Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth2095.html @ 34:2bc1f3a24bc0
fix p2
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 30 Nov 2009 21:59:53 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children | d777cc3962f2 |
| rev | line source |
|---|---|
| 28 | 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" |
| 2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA"> | |
| 4 <head> | |
| 5 <meta name="generator" content= | |
| 6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" /> | |
| 7 <meta http-equiv="Content-Type" content= | |
| 8 "text/html; charset=us-ascii" /> | |
| 9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> | |
| 10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" /> | |
| 11 <meta name="keywords" content= | |
| 12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" /> | |
| 13 <meta name="language" content="Latin" /> | |
| 14 <meta name="security" content="public" /> | |
| 15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" /> | |
| 16 <meta name="author" content="Enrique Alarcón" /> | |
| 17 <meta name="abstract" content="" /> | |
| 18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type= | |
| 19 "text/css" /> | |
| 20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type= | |
| 21 "text/css" /> | |
| 22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª-IIae q. | |
| 23 95-97</title> | |
| 24 </head> | |
| 25 <body> | |
| 26 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a> | |
| 27 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div> | |
| 28 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div> | |
| 29 <div class="uno">Summa Theologiae</div> | |
| 30 <div class="dos">prima pars secundae partis a quaestione XCV ad | |
| 31 quaestionem XCVII</div> | |
| 32 <br /> | |
| 33 <div class="centro"> | |
| 34 <table align="center" summary="Imago"> | |
| 35 <tr> | |
| 36 <th><img src="icons/fugit190.jpg" width="275" height="190" border= | |
| 37 "0" alt= | |
| 38 "Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" | |
| 39 align="middle" /></th> | |
| 40 </tr> | |
| 41 </table> | |
| 42 <br /> | |
| 43 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1892 editum<br /> | |
| 44 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias | |
| 45 magneticas<br /> | |
| 46 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br /> | |
| 47 <br /></span><br /> | |
| 48 <hr /> | |
| 49 <br /> | |
| 50 <p><a href="sth2094.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" | |
| 51 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> | |
| 52 <a href="sth2098.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" | |
| 53 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> | |
| 54 <script language="JavaScript" type="text/javascript"> | |
| 55 //<![CDATA[ | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
56 <!-- |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
57 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
58 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
59 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
60 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
61 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
62 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
63 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
64 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
65 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
66 document.write('<OPTION VALUE="#37628">Iª-IIae q. 95 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
67 document.write('<OPTION VALUE="#37629">Iª-IIae q. 95 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
68 document.write('<OPTION VALUE="#37630">Iª-IIae q. 95 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
69 document.write('<OPTION VALUE="#37631">Iª-IIae q. 95 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
70 document.write('<OPTION VALUE="#37632">Iª-IIae q. 95 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
71 document.write('<OPTION VALUE="#37633">Iª-IIae q. 95 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
72 document.write('<OPTION VALUE="#37634">Iª-IIae q. 95 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
73 document.write('<OPTION VALUE="#37635">Iª-IIae q. 95 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
74 document.write('<OPTION VALUE="#37636">Iª-IIae q. 95 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
75 document.write('<OPTION VALUE="#37637">Iª-IIae q. 95 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
76 document.write('<OPTION VALUE="#37638">Iª-IIae q. 95 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
77 document.write('<OPTION VALUE="#37639">Iª-IIae q. 95 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
78 document.write('<OPTION VALUE="#37640">Iª-IIae q. 95 a. 2 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
79 document.write('<OPTION VALUE="#37641">Iª-IIae q. 95 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
80 document.write('<OPTION VALUE="#37642">Iª-IIae q. 95 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
81 document.write('<OPTION VALUE="#37643">Iª-IIae q. 95 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
82 document.write('<OPTION VALUE="#37644">Iª-IIae q. 95 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
83 document.write('<OPTION VALUE="#37645">Iª-IIae q. 95 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
84 document.write('<OPTION VALUE="#37646">Iª-IIae q. 95 a. 2 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
85 document.write('<OPTION VALUE="#37647">Iª-IIae q. 95 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
86 document.write('<OPTION VALUE="#37648">Iª-IIae q. 95 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
87 document.write('<OPTION VALUE="#37649">Iª-IIae q. 95 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
88 document.write('<OPTION VALUE="#37650">Iª-IIae q. 95 a. 3 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
89 document.write('<OPTION VALUE="#37651">Iª-IIae q. 95 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
90 document.write('<OPTION VALUE="#37652">Iª-IIae q. 95 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
91 document.write('<OPTION VALUE="#37653">Iª-IIae q. 95 a. 3 ad'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
92 document.write('<OPTION VALUE="#37654">Iª-IIae q. 95 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
93 document.write('<OPTION VALUE="#37655">Iª-IIae q. 95 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
94 document.write('<OPTION VALUE="#37656">Iª-IIae q. 95 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
95 document.write('<OPTION VALUE="#37657">Iª-IIae q. 95 a. 4 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
96 document.write('<OPTION VALUE="#37658">Iª-IIae q. 95 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
97 document.write('<OPTION VALUE="#37659">Iª-IIae q. 95 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
98 document.write('<OPTION VALUE="#37660">Iª-IIae q. 95 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
99 document.write('<OPTION VALUE="#37661">Iª-IIae q. 95 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
100 document.write('<OPTION VALUE="#37662">Iª-IIae q. 96 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
101 document.write('<OPTION VALUE="#37663">Iª-IIae q. 96 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
102 document.write('<OPTION VALUE="#37664">Iª-IIae q. 96 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
103 document.write('<OPTION VALUE="#37665">Iª-IIae q. 96 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
104 document.write('<OPTION VALUE="#37666">Iª-IIae q. 96 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
105 document.write('<OPTION VALUE="#37667">Iª-IIae q. 96 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
106 document.write('<OPTION VALUE="#37668">Iª-IIae q. 96 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
107 document.write('<OPTION VALUE="#37669">Iª-IIae q. 96 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
108 document.write('<OPTION VALUE="#37670">Iª-IIae q. 96 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
109 document.write('<OPTION VALUE="#37671">Iª-IIae q. 96 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
110 document.write('<OPTION VALUE="#37672">Iª-IIae q. 96 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
111 document.write('<OPTION VALUE="#37673">Iª-IIae q. 96 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
112 document.write('<OPTION VALUE="#37674">Iª-IIae q. 96 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
113 document.write('<OPTION VALUE="#37675">Iª-IIae q. 96 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
114 document.write('<OPTION VALUE="#37676">Iª-IIae q. 96 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
115 document.write('<OPTION VALUE="#37677">Iª-IIae q. 96 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
116 document.write('<OPTION VALUE="#37678">Iª-IIae q. 96 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
117 document.write('<OPTION VALUE="#37679">Iª-IIae q. 96 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
118 document.write('<OPTION VALUE="#37680">Iª-IIae q. 96 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
119 document.write('<OPTION VALUE="#37681">Iª-IIae q. 96 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
120 document.write('<OPTION VALUE="#37682">Iª-IIae q. 96 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
121 document.write('<OPTION VALUE="#37683">Iª-IIae q. 96 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
122 document.write('<OPTION VALUE="#37684">Iª-IIae q. 96 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
123 document.write('<OPTION VALUE="#37685">Iª-IIae q. 96 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
124 document.write('<OPTION VALUE="#37686">Iª-IIae q. 96 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
125 document.write('<OPTION VALUE="#37687">Iª-IIae q. 96 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
126 document.write('<OPTION VALUE="#37688">Iª-IIae q. 96 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
127 document.write('<OPTION VALUE="#37689">Iª-IIae q. 96 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
128 document.write('<OPTION VALUE="#37690">Iª-IIae q. 96 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
129 document.write('<OPTION VALUE="#37691">Iª-IIae q. 96 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
130 document.write('<OPTION VALUE="#37692">Iª-IIae q. 96 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
131 document.write('<OPTION VALUE="#37693">Iª-IIae q. 96 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
132 document.write('<OPTION VALUE="#37694">Iª-IIae q. 96 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
133 document.write('<OPTION VALUE="#37695">Iª-IIae q. 96 a. 5 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
134 document.write('<OPTION VALUE="#37696">Iª-IIae q. 96 a. 5 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
135 document.write('<OPTION VALUE="#37697">Iª-IIae q. 96 a. 5 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
136 document.write('<OPTION VALUE="#37698">Iª-IIae q. 96 a. 5 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
137 document.write('<OPTION VALUE="#37699">Iª-IIae q. 96 a. 5 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
138 document.write('<OPTION VALUE="#37700">Iª-IIae q. 96 a. 5 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
139 document.write('<OPTION VALUE="#37701">Iª-IIae q. 96 a. 5 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
140 document.write('<OPTION VALUE="#37702">Iª-IIae q. 96 a. 5 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
141 document.write('<OPTION VALUE="#37703">Iª-IIae q. 96 a. 6 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
142 document.write('<OPTION VALUE="#37704">Iª-IIae q. 96 a. 6 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
143 document.write('<OPTION VALUE="#37705">Iª-IIae q. 96 a. 6 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
144 document.write('<OPTION VALUE="#37706">Iª-IIae q. 96 a. 6 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
145 document.write('<OPTION VALUE="#37707">Iª-IIae q. 96 a. 6 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
146 document.write('<OPTION VALUE="#37708">Iª-IIae q. 96 a. 6 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
147 document.write('<OPTION VALUE="#37709">Iª-IIae q. 96 a. 6 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
148 document.write('<OPTION VALUE="#37710">Iª-IIae q. 96 a. 6 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
149 document.write('<OPTION VALUE="#37711">Iª-IIae q. 97 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
150 document.write('<OPTION VALUE="#37712">Iª-IIae q. 97 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
151 document.write('<OPTION VALUE="#37713">Iª-IIae q. 97 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
152 document.write('<OPTION VALUE="#37714">Iª-IIae q. 97 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
153 document.write('<OPTION VALUE="#37715">Iª-IIae q. 97 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
154 document.write('<OPTION VALUE="#37716">Iª-IIae q. 97 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
155 document.write('<OPTION VALUE="#37717">Iª-IIae q. 97 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
156 document.write('<OPTION VALUE="#37718">Iª-IIae q. 97 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
157 document.write('<OPTION VALUE="#37719">Iª-IIae q. 97 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
158 document.write('<OPTION VALUE="#37720">Iª-IIae q. 97 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
159 document.write('<OPTION VALUE="#37721">Iª-IIae q. 97 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
160 document.write('<OPTION VALUE="#37722">Iª-IIae q. 97 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
161 document.write('<OPTION VALUE="#37723">Iª-IIae q. 97 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
162 document.write('<OPTION VALUE="#37724">Iª-IIae q. 97 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
163 document.write('<OPTION VALUE="#37725">Iª-IIae q. 97 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
164 document.write('<OPTION VALUE="#37726">Iª-IIae q. 97 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
165 document.write('<OPTION VALUE="#37727">Iª-IIae q. 97 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
166 document.write('<OPTION VALUE="#37728">Iª-IIae q. 97 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
167 document.write('<OPTION VALUE="#37729">Iª-IIae q. 97 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
168 document.write('<OPTION VALUE="#37730">Iª-IIae q. 97 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
169 document.write('<OPTION VALUE="#37731">Iª-IIae q. 97 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
170 document.write('<OPTION VALUE="#37732">Iª-IIae q. 97 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
171 document.write('<OPTION VALUE="#37733">Iª-IIae q. 97 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
172 document.write('<OPTION VALUE="#37734">Iª-IIae q. 97 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
173 document.write('<OPTION VALUE="#37735">Iª-IIae q. 97 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
174 document.write('<OPTION VALUE="#37736">Iª-IIae q. 97 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
175 document.write('<OPTION VALUE="#37737">Iª-IIae q. 97 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
176 document.write('<OPTION VALUE="#37738">Iª-IIae q. 97 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
177 document.write('<OPTION VALUE="#37739">Iª-IIae q. 97 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
178 document.write('<OPTION VALUE="#37740">Iª-IIae q. 97 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
179 document.write('<OPTION VALUE="#37741">Iª-IIae q. 97 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
180 document.write('<OPTION VALUE="#37742">Iª-IIae q. 97 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
181 document.write('<OPTION VALUE="#37743">Iª-IIae q. 97 a. 4 ad 3'); |
| 28 | 182 document.write('<\/SELECT>'); |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
183 document.write('<BR><BR>'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
184 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); |
| 28 | 185 document.write('<\/FORM>'); |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
186 // --> |
| 28 | 187 //]]> |
| 188 </script><br /> | |
| 189 <hr /> | |
| 190 <br /></div> | |
| 191 <div class="D">Quaestio 95</div> | |
| 192 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 193 <p title="I-II q. 95 pr."><a name="37628"><span class="ref">[37628] | |
| 194 Iª-IIae q. 95 pr.</span></a> Deinde considerandum est de lege | |
| 195 humana. Et primo quidem, de ipsa lege secundum se; secundo, de | |
| 196 potestate eius; tertio, de eius mutabilitate. Circa primum | |
| 197 quaeruntur quatuor. Primo, de utilitate ipsius. Secundo, de origine | |
| 198 eius. Tertio, de qualitate ipsius. Quarto, de divisione | |
| 199 eiusdem.</p> | |
| 200 <br /> | |
| 201 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 202 <p title="I-II q. 95 a. 1 arg. 1"><a name="37629"><span class= | |
| 203 "ref">[37629] Iª-IIae q. 95 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 204 sic proceditur. Videtur quod non fuerit utile aliquas leges poni ab | |
| 205 hominibus. Intentio enim cuiuslibet legis est ut per eam homines | |
| 206 fiant boni, sicut supra dictum est. Sed homines magis inducuntur ad | |
| 207 bonum voluntarii per monitiones, quam coacti per leges. Ergo non | |
| 208 fuit necessarium leges ponere.</p> | |
| 209 <p title="I-II q. 95 a. 1 arg. 2"><a name="37630"><span class= | |
| 210 "ref">[37630] Iª-IIae q. 95 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 211 sicut dicit philosophus, in V Ethic., <i>ad iudicem confugiunt | |
| 212 homines sicut ad iustum animatum</i>. Sed iustitia animata est | |
| 213 melior quam inanimata, quae legibus continetur. Ergo melius fuisset | |
| 214 ut executio iustitiae committeretur arbitrio iudicum, quam quod | |
| 215 super hoc lex aliqua ederetur.</p> | |
| 216 <p title="I-II q. 95 a. 1 arg. 3"><a name="37631"><span class= | |
| 217 "ref">[37631] Iª-IIae q. 95 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 218 lex omnis directiva est actuum humanorum, ut ex supradictis patet. | |
| 219 Sed cum humani actus consistant in singularibus, quae sunt | |
| 220 infinita, non possunt ea quae ad directionem humanorum actuum | |
| 221 pertinent, sufficienter considerari, nisi ab aliquo sapiente, qui | |
| 222 inspiciat singula. Ergo melius fuisset arbitrio sapientum dirigi | |
| 223 actus humanos, quam aliqua lege posita. Ergo non fuit necessarium | |
| 224 leges humanas ponere.</p> | |
| 225 <p title="I-II q. 95 a. 1 s. c."><a name="37632"><span class= | |
| 226 "ref">[37632] Iª-IIae q. 95 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 227 est quod Isidorus dicit, in libro Etymol., <i>factae sunt leges ut | |
| 228 earum metu humana coerceretur audacia, tutaque sit inter improbos | |
| 229 innocentia, et in ipsis improbis formidato supplicio refrenetur | |
| 230 nocendi facultas</i>. Sed haec sunt maxime necessaria humano | |
| 231 generi. Ergo necessarium fuit ponere leges humanas.</p> | |
| 232 <p title="I-II q. 95 a. 1 co."><a name="37633"><span class= | |
| 233 "ref">[37633] Iª-IIae q. 95 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 234 dicendum quod, sicut ex supradictis patet, homini naturaliter inest | |
| 235 quaedam aptitudo ad virtutem; sed ipsa virtutis perfectio necesse | |
| 236 est quod homini adveniat per aliquam disciplinam. Sicut etiam | |
| 237 videmus quod per aliquam industriam subvenitur homini in suis | |
| 238 necessitatibus, puta in cibo et vestitu, quorum initia quaedam | |
| 239 habet a natura, scilicet rationem et manus, non autem ipsum | |
| 240 complementum, sicut cetera animalia, quibus natura dedit | |
| 241 sufficienter tegumentum et cibum. Ad hanc autem disciplinam non de | |
| 242 facili invenitur homo sibi sufficiens. Quia perfectio virtutis | |
| 243 praecipue consistit in retrahendo hominem ab indebitis | |
| 244 delectationibus, ad quas praecipue homines sunt proni, et maxime | |
| 245 iuvenes, circa quos efficacior est disciplina. Et ideo oportet quod | |
| 246 huiusmodi disciplinam, per quam ad virtutem perveniatur, homines ab | |
| 247 alio sortiantur. Et quidem quantum ad illos iuvenes qui sunt proni | |
| 248 ad actus virtutum, ex bona dispositione naturae, vel consuetudine, | |
| 249 vel magis divino munere, sufficit disciplina paterna, quae est per | |
| 250 monitiones. Sed quia inveniuntur quidam protervi et ad vitia proni, | |
| 251 qui verbis de facili moveri non possunt; necessarium fuit ut per | |
| 252 vim et metum cohiberentur a malo, ut saltem sic male facere | |
| 253 desistentes, et aliis quietam vitam redderent, et ipsi tandem per | |
| 254 huiusmodi assuetudinem ad hoc perducerentur quod voluntarie | |
| 255 facerent quae prius metu implebant, et sic fierent virtuosi. | |
| 256 Huiusmodi autem disciplina cogens metu poenae, est disciplina | |
| 257 legum. Unde necessarium fuit ad pacem hominum et virtutem, ut leges | |
| 258 ponerentur, quia sicut philosophus dicit, in I Polit., <i>sicut | |
| 259 homo, si sit perfectus virtute, est optimum animalium; sic, si sit | |
| 260 separatus a lege et iustitia, est pessimum omnium</i>; quia homo | |
| 261 habet arma rationis ad explendas concupiscentias et saevitias, quae | |
| 262 non habent alia animalia.</p> | |
| 263 <p title="I-II q. 95 a. 1 ad 1"><a name="37634"><span class= | |
| 264 "ref">[37634] Iª-IIae q. 95 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 265 ergo dicendum quod homines bene dispositi melius inducuntur ad | |
| 266 virtutem monitionibus voluntariis quam coactione, sed quidam male | |
| 267 dispositi non ducuntur ad virtutem nisi cogantur.</p> | |
| 268 <p title="I-II q. 95 a. 1 ad 2"><a name="37635"><span class= | |
| 269 "ref">[37635] Iª-IIae q. 95 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 270 dicendum quod, sicut philosophus dicit, I Rhetor., <i>melius est | |
| 271 omnia ordinari lege, quam dimittere iudicum arbitrio</i>. Et hoc | |
| 272 propter tria. Primo quidem, quia facilius est invenire paucos | |
| 273 sapientes, qui sufficiant ad rectas leges ponendas, quam multos, | |
| 274 qui requirerentur ad recte iudicandum de singulis. Secundo, quia | |
| 275 illi qui leges ponunt, ex multo tempore considerant quid lege | |
| 276 ferendum sit, sed iudicia de singularibus factis fiunt ex casibus | |
| 277 subito exortis. Facilius autem ex multis consideratis potest homo | |
| 278 videre quid rectum sit, quam solum ex aliquo uno facto. Tertio, | |
| 279 quia legislatores iudicant in universali, et de futuris, sed | |
| 280 homines iudiciis praesidentes iudicant de praesentibus, ad quae | |
| 281 afficiuntur amore vel odio, aut aliqua cupiditate; et sic eorum | |
| 282 depravatur iudicium. Quia ergo iustitia animata iudicis non | |
| 283 invenitur in multis; et quia flexibilis est; ideo necessarium fuit, | |
| 284 in quibuscumque est possibile, legem determinare quid iudicandum | |
| 285 sit, et paucissima arbitrio hominum committere.</p> | |
| 286 <p title="I-II q. 95 a. 1 ad 3"><a name="37636"><span class= | |
| 287 "ref">[37636] Iª-IIae q. 95 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 288 dicendum quod quaedam singularia, quae non possunt lege | |
| 289 comprehendi, necesse est committere iudicibus, ut ibidem | |
| 290 philosophus dicit, puta de eo quod est factum esse vel non esse, et | |
| 291 de aliis huiusmodi.</p> | |
| 292 <br /> | |
| 293 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 294 <p title="I-II q. 95 a. 2 arg. 1"><a name="37637"><span class= | |
| 295 "ref">[37637] Iª-IIae q. 95 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum | |
| 296 sic proceditur. Videtur quod non omnis lex humanitus posita a lege | |
| 297 naturali derivetur. Dicit enim philosophus, in V Ethic., quod | |
| 298 <i>iustum legale est quod ex principio quidem nihil differt utrum | |
| 299 sic vel aliter fiat</i>. Sed in his quae oriuntur ex lege naturali, | |
| 300 differt utrum sic vel aliter fiat. Ergo ea quae sunt legibus | |
| 301 humanis statuta, non omnia derivantur a lege naturae.</p> | |
| 302 <p title="I-II q. 95 a. 2 arg. 2"><a name="37638"><span class= | |
| 303 "ref">[37638] Iª-IIae q. 95 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 304 ius positivum dividitur contra ius naturale, ut patet per Isidorum, | |
| 305 in libro Etymol., et per philosophum, in V Ethic. Sed ea quae | |
| 306 derivantur a principiis communibus legis naturae sicut | |
| 307 conclusiones, pertinent ad legem naturae, ut supra dictum est. Ergo | |
| 308 ea quae sunt de lege humana, non derivantur a lege naturae.</p> | |
| 309 <p title="I-II q. 95 a. 2 arg. 3"><a name="37639"><span class= | |
| 310 "ref">[37639] Iª-IIae q. 95 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 311 lex naturae est eadem apud omnes, dicit enim philosophus, in V | |
| 312 Ethic., quod <i>naturale iustum est quod ubique habet eandem | |
| 313 potentiam</i>. Si igitur leges humanae a naturali lege | |
| 314 derivarentur, sequeretur quod etiam ipsae essent eaedem apud omnes. | |
| 315 Quod patet esse falsum.</p> | |
| 316 <p title="I-II q. 95 a. 2 arg. 4"><a name="37640"><span class= | |
| 317 "ref">[37640] Iª-IIae q. 95 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 318 eorum quae a lege naturali derivantur, potest aliqua ratio | |
| 319 assignari. Sed non omnium quae a maioribus lege statuta sunt, ratio | |
| 320 reddi potest, ut iurisperitus dicit. Ergo non omnes leges humanae | |
| 321 derivantur a lege naturali.</p> | |
| 322 <p title="I-II q. 95 a. 2 s. c."><a name="37641"><span class= | |
| 323 "ref">[37641] Iª-IIae q. 95 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 324 est quod Tullius dicit, in sua Rhetor., <i>res a natura profectas, | |
| 325 et a consuetudine probatas, legum metus et religio sanxit</i>.</p> | |
| 326 <p title="I-II q. 95 a. 2 co."><a name="37642"><span class= | |
| 327 "ref">[37642] Iª-IIae q. 95 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 328 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in I de Lib. Arb., <i>non | |
| 329 videtur esse lex, quae iusta non fuerit</i>. Unde inquantum habet | |
| 330 de iustitia, intantum habet de virtute legis. In rebus autem | |
| 331 humanis dicitur esse aliquid iustum ex eo quod est rectum secundum | |
| 332 regulam rationis. Rationis autem prima regula est lex naturae, ut | |
| 333 ex supradictis patet. Unde omnis lex humanitus posita intantum | |
| 334 habet de ratione legis, inquantum a lege naturae derivatur. Si vero | |
| 335 in aliquo, a lege naturali discordet, iam non erit lex sed legis | |
| 336 corruptio. Sed sciendum est quod a lege naturali dupliciter potest | |
| 337 aliquid derivari, uno modo, sicut conclusiones ex principiis; alio | |
| 338 modo, sicut determinationes quaedam aliquorum communium. Primus | |
| 339 quidem modus est similis ei quo in scientiis ex principiis | |
| 340 conclusiones demonstrativae producuntur. Secundo vero modo simile | |
| 341 est quod in artibus formae communes determinantur ad aliquid | |
| 342 speciale, sicut artifex formam communem domus necesse est quod | |
| 343 determinet ad hanc vel illam domus figuram. Derivantur ergo quaedam | |
| 344 a principiis communibus legis naturae per modum conclusionum, sicut | |
| 345 hoc quod est non esse occidendum, ut conclusio quaedam derivari | |
| 346 potest ab eo quod est nulli esse malum faciendum. Quaedam vero per | |
| 347 modum determinationis, sicut lex naturae habet quod ille qui | |
| 348 peccat, puniatur; sed quod tali poena puniatur, hoc est quaedam | |
| 349 determinatio legis naturae. Utraque igitur inveniuntur in lege | |
| 350 humana posita. Sed ea quae sunt primi modi, continentur lege humana | |
| 351 non tanquam sint solum lege posita, sed habent etiam aliquid | |
| 352 vigoris ex lege naturali. Sed ea quae sunt secundi modi, ex sola | |
| 353 lege humana vigorem habent.</p> | |
| 354 <p title="I-II q. 95 a. 2 ad 1"><a name="37643"><span class= | |
| 355 "ref">[37643] Iª-IIae q. 95 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 356 ergo dicendum quod philosophus loquitur de illis quae sunt lege | |
| 357 posita per determinationem vel specificationem quandam praeceptorum | |
| 358 legis naturae.</p> | |
| 359 <p title="I-II q. 95 a. 2 ad 2"><a name="37644"><span class= | |
| 360 "ref">[37644] Iª-IIae q. 95 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 361 dicendum quod ratio illa procedit de his quae derivantur a lege | |
| 362 naturae tanquam conclusiones.</p> | |
| 363 <p title="I-II q. 95 a. 2 ad 3"><a name="37645"><span class= | |
| 364 "ref">[37645] Iª-IIae q. 95 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 365 dicendum quod principia communia legis naturae non possunt eodem | |
| 366 modo applicari omnibus, propter multam varietatem rerum humanarum. | |
| 367 Et exinde provenit diversitas legis positivae apud diversos.</p> | |
| 368 <p title="I-II q. 95 a. 2 ad 4"><a name="37646"><span class= | |
| 369 "ref">[37646] Iª-IIae q. 95 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 370 dicendum quod verbum illud iurisperiti intelligendum est in his | |
| 371 quae sunt introducta a maioribus circa particulares determinationes | |
| 372 legis naturalis; ad quas quidem determinationes se habet expertorum | |
| 373 et prudentum iudicium sicut ad quaedam principia; inquantum | |
| 374 scilicet statim vident quid congruentius sit particulariter | |
| 375 determinari. Unde philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>in | |
| 376 talibus oportet attendere expertorum et seniorum vel prudentum | |
| 377 indemonstrabilibus enuntiationibus et opinionibus, non minus quam | |
| 378 demonstrationibus</i>.</p> | |
| 379 <br /> | |
| 380 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 381 <p title="I-II q. 95 a. 3 arg. 1"><a name="37647"><span class= | |
| 382 "ref">[37647] Iª-IIae q. 95 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 383 sic proceditur. Videtur quod Isidorus inconvenienter qualitatem | |
| 384 legis positivae describat, dicens, <i>erit lex honesta, iusta, | |
| 385 possibilis secundum naturam, secundum consuetudinem patriae, loco | |
| 386 temporique conveniens, necessaria, utilis; manifesta quoque, ne | |
| 387 aliquid per obscuritatem in captionem contineat; nullo privato | |
| 388 commodo, sed pro communi utilitate civium scripta</i>. Supra enim | |
| 389 in tribus conditionibus qualitatem legis explicaverat, dicens, | |
| 390 <i>lex erit omne quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni | |
| 391 congruat, quod disciplinae conveniat, quod saluti proficiat</i>. | |
| 392 Ergo superflue postmodum conditiones legis multiplicat.</p> | |
| 393 <p title="I-II q. 95 a. 3 arg. 2"><a name="37648"><span class= | |
| 394 "ref">[37648] Iª-IIae q. 95 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 395 iustitia pars est honestatis; ut Tullius dicit, in I de Offic. Ergo | |
| 396 postquam dixerat honesta, superflue additur iusta.</p> | |
| 397 <p title="I-II q. 95 a. 3 arg. 3"><a name="37649"><span class= | |
| 398 "ref">[37649] Iª-IIae q. 95 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 399 lex scripta, secundum Isidorum, contra consuetudinem dividitur. Non | |
| 400 ergo debuit in definitione legis poni quod esset secundum | |
| 401 consuetudinem patriae.</p> | |
| 402 <p title="I-II q. 95 a. 3 arg. 4"><a name="37650"><span class= | |
| 403 "ref">[37650] Iª-IIae q. 95 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 404 necessarium dupliciter dicitur. Scilicet id quod est necessarium | |
| 405 simpliciter, quod impossibile est aliter se habere, et huiusmodi | |
| 406 necessarium non subiacet humano iudicio, unde talis necessitas ad | |
| 407 legem humanam non pertinet. Est etiam aliquid necessarium propter | |
| 408 finem, et talis necessitas idem est quod utilitas. Ergo superflue | |
| 409 utrumque ponitur, necessaria et utilis.</p> | |
| 410 <p title="I-II q. 95 a. 3 s. c."><a name="37651"><span class= | |
| 411 "ref">[37651] Iª-IIae q. 95 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 412 est auctoritas ipsius Isidori.</p> | |
| 413 <p title="I-II q. 95 a. 3 co."><a name="37652"><span class= | |
| 414 "ref">[37652] Iª-IIae q. 95 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 415 dicendum quod uniuscuiusque rei quae est propter finem, necesse est | |
| 416 quod forma determinetur secundum proportionem ad finem; sicut forma | |
| 417 serrae talis est qualis convenit sectioni; ut patet in II Physic. | |
| 418 Quaelibet etiam res recta et mensurata oportet quod habeat formam | |
| 419 proportionalem suae regulae et mensurae. Lex autem humana utrumque | |
| 420 habet, quia et est aliquid ordinatum ad finem; et est quaedam | |
| 421 regula vel mensura regulata vel mensurata quadam superiori mensura; | |
| 422 quae quidem est duplex, scilicet lex divina et lex naturae, ut ex | |
| 423 supradictis patet. Finis autem humanae legis est utilitas hominum; | |
| 424 sicut etiam iurisperitus dicit. Et ideo Isidorus in conditione | |
| 425 legis, primo quidem tria posuit, scilicet quod religioni congruat, | |
| 426 inquantum scilicet est proportionata legi divinae; quod disciplinae | |
| 427 conveniat, inquantum est proportionata legi naturae; quod saluti | |
| 428 proficiat, inquantum est proportionata utilitati humanae. Et ad | |
| 429 haec tria omnes aliae conditiones quas postea ponit, reducuntur. | |
| 430 Nam quod dicitur honesta, refertur ad hoc quod religioni congruat. | |
| 431 Quod autem subditur, <i>iusta, possibilis secundum naturam, | |
| 432 secundum consuetudinem patriae, loco temporique conveniens</i>, | |
| 433 additur ad hoc quod conveniat disciplinae. Attenditur enim humana | |
| 434 disciplina primum quidem quantum ad ordinem rationis, qui | |
| 435 importatur in hoc quod dicitur iusta. Secundo, quantum ad | |
| 436 facultatem agentium. Debet enim esse disciplina conveniens | |
| 437 unicuique secundum suam possibilitatem, observata etiam | |
| 438 possibilitate naturae (non enim eadem sunt imponenda pueris, quae | |
| 439 imponuntur viris perfectis); et secundum humanam consuetudinem; non | |
| 440 enim potest homo solus in societate vivere, aliis morem non gerens. | |
| 441 Tertio, quantum ad debitas circumstantias, dicit, loco temporique | |
| 442 conveniens. Quod vero subditur, necessaria, utilis, etc., refertur | |
| 443 ad hoc quod expediat saluti, ut necessitas referatur ad remotionem | |
| 444 malorum; utilitas, ad consecutionem bonorum; manifestatio vero, ad | |
| 445 cavendum nocumentum quod ex ipsa lege posset provenire. Et quia, | |
| 446 sicut supra dictum est, lex ordinatur ad bonum commune, hoc ipsum | |
| 447 in ultima parte determinationis ostenditur.</p> | |
| 448 <p title="I-II q. 95 a. 3 ad arg."><a name="37653"><span class= | |
| 449 "ref">[37653] Iª-IIae q. 95 a. 3 ad arg.</span></a> Et per hoc | |
| 450 patet responsio ad obiecta.</p> | |
| 451 <br /> | |
| 452 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 453 <p title="I-II q. 95 a. 4 arg. 1"><a name="37654"><span class= | |
| 454 "ref">[37654] Iª-IIae q. 95 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 455 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter Isidorus divisionem | |
| 456 legum humanarum ponat, sive iuris humani. Sub hoc enim iure | |
| 457 comprehendit ius gentium, quod ideo sic nominatur, ut ipse dicit, | |
| 458 quia eo omnes fere gentes utuntur. Sed sicut ipse dicit, <i>ius | |
| 459 naturale est quod est commune omnium nationum</i>. Ergo ius gentium | |
| 460 non continetur sub iure positivo humano, sed magis sub iure | |
| 461 naturali.</p> | |
| 462 <p title="I-II q. 95 a. 4 arg. 2"><a name="37655"><span class= | |
| 463 "ref">[37655] Iª-IIae q. 95 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 464 ea quae habent eandem vim, non videntur formaliter differre, sed | |
| 465 solum materialiter. Sed leges, plebiscita, senatusconsulta, et alia | |
| 466 huiusmodi quae ponit, omnia habent eandem vim. Ergo videtur quod | |
| 467 non differant nisi materialiter. Sed talis distinctio in arte non | |
| 468 est curanda, cum possit esse in infinitum. Ergo inconvenienter | |
| 469 huiusmodi divisio humanarum legum introducitur.</p> | |
| 470 <p title="I-II q. 95 a. 4 arg. 3"><a name="37656"><span class= | |
| 471 "ref">[37656] Iª-IIae q. 95 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 472 sicut in civitate sunt principes et sacerdotes et milites, ita | |
| 473 etiam sunt et alia hominum officia. Ergo videtur quod, sicut | |
| 474 ponitur quoddam ius militare, et ius publicum, quod consistit in | |
| 475 sacerdotibus et magistratibus; ita etiam debeant poni alia iura, ad | |
| 476 alia officia civitatis pertinentia.</p> | |
| 477 <p title="I-II q. 95 a. 4 arg. 4"><a name="37657"><span class= | |
| 478 "ref">[37657] Iª-IIae q. 95 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 479 ea quae sunt per accidens, sunt praetermittenda. Sed accidit legi | |
| 480 ut ab hoc vel illo homine feratur. Ergo inconvenienter ponitur | |
| 481 divisio legum humanarum ex nominibus legislatorum, ut scilicet | |
| 482 quaedam dicatur Cornelia, quaedam Falcidia, et cetera.</p> | |
| 483 <p title="I-II q. 95 a. 4 s. c."><a name="37658"><span class= | |
| 484 "ref">[37658] Iª-IIae q. 95 a. 4 s. c.</span></a> In | |
| 485 contrarium auctoritas Isidori sufficiat.</p> | |
| 486 <p title="I-II q. 95 a. 4 co."><a name="37659"><span class= | |
| 487 "ref">[37659] Iª-IIae q. 95 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 488 dicendum quod unumquodque potest per se dividi secundum id quod in | |
| 489 eius ratione continetur. Sicut in ratione animalis continetur | |
| 490 anima, quae est rationalis vel irrationalis, et ideo animal proprie | |
| 491 et per se dividitur secundum rationale et irrationale; non autem | |
| 492 secundum album et nigrum, quae sunt omnino praeter rationem eius. | |
| 493 Sunt autem multa de ratione legis humanae, secundum quorum | |
| 494 quodlibet lex humana proprie et per se dividi potest. Est enim | |
| 495 primo de ratione legis humanae quod sit derivata a lege naturae, ut | |
| 496 ex dictis patet. Et secundum hoc dividitur ius positivum in ius | |
| 497 gentium et ius civile, secundum duos modos quibus aliquid derivatur | |
| 498 a lege naturae, ut supra dictum est. Nam ad ius gentium pertinent | |
| 499 ea quae derivantur ex lege naturae sicut conclusiones ex | |
| 500 principiis, ut iustae emptiones, venditiones, et alