>, tertio. Nec refert si alii Evangelistae dicunt
|
|
|
666 tertiam interrogationem factam a pluribus, Ioannes vero factam ab
|
|
|
667 uno. Potuit enim fieri ut iste, qui magis certus erat,
|
|
|
668 interrogaret, et alios ad interrogandum incitaret. Multa enim circa
|
|
|
669 haec verba dicta sunt a circumstantibus, quorum unum commemorat
|
|
|
670 Evangelista unus, et alius aliud, cum non esset eorum principalis
|
|
|
671 intentio ad hoc, sed ad commemorandum verba Petri, et ostendendum
|
|
|
672 veritatem eius quod dominus dixerat Petro; unde in verbis Petri
|
|
|
673 omnes conveniunt; Num. XXIV, 13: <i>quidquid dominus dixerit, haec
|
|
|
674 loquar</i>. Consequenter agit de signo commemorationis Christi:
|
|
|
675 unde dicit <i>et statim gallus cantavit</i>, motus virtute divina,
|
|
|
676 ut medici esset completa praedictio, et aegroti convicta
|
|
|
677 praesumptio.</p>
|
|
|
678 <br />
|
|
|
679 <div class="D">Lectio 5</div>
|
|
|
680 <p title="Super Io., cap. 18 l. 5"><a name="87544"><span class=
|
|
|
681 "ref">[87544] Super Io., cap. 18 l. 5</span></a> Hic agitur de
|
|
|
682 assignatione Christi gentilibus, et primo dicit Evangelista quomodo
|
|
|
683 assignatur praesidi; secundo causa eius a praeside examinatur, ibi
|
|
|
684 <i>et dixit: quam accusationem affertis adversus hominem hunc?</i>
|
|
|
685 Tertio quomodo eius innocentia declaratur, ibi <i>et haec cum
|
|
|
686 dixisset, iterum exivit</i>. Circa primum tria facit. Primo
|
|
|
687 describit assignationis locum; secundo tempus; tertio modum. Locus
|
|
|
688 quidem, quia <i>in praetorium</i>: unde dicit <i>adducunt autem
|
|
|
689 Iesum ad Caipham in praetorium</i>, quod est locus iudicii. Unde et
|
|
|
690 in exercitu ubi erat tabernaculum principis consuevit praetorium
|
|
|
691 appellari; unde hic domus praesidis praetorium appellatur. Sed
|
|
|
692 quomodo ducitur ad Caipham in praetorium? Ad quod dicendum, quod
|
|
|
693 potest dici, quod Caiphas praevenerat in domum Pilati, ut eum
|
|
|
694 informaret de facto Iesu sibi praesentandi: unde eo exeunte cum
|
|
|
695 Pilato in praetorium, assignatus est ei Iesus. Vel potest dici,
|
|
|
696 quod cum Caiphas esset princeps sacerdotum, habebat spatiosas
|
|
|
697 domos, ita quod in aliqua parte earum etiam praeses hospitaretur:
|
|
|
698 et sic est sensus: <i>adducunt Iesum ad Caipham</i>, scilicet ad
|
|
|
699 domum eius, et hoc <i>in praetorium</i>. Vel dicendum, quod melius
|
|
|
700 in Graeco habetur: <i>adducunt Iesum a Caipha in praetorium</i>: et
|
|
|
701 sic tollitur omnis dubitatio. Tempus describitur: <i>erat autem
|
|
|
702 mane</i>, nam tanta erat eorum nequitia, ut nulla interponeretur
|
|
|
703 mora quin occidendum traderent Pilato. Mich. II, 1: <i>vae qui
|
|
|
704 cogitatis inutile, et operamini malum in cubilibus vestris. In luce
|
|
|
705 matutina faciunt illud, quoniam contra Deum est manus eorum</i>;
|
|
|
706 Iob c. XXIV, 14: <i>mane primo surgit homicida, interficit egenum
|
|
|
707 et pauperem</i>. Sed ex hoc quaestio gravis insurgit. Nam tres alii
|
|
|
708 Evangelistae dicunt, quod circa principium noctis dominus fuit
|
|
|
709 flagellatus in domo Caiphae, et examinatus ab eo, cum dixit: <i>dic
|
|
|
710 nobis si tu es Christus</i>: et summo mane ductus est ad Pilatum.
|
|
|
711 Ioannes vero dicit, quod ductus est ad Caipham. Ad quod dicendum,
|
|
|
712 quod si volumus salvare litteram nostram, quod Caiphas primo vidit
|
|
|
713 eum cum esset in domo Annae de nocte, et tunc potuit examinari ab
|
|
|
714 eo. Sed adhuc dubium remanet de hoc quod dicunt, quod fuit
|
|
|
715 flagellatus in domo Caiphae. Quod totum solvitur secundum illud
|
|
|
716 quod habetur in Graeco, scilicet quod <i>ducunt eum a Caipha in
|
|
|
717 praetorium</i>, quia secundum hoc a domo Annae fuit de nocte
|
|
|
718 adductus ad domum Caiphae, ubi flagellatus et examinatus fuit, et
|
|
|
719 de mane fuit a Caipha ductus in praetorium. <i>Ut non
|
|
|
720 contaminarentur, sed ut manducarent Pascha</i>. Ubi primo
|
|
|
721 designatur eorum vana superstitio, quia non introierunt in
|
|
|
722 praetorium; secundo Pilati ad eos reverentia, quia exivit eis
|
|
|
723 obviam. Sed hoc quod dicit quantum ad primum, quod non introierunt
|
|
|
724 ut non contaminarentur, habet dubitationem. Dicunt enim alii
|
|
|
725 Evangelistae, quod Christus captus fuit in sero in die coenae: et
|
|
|
726 tunc erat Pascha, Lc. c. XXII, 15: <i>desiderio desideravi hoc
|
|
|
727 Pascha manducare vobiscum</i>. Et de mane in crastino fuit ductus
|
|
|
728 ad praetorium. Quomodo ergo <i>ut manducarent Pascha</i>, cum esset
|
|
|
729 in crastino Paschae? Sed ad hoc quidam moderni Graeci dicunt, quod
|
|
|
730 hoc factum fuit decima quarta luna, et crucifixus eo die quo Iudaei
|
|
|
731 celebrabant Pascha, dicentes, quod Christus una die praevenit
|
|
|
732 Pascha, sciens sibi imminere occisionem in Pascha Iudaeorum, unde
|
|
|
733 celebravit Pascha decimatertia luna ad vesperam. Et hoc dicunt,
|
|
|
734 quia in lege praeceptum est, quod a quartadecima luna primi mensis
|
|
|
735 usque ad vigesimum primum diem mensis, non inveniatur fermentatum
|
|
|
736 apud Iudaeos. Unde dicunt, quod Christus consecravit de fermentato
|
|
|
737 corpus suum. Sed hoc stare non potest propter duo. Primo quia
|
|
|
738 numquam invenitur in veteri testamento quod alicui liceret
|
|
|
739 praevenire celebrationem Paschae; sed si haberet impedimentum,
|
|
|
740 liceret differre usque ad alium mensem. Num. IX, 10: <i>homo qui
|
|
|
741 fuerit immundus super anima, aut in via procul in gente vestra,
|
|
|
742 faciat phase domino, mense secundo, quartadecima die mensis ad
|
|
|
743 vesperam</i>. Cum ergo Christus nil praetermiserit de observantiis
|
|
|
744 legis, falsum dicunt, eum Pascha praevenisse. Secundo, quia Mc.
|
|
|
745 XIV, 12; expresse habetur, quod Christus venit die azymorum quando
|
|
|
746 necesse erat occidi Pascha; et Matthaeus dicit quod <i>primo die
|
|
|
747 azymorum accesserunt discipuli ad Iesum dicentes: ubi vis paremus
|
|
|
748 tibi comedere Pascha?</i> Non ergo dicendum est quod Christus
|
|
|
749 praevenit Pascha. Et ideo Chrysostomus aliter dicit scilicet quod
|
|
|
750 Christus legem per omnia implens, suo tempore Pascha celebravit,
|
|
|
751 scilicet quartadecima luna ad vesperam; sed Iudaei sic intenti
|
|
|
752 erant ad Christi occisionem quod non celebraverunt Pascha die suo:
|
|
|
753 sed in sequenti die, scilicet luna decimaquinta. Unde de hoc dicit
|
|
|
754 <i>ut non contaminarentur, sed ut manducarent Pascha</i>, quod
|
|
|
755 praecedenti die omiserunt. Sed nec hoc stare potest, quia Num. IX,
|
|
|
756 v. 10 s., dicitur quod si quis propter impedimenta non potest
|
|
|
757 celebrare Pascha decimaquarta luna primi mensis, celebrat illud non
|
|
|
758 sequenti die, sed luna decimaquarta mensis secundi. Et ideo
|
|
|
759 dicendum est, secundum Hieronymum et Augustinum et alios doctores
|
|
|
760 Latinos, quod decimaquarta luna est principium solemnitatis; sed
|
|
|
761 Pascha non dicitur solum vespera, sed totum tempus septem dierum:
|
|
|
762 per quod comedebant azyma, quae debebant manducari a mundis. Unde
|
|
|
763 quia Iudaei alieni iudicis praetorio immunditiam contrahebant; ideo
|
|
|
764 non introierunt in praetorium <i>ut non contaminarentur, sed ut
|
|
|
765 manducarent Pascha</i>, idest panes azymorum. Sed attende impiam
|
|
|
766 caecitatem, quia timebant contaminari de homine gentili; sed
|
|
|
767 sanguinem Dei et hominis effundere non timebant. Is. XLIX, 17:
|
|
|
768 <i>venerunt structores tui; destruentes te, et dissipantes a te
|
|
|
769 exibunt</i>. Consequenter ponitur Pilati ad eos reverentia, cum
|
|
|
770 dicit <i>exivit ergo Pilatus ad eos foras</i>, et tunc Christum ab
|
|
|
771 eis oblatum suscepit <i>et dixit: quam accusationem affertis
|
|
|
772 adversus hominem hunc?</i> Ubi ponitur Christi examinatio, et primo
|
|
|
773 quomodo examinatur a Pilato coram accusatoribus; secundo quomodo a
|
|
|
774 se, ibi <i>introivit ergo</i> et cetera. Circa primum duo facit.
|
|
|
775 Primo ponit Pilati examinationem; secundo liberalem eius
|
|
|
776 concessionem, ibi <i>accipite eum vos</i> et cetera. Circa primum,
|
|
|
777 primo ponitur eius examinatio; secundo malitiosa Iudaeorum
|
|
|
778 responsio. Pilatus ergo videns eum ligatum, et a tot ductum ad
|
|
|
779 damnandum dicit <i>quam accusationem affertis adversus hominem
|
|
|
780 hunc? Responderunt, et dixerunt ei: si non esset hic malefactor,
|
|
|
781 non tibi tradidissemus eum</i>; quasi dicerent: nos examinavimus
|
|
|
782 eum, et iam condemnatum tradidimus eum tibi iam puniendum, quasi
|
|
|
783 Pilato sufficeret eorum iudicium. Sed falsum dicunt, dicentes eum
|
|
|
784 esse malefactorem, quia, ut dicitur Actor. X, 38: <i>pertransit
|
|
|
785 benefaciendo, et sanando omnes oppressos a Diabolo</i>. Sed faciunt
|
|
|
786 secundum illud Ps. XXXIV, 12, <i>retribuebant mihi mala pro
|
|
|
787 bonis</i>. Sed contra hoc est quod dicitur Lc. XXIII, 5, quod
|
|
|
788 imponebant Christo multa crimina, unde dicebant <i>commovit populum
|
|
|
789 per universam Iudaeam, incipiens a Galilaea usque huc</i>: hic
|
|
|
790 autem nullum. Respondeo. Dicendum, quod multa verba dixerunt Iudaei
|
|
|
791 tunc Pilato, ut Augustinus dicit, sed potuit esse quod primo hoc
|
|
|
792 quod hic ostendit Ioannes, et postea fuit quod dicit Lucas.
|
|
|
793 Consequenter ponitur liberalis concessio Pilati, cum dicit
|
|
|
794 <i>accipite eum vos</i>, et primo ponitur Pilati concessio; secundo
|
|
|
795 Iudaeorum recusatio, ibi <i>dixerunt ergo ei Iudaei</i>; tertio
|
|
|
796 recusationis ratio, ibi <i>ut sermo Iesu impleretur</i>. Dicit ergo
|
|
|
797 <i>accipite eum vos</i> volens eis praestare gratiam. Sic et Felix
|
|
|
798 dixit Paulo: <i>si velis iudicari apud Iudaeos</i>, Act. c. XXIV.
|
|
|
799 Vel hoc dixit arguens eos: nam ipsi examinaverant, et
|
|
|
800 condemnaverant: unde volebat quod qui condemnaverant eum
|
|
|
801 malefactorem, darent sententiam: quia, ut dicitur Act. XXV, 16:
|
|
|
802 <i>non est consuetudo Romanis damnare aliquem hominem, priusquam is
|
|
|
803 qui accusatur praesentes habeat accusatores, locumque defendendi
|
|
|
804 accipiat ad abluenda peccata</i>. Et sic est sensus: nostrum
|
|
|
805 iudicium petitis; sed <i>vos eum accipite et damnate secundum legem
|
|
|
806 vestram</i>: ego autem nequaquam talis iudex efficiar. Sed
|
|
|
807 Iudaeorum recusatio ponitur consequenter, ibi <i>dixerunt ergo ei
|
|
|
808 Iudaei: nobis non licet interficere quemquam</i>. Sed contra. Ex.
|
|
|
809 XXII, 18 dicitur: <i>maleficos non patieris vivere</i>. Iesum autem
|
|
|
810 maleficum reputabant. Sed, secundum Augustinum, dicunt <i>nobis non
|
|
|
811 licet interficere quemquam</i>, in die festo, alio autem tempore
|
|
|
812 sic. Vel, secundum Chrysostomum, Iudaei amiserunt multum de
|
|
|
813 potestate: quia iudicium de peccato contra rempublicam non
|
|
|
814 pertinebat ad eos, ipsi autem potissime intendebant condemnare eum
|
|
|
815 de hoc quod erat contra rempublicam; infra XIX, v. 12: <i>omnis qui
|
|
|
816 se regem facit contradicit Caesari</i>. Unde dicunt <i>nobis non
|
|
|
817 licet interficere quemquam</i>, scilicet qui facit contra
|
|
|
818 rempublicam; quamvis liceret pro aliquo peccato legis, cuius
|
|
|
819 iudicium reservatum eis erat. Vel aliter dicendum, quod aliquid non
|
|
|
820 licet alicui, vel quia est divina lege prohibitum; et hoc modo non
|
|
|
821 erat eis prohibitum: vel quia prohibitum erat eis lege humana; et
|
|
|
822 hoc modo non licebat eis interficere quemquam, quia iam residebat
|
|
|
823 haec potestas apud praesidem. Sed tunc remanet quaestio: quia
|
|
|
824 lapidaverunt Stephanum, Actor. VII, 58. Sed ad hoc respondet
|
|
|
825 Chrysostomus, quod Iudaeis concessum erat a Romanis quod uterentur
|
|
|
826 legibus suis: unde quia poena lapidationis erat inflicta per legem,
|
|
|
827 ideo concessa erat eis a Romanis. Sed mors crucis in lege
|
|
|
828 exprobrabilis erat; Deut. XXI, 23: <i>maledictus omnis qui pependit
|
|
|
829 in ligno</i>. Et ideo hoc genus mortis non erat eis servatum.
