Mercurial > hg > Aquinas

<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
<html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
<head>
<meta name="generator" content=
"HTML Tidy for Cygwin (vers 25 March 2009), see www.w3.org" />
<meta http-equiv="Content-Type" content=
"text/html; charset=us-ascii" />
<meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
<meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
<meta name="keywords" content=
"Thomas de Aquino, Corpus Thomisticum" />
<meta name="language" content="Latin" />
<meta name="security" content="public" />
<meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
<meta name="author" content="Enrique Alarc&oacute;n" />
<meta name="abstract" content="" />
<link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
"text/css" />
<link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
"text/css" />
<title>Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura, cap.
18-19</title>
</head>
<body>
<div class="tres"><a href="http://www.corpusthomisticum.org/">CORPUS THOMISTICUM</a></div>
<div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
<div class="uno">Super Evangelium S. Ioannis lectura</div>
<div class="dos">a capite XVIII ad caput XIX</div>
<br />
<div class="centro">
<table align="center" summary="Imago">
<tr>
<th><img src="icons/crux190.jpg" width="164" height="190" border=
"0" alt="Thomas de Aquino a Beato Angelico depictus" align=
"middle" /></th>
</tr>
</table>
<br />
<span class="tres">Textum Taurini 1952 editum<br />
ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
magneticas<br />
denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<br />
<br /></span><br />
<hr />
<br />
<p><a href="cih13.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
<a href="cih20.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
<script language="JavaScript" type="text/javascript">
//<![CDATA[
<!--
// original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum');
document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia');
document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
document.write('<OPTION VALUE="none">-------------------------------------------');
document.write('<OPTION VALUE="#87540">Super Io., cap. 18 l. 1');
document.write('<OPTION VALUE="#87541">Super Io., cap. 18 l. 2');
document.write('<OPTION VALUE="#87542">Super Io., cap. 18 l. 3');
document.write('<OPTION VALUE="#87543">Super Io., cap. 18 l. 4');
document.write('<OPTION VALUE="#87544">Super Io., cap. 18 l. 5');
document.write('<OPTION VALUE="#87545">Super Io., cap. 18 l. 6');
document.write('<OPTION VALUE="#87546">Super Io., cap. 19 l. 1');
document.write('<OPTION VALUE="#87547">Super Io., cap. 19 l. 2');
document.write('<OPTION VALUE="#87548">Super Io., cap. 19 l. 3');
document.write('<OPTION VALUE="#87549">Super Io., cap. 19 l. 4');
document.write('<OPTION VALUE="#87550">Super Io., cap. 19 l. 5');
document.write('<OPTION VALUE="#87551">Super Io., cap. 19 l. 6');
document.write('<\/SELECT>');
document.write('<BR><BR>');
document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
document.write('<\/FORM>');
// -->
//]]>
</script><br />
<hr />
<br /></div>
<div class="C">Caput 18</div>
<div class="D">Lectio 1</div>
<p title="Super Io., cap. 18 l. 1"><a name="87540"><span class=
"ref">[87540] Super Io., cap. 18 l. 1</span></a> Supra, ante
passionem, dominus praeparavit discipulos suos, multipliciter
informando exemplis, confortando verbis, et promovendo suffragiis;
hic Evangelista accedit ad narrandum eius passionem, et primo
proponit mysterium passionis; secundo gloriam resurrectionis, XX
cap. ibi <i>una autem sabbati</i> et cetera. Passio autem Christi
partim completa est per Iudaeos, partim per gentiles. Primo ergo
describit passionem Christi quantum ad ea quae passus est per
Iudaeos; secundo quantum ad ea quae passus est per gentiles, XIX
cap., ibi <i>tunc apprehendit Pilatus</i> et cetera. Circa primum
tria facit. Primo ostendit quomodo a discipulo dominus traditur;
secundo quomodo a ministris principibus praesentatur, ibi <i>cohors
ergo, et tribunus, et ministri Iudaeorum comprehenderunt Iesum</i>;
tertio quomodo a principibus apud praesidem accusatur, ibi
<i>adducunt ergo Iesum</i> et cetera. Circa proditionem discipuli
tria tangit Evangelista. Primo quidem locum; secundo apparatum, ibi
<i>Iudas ergo cum accepisset cohortem (...) venit illuc cum
lanternis</i> etc.; tertio promptum Christi affectum ad proditionem
sustinendam, ibi <i>Iesus itaque sciens omnia quae ventura erant
super eum, processit</i> et cetera. Locus autem ostenditur
proditioni congruus ex tribus: quia a civitate remotus, in se
occultus et conclusus, et proditori notus. Remotus quidem erat a
civitate, unde facilius Iudas poterat facere quod intendebat: unde
dicit <i>haec cum dixisset</i>, scilicet quae supra dicta sunt. Sed
cum ea quae dixit, pertinerent ad Christi orationem, convenientius
dixisset Evangelista: haec cum orasset. Sed hoc fecit Evangelista
ut ostendat hanc orationem non propter sui necessitatem fecisse,
quia ipse erat qui orabat ut homo, et exaudiebat ut Deus: sed hoc
propter nostram instructionem. Unde erat quasi quaedam dictio.
<i>Egressus est cum discipulis suis</i>, non quidem continuo,
secundum Augustinum, post eius orationem, cum alia quaedam
intervenerint narrata ab aliis Evangelistis, ab isto autem
praetermissa, scilicet quod facta fuit contentio inter discipulos
quis eorum videretur esse maior, Lc. XXII, 24. Interim etiam dixit
Iesus Petro: <i>ecce Satanas expetivit vos ut cribraret sicut
triticum. Ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua</i>:
ut Lucas narrat ibid. 31. Dixerunt etiam discipuli hymnum cum
domino, ut narrant Matthaeus et Marcus. Sic ergo non est
intelligendum, quod cum hoc dixisset, statim egrederetur: sed quia
non ante egressus est quam dixisset. <i>Egressus est</i>, inquam,
<i>trans torrentem Cedron</i>. Sed Matthaeus et Marcus dicunt, quod
exierunt in montem oliveti, et tunc venit cum illis in villam quae
dicitur Gethsemani. In quo nulla est contrarietas, quod idem locus
est quem Ioannes commemorat et Matthaeus: torrens enim Cedron est
ad radices montis oliveti, ubi etiam est villa quae dicitur
Gethsemani. Cedron autem in Graeco est genitivus pluralis; quasi
dicat: trans torrentem cedrorum. Forte erant ibi multae cedri
plantae. Convenit autem mysterio quod torrentem transivit, quia per
eum eius passio designatur; Ps. CIX, 7: <i>de torrente in via
bibet, propterea exaltavit caput</i>. Convenit etiam quod trans
torrentem Cedron. Cedron enim interpretatur obumbratio, et Christus
sua passione abstulit umbram peccati et legis, et expansis manibus
in cruce protexit nos sub umbra manus suae; Ps. XVI, 9: <i>sub
umbra alarum tuarum protege me</i>. Erat autem congruus locus
proditioni: unde dicit <i>ubi erat hortus, in quem introivit ipse,
et discipuli eius</i>. Et hoc convenienter, quia ipse satisfaciebat
pro peccato primi hominis in horto commisso. Paradisus enim hortus
deliciarum interpretatur. Item quia per passionem nos in hortum et
Paradisum coronandos introducit; Lc. XXIII, 43: <i>hodie mecum eris
in Paradiso</i>. Erat etiam congruus locus, quia proditori notus;
unde dicit <i>sciebat autem Iudas, qui tradebat eum, locum</i>; et
huius ratio est, <i>quia frequenter Iesus venerat illuc cum
discipulis suis</i>, inter quos Iudas fuerat sicut lupus inter
oves; supra VI, 71: <i>nonne ego vos duodecim elegi, et ex vobis
unus Diabolus est?</i> Lupus ovina pelle contectus, et inter oves
alto patrisfamilias consilio toleratus, didicit ubi ad tempus
exiguum ovium dispergeret gregem. Sed cum Iudas diu ante exierit a
coena ut proditionem compleret, quaeritur quomodo scivit quod
Christus illa hora egrederetur illuc? Ad quod dicendum, secundum
Chrysostomum, quod consuetudo Christi erat, et praecipue in magnis
festis, post coenam discipulos seorsum ducere, et aliqua sublimia
de festo docere, quae non erat fas alios audire: et ideo quia tunc
erat festum praecipuum, existimavit Iudas quod post coenam illuc
exisset. Fecit autem hoc ut in montibus et in hortis sublimia
doceret discipulos, maxime purum a tumultibus inquirens locum, ne
eorum mens impediatur; Oseae II, 14: <i>ducam eam in solitudinem,
et loquar ad cor eius</i>. Hic ponitur proditoris apparatus. Et
nota, quod, sicut dicitur Lc. XXII, 3 ss., Iudas postquam
tractaverat proditionem cum principibus, quaerebat opportunitatem
quomodo sine turbarum tumultu traderet eum: et ideo voluit eum in
secreto invenire, et in nocte, quia in die semper circa turbarum
instructionem occupatus erat. Sed quia in nocte poterat impediri
vel propter subitum concursum turbarum, vel propter tenebras,
quibus posset eripi vel evadere de manibus eorum; ideo contra
turbas munivit se armis, contra tenebras lanternis et facibus. Sed
quia de turba aliqui poterant sibi resistere per potentiam populi,
ideo contra hos accepit cohortem, non Iudaeorum, sed militum a
praeside: ut sic servato ordine legitimae potestatis, nullus ei
auderet obsistere. Item aliqui ex Iudaeis zelo legis ducti,
praesertim quia a gentilibus capiebatur, eis fortasse resistere
voluissent: et ideo accepit etiam <i>a pontificibus et Pharisaeis
ministros, et venit illuc</i>. Iob XV, 26: <i>cucurrit adversus
Deum erecto collo</i>; Lc. XXII, 52: <i>tamquam ad latronem existis
cum gladiis et fustibus</i>. Hic ponit Evangelista promptum Christi
affectum ad proditionem voluntarie suscipiendam, dupliciter. Primo
se voluntarie offerendo; secundo discipulum resistentem
comprimendo, ibi <i>Simon ergo Petrus habens gladium, eduxit
eum</i>. Et circa primum duo facit Evangelista. Primo narrat quod
Christus ostendit se, ad ostendendum suam potentiam; secundo ad
demonstrandum suam patientiam, ibi <i>iterum ergo interrogavit eos,
quem quaeritis?</i> Circa primum tria facit. Primo ponit Christi
interrogationem; secundo suiipsius manifestationem, ibi <i>dixit
eis Iesus, ego sum</i>; tertio manifestationis effectum, ibi <i>ut
ergo dixit eis, ego sum, abierunt retrorsum</i>. Circa primum tria
facit. Primo commendat Christi scientiam et cognitionem: <i>quia
Iesus sciens omnia quae ventura erant super eum, processit</i>
etc.; supra XIII, 1: <i>sciens Iesus quia venit hora eius</i> et
cetera. Quod interposuit Evangelista propter duo. Primo ne
videretur interrogationem quam facturus erat eis Christus, ex
ignorantia fecisse; secundo ne videatur quod se ipsis invitum et
propter ignorantiam obtulisset, cum venirent ad eum occidendum.
Unde <i>omnia quae ventura erant super eum</i>, sciebat. Secundo
ponit Christi interrogationem, qui cum ista sciret tamen
<i>processit, et dixit ad eos, quem quaeritis?</i> Non ex
ignorantia, ut dictum est. Tertio subdit ipsorum responsionem: quia
<i>Iesum Nazarenum</i>, supple, quaerimus, non quidem ad imitandum,
sed ad malignandum et occidendum. Unde supra VIII, 11: <i>quaeritis
me, et in peccato vestro moriemini</i>. Hic ponitur suiipsius
manifestatio, qua se eis capiendum exhibuit: unde dicit <i>ego
sum</i>, scilicet Iesus Nazarenus quem quaeritis. Addit autem
Evangelista Iudae praesentiam: ideo quia supra dixit quod Iudas ab
eo exiverat. Posset autem credi quod non esset mirum, si Christus
ab eis non cognosceretur facie propter tenebras; sed quod quis non
cognoscatur voce, maxime a multum sibi familiari, hoc non potest
tenebris ascribi. Ostendit ergo per hoc quod dicit <i>ego sum</i>,
quod etiam a Iuda familiari sibi, qui stabat cum ipsis, non est
cognitus: quod est maxime divinitatis Christi potentiae ostensivum.
<i>Stabat ergo Iudas cum ipsis</i>; idest perseverabat in malo, ut
eum osculi signo monstraret; Is. XXXIII: <i>os eius erit</i> et
cetera. Hic ponitur manifestationis effectus: quia <i>abierunt
retrorsum, et ceciderunt in terram</i>. Et, ut Gregorius dicit,
aliquando legitur de sanctis, quod cadunt in terram; Daniel. II,
46: <i>cecidit in faciem suam, et adoravit Danielem</i> etc.; Ez.
II, 1: <i>cecidi in faciem meam</i>. De iniquis autem legitur quod
cadunt; Is. III, 25: <i>pulcherrimi viri tui cadent</i>. Sed haec
est differentia: quia de iniquis dicitur quod cadunt retrorsum, I
Reg. c. IV, 18, <i>cecidit de sella retrorsum</i>; de sanctis autem
quod cadunt in faciem suam. Cuius ratio assignatur Prov. IV, 18:
<i>quia iustorum semita quasi lux splendens procedit, et crescit
usque ad perfectam diem</i>. Et <i>via impiorum tenebrosa, nesciunt
ubi corruant</i>. Omnis enim qui post se cadit, ibi cadit ubi non
videt. Iniqui ergo, quia in invisibilibus cadunt, retrorsum cadere
dicuntur: quia ibi currunt ubi quid eos tunc sequatur, modo videre
non possunt. Sed qui ante se cadit, ibi cadit ubi videt: et ideo
sancti qui in istis visibilibus semetipsos sponte deiiciunt, ut in
invisibilibus erigantur, in faciem suam cadere dicuntur, quia
timore compuncti videntes humiliantur. Mystice autem, per hoc quod
ceciderunt retrorsum, datur intelligi quod populus Iudaeorum, qui
erat populus peculiaris, vocem Christi in praedicatione non
audiens, abiit retrorsum exclusus a regno. Hic ponitur secunda
interrogatio. Et primo ponit iteratam interrogationem; secundo
Christi manifestationem, et tertio eius oblationem. Interrogavit
autem iterato, secundum Chrysostomum, propter duo: ut dum scilicet
indicavit suam potentiam, quod inimici contra eum venientes, coram
eo retrorsum ceciderunt in terram, instruantur fideles quod sua
voluntate captus sit; Is. LIII, 7: <i>oblatus est, quia ipse
voluit</i>. Secundo, ut etiam, quantum in se est, daret Iudaeis
materiam conversionis, viso potentiae suae miraculo; Is. V, 4:
<i>quid ultra debui facere?</i> Et ideo cum statim ad ostensionem
suae potentiae non fuerunt conversi, eis capiendum se sponte
obtulit. Unde cum iterum <i>interrogavit eos: quem quaeritis? Et
illi dixerunt: Iesum Nazarenum</i>, ipse se iterum manifestans,
<i>respondit: dixi vobis, quia ego sum</i>. In quo patet quia caeci
erant, ut eum non possent cognoscere. Oblatio sui ipsius ponitur
cum dicit <i>si ergo me quaeritis</i>, scilicet comprehendere,
faciatis quod intenditis, ita tamen quod <i>sinite hos</i>,
scilicet discipulos meos, <i>abire</i>: quia nondum est tempus ut
tollantur de mundo per passionem; supra XVII, 15: <i>non rogo ut
tollas eos de mundo</i>. In quo patet quod ipse dedit eis
potestatem eum capiendi: nam sicut ex sua potentia discipulos suos
servavit, ita multo magis se servare potuisset; supra X, 18:
<i>nemo tollit animam meam: sed ego pono eam a meipso</i>. Et quod
non dimiserunt ministri apostolos ex Christi persuasione, sed ex
eius potestate, ostendit Evangelista dicens <i>ut impleretur sermo
quem dixit</i>: quasi ideo dimiserunt ministri apostolos abire,
quia eos tenere non poterant; cum ipse dixerit, supra c. XVII, 12:
<i>quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam</i>. Sed contra.
Supra dixit hoc dominus de perditione animae: quomodo Evangelista
hoc adaptat ad perditionem corporis? Responsio. Dicendum, secundum
Chrysostomum, quod dominus supra locutus est de perditione animae
et corporis. Et si tantum de perditione animae locutus sit,
dicendum, quod Evangelista hic per quamdam extensionem refert ad
perditionem corporis. Vel, secundum Augustinum, dicendum, quod hoc
quod dicitur est intelligendum etiam quantum ad perditionem animae;
quia apostoli nondum sic credebant quomodo credunt qui non pereunt.
Et ideo si tunc exissent de hoc mundo, fuissent de illis qui
pereunt.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 2</div>
<p title="Super Io., cap. 18 l. 2"><a name="87541"><span class=
"ref">[87541] Super Io., cap. 18 l. 2</span></a> Postquam
Evangelista ostendit promptitudinem Christi ad proditionem
sustinendam, seipsum voluntarie proditori offerendo, hic ostendit
eum esse promptum ad idem, discipuli resistentiam prohibendo, et
primo ponitur resistentis discipuli manifestatio; secundo eius
cohibitio, ibi <i>dixit Iesus Petro</i> et cetera. Circa primum duo
facit. Primo ponit zelum discipuli in servi percussione; secundo
Evangelista inserit servi nuncupationem, ibi <i>erat autem nomen
servo Malchus</i>. Dicit ergo sic: ministri comprehenderunt Iesum,
sed <i>Simon Petrus</i>, ceteris discipulis ardentior, <i>habens
gladium eduxit eum, et percussit pontificis servum</i>, qui erat
inter ministros, <i>et abscidit eius auriculam dexteram</i>: non ex
sua principali intentione, cum eum intenderet occidere, sed ictus
quem dirigebat ad caput, relapsus est ad aurem. Ideo enim ictum
dirigebat ad caput, ut facilius moneat, quod id faciebat ex zelo
domini sui; III Reg. XIX, 10: <i>zelo zelatus sum pro domino Deo
exercituum</i>. Sed hic incidit duplex quaestio; quia cum dominus
mandaverit discipulis, Matth. X, 10, quod nec etiam duas tunicas
haberent, quomodo Petrus habebat etiam gladium? Respondeo. Dicendum
quod illud praeceptum dedit eis Christus quando misit eos ad
praedicandum, et durabile erat usque ad tempus passionis: unde
Christus in passione revocavit ipsum; Lc. XXII, 35: <i>quando misi
vos sine sacculo et pera, numquid aliquid defuit vobis?</i> Et
infra: <i>sed nunc qui habet sacculum, tollat similiter et peram;
et qui non habet, vendat tunicam suam, et emat gladium</i>. Ex hac
concessione Petrus intellexerat quod liceret ei portare gladium.
Sed unde tam cito potuisset gladium habere, cum praedicta verba
dixisset dominus paulo ante? Dicendum, secundum Chrysostomum, quod
Petrus iamdiu ante, audiens quod Iudaei Christum tradere deberent
principibus sacerdotum ad crucifigendum, timens praeparaverat sibi
gladium. Vel dicendum, secundum interlinearem, quod gladius
accipitur hic pro cultello quem forte habuerat in mensa ad esum
agni, et de coena surgens tulerat secum. Secundo quaeritur, quod
cum dominus dixisset eis quod non resisterent malo, Matth. V, 39,
quid est, quod Petrus percussit servum principis? Ad quod dicendum,
quod dominus prohibuit quod non resisterent alicui ad defendendum
seipsos, non autem ad defendendum dominum. Vel dicendum, quod
nondum confirmati erant virtute superveniente ex alto; Lc. ult.,
49: <i>sedete in civitate, quoadusque induamini virtute ex
alto</i>. Ideo non erant adhuc perfecti, ut omnino malo non
resisterent. Hic ponitur nomen servi: et hoc ideo specialiter a
Ioanne describitur, quia, sicut infra dicitur, ipse erat notus
pontifici: et ideo etiam notitiam ministrorum eius habebat. Unde
sciens nomen eius, non tacuit ipsum propter certitudinem facti. Sed
Lucas addit, quod dominus sanavit auriculam eius; Lc. XXII, 51. Et
hoc mysterio competit. Nam per hunc servum significatur populus
Iudaeorum, qui opprimebatur a principibus sacerdotum; Ez. c. XXXIV,
3: <i>quod crassum erat comedebatis</i>. Istius ergo servi Petrus
princeps apostolorum amputavit auditum: quia male audiebat verba
legis, carnaliter scilicet; sed dominus restituit novum auditum;
Ps. XVII, 45: <i>in auditu auris obedivit mihi</i>. Et secundum hoc
congrue vocatur Malchus, idest rex, quia per Christum in novitate
vitae efficimur reges; Apoc. V, 10: <i>fecisti nos Deo nostro
regnum et sacerdotes, et regnabimus super terram</i>. Hic ponitur
Petri cohibitio zeli, et primo ponitur Petri cohibitio; secundo
cohibitionis ratio, ibi <i>calicem quem dedit mihi pater, non vis
ut bibam illum?</i> Dicit ergo, quod Petrus ita eduxit gladium, sed
dominus dixit ei <i>mitte gladium tuum in vaginam</i>, quasi non
esset opus defensionis, sed patientiae, nec ei licitus usus gladii
materialis: Ier. XLVII, 6: <i>usquequo concideris? O mucro domini,
usquequo non quiesces?</i> Mystice autem signatur per hoc, quod
gladius verbi Dei mittendus erat in vaginam, idest in fidem
gentilium. Et ratio cohibitionis ponitur cum dicit <i>calicem quem
dedit mihi pater, non vis ut bibam illum?</i> Non enim resistendum
his quae ex divina providentia disponuntur; Iob IX, 4: <i>quis
restitit ei, et pacem habuit?</i> Dicitur autem passio calix, quia
ex caritate patientis dulcedinem habet, sed ex natura sua
amaritudinem; sicut et medicina sanativa, propter spem sanitatis
dulcis est, sed amara propter saporem; Ps. CXIV, 13: <i>calicem
salutaris accipiam, et nomen domini invocabo</i>. Hunc ergo calicem
dedit ei pater, quia passionem ex sua et patris voluntate sponte
suscepit; infra XIX, 11: <i>non haberes in me potestatem, nisi
datum esset tibi desuper</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 3</div>
<p title="Super Io., cap. 18 l. 3"><a name="87542"><span class=
"ref">[87542] Super Io., cap. 18 l. 3</span></a> Hic ponitur
quomodo dominus a ministris captus, principibus praesentatur, et
primo quomodo ducitur ad unum principem, scilicet Annam; secundo
quomodo ducitur ad alium, scilicet Caipham, ibi <i>et misit eum
Annas ligatum ad Caipham</i>. Circa primum duo facit. Primo dicit
quomodo Annae praesentatur; secundo quomodo ab Anna examinatur, ibi
<i>pontifex ergo interrogavit</i>. Circa primum duo facit. Primo
ponit quomodo ducitur ad Annae domum; secundo quomodo discipuli
sequuntur eum, ibi <i>sequebatur autem Iesum Simon Petrus, et alius
discipulus</i>. Circa primum primo ostenditur quid circa Iesum sit
factum; secundo describitur ipse pontifex ad quem ducitur, ibi
<i>erat autem socer Caiphae</i>. Circa Christum autem tria acta
sunt. Primo enim comprehenditur, unde dicit <i>cohors ergo</i>,
idest militum, <i>et tribunus</i> eorum, <i>et ministri Iudaeorum
comprehenderunt Iesum</i>, qui incomprehensibilis est; Ier. XXXII,
v. 19: <i>magnus consilio, et incomprehensibilis cogitatu</i>.
Forte enim cogitabant illud Ps. LXX, 11: <i>Deus dereliquit eum:
persequimini et comprehendite eum, quoniam non est qui eripiat</i>;
Thren. IV, 20: <i>spiritus oris nostri Christus dominus captus est
in peccatis nostris</i>, idest propter peccata nostra, ut scilicet
nos liberaret; Is. XLIX, 25: <i>equidem captivitas a forti
tolletur</i>. Secundo ligatur, unde dicit <i>et ligaverunt eum</i>,
qui solvere venit ligatos et vincula eorum disrumpere; Ps. CXV, 17:
<i>dirupisti vincula mea</i> et cetera. Tertio adducitur, unde
dicit <i>et adduxerunt eum ad Annam</i>, ut eum perderent qui venit
omnes ducere in viam salutis; Ps. LX, 4: <i>deduxisti me, quia
factus es spes mea</i>. Potest autem duplex ratio assignari quare
primum ad Annam ducitur. Una scilicet mandatum Caiphae pontificis
anni illius, qui scilicet ideo Iesum ad Annam misit, ut
excusabilior esset, si ab Anna condemnatum ipse postmodum
condemnaret. Alia ratio ex propinquitate domus Annae quae, in via
posita, propinquior erat. Et ideo timentes ne si excitaretur
tumultus populi, Iesus de manibus eorum eriperetur, declinaverunt
illuc. Hic primo describitur pontifex ex affinitate ad Caipham,
quia <i>socer eius erat</i>; secundo describitur ipse Caiphas, quia
<i>pontifex erat anni illius</i>. Sciendum est enim, quod secundum
legem summus sacerdos per totam vitam officio fungebatur, cui post
mortem filius succedebat. Postmodum vero invidia et ambitione
principum crescente, non solum patri non succedebat filius, sed nec
ultra annum pontificatus fungebatur officio, et hoc ipsum pecunia
procurabat, ut Iosephus dicit. Et ideo non est mirum si in anno
illius pontificatus tam nequiter acquisiti rem sic nefariam gessit.
Describitur etiam ex consilio; unde dixit <i>erat autem Caiphas qui
consilium dederat Iudaeis</i>, supra XI, 50, hoc scilicet <i>quia
expedit unum hominem mori pro populo</i>. Quod ideo Evangelista
commemoravit, ut removeret scandalum de cordibus fidelium,
ostendendo et per adversariorum prophetias, quod non propter
infirmitatem aut impotentiam suam captus est et mortuus, sed
propter populi salutem, ut scilicet non tota gens pereat.
Testimonium enim adversarii efficacius est; et talis naturae est
veritas quod etiam adversarius eam tacere non potest. Hic ponitur
quomodo discipuli associaverunt Christum, et primo ponitur quomodo
Petrus cum alio discipulo sequebatur Christum; secundo quomodo
introeunt ad locum ubi Christus erat; tertio quomodo negavit. Dicit
ergo quantum ad primum <i>sequebatur autem Iesum Simon Petrus</i>,
ex devotione, quamvis a longe propter timorem, <i>et alius
discipulus</i>, scilicet Ioannes, cuius nomen ipsemet occultat
humilitatis gratia. Datur autem per hoc intelligi quod reliqui
discipuli aufugerant relicto Iesu, ut dicitur Matth. XXVI, 56.
Mystice autem per hos duos discipulos duae vitae intelliguntur,
quae Christum sequuntur, scilicet activa, quae signatur per Petrum,
et contemplativa, quae per Ioannem. Et activa quidem sequitur
Christum obediendo, supra X, 27: <i>oves meae vocem meam
audiunt</i>, contemplativa vero cognoscendo et contemplando, Oseae
VI, 3: <i>sciemus sequemurque te</i>. Sequebantur autem isti duo
discipuli, quia plus prae ceteris diligebant Christum: unde primi
venerunt ad monumentum, infra XX, 2, et quia eos ad invicem maior
vis dilectionis uniebat: unde saepe in Evangelio simul iunguntur;
et in Act. Apost. dicitur, quod <i>miserunt ad illos Petrum et
Ioannem</i>. Et iterum: <i>Petrus et Ioannes ascenderunt in templum
ad horam orationis nonam</i>. Hic ponitur quomodo Petrus introivit
quantum ad ordinem: et primo quomodo Ioannes praecessit; secundo
quomodo Petrum introduxit, ibi <i>exivit ergo discipulus alius</i>
et cetera. Ordo autem fuit talis, quia Ioannes primo intravit cum
Iesu. Et huius ratio erat, quia <i>erat notus pontifici, et Petrus
stabat ad ostium atrii foris</i>. Et licet Ioannes piscator
fuisset, et iuvenis vocatus a Christo, erat tamen notus pontifici:
vel quia pater Ioannis ei servus erat, vel aliquis ex consanguineis
suis. Nec hoc posuit Ioannes propter sui iactantiam, sed propter
humilitatem, ne hoc quod primo intravit quam Petrus cum Iesu in
atrium pontificis et non Petrus, magis virtuti suae, et maioritati
quam notitiae adscribatur. Et ideo dicit <i>discipulus autem
ille</i>, scilicet Ioannes, <i>erat notus pontifici</i>: et ideo
intravit cum Iesu in atrium pontificis, ubi Christus erat ductus.
<i>Petrus autem stabat</i>, quasi praesagiens futuram negationem;
Ps. XXX, 13: <i>qui videbant me, foras fugerunt a me</i>. Mystice
autem Ioannes intrat cum Iesu, quia vita contemplativa est ei
familiaris; Sap. VIII, 16: <i>intrans in domum meam, conquiescam
cum illa</i>. Sed Petrus stat foris, quia activa vita circa
exteriora occupatur; Lc. X, v. 39: <i>Maria sedens secus pedes
domini, audiebat verbum illius. Martha autem satagebat circa
frequens ministerium</i>. Hic ostenditur quomodo Petrus Ioannis
interventu introductus est, quia <i>ille alius discipulus</i>,
scilicet Ioannes, <i>erat notus pontifici, et dixit ostiariae</i>,
ut eum introduceret, <i>et introduxit Petrum</i>. Per quod mystice
datur intelligi quod per contemplativam introducitur ad Christum
activa vita: sicut enim ratio inferior dirigitur per superiorem,
ita activa per contemplativam; Ps. XLII, 3: <i>emitte lucem tuam et
veritatem tuam: ipsa me deduxerunt et adduxerunt in montem sanctum
tuum, et in tabernacula tua</i>. Hic ponitur Petri negatio, et
primo ponitur motivum negationis, seu occasio; secundo ponitur ipsa
negatio, ibi <i>dicit ille: non sum</i>; tertio negationis
confirmatio, ibi <i>stabant autem servi et ministri ad prunas</i>.
Occasio autem negationis et motivum fuit Petro ancillae
interrogatio; unde dicit <i>dixit Petro ancilla ostiaria: numquid
et tu ex discipulis eius es?</i> Dicit autem <i>et tu</i>, quia
sciebat Ioannem Christi esse discipulum, et tamen propter
familiaritatem nil dicit ei. Apparet autem in hoc infirmitas Petri
pro tempore illo, quia ex debili occasione motus est ad negandum:
et hoc ex duobus. Primo ex ipsa persona interrogante, quia non
armatus miles, non admirandus pontifex, sed mulier et ancilla
ostiaria interrogavit. Secundo ex forma interrogationis, quia non
dicit: numquid ex discipulis es proditoris istius? Per quod
videbatur magis ex compassione loqui. Unde et ex hoc percipitur
quod <i>verbo domini caeli firmati sunt, et spiritu oris eius omnis
virtus eorum</i>: Ps. XXXII, v. 6, quia qui ad vocem ancillae
Christum negavit, postmodum nomen Christi coram principibus
sacerdotum confitetur et praedicat; Act. IV, 8 ss. Negatio Petri
ponitur cum dicit <i>dicit ille: non sum</i>. In quo debemus
advertere, secundum Augustinum, non solum ab eo negari Christum qui
dicit eum esse Christum, sed ab eo etiam qui negat se esse
Christianum. Nil autem aliud isto modo negavit Petrus, quam se esse
Christianum. Ideo autem dominus Petrum negare permisit, quia voluit
ut ipse, qui praeponendus erat toti Ecclesiae, infirmis et
peccantibus magis compateretur, expertus in seipso infirmitatem
peccati; Hebr. IV, 15: <i>non habemus pontificem qui non possit
compati infirmitatibus nostris, tentatum per omnia absque
peccato</i>: verum est de Christo, sed de Petro potest dici etiam
cum peccato. Quidam tamen quamdam inanem gratiam appropriantes
Petro, dicunt, quod non timore negavit, sed amore, volens semper
esse cum Christo, et sequi continue; noverat enim quod si fateretur
se esse de Christi discipulis, fuisset separatus a Christo, et
expulsus. Sed hoc non consonat dictis domini: quia non ideo negavit
quia noluit a Christo separari, sed quia noluit pro Christo animam
ponere. Supra enim cum dixisset, <i>animam meam pro te ponam</i>,
respondit Iesus: <i>animam tuam pro me pones? Amen, amen dico tibi:
non cantabit gallus antequam ter me neges</i>. Confirmatio
negationis ponitur ibi <i>stabant autem servi et ministri ad prunas
(...) erat autem cum eis et Petrus</i>; quasi ut magis videretur
non esse eius discipulus. Nam Petrus ad hoc quod non videretur ex
discipulis, posuit se inter ministros et servos stantes ad prunas
quia frigus erat, sicut quandoque in aequinoctio hiemali in Martio
contingit: in quo Petrus non bene consideravit quod dicitur in Ps.
XVII, 26: <i>cum sancto sanctus eris (...) et cum perverso
perverteris</i>. Ipsum etiam tempus congruit conditioni mentis
eius, in qua refriguerat caritas; Matth. c. XXIV, 12:
<i>refrigescet caritas multorum, quoniam abundavit iniquitas.
Pontifex ergo interrogavit Iesum</i>, ubi primo ponitur examinatio;
secundo Christi responsio, ibi <i>respondit ei Iesus</i>; tertio
responsionis reprehensio, ibi <i>haec autem cum dixisset</i> et
cetera. Duo autem imponebantur Christo a Iudaeis: scilicet falsa
doctrina, et nova; Mc. I, 27: <i>quae est haec nova doctrina?</i>
Secundo seditio, et attractio hominum ad se; Lc. XXIII, 5:
<i>commovit populum per universam Iudaeam, incipiens a Galilaea
usque huc</i>. Et ideo de istis duobus eum examinat. Primo quidem
<i>de discipulis eius</i> quos videbat seduxisse; secundo <i>de
doctrina eius</i>, quasi notans eam falsitatis. Hic ponitur
responsio domini, et primo ponit suae doctrinae modum; secundo
requirit aliorum testimonium, ibi <i>quid me interrogas?</i> Circa
primum duo facit. Primo doctrinae manifestationem proponit; secundo
eam exponit. Dicit ergo <i>ego palam locutus sum mundo</i>. Sed
contra. Supra XVI, 25, dicit: <i>venit hora, quando non in
proverbiis, sed palam de patre annuntiabo vobis</i>. Si ergo
discipulis nondum palam locutus fuerat, quomodo palam locutus est
mundo? Responsio. Dicendum, quod discipulis nondum loquebatur
palam, quia excellentes sententias proponebat; mundo autem locutus
est palam, quia publice praedicabat. Unde hoc exponit dicens <i>ego
semper docui in templo et synagogis</i>. Sed contra. Matth. XVI
dicitur, quod discipulis multa seorsum sine parabolis proponebat.
Sed ad hoc est triplex responsio. Una, quia quod duodecim
discipulis dicebat, non reputabatur in occulto dici. Alia est, quia
non proponebat ea discipulis intentione occultandi. Tertio, si fiat
vis in verbo, quia dominus hic loquitur de doctrina quam populo
tradidit, quam non proposuit eis in conventiculis, sed in locis
publicis; Ps. XXXIX, 10: <i>annuntiavi iustitiam tuam in Ecclesia
magna</i>; Is. XLV, 19: <i>non fui locutus in abscondito, in loco
terrae tenebroso</i>. Et ad hoc exigit aliorum testimonium, dicens
<i>quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sum
ipsis</i>: et primo remittit eos ad testimonium aliorum; secundo
ostendit quorum testimonium requirat; tertio rationem eorum
assignat. Quantum ad primum dicit <i>quid me interrogas?</i> Quasi
dicat: per alios potes hoc scire. Et ideo quantum ad secundum
subdit <i>interroga eos qui audierunt</i>. Nam, ut Matth. XXII, v.
15 dicitur, <i>miserunt ad Iesum Pharisaei, ut caperent eum in
sermone</i>: qui tamen contra eum nihil invenire potuerunt. Et ideo
remittit eum ad eos. Et rationem huius subdit <i>ecce hi sciunt
quid dixerim ego</i>: de quibus possunt testimonium perhibere.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 4</div>
<p title="Super Io., cap. 18 l. 4"><a name="87543"><span class=
"ref">[87543] Super Io., cap. 18 l. 4</span></a> Posita domini
responsione hic ponitur responsionis reprehensio, et primo ponitur
ministri reprehensio; secundo domini satisfactio, ibi <i>respondit
ei Iesus</i> et cetera. Minister autem reprehendit responsionem
domini, primo quidem facto, quia dedit ei alapam ad improperium;
unde dicit <i>haec cum dixisset</i>, scilicet Iesus, <i>unus
assistens ministrorum</i>, scilicet pontificis, <i>dedit ei
alapam</i>. Quod quidem non casu contigit, sed longe ante et
multipliciter fuerat prophetatum; Is. l, 6: <i>dedi corpus meum
percutientibus, et genas meas vellentibus</i>; Thren. III, 30:
<i>dabit percutienti se maxillam, saturabitur opprobriis</i>; Mich.
V, 1: <i>in virga percutient maxillam iudicis Israel</i>. Secundo
reprehendit verbo, dicens <i>sic respondes pontifici?</i> In quo
datur intelligi quod Annas pontifex erat et nondum missus erat ad
Caipham, unde Lc. III, 2, hos duos pontifices commemorat: <i>sub
principibus</i>, inquit, <i>sacerdotum Anna et Caipha</i>. Sed
dicuntur duo pontifices, quia alternis vicibus pontificatum sibi
vindicabant; sed illo anno Annas erat princeps sacerdotum. Motus
est autem minister ad percutiendum Iesum ex hoc scilicet quia cum
audientium eum interpellasset testimonium, supra VII, 32: cum
pontifices misissent ministros ut caperent eum, ipsi capti ad verba
Iesu redierunt dicentes quia <i>numquam sic locutus est homo sicut
hic homo</i>. Volens ergo hic se excusare quod non esset de illis,
percussit eum. Sed Christum male respondisse pontifici ex hoc
coniecit, quia per hoc quod dixit, <i>quid me interrogas? Interroga
eos qui audierunt</i>, videbatur notasse pontificem de imprudenti
interrogatione, cum tamen scriptum sit Ex. XXII, 28: <i>principem
populi tui ne maledicas</i>. Consequenter Iesus rationabiliter
excusat se, cum dicit <i>si male locutus sum</i>, respondens
pontifici, <i>testimonium perhibe de malo</i>, quasi dicat: si
habes ex his quae a me prolata sunt unde me possis reprehendere,
ostende quod male dixerim: quia <i>in ore duorum vel trium testium
stat omne verbum</i>, Deut. XIX, 15. <i>Si autem bene</i>, idest si
nequis hoc ostendere, <i>quid me caedis?</i> Idest, quid in me
furis? Vel hoc potest referri ad hoc quod dixit supra <i>interroga
eos qui audierunt quid locutus sum ipsis</i>, ut sit sensus: <i>si
male locutus sum</i>, in synagoga et in templo, quod non debui,
<i>testimonium perhibe de malo</i>, quod dixi coram principe
sacerdotum. Sed hoc non potuisset minister ostendere. <i>Si autem
bene</i>, scilicet docui, <i>quid me caedis?</i> Quasi dicat,
iniustum est; Ier. XVIII, 20: <i>numquid redditur pro bono malum,
quia foderunt foveam animae meae?</i> Sed hic est quaestio, quia
Matth. c. V, 39, dominus praecipit discipulis suis: <i>si quis te
percusserit in dexteram maxillam, praebe ei et alteram</i>. De
Christo autem dicitur Act. I, 1: <i>coepit Iesus facere et
docere</i>. Debuit ergo facere quod docuit. Sed hoc non fecit;
immo, quod contrarium videtur, se excusavit. Responsio. Dicendum,
secundum Augustinum, quod dicta et praecepta sacrae Scripturae ex
factis sanctorum interpretari possunt et intelliguntur, cum idem
spiritus sanctus qui inspiravit prophetis et aliis sacrae
Scripturae auctoribus, moverit sanctos ad opus. Nam, sicut II Petr.
I, 21 dicitur, <i>spiritu sancto inspirati locuti sunt sancti Dei
homines</i>; ita Rom. VIII, 14, dicitur: <i>qui spiritu Dei
aguntur, hi sunt filii Dei</i>. Sic sacra Scriptura intelligenda
est secundum quod Christus et alii sancti servaverunt. Christus
autem non praebuit isti aliam maxillam: nec Paulus, Act. XVI, 22
ss. Unde non est intelligendum quod Christus mandasset quod
praeberent maxillam aliam corporalem ad litteram ei qui percutit
unam; sed hoc debet intelligi quantum ad praeparationem animi, quod
si necesse fuerit, ita debet esse dispositus ut non turbetur animo
contra percutientem, sed paratus sit simile et etiam amplius
sustinere. Et hoc dominus servavit, qui corpus suum praebuit
occisioni. Sic ergo excusatio domini utilis fuit ad nostram
instructionem. Hic ostenditur quomodo a pontifice mittitur ad alium
pontificem, et primo ponitur Iesu missio; secundo completur Petri
negatio, ibi <i>erat autem Simon Petrus stans et calefaciens
se</i>. Dicit ergo <i>et misit eum Annas ligatum ad Caipham
pontificem</i>, ad quem a principio ducebatur; sed causa quare
prius declinaverat illuc, expressa est supra. Sed attende Annae
nequitiam: quia cum debuisset eum absolvere, utpote sine culpa
existentem, tamen eum ligatum misit. Hic agitur de secunda
negatione Petri et tertia, et primo ponitur negationis occasio;
secundo Petri duplex negatio, ibi <i>dixerunt ergo ei</i> etc.;
tertio ponitur signi verborum Christi adimpletio, ibi <i>et statim
gallus cantavit</i> et cetera. Occasio autem secundae negationis
Petri fuit mora cum ministris pontificis stantibus ad ignem. Nam
Chrysostomus dicit: recedente Christo ad Caipham, Petrus adhuc cum
ministris remansit. Sic enim absorptus erat a peccato post
negationem, ut qui prius fervidus erat, iam non videbatur curare de
Christo; Ier. VIII, 6: <i>nullus est qui agat poenitentiam super
peccato suo, dicens, quid feci?</i> Et ideo dicit <i>erat autem
Simon Petrus adhuc stans et calefaciens se</i>; quamvis Christus
recesserit inde, immemor eius quod dicitur in Ps. I: <i>beatus vir
qui non abiit in consilio impiorum</i>. Sed haec expositio stare
non potest: quia sic sequeretur quod secunda et tertia negatio
facta fuisset in absentia Christi; quod est contra illud quod
dicitur Lc. XXII, 61, quod post tertiam negationem Petri conversus
dominus respexit Petrum. Et ideo Augustinus aliter exponens, dicit
quod Evangelista loquitur per recapitulationem more suo, ut
ostendat continuationem et ordinem rei. Dixerat enim supra quod
<i>stabant servi et ministri ad prunas, quia frigus erat et
calefaciebant se</i>, et, <i>Petrus erat cum eis stans, et
calefaciens se</i>, et postea interposuit de examinatione Christi a
pontifice; et postmodum, ut continuet seriem, resumit quasi eadem
verba dicens <i>erat autem Simon Petrus stans</i>, ante scilicet
quam Christus mitteretur ad Caipham. Deinde ponitur duplex negatio
Petri, cum dicit <i>dixerunt ergo ei: numquid et tu ex discipulis
eius es?</i> Et circa utrumque ponuntur duo, scilicet negationis
occasio, idest interrogatio, et ipsa negatio. Sed hic occurrit
duplex quaestio litteralis. Nam Matth. XXVI, 71, loquens de secunda
negatione dicit: <i>exeunte autem illo ianuam, vidit eum alia
ancilla, et ait his qui erant ibi: et hic erat cum Iesu Nazareno.
Et iterum negavit cum iuramento</i>. Et sic videtur hic duplex
contrarietas. Quia Ioannes dixit Petrum negasse eo stante ad focum,
Matthaeus autem eo exeunte domum. Alia contrarietas est: quia
secundum Matthaeum interrogatur ab alia ancilla, secundum Ioannem
ab aliis, scilicet multis, unde dicit <i>dixerunt ergo ei: numquid
et tu ex discipulis eius es?</i> Item etiam secundum Lucam solum ab
una interrogatur, unde Lc. c. XXII, 59, dicitur: <i>et intervallo
facto quasi horae unius alius quidam affirmabat, dicens: vere et
hic cum illo erat</i>. Responsio. Dicendum, quod quando Petrus
primo negavit, surrexit et exivit ianuam, et eo exeunte alia
ancilla interrogavit eum. Vel dixit aliis, quia de illis erat,
sicut refert Matthaeus. Et sic negavit secundo. Et postmodum rediit
Petrus ut excusaret se de hoc etiam, et sedit cum aliis; quo
sedente ibi, alii qui audierunt ab ancilla, iterum interrogaverunt
eum, ut dicit Matthaeus. Vel unus primo, ut dicitur hic et postea
alii multi. Et sic negavit tertio. Unde subditur de tertia
negatione: <i>dixit unus ex servis pontificis cognatus eius, cuius
abscidit Petrus auriculam</i>. Iste tertius testimonium perhibuit,
quia de visu unde dicit <i>nonne ego te vidi in horto cum illo?
Iterum ergo Petrus</i>, facto intervallo horae unius,
<i>negavit</i>, tertio. Nec refert si alii Evangelistae dicunt
tertiam interrogationem factam a pluribus, Ioannes vero factam ab
uno. Potuit enim fieri ut iste, qui magis certus erat,
interrogaret, et alios ad interrogandum incitaret. Multa enim circa
haec verba dicta sunt a circumstantibus, quorum unum commemorat
Evangelista unus, et alius aliud, cum non esset eorum principalis
intentio ad hoc, sed ad commemorandum verba Petri, et ostendendum
veritatem eius quod dominus dixerat Petro; unde in verbis Petri
omnes conveniunt; Num. XXIV, 13: <i>quidquid dominus dixerit, haec
loquar</i>. Consequenter agit de signo commemorationis Christi:
unde dicit <i>et statim gallus cantavit</i>, motus virtute divina,
ut medici esset completa praedictio, et aegroti convicta
praesumptio.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 5</div>
<p title="Super Io., cap. 18 l. 5"><a name="87544"><span class=
"ref">[87544] Super Io., cap. 18 l. 5</span></a> Hic agitur de
assignatione Christi gentilibus, et primo dicit Evangelista quomodo
assignatur praesidi; secundo causa eius a praeside examinatur, ibi
<i>et dixit: quam accusationem affertis adversus hominem hunc?</i>
Tertio quomodo eius innocentia declaratur, ibi <i>et haec cum
dixisset, iterum exivit</i>. Circa primum tria facit. Primo
describit assignationis locum; secundo tempus; tertio modum. Locus
quidem, quia <i>in praetorium</i>: unde dicit <i>adducunt autem
Iesum ad Caipham in praetorium</i>, quod est locus iudicii. Unde et
in exercitu ubi erat tabernaculum principis consuevit praetorium
appellari; unde hic domus praesidis praetorium appellatur. Sed
quomodo ducitur ad Caipham in praetorium? Ad quod dicendum, quod
potest dici, quod Caiphas praevenerat in domum Pilati, ut eum
informaret de facto Iesu sibi praesentandi: unde eo exeunte cum
Pilato in praetorium, assignatus est ei Iesus. Vel potest dici,
quod cum Caiphas esset princeps sacerdotum, habebat spatiosas
domos, ita quod in aliqua parte earum etiam praeses hospitaretur:
et sic est sensus: <i>adducunt Iesum ad Caipham</i>, scilicet ad
domum eius, et hoc <i>in praetorium</i>. Vel dicendum, quod melius
in Graeco habetur: <i>adducunt Iesum a Caipha in praetorium</i>: et
sic tollitur omnis dubitatio. Tempus describitur: <i>erat autem
mane</i>, nam tanta erat eorum nequitia, ut nulla interponeretur
mora quin occidendum traderent Pilato. Mich. II, 1: <i>vae qui
cogitatis inutile, et operamini malum in cubilibus vestris. In luce
matutina faciunt illud, quoniam contra Deum est manus eorum</i>;
Iob c. XXIV, 14: <i>mane primo surgit homicida, interficit egenum
et pauperem</i>. Sed ex hoc quaestio gravis insurgit. Nam tres alii
Evangelistae dicunt, quod circa principium noctis dominus fuit
flagellatus in domo Caiphae, et examinatus ab eo, cum dixit: <i>dic
nobis si tu es Christus</i>: et summo mane ductus est ad Pilatum.
Ioannes vero dicit, quod ductus est ad Caipham. Ad quod dicendum,
quod si volumus salvare litteram nostram, quod Caiphas primo vidit
eum cum esset in domo Annae de nocte, et tunc potuit examinari ab
eo. Sed adhuc dubium remanet de hoc quod dicunt, quod fuit
flagellatus in domo Caiphae. Quod totum solvitur secundum illud
quod habetur in Graeco, scilicet quod <i>ducunt eum a Caipha in
praetorium</i>, quia secundum hoc a domo Annae fuit de nocte
adductus ad domum Caiphae, ubi flagellatus et examinatus fuit, et
de mane fuit a Caipha ductus in praetorium. <i>Ut non
contaminarentur, sed ut manducarent Pascha</i>. Ubi primo
designatur eorum vana superstitio, quia non introierunt in
praetorium; secundo Pilati ad eos reverentia, quia exivit eis
obviam. Sed hoc quod dicit quantum ad primum, quod non introierunt
ut non contaminarentur, habet dubitationem. Dicunt enim alii
Evangelistae, quod Christus captus fuit in sero in die coenae: et
tunc erat Pascha, Lc. c. XXII, 15: <i>desiderio desideravi hoc
Pascha manducare vobiscum</i>. Et de mane in crastino fuit ductus
ad praetorium. Quomodo ergo <i>ut manducarent Pascha</i>, cum esset
in crastino Paschae? Sed ad hoc quidam moderni Graeci dicunt, quod
hoc factum fuit decima quarta luna, et crucifixus eo die quo Iudaei
celebrabant Pascha, dicentes, quod Christus una die praevenit
Pascha, sciens sibi imminere occisionem in Pascha Iudaeorum, unde
celebravit Pascha decimatertia luna ad vesperam. Et hoc dicunt,
quia in lege praeceptum est, quod a quartadecima luna primi mensis
usque ad vigesimum primum diem mensis, non inveniatur fermentatum
apud Iudaeos. Unde dicunt, quod Christus consecravit de fermentato
corpus suum. Sed hoc stare non potest propter duo. Primo quia
numquam invenitur in veteri testamento quod alicui liceret
praevenire celebrationem Paschae; sed si haberet impedimentum,
liceret differre usque ad alium mensem. Num. IX, 10: <i>homo qui
fuerit immundus super anima, aut in via procul in gente vestra,
faciat phase domino, mense secundo, quartadecima die mensis ad
vesperam</i>. Cum ergo Christus nil praetermiserit de observantiis
legis, falsum dicunt, eum Pascha praevenisse. Secundo, quia Mc.
XIV, 12; expresse habetur, quod Christus venit die azymorum quando
necesse erat occidi Pascha; et Matthaeus dicit quod <i>primo die
azymorum accesserunt discipuli ad Iesum dicentes: ubi vis paremus
tibi comedere Pascha?</i> Non ergo dicendum est quod Christus
praevenit Pascha. Et ideo Chrysostomus aliter dicit scilicet quod
Christus legem per omnia implens, suo tempore Pascha celebravit,
scilicet quartadecima luna ad vesperam; sed Iudaei sic intenti
erant ad Christi occisionem quod non celebraverunt Pascha die suo:
sed in sequenti die, scilicet luna decimaquinta. Unde de hoc dicit
<i>ut non contaminarentur, sed ut manducarent Pascha</i>, quod
praecedenti die omiserunt. Sed nec hoc stare potest, quia Num. IX,
v. 10 s., dicitur quod si quis propter impedimenta non potest
celebrare Pascha decimaquarta luna primi mensis, celebrat illud non
sequenti die, sed luna decimaquarta mensis secundi. Et ideo
dicendum est, secundum Hieronymum et Augustinum et alios doctores
Latinos, quod decimaquarta luna est principium solemnitatis; sed
Pascha non dicitur solum vespera, sed totum tempus septem dierum:
per quod comedebant azyma, quae debebant manducari a mundis. Unde
quia Iudaei alieni iudicis praetorio immunditiam contrahebant; ideo
non introierunt in praetorium <i>ut non contaminarentur, sed ut
manducarent Pascha</i>, idest panes azymorum. Sed attende impiam
caecitatem, quia timebant contaminari de homine gentili; sed
sanguinem Dei et hominis effundere non timebant. Is. XLIX, 17:
<i>venerunt structores tui; destruentes te, et dissipantes a te
exibunt</i>. Consequenter ponitur Pilati ad eos reverentia, cum
dicit <i>exivit ergo Pilatus ad eos foras</i>, et tunc Christum ab
eis oblatum suscepit <i>et dixit: quam accusationem affertis
adversus hominem hunc?</i> Ubi ponitur Christi examinatio, et primo
quomodo examinatur a Pilato coram accusatoribus; secundo quomodo a
se, ibi <i>introivit ergo</i> et cetera. Circa primum duo facit.
Primo ponit Pilati examinationem; secundo liberalem eius
concessionem, ibi <i>accipite eum vos</i> et cetera. Circa primum,
primo ponitur eius examinatio; secundo malitiosa Iudaeorum
responsio. Pilatus ergo videns eum ligatum, et a tot ductum ad
damnandum dicit <i>quam accusationem affertis adversus hominem
hunc? Responderunt, et dixerunt ei: si non esset hic malefactor,
non tibi tradidissemus eum</i>; quasi dicerent: nos examinavimus
eum, et iam condemnatum tradidimus eum tibi iam puniendum, quasi
Pilato sufficeret eorum iudicium. Sed falsum dicunt, dicentes eum
esse malefactorem, quia, ut dicitur Actor. X, 38: <i>pertransit
benefaciendo, et sanando omnes oppressos a Diabolo</i>. Sed faciunt
secundum illud Ps. XXXIV, 12, <i>retribuebant mihi mala pro
bonis</i>. Sed contra hoc est quod dicitur Lc. XXIII, 5, quod
imponebant Christo multa crimina, unde dicebant <i>commovit populum
per universam Iudaeam, incipiens a Galilaea usque huc</i>: hic
autem nullum. Respondeo. Dicendum, quod multa verba dixerunt Iudaei
tunc Pilato, ut Augustinus dicit, sed potuit esse quod primo hoc
quod hic ostendit Ioannes, et postea fuit quod dicit Lucas.
Consequenter ponitur liberalis concessio Pilati, cum dicit
<i>accipite eum vos</i>, et primo ponitur Pilati concessio; secundo
Iudaeorum recusatio, ibi <i>dixerunt ergo ei Iudaei</i>; tertio
recusationis ratio, ibi <i>ut sermo Iesu impleretur</i>. Dicit ergo
<i>accipite eum vos</i> volens eis praestare gratiam. Sic et Felix
dixit Paulo: <i>si velis iudicari apud Iudaeos</i>, Act. c. XXIV.
Vel hoc dixit arguens eos: nam ipsi examinaverant, et
condemnaverant: unde volebat quod qui condemnaverant eum
malefactorem, darent sententiam: quia, ut dicitur Act. XXV, 16:
<i>non est consuetudo Romanis damnare aliquem hominem, priusquam is
qui accusatur praesentes habeat accusatores, locumque defendendi
accipiat ad abluenda peccata</i>. Et sic est sensus: nostrum
iudicium petitis; sed <i>vos eum accipite et damnate secundum legem
vestram</i>: ego autem nequaquam talis iudex efficiar. Sed
Iudaeorum recusatio ponitur consequenter, ibi <i>dixerunt ergo ei
Iudaei: nobis non licet interficere quemquam</i>. Sed contra. Ex.
XXII, 18 dicitur: <i>maleficos non patieris vivere</i>. Iesum autem
maleficum reputabant. Sed, secundum Augustinum, dicunt <i>nobis non
licet interficere quemquam</i>, in die festo, alio autem tempore
sic. Vel, secundum Chrysostomum, Iudaei amiserunt multum de
potestate: quia iudicium de peccato contra rempublicam non
pertinebat ad eos, ipsi autem potissime intendebant condemnare eum
de hoc quod erat contra rempublicam; infra XIX, v. 12: <i>omnis qui
se regem facit contradicit Caesari</i>. Unde dicunt <i>nobis non
licet interficere quemquam</i>, scilicet qui facit contra
rempublicam; quamvis liceret pro aliquo peccato legis, cuius
iudicium reservatum eis erat. Vel aliter dicendum, quod aliquid non
licet alicui, vel quia est divina lege prohibitum; et hoc modo non
erat eis prohibitum: vel quia prohibitum erat eis lege humana; et
hoc modo non licebat eis interficere quemquam, quia iam residebat
haec potestas apud praesidem. Sed tunc remanet quaestio: quia
lapidaverunt Stephanum, Actor. VII, 58. Sed ad hoc respondet
Chrysostomus, quod Iudaeis concessum erat a Romanis quod uterentur
legibus suis: unde quia poena lapidationis erat inflicta per legem,
ideo concessa erat eis a Romanis. Sed mors crucis in lege
exprobrabilis erat; Deut. XXI, 23: <i>maledictus omnis qui pependit
in ligno</i>. Et ideo hoc genus mortis non erat eis servatum.
Iudaei autem ex sua malitia non erant contenti si Christum
lapidarent; sed volebant eum morte turpissima condemnare, ut
dicitur Sap. II, v. 20. Et ideo nunc dicunt <i>non licet nobis
interficere quemquam</i>, scilicet morte crucis. Vel dicendum, quod
Stephanus fuit lapidatus in magistratus mutatione: et tunc multa
illicita usurpantur, quae non fierent in processu temporis. Ratio
recusationis subditur cum dicit <i>ut sermo Iesu impleretur</i>: ut
ly <i>ut</i> non referatur ad intentionem Iudaeorum, sed ad
dispositionem divinae providentiae. Iesus enim dixit, Matth. XX,
19, quod occidendus erat a gentibus, et crucifigendus, traditus
tamen a Iudaeis. Et ideo ut istud impleretur, ipsi noluerunt eum
iudicare et occidere.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 6</div>
<p title="Super Io., cap. 18 l. 6"><a name="87545"><span class=
"ref">[87545] Super Io., cap. 18 l. 6</span></a> Supra posita est
examinatio qua Pilatus examinavit Christum coram accusatoribus hic
autem ponit Evangelista quomodo Pilatus examinavit Christum apud
seipsum, et primo Evangelista agit de interrogatione Pilati
examinantis; secundo de responsione Christi examinati, ibi
<i>respondit Iesus: regnum meum non est de hoc mundo</i>. Circa
primum duo facit. Primo proponit Pilati interrogationem; secundo
interrogationis causam, seu examinationem, ibi <i>respondit Iesus:
a temetipso hoc dicis?</i> Circa primum sciendum, quod Pilatus ut
iustus iudex, et omnia exquisite tractans, non statim acquievit
accusationi pontificis. Ex. XXIII, 2: <i>non sequeris turbam ad
faciendum malum nec in iudicio plurimorum acquiesces sententia, ut
a vero devies. Sed introivit iterum in praetorium et vocavit
Iesum</i>, scilicet seorsum, eo quod magnam de eo habebat
suspicionem. Ideo autem Christum ad se vocavit, ut exquisitius
omnia rimaretur, et Christus quietius responderet, amoto strepitu
Iudaeorum. Iob XXIX, 16: <i>causam quam ignorabam, diligentissime
investigabam</i>. Et tunc dixit ei <i>tu es rex Iudaeorum?</i> Ex
quo patet, ut Lucas refert c. XXIII, 2 quod Iudaei hoc crimen ei
imposuerunt; licet Ioannes dicat tantum <i>si non esset hic
malefactor, non tibi tradidissemus eum</i>, et multa alia crimina
ei obiecerunt. Sed hoc magis tetigit cor Pilati, et ideo de hoc
solo eum interrogat. Matth. XII, v. 34: <i>ex abundantia cordis os
loquitur</i>. Consequenter cum dicit <i>respondit Iesus</i> etc.
ponitur interrogationis examinatio, et primo ponitur Christi
interrogatio; secundo Pilati responsio, ibi <i>numquid ego Iudaeus
sum?</i> Dixit ergo <i>respondit Iesus</i>, versa vice
interrogando, <i>a temetipso hoc dicis?</i> Ubi sciendum est, quod
duplici ex causa homo interrogat. Quandoque ut sciat rem quam prius
ignorabat, et sic discipulus interrogat magistrum; quandoque
interrogat de re scita, ut sciat responsionem de quo interrogat, et
sic magister interrogat discipulum. Sed dominus sciebat et id de
quo ipse interrogabat, et illud quod responsurus erat; et ideo non
interrogabat quasi ignorans, quia <i>omnia nuda et aperta sunt
oculis eius</i>, Hebr. c. IV, 13, sed interrogat ut sciamus quam
opinionem habebant Iudaei et gentiles, ac simul de illo regno
instruamur. Consequenter cum dicit <i>respondit Pilatus</i> etc.,
ponitur responsio Pilati. Sed quare sic respondet? Ideo scilicet
quia dominus quaesivit ab eo an a semetipso hoc dixisset. Et ideo
Pilatus ostendit quod non pertinebat ad eum quaerere an esset rex
Iudaeorum, sed potius ad Iudaeos, quorum se regem dicebat; dans per
hoc intelligere quod ab aliis hoc sibi dicebatur. Et ideo subdit
<i>gens tua et pontifices tui tradiderunt te mihi</i>, hanc
scilicet accusationem adversum te dicentes. Et dicit <i>gens
tua</i>, quia ex Iudaeis, secundum hominem, natus erat. Ier. XX,
10: <i>audivi enim contumelias multorum et terrores in circuitu:
persequimini eum, ab omnibus viris qui erant pacifici mei</i>;
Michaeae VII, 6: <i>inimici hominis, domestici eius</i>. Et dicitur
<i>pontifices</i>, quia quanto maiores erant in potestate, tanto
potiores in crimine. I Esdrae c. IX, 2: <i>manus principum et
magistratuum fuit in transgressione hac prima</i>; Ier. V, 5:
<i>ibo ad optimates, et loquar eis: ipsi enim cognoverunt vias
domini, et iudicium Dei sui: et ecce magis hi confregerunt iugum,
ruperunt vincula</i>. Si ergo ipsi tradiderunt te mihi, <i>quid
fecisti?</i> Quasi dicat: non est credendum quod tradidissent te
mihi nisi pro magna causa. Hic ponitur responsio Christi, et primo
removet suspicionis de regno suo falsitatem; secundo astruit
veritatem, ibi <i>dixit itaque ei Pilatus: ergo rex es tu?</i>
Circa primum duo facit. Primo excludit falsam suspicionem; secundo
adhibet signi probationem, ibi <i>si ex hoc mundo esset regnum
meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Iudaeis</i>.
Falsam suspicionem removet, dicens <i>regnum meum non est de hoc
mundo</i>. Quod male intelligentes Manichaei, dicebant esse duos
deos et duo regna; scilicet Deum bonum, qui habet regnum suum in
regione lucis; et Deum malum, qui habet regnum suum in regione
tenebrarum; et hanc dicebant esse hunc mundum, quia omnia
corporalia dicebant esse tenebras. Et secundum hoc sensus est:
<i>regnum meum non est de hoc mundo</i>, quasi dicat: dominus
pater, qui bonus est, et ego non habemus regnum in regione
tenebrarum. Sed contra hoc est quod dicitur in Ps. XLVI, 8:
<i>quoniam rex omnis terrae Deus</i>. Et iterum: <i>omnia
quaecumque voluit dominus fecit in caelo et in terra</i>. Et ideo
dicendum, quod hoc dixit Christus propter Pilatum, qui credebat
Christum affectare regnum terrenum, quo corporaliter, sicut et
homines terreni, regnaret; et per hoc esset morte plectendus, quod
illicitum affectaverit regnum. Sciendum est autem, quod regnum
quandoque dicitur ille populus qui regnat, quandoque ipsa regia
potestas. Primo ergo modo accipiendo regnum exponit Augustinus, et
dicit <i>regnum meum</i>, idest fideles mei, Apoc. V, 10:
<i>fecisti nos Deo nostro regnum, non est de hoc mundo</i>. Non
dicit: non est in hoc mundo; supra XVII, 11: <i>et hi in mundo
sunt</i>, sed <i>non est de hoc mundo</i>, per affectum et
imitationem, ereptus quidem per gratiae electionem. Sic enim nos
Deus eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum
caritatis suae. Chrysostomus autem exponit accipiendo regnum
secundo modo, et dicit: <i>regnum meum</i>, idest potestas mea et
auctoritas qua rex sum, <i>non est de hoc mundo</i> idest, non
habet originem ex causis mundanis et electione hominum, sed
aliunde, scilicet ab ipso patre. Dan. VII, 14: <i>potestas eius,
potestas aeterna quae non auferetur, et regnum eius quod non
corrumpetur</i>. Hic adhibet signa evidentia ad probandum quod
regnum eius non est de hoc mundo, et primo ponit signum; secundo
concludit intentum, ibi <i>nunc autem regnum meum non est hinc</i>.
Circa primum sciendum est, quod qui habet regnum terrenum, sive
iuste sive violenter, oportet quod habeat socios et ministros, per
quos in potestate fulciatur. Cuius ratio est, quia non est potens
per seipsum, sed per ministros suos. II Reg. III, 1: <i>facta est
longa concertatio inter domum Saul et inter domum David: David
proficiscens et semper seipso robustior, domus autem Saul
decrescens quotidie</i>. Sed rex supernus, quia potens est per
seipsum, servis suis potentiam tribuit; ideo non indiget ad regnum
suum ministris. Et ideo dicit, quod regnum suum non est de hoc
mundo: quia <i>si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri utique
mei decertarent, ut non traderer Iudaeis</i>. Unde et Petrus volens
decertare pro Christo, non advertebat se de hoc mundo non esse:
supra eodem. Habebat tamen dominus alios ministros, scilicet
Angelos, qui potuissent eum eripere de manibus Iudaeorum; sed
dominus eripi noluit. Matth. XXVI, v. 53: <i>an non possum rogare
patrem meum, et exhibebit mihi plusquam duodecim legiones
Angelorum? Nunc autem regnum meum non est hinc</i>. Scilicet, quia
non quaerit tales ministros, concludit quod <i>regnum suum non est
hinc</i>, idest, non habet principium de hoc mundo; est tamen hic,
quia ubique est: <i>attingit enim a fine usque ad finem fortiter,
et disponit omnia suaviter</i>: Sap. VIII, 1; Ps. II, v. 8:
<i>postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam, et
possessionem tuam terminos terrae</i>; Dan. VII, 14: <i>dedit
potestatem et honorem et regnum; et omnes populi, tribus et linguae
servient ei</i>. Hic dominus manifestat veritatem de regno suo quod
sit, et primo ponitur manifestationis occasio; secundo ipsa
manifestatio, ibi <i>respondit ei Iesus</i> etc.; tertio
manifestationis effectus, ibi <i>dixit ei Pilatus, quid est
veritas?</i> Circa primum sciendum, quod Pilatus ex supradictis
verbis domini intelligens quod regnum quasi carnale et longinquum
esset de partibus illis I Cor. II, 14: <i>animalis homo non
percepit ea quae sunt spiritus Dei</i> anhelavit ad veritatem
sciendam; et ideo inquit dicens <i>ergo rex es tu?</i> Scilicet et
dominus. Consequenter respondens dicit <i>tu dicis quia rex sum
ego</i>, ubi primo se esse confitetur regem; secundo sui regni
ostendit rationem, ibi <i>ego in hoc natus sum (...) ut testimonium
perhibeam veritati</i>; tertio insinuat supra quos regnat, ibi
<i>omnis qui est ex veritate, audit vocem meam</i>. Circa primum
sciendum est, quod dominus ad quaestionem respondens de regno, ita
responsionem suam temperavit ut nec manifeste confiteretur se esse
regem, cum rex non esset eo modo quo Pilatus intelligebat; nec
negaret, cum spiritualiter esset rex regum. Dicit ergo <i>tu dicis
quia rex sum ego</i>, scilicet carnaliter secundum quem modum rex
non sum, sed alio modo rex sum ego; Is. XXXII, 1: <i>ecce in
iustitia regnabit rex, principes in iudicio praeerunt</i>. Modum
autem et rationem regni sui ostendit dicens <i>ego in hoc natus
sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam
veritati</i>; quod dupliciter exponitur. Uno modo, secundum
Augustinum, ut regnum Christi sint fideles sicut dictum est supra:
et sic Christus super fideles regnat; et ad hoc venit in mundum ut
congregans sibi fideles, regnum sibi acquirat. Lc. XIX, 12: <i>homo
quidam nobilis abiit in regionem longinquam accipere sibi
regnum</i>. Et sic est sensus: <i>ego in hoc</i>, idest ad hoc,
<i>natus sum</i>, nativitate scilicet carnali. Et hoc exponit
dicens <i>et ad hoc veni in mundum</i>, carnaliter nascendo; sic
enim venit in mundum, Gal. IV, v. 4: <i>misit Deus filium suum in
mundum, ut testimonium perhibeam veritati</i>, scilicet mihi, qui
sum veritas, supra XIV, 6. <i>Et si testimonium perhibeo de meipso,
verum est testimonium meum</i>, supra VIII, 14. Et inquantum
manifesto me veritatem, intantum regnum mihi paro. Hoc enim non
potest fieri nisi per manifestationem veritatis, quam
manifestationem non decebat fieri nisi per me, qui sum lux. Supra
I, 18: <i>unigenitus, qui est in sinu patris, ipse enarravit</i>.
Hebr. II, 3: <i>quae cum initium accepisset enarrandi per dominum,
ab eis qui audierunt, in nos confirmata est, contestante Deo signis
et portentis et variis virtutibus et spiritus sancti
distributionibus</i>. Alio modo exponit Chrysostomus sic: tu
quaeris si rex ego sum, et ego dico quod sic: sed potestate divina,
quia <i>in hoc natus sum</i>, nativitate aeterna a patre, sicut
Deus ex Deo, ita rex ex rege; Ps. II, 6: <i>ego autem constitutus
sum rex</i>, et subdit: <i>ego hodie genui te</i>. Sed quod addit
<i>et ad hoc veni in mundum</i>, non ponitur expositive, sed
intelligitur de nativitate temporali; quasi diceret: etsi sum rex
aeternus, tamen ad hoc veni in mundum, <i>ut testimonium perhibeam
veritati</i>; mihi scilicet quod sum rex a Deo patre. Hic ostendit
super quos regnet. Ubi notandum quod supra X, 1, dixit se pastorem,
et subditos dixit oves, quod idem est quod hic dicit se regem et
subditos regnum: quia eadem est proportio regis ad subditos et
pastoris ad oves: et sicut pastor pascit oves, Ez. XXXIV, 2:
<i>nonne greges pascuntur a pastoribus</i>, ita et rex sustentat
subditos. Et specialiter inter alia dixit <i>oves meae vocem meam
audiunt</i>: unde et hic dicit <i>qui est ex veritate, audit vocem
meam</i>, non solum exterius, sed credendo interius et amando ac
opere implendo; supra VI, 45: <i>omnis qui audivit a patre et
didicit venit ad me</i>. Sed unde hoc homini ut audiat vocem meam?
Inde scilicet quia <i>est ex veritate</i>, quae est Deus. Sed cum
omnes sint ex Deo, omnes sunt ex veritate et audiunt vocem eius.
Respondeo. Dicendum, quod aliqui sunt ex Deo per creationem, et sic
omnes sunt a Deo. Dicuntur etiam aliqui esse a Deo per affectum et
imitationem; unde supra VIII, 47 dicitur: <i>ex Deo non estis</i>,
scilicet secundum affectum, sed per creationem estis: ille ergo
audit vocem credendo et amando, <i>qui</i>, scilicet, <i>est ex
veritate</i>, idest, qui accepit hoc munus ut veritatem amet. Sed
attende, quod non dicit: omnis qui audit vocem, est ex veritate,
quia sequeretur quod ideo essemus ex veritate quia credimus: cum
tamen ideo credamus quia sumus ex veritate, inquantum scilicet
accepimus donum Dei per quod credimus et amamus veritatem. Eph. II,
8: <i>gratia salvati estis per fidem, et hoc non ex vobis: Dei enim
donum est</i>; Phil. I, 29: <i>vobis datum est non solum ut in eum
credatis, sed etiam ut pro illo patiamini</i>. Ponit responsionis
effectum, in quo datur intelligi quod Pilatus propulsa suspicione
regni terreni, ac intelligens Christum regem esse in doctrina
veritatis, cupit veritatem scire, ac effici de regno eius; unde
dicit <i>quid est veritas?</i> Non quaerens quae sit definitio
veritatis, sed quid esset veritas cuius virtute de regno eius
efficeretur: dans per hoc intelligere, quod veritas mundo incognita
erat, et fere ab omnibus evanuerat, dum increduli essent. Is. LIX,
14: <i>corruit veritas in plateis, et aequitas non potuit
ingredi</i>; Ps. XI, 2: <i>diminutae sunt veritates a filiis
hominum</i>. Sed Pilatus responsionem non expectavit. Et ideo
quantum ad hanc quaestionem sciendum est, quod duplicem veritatem
invenimus in Evangelio: unam increatam et facientem; et haec est
Christus, supra c. XIV, 6: <i>ego sum via, veritas et vita</i>,
aliam factam, supra I, 17: <i>gratia et veritas per Iesum Christum
facta est</i>. Veritas enim de sui ratione importat
commensurationem rei ad intellectum. Intellectus autem dupliciter
comparatur ad res. Quia quidam ut mensura rerum existens, ille
scilicet qui est causa rerum; quidam autem mensuratus a re, ille
scilicet cuius cognitio causatur a re. Non igitur est veritas in
intellectu divino quia ipse adaequatur rebus, sed quia res ipsi
divino intellectui adaequantur. Sed in intellectu nostro ideo est
veritas, quia ita intelligit res ut res se habent. Et sic veritas
increata et intellectus divinus est veritas non mensurata nec
facta, sed veritas mensurans et faciens duplicem veritatem; unam
scilicet in ipsis rebus, inquantum facit eas secundum quod sunt in
intellectu divino; et aliam quam facit in animabus nostris, quae
est veritas mensurata tantum et non mensurans. Et inde est quod
veritas increata intellectus divini appropriatur filio, qui est
ipsa conceptio divini intellectus et Dei verbum. Veritas enim
conceptionem intellectus consequitur. Deinde cum dicit <i>et cum
hoc dixisset, iterum exivit ad Iudaeos</i>, agit de sententia
Pilati in Christum, et primo declarat eius innocentiam; secundo
intentat impendere misericordiam, ibi <i>est autem consuetudo ut
unum dimittam vobis in Pascha</i>. Sciendum est autem circa primum,
quod Pilatus, ut dicit Augustinus, volebat libenter Christum
liberare, et dum quaesivisset a Christo <i>quid est veritas?</i>
Subito venit illi in mentem quomodo per quandam consuetudinem
Christum liberare poterat qua solet eis dimitti unus in Pascha: et
ideo responsionem non expectans totaliter, contulit se ad hoc
procurandum, et ideo dicit <i>et cum hoc dixisset</i>. Audiebat
Iudaeorum tumultum, et credens se illum posse compescere et
postmodum quietius difficilis quaestionis responsionem audire,
<i>iterum exivit ad Iudaeos</i>, et proponens Christi innocentiam,
dixit eis: <i>ego nullam invenio in eo causam</i>, scilicet mortis.
I Petr. II, 22: <i>qui peccatum non fecit</i>. Et tamen si esset
aliqua in eo, ego apud quem residet potestas, et praecipue
iudicandi de his quae contra regem fiunt, volo eum liberare et
absolvere. Unde dicit <i>est autem consuetudo ut unum dimittam
vobis in Pascha</i>. Ubi primo offert Christi absolutionem; secundo
ponit Evangelista Iudaeorum responsionem. Sciendum est autem, quod
hanc consuetudinem introduxit Pilatus, vel alii praesides
Romanorum, ob favorem populi. Et ideo secundum hanc consuetudinem
volens eum dimittere, dicit <i>vultis ergo dimittam vobis regem
Iudaeorum?</i> Non dicit hoc quasi invenerit eum culpabilem de
regno Iudaeorum, sed ut exaggeraret ipsorum malitiam; quasi dicat:
etsi sit rex Iudaeorum, quod ad vos iudicare non pertinet, sed ad
me, tamen, si vultis, dimittam eum vobis. Sed ipsi Iudaei
<i>clamaverunt rursum omnes dicentes: non hunc, sed Barabbam</i>.
Et ut Iudaeorum malitiam ostendat, statim subdit eius, quem
liberari petebant, crimen, dicens <i>erat autem Barabbas latro</i>.
Is. I, 23: <i>principes tui infideles, socii furum</i>. In hoc
impletur illud Ier. XII, 8: <i>facta est mihi haereditas mea quasi
leo in silva</i>; Act. III, 14: <i>iustum et sanctum negastis, et
petistis virum homicidam donari vobis</i>.</p>
<br />
<div class="C">Caput 19</div>
<div class="D">Lectio 1</div>
<p title="Super Io., cap. 19 l. 1"><a name="87546"><span class=
"ref">[87546] Super Io., cap. 19 l. 1</span></a> Supra prosecutus
est Evangelista de his quae Christus passus est a Iudaeis; hic
prosequitur de his quae specialiter passus est a gentilibus: a
quibus quidem tria passus est, secundum quod ipse praedixerat,
Matth. XX, 18 s., et Lc. XVIII, v. 32: <i>tradetur enim gentibus ad
illudendum et flagellandum et crucifigendum</i> et cetera. Primo
ergo Evangelista agit de Christi flagellatione; secundo de eius
illusione, ibi <i>et milites plectentes coronam de spinis,
imposuerunt capiti eius</i>; tertio de eius crucifixione, ibi
<i>exivit iterum Pilatus</i> et cetera. Dicit ergo <i>tunc
ergo</i>, idest post clamorem omnium, <i>apprehendit Pilatus Iesum
et flagellavit</i>, non quidem propriis manibus, sed per milites:
et hoc ideo ut Iudaei satiati eius iniuriis, mitigarentur et usque
ad eius mortem saevire desisterent. Naturale est enim ut ira
quiescat, si videat eum contra quem irascitur, humiliatum et
punitum, ut dicit philosophus in rhetorica. Quod quidem verum est
in ira quae quaerit nocumentum proximi cum mensura, sed non in
odio, quod totaliter quaerit exitium eius qui habetur odio. Eccli.
XII, 16: <i>inimicus si invenerit tempus, non satiabitur
sanguine</i>. Isti autem ex odio movebantur ad Christum, et ideo
flagellatio non sufficiebat. Ps. LXXII, 14: <i>fui flagellatus tota
die</i>; Is. l, 6: <i>dedi corpus meum percutientibus</i>. Sed
numquid haec intentio Pilatum excusat a flagellatione? Non quidem,
quia in omnibus quae sunt per se mala, nullum eorum potest fieri
totaliter bonum per bonam intentionem: affligere autem innocentem,
et praecipue Dei filium, est maxime per se malum; et ideo nulla
intentione excusari potest. Hic agitur de illusione, et primo
quantum ad falsos honores quos ei exhibuerunt; secundo quantum ad
vera opprobria quae ei intulerunt, ibi <i>et dabant ei alapas</i>
et cetera. Exhibebant autem ei falsos honores, vocantes eum regem:
per quod alludebant accusationi Iudaeorum, qui dicebant quod ipse
faciebat se regem Iudaeorum. Et ideo triplicem honorem regis sibi
exhibebant, sed falsum. Primo quidem quantum ad illusoriam coronam;
secundo quantum ad illusoriam vestem; tertio quantum ad illusoriam
salutationem. Illudunt ergo ei quantum ad coronam, quia reges
consueverunt auro coronari; Eccli. XLV, 14: <i>corona aurea super
caput eius</i>. Unde et de eo in Ps. XX, 4 dicitur: <i>posuisti in
capite eius coronam de lapide pretioso</i>. Sed <i>milites
plectentes coronam de spinis, imposuerunt super caput eius</i>,
illius scilicet qui suis est corona gloriae. Is. XXVIII, 5: <i>in
die illa erit dominus exercituum corona gloriae et sceptrum
exaltationis residuo populi sui</i>. Et convenienter de spinis:
quia per eas removit spinas peccatorum, quae pungunt remorsu
conscientiae: Ier. IV, 3: <i>novate vobis novale, et nolite serere
super spinas</i>: et spinas poenalitatum quae affligunt; Gen. III,
18: <i>spinas et tribulos germinabit tibi</i> et cetera. Sed
numquid hoc factum est mandato praesidis? Chrysostomus dicit, quod
non; sed milites pecunia corrupti hoc ad gratiam Iudaicam
faciebant. Augustinus autem dicit hoc esse factum mandato vel
permissione praesidis, ut scilicet magis Iudaeorum odia
saturarentur, et facilius eum eriperet. Secundo illudunt ei quantum
ad vestem, unde sequitur <i>et veste purpurea circumdederunt
eum</i>, quae erat indicium regiae dignitatis apud Romanos. Unde I
Mach. VIII, v. 14, dicitur, quod tempore illo quando Romani
consules dominabantur, corona aut purpura utebantur. Per hoc autem
quod purpura circumdederunt eum, impletur illud Is. c. LXIII, 2:
<i>quare ergo rubrum est vestimentum tuum; et vestimenta tua sicut
calcantium in torculari?</i> Simul autem et per hoc significatur
passio martyrum, qua totum corpus Christi, idest Ecclesia,
rubricatur. Tertio illudunt ei quantum ad salutationem; unde
venientes ad eum dicebant <i>ave, rex Iudaeorum</i>. Consuetudo
autem tunc erat, sicut et modo est, ut homines euntes ad regem, eum
salutarent. II Reg. XVI, v. 16: <i>Chusi vadens ad Absalonem,
dixit: salve, rex, salve rex</i>. Mystice autem illi illusorie
Christum salutant qui eum confitentur ore, <i>factis autem
negant</i>, Tit. I, 16. Matth. VII, 21: <i>non omnis qui dicit
mihi, domine domine, intrabit in regnum caelorum</i>. Consequenter
opprobria quae ei intulerunt dicit <i>et dabant ei alapas</i>: et
hoc ideo, ut ipso opere ostenderent illusorium esse quod ei talem
honorem exhibebant. Is. c. l, 6: <i>genas meas dedi
vellentibus</i>; Mich. c. V, 1: <i>percusserunt maxillam principis
Israel</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 2</div>
<p title="Super Io., cap. 19 l. 2"><a name="87547"><span class=
"ref">[87547] Super Io., cap. 19 l. 2</span></a> Hic agit
Evangelista de Christi crucifixione, et primo ponit ipsam
crucifixionem; secundo addit de eius morte, ibi <i>postea sciens
Iesus quia omnia consummata sunt</i> etc.; tertio de sepultura, ibi
<i>post haec rogavit Pilatum Ioseph ab Arimathaea</i> et cetera.
Circa crucifixionem primo ponit Pilati et Iudaeorum disceptationem;
secundo Christi condemnationem, ibi <i>Pilatus autem cum hoc
audisset, magis timuit</i>; tertio ponit sententiae executionem,
ibi <i>susceperunt autem Iesum</i>. Disceptabat autem Pilatus cum
Iudaeis, volens liberare Christum. Et ideo primo ponit quomodo
nititur eum liberare ipsum Iudaeis ostendendo; secundo eius
innocentiam allegando, ibi <i>dixit eis Pilatus: accipite eum
vos</i> et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit
demonstrationem; secundo demonstrationis effectum, ibi <i>cum ergo
vidissent eum pontifices</i> et cetera. Circa primum tria ponuntur.
Primo Pilati demonstrantis intentio, quae erat eum liberare; unde
dicit <i>exivit ergo iterum Pilatus</i>, scilicet a praetorio,
<i>et dixit eis</i>, scilicet Iudaeis expectantibus, <i>ecce adduco
eum vobis foras</i>, et hoc ideo <i>ut cognoscatis quia nullam
invenio in eo causam</i>, scilicet mortis. Quare ergo turpiter
tractasti, impie Pilate, sine causa? Scilicet ne Iudaei credant
quod ob favorem eum dimittam. Qualis enim favor praestatur ei cui
tot inferuntur flagella? Vel ideo ut haec eius ludibria inimici
libentissime viderent, et ulterius sanguinem non sitirent; quasi
dicat: si reus esset mortis, ita condemnarem eum sicut flagellavi.
Fortassis tamen aliqua levia fecit contra legem, propter quae
flagellationem tantum promeruit, non autem mortem. Secundo ponitur
Christi manifestatio, et hoc facto; unde dicit <i>exivit ergo Iesus
portans spineam coronam, et purpureum vestimentum</i> et cetera. In
illo habitu illum ostendit in quo a ministris illuditur, ut saltem
quiescant dum ad eos exit, non clarus imperio, sed plenus
opprobrio. Ps. LXVIII, 8: <i>quoniam propter te sustinui
opprobrium, operuit confusio faciem meam</i>. In quo instruimur ut
opprobria omnia propter nomen Iesu Christi parati simus sustinere.
Is. LI, 7: <i>nolite timere opprobria hominum, et blasphemias eorum
ne metuatis</i>. Tertio ponitur demonstrationis explicatio et hoc
per verba Pilati; unde dixit eis <i>ecce homo</i>, quasi despective
loquendo, quod aliquis sic despectus vellet sibi usurpare regnum.
Ecce de quali homine creditis haec, ut secundum hoc conveniat ei
illud Ps. XXI, 7: <i>ego sum vermis, et non homo</i>. Si ergo regi
invidetis, iam parcite: quia deiectum videtis. <i>Fervet ignominia,
frigescat invidia</i> ut dicit Augustinus. Hic ponitur
demonstrationis Christi effectus in Iudaeis: quia quantumcumque
viderent eum deiectum et desolatum et flagellatum, eorum invidia
non frigescit, sed ardescit potius et crescit. Unde <i>cum
vidissent eum</i>, adductum foras, <i>pontifices et ministri,
clamabant: crucifige, crucifige eum</i>. Ingeminant propter
desiderii vehementiam. Nec sunt contenti quacumque morte, sed
turpissimam expetunt, scilicet crucis. Sap. II, 20: <i>morte
turpissima condemnemus eum</i>. Et dicit <i>cum vidissent eum</i>:
quia ex aspectu eius qui habebatur odio, magis commovetur et
inflammatur cor odientis contra eum. Sap. II, 15: <i>gravis est
nobis etiam ad videndum</i>. Hic ostendit Evangelista quomodo
Pilatus nititur liberare Christum, eius innocentiam allegando. Ex
quo orta est controversia, quia primo Pilatus allegat Christi
innocentiam; secundo Iudaei replicant culpam, ibi <i>nos legem
habemus</i> et cetera. Quantum ad primum, <i>dixit eis Pilatus:
accipite eum vos, et crucifigite</i>, quasi dicat, nolo esse
iniquus iudex, ego non crucifigam eum; vos crucifigatis eum, si
vultis: <i>ego non invenio in eo causam</i>, scilicet crucifigendi.
Supra XIII, 30: <i>venit princeps mundi huius, et in me non habet
quidquam</i>; Act. III, 13: <i>quem vos tradidistis et negastis
ante faciem Pilati, iudicante illo dimitti</i>. Sed Iudaei adhuc
replicant Christi offensam; unde sequitur <i>responderunt ei
Iudaei: nos legem habemus</i> et cetera. Videntur intellexisse ex
responsione Pilati quod non erat motus contra Christum ex crimine
affectati regni, ex quo credebant eius animum maxime commoveri, ut
eum occideret. Et ideo quasi hoc crimen non sufficeret ad eius
mortem, credebant Pilatum per hoc quod dixerat: <i>accipite eum
vos</i> etc. petivisse, si haberent aliud crimen secundum legem de
quo condemnatus esset, et de hoc condemnarent eum; et ideo dicunt
<i>secundum legem debet mori</i>. Et primo proponunt crimen Christi
contra legem Iudaeorum; secundo contra legem Romanorum, ibi <i>si
hunc dimittis, non es amicus Caesaris</i>. Circa primum duo facit.
Primo ponitur Iudaeorum accusatio contra Christum; secundo
accusationis effectus in animo Pilati, ibi <i>cum ergo audisset
Pilatus hunc sermonem, magis timuit</i>. Crimen quod imponebatur
Christo contra legem Iudaeorum erat, quia <i>filium Dei se
fecit</i>, ex quo reputabant eum reum mortis. Supra V, 18:
<i>propterea quaerebant eum Iudaei interficere, quia non solum
solvebat sabbatum, sed et patrem suum dicebat Deum, aequalem se
faciens Deo</i>; et supra X, 33, dicit: <i>de bono opere non
lapidamus te, sed de blasphemia: quia tu homo cum sis, facis
teipsum Deum</i>. Et ubique dicunt <i>filium Dei se facit</i>,
quasi non sit. Sed hoc non est contra legem, ut probavit eis supra
X, 34, per illud Ps. LXXXI, v. 6: <i>ego dixi, dii estis</i>. Si
enim alii homines, qui sunt filii adoptivi, absque blasphemia
filios Dei se dicunt, quanto magis Christus, qui est filius Dei per
naturam? Sed quia non intelligebant aeternam generationem, ideo eum
et falsum et blasphemum reputabant, pro quorum quolibet quis reatum
mortis incurrebat. Consequenter cum dicit <i>cum ergo audisset
Pilatus hunc sermonem, magis timuit</i>, ponit accusationis
effectum in animo Pilati; et primo effectum timoris, unde dicit
<i>cum audisset hunc sermonem</i>, scilicet quod filium Dei se
faceret, <i>magis timuit</i>, cogitans ne verum esset, et perperam
ageret, si inique procederet contra eum. Per quod dabatur intelligi
quod gentiles audita proditione filii Dei, timuerunt. Habac. III,
1: <i>domine, audivi auditum tuum, et timui</i>. Secundo ponit
effectum dubitationis et inquisitionis: unde sequitur <i>et
ingressus est in praetorium iterum, et dixit ad Iesum</i> etc., et
primo ponitur Pilati inquisitio; secundo taciturnitas Christi;
tertio taciturnitatis reprehensio. Quantum ad primum dicit <i>et
ingressus est in praetorium iterum Pilatus</i>, scilicet timore
concussus, et <i>dixit ad Iesum</i>, quem secum reduxerat, <i>unde
es tu?</i> Volens scire, utrum scilicet esset Deus divinam habens
originem, vel homo terrenam. Ad quod responderi potest, quod
habetur supra VII, v. 23: <i>vos de deorsum estis, ego de supernis
sum</i>. Iesus autem, quia noluit, responsum non dedit ei: ut
ostenderet quod nolebat per sermones vincere et excusationes
componere, cum ad hoc venerit ut pateretur. Simul et per hoc dedit
nobis exemplum patientiae. Et impletur quod dicitur Is. LIII, v. 7:
<i>quasi agnus coram tondente se obmutescet et non aperiet os
suum</i>. Et dicit <i>tamquam agnus</i>, ut non credatur quod
tacuerit sicut male sibi conscius, qui de peccatis suis
convincebatur, sed sicut mansuetus, sicut qui pro peccatis alienis
immolabatur. Consequenter cum dicit <i>dixit ergo ei Pilatus: mihi
non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te; et
potestatem habeo dimittere te?</i> Ponitur quomodo Pilatus
reprehendit eius taciturnitatem, et primo facit hoc Pilatus per
iactantiam suae potestatis; secundo ponitur responsio Christi de
potestate Pilati. Quia ergo Christus non dedit ei responsum,
Pilatus hic reprehendens dicit <i>mihi non loqueris</i> etc.: in
quo seipsum condemnavit. Si enim in potestate sua totum positum
erat, quare nullam causam inveniens eum non absolvit? Lc. XIX, 22:
<i>ex ore tuo te iudico, serve nequam</i>; II Mach. VII, 16:
<i>potestatem in homines habens, cum sis corruptibilis, facis quod
vis</i>. Et quia sic gloriatur de potestate sua, secundum illud Ps.
XLVIII, 7: <i>in multitudine divitiarum suarum gloriatur</i>, ideo
dominus hoc infringit dicens <i>non haberes potestatem adversum me
ullam, nisi tibi datum esset desuper</i>. Unde, sicut dicit
Augustinus, Christus ubi tacet, sicut agnus tacet; ubi loquitur,
docet sicut pastor. Unde primo docet de suae potestatis origine;
secundo de sui criminis quantitate. Quantum ad primum dicit <i>non
haberes potestatem adversum me ullam, nisi tibi datum esset
desuper</i>, quasi dicat: si aliquam videaris habere, hanc non
habes a te, sed est tibi data desuper, idest a Deo, a quo est omnis
potestas. Rom. XIII, et Prov. c. VIII, 15: <i>per me reges
regnant</i>. Et dicit <i>ullam</i>, idest quantulamcumque habes,
quia limitatam habebat sub alia maiori, scilicet Caesaris; Matth.
VIII, 9: <i>ego sum sub potestate constitutus</i>. Et ideo
concludit <i>propterea qui tradidit me tibi</i>, scilicet Iudas,
vel principes sacerdotum, <i>maius peccatum habet</i>. Et dicit
<i>maius</i>, ut et illos qui tradiderunt et ipsum Pilatum
ostenderet obnoxios esse peccato: sed illos maiori qui ex se et ex
invidia eum tradiderunt; sed iste quod fecit, ex timore superioris
potestatis fecit. Per hoc etiam confutatur error haereticorum
dicentium omnia peccata esse paria: alioquin non dixisset dominus,
<i>maius peccatum habet</i>. Matth. XVIII, 7: <i>vae autem homini
illi per quem scandalum venit</i>. Effectus liberationis Christi
ponitur cum dicit <i>et exinde quaerebat Pilatus dimittere eum</i>.
Sed quia, ut dictum est a principio, nitebatur eum dimittere,
convenientius dicitur <i>exinde</i>, idest ex hac causa, quod non
haberet peccatum. Vel supra tentabat eum dimittere, sed
<i>exinde</i>, idest ex tunc, omnino et constanti animo quaerebat
eum dimittere.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 3</div>
<p title="Super Io., cap. 19 l. 3"><a name="87548"><span class=
"ref">[87548] Super Io., cap. 19 l. 3</span></a> Supra Iudaei
posuerunt crimen Christi contra legem: quod quia Pilatus
parvipendere videbatur, utpote legi non obnoxius; ideo adhuc
imponunt ei crimen contra legem Romanorum, ut magis eum urgerent ad
Christum occidendum, et primo proponunt periculum Pilato imminens,
si Christum dimittat; secundo rationem assignant, ibi <i>omnis qui
se regem facit, contradicit Caesari</i>. Dicit ergo, quod postquam
Pilatus quaerebat dimittere Christum, <i>Iudaei clamabant dicentes:
si hunc dimittis</i>, qui se regem facit, <i>non es amicus
Caesaris</i>, idest, amicitiam eius amittes. Saepe namque contingit
quod homines de aliis ea existimant quae ipsi patiuntur. Et quia de
eis dicitur supra XII, 43, quod <i>dilexerunt magis gloriam hominum
quam Dei</i>; ideo et de Pilato existimabant quod amicitiam
Caesaris praeponeret amicitiae iustitiae; quamvis contrarium sit
faciendum. Ps. CXVII, v. 9: <i>bonum est sperare in domino quam in
principibus</i>. Unde et philosophus veritatem censet praehonorari
amicitiis. Rationem autem periculi imminentis subdunt <i>omnis enim
qui se regem facit, contradicit Caesari</i>. Haec enim est terrenae
potestatis natura, quod una sit impatiens consortii alterius: et
ideo Caesar non patiebatur alium dominari. Eccli. VII, 4: <i>noli
quaerere ab homine ducatum, neque a rege cathedram honoris</i>. Hic
agit Evangelista de condemnatione Christi, circa quam tria tangit.
Primo quidem locum; secundo tempus, ibi <i>erat autem parasceve</i>
etc.; tertio modum, ibi <i>et dixit Iudaeis</i>. Quantum ad primum
primo ponit condemnationis motivum, dicens <i>cum audisset Pilatus
hos sermones, magis timuit</i>: non enim sic potuit contemnere
Caesarem auctorem potestatis suae, quemadmodum legem gentis
alienae; et ideo dicit <i>et adduxit foras Iesum</i>. Sed frustra
propter eos movetur, quia non erat talis. Non enim a purpura, non a
diademate, non a sceptro, non a curru, non a militibus quos
Christus haberet, credere poterat quod regnum affectaret. Ipse
semper solus cum discipulis sedebat, pauper in cibo, habitu et
habitatione. Sed, ut dicitur Prov. XXVIII, 1: <i>fugit impius
nemine persequente</i>; Ps. LII, 7: <i>trepidaverunt timore ubi non
erat timor</i>; Ez. II, 6: <i>tu ergo ne timeas eos, neque sermones
eorum metuas (...) et vultus eorum ne formides</i>. Secundo ponit
locum, dicens <i>et sedit pro tribunali</i>. Tribunal sedes est
iudicis, sicut solium regis et cathedra magistri; Prov. XX, 8:
<i>rex qui sedet in solio iudicii, dissipat omne malum intuitu
suo</i>. Et ideo dicitur tribunal, quia apud Romanos tribuni causas
particulares decernebant, dicti a tribubus quibus praeponebantur.
Et dicitur <i>pro tribunali</i>, idest ante tribunal, nam apud
Graecos haec praepositio pro idem est quod in Latino ante vel in.
Et hoc tribunal erat in loco qui dicitur lithostratos, idest
stratura lapidum. Lithos enim in Graeco idem est quod lapis; nam
locus ubi Pilatus pro tribunali sedebat, pavimentatus erat
lapidibus diversis. Et idem locus Hebraice dicitur Gabbatha, idest
collis, sive sublimitas ex coacervatione lapidum. Tempus autem
condemnationis describit dicens <i>erat autem parasceve</i>, idest
praeparatio Paschae, <i>hora quasi sexta</i>. Sciendum est autem,
quod apud Iudaeos dies sabbati quantum ad aliquid solemnior erat
qualibet alia festivitate, inquantum scilicet ob reverentiam illius
diei non praeparabant ipso die sibi cibaria, sed in sexta feria
praecedenti; unde sexta feria huius temporis ex hoc parasceve
dicebatur. Et hoc ortum habet ex hoc quod Ex. XVI, 23 s. dicitur
quod in sabbato non colligerent manna, sed in sexta feria
colligerent duplum; in quo nulli festivitati deferebant. Unde licet
praesens sexta feria solemnis esset apud eos, tamen in ea pro
sequenti die sabbati cibaria praeparabant. Sed addit <i>erat autem
hora quasi sexta</i>: contra quod est quod dicitur Mc. c. XV, 25:
<i>erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum</i>. Sed constat
quod ante sedit pro tribunali quam Christus fuerit crucifixus. Sed
ad hoc est duplex responsio, secundum Augustinum. Prima et melior
est, quod Christus dupliciter fuit crucifixus. Primo linguis et
vocibus Iudaeorum dicentium, <i>crucifige, crucifige eum</i>;
secundo manibus militum, qui eum crucifixerunt. Unde Iudaei, quia
crucifixionem volebant imponere gentilibus. Marcus, qui Evangelium
scripsit gentibus, ipsam imposuit Iudaeis, dicens, quod tunc
Christum crucifixerunt quando Iudaei clamaverunt <i>crucifige,
crucifige eum</i>; quod fuit in hora tertia. Ioannes vero, qui
sequitur ordinem temporis, dicit <i>erat quasi hora sexta</i>: nam
quando Christus fuit in cruce, iam erat in fine horae quintae et in
principio horae sextae, in qua factae sunt tenebrae per tres horas,
scilicet usque ad horam nonam. Unde quia hora sexta nondum inchoata
erat, ideo dicit <i>quasi hora sexta</i>. Secunda responsio est,
quia parasceve dicitur praeparatio Paschae; Pascha autem nostrum
Christus est immolatus: unde praeparatio parasceve est praeparatio
immolationis Christi: cuius erat hora sexta et non diei, quia
principium huius praeparationis fuit hora noctis nona, quando
Christo capto dicebant: <i>reus est mortis</i>. Unde si tribus
reliquis horis noctis addamus tres horas diei, quando Christus
crucifixus fuit, manifestum est quod sexta hora parasceve, idest
praeparationis, crucifixus fuit, licet hora diei esset tertia, ut
dicit Marcus. Et certe congruit quod in sexta hora crucifigeretur:
quia per crucem reparavit hominem sexta die conditum, et sexta
aetate. Modum autem et ordinem condemnationis describit, dicens
<i>et dixit Iudaeis: ecce rex vester</i> et cetera. Ubi notandum,
quod adhuc Pilatus volebat liberare eum, quamvis eum Caesaris timor
urgeret. Et ideo primo ponitur Pilati conatus ad Christum
liberandum; secundo subditur eius consensus ad eum crucifigendum,
ibi <i>tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur</i>. Circa
primum primo ponitur Pilati conatus; secundo malitia Iudaeorum, ibi
<i>illi autem clamabant</i>. Dicit ergo, quod postquam sedit pro
tribunali, <i>dixit Iudaeis</i>, quasi cum quadam indignatione,
<i>ecce rex vester</i>, quasi dicat: mirum est quod hunc formidatis
habere regem, sic humiliatum et abiectum: regnum non nisi divites
et fortes affectant, hic autem non est talis, quia, ut dicitur in
Ps. LXXXVII, 16: <i>pauper sum ego et in laboribus</i>. Sed haec
nec Iudaeorum molliunt malitiam. Innumerabili odio affecti
<i>clamabant</i>, et abundantiam malitiae ingeminando, <i>tolle,
tolle, crucifige eum</i>: simul etiam per hoc insinuantes, quod nec
eum videre poterant. Iob XXI, 14: <i>dixerunt Deo: recede a nobis,
scientiam viarum tuarum nolumus</i>; Sap. II, 15: <i>gravis est
etiam ad videndum</i>. Et ideo subdunt: <i>morte turpissima
condemnemus eum</i>: quod idem est quod <i>crucifige eum</i>. Hic
ostenditur quomodo Pilatus nititur eum liberare per Iudaeorum
opprobrium. Et primo ponitur Pilati conatus dicentis <i>regem
vestrum crucifigam?</i> Quasi dicat: si non movemini ab eius
humilitate, debet vos movere vestrum opprobrium, quod eum
crucifigam qui regnum vestrum affectavit: quod valde ignominiosum
est, si ab extraneis fiat. Secundo ponitur Iudaeorum pertinacia,
unde dicit <i>responderunt pontifices: non habemus regem nisi
Caesarem</i>; in quo seipsos servituti perpetuae submiserunt
renuentes Christi dominium; et ideo usque in hodiernum diem alieni
a Christo, effecti sunt servi Caesaris et potestatis terrenae. I
Reg. VIII, 7: <i>non te abiecerunt, sed me, ne regnem super
eos</i>; Ier. II, 13: <i>dereliquerunt me fontem aquae vivae, et
foderunt sibi cisternas, quae continere non valent aquas</i>.
Consequenter ponitur consensus Pilati ad occidendum Christum; unde
dicit <i>tunc ergo tradidit eis</i>, scilicet Iudaeis, quod sic
subiecti erant potestati Romanorum et voluntati eorum, <i>illum, ut
crucifigeretur</i>: contra consilium. Ex. XXIII, 2: <i>ne sequaris
turbam ad faciendum malum</i>; Iob IX, 24: <i>terra data est in
manus impii</i>; Ier. XII, 7: <i>dedi dilectam animam meam in manus
inimicorum eius</i>. Hic agit Evangelista de crucifixione Christi,
et primo ponitur crucis ignominia: secundo narrat crucifixionis
consequentia, ibi <i>scripsit autem et titulum Pilatus</i>.
Ignominiam autem crucis describit quantum ad crucifigentium
conditionem, quantum ad deducendi modum quantum ad locum, et
quantum ad comitatum. Conditio quidem crucifigentium describitur,
quia milites: unde dicit <i>susceperunt autem Iesum</i> et cetera.
Milites quidem facto, nam sequitur <i>milites ergo cum
crucifixissent eum</i>, Iudaei vero voto: quia ipsi fecerunt, et
quidquid factum est extorserunt. Per quod signatur quod Iudaei
amittere debebant utilitatem crucis Christi, et gentiles eam
consequi; Matth. XXI, 43: <i>auferetur a vobis regnum Dei, et
dabitur genti facienti fructus eius</i>. Modus autem ducendi
ignominiosus fuit, unde dicit <i>et baiulans sibi crucem</i>: nam
mors crucis ignominiosa erat, unde Deut. XXI, 23, dicitur:
<i>maledictus omnis qui pendet in ligno</i>. Et ideo crucis signum
tamquam profanum vitantes, et nec tangere volentes, crucem Iesu
condemnato Iesu imponunt. Unde dicit <i>et baiulans sibi
crucem</i>. Sed contra. Matth. XXVII, 32, dicitur quod
angariaverunt quemdam Simonem venientem de villa, ut portaret
crucem. Responsio. Dicendum, quod Christus eam portavit a
principio; sed dum incederet, invenerunt illum ad votum. Nec hoc
vacat a mysterio: quia ipse primus passionem crucis sustinuit, et
postmodum alii, et maxime advenae gentiles, eum imitando. I Petr.
II, 21: <i>Christus passus est pro nobis, vobis relinquens
exemplum</i>; Matth. c. XVI, 24: <i>si quis vult venire post me,
abneget semetipsum, tollat crucem suam, et sequatur me</i>. Sed hoc
quod Christus crucem sibi portavit, et si impiis et infidelibus sit
grande ludibrium, fidelibus tamen et piis est grande mysterium. I
Cor. I, 18: <i>verbum crucis pereuntibus quidem est stultitia: his
autem qui salvi fiunt, idest nobis, virtus Dei est</i>. Portat
Christus crucem ut rex sceptrum, in signum gloriae quae est
universale rerum omnium dominium. Ps. XCV, 9: <i>dominus regnabit a
ligno</i>; Is. IX, 6: <i>et factus est principatus super humerum
eius, et vocabitur admirabilis, consiliarius, Deus fortis, pater
futuri saeculi, princeps pacis</i>. Portat eam ut victor trophaeum
suae victoriae. Col. II, 15: <i>expolians principatus et
potestates, traduxit confidenter, palam triumphans illos in
semetipso</i>. Item ut doctor portat candelabrum, in quo ponenda
erat lucerna suae doctrinae, quia verbum crucis fidelibus est
virtus Dei: Lc. XI, 33: <i>nemo accendit lucernam et ponit eam sub
modio, sed super candelabrum, ut qui ingrediuntur, lumen
videant</i>. Locus autem passionis ignominiosus quantum ad duo: et
quia erat extra civitatem, unde dicit <i>exivit in eum qui dicitur
Calvariae locus</i>, extra scilicet moenia civitatis; Hebr. ult.,
12: <i>propter quod Iesus, ut sanctificaret per suum sanguinem
populum, extra portam passus est</i>. Et hoc propter duo. Primo ut
ostenderet virtutem passionis suae non esse includendam inter
terminos gentis Iudaicae; secundo ut ostendat quod quicumque
consequi volunt passionis fructum, exire debent mundum, saltem
affectu. Unde ibidem statim subdit apostolus: <i>exeamus igitur ad
eum extra castra</i>. Secundo quia erat infimus, unde dicit <i>in
eum qui dicitur Calvariae locus</i>. Ps. LXXXVII, 5: <i>aestimatus
sum cum descendentibus in lacum</i>. Et quidem quidam, secundum
Chrysostomum, dicunt quod in illo loco, qui Calvariae dicebatur,
Adam mortuus fuit et sepultus: unde Calvariae dicebatur a Calvaria
primi hominis, ut sicut mors ibi regnavit, ita illic Christus
trophaeum statueret. Sed, ut Hieronymus dicit, favorabilis est
huiusmodi interpretatio et mulcens aures populi, non tamen vera,
quia Adam sepultus est in Hebron: Iosue XIV, 15: <i>Adam maximus
inter Enacim situs est</i>. Et ideo dicendum, quod ex Ierusalem
foras portam locus erat in quo truncabantur capita damnatorum: unde
hic locus Calvariae nomen sumpsit propter damnatorum seu collatorum
decalvata capita ibi iacentia. Comitatus autem et societas
passionis ignominiam indicant quia <i>cum eo alios duos
crucifixerunt</i>, scilicet latrones, ut dicitur Lc. XXIII, 33. Et
dicit <i>hinc et hinc</i>, idest unum ad dexteram, et alium ad
sinistram; <i>medium autem Iesum</i>. Sed attende, quod Christus
etiam in passione medius stat. Sed hoc quantum ad intentionem
Iudaeorum factum est ei ad ignominiam; ut scilicet causa mortis
eius similis iudicaretur causae mortis latronum. Is. LIII, v. 12:
<i>et cum iniquis deputatus est</i>. Sed si ad mysterium
attendatur, hoc ad claritatem Christi pertinet: nam per hoc
ostenditur quod Christus per passionem merebatur iudiciariam
potestatem. Iob XXXVI, v. 17: <i>causa tua quasi impii iudicata
est; sed iudicium causamque recipies</i>. Medium autem tenere
proprium est iudicis: unde, et secundum philosophum, ire ad iudicem
est ire ad medium. Et ideo medius ponitur, et unus a dextris, et
alius a sinistris, quia in iudicio statuet quidem oves a dextris,
haedos autem a sinistris. Unde latro a dextris qui credidit
liberatur, et alter a sinistris qui insultat est condemnatus.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 4</div>
<p title="Super Io., cap. 19 l. 4"><a name="87549"><span class=
"ref">[87549] Super Io., cap. 19 l. 4</span></a> Postquam
Evangelista egit de Christi crucifixione, hic agit de
consequentibus ipsam, et primo de his quae sequuntur crucifixionem
quantum ad Pilatum; secundo quantum ad milites, ibi <i>milites
ergo, cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta eius</i>;
tertio quantum ad amicos astantes, ibi <i>stabant autem iuxta
crucem Iesu mater eius</i> et cetera. Ponuntur autem tria
pertinentia ad Pilatum, scilicet tituli inscriptio, tituli lectio,
tituli conservatio. Quantum ad primum duo ponuntur. Primo
inscriptio tituli, unde dicit <i>scripsit autem et titulum Pilatus,
et posuit super crucem</i>. Et hoc satis convenienter: ut saltem
per hoc vindicaret se de Iudaeis, ostendens ipsorum malitiam, dum
in regem suum insurrexerunt. Sed tamen convenit mysterio; quia
sicut in triumphis in trophaeo titulus ponebatur victoriam
ostendens, per hoc quod homines memoriam sui celebrare volebant,
Gen. XI, v. 4: <i>celebremus nomen nostrum antequam dividamur in
universas terras</i>, ita titulum cruci inscribi disposuit, ut
passio eius in memoria haberetur, Thren. III, 19: <i>recordare
paupertatis meae et transgressionis meae, absinthii et fellis</i>.
Secundo ponitur tenor tituli: <i>erat autem scriptum: Iesus
Nazarenus rex Iudaeorum</i>. Quae quidem tria verba satis
conveniunt ad crucis mysterium, nam hoc quod dicit <i>Iesus</i>,
qui salvator interpretatur, convenit ad virtutem crucis, per quam
nobis facta est salus; Matth. I, 21: <i>vocabis nomen eius Iesum,
ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum</i>. Hoc vero
quod dicit <i>Nazarenus</i>, quod interpretatur floridus, pertinet
ad patientis innocentiam; Cant. c. II, 1: <i>ego flos campi, et
lilium convallium</i> Is. XI, 1: <i>et flos de radice eius
ascendet</i>. Hoc vero quod dicit <i>rex Iudaeorum</i>, pertinet ad
potestatem, ad dominium quod ex passione promeruit. Phil. II, 9:
<i>propter quod et Deus illum exaltavit</i>; Ier. XXIII, 5:
<i>regnabit dominus, et sapiens erit</i>; Is. IX, 7: <i>super
solium David et super regnum eius sedebit</i>. Sed cum ipse sit per
crucem non solum rex Iudaeorum sed etiam gentium, unde in Ps. II,
6, cum dixisset: <i>ego autem constitutus sum rex ab eo</i>, subdit
<i>postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam</i>: quare
ergo scripsit <i>rex Iudaeorum</i> tantum? Responsio. Dicendum,
quod gentiles intromissi sunt in pinguedinem olivae sicut oleaster,
Rom. XI, 17. Et sicut oleaster particeps fit pinguedinis olivae,
non autem oliva fit particeps amaritudinis oleastri, ita ipsi
gentiles ad fidem conversi spiritualiter Iudaei confitentes
dicuntur effecti, non circumcisione carnis, sed spiritus; et ideo
per hoc quod dicitur <i>rex Iudaeorum</i>, intelliguntur etiam
gentiles conversi. Consequenter cum dicit <i>hunc ergo titulum
multi Iudaeorum legerunt</i>, agitur de tituli lectione. Et primo
ponitur tituli lectio, quia <i>hunc titulum multi legerunt
Iudaeorum</i>: per quod signatur quod plures salvantur per fidem,
passionem Christi legendo, quam eorum qui viderunt. Infra penult.,
31: <i>haec autem scripta sunt ut credatis</i>. Secundo ponitur
legendi facultas, et haec est duplex. Una est ex loci
propinquitate: <i>quia prope civitatem erat locus ubi crucifixus
est Iesus</i>, ad quem multi confluebant: alia ex Scripturae
multiplicitate, quia <i>erat scriptum Hebraice, Graece et
Latine</i>: ut nullus ignoraret, et quia hae tres linguae prae
ceteris eminebant. Hebraea quidem propter unius Dei cultum; Graeca
propter sapientiam; Latina propter Romanorum potentiam. Unde hae
tres gentes sibi dignitatem vindicant in cruce Christi, ut dicit
Augustinus. In quo signatur quod per crucem Christi subiugari
debebant et converti devoti et religiosi, qui signantur per
Hebraeam linguam; sapientes qui per Graecam; potentes, qui per
Latinam. Vel per Hebraeam significabatur quod Christus dominari
debebat theologicae philosophiae, quae significatur per Hebraeam,
quia Iudaeis est tradita divinarum rerum cognitio; per Graecam vero
philosophiae naturali et philosophicae: nam Graeci erga naturalium
speculationem insudaverunt; per Latinam vero philosophiae
practicae, quia apud Romanos maxime viguit scientia moralis: ut sic
in captivitatem redigantur omnes intellectus in obsequium Christi,
ut dicitur II Cor. X, 5. Conservatio autem tituli ponitur cum
dicitur <i>dicebant ergo Pilato pontifices Iudaeorum</i> et cetera.
Et primo ponitur Iudaeorum conatus ad titulum destruendum, unde
dicebant Pilato <i>pontifices Iudaeorum: noli scribere, rex
Iudaeorum; sed, quia ipse dixit, rex sum Iudaeorum</i>. Nam in hoc
ostenditur Christi praeconium, et Iudaeorum opprobrium, quod
ponitur rex Iudaeorum. Nam contumeliosum est Iudaeis quod regem
suum fecerunt crucifigi. Sed si poneretur: <i>quia dixit, rex sum
Iudaeorum</i>, hoc redundasset in Christi improperium, et
indicasset eius culpam; et hoc ipsi intendebant, ut scilicet
crucifixo auferrent famam, cui iam vivo abstulerunt vitam. Ps.
LXVIII, 13: <i>adversum me loquebantur qui sedebant in porta</i>.
Secundo ponitur Pilati constantia ad titulum conservandum, quia
Pilatus volens eis ignominiam facere noluit mutare sententiam; unde
sequitur <i>respondit Pilatus: quod scripsi, scripsi</i>. Quod non
casu factum est, sed diu ante a Deo dispositum et prophetatum. Nam
quidam Psalmi sic intitulantur: <i>ne disperdas, David in tituli
inscriptionem</i>: qui quidem Ps. LVIII, maxime pertinet ad
passionem, sicut est: <i>eripe me de inimicis meis</i>, et duo
praecedentes: <i>miserere mei Deus, miserere mei, quoniam in te
confidit anima mea</i>, et <i>si vere utique iustitiam
loquimini</i>. Et ideo stulte clamabant pontifices quia sicut non
potest corrumpi quod veritas dixit, ita non potest deleri quod
Pilatus scripsit. <i>Ideo enim Pilatus quod scripsi, scripsi,
dixit, quia dominus quod dixit, dixit</i>, ut dicit Augustinus.
Deinde cum dicit <i>milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt
vestimenta eius</i>, ponit consequentia ad crucifixionem quantum ad
milites, et primo ponit aliarum vestium partitionem; secundo
tunicae inconsutilis sortitionem, ibi <i>et tunicam</i>; tertio
inducit propheticam praenuntiationem, ibi <i>ut Scriptura
impleretur</i>. Dicit ergo <i>milites, cum crucifixissent eum,
acceperunt vestimenta eius</i>. Ex quo duo colligere possumus:
scilicet mortis Christi abiectionem, per hoc quod denudaverunt eum,
quod abiectis personis tantum fieri consuevit; secundo militum
rapacitatem, <i>quia acceperunt vestimenta, et fecerunt quatuor
partes, unicuique militi partem</i>. Hoc enim genus hominum
rapacissimum est, ideo Ioannes Baptista dixit eis: <i>neminem
concutiatis (...) et contenti estote stipendiis vestris</i>, Lc.
III, 14, et Iob XXIV, 7: <i>nudos dimittunt homines, vestimenta
tollentes</i>. Quantum ad secundum dicit <i>et tunicam</i>, et
primo ponitur tunicae descriptio; secundo eius sortitio, ibi <i>et
dixerunt, non scindamus eam</i>. Dicit ergo <i>et tunicam</i>,
scilicet acceperunt simul cum illis. <i>Erat autem tunica
inconsutilis desuper contexta per totum</i>. Dicit autem, quod erat
inconsutilis, ut ostendat rationem indivisionis. Ex quo, ut quidam
dicunt, pretiositas tunicae potest convinci. Chrysostomus vero e
contrario dicit, quod hoc dicens Evangelista, occulte vestis
vilitatem insinuat. Nam in Palaestina est quoddam genus vestium
propter pauperes ex multis pannis contextum quasi unus pannus super
alium: II Cor. VIII, 9: <i>scimus enim gratiam domini nostri Iesu
Christi: quia cum dives esset in omnibus propter nos egenus factus
est</i>. Mystice autem potest referri ad corpus Christi mysticum;
et sic vestimenta dividuntur in quatuor partes quia Ecclesia per
quatuor partes mundi diffusa est. Is. XLIX, 18: <i>vivo ego, dicit
dominus: quia his omnibus velut ornamento vestieris, et circumdabis
tibi eos quasi sponsa</i>. Tunica inconsutilis quae non dividitur,
significat caritatem, quia aliae virtutes non sunt secundum se
unitae, sed per aliud uniuntur, inquantum omnes conveniunt in fine
ultimo, cui coniungitur sola caritas. Nam et si fides finem ultimum
demonstret, spes in ipsum tendere faciat, tamen sola caritas
coniungit. Coloss. III, 14: <i>super omnia autem caritatem
habentes, quae est vinculum perfectionis</i>. Quae dicitur esse
desuper contexta, quia caritas est super omnes alias virtutes. I
Cor. XII, 31: <i>adhuc excellentiorem viam vobis demonstro</i>;
Eph. III, 19: <i>scire etiam supereminentem caritatem scientiae
Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei</i>. Vel quia
caritas non est nobis a nobismetipsis, sed a spiritu sancto. Rom.
V, 5: <i>caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum
sanctum, qui datus est nobis</i>. Potest etiam hoc referri ad
corpus Christi verum; et sic est desuper contexta, quia formatum
est corpus Christi virtute superiori, scilicet spiritus sancti.
Matth. I, 20: <i>quod in ea natum est, de spiritu sancto est</i>.
Sortitio tunicae ponitur cum dicit <i>dixerunt ergo ad invicem: non
scindamus eam, sed sortiamur de illa cuius sit</i>. Est enim
quaedam sors divinatoria; et haec, quia necessitatem non habet, est
illicita; est et alia divisoria: et haec in rebus mundanis est
licita, sed non in spiritualibus, ut scilicet quae homines arbitrio
suo dividere non valent, committunt arbitrio et consilio divino.
Prov. XVI, 33: <i>sortes mittuntur in signum, sed a domino
temperantur</i>. Et eiusdem XVIII, v. 18: <i>contradictionem
comprimit sors, et inter potentes quoque diiudicat</i>. Sed contra
videtur quod Matth. c. V, 27, dicitur, quod miserunt sortes super
vestimenta sua. Responsio. Dicendum, quod Matthaeus non dicit quod
super omnes mitterent sortes, sed dum dividerent alias, miserunt
sortem, scilicet super tunicam. Praeterea Marcus adhuc magis urget
dicens <i>sortes miserunt quis quid tolleret</i>: ergo super omnes
portiones. Responsio. Dicendum, secundum Augustinum, quod sic
intelligenda sunt verba Marci, et exponenda: miserunt sortes super
eis, idest super aliquo eorum, <i>quis quid</i> idest, quis eorum
tolleret tunicam. Consequenter ponit Scripturae vaticinium, cum
dicit <i>ut Scriptura impleretur</i>. Et primo ponitur prophetica
praenuntiatio: in quo notatur prophetae diligentia, dum etiam
ventura quaedam accidentia quae super Christum fienda erant,
praenuntiavit. Patet etiam quod non a casu praedicta contigerunt.
Et ideo dixit <i>ut Scriptura impleretur</i>, consecutive scilicet,
quae dixit in Ps. XXI, v. 19: <i>partiti sunt vestimenta mea</i>,
non dicit vestem, quia plures erant, <i>et in vestem meam</i>,
idest super tunicam, <i>miserunt sortem</i>. Secundo ponitur
prophetiae adimpletio, quia <i>milites quidem haec fecerunt</i>:
per quod datur intelligi quod Scriptura divina etiam in minimo
impletur, Matth. V, 18: <i>iota unum aut unus apex non praeteribit
a lege donec omnia fiant</i>; Lc. ult., 44: <i>oportet impleri
omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et Psalmis de me</i>.
Deinde cum dicit <i>stabant autem iuxta crucem Iesu mater eius, et
soror matris eius</i> etc., ponitur consequens tertium quantum ad
amicos, et primo ponitur astantium mulierum praesentia; secundo
Christi de matre sollicita diligentia, ibi <i>cum ergo vidisset
matrem</i> etc.; tertio prompta discipuli obedientia, ibi <i>et ex
illa hora accepit eam discipulus in sua</i>. Mulieres autem
astantes iuxta crucem describuntur tres scilicet <i>mater eius, et
soror matris eius Maria Cleophae, et Maria Magdalenae</i>. Sed
notandum, quod cum alii Evangelistae mentionem faciant de multis
mulieribus Christo astantibus, nullus facit mentionem de beata
virgine, excepto Ioanne: unde ex utrorumque narratione duplex
incurrit dubitatio. Prima, quia Matthaeus et Marcus dicunt, quia
mulieres stabant a longe; Ioannes vero, quod iuxta crucem. Ad hoc
dici posset, quod aliae erant mulieres quas commemorant Matthaeus
et Marcus, et aliae quas commemorat Ioannes. Sed huic repugnat quod
Maria Magdalena connumeratur inter mulieres quas Matthaeus et
Marcus commemorant, et etiam Ioannes. Et ideo dicendum, quod eaedem
mulieres intelligendae sunt istae et illae; nec est in hoc
contradictio. Nam iuxta et a longe relative dicuntur; et nihil
prohibet aliquod quodammodo dici longe et quodammodo dici iuxta.
Iuxta quidem fuisse dicit, quia in conspectu eius erant, sed longe,
quia inter ipsum et mulieres erant intermedii. Vel potest dici,
quod a principio crucifixionis stabant iuxta eum, ita quod eis
loqui poterat; sed postmodum superveniente multitudine irridentium,
secedentes longe steterunt. Unde Ioannes narrat quod primo fuit,
alii quod postea. Secunda quaestio est quia Ioannes commemorat
Mariam Cleophae, sed Matthaeus et Marcus loco eius Mariam Iacobi,
quae dicebatur Alphaei. Sed ad hoc dicendum est, quod eadem est
Maria Cleophae, quam nominat Ioannes, cum ea Alphaei, quam nominat
Matthaeus. Habuit enim duos viros, scilicet Alphaeum et Cleopham.
Vel potest dici, quod Cleophas fuit pater eius. Quod autem et
mulieres stabant iuxta crucem et discipuli eo relicto fugerant,
mulierum commendat devotam constantiam. Iob XIX, 20: <i>pelli meae,
consumptis carnibus, adhaesit os meum</i>: quasi scilicet
discipuli, qui per carnem significantur, recesserant, et mulieres,
quae per pellem intelliguntur, adhaeserunt. Consequenter ponitur
sollicitudo eius ad matrem, ibi <i>cum vidisset ergo Iesus
matrem</i> etc., et primo ponitur sollicitudo quantum ad curam
discipuli, quem matri imposuit; secundo quantum ad curam matris,
quam discipulo commisit, ibi <i>deinde dicit discipulo: ecce mater
tua</i>. Quantum ad primum dicit <i>cum vidisset ergo Iesus matrem,
et discipulum stantem quem diligebat, dicit matri suae: mulier,
ecce filius tuus</i>, quasi dicat: usque modo curam tui habui, et
fui memor tui, tibi istum derelinquo. In quo dignitas Ioannis
ostenditur. Sed attende, quod supra II, 3, quando mater dixit,
<i>vinum non habent</i> etc., dicit: <i>nondum venit hora mea</i>,
scilicet passionis, qua patiar, secundum illud quod a te suscepi:
cum autem venerit hora illa, tunc recognoscam. Unde et modo eam
recognoscit matrem. Facere autem miracula non convenit mihi
secundum quod a te suscepi; sed secundum quod habeo a patre
paternam generationem, scilicet secundum quod sum Deus. Et nota,
secundum Augustinum, quod Christus in cruce pendens se habuit sicut
magister in cathedra. Unde et docet nos parentibus existentibus in
necessitate subvenire, et de eis curam habere, ut dicitur Ex. c.
XX, 12: <i>honora patrem tuum et matrem tuam</i>; et I Tim. V, 8:
<i>si quis suorum, et maxime domesticorum, curam non habet, non
habet fidem, et est infideli deterior</i>. Sed contra est quod
dicitur Lc. XIV, 26: <i>si quis venit ad me, et non odit patrem
suum et matrem et uxorem et filios, adhuc autem et animam suam, non
potest meus esse discipulus</i>. Responsio. Dicendum, quod sicut
dominus praecipit parentes odiri, sic et animam nostram, in qua
praecepit naturam diligere et odire iniquitatem, et quod avertit a
Deo. Et sic parentes sustentare debemus, diligere et revereri,
quantum ad naturam; sed odire quantum ad vitia, et ad id quod nos
avertunt a Deo. Quantum ad secundum dicit discipulo <i>ecce mater
tua</i>, ut scilicet iste tantum serviret ut filius matri, ista
illum diligeret ut filium mater. Consequenter cum dicit <i>et ex
illa hora accepit eam discipulus in sua</i>, ponitur discipuli
obedientia. Et secundum Bedam, oportet dici in suam, et sic est
sensus <i>accepit eam</i>, scilicet matrem Iesu, <i>discipulus</i>,
scilicet Ioannes, <i>in suam</i>, matrem videlicet. Sed, secundum
Augustinum, etiam ut habetur in Graeco, debet dici <i>in sua</i>:
non quidem praedia, quia de illis erat qui dixerant: <i>ecce nos
reliquimus omnia</i>; nam Matth. IV, 20 dicitur, quod Iacobus et
Ioannes relictis omnibus secuti sunt Iesum; sed <i>in sua</i>,
scilicet officia, quibus ei diligenter et reverenter
obsequebatur.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 5</div>
<p title="Super Io., cap. 19 l. 5"><a name="87550"><span class=
"ref">[87550] Super Io., cap. 19 l. 5</span></a> Postquam egit de
crucifixione, et consequentibus eam, hic narrat venerandam Christi
mortem, et primo ponit moriendi opportunitatem; secundo describit
mortem, ibi <i>et inclinato capite, tradidit spiritum</i>; tertio
exprimit mortui vulnerationem, ibi <i>Iudaei ergo, quoniam
parasceve erat (...) rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum
crura</i>. Opportunitas autem moriendi ostenditur in hoc quod iam
<i>omnia consummata sunt</i>. Unde circa consummationem primo
praemittitur scientia Christi de ipsa consummatione; secundo
consummatur id quod consummandum restabat, ibi <i>cum ergo
accepisset Iesus acetum</i> et cetera. Dicit ergo quantum ad primum
<i>postea</i>, idest post omnia quae praemissa sunt, <i>sciens
Iesus quia consummata sunt omnia</i>, quae prophetae et lex
praedixerant de eo. Lc. ult. 44: <i>oportet impleri omnia quae
scripta sunt in lege et prophetis et Psalmis de me</i>. Ps. CXVIII,
96: <i>omnis consummationis vidi finem</i>. Sed quia adhuc aliud in
Scriptura praedicta consummandum erat, ideo subdit <i>ut
consummaretur Scriptura, dixit, sitio</i>, et primo ponitur verbum
Christi quod protulit; secundo opportunitas implendi quod petiit;
tertio administratio eius quod noluit. Dicit ergo <i>ut
consummaretur Scriptura</i>. Ubi sciendum est, quod ly <i>ut</i>
non ponitur causative, sed consecutive. Non enim ideo petiit <i>ut
Scriptura</i>, veteris testamenti, <i>consummaretur</i>, sed ideo
sunt dicta quia consummanda erant per Christum. Si enim dicamus
quod Christus ideo hoc fecit, quia Scripturae hoc praedixerunt,
sequeretur quod novum testamentum esset propter vetus et eius
impletionem, cum tamen sit e converso. Sic ergo ideo praedicta
sunt, quia implenda erant per Christum. Per hoc vero quod dicit
<i>sitio</i>, ostendit mortem suam esse veram, non phantasticam.
Item ostenditur eius ardens desiderium de salute generis humani. I
Tim. II, 4: <i>vult omnes salvos fieri</i>; Lc. XIX, 10: <i>venit
filius hominis quaerere et salvum facere quod perierat</i>.
Vehemens autem desiderium consuevimus exprimere per sitim; Ps. XLI,
3: <i>sitivit anima mea ad Deum vivum</i>. Opportunitas implendi
quod petiit, ostenditur ex hoc quod <i>vas positum erat aceto
plenum</i>. Per hoc igitur vas Iudaeorum synagoga significatur,
quae a vino patriarcharum et prophetarum degeneraverat in acetum,
idest in malitiam et crudelitatem pontificum. Ministratio autem
ponitur: quia <i>illi spongiam plenam aceto obtulerunt ori
eius</i>. Ex quo oritur quaestio litteralis, quomodo scilicet
obtulerant spongiam ori Christi in altum pendentis. Sed hoc
solvitur Matth. XXVII, 48 quia imposuerunt eam arundini. Vel,
secundum quosdam, imposuerunt hyssopo, quae magna erat, unde et a
Matthaeo arundo vocatur. Mystice autem per haec tria signantur tria
mala quae in Iudaeis erant: scilicet invidia per acetum, dolositas
per spongiae concavitatem, malitia per amaritudinem hyssopi. Vel
hyssopus significat humilitatem Christi, quae est herba mundans
pectus, quod praecipue per humilitatem mundatur. Ps. l, 9:
<i>asperges me, domine, hyssopo, et mundabor</i>. Finalis
consummatio ponitur cum dicit <i>cum ergo accepisset Iesus acetum,
dixit: consummatum est</i>, quod potest referri vel ad
consummationem mortis, Hebr. c. II, 10: <i>decebat in gloriam
auctorem salutis eorum per passionem consummari</i>, item ad
consummationem sanctificationis quae est per passionem et crucem
eius, Hebr. X, 14: <i>una enim oblatione consummavit in sempiternum
sanctificatos</i>, vel ad consummationem Scripturarum, Lc. XVIII,
31: <i>consummabuntur omnia quae scripta sunt per prophetas de
filio hominis</i>. Consequenter cum dicit <i>et inclinato capite,
tradidit spiritum</i>, describit Evangelista mortem Christi. Et
primo ponitur causa mortis: quia <i>inclinato capite</i>. Non enim
est intelligendum quia tradidit spiritum, ideo inclinavit caput;
sed e converso: nam inclinatio capitis obedientiam designat, pro
qua mortem sustinuit. Phil. II, 8: <i>factus est obediens usque ad
mortem</i>. Secundo ponitur morientis potestas: quia <i>tradidit
spiritum</i>, scilicet propria potestate. Supra, X, 18: <i>nemo
tollit a me animam meam; sed ego pono eam a meipso</i>. Nam, ut
Augustinus dicit, nullus sic habet in potestate dormire cum velit,
sicut Christus mori cum voluit. Sed attendendum, quod ex hoc quod
<i>tradidit spiritum</i>, aliqui dicunt in homine esse duas animas:
scilicet intellectualem, quam vocant spiritum, et aliam animalem,
puta vegetativam et sensitivam, quae corpus animat, et praecipue
anima dicitur. Unde dicunt, quod Christus tradidit solum animam
intellectualem. Sed hoc est falsum: tum quia duas esse animas in
homine inter errores computatur in libro de ecclesiasticis
dogmatibus; tum quia si tradidisset spiritum, remanente adhuc
anima, non fuisset mortuus. Quia ergo nihil est aliud spiritus in
homine quam anima, dicendum, quod tradidit spiritum, idest animam.
Per quod etiam excluditur error quorumdam dicentium, animas hominum
mortuorum non ire statim post mortem ad Paradisum vel Infernum seu
Purgatorium, sed in tumulis usque ad diem iudicii remanere. Nam
dominus statim tradidit spiritum patri: per quod datur intelligi,
quod <i>iustorum animae in manu Dei sunt</i>: Sap. III, 2. Hic
ponitur vulneratio corporis Christi, et primo ponitur narratio
vulnerationis; secundo narrationis certitudo, ibi <i>et qui vidit,
testimonium perhibuit</i>. Circa primum tria facit. Primo ponitur
conatus Iudaeorum et intentio; secundo impletio conatus quantum ad
partem; tertio quomodo hoc impletur in Christo. Dicitur ergo
quantum ad primum, quod <i>Iudaei, quoniam parasceve erat, ut non
remanerent in cruce corpora sabbato (...) rogaverunt Pilatum ut
frangerentur eorum crura et tollerentur</i>. Sciendum est enim,
quod, sicut habetur Deut. XX, 22 s., praeceptum est in lege, quod
cadavera suspensorum propter delicta, non dimitterentur suspensa
usque mane, ne pollueretur terra; et etiam ad delendam ignominiam
eorum qui suspendebantur, nam huiusmodi mors turpissima
reputabatur. Unde dicitur ibidem: <i>maledictus omnis qui pendet in
ligno</i>, scilicet maledictione poenae. Licet autem huius poenae
infligendae iam non esset in Iudaeorum potestate, tamen quod in eis
erat, facere nitebantur. Et ideo quia parasceve erat, ut corpus
Christi et etiam aliorum non remanerent in cruce in die sabbati,
qui valde solemnis erat et propter ipsum sabbatum in festum
azymorum, <i>rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum crura et
tollerentur</i>. Hi quidem in parvis diligentes sunt ad servandam
legem, sed in magnis contempserunt Matth. XXIII, 24: <i>excolantes
culicem, camelum autem glutientes</i>. Quomodo autem hoc in parte
impleatur subdit <i>venerunt ergo milites: et primi quidem</i>,
scilicet latronis, <i>fregerunt crura</i>, ad quem primo venerunt,
<i>et alterius qui crucifixus est cum eo</i>, scilicet Iesu; in quo
eorum crudelitas ostenditur. Mich. III, v. 3: <i>carnem populi mei
comederunt</i>. Sed quid est quod subdit: <i>ad Iesum autem cum
venissent, ut viderunt eum iam mortuum, non fregerunt eius
crura?</i> Nonne in medio crucifixus erat? Responsio. Dicendum,
quod duorum militum singuli ad singulum latronem confringendum
venerunt: quibus confractis, unus ab uno et alius ab alio, ad Iesum
venerunt. Unde inde signatur occasio vulnerandi, quia cum vidissent
eum iam mortuum, <i>non fregerunt eius crura</i>. Sed ut
certificarentur de morte, <i>unus militum lancea latus eius
aperuit</i>. Et signanter dicit <i>aperuit</i>, non vulneravit;
quia per hoc latus, aperitur nobis ostium vitae aeternae. Apoc. IV,
1: <i>post hoc vidi ostium apertum</i>. Hoc est ostium in latere
arcae, per quod intrant animalia diluvio non peritura: Gen. VII.
Sed hoc ostium est causa salutis, <i>unde continuo exivit sanguis
et aqua</i>, quod est valde miraculosum, ut de corpore mortui, in
quo est congelatus sanguis, sanguis exeat. Sed si quis dicat, quod
hoc contigit propter calorem aliquem qui adhuc in corpore
remanserat, fluxus autem aquae inficiari non potest, quin
miraculosus existat, cum aqua exiens purissima fuerit. Quod quidem
factum est ut Christus ostenderet id quod erat, scilicet verus
homo. In homine enim est duplex compositio: una scilicet ex
elementis, alia ex humoribus. Unum elementorum est aqua; inter
humores autem praecipuus est sanguis. Item hoc factum est ad
ostendendum quod per passionem Christi plenam ablutionem
consequimur, a peccatis scilicet et maculis. A peccatis quidem per
sanguinem, qui est pretium nostrae redemptionis. I Petr. I, 18:
<i>non corruptibilibus auro et argento redempti estis de vana
vestra conversatione; sed pretioso sanguine quasi agni
incontaminati et immaculati Christi</i>. A maculis vero per aquam
quae est lavacrum nostrae regenerationis. Ez. c. XXXVI, 25:
<i>effundam super vos aquam mundam; et mundabimini ab omnibus
inquinamentis vestris</i>; Zach. XIII, 1: <i>erit fons patens domui
David et habitatoribus Ierusalem in ablutionem peccatoris et
menstruatae</i>. Et ideo haec duo specialiter pertinent ad duo
sacramenta: aqua ad sacramentum Baptismi, ad Eucharistiam sanguis.
Vel utrumque pertinet ad Eucharistiam, quia in sacramento
Eucharistiae miscetur aqua cum vino; quamvis aqua non sit de
substantia sacramenti. Competit etiam hoc figurae: quia sicut de
latere Christi dormientis in cruce fluxit sanguis et aqua, quibus
consecratur Ecclesia; ita de latere Adae dormientis formata est
mulier, quae ipsam Ecclesiam praefigurabat. Hic ponitur certitudo
narrationis, et primo ex apostolico testimonio; secundo ex
Scripturae vaticinio, ibi <i>facta sunt enim haec ut Scriptura
impleretur</i>. Circa primum tria facit. Primo describit testis
idoneitatem: quia <i>qui vidit testimonium perhibuit</i>, hoc est
ipse Ioannes. I Io. I, 3: <i>quod vidimus et audivimus, annuntiamus
vobis</i>. Secundo astruit testimonii veritatem, quia <i>verum est
testimonium eius</i>. Rom. IX, 1: <i>veritatem dico, non
mentior</i>: supra VIII, 32: <i>cognoscetis veritatem, et veritas
liberabit vos</i>. Tertio exposcit fidem <i>et ille scit quia vere
dicit, ut et vos credatis</i>; infra XX, 31: <i>haec autem scripta
sunt ut credatis</i> et cetera. Et non solum ex testimonio
apostolico certificatur, sed additur vaticinium Scripturae, unde
dicit <i>facta sunt enim haec ut Scriptura impleretur</i>: ut ly
<i>ut</i> accipiatur consecutive, sicut iam dictum est supra. Et
ponit duas auctoritates veteris testamenti. Unam quae refertur ad
hoc quod dicit <i>non fregerunt eius crura</i> etc., et habetur Ex.
XII, v. 46 <i>os non comminuetis ex eo</i> scilicet agno paschali
qui praefigurabat Christum. Quia, ut dicitur I Cor. V, 7: <i>Pascha
nostrum immolatus est Christus</i>. Ideo a Deo ordinatum est ut non
comminuerentur ossa agni paschalis, ut daretur intelligi quod
fortitudo veri agni et incontaminati Iesu Christi nullo modo erat
commovenda per passionem. Unde Iudaei putabant per passionem
virtutem doctrinae Christi destruere; sed potius corroborata est. I
Cor. I, 18: <i>verbum crucis pereuntibus quidem stultitia est; sed
nobis virtus Dei est</i>. Ideo supra VIII, 28, dixit: <i>cum
exaltaveritis filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum</i>.
Secunda auctoritas refertur ad hoc quod dicit <i>lancea latus eius
aperuit</i>, et habetur Zach. XII, 10: <i>videbunt in quem
transfixerunt</i>: ubi nostra littera habet: <i>aspicient ad me,
quem confixerunt</i>. Unde si nos coniungimus verbum prophetae,
manifestum est quod Christus crucifixus est Deus. Nam quod propheta
dicit in persona Dei, Evangelista attribuit Christo.
<i>Videbunt</i>, inquit, ad iudicium venientem: Apoc. I, 7, vel
aspicient conversi per fidem et cetera.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 6</div>
<p title="Super Io., cap. 19 l. 6"><a name="87551"><span class=
"ref">[87551] Super Io., cap. 19 l. 6</span></a> Postquam
Evangelista egit de crucifixione et morte, hic agit de sepultura
Christi, et primo ponitur facultas et licentia sepeliendi; secundo
studium corporis procurandi, ibi <i>venit ergo, et tulit corpus
Iesu</i>; tertio ponitur locus sepulturae, ibi <i>erat autem in
loco ubi crucifixus est, hortus</i> etc.; quarto ponitur ipsa
sepultura, ibi <i>ibi ergo (...) posuerunt Iesum</i>. Dicit ergo
<i>post haec</i>, scilicet passionem et mortem, <i>rogavit Pilatum
Ioseph ab Arimathaea</i>, quod idem est quod Ramatha, ut habetur I
Reg. I, 19, <i>eo quod esset discipulus Iesus</i>: non de duodecim,
sed de multis aliis credentibus: quia omnes credentes a principio
discipuli vocabantur. Erat autem <i>occultus propter metum
Iudaeorum</i>, sicut et multi alii, sed ante passionem. Supra XII,
42: <i>verumtamen ex principibus multi crediderunt in eum; sed
propter Pharisaeos non confitebantur, ut de synagoga non
eiicerentur</i>. Unde patet quod ubi discipuli amiserunt fiduciam
post passionem latentes, hic assumpsit fiduciam publice obsequendo.
Hic inquam, <i>rogavit Pilatum, ut tolleret corpus Iesu</i>, de
cruce scilicet, et sepeliret, quia secundum leges humanas, corpora
damnatorum non debebant sine licentia sepeliri. <i>Et permisit
Pilatus</i>: quia Ioseph nobilis erat et sibi familiaris. Unde Mc.
penult., 43 dicitur quod erat decurio. Quantum ad secundum dicit
<i>venit ergo, et tulit corpus Iesu</i>: ubi agitur de studio
corporis procurandi, et primo ponitur materia corporis procurandi;
secundo ponitur ipsa procuratio, ibi <i>acceperunt autem corpus
Iesu</i>. Materia corporis procurandi fuit mixtura myrrhae et
aloes, quam Nicodemus in magna quantitate procuravit. Et ideo de
duobus mentionem facit. Primo de Ioseph, qui tulit corpus; secundo
de Nicodemo, qui tulit aromata. Hic autem Nicodemus fuit qui venit
ad Iesum nocte, scilicet ante passionem, ut habetur supra III, 1.
Et hoc ideo commemorat, quia de Ioseph dixerat quod occultus erat
propter metum Iudaeorum, ut ostendat quod etiam hic qui occultus
erat discipulus, nunc factus est publicus, sed nondum habens veram
fidem de resurrectione; quia attulit myrrham et aloes, quasi corpus
eius muniri a corruptione indigeret: de quo Scriptura dicit: <i>non
dabis sanctum tuum videre corruptionem</i>. Mystice autem datur per
hoc intelligi quod Christum crucifixum debemus in corde nostro
recondere cum amaritudine poenitentiae et passionis. Cant. V, 5:
<i>manus meae distillaverunt myrrham</i>. Habita ergo
praeparationis materia, ponitur ipsa praeparatio: unde dicit
<i>acceperunt autem corpus Iesu</i> et cetera. Ubi oritur
dubitatio: quia Ioannes dicit quod <i>ligaverunt illud linteis</i>,
cum Matth. c. XXVII, 59 dicatur quod involverunt illud sindone.
Respondeo. Dicendum, secundum Augustinum, quod Matthaeus dicit unam
sindonem tantum, quia non facit mentionem nisi de Ioseph: et hic
unam portavit. Sed quia solus Ioannes mentionem facit de Nicodemo,
ideo dicit <i>linteis</i>, quia Nicodemus aliam portavit. Vel
dicendum, quod linteum dicimus omnem pannum de lino factum. Corpus
autem Christi involutum fuit fasciis, sicut etiam de Lazaro
legitur, quia sic erat Iudaeis mos sepelire. Erat etiam positum
sudarium ad caput: et ideo omnia complectens Ioannes, dicit
<i>linteis</i>. Per hoc vero quod aromatibus eum condiunt,
admonemur in huius pietatis officiis morem cuiuslibet gentis esse
servandum. Locus sepulturae designatur consequenter cum dicit
<i>erat autem in loco ubi crucifixus est, hortus</i> et cetera. Ubi
notandum, quod Christus in horto captus, et in horto passus, et in
horto sepultus fuit: ad designandum quod per suae passionis
virtutem liberamur a peccato quod Adam in horto deliciarum
commisit, et quod per eum Ecclesia consecratur, quae est sicut
hortus conclusus. <i>Et in</i> hoc <i>horto</i> erat <i>monumentum
novum</i>. Est autem duplex ratio quare in sepulcro novo voluit
sepeliri. Una litteralis, ne alia corpora quae ibi fuissent,
resurrexisse crederentur, et non Christus: vel omnia aequali
virtute. Alia ratio est, quia qui est de virgine intacta natus,
congrue fuit in sepulcro novo sepultus: ut sicut in utero Mariae
nemo ante eum, nemo post eum fuit, ita et in hoc monumento.
Similiter ut daretur intelligi quod reconditur per fidem in animo
innovato. Eph. III, 17: <i>habitare etiam Christum per fidem in
cordibus nostris</i>. Consequenter cum dicit <i>ibi ergo propter
parasceven Iudaeorum (...) posuerunt Iesum</i>, ponitur sepultura.
<i>Ibi ergo</i>, idest in monumento novo, <i>propter parasceven
Iudaeorum</i>, quia iam vespere appropinquabat, quando propter
sabbatum nihil operari licebat. Nam circa horam nonam expiravit, et
propter procurationem sepulturae et rerum quae necessariae erant,
fere dies usque ad vesperam decursus erat. <i>Et quia monumentum
erat iuxta locum</i>, ubi erat crucifixus, <i>posuerunt</i> ibi
<i>Iesum</i>.</p>
<div class="centro"><br />
<p><a href="cih13.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
<a href="cih20.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
<br />
<hr />
<br />
<address>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad
hanc editionem<br />
Iura omnia asservantur<br />
OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
style="text-decoration=none">49644264</a></address>
</div>
</body>
</html>
author	ht
date	Tue, 01 Dec 2009 20:58:09 +0000
parents	b56c501d878e
children