|
|
|
830 Iudaei autem ex sua malitia non erant contenti si Christum
|
|
|
831 lapidarent; sed volebant eum morte turpissima condemnare, ut
|
|
|
832 dicitur Sap. II, v. 20. Et ideo nunc dicunt <i>non licet nobis
|
|
|
833 interficere quemquam</i>, scilicet morte crucis. Vel dicendum, quod
|
|
|
834 Stephanus fuit lapidatus in magistratus mutatione: et tunc multa
|
|
|
835 illicita usurpantur, quae non fierent in processu temporis. Ratio
|
|
|
836 recusationis subditur cum dicit <i>ut sermo Iesu impleretur</i>: ut
|
|
|
837 ly <i>ut</i> non referatur ad intentionem Iudaeorum, sed ad
|
|
|
838 dispositionem divinae providentiae. Iesus enim dixit, Matth. XX,
|
|
|
839 19, quod occidendus erat a gentibus, et crucifigendus, traditus
|
|
|
840 tamen a Iudaeis. Et ideo ut istud impleretur, ipsi noluerunt eum
|
|
|
841 iudicare et occidere.</p>
|
|
|
842 <br />
|
|
|
843 <div class="D">Lectio 6</div>
|
|
|
844 <p title="Super Io., cap. 18 l. 6"><a name="87545"><span class=
|
|
|
845 "ref">[87545] Super Io., cap. 18 l. 6</span></a> Supra posita est
|
|
|
846 examinatio qua Pilatus examinavit Christum coram accusatoribus hic
|
|
|
847 autem ponit Evangelista quomodo Pilatus examinavit Christum apud
|
|
|
848 seipsum, et primo Evangelista agit de interrogatione Pilati
|
|
|
849 examinantis; secundo de responsione Christi examinati, ibi
|
|
|
850 <i>respondit Iesus: regnum meum non est de hoc mundo</i>. Circa
|
|
|
851 primum duo facit. Primo proponit Pilati interrogationem; secundo
|
|
|
852 interrogationis causam, seu examinationem, ibi <i>respondit Iesus:
|
|
|
853 a temetipso hoc dicis?</i> Circa primum sciendum, quod Pilatus ut
|
|
|
854 iustus iudex, et omnia exquisite tractans, non statim acquievit
|
|
|
855 accusationi pontificis. Ex. XXIII, 2: <i>non sequeris turbam ad
|
|
|
856 faciendum malum nec in iudicio plurimorum acquiesces sententia, ut
|
|
|
857 a vero devies. Sed introivit iterum in praetorium et vocavit
|
|
|
858 Iesum</i>, scilicet seorsum, eo quod magnam de eo habebat
|
|
|
859 suspicionem. Ideo autem Christum ad se vocavit, ut exquisitius
|
|
|
860 omnia rimaretur, et Christus quietius responderet, amoto strepitu
|
|
|
861 Iudaeorum. Iob XXIX, 16: <i>causam quam ignorabam, diligentissime
|
|
|
862 investigabam</i>. Et tunc dixit ei <i>tu es rex Iudaeorum?</i> Ex
|
|
|
863 quo patet, ut Lucas refert c. XXIII, 2 quod Iudaei hoc crimen ei
|
|
|
864 imposuerunt; licet Ioannes dicat tantum <i>si non esset hic
|
|
|
865 malefactor, non tibi tradidissemus eum</i>, et multa alia crimina
|
|
|
866 ei obiecerunt. Sed hoc magis tetigit cor Pilati, et ideo de hoc
|
|
|
867 solo eum interrogat. Matth. XII, v. 34: <i>ex abundantia cordis os
|
|
|
868 loquitur</i>. Consequenter cum dicit <i>respondit Iesus</i> etc.
|
|
|
869 ponitur interrogationis examinatio, et primo ponitur Christi
|
|
|
870 interrogatio; secundo Pilati responsio, ibi <i>numquid ego Iudaeus
|
|
|
871 sum?</i> Dixit ergo <i>respondit Iesus</i>, versa vice
|
|
|
872 interrogando, <i>a temetipso hoc dicis?</i> Ubi sciendum est, quod
|
|
|
873 duplici ex causa homo interrogat. Quandoque ut sciat rem quam prius
|
|
|
874 ignorabat, et sic discipulus interrogat magistrum; quandoque
|
|
|
875 interrogat de re scita, ut sciat responsionem de quo interrogat, et
|
|
|
876 sic magister interrogat discipulum. Sed dominus sciebat et id de
|
|
|
877 quo ipse interrogabat, et illud quod responsurus erat; et ideo non
|
|
|
878 interrogabat quasi ignorans, quia <i>omnia nuda et aperta sunt
|
|
|
879 oculis eius</i>, Hebr. c. IV, 13, sed interrogat ut sciamus quam
|
|
|
880 opinionem habebant Iudaei et gentiles, ac simul de illo regno
|
|
|
881 instruamur. Consequenter cum dicit <i>respondit Pilatus</i> etc.,
|
|
|
882 ponitur responsio Pilati. Sed quare sic respondet? Ideo scilicet
|
|
|
883 quia dominus quaesivit ab eo an a semetipso hoc dixisset. Et ideo
|
|
|
884 Pilatus ostendit quod non pertinebat ad eum quaerere an esset rex
|
|
|
885 Iudaeorum, sed potius ad Iudaeos, quorum se regem dicebat; dans per
|
|
|
886 hoc intelligere quod ab aliis hoc sibi dicebatur. Et ideo subdit
|
|
|
887 <i>gens tua et pontifices tui tradiderunt te mihi</i>, hanc
|
|
|
888 scilicet accusationem adversum te dicentes. Et dicit <i>gens
|
|
|
889 tua</i>, quia ex Iudaeis, secundum hominem, natus erat. Ier. XX,
|
|
|
890 10: <i>audivi enim contumelias multorum et terrores in circuitu:
|
|
|
891 persequimini eum, ab omnibus viris qui erant pacifici mei</i>;
|
|
|
892 Michaeae VII, 6: <i>inimici hominis, domestici eius</i>. Et dicitur
|
|
|
893 <i>pontifices</i>, quia quanto maiores erant in potestate, tanto
|
|
|
894 potiores in crimine. I Esdrae c. IX, 2: <i>manus principum et
|
|
|
895 magistratuum fuit in transgressione hac prima</i>; Ier. V, 5:
|
|
|
896 <i>ibo ad optimates, et loquar eis: ipsi enim cognoverunt vias
|
|
|
897 domini, et iudicium Dei sui: et ecce magis hi confregerunt iugum,
|
|
|
898 ruperunt vincula</i>. Si ergo ipsi tradiderunt te mihi, <i>quid
|
|
|
899 fecisti?</i> Quasi dicat: non est credendum quod tradidissent te
|
|
|
900 mihi nisi pro magna causa. Hic ponitur responsio Christi, et primo
|
|
|
901 removet suspicionis de regno suo falsitatem; secundo astruit
|
|
|
902 veritatem, ibi <i>dixit itaque ei Pilatus: ergo rex es tu?</i>
|
|
|
903 Circa primum duo facit. Primo excludit falsam suspicionem; secundo
|
|
|
904 adhibet signi probationem, ibi <i>si ex hoc mundo esset regnum
|
|
|
905 meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Iudaeis</i>.
|
|
|
906 Falsam suspicionem removet, dicens <i>regnum meum non est de hoc
|
|
|
907 mundo</i>. Quod male intelligentes Manichaei, dicebant esse duos
|
|
|
908 deos et duo regna; scilicet Deum bonum, qui habet regnum suum in
|
|
|
909 regione lucis; et Deum malum, qui habet regnum suum in regione
|
|
|
910 tenebrarum; et hanc dicebant esse hunc mundum, quia omnia
|
|
|
911 corporalia dicebant esse tenebras. Et secundum hoc sensus est:
|
|
|
912 <i>regnum meum non est de hoc mundo</i>, quasi dicat: dominus
|
|
|
913 pater, qui bonus est, et ego non habemus regnum in regione
|
|
|
914 tenebrarum. Sed contra hoc est quod dicitur in Ps. XLVI, 8:
|
|
|
915 <i>quoniam rex omnis terrae Deus</i>. Et iterum: <i>omnia
|
|
|
916 quaecumque voluit dominus fecit in caelo et in terra</i>. Et ideo
|
|
|
917 dicendum, quod hoc dixit Christus propter Pilatum, qui credebat
|
|
|
918 Christum affectare regnum terrenum, quo corporaliter, sicut et
|
|
|
919 homines terreni, regnaret; et per hoc esset morte plectendus, quod
|
|
|
920 illicitum affectaverit regnum. Sciendum est autem, quod regnum
|
|
|
921 quandoque dicitur ille populus qui regnat, quandoque ipsa regia
|
|
|
922 potestas. Primo ergo modo accipiendo regnum exponit Augustinus, et
|
|
|
923 dicit <i>regnum meum</i>, idest fideles mei, Apoc. V, 10:
|
|
|
924 <i>fecisti nos Deo nostro regnum, non est de hoc mundo</i>. Non
|
|
|
925 dicit: non est in hoc mundo; supra XVII, 11: <i>et hi in mundo
|
|
|
926 sunt</i>, sed <i>non est de hoc mundo</i>, per affectum et
|
|
|
927 imitationem, ereptus quidem per gratiae electionem. Sic enim nos
|
|
|
928 Deus eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum
|
|
|
929 caritatis suae. Chrysostomus autem exponit accipiendo regnum
|
|
|
930 secundo modo, et dicit: <i>regnum meum</i>, idest potestas mea et
|
|
|
931 auctoritas qua rex sum, <i>non est de hoc mundo</i> idest, non
|
|
|
932 habet originem ex causis mundanis et electione hominum, sed
|
|
|
933 aliunde, scilicet ab ipso patre. Dan. VII, 14: <i>potestas eius,
|
|
|
934 potestas aeterna quae non auferetur, et regnum eius quod non
|
|
|
935 corrumpetur</i>. Hic adhibet signa evidentia ad probandum quod
|
|
|
936 regnum eius non est de hoc mundo, et primo ponit signum; secundo
|
|
|
937 concludit intentum, ibi <i>nunc autem regnum meum non est hinc</i>.
|
|
|
938 Circa primum sciendum est, quod qui habet regnum terrenum, sive
|
|
|
939 iuste sive violenter, oportet quod habeat socios et ministros, per
|
|
|
940 quos in potestate fulciatur. Cuius ratio est, quia non est potens
|
|
|
941 per seipsum, sed per ministros suos. II Reg. III, 1: <i>facta est
|
|
|
942 longa concertatio inter domum Saul et inter domum David: David
|
|
|
943 proficiscens et semper seipso robustior, domus autem Saul
|
|
|
944 decrescens quotidie</i>. Sed rex supernus, quia potens est per
|
|
|
945 seipsum, servis suis potentiam tribuit; ideo non indiget ad regnum
|
|
|
946 suum ministris. Et ideo dicit, quod regnum suum non est de hoc
|
|
|
947 mundo: quia <i>si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri utique
|
|
|
948 mei decertarent, ut non traderer Iudaeis</i>. Unde et Petrus volens
|
|
|
949 decertare pro Christo, non advertebat se de hoc mundo non esse:
|
|
|
950 supra eodem. Habebat tamen dominus alios ministros, scilicet
|
|
|
951 Angelos, qui potuissent eum eripere de manibus Iudaeorum; sed
|
|
|
952 dominus eripi noluit. Matth. XXVI, v. 53: <i>an non possum rogare
|
|
|
953 patrem meum, et exhibebit mihi plusquam duodecim legiones
|
|
|
954 Angelorum? Nunc autem regnum meum non est hinc</i>. Scilicet, quia
|
|
|
955 non quaerit tales ministros, concludit quod <i>regnum suum non est
|
|
|
956 hinc</i>, idest, non habet principium de hoc mundo; est tamen hic,
|
|
|
957 quia ubique est: <i>attingit enim a fine usque ad finem fortiter,
|
|
|
958 et disponit omnia suaviter</i>: Sap. VIII, 1; Ps. II, v. 8:
|
|
|
959 <i>postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam, et
|
|
|
960 possessionem tuam terminos terrae</i>; Dan. VII, 14: <i>dedit
|
|
|
961 potestatem et honorem et regnum; et omnes populi, tribus et linguae
|
|
|
962 servient ei</i>. Hic dominus manifestat veritatem de regno suo quod
|
|
|
963 sit, et primo ponitur manifestationis occasio; secundo ipsa
|
|
|
964 manifestatio, ibi <i>respondit ei Iesus</i> etc.; tertio
|
|
|
965 manifestationis effectus, ibi <i>dixit ei Pilatus, quid est
|
|
|
966 veritas?</i> Circa primum sciendum, quod Pilatus ex supradictis
|
|
|
967 verbis domini intelligens quod regnum quasi carnale et longinquum
|
|
|
968 esset de partibus illis I Cor. II, 14: <i>animalis homo non
|
|
|
969 percepit ea quae sunt spiritus Dei</i> anhelavit ad veritatem
|
|
|
970 sciendam; et ideo inquit dicens <i>ergo rex es tu?</i> Scilicet et
|
|
|
971 dominus. Consequenter respondens dicit <i>tu dicis quia rex sum
|
|
|
972 ego</i>, ubi primo se esse confitetur regem; secundo sui regni
|
|
|
973 ostendit rationem, ibi <i>ego in hoc natus sum (...) ut testimonium
|
|
|
974 perhibeam veritati</i>; tertio insinuat supra quos regnat, ibi
|
|
|
975 <i>omnis qui est ex veritate, audit vocem meam</i>. Circa primum
|
|
|
976 sciendum est, quod dominus ad quaestionem respondens de regno, ita
|
|
|
977 responsionem suam temperavit ut nec manifeste confiteretur se esse
|
|
|
978 regem, cum rex non esset eo modo quo Pilatus intelligebat; nec
|
|
|
979 negaret, cum spiritualiter esset rex regum. Dicit ergo <i>tu dicis
|
|
|
980 quia rex sum ego</i>, scilicet carnaliter secundum quem modum rex
|
|
|
981 non sum, sed alio modo rex sum ego; Is. XXXII, 1: <i>ecce in
|
|
|
982 iustitia regnabit rex, principes in iudicio praeerunt</i>. Modum
|
|
|
983 autem et rationem regni sui ostendit dicens <i>ego in hoc natus
|
|
|
984 sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam
|
|
|
985 veritati</i>; quod dupliciter exponitur. Uno modo, secundum
|
|
|
986 Augustinum, ut regnum Christi sint fideles sicut dictum est supra:
|
|
|
987 et sic Christus super fideles regnat; et ad hoc venit in mundum ut
|
|
|
988 congregans sibi fideles, regnum sibi acquirat. Lc. XIX, 12: <i>homo
|
|
|
989 quidam nobilis abiit in regionem longinquam accipere sibi
|
|
|
990 regnum</i>. Et sic est sensus: <i>ego in hoc</i>, idest ad hoc,
|
|
|
991 <i>natus sum</i>, nativitate scilicet carnali. Et hoc exponit
|
|
|
992 dicens <i>et ad hoc veni in mundum</i>, carnaliter nascendo; sic
|
|
|
993 enim venit in mundum, Gal. IV, v. 4: <i>misit Deus filium suum in
|
|
|
994 mundum, ut testimonium perhibeam veritati</i>, scilicet mihi, qui
|
|
|
995 sum veritas, supra XIV, 6. <i>Et si testimonium perhibeo de meipso,
|
|
|
996 verum est testimonium meum</i>, supra VIII, 14. Et inquantum
|
|
|
997 manifesto me veritatem, intantum regnum mihi paro. Hoc enim non
|
|
|
998 potest fieri nisi per manifestationem veritatis, quam
|
|
|
999 manifestationem non decebat fieri nisi per me, qui sum lux. Supra
|
|
|
1000 I, 18: <i>unigenitus, qui est in sinu patris, ipse enarravit</i>.
|
|
|
1001 Hebr. II, 3: <i>quae cum initium accepisset enarrandi per dominum,
|
|
|
1002 ab eis qui audierunt, in nos confirmata est, contestante Deo signis
|
|
|
1003 et portentis et variis virtutibus et spiritus sancti
|
|
|
1004 distributionibus</i>. Alio modo exponit Chrysostomus sic: tu
|
|
|
1005 quaeris si rex ego sum, et ego dico quod sic: sed potestate divina,
|
|
|
1006 quia <i>in hoc natus sum</i>, nativitate aeterna a patre, sicut
|
|
|
1007 Deus ex Deo, ita rex ex rege; Ps. II, 6: <i>ego autem constitutus
|
|
|
1008 sum rex</i>, et subdit: <i>ego hodie genui te</i>. Sed quod addit
|
|
|
1009 <i>et ad hoc veni in mundum</i>, non ponitur expositive, sed
|
|
|
1010 intelligitur de nativitate temporali; quasi diceret: etsi sum rex
|
|
|
1011 aeternus, tamen ad hoc veni in mundum, <i>ut testimonium perhibeam
|
|
|
1012 veritati</i>; mihi scilicet quod sum rex a Deo patre. Hic ostendit
|
|
|
1013 super quos regnet. Ubi notandum quod supra X, 1, dixit se pastorem,
|
|
|
1014 et subditos dixit oves, quod idem est quod hic dicit se regem et
|
|
|
1015 subditos regnum: quia eadem est proportio regis ad subditos et
|
|
|
1016 pastoris ad oves: et sicut pastor pascit oves, Ez. XXXIV, 2:
|
|
|
1017 <i>nonne greges pascuntur a pastoribus</i>, ita et rex sustentat
|
|
|
1018 subditos. Et specialiter inter alia dixit <i>oves meae vocem meam
|
|
|
1019 audiunt</i>: unde et hic dicit <i>qui est ex veritate, audit vocem
|
|
|
1020 meam</i>, non solum exterius, sed credendo interius et amando ac
|
|
|
1021 opere implendo; supra VI, 45: <i>omnis qui audivit a patre et
|
|
|
1022 didicit venit ad me</i>. Sed unde hoc homini ut audiat vocem meam?
|
|
|
1023 Inde scilicet quia <i>est ex veritate</i>, quae est Deus. Sed cum
|
|
|
1024 omnes sint ex Deo, omnes sunt ex veritate et audiunt vocem eius.
|
|
|
1025 Respondeo. Dicendum, quod aliqui sunt ex Deo per creationem, et sic
|
|
|
1026 omnes sunt a Deo. Dicuntur etiam aliqui esse a Deo per affectum et
|
|
|
1027 imitationem; unde supra VIII, 47 dicitur: <i>ex Deo non estis</i>,
|
|
|
1028 scilicet secundum affectum, sed per creationem estis: ille ergo
|
|
|
1029 audit vocem credendo et amando, <i>qui</i>, scilicet, <i>est ex
|
|
|
1030 veritate</i>, idest, qui accepit hoc munus ut veritatem amet. Sed
|
|
|
1031 attende, quod non dicit: omnis qui audit vocem, est ex veritate,
|
|
|
1032 quia sequeretur quod ideo essemus ex veritate quia credimus: cum
|
|
|
1033 tamen ideo credamus quia sumus ex veritate, inquantum scilicet
|
|
|
1034 accepimus donum Dei per quod credimus et amamus veritatem. Eph. II,
|
|
|
1035 8: <i>gratia salvati estis per fidem, et hoc non ex vobis: Dei enim
|
|
|
1036 donum est</i>; Phil. I, 29: <i>vobis datum est non solum ut in eum
|
|
|
1037 credatis, sed etiam ut pro illo patiamini</i>. Ponit responsionis
|
|
|
1038 effectum, in quo datur intelligi quod Pilatus propulsa suspicione
|
|
|
1039 regni terreni, ac intelligens Christum regem esse in doctrina
|
|
|
1040 veritatis, cupit veritatem scire, ac effici de regno eius; unde
|
|
|
1041 dicit <i>quid est veritas?</i> Non quaerens quae sit definitio
|
|
|
1042 veritatis, sed quid esset veritas cuius virtute de regno eius
|
|
|
1043 efficeretur: dans per hoc intelligere, quod veritas mundo incognita
|
|
|
1044 erat, et fere ab omnibus evanuerat, dum increduli essent. Is. LIX,
|
|
|
1045 14: <i>corruit veritas in plateis, et aequitas non potuit
|
|
|
1046 ingredi</i>; Ps. XI, 2: <i>diminutae sunt veritates a filiis
|
|
|
1047 hominum</i>. Sed Pilatus responsionem non expectavit. Et ideo
|
|
|
1048 quantum ad hanc quaestionem sciendum est, quod duplicem veritatem
|
|
|
1049 invenimus in Evangelio: unam increatam et facientem; et haec est
|
|
|
1050 Christus, supra c. XIV, 6: <i>ego sum via, veritas et vita</i>,
|
|
|
1051 aliam factam, supra I, 17: <i>gratia et veritas per Iesum Christum
|
|
|
1052 facta est</i>. Veritas enim de sui ratione importat
|
|
|
1053 commensurationem rei ad intellectum. Intellectus autem dupliciter
|
|
|
1054 comparatur ad res. Quia quidam ut mensura rerum existens, ille
|
|
|
1055 scilicet qui est causa rerum; quidam autem mensuratus a re, ille
|
|
|
1056 scilicet cuius cognitio causatur a re. Non igitur est veritas in
|
|
|
1057 intellectu divino quia ipse adaequatur rebus, sed quia res ipsi
|
|
|
1058 divino intellectui adaequantur. Sed in intellectu nostro ideo est
|
|
|
1059 veritas, quia ita intelligit res ut res se habent. Et sic veritas
|
|
|
1060 increata et intellectus divinus est veritas non mensurata nec
|
|
|
1061 facta, sed veritas mensurans et faciens duplicem veritatem; unam
|
|
|
1062 scilicet in ipsis rebus, inquantum facit eas secundum quod sunt in
|
|
|
1063 intellectu divino; et aliam quam facit in animabus nostris, quae
|
|
|
1064 est veritas mensurata tantum et non mensurans. Et inde est quod
|
|
|
1065 veritas increata intellectus divini appropriatur filio, qui est
|
|
|
1066 ipsa conceptio divini intellectus et Dei verbum. Veritas enim
|
|
|
1067 conceptionem intellectus consequitur. Deinde cum dicit <i>et cum
|
|
|
1068 hoc dixisset, iterum exivit ad Iudaeos</i>, agit de sententia
|
|
|
1069 Pilati in Christum, et primo declarat eius innocentiam; secundo
|
|
|
1070 intentat impendere misericordiam, ibi <i>est autem consuetudo ut
|
|
|
1071 unum dimittam vobis in Pascha</i>. Sciendum est autem circa primum,
|
|
|
1072 quod Pilatus, ut dicit Augustinus, volebat libenter Christum
|
|
|
1073 liberare, et dum quaesivisset a Christo <i>quid est veritas?</i>
|
|
|
1074 Subito venit illi in mentem quomodo per quandam consuetudinem
|
|
|
1075 Christum liberare poterat qua solet eis dimitti unus in Pascha: et
|
|
|
1076 ideo responsionem non expectans totaliter, contulit se ad hoc
|
|
|
1077 procurandum, et ideo dicit <i>et cum hoc dixisset</i>. Audiebat
|
|
|
1078 Iudaeorum tumultum, et credens se illum posse compescere et
|
|
|
1079 postmodum quietius difficilis quaestionis responsionem audire,
|
|
|
1080 <i>iterum exivit ad Iudaeos</i>, et proponens Christi innocentiam,
|
|
|
1081 dixit eis: <i>ego nullam invenio in eo causam</i>, scilicet mortis.
|
|
|
1082 I Petr. II, 22: <i>qui peccatum non fecit</i>. Et tamen si esset
|
|
|
1083 aliqua in eo, ego apud quem residet potestas, et praecipue
|
|
|
1084 iudicandi de his quae contra regem fiunt, volo eum liberare et
|
|
|
1085 absolvere. Unde dicit <i>est autem consuetudo ut unum dimittam
|
|
|
1086 vobis in Pascha</i>. Ubi primo offert Christi absolutionem; secundo
|
|
|
1087 ponit Evangelista Iudaeorum responsionem. Sciendum est autem, quod
|
|
|
1088 hanc consuetudinem introduxit Pilatus, vel alii praesides
|
|
|
1089 Romanorum, ob favorem populi. Et ideo secundum hanc consuetudinem
|
|
|
1090 volens eum dimittere, dicit <i>vultis ergo dimittam vobis regem
|
|
|
1091 Iudaeorum?</i> Non dicit hoc quasi invenerit eum culpabilem de
|
|
|
1092 regno Iudaeorum, sed ut exaggeraret ipsorum malitiam; quasi dicat:
|
|
|
1093 etsi sit rex Iudaeorum, quod ad vos iudicare non pertinet, sed ad
|
|
|
1094 me, tamen, si vultis, dimittam eum vobis. Sed ipsi Iudaei
|
|
|
1095 <i>clamaverunt rursum omnes dicentes: non hunc, sed Barabbam</i>.
|
|
|
1096 Et ut Iudaeorum malitiam ostendat, statim subdit eius, quem
|
|
|
1097 liberari petebant, crimen, dicens <i>erat autem Barabbas latro</i>.
|
|
|
1098 Is. I, 23: <i>principes tui infideles, socii furum</i>. In hoc
|
|
|
1099 impletur illud Ier. XII, 8: <i>facta est mihi haereditas mea quasi
|
|
|
1100 leo in silva</i>; Act. III, 14: <i>iustum et sanctum negastis, et
|
|
|
1101 petistis virum homicidam donari vobis</i>.</p>
|
|
|
1102 <br />
|
|
|
1103 <div class="C">Caput 19</div>
|
|
|
1104 <div class="D">Lectio 1</div>
|
|
|
1105 <p title="Super Io., cap. 19 l. 1"><a name="87546"><span class=
|
|
|
1106 "ref">[87546] Super Io., cap. 19 l. 1</span></a> Supra prosecutus
|
|
|
1107 est Evangelista de his quae Christus passus est a Iudaeis; hic
|
|
|
1108 prosequitur de his quae specialiter passus est a gentilibus: a
|
|
|
1109 quibus quidem tria passus est, secundum quod ipse praedixerat,
|
|
|
1110 Matth. XX, 18 s., et Lc. XVIII, v. 32: <i>tradetur enim gentibus ad
|
|
|
1111 illudendum et flagellandum et crucifigendum</i> et cetera. Primo
|
|
|
1112 ergo Evangelista agit de Christi flagellatione; secundo de eius
|
|
|
1113 illusione, ibi <i>et milites plectentes coronam de spinis,
|
|
|
1114 imposuerunt capiti eius</i>; tertio de eius crucifixione, ibi
|
|
|
1115 <i>exivit iterum Pilatus</i> et cetera. Dicit ergo <i>tunc
|
|
|
1116 ergo</i>, idest post clamorem omnium, <i>apprehendit Pilatus Iesum
|
|
|
1117 et flagellavit</i>, non quidem propriis manibus, sed per milites:
|
|
|
1118 et hoc ideo ut Iudaei satiati eius iniuriis, mitigarentur et usque
|
|
|
1119 ad eius mortem saevire desisterent. Naturale est enim ut ira
|
|
|
1120 quiescat, si videat eum contra quem irascitur, humiliatum et
|
|
|
1121 punitum, ut dicit philosophus in rhetorica. Quod quidem verum est
|
|
|
1122 in ira quae quaerit nocumentum proximi cum mensura, sed non in
|
|
|
1123 odio, quod totaliter quaerit exitium eius qui habetur odio. Eccli.
|
|
|
1124 XII, 16: <i>inimicus si invenerit tempus, non satiabitur
|
|
|
1125 sanguine</i>. Isti autem ex odio movebantur ad Christum, et ideo
|
|
|
1126 flagellatio non sufficiebat. Ps. LXXII, 14: <i>fui flagellatus tota
|
|
|
1127 die</i>; Is. l, 6: <i>dedi corpus meum percutientibus</i>. Sed
|
|
|
1128 numquid haec intentio Pilatum excusat a flagellatione? Non quidem,
|
|
|
1129 quia in omnibus quae sunt per se mala, nullum eorum potest fieri
|
|
|
1130 totaliter bonum per bonam intentionem: affligere autem innocentem,
|
|
|
1131 et praecipue Dei filium, est maxime per se malum; et ideo nulla
|
|
|
1132 intentione excusari potest. Hic agitur de illusione, et primo
|
|
|
1133 quantum ad falsos honores quos ei exhibuerunt; secundo quantum ad
|
|
|
1134 vera opprobria quae ei intulerunt, ibi <i>et dabant ei alapas</i>
|
|
|
1135 et cetera. Exhibebant autem ei falsos honores, vocantes eum regem:
|
|
|
1136 per quod alludebant accusationi Iudaeorum, qui dicebant quod ipse
|
|
|
1137 faciebat se regem Iudaeorum. Et ideo triplicem honorem regis sibi
|
|
|
1138 exhibebant, sed falsum. Primo quidem quantum ad illusoriam coronam;
|
|
|
1139 secundo quantum ad illusoriam vestem; tertio quantum ad illusoriam
|
|
|
1140 salutationem. Illudunt ergo ei quantum ad coronam, quia reges
|
|
|
1141 consueverunt auro coronari; Eccli. XLV, 14: <i>corona aurea super
|
|
|
1142 caput eius</i>. Unde et de eo in Ps. XX, 4 dicitur: <i>posuisti in
|
|
|
1143 capite eius coronam de lapide pretioso</i>. Sed <i>milites
|
|
|
1144 plectentes coronam de spinis, imposuerunt super caput eius</i>,
|
|
|
1145 illius scilicet qui suis est corona gloriae. Is. XXVIII, 5: <i>in
|
|
|
1146 die illa erit dominus exercituum corona gloriae et sceptrum
|
|
|
1147 exaltationis residuo populi sui</i>. Et convenienter de spinis:
|
|
|
1148 quia per eas removit spinas peccatorum, quae pungunt remorsu
|
|
|
1149 conscientiae: Ier. IV, 3: <i>novate vobis novale, et nolite serere
|
|
|
1150 super spinas</i>: et spinas poenalitatum quae affligunt; Gen. III,
|
|
|
1151 18: <i>spinas et tribulos germinabit tibi</i> et cetera. Sed
|
|
|
1152 numquid hoc factum est mandato praesidis? Chrysostomus dicit, quod
|
|
|
1153 non; sed milites pecunia corrupti hoc ad gratiam Iudaicam
|
|
|
1154 faciebant. Augustinus autem dicit hoc esse factum mandato vel
|
|
|
1155 permissione praesidis, ut scilicet magis Iudaeorum odia
|
|
|
1156 saturarentur, et facilius eum eriperet. Secundo illudunt ei quantum
|
|
|
1157 ad vestem, unde sequitur <i>et veste purpurea circumdederunt
|
|
|
1158 eum</i>, quae erat indicium regiae dignitatis apud Romanos. Unde I
|
|
|
1159 Mach. VIII, v. 14, dicitur, quod tempore illo quando Romani
|
|
|
1160 consules dominabantur, corona aut purpura utebantur. Per hoc autem
|
|
|
1161 quod purpura circumdederunt eum, impletur illud Is. c. LXIII, 2:
|
|
|
1162 <i>quare ergo rubrum est vestimentum tuum; et vestimenta tua sicut
|
|
|
1163 calcantium in torculari?</i> Simul autem et per hoc significatur
|
|
|
1164 passio martyrum, qua totum corpus Christi, idest Ecclesia,
|
|
|
1165 rubricatur. Tertio illudunt ei quantum ad salutationem; unde
|
|
|
1166 venientes ad eum dicebant <i>ave, rex Iudaeorum</i>. Consuetudo
|
|
|
1167 autem tunc erat, sicut et modo est, ut homines euntes ad regem, eum
|
|
|
1168 salutarent. II Reg. XVI, v. 16: <i>Chusi vadens ad Absalonem,
|
|
|
1169 dixit: salve, rex, salve rex</i>. Mystice autem illi illusorie
|
|
|
1170 Christum salutant qui eum confitentur ore, <i>factis autem
|
|
|
1171 negant</i>, Tit. I, 16. Matth. VII, 21: <i>non omnis qui dicit
|
|
|
1172 mihi, domine domine, intrabit in regnum caelorum</i>. Consequenter
|
|
|
1173 opprobria quae ei intulerunt dicit <i>et dabant ei alapas</i>: et
|
|
|
1174 hoc ideo, ut ipso opere ostenderent illusorium esse quod ei talem
|
|
|
1175 honorem exhibebant. Is. c. l, 6: <i>genas meas dedi
|
|
|
1176 vellentibus</i>; Mich. c. V, 1: <i>percusserunt maxillam principis
|
|
|
1177 Israel</i>.</p>
|
|
|
1178 <br />
|
|
|
1179 <div class="D">Lectio 2</div>
|
|
|
1180 <p title="Super Io., cap. 19 l. 2"><a name="87547"><span class=
|
|
|
1181 "ref">[87547] Super Io., cap. 19 l. 2</span></a> Hic agit
|
|
|
1182 Evangelista de Christi crucifixione, et primo ponit ipsam
|
|
|
1183 crucifixionem; secundo addit de eius morte, ibi <i>postea sciens
|
|
|
1184 Iesus quia omnia consummata sunt</i> etc.; tertio de sepultura, ibi
|
|
|
1185 <i>post haec rogavit Pilatum Ioseph ab Arimathaea</i> et cetera.
|
|
|
1186 Circa crucifixionem primo ponit Pilati et Iudaeorum disceptationem;
|
|
|
1187 secundo Christi condemnationem, ibi <i>Pilatus autem cum hoc
|
|
|
1188 audisset, magis timuit</i>; tertio ponit sententiae executionem,
|
|
|
1189 ibi <i>susceperunt autem Iesum</i>. Disceptabat autem Pilatus cum
|
|
|
1190 Iudaeis, volens liberare Christum. Et ideo primo ponit quomodo
|
|
|
1191 nititur eum liberare ipsum Iudaeis ostendendo; secundo eius
|
|
|
1192 innocentiam allegando, ibi <i>dixit eis Pilatus: accipite eum
|
|
|
1193 vos</i> et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit
|
|
|
1194 demonstrationem; secundo demonstrationis effectum, ibi <i>cum ergo
|
|
|
1195 vidissent eum pontifices</i> et cetera. Circa primum tria ponuntur.
|
|
|
1196 Primo Pilati demonstrantis intentio, quae erat eum liberare; unde
|
|
|
1197 dicit <i>exivit ergo iterum Pilatus</i>, scilicet a praetorio,
|
|
|
1198 <i>et dixit eis</i>, scilicet Iudaeis expectantibus, <i>ecce adduco
|
|
|
1199 eum vobis foras</i>, et hoc ideo <i>ut cognoscatis quia nullam
|
|
|
1200 invenio in eo causam</i>, scilicet mortis. Quare ergo turpiter
|
|
|
1201 tractasti, impie Pilate, sine causa? Scilicet ne Iudaei credant
|
|
|
1202 quod ob favorem eum dimittam. Qualis enim favor praestatur ei cui
|
|
|
1203 tot inferuntur flagella? Vel ideo ut haec eius ludibria inimici
|
|
|
1204 libentissime viderent, et ulterius sanguinem non sitirent; quasi
|
|
|
1205 dicat: si reus esset mortis, ita condemnarem eum sicut flagellavi.
|
|
|
1206 Fortassis tamen aliqua levia fecit contra legem, propter quae
|
|
|
1207 flagellationem tantum promeruit, non autem mortem. Secundo ponitur
|
|
|
1208 Christi manifestatio, et hoc facto; unde dicit <i>exivit ergo Iesus
|
|
|
1209 portans spineam coronam, et purpureum vestimentum</i> et cetera. In
|
|
|
1210 illo habitu illum ostendit in quo a ministris illuditur, ut saltem
|
|
|
1211 quiescant dum ad eos exit, non clarus imperio, sed plenus
|
|
|
1212 opprobrio. Ps. LXVIII, 8: <i>quoniam propter te sustinui
|
|
|
1213 opprobrium, operuit confusio faciem meam</i>. In quo instruimur ut
|
|
|
1214 opprobria omnia propter nomen Iesu Christi parati simus sustinere.
|
|
|
1215 Is. LI, 7: <i>nolite timere opprobria hominum, et blasphemias eorum
|
|
|
1216 ne metuatis</i>. Tertio ponitur demonstrationis explicatio et hoc
|
|
|
1217 per verba Pilati; unde dixit eis <i>ecce homo</i>, quasi despective
|
|
|
1218 loquendo, quod aliquis sic despectus vellet sibi usurpare regnum.
|
|
|
1219 Ecce de quali homine creditis haec, ut secundum hoc conveniat ei
|
|
|
1220 illud Ps. XXI, 7: <i>ego sum vermis, et non homo</i>. Si ergo regi
|
|
|
1221 invidetis, iam parcite: quia deiectum videtis. <i>Fervet ignominia,
|
|
|
1222 frigescat invidia</i> ut dicit Augustinus. Hic ponitur
|
|
|
1223 demonstrationis Christi effectus in Iudaeis: quia quantumcumque
|
|
|
1224 viderent eum deiectum et desolatum et flagellatum, eorum invidia
|
|
|
1225 non frigescit, sed ardescit potius et crescit. Unde <i>cum
|
|
|
1226 vidissent eum</i>, adductum foras, <i>pontifices et ministri,
|
|
|
1227 clamabant: crucifige, crucifige eum</i>. Ingeminant propter
|
|
|
1228 desiderii vehementiam. Nec sunt contenti quacumque morte, sed
|
|
|
1229 turpissimam expetunt, scilicet crucis. Sap. II, 20: <i>morte
|
|
|
1230 turpissima condemnemus eum</i>. Et dicit <i>cum vidissent eum</i>:
|
|
|
1231 quia ex aspectu eius qui habebatur odio, magis commovetur et
|
|
|
1232 inflammatur cor odientis contra eum. Sap. II, 15: <i>gravis est
|
|
|
1233 nobis etiam ad videndum</i>. Hic ostendit Evangelista quomodo
|
|
|
1234 Pilatus nititur liberare Christum, eius innocentiam allegando. Ex
|
|
|
1235 quo orta est controversia, quia primo Pilatus allegat Christi
|
|
|
1236 innocentiam; secundo Iudaei replicant culpam, ibi <i>nos legem
|
|
|
1237 habemus</i> et cetera. Quantum ad primum, <i>dixit eis Pilatus:
|
|
|
1238 accipite eum vos, et crucifigite</i>, quasi dicat, nolo esse
|
|
|
1239 iniquus iudex, ego non crucifigam eum; vos crucifigatis eum, si
|
|
|
1240 vultis: <i>ego non invenio in eo causam</i>, scilicet crucifigendi.
|
|
|
1241 Supra XIII, 30: <i>venit princeps mundi huius, et in me non habet
|
|
|
1242 quidquam</i>; Act. III, 13: <i>quem vos tradidistis et negastis
|
|
|
1243 ante faciem Pilati, iudicante illo dimitti</i>. Sed Iudaei adhuc
|
|
|
1244 replicant Christi offensam; unde sequitur <i>responderunt ei
|
|
|
1245 Iudaei: nos legem habemus</i> et cetera. Videntur intellexisse ex
|
|
|
1246 responsione Pilati quod non erat motus contra Christum ex crimine
|
|
|
1247 affectati regni, ex quo credebant eius animum maxime commoveri, ut
|
|
|
1248 eum occideret. Et ideo quasi hoc crimen non sufficeret ad eius
|
|
|
1249 mortem, credebant Pilatum per hoc quod dixerat: <i>accipite eum
|
|
|
1250 vos</i> etc. petivisse, si haberent aliud crimen secundum legem de
|
|
|
1251 quo condemnatus esset, et de hoc condemnarent eum; et ideo dicunt
|
|
|
1252 <i>secundum legem debet mori</i>. Et primo proponunt crimen Christi
|
|
|
1253 contra legem Iudaeorum; secundo contra legem Romanorum, ibi <i>si
|
|
|
1254 hunc dimittis, non es amicus Caesaris</i>. Circa primum duo facit.
|
|
|
1255 Primo ponitur Iudaeorum accusatio contra Christum; secundo
|
|
|
1256 accusationis effectus in animo Pilati, ibi <i>cum ergo audisset
|
|
|
1257 Pilatus hunc sermonem, magis timuit</i>. Crimen quod imponebatur
|
|
|
1258 Christo contra legem Iudaeorum erat, quia <i>filium Dei se
|
|
|
1259 fecit</i>, ex quo reputabant eum reum mortis. Supra V, 18:
|
|
|
1260 <i>propterea quaerebant eum Iudaei interficere, quia non solum
|
|
|
1261 solvebat sabbatum, sed et patrem suum dicebat Deum, aequalem se
|
|
|
1262 faciens Deo</i>; et supra X, 33, dicit: <i>de bono opere non
|
|
|
1263 lapidamus te, sed de blasphemia: quia tu homo cum sis, facis
|
|
|
1264 teipsum Deum</i>. Et ubique dicunt <i>filium Dei se facit</i>,
|
|
|
1265 quasi non sit. Sed hoc non est contra legem, ut probavit eis supra
|
|
|
1266 X, 34, per illud Ps. LXXXI, v. 6: <i>ego dixi, dii estis</i>. Si
|
|
|
1267 enim alii homines, qui sunt filii adoptivi, absque blasphemia
|
|
|
1268 filios Dei se dicunt, quanto magis Christus, qui est filius Dei per
|
|
|
1269 naturam? Sed quia non intelligebant aeternam generationem, ideo eum
|
|
|
1270 et falsum et blasphemum reputabant, pro quorum quolibet quis reatum
|
|
|
1271 mortis incurrebat. Consequenter cum dicit <i>cum ergo audisset
|
|
|
1272 Pilatus hunc sermonem, magis timuit</i>, ponit accusationis
|
|
|
1273 effectum in animo Pilati; et primo effectum timoris, unde dicit
|
|
|
1274 <i>cum audisset hunc sermonem</i>, scilicet quod filium Dei se
|
|
|
1275 faceret, <i>magis timuit</i>, cogitans ne verum esset, et perperam
|
|
|
1276 ageret, si inique procederet contra eum. Per quod dabatur intelligi
|
|
|
1277 quod gentiles audita proditione filii Dei, timuerunt. Habac. III,
|
|
|
1278 1: <i>domine, audivi auditum tuum, et timui</i>. Secundo ponit
|
|
|
1279 effectum dubitationis et inquisitionis: unde sequitur <i>et
|
|
|
1280 ingressus est in praetorium iterum, et dixit ad Iesum</i> etc., et
|
|
|
1281 primo ponitur Pilati inquisitio; secundo taciturnitas Christi;
|
|
|
1282 tertio taciturnitatis reprehensio. Quantum ad primum dicit <i>et
|
|
|
1283 ingressus est in praetorium iterum Pilatus</i>, scilicet timore
|
|
|
1284 concussus, et <i>dixit ad Iesum</i>, quem secum reduxerat, <i>unde
|
|
|
1285 es tu?</i> Volens scire, utrum scilicet esset Deus divinam habens
|
|
|
1286 originem, vel homo terrenam. Ad quod responderi potest, quod
|
|
|
1287 habetur supra VII, v. 23: <i>vos de deorsum estis, ego de supernis
|
|
|
1288 sum</i>. Iesus autem, quia noluit, responsum non dedit ei: ut
|
|
|
1289 ostenderet quod nolebat per sermones vincere et excusationes
|
|
|
1290 componere, cum ad hoc venerit ut pateretur. Simul et per hoc dedit
|
|
|
1291 nobis exemplum patientiae. Et impletur quod dicitur Is. LIII, v. 7:
|
|
|
1292 <i>quasi agnus coram tondente se obmutescet et non aperiet os
|
|
|
1293 suum</i>. Et dicit <i>tamquam agnus</i>, ut non credatur quod
|
|
|
1294 tacuerit sicut male sibi conscius, qui de peccatis suis
|
|
|
1295 convincebatur, sed sicut mansuetus, sicut qui pro peccatis alienis
|
|
|
1296 immolabatur. Consequenter cum dicit <i>dixit ergo ei Pilatus: mihi
|
|
|
1297 non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te; et
|
|
|
1298 potestatem habeo dimittere te?</i> Ponitur quomodo Pilatus
|
|
|
1299 reprehendit eius taciturnitatem, et primo facit hoc Pilatus per
|
|
|
1300 iactantiam suae potestatis; secundo ponitur responsio Christi de
|
|
|
1301 potestate Pilati. Quia ergo Christus non dedit ei responsum,
|
|
|
1302 Pilatus hic reprehendens dicit <i>mihi non loqueris</i> etc.: in
|
|
|
1303 quo seipsum condemnavit. Si enim in potestate sua totum positum
|
|
|
1304 erat, quare nullam causam inveniens eum non absolvit? Lc. XIX, 22:
|
|
|
1305 <i>ex ore tuo te iudico, serve nequam</i>; II Mach. VII, 16:
|
|
|
1306 <i>potestatem in homines habens, cum sis corruptibilis, facis quod
|
|
|
1307 vis</i>. Et quia sic gloriatur de potestate sua, secundum illud Ps.
|
|
|
1308 XLVIII, 7: <i>in multitudine divitiarum suarum gloriatur</i>, ideo
|
|
|
1309 dominus hoc infringit dicens <i>non haberes potestatem adversum me
|
|
|
1310 ullam, nisi tibi datum esset desuper</i>. Unde, sicut dicit
|
|
|
1311 Augustinus, Christus ubi tacet, sicut agnus tacet; ubi loquitur,
|
|
|
1312 docet sicut pastor. Unde primo docet de suae potestatis origine;
|
|
|
1313 secundo de sui criminis quantitate. Quantum ad primum dicit <i>non
|
|
|
1314 haberes potestatem adversum me ullam, nisi tibi datum esset
|
|
|
1315 desuper</i>, quasi dicat: si aliquam videaris habere, hanc non
|
|
|
1316 habes a te, sed est tibi data desuper, idest a Deo, a quo est omnis
|
|
|
1317 potestas. Rom. XIII, et Prov. c. VIII, 15: <i>per me reges
|
|
|
1318 regnant</i>. Et dicit <i>ullam</i>, idest quantulamcumque habes,
|
|
|
1319 quia limitatam habebat sub alia maiori, scilicet Caesaris; Matth.
|
|
|
1320 VIII, 9: <i>ego sum sub potestate constitutus</i>. Et ideo
|
|
|
1321 concludit <i>propterea qui tradidit me tibi</i>, scilicet Iudas,
|
|
|
1322 vel principes sacerdotum, <i>maius peccatum habet</i>. Et dicit
|
|
|
1323 <i>maius</i>, ut et illos qui tradiderunt et ipsum Pilatum
|
|
|
1324 ostenderet obnoxios esse peccato: sed illos maiori qui ex se et ex
|
|
|
1325 invidia eum tradiderunt; sed iste quod fecit, ex timore superioris
|
|
|
1326 potestatis fecit. Per hoc etiam confutatur error haereticorum
|
|
|
1327 dicentium omnia peccata esse paria: alioquin non dixisset dominus,
|
|
|
1328 <i>maius peccatum habet</i>. Matth. XVIII, 7: <i>vae autem homini
|
|
|
1329 illi per quem scandalum venit</i>. Effectus liberationis Christi
|
|
|
1330 ponitur cum dicit <i>et exinde quaerebat Pilatus dimittere eum</i>.
|
|
|
1331 Sed quia, ut dictum est a principio, nitebatur eum dimittere,
|
|
|
1332 convenientius dicitur <i>exinde</i>, idest ex hac causa, quod non
|
|
|
1333 haberet peccatum. Vel supra tentabat eum dimittere, sed
|
|
|
1334 <i>exinde</i>, idest ex tunc, omnino et constanti animo quaerebat
|
|
|
1335 eum dimittere.</p>
|
|
|
1336 <br />
|
|
|
1337 <div class="D">Lectio 3</div>
|
|
|
1338 <p title="Super Io., cap. 19 l. 3"><a name="87548"><span class=
|
|
|
1339 "ref">[87548] Super Io., cap. 19 l. 3</span></a> Supra Iudaei
|
|
|
1340 posuerunt crimen Christi contra legem: quod quia Pilatus
|
|
|
1341 parvipendere videbatur, utpote legi non obnoxius; ideo adhuc
|
|
|
1342 imponunt ei crimen contra legem Romanorum, ut magis eum urgerent ad
|
|
|
1343 Christum occidendum, et primo proponunt periculum Pilato imminens,
|
|
|
1344 si Christum dimittat; secundo rationem assignant, ibi <i>omnis qui
|
|
|
1345 se regem facit, contradicit Caesari</i>. Dicit ergo, quod postquam
|
|
|
1346 Pilatus quaerebat dimittere Christum, <i>Iudaei clamabant dicentes:
|
|
|
1347 si hunc dimittis</i>, qui se regem facit, <i>non es amicus
|
|
|
1348 Caesaris</i>, idest, amicitiam eius amittes. Saepe namque contingit
|
|
|
1349 quod homines de aliis ea existimant quae ipsi patiuntur. Et quia de
|
|
|
1350 eis dicitur supra XII, 43, quod <i>dilexerunt magis gloriam hominum
|
|
|
1351 quam Dei</i>; ideo et de Pilato existimabant quod amicitiam
|
|
|
1352 Caesaris praeponeret amicitiae iustitiae; quamvis contrarium sit
|
|
|
1353 faciendum. Ps. CXVII, v. 9: <i>bonum est sperare in domino quam in
|
|
|
1354 principibus</i>. Unde et philosophus veritatem censet praehonorari
|
|
|
1355 amicitiis. Rationem autem periculi imminentis subdunt <i>omnis enim
|
|
|
1356 qui se regem facit, contradicit Caesari</i>. Haec enim est terrenae
|
|
|
1357 potestatis natura, quod una sit impatiens consortii alterius: et
|
|
|
1358 ideo Caesar non patiebatur alium dominari. Eccli. VII, 4: <i>noli
|
|
|
1359 quaerere ab homine ducatum, neque a rege cathedram honoris</i>. Hic
|
|
|
1360 agit Evangelista de condemnatione Christi, circa quam tria tangit.
|
|
|
1361 Primo quidem locum; secundo tempus, ibi <i>erat autem parasceve</i>
|
|
|
1362 etc.; tertio modum, ibi <i>et dixit Iudaeis</i>. Quantum ad primum
|
|
|
1363 primo ponit condemnationis motivum, dicens <i>cum audisset Pilatus
|
|
|
1364 hos sermones, magis timuit</i>: non enim sic potuit contemnere
|
|
|
1365 Caesarem auctorem potestatis suae, quemadmodum legem gentis
|
|
|
1366 alienae; et ideo dicit <i>et adduxit foras Iesum</i>. Sed frustra
|
|
|
1367 propter eos movetur, quia non erat talis. Non enim a purpura, non a
|
|
|
1368 diademate, non a sceptro, non a curru, non a militibus quos
|
|
|
1369 Christus haberet, credere poterat quod regnum affectaret. Ipse
|
|
|
1370 semper solus cum discipulis sedebat, pauper in cibo, habitu et
|
|
|
1371 habitatione. Sed, ut dicitur Prov. XXVIII, 1: <i>fugit impius
|
|
|
1372 nemine persequente</i>; Ps. LII, 7: <i>trepidaverunt timore ubi non
|
|
|
1373 erat timor</i>; Ez. II, 6: <i>tu ergo ne timeas eos, neque sermones
|
|
|
1374 eorum metuas (...) et vultus eorum ne formides</i>. Secundo ponit
|
|
|
1375 locum, dicens <i>et sedit pro tribunali</i>. Tribunal sedes est
|
|
|
1376 iudicis, sicut solium regis et cathedra magistri; Prov. XX, 8:
|
|
|
1377 <i>rex qui sedet in solio iudicii, dissipat omne malum intuitu
|
|
|
1378 suo</i>. Et ideo dicitur tribunal, quia apud Romanos tribuni causas
|
|
|
1379 particulares decernebant, dicti a tribubus quibus praeponebantur.
|
|
|
1380 Et dicitur <i>pro tribunali</i>, idest ante tribunal, nam apud
|
|
|
1381 Graecos haec praepositio pro idem est quod in Latino ante vel in.
|
|
|
1382 Et hoc tribunal erat in loco qui dicitur lithostratos, idest
|
|
|
1383 stratura lapidum. Lithos enim in Graeco idem est quod lapis; nam
|
|
|
1384 locus ubi Pilatus pro tribunali sedebat, pavimentatus erat
|
|
|
1385 lapidibus diversis. Et idem locus Hebraice dicitur Gabbatha, idest
|
|
|
1386 collis, sive sublimitas ex coacervatione lapidum. Tempus autem
|
|
|
1387 condemnationis describit dicens <i>erat autem parasceve</i>, idest
|
|
|
1388 praeparatio Paschae, <i>hora quasi sexta</i>. Sciendum est autem,
|
|
|
1389 quod apud Iudaeos dies sabbati quantum ad aliquid solemnior erat
|
|
|
1390 qualibet alia festivitate, inquantum scilicet ob reverentiam illius
|
|
|
1391 diei non praeparabant ipso die sibi cibaria, sed in sexta feria
|
|
|
1392 praecedenti; unde sexta feria huius temporis ex hoc parasceve
|
|
|
1393 dicebatur. Et hoc ortum habet ex hoc quod Ex. XVI, 23 s. dicitur
|
|
|
1394 quod in sabbato non colligerent manna, sed in sexta feria
|
|
|
1395 colligerent duplum; in quo nulli festivitati deferebant. Unde licet
|
|
|
1396 praesens sexta feria solemnis esset apud eos, tamen in ea pro
|
|
|
1397 sequenti die sabbati cibaria praeparabant. Sed addit <i>erat autem
|
|
|
1398 hora quasi sexta</i>: contra quod est quod dicitur Mc. c. XV, 25:
|
|
|
1399 <i>erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum</i>. Sed constat
|
|
|
1400 quod ante sedit pro tribunali quam Christus fuerit crucifixus. Sed
|
|
|
1401 ad hoc est duplex responsio, secundum Augustinum. Prima et melior
|
|
|
1402 est, quod Christus dupliciter fuit crucifixus. Primo linguis et
|
|
|
1403 vocibus Iudaeorum dicentium, <i>crucifige, crucifige eum</i>;
|
|
|
1404 secundo manibus militum, qui eum crucifixerunt. Unde Iudaei, quia
|
|
|
1405 crucifixionem volebant imponere gentilibus. Marcus, qui Evangelium
|
|
|
1406 scripsit gentibus, ipsam imposuit Iudaeis, dicens, quod tunc
|
|
|
1407 Christum crucifixerunt quando Iudaei clamaverunt <i>crucifige,
|
|
|
1408 crucifige eum</i>; quod fuit in hora tertia. Ioannes vero, qui
|
|
|
1409 sequitur ordinem temporis, dicit <i>erat quasi hora sexta</i>: nam
|
|
|
1410 quando Christus fuit in cruce, iam erat in fine horae quintae et in
|
|
|
1411 principio horae sextae, in qua factae sunt tenebrae per tres horas,
|
|
|
1412 scilicet usque ad horam nonam. Unde quia hora sexta nondum inchoata
|
|
|
1413 erat, ideo dicit <i>quasi hora sexta</i>. Secunda responsio est,
|
|
|
1414 quia parasceve dicitur praeparatio Paschae; Pascha autem nostrum
|
|
|
1415 Christus est immolatus: unde praeparatio parasceve est praeparatio
|
|
|
1416 immolationis Christi: cuius erat hora sexta et non diei, quia
|
|
|
1417 principium huius praeparationis fuit hora noctis nona, quando
|
|
|
1418 Christo capto dicebant: <i>reus est mortis</i>. Unde si tribus
|
|
|
1419 reliquis horis noctis addamus tres horas diei, quando Christus
|
|
|
1420 crucifixus fuit, manifestum est quod sexta hora parasceve, idest
|
|
|
1421 praeparationis, crucifixus fuit, licet hora diei esset tertia, ut
|
|
|
1422 dicit Marcus. Et certe congruit quod in sexta hora crucifigeretur:
|
|
|
1423 quia per crucem reparavit hominem sexta die conditum, et sexta
|
|
|
1424 aetate. Modum autem et ordinem condemnationis describit, dicens
|
|
|
1425 <i>et dixit Iudaeis: ecce rex vester</i> et cetera. Ubi notandum,
|
|
|
1426 quod adhuc Pilatus volebat liberare eum, quamvis eum Caesaris timor
|
|
|
1427 urgeret. Et ideo primo ponitur Pilati conatus ad Christum
|
|
|
1428 liberandum; secundo subditur eius consensus ad eum crucifigendum,
|
|
|
1429 ibi <i>tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur</i>. Circa
|
|
|
1430 primum primo ponitur Pilati conatus; secundo malitia Iudaeorum, ibi
|
|
|
1431 <i>illi autem clamabant</i>. Dicit ergo, quod postquam sedit pro
|
|
|
1432 tribunali, <i>dixit Iudaeis</i>, quasi cum quadam indignatione,
|
|
|
1433 <i>ecce rex vester</i>, quasi dicat: mirum est quod hunc formidatis
|
|
|
1434 habere regem, sic humiliatum et abiectum: regnum non nisi divites
|
|
|
1435 et fortes affectant, hic autem non est talis, quia, ut dicitur in
|
|
|
1436 Ps. LXXXVII, 16: <i>pauper sum ego et in laboribus</i>. Sed haec
|
|
|
1437 nec Iudaeorum molliunt malitiam. Innumerabili odio affecti
|
|
|
1438 <i>clamabant</i>, et abundantiam malitiae ingeminando, <i>tolle,
|
|
|
1439 tolle, crucifige eum</i>: simul etiam per hoc insinuantes, quod nec
|
|
|
1440 eum videre poterant. Iob XXI, 14: <i>dixerunt Deo: recede a nobis,
|
|
|
1441 scientiam viarum tuarum nolumus</i>; Sap. II, 15: <i>gravis est
|
|
|
1442 etiam ad videndum</i>. Et ideo subdunt: <i>morte turpissima
|
|
|
1443 condemnemus eum</i>: quod idem est quod <i>crucifige eum</i>. Hic
|
|
|
1444 ostenditur quomodo Pilatus nititur eum liberare per Iudaeorum
|
|
|
1445 opprobrium. Et primo ponitur Pilati conatus dicentis <i>regem
|
|
|
1446 vestrum crucifigam?</i> Quasi dicat: si non movemini ab eius
|
|
|
1447 humilitate, debet vos movere vestrum opprobrium, quod eum
|
|
|
1448 crucifigam qui regnum vestrum affectavit: quod valde ignominiosum
|
|
|
1449 est, si ab extraneis fiat. Secundo ponitur Iudaeorum pertinacia,
|
|
|
1450 unde dicit <i>responderunt pontifices: non habemus regem nisi
|
|
|
1451 Caesarem</i>; in quo seipsos servituti perpetuae submiserunt
|
|
|
1452 renuentes Christi dominium; et ideo usque in hodiernum diem alieni
|
|
|
1453 a Christo, effecti sunt servi Caesaris et potestatis terrenae. I
|
|
|
1454 Reg. VIII, 7: <i>non te abiecerunt, sed me, ne regnem super
|
|
|
1455 eos</i>; Ier. II, 13: <i>dereliquerunt me fontem aquae vivae, et
|
|
|
1456 foderunt sibi cisternas, quae continere non valent aquas</i>.
|
|
|
1457 Consequenter ponitur consensus Pilati ad occidendum Christum; unde
|
|
|
1458 dicit <i>tunc ergo tradidit eis</i>, scilicet Iudaeis, quod sic
|
|
|
1459 subiecti erant potestati Romanorum et voluntati eorum, <i>illum, ut
|
|
|
1460 crucifigeretur</i>: contra consilium. Ex. XXIII, 2: <i>ne sequaris
|
|
|
1461 turbam ad faciendum malum</i>; Iob IX, 24: <i>terra data est in
|
|
|
1462 manus impii</i>; Ier. XII, 7: <i>dedi dilectam animam meam in manus
|
|
|
1463 inimicorum eius</i>. Hic agit Evangelista de crucifixione Christi,
|
|
|
1464 et primo ponitur crucis ignominia: secundo narrat crucifixionis
|
|
|
1465 consequentia, ibi <i>scripsit autem et titulum Pilatus</i>.
|
|
|
1466 Ignominiam autem crucis describit quantum ad crucifigentium
|
|
|
1467 conditionem, quantum ad deducendi modum quantum ad locum, et
|
|
|
1468 quantum ad comitatum. Conditio quidem crucifigentium describitur,
|
|
|
1469 quia milites: unde dicit <i>susceperunt autem Iesum</i> et cetera.
|
|
|
1470 Milites quidem facto, nam sequitur <i>milites ergo cum
|
|
|
1471 crucifixissent eum</i>, Iudaei vero voto: quia ipsi fecerunt, et
|
|
|
1472 quidquid factum est extorserunt. Per quod signatur quod Iudaei
|
|
|
1473 amittere debebant utilitatem crucis Christi, et gentiles eam
|
|
|
1474 consequi; Matth. XXI, 43: <i>auferetur a vobis regnum Dei, et
|
|
|
1475 dabitur genti facienti fructus eius</i>. Modus autem ducendi
|
|
|
1476 ignominiosus fuit, unde dicit <i>et baiulans sibi crucem</i>: nam
|
|
|
1477 mors crucis ignominiosa erat, unde Deut. XXI, 23, dicitur:
|
|
|
1478 <i>maledictus omnis qui pendet in ligno</i>. Et ideo crucis signum
|
|
|
1479 tamquam profanum vitantes, et nec tangere volentes, crucem Iesu
|
|
|
1480 condemnato Iesu imponunt. Unde dicit <i>et baiulans sibi
|
|
|
1481 crucem</i>. Sed contra. Matth. XXVII, 32, dicitur quod
|
|
|
1482 angariaverunt quemdam Simonem venientem de villa, ut portaret
|
|
|
1483 crucem. Responsio. Dicendum, quod Christus eam portavit a
|
|
|
1484 principio; sed dum incederet, invenerunt illum ad votum. Nec hoc
|
|
|
1485 vacat a mysterio: quia ipse primus passionem crucis sustinuit, et
|
|
|
1486 postmodum alii, et maxime advenae gentiles, eum imitando. I Petr.
|
|
|
1487 II, 21: <i>Christus passus est pro nobis, vobis relinquens
|
|
|
1488 exemplum</i>; Matth. c. XVI, 24: <i>si quis vult venire post me,
|
|
|
1489 abneget semetipsum, tollat crucem suam, et sequatur me</i>. Sed hoc
|
|
|
1490 quod Christus crucem sibi portavit, et si impiis et infidelibus sit
|
|
|
1491 grande ludibrium, fidelibus tamen et piis est grande mysterium. I
|
|
|
1492 Cor. I, 18: <i>verbum crucis pereuntibus quidem est stultitia: his
|
|
|
1493 autem qui salvi fiunt, idest nobis, virtus Dei est</i>. Portat
|
|
|
1494 Christus crucem ut rex sceptrum, in signum gloriae quae est
|
|
|
1495 universale rerum omnium dominium. Ps. XCV, 9: <i>dominus regnabit a
|
|
|
1496 ligno</i>; Is. IX, 6: <i>et factus est principatus super humerum
|
|
|
1497 eius, et vocabitur admirabilis, consiliarius, Deus fortis, pater
|
|
|
1498 futuri saeculi, princeps pacis</i>. Portat eam ut victor trophaeum
|
|
|
1499 suae victoriae. Col. II, 15: <i>expolians principatus et
|
|
|
1500 potestates, traduxit confidenter, palam triumphans illos in
|
|
|
1501 semetipso</i>. Item ut doctor portat candelabrum, in quo ponenda
|
|
|
1502 erat lucerna suae doctrinae, quia verbum crucis fidelibus est
|
|
|
1503 virtus Dei: Lc. XI, 33: <i>nemo accendit lucernam et ponit eam sub
|
|
|
1504 modio, sed super candelabrum, ut qui ingrediuntur, lumen
|
|
|
1505 videant</i>. Locus autem passionis ignominiosus quantum ad duo: et
|
|
|
1506 quia erat extra civitatem, unde dicit <i>exivit in eum qui dicitur
|
|
|
1507 Calvariae locus</i>, extra scilicet moenia civitatis; Hebr. ult.,
|
|
|
1508 12: <i>propter quod Iesus, ut sanctificaret per suum sanguinem
|
|
|
1509 populum, extra portam passus est</i>. Et hoc propter duo. Primo ut
|
|
|
1510 ostenderet virtutem passionis suae non esse includendam inter
|
|
|
1511 terminos gentis Iudaicae; secundo ut ostendat quod quicumque
|
|
|
1512 consequi volunt passionis fructum, exire debent mundum, saltem
|
|
|
1513 affectu. Unde ibidem statim subdit apostolus: <i>exeamus igitur ad
|
|
|
1514 eum extra castra</i>. Secundo quia erat infimus, unde dicit <i>in
|
|
|
1515 eum qui dicitur Calvariae locus</i>. Ps. LXXXVII, 5: <i>aestimatus
|
|
|
1516 sum cum descendentibus in lacum</i>. Et quidem quidam, secundum
|
|
|
1517 Chrysostomum, dicunt quod in illo loco, qui Calvariae dicebatur,
|
|
|
1518 Adam mortuus fuit et sepultus: unde Calvariae dicebatur a Calvaria
|
|
|
1519 primi hominis, ut sicut mors ibi regnavit, ita illic Christus
|
|
|
1520 trophaeum statueret. Sed, ut Hieronymus dicit, favorabilis est
|
|
|
1521 huiusmodi interpretatio et mulcens aures populi, non tamen vera,
|
|
|
1522 quia Adam sepultus est in Hebron: Iosue XIV, 15: <i>Adam maximus
|
|
|
1523 inter Enacim situs est</i>. Et ideo dicendum, quod ex Ierusalem
|
|
|
1524 foras portam locus erat in quo truncabantur capita damnatorum: unde
|
|
|
1525 hic locus Calvariae nomen sumpsit propter damnatorum seu collatorum
|
|
|
1526 decalvata capita ibi iacentia. Comitatus autem et societas
|
|
|
1527 passionis ignominiam indicant quia <i>cum eo alios duos
|
|
|
1528 crucifixerunt</i>, scilicet latrones, ut dicitur Lc. XXIII, 33. Et
|
|
|
1529 dicit <i>hinc et hinc</i>, idest unum ad dexteram, et alium ad
|
|
|
1530 sinistram; <i>medium autem Iesum</i>. Sed attende, quod Christus
|
|
|
1531 etiam in passione medius stat. Sed hoc quantum ad intentionem
|
|
|
1532 Iudaeorum factum est ei ad ignominiam; ut scilicet causa mortis
|
|
|
1533 eius similis iudicaretur causae mortis latronum. Is. LIII, v. 12:
|
|
|
1534 <i>et cum iniquis deputatus est</i>. Sed si ad mysterium
|
|
|
1535 attendatur, hoc ad claritatem Christi pertinet: nam per hoc
|
|
|
1536 ostenditur quod Christus per passionem merebatur iudiciariam
|
|
|
1537 potestatem. Iob XXXVI, v. 17: <i>causa tua quasi impii iudicata
|
|
|
1538 est; sed iudicium causamque recipies</i>. Medium autem tenere
|
|
|
1539 proprium est iudicis: unde, et secundum philosophum, ire ad iudicem
|
|
|
1540 est ire ad medium. Et ideo medius ponitur, et unus a dextris, et
|
|
|
1541 alius a sinistris, quia in iudicio statuet quidem oves a dextris,
|
|
|
1542 haedos autem a sinistris. Unde latro a dextris qui credidit
|
|
|
1543 liberatur, et alter a sinistris qui insultat est condemnatus.</p>
|
|
|
1544 <br />
|
|
|
1545 <div class="D">Lectio 4</div>
|
|
|
1546 <p title="Super Io., cap. 19 l. 4"><a name="87549"><span class=
|
|
|
1547 "ref">[87549] Super Io., cap. 19 l. 4</span></a> Postquam
|
|
|
1548 Evangelista egit de Christi crucifixione, hic agit de
|
|
|
1549 consequentibus ipsam, et primo de his quae sequuntur crucifixionem
|
|
|
1550 quantum ad Pilatum; secundo quantum ad milites, ibi <i>milites
|
|
|
1551 ergo, cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta eius</i>;
|
|
|
1552 tertio quantum ad amicos astantes, ibi <i>stabant autem iuxta
|
|
|
1553 crucem Iesu mater eius</i> et cetera. Ponuntur autem tria
|
|
|
1554 pertinentia ad Pilatum, scilicet tituli inscriptio, tituli lectio,
|
|
|
1555 tituli conservatio. Quantum ad primum duo ponuntur. Primo
|
|
|
1556 inscriptio tituli, unde dicit <i>scripsit autem et titulum Pilatus,
|
|
|
1557 et posuit super crucem</i>. Et hoc satis convenienter: ut saltem
|
|
|
1558 per hoc vindicaret se de Iudaeis, ostendens ipsorum malitiam, dum
|
|
|
1559 in regem suum insurrexerunt. Sed tamen convenit mysterio; quia
|
|
|
1560 sicut in triumphis in trophaeo titulus ponebatur victoriam
|
|
|
1561 ostendens, per hoc quod homines memoriam sui celebrare volebant,
|
|
|
1562 Gen. XI, v. 4: <i>celebremus nomen nostrum antequam dividamur in
|
|
|
1563 universas terras</i>, ita titulum cruci inscribi disposuit, ut
|
|
|
1564 passio eius in memoria haberetur, Thren. III, 19: <i>recordare
|
|
|
1565 paupertatis meae et transgressionis meae, absinthii et fellis</i>.
|
|
|
1566 Secundo ponitur tenor tituli: <i>erat autem scriptum: Iesus
|
|
|
1567 Nazarenus rex Iudaeorum</i>. Quae quidem tria verba satis
|
|
|
1568 conveniunt ad crucis mysterium, nam hoc quod dicit <i>Iesus</i>,
|
|
|
1569 qui salvator interpretatur, convenit ad virtutem crucis, per quam
|
|
|
1570 nobis facta est salus; Matth. I, 21: <i>vocabis nomen eius Iesum,
|
|
|
1571 ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum</i>. Hoc vero
|
|
|
1572 quod dicit <i>Nazarenus</i>, quod interpretatur floridus, pertinet
|
|
|
1573 ad patientis innocentiam; Cant. c. II, 1: <i>ego flos campi, et
|
|
|
1574 lilium convallium</i> Is. XI, 1: <i>et flos de radice eius
|
|
|
1575 ascendet</i>. Hoc vero quod dicit <i>rex Iudaeorum</i>, pertinet ad
|
|
|
1576 potestatem, ad dominium quod ex passione promeruit. Phil. II, 9:
|
|
|
1577 <i>propter quod et Deus illum exaltavit</i>; Ier. XXIII, 5:
|
|
|
1578 <i>regnabit dominus, et sapiens erit</i>; Is. IX, 7: <i>super
|
|
|
1579 solium David et super regnum eius sedebit</i>. Sed cum ipse sit per
|
|
|
1580 crucem non solum rex Iudaeorum sed etiam gentium, unde in Ps. II,
|
|
|
1581 6, cum dixisset: <i>ego autem constitutus sum rex ab eo</i>, subdit
|
|
|
1582 <i>postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam</i>: quare
|
|
|
1583 ergo scripsit <i>rex Iudaeorum</i> tantum? Responsio. Dicendum,
|
|
|
1584 quod gentiles intromissi sunt in pinguedinem olivae sicut oleaster,
|
|
|
1585 Rom. XI, 17. Et sicut oleaster particeps fit pinguedinis olivae,
|
|
|
1586 non autem oliva fit particeps amaritudinis oleastri, ita ipsi
|
|
|
1587 gentiles ad fidem conversi spiritualiter Iudaei confitentes
|
|
|
1588 dicuntur effecti, non circumcisione carnis, sed spiritus; et ideo
|
|
|
1589 per hoc quod dicitur <i>rex Iudaeorum</i>, intelliguntur etiam
|
|
|
1590 gentiles conversi. Consequenter cum dicit <i>hunc ergo titulum
|
|
|
1591 multi Iudaeorum legerunt</i>, agitur de tituli lectione. Et primo
|
|
|
1592 ponitur tituli lectio, quia <i>hunc titulum multi legerunt
|
|
|
1593 Iudaeorum</i>: per quod signatur quod plures salvantur per fidem,
|
|
|
1594 passionem Christi legendo, quam eorum qui viderunt. Infra penult.,
|
|
|
1595 31: <i>haec autem scripta sunt ut credatis</i>. Secundo ponitur
|
|
|
1596 legendi facultas, et haec est duplex. Una est ex loci
|
|
|
1597 propinquitate: <i>quia prope civitatem erat locus ubi crucifixus
|
|
|
1598 est Iesus</i>, ad quem multi confluebant: alia ex Scripturae
|
|
|
1599 multiplicitate, quia <i>erat scriptum Hebraice, Graece et
|
|
|
1600 Latine</i>: ut nullus ignoraret, et quia hae tres linguae prae
|
|
|
1601 ceteris eminebant. Hebraea quidem propter unius Dei cultum; Graeca
|
|
|
1602 propter sapientiam; Latina propter Romanorum potentiam. Unde hae
|
|
|
1603 tres gentes sibi dignitatem vindicant in cruce Christi, ut dicit
|
|
|
1604 Augustinus. In quo signatur quod per crucem Christi subiugari
|
|
|
1605 debebant et converti devoti et religiosi, qui signantur per
|
|
|
1606 Hebraeam linguam; sapientes qui per Graecam; potentes, qui per
|
|
|
1607 Latinam. Vel per Hebraeam significabatur quod Christus dominari
|
|
|
1608 debebat theologicae philosophiae, quae significatur per Hebraeam,
|
|
|
1609 quia Iudaeis est tradita divinarum rerum cognitio; per Graecam vero
|
|
|
1610 philosophiae naturali et philosophicae: nam Graeci erga naturalium
|
|
|
1611 speculationem insudaverunt; per Latinam vero philosophiae
|
|
|
1612 practicae, quia apud Romanos maxime viguit scientia moralis: ut sic
|
|
|
1613 in captivitatem redigantur omnes intellectus in obsequium Christi,
|
|
|
1614 ut dicitur II Cor. X, 5. Conservatio autem tituli ponitur cum
|
|
|
1615 dicitur <i>dicebant ergo Pilato pontifices Iudaeorum</i> et cetera.
|
|
|
1616 Et primo ponitur Iudaeorum conatus ad titulum destruendum, unde
|
|
|
1617 dicebant Pilato <i>pontifices Iudaeorum: noli scribere, rex
|
|
|
1618 Iudaeorum; sed, quia ipse dixit, rex sum Iudaeorum</i>. Nam in hoc
|
|
|
1619 ostenditur Christi praeconium, et Iudaeorum opprobrium, quod
|
|
|
1620 ponitur rex Iudaeorum. Nam contumeliosum est Iudaeis quod regem
|
|
|
1621 suum fecerunt crucifigi. Sed si poneretur: <i>quia dixit, rex sum
|
|
|
1622 Iudaeorum</i>, hoc redundasset in Christi improperium, et
|
|
|
1623 indicasset eius culpam; et hoc ipsi intendebant, ut scilicet
|
|
|
1624 crucifixo auferrent famam, cui iam vivo abstulerunt vitam. Ps.
|
|
|
1625 LXVIII, 13: <i>adversum me loquebantur qui sedebant in porta</i>.
|
|
|
1626 Secundo ponitur Pilati constantia ad titulum conservandum, quia
|
|
|
1627 Pilatus volens eis ignominiam facere noluit mutare sententiam; unde
|
|
|
1628 sequitur <i>respondit Pilatus: quod scripsi, scripsi</i>. Quod non
|
|
|
1629 casu factum est, sed diu ante a Deo dispositum et prophetatum. Nam
|
|
|
1630 quidam Psalmi sic intitulantur: <i>ne disperdas, David in tituli
|
|
|
1631 inscriptionem</i>: qui quidem Ps. LVIII, maxime pertinet ad
|
|
|
1632 passionem, sicut est: <i>eripe me de inimicis meis</i>, et duo
|
|
|
1633 praecedentes: <i>miserere mei Deus, miserere mei, quoniam in te
|
|
|
1634 confidit anima mea</i>, et <i>si vere utique iustitiam
|
|
|
1635 loquimini</i>. Et ideo stulte clamabant pontifices quia sicut non
|
|
|
1636 potest corrumpi quod veritas dixit, ita non potest deleri quod
|
|
|
1637 Pilatus scripsit. <i>Ideo enim Pilatus quod scripsi, scripsi,
|
|
|
1638 dixit, quia dominus quod dixit, dixit</i>, ut dicit Augustinus.
|
|
|
1639 Deinde cum dicit <i>milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt
|
|
|
1640 vestimenta eius</i>, ponit consequentia ad crucifixionem quantum ad
|
|
|
1641 milites, et primo ponit aliarum vestium partitionem; secundo
|
|
|
1642 tunicae inconsutilis sortitionem, ibi <i>et tunicam</i>; tertio
|
|
|
1643 inducit propheticam praenuntiationem, ibi <i>ut Scriptura
|
|
|
1644 impleretur</i>. Dicit ergo <i>milites, cum crucifixissent eum,
|
|
|
1645 acceperunt vestimenta eius</i>. Ex quo duo colligere possumus:
|
|
|
1646 scilicet mortis Christi abiectionem, per hoc quod denudaverunt eum,
|
|
|
1647 quod abiectis personis tantum fieri consuevit; secundo militum
|
|
|
1648 rapacitatem, <i>quia acceperunt vestimenta, et fecerunt quatuor
|
|
|
1649 partes, unicuique militi partem</i>. Hoc enim genus hominum
|
|
|
1650 rapacissimum est, ideo Ioannes Baptista dixit eis: <i>neminem
|
|
|
1651 concutiatis (...) et contenti estote stipendiis vestris</i>, Lc.
|
|
|
1652 III, 14, et Iob XXIV, 7: <i>nudos dimittunt homines, vestimenta
|
|
|
1653 tollentes</i>. Quantum ad secundum dicit <i>et tunicam</i>, et
|
|
|
1654 primo ponitur tunicae descriptio; secundo eius sortitio, ibi <i>et
|
|
|
1655 dixerunt, non scindamus eam</i>. Dicit ergo <i>et tunicam</i>,
|
|
|
1656 scilicet acceperunt simul cum illis. <i>Erat autem tunica
|
|
|
1657 inconsutilis desuper contexta per totum</i>. Dicit autem, quod erat
|
|
|
1658 inconsutilis, ut ostendat rationem indivisionis. Ex quo, ut quidam
|
|
|
1659 dicunt, pretiositas tunicae potest convinci. Chrysostomus vero e
|
|
|
1660 contrario dicit, quod hoc dicens Evangelista, occulte vestis
|
|
|
1661 vilitatem insinuat. Nam in Palaestina est quoddam genus vestium
|
|
|
1662 propter pauperes ex multis pannis contextum quasi unus pannus super
|
|
|
1663 alium: II Cor. VIII, 9: <i>scimus enim gratiam domini nostri Iesu
|
|
|
1664 Christi: quia cum dives esset in omnibus propter nos egenus factus
|
|
|
1665 est</i>. Mystice autem potest referri ad corpus Christi mysticum;
|
|
|
1666 et sic vestimenta dividuntur in quatuor partes quia Ecclesia per
|
|
|
1667 quatuor partes mundi diffusa est. Is. XLIX, 18: <i>vivo ego, dicit
|
|
|
1668 dominus: quia his omnibus velut ornamento vestieris, et circumdabis
|
|
|
1669 tibi eos quasi sponsa</i>. Tunica inconsutilis quae non dividitur,
|
|
|
1670 significat caritatem, quia aliae virtutes non sunt secundum se
|
|
|
1671 unitae, sed per aliud uniuntur, inquantum omnes conveniunt in fine
|
|
|
1672 ultimo, cui coniungitur sola caritas. Nam et si fides finem ultimum
|
|
|
1673 demonstret, spes in ipsum tendere faciat, tamen sola caritas
|
|
|
1674 coniungit. Coloss. III, 14: <i>super omnia autem caritatem
|
|
|
1675 habentes, quae est vinculum perfectionis</i>. Quae dicitur esse
|
|
|
1676 desuper contexta, quia caritas est super omnes alias virtutes. I
|
|
|
1677 Cor. XII, 31: <i>adhuc excellentiorem viam vobis demonstro</i>;
|
|
|
1678 Eph. III, 19: <i>scire etiam supereminentem caritatem scientiae
|
|
|
1679 Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei</i>. Vel quia
|
|
|
1680 caritas non est nobis a nobismetipsis, sed a spiritu sancto. Rom.
|
|
|
1681 V, 5: <i>caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum
|
|
|
1682 sanctum, qui datus est nobis</i>. Potest etiam hoc referri ad
|
|
|
1683 corpus Christi verum; et sic est desuper contexta, quia formatum
|
|
|
1684 est corpus Christi virtute superiori, scilicet spiritus sancti.
|
|
|
1685 Matth. I, 20: <i>quod in ea natum est, de spiritu sancto est</i>.
|
|
|
1686 Sortitio tunicae ponitur cum dicit <i>dixerunt ergo ad invicem: non
|
|
|
1687 scindamus eam, sed sortiamur de illa cuius sit</i>. Est enim
|
|
|
1688 quaedam sors divinatoria; et haec, quia necessitatem non habet, est
|
|
|
1689 illicita; est et alia divisoria: et haec in rebus mundanis est
|
|
|
1690 licita, sed non in spiritualibus, ut scilicet quae homines arbitrio
|
|
|
1691 suo dividere non valent, committunt arbitrio et consilio divino.
|
|
|
1692 Prov. XVI, 33: <i>sortes mittuntur in signum, sed a domino
|
|
|
1693 temperantur</i>. Et eiusdem XVIII, v. 18: <i>contradictionem
|
|
|
1694 comprimit sors, et inter potentes quoque diiudicat</i>. Sed contra
|
|
|
1695 videtur quod Matth. c. V, 27, dicitur, quod miserunt sortes super
|
|
|
1696 vestimenta sua. Responsio. Dicendum, quod Matthaeus non dicit quod
|
|
|
1697 super omnes mitterent sortes, sed dum dividerent alias, miserunt
|
|
|
1698 sortem, scilicet super tunicam. Praeterea Marcus adhuc magis urget
|
|
|
1699 dicens <i>sortes miserunt quis quid tolleret</i>: ergo super omnes
|
|
|
1700 portiones. Responsio. Dicendum, secundum Augustinum, quod sic
|
|
|
1701 intelligenda sunt verba Marci, et exponenda: miserunt sortes super
|
|
|
1702 eis, idest super aliquo eorum, <i>quis quid</i> idest, quis eorum
|
|
|
1703 tolleret tunicam. Consequenter ponit Scripturae vaticinium, cum
|
|
|
1704 dicit <i>ut Scriptura impleretur</i>. Et primo ponitur prophetica
|
|
|
1705 praenuntiatio: in quo notatur prophetae diligentia, dum etiam
|
|
|
1706 ventura quaedam accidentia quae super Christum fienda erant,
|
|
|
1707 praenuntiavit. Patet etiam quod non a casu praedicta contigerunt.
|
|
|
1708 Et ideo dixit <i>ut Scriptura impleretur</i>, consecutive scilicet,
|
|
|
1709 quae dixit in Ps. XXI, v. 19: <i>partiti sunt vestimenta mea</i>,
|
|
|
1710 non dicit vestem, quia plures erant, <i>et in vestem meam</i>,
|
|
|
1711 idest super tunicam, <i>miserunt sortem</i>. Secundo ponitur
|
|
|
1712 prophetiae adimpletio, quia <i>milites quidem haec fecerunt</i>:
|
|
|
1713 per quod datur intelligi quod Scriptura divina etiam in minimo
|
|
|
1714 impletur, Matth. V, 18: <i>iota unum aut unus apex non praeteribit
|
|
|
1715 a lege donec omnia fiant</i>; Lc. ult., 44: <i>oportet impleri
|
|
|
1716 omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et Psalmis de me</i>.
|
|
|
1717 Deinde cum dicit <i>stabant autem iuxta crucem Iesu mater eius, et
|
|
|
1718 soror matris eius</i> etc., ponitur consequens tertium quantum ad
|
|
|
1719 amicos, et primo ponitur astantium mulierum praesentia; secundo
|
|
|
1720 Christi de matre sollicita diligentia, ibi <i>cum ergo vidisset
|
|
|
1721 matrem</i> etc.; tertio prompta discipuli obedientia, ibi <i>et ex
|
|
|
1722 illa hora accepit eam discipulus in sua</i>. Mulieres autem
|
|
|
1723 astantes iuxta crucem describuntur tres scilicet <i>mater eius, et
|
|
|
1724 soror matris eius Maria Cleophae, et Maria Magdalenae</i>. Sed
|
|
|
1725 notandum, quod cum alii Evangelistae mentionem faciant de multis
|
|
|
1726 mulieribus Christo astantibus, nullus facit mentionem de beata
|
|
|
1727 virgine, excepto Ioanne: unde ex utrorumque narratione duplex
|
|
|
1728 incurrit dubitatio. Prima, quia Matthaeus et Marcus dicunt, quia
|
|
|
1729 mulieres stabant a longe; Ioannes vero, quod iuxta crucem. Ad hoc
|
|
|
1730 dici posset, quod aliae erant mulieres quas commemorant Matthaeus
|
|
|
1731 et Marcus, et aliae quas commemorat Ioannes. Sed huic repugnat quod
|
|
|
1732 Maria Magdalena connumeratur inter mulieres quas Matthaeus et
|
|
|
1733 Marcus commemorant, et etiam Ioannes. Et ideo dicendum, quod eaedem
|
|
|
1734 mulieres intelligendae sunt istae et illae; nec est in hoc
|
|
|
1735 contradictio. Nam iuxta et a longe relative dicuntur; et nihil
|
|
|
1736 prohibet aliquod quodammodo dici longe et quodammodo dici iuxta.
|
|
|
1737 Iuxta quidem fuisse dicit, quia in conspectu eius erant, sed longe,
|
|
|
1738 quia inter ipsum et mulieres erant intermedii. Vel potest dici,
|
|
|
1739 quod a principio crucifixionis stabant iuxta eum, ita quod eis
|
|
|
1740 loqui poterat; sed postmodum superveniente multitudine irridentium,
|
|
|
1741 secedentes longe steterunt. Unde Ioannes narrat quod primo fuit,
|
|
|
1742 alii quod postea. Secunda quaestio est quia Ioannes commemorat
|
|
|
1743 Mariam Cleophae, sed Matthaeus et Marcus loco eius Mariam Iacobi,
|
|
|
1744 quae dicebatur Alphaei. Sed ad hoc dicendum est, quod eadem est
|
|
|
1745 Maria Cleophae, quam nominat Ioannes, cum ea Alphaei, quam nominat
|
|
|
1746 Matthaeus. Habuit enim duos viros, scilicet Alphaeum et Cleopham.
|
|
|
1747 Vel potest dici, quod Cleophas fuit pater eius. Quod autem et
|
|
|
1748 mulieres stabant iuxta crucem et discipuli eo relicto fugerant,
|
|
|
1749 mulierum commendat devotam constantiam. Iob XIX, 20: <i>pelli meae,
|
|
|
1750 consumptis carnibus, adhaesit os meum</i>: quasi scilicet
|
|
|
1751 discipuli, qui per carnem significantur, recesserant, et mulieres,
|
|
|
1752 quae per pellem intelliguntur, adhaeserunt. Consequenter ponitur
|
|
|
1753 sollicitudo eius ad matrem, ibi <i>cum vidisset ergo Iesus
|
|
|
1754 matrem</i> etc., et primo ponitur sollicitudo quantum ad curam
|
|
|
1755 discipuli, quem matri imposuit; secundo quantum ad curam matris,
|
|
|
1756 quam discipulo commisit, ibi <i>deinde dicit discipulo: ecce mater
|
|
|
1757 tua</i>. Quantum ad primum dicit <i>cum vidisset ergo Iesus matrem,
|
|
|
1758 et discipulum stantem quem diligebat, dicit matri suae: mulier,
|
|
|
1759 ecce filius tuus</i>, quasi dicat: usque modo curam tui habui, et
|
|
|
1760 fui memor tui, tibi istum derelinquo. In quo dignitas Ioannis
|
|
|
1761 ostenditur. Sed attende, quod supra II, 3, quando mater dixit,
|
|
|
1762 <i>vinum non habent</i> etc., dicit: <i>nondum venit hora mea</i>,
|
|
|
1763 scilicet passionis, qua patiar, secundum illud quod a te suscepi:
|
|
|
1764 cum autem venerit hora illa, tunc recognoscam. Unde et modo eam
|
|
|
1765 recognoscit matrem. Facere autem miracula non convenit mihi
|
|
|
1766 secundum quod a te suscepi; sed secundum quod habeo a patre
|
|
|
1767 paternam generationem, scilicet secundum quod sum Deus. Et nota,
|
|
|
1768 secundum Augustinum, quod Christus in cruce pendens se habuit sicut
|
|
|
1769 magister in cathedra. Unde et docet nos parentibus existentibus in
|
|
|
1770 necessitate subvenire, et de eis curam habere, ut dicitur Ex. c.
|
|
|
1771 XX, 12: <i>honora patrem tuum et matrem tuam</i>; et I Tim. V, 8:
|
|
|
1772 <i>si quis suorum, et maxime domesticorum, curam non habet, non
|
|
|
1773 habet fidem, et est infideli deterior</i>. Sed contra est quod
|
|
|
1774 dicitur Lc. XIV, 26: <i>si quis venit ad me, et non odit patrem
|
|
|
1775 suum et matrem et uxorem et filios, adhuc autem et animam suam, non
|
|
|
1776 potest meus esse discipulus</i>. Responsio. Dicendum, quod sicut
|
|
|
1777 dominus praecipit parentes odiri, sic et animam nostram, in qua
|
|
|
1778 praecepit naturam diligere et odire iniquitatem, et quod avertit a
|
|
|
1779 Deo. Et sic parentes sustentare debemus, diligere et revereri,
|
|
|
1780 quantum ad naturam; sed odire quantum ad vitia, et ad id quod nos
|
|
|
1781 avertunt a Deo. Quantum ad secundum dicit discipulo <i>ecce mater
|
|
|
1782 tua</i>, ut scilicet iste tantum serviret ut filius matri, ista
|
|
|
1783 illum diligeret ut filium mater. Consequenter cum dicit <i>et ex
|
|
|
1784 illa hora accepit eam discipulus in sua</i>, ponitur discipuli
|
|
|
1785 obedientia. Et secundum Bedam, oportet dici in suam, et sic est
|
|
|
1786 sensus <i>accepit eam</i>, scilicet matrem Iesu, <i>discipulus</i>,
|
|
|
1787 scilicet Ioannes, <i>in suam</i>, matrem videlicet. Sed, secundum
|
|
|
1788 Augustinum, etiam ut habetur in Graeco, debet dici <i>in sua</i>:
|
|
|
1789 non quidem praedia, quia de illis erat qui dixerant: <i>ecce nos
|
|
|
1790 reliquimus omnia</i>; nam Matth. IV, 20 dicitur, quod Iacobus et
|
|
|
1791 Ioannes relictis omnibus secuti sunt Iesum; sed <i>in sua</i>,
|
|
|
1792 scilicet officia, quibus ei diligenter et reverenter
|
|
|
1793 obsequebatur.</p>
|
|
|
1794 <br />
|
|
|
1795 <div class="D">Lectio 5</div>
|
|
|
1796 <p title="Super Io., cap. 19 l. 5"><a name="87550"><span class=
|
|
|
1797 "ref">[87550] Super Io., cap. 19 l. 5</span></a> Postquam egit de
|
|
|
1798 crucifixione, et consequentibus eam, hic narrat venerandam Christi
|
|
|
1799 mortem, et primo ponit moriendi opportunitatem; secundo describit
|
|
|
1800 mortem, ibi <i>et inclinato capite, tradidit spiritum</i>; tertio
|
|
|
1801 exprimit mortui vulnerationem, ibi <i>Iudaei ergo, quoniam
|
|
|
1802 parasceve erat (...) rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum
|
|
|
1803 crura</i>. Opportunitas autem moriendi ostenditur in hoc quod iam
|
|
|
1804 <i>omnia consummata sunt</i>. Unde circa consummationem primo
|
|
|
1805 praemittitur scientia Christi de ipsa consummatione; secundo
|
|
|
1806 consummatur id quod consummandum restabat, ibi <i>cum ergo
|
|
|
1807 accepisset Iesus acetum</i> et cetera. Dicit ergo quantum ad primum
|
|
|
1808 <i>postea</i>, idest post omnia quae praemissa sunt, <i>sciens
|
|
|
1809 Iesus quia consummata sunt omnia</i>, quae prophetae et lex
|
|
|
1810 praedixerant de eo. Lc. ult. 44: <i>oportet impleri omnia quae
|
|
|
1811 scripta sunt in lege et prophetis et Psalmis de me</i>. Ps. CXVIII,
|
|
|
1812 96: <i>omnis consummationis vidi finem</i>. Sed quia adhuc aliud in
|
|
|
1813 Scriptura praedicta consummandum erat, ideo subdit <i>ut
|
|
|
1814 consummaretur Scriptura, dixit, sitio</i>, et primo ponitur verbum
|
|
|
1815 Christi quod protulit; secundo opportunitas implendi quod petiit;
|
|
|
1816 tertio administratio eius quod noluit. Dicit ergo <i>ut
|
|
|
1817 consummaretur Scriptura</i>. Ubi sciendum est, quod ly <i>ut</i>
|
|
|
1818 non ponitur causative, sed consecutive. Non enim ideo petiit <i>ut
|
|
|
1819 Scriptura</i>, veteris testamenti, <i>consummaretur</i>, sed ideo
|
|
|
1820 sunt dicta quia consummanda erant per Christum. Si enim dicamus
|
|
|
1821 quod Christus ideo hoc fecit, quia Scripturae hoc praedixerunt,
|
|
|
1822 sequeretur quod novum testamentum esset propter vetus et eius
|
|
|
1823 impletionem, cum tamen sit e converso. Sic ergo ideo praedicta
|
|
|
1824 sunt, quia implenda erant per Christum. Per hoc vero quod dicit
|
|
|
1825 <i>sitio</i>, ostendit mortem suam esse veram, non phantasticam.
|
|
|
1826 Item ostenditur eius ardens desiderium de salute generis humani. I
|
|
|
1827 Tim. II, 4: <i>vult omnes salvos fieri</i>; Lc. XIX, 10: <i>venit
|
|
|
1828 filius hominis quaerere et salvum facere quod perierat</i>.
|
|
|
1829 Vehemens autem desiderium consuevimus exprimere per sitim; Ps. XLI,
|
|
|
1830 3: <i>sitivit anima mea ad Deum vivum</i>. Opportunitas implendi
|
|
|
1831 quod petiit, ostenditur ex hoc quod <i>vas positum erat aceto
|
|
|
1832 plenum</i>. Per hoc igitur vas Iudaeorum synagoga significatur,
|
|
|
1833 quae a vino patriarcharum et prophetarum degeneraverat in acetum,
|
|
|
1834 idest in malitiam et crudelitatem pontificum. Ministratio autem
|
|
|
1835 ponitur: quia <i>illi spongiam plenam aceto obtulerunt ori
|
|
|
1836 eius</i>. Ex quo oritur quaestio litteralis, quomodo scilicet
|
|
|
1837 obtulerant spongiam ori Christi in altum pendentis. Sed hoc
|
|
|
1838 solvitur Matth. XXVII, 48 quia imposuerunt eam arundini. Vel,
|
|
|
1839 secundum quosdam, imposuerunt hyssopo, quae magna erat, unde et a
|
|
|
1840 Matthaeo arundo vocatur. Mystice autem per haec tria signantur tria
|
|
|
1841 mala quae in Iudaeis erant: scilicet invidia per acetum, dolositas
|
|
|
1842 per spongiae concavitatem, malitia per amaritudinem hyssopi. Vel
|
|
|
1843 hyssopus significat humilitatem Christi, quae est herba mundans
|
|
|
1844 pectus, quod praecipue per humilitatem mundatur. Ps. l, 9:
|
|
|
1845 <i>asperges me, domine, hyssopo, et mundabor</i>. Finalis
|
|
|
1846 consummatio ponitur cum dicit <i>cum ergo accepisset Iesus acetum,
|
|
|
1847 dixit: consummatum est</i>, quod potest referri vel ad
|
|
|
1848 consummationem mortis, Hebr. c. II, 10: <i>decebat in gloriam
|
|
|
1849 auctorem salutis eorum per passionem consummari</i>, item ad
|
|
|
1850 consummationem sanctificationis quae est per passionem et crucem
|
|
|
1851 eius, Hebr. X, 14: <i>una enim oblatione consummavit in sempiternum
|
|
|
1852 sanctificatos</i>, vel ad consummationem Scripturarum, Lc. XVIII,
|
|
|
1853 31: <i>consummabuntur omnia quae scripta sunt per prophetas de
|
|
|
1854 filio hominis</i>. Consequenter cum dicit <i>et inclinato capite,
|
|
|
1855 tradidit spiritum</i>, describit Evangelista mortem Christi. Et
|
|
|
1856 primo ponitur causa mortis: quia <i>inclinato capite</i>. Non enim
|
|
|
1857 est intelligendum quia tradidit spiritum, ideo inclinavit caput;
|
|
|
1858 sed e converso: nam inclinatio capitis obedientiam designat, pro
|
|
|
1859 qua mortem sustinuit. Phil. II, 8: <i>factus est obediens usque ad
|
|
|
1860 mortem</i>. Secundo ponitur morientis potestas: quia <i>tradidit
|
|
|
1861 spiritum</i>, scilicet propria potestate. Supra, X, 18: <i>nemo
|
|
|
1862 tollit a me animam meam; sed ego pono eam a meipso</i>. Nam, ut
|
|
|
1863 Augustinus dicit, nullus sic habet in potestate dormire cum velit,
|
|
|
1864 sicut Christus mori cum voluit. Sed attendendum, quod ex hoc quod
|
|
|
1865 <i>tradidit spiritum</i>, aliqui dicunt in homine esse duas animas:
|
|
|
1866 scilicet intellectualem, quam vocant spiritum, et aliam animalem,
|
|
|
1867 puta vegetativam et sensitivam, quae corpus animat, et praecipue
|
|
|
1868 anima dicitur. Unde dicunt, quod Christus tradidit solum animam
|
|
|
1869 intellectualem. Sed hoc est falsum: tum quia duas esse animas in
|
|
|
1870 homine inter errores computatur in libro de ecclesiasticis
|
|
|
1871 dogmatibus; tum quia si tradidisset spiritum, remanente adhuc
|
|
|
1872 anima, non fuisset mortuus. Quia ergo nihil est aliud spiritus in
|
|
|
1873 homine quam anima, dicendum, quod tradidit spiritum, idest animam.
|
|
|
1874 Per quod etiam excluditur error quorumdam dicentium, animas hominum
|
|
|
1875 mortuorum non ire statim post mortem ad Paradisum vel Infernum seu
|
|
|
1876 Purgatorium, sed in tumulis usque ad diem iudicii remanere. Nam
|
|
|
1877 dominus statim tradidit spiritum patri: per quod datur intelligi,
|
|
|
1878 quod <i>iustorum animae in manu Dei sunt</i>: Sap. III, 2. Hic
|
|
|
1879 ponitur vulneratio corporis Christi, et primo ponitur narratio
|
|
|
1880 vulnerationis; secundo narrationis certitudo, ibi <i>et qui vidit,
|
|
|
1881 testimonium perhibuit</i>. Circa primum tria facit. Primo ponitur
|
|
|
1882 conatus Iudaeorum et intentio; secundo impletio conatus quantum ad
|
|
|
1883 partem; tertio quomodo hoc impletur in Christo. Dicitur ergo
|
|
|
1884 quantum ad primum, quod <i>Iudaei, quoniam parasceve erat, ut non
|
|
|
1885 remanerent in cruce corpora sabbato (...) rogaverunt Pilatum ut
|
|
|
1886 frangerentur eorum crura et tollerentur</i>. Sciendum est enim,
|
|
|
1887 quod, sicut habetur Deut. XX, 22 s., praeceptum est in lege, quod
|
|
|
1888 cadavera suspensorum propter delicta, non dimitterentur suspensa
|
|
|
1889 usque mane, ne pollueretur terra; et etiam ad delendam ignominiam
|
|
|
1890 eorum qui suspendebantur, nam huiusmodi mors turpissima
|
|
|
1891 reputabatur. Unde dicitur ibidem: <i>maledictus omnis qui pendet in
|
|
|
1892 ligno</i>, scilicet maledictione poenae. Licet autem huius poenae
|
|
|
1893 infligendae iam non esset in Iudaeorum potestate, tamen quod in eis
|
|
|
1894 erat, facere nitebantur. Et ideo quia parasceve erat, ut corpus
|
|
|
1895 Christi et etiam aliorum non remanerent in cruce in die sabbati,
|
|
|
1896 qui valde solemnis erat et propter ipsum sabbatum in festum
|
|
|
1897 azymorum, <i>rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum crura et
|
|
|
1898 tollerentur</i>. Hi quidem in parvis diligentes sunt ad servandam
|
|
|
1899 legem, sed in magnis contempserunt Matth. XXIII, 24: <i>excolantes
|
|
|
1900 culicem, camelum autem glutientes</i>. Quomodo autem hoc in parte
|
|
|
1901 impleatur subdit <i>venerunt ergo milites: et primi quidem</i>,
|
|
|
1902 scilicet latronis, <i>fregerunt crura</i>, ad quem primo venerunt,
|
|
|
1903 <i>et alterius qui crucifixus est cum eo</i>, scilicet Iesu; in quo
|
|
|
1904 eorum crudelitas ostenditur. Mich. III, v. 3: <i>carnem populi mei
|
|
|
1905 comederunt</i>. Sed quid est quod subdit: <i>ad Iesum autem cum
|
|
|
1906 venissent, ut viderunt eum iam mortuum, non fregerunt eius
|
|
|
1907 crura?</i> Nonne in medio crucifixus erat? Responsio. Dicendum,
|
|
|
1908 quod duorum militum singuli ad singulum latronem confringendum
|
|
|
1909 venerunt: quibus confractis, unus ab uno et alius ab alio, ad Iesum
|
|
|
1910 venerunt. Unde inde signatur occasio vulnerandi, quia cum vidissent
|
|
|
1911 eum iam mortuum, <i>non fregerunt eius crura</i>. Sed ut
|
|
|
1912 certificarentur de morte, <i>unus militum lancea latus eius
|
|
|
1913 aperuit</i>. Et signanter dicit <i>aperuit</i>, non vulneravit;
|
|
|
1914 quia per hoc latus, aperitur nobis ostium vitae aeternae. Apoc. IV,
|
|
|
1915 1: <i>post hoc vidi ostium apertum</i>. Hoc est ostium in latere
|
|
|
1916 arcae, per quod intrant animalia diluvio non peritura: Gen. VII.
|
|
|
1917 Sed hoc ostium est causa salutis, <i>unde continuo exivit sanguis
|
|
|
1918 et aqua</i>, quod est valde miraculosum, ut de corpore mortui, in
|
|
|
1919 quo est congelatus sanguis, sanguis exeat. Sed si quis dicat, quod
|
|
|
1920 hoc contigit propter calorem aliquem qui adhuc in corpore
|
|
|
1921 remanserat, fluxus autem aquae inficiari non potest, quin
|
|
|
1922 miraculosus existat, cum aqua exiens purissima fuerit. Quod quidem
|
|
|
1923 factum est ut Christus ostenderet id quod erat, scilicet verus
|
|
|
1924 homo. In homine enim est duplex compositio: una scilicet ex
|
|
|
1925 elementis, alia ex humoribus. Unum elementorum est aqua; inter
|
|
|
1926 humores autem praecipuus est sanguis. Item hoc factum est ad
|
|
|
1927 ostendendum quod per passionem Christi plenam ablutionem
|
|
|
1928 consequimur, a peccatis scilicet et maculis. A peccatis quidem per
|
|
|
1929 sanguinem, qui est pretium nostrae redemptionis. I Petr. I, 18:
|
|
|
1930 <i>non corruptibilibus auro et argento redempti estis de vana
|
|
|
1931 vestra conversatione; sed pretioso sanguine quasi agni
|
|
|
1932 incontaminati et immaculati Christi</i>. A maculis vero per aquam
|
|
|
1933 quae est lavacrum nostrae regenerationis. Ez. c. XXXVI, 25:
|
|
|
1934 <i>effundam super vos aquam mundam; et mundabimini ab omnibus
|
|
|
1935 inquinamentis vestris</i>; Zach. XIII, 1: <i>erit fons patens domui
|
|
|
1936 David et habitatoribus Ierusalem in ablutionem peccatoris et
|
|
|
1937 menstruatae</i>. Et ideo haec duo specialiter pertinent ad duo
|
|
|
1938 sacramenta: aqua ad sacramentum Baptismi, ad Eucharistiam sanguis.
|
|
|
1939 Vel utrumque pertinet ad Eucharistiam, quia in sacramento
|
|
|
1940 Eucharistiae miscetur aqua cum vino; quamvis aqua non sit de
|
|
|
1941 substantia sacramenti. Competit etiam hoc figurae: quia sicut de
|
|
|
1942 latere Christi dormientis in cruce fluxit sanguis et aqua, quibus
|
|
|
1943 consecratur Ecclesia; ita de latere Adae dormientis formata est
|
|
|
1944 mulier, quae ipsam Ecclesiam praefigurabat. Hic ponitur certitudo
|
|
|
1945 narrationis, et primo ex apostolico testimonio; secundo ex
|
|
|
1946 Scripturae vaticinio, ibi <i>facta sunt enim haec ut Scriptura
|
|
|
1947 impleretur</i>. Circa primum tria facit. Primo describit testis
|
|
|
1948 idoneitatem: quia <i>qui vidit testimonium perhibuit</i>, hoc est
|
|
|
1949 ipse Ioannes. I Io. I, 3: <i>quod vidimus et audivimus, annuntiamus
|
|
|
1950 vobis</i>. Secundo astruit testimonii veritatem, quia <i>verum est
|
|
|
1951 testimonium eius</i>. Rom. IX, 1: <i>veritatem dico, non
|
|
|
1952 mentior</i>: supra VIII, 32: <i>cognoscetis veritatem, et veritas
|
|
|
1953 liberabit vos</i>. Tertio exposcit fidem <i>et ille scit quia vere
|
|
|
1954 dicit, ut et vos credatis</i>; infra XX, 31: <i>haec autem scripta
|
|
|
1955 sunt ut credatis</i> et cetera. Et non solum ex testimonio
|
|
|
1956 apostolico certificatur, sed additur vaticinium Scripturae, unde
|
|
|
1957 dicit <i>facta sunt enim haec ut Scriptura impleretur</i>: ut ly
|
|
|
1958 <i>ut</i> accipiatur consecutive, sicut iam dictum est supra. Et
|
|
|
1959 ponit duas auctoritates veteris testamenti. Unam quae refertur ad
|
|
|
1960 hoc quod dicit <i>non fregerunt eius crura</i> etc., et habetur Ex.
|
|
|
1961 XII, v. 46 <i>os non comminuetis ex eo</i> scilicet agno paschali
|
|
|
1962 qui praefigurabat Christum. Quia, ut dicitur I Cor. V, 7: <i>Pascha
|
|
|
1963 nostrum immolatus est Christus</i>. Ideo a Deo ordinatum est ut non
|
|
|
1964 comminuerentur ossa agni paschalis, ut daretur intelligi quod
|
|
|
1965 fortitudo veri agni et incontaminati Iesu Christi nullo modo erat
|
|
|
1966 commovenda per passionem. Unde Iudaei putabant per passionem
|
|
|
1967 virtutem doctrinae Christi destruere; sed potius corroborata est. I
|
|
|
1968 Cor. I, 18: <i>verbum crucis pereuntibus quidem stultitia est; sed
|
|
|
1969 nobis virtus Dei est</i>. Ideo supra VIII, 28, dixit: <i>cum
|
|
|
1970 exaltaveritis filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum</i>.
|
|
|
1971 Secunda auctoritas refertur ad hoc quod dicit <i>lancea latus eius
|
|
|
1972 aperuit</i>, et habetur Zach. XII, 10: <i>videbunt in quem
|
|
|
1973 transfixerunt</i>: ubi nostra littera habet: <i>aspicient ad me,
|
|
|
1974 quem confixerunt</i>. Unde si nos coniungimus verbum prophetae,
|
|
|
1975 manifestum est quod Christus crucifixus est Deus. Nam quod propheta
|
|
|
1976 dicit in persona Dei, Evangelista attribuit Christo.
|
|
|
1977 <i>Videbunt</i>, inquit, ad iudicium venientem: Apoc. I, 7, vel
|
|
|
1978 aspicient conversi per fidem et cetera.</p>
|
|
|
1979 <br />
|
|
|
1980 <div class="D">Lectio 6</div>
|
|
|
1981 <p title="Super Io., cap. 19 l. 6"><a name="87551"><span class=
|
|
|
1982 "ref">[87551] Super Io., cap. 19 l. 6</span></a> Postquam
|
|
|
1983 Evangelista egit de crucifixione et morte, hic agit de sepultura
|
|
|
1984 Christi, et primo ponitur facultas et licentia sepeliendi; secundo
|
|
|
1985 studium corporis procurandi, ibi <i>venit ergo, et tulit corpus
|
|
|
1986 Iesu</i>; tertio ponitur locus sepulturae, ibi <i>erat autem in
|
|
|
1987 loco ubi crucifixus est, hortus</i> etc.; quarto ponitur ipsa
|
|
|
1988 sepultura, ibi <i>ibi ergo (...) posuerunt Iesum</i>. Dicit ergo
|
|
|
1989 <i>post haec</i>, scilicet passionem et mortem, <i>rogavit Pilatum
|
|
|
1990 Ioseph ab Arimathaea</i>, quod idem est quod Ramatha, ut habetur I
|
|
|
1991 Reg. I, 19, <i>eo quod esset discipulus Iesus</i>: non de duodecim,
|
|
|
1992 sed de multis aliis credentibus: quia omnes credentes a principio
|
|
|
1993 discipuli vocabantur. Erat autem <i>occultus propter metum
|
|
|
1994 Iudaeorum</i>, sicut et multi alii, sed ante passionem. Supra XII,
|
|
|
1995 42: <i>verumtamen ex principibus multi crediderunt in eum; sed
|
|
|
1996 propter Pharisaeos non confitebantur, ut de synagoga non
|
|
|
1997 eiicerentur</i>. Unde patet quod ubi discipuli amiserunt fiduciam
|
|
|
1998 post passionem latentes, hic assumpsit fiduciam publice obsequendo.
|
|
|
1999 Hic inquam, <i>rogavit Pilatum, ut tolleret corpus Iesu</i>, de
|
|
|
2000 cruce scilicet, et sepeliret, quia secundum leges humanas, corpora
|
|
|
2001 damnatorum non debebant sine licentia sepeliri. <i>Et permisit
|
|
|
2002 Pilatus</i>: quia Ioseph nobilis erat et sibi familiaris. Unde Mc.
|
|
|
2003 penult., 43 dicitur quod erat decurio. Quantum ad secundum dicit
|
|
|
2004 <i>venit ergo, et tulit corpus Iesu</i>: ubi agitur de studio
|
|
|
2005 corporis procurandi, et primo ponitur materia corporis procurandi;
|
|
|
2006 secundo ponitur ipsa procuratio, ibi <i>acceperunt autem corpus
|
|
|
2007 Iesu</i>. Materia corporis procurandi fuit mixtura myrrhae et
|
|
|
2008 aloes, quam Nicodemus in magna quantitate procuravit. Et ideo de
|
|
|
2009 duobus mentionem facit. Primo de Ioseph, qui tulit corpus; secundo
|
|
|
2010 de Nicodemo, qui tulit aromata. Hic autem Nicodemus fuit qui venit
|
|
|
2011 ad Iesum nocte, scilicet ante passionem, ut habetur supra III, 1.
|
|
|
2012 Et hoc ideo commemorat, quia de Ioseph dixerat quod occultus erat
|
|
|
2013 propter metum Iudaeorum, ut ostendat quod etiam hic qui occultus
|
|
|
2014 erat discipulus, nunc factus est publicus, sed nondum habens veram
|
|
|
2015 fidem de resurrectione; quia attulit myrrham et aloes, quasi corpus
|
|
|
2016 eius muniri a corruptione indigeret: de quo Scriptura dicit: <i>non
|
|
|
2017 dabis sanctum tuum videre corruptionem</i>. Mystice autem datur per
|
|
|
2018 hoc intelligi quod Christum crucifixum debemus in corde nostro
|
|
|
2019 recondere cum amaritudine poenitentiae et passionis. Cant. V, 5:
|
|
|
2020 <i>manus meae distillaverunt myrrham</i>. Habita ergo
|
|
|
2021 praeparationis materia, ponitur ipsa praeparatio: unde dicit
|
|
|
2022 <i>acceperunt autem corpus Iesu</i> et cetera. Ubi oritur
|
|
|
2023 dubitatio: quia Ioannes dicit quod <i>ligaverunt illud linteis</i>,
|
|
|
2024 cum Matth. c. XXVII, 59 dicatur quod involverunt illud sindone.
|
|
|
2025 Respondeo. Dicendum, secundum Augustinum, quod Matthaeus dicit unam
|
|
|
2026 sindonem tantum, quia non facit mentionem nisi de Ioseph: et hic
|
|
|
2027 unam portavit. Sed quia solus Ioannes mentionem facit de Nicodemo,
|
|
|
2028 ideo dicit <i>linteis</i>, quia Nicodemus aliam portavit. Vel
|
|
|
2029 dicendum, quod linteum dicimus omnem pannum de lino factum. Corpus
|
|
|
2030 autem Christi involutum fuit fasciis, sicut etiam de Lazaro
|
|
|
2031 legitur, quia sic erat Iudaeis mos sepelire. Erat etiam positum
|
|
|
2032 sudarium ad caput: et ideo omnia complectens Ioannes, dicit
|
|
|
2033 <i>linteis</i>. Per hoc vero quod aromatibus eum condiunt,
|
|
|
2034 admonemur in huius pietatis officiis morem cuiuslibet gentis esse
|
|
|
2035 servandum. Locus sepulturae designatur consequenter cum dicit
|
|
|
2036 <i>erat autem in loco ubi crucifixus est, hortus</i> et cetera. Ubi
|
|
|
2037 notandum, quod Christus in horto captus, et in horto passus, et in
|
|
|
2038 horto sepultus fuit: ad designandum quod per suae passionis
|
|
|
2039 virtutem liberamur a peccato quod Adam in horto deliciarum
|
|
|
2040 commisit, et quod per eum Ecclesia consecratur, quae est sicut
|
|
|
2041 hortus conclusus. <i>Et in</i> hoc <i>horto</i> erat <i>monumentum
|
|
|
2042 novum</i>. Est autem duplex ratio quare in sepulcro novo voluit
|
|
|
2043 sepeliri. Una litteralis, ne alia corpora quae ibi fuissent,
|
|
|
2044 resurrexisse crederentur, et non Christus: vel omnia aequali
|
|
|
2045 virtute. Alia ratio est, quia qui est de virgine intacta natus,
|
|
|
2046 congrue fuit in sepulcro novo sepultus: ut sicut in utero Mariae
|
|
|
2047 nemo ante eum, nemo post eum fuit, ita et in hoc monumento.
|
|
|
2048 Similiter ut daretur intelligi quod reconditur per fidem in animo
|
|
|
2049 innovato. Eph. III, 17: <i>habitare etiam Christum per fidem in
|
|
|
2050 cordibus nostris</i>. Consequenter cum dicit <i>ibi ergo propter
|
|
|
2051 parasceven Iudaeorum (...) posuerunt Iesum</i>, ponitur sepultura.
|
|
|
2052 <i>Ibi ergo</i>, idest in monumento novo, <i>propter parasceven
|
|
|
2053 Iudaeorum</i>, quia iam vespere appropinquabat, quando propter
|
|
|
2054 sabbatum nihil operari licebat. Nam circa horam nonam expiravit, et
|
|
|
2055 propter procurationem sepulturae et rerum quae necessariae erant,
|
|
|
2056 fere dies usque ad vesperam decursus erat. <i>Et quia monumentum
|
|
|
2057 erat iuxta locum</i>, ubi erat crucifixus, <i>posuerunt</i> ibi
|
|
|
2058 <i>Iesum</i>.</p>
|
|
|
2059 <div class="centro"><br />
|
|
|
2060 <p><a href="cih13.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
|
|
|
2061 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a>
|
|
|
2062 <a href="cih20.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
|
|
|
2063 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
|
|
|
2064 <br />
|
|
|
2065 <hr />
|
|
|
2066 <br />
|
|
|
2067 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad
|
|
|
2068 hanc editionem<br />
|
|
|
2069 Iura omnia asservantur<br />
|
|
|
2070 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
|
|
|
2071 style="text-decoration=none">49644264</a></address>
|
|
|
2072 </div>
|
|
|
2073 </body>
|
|
|
2074 </html>
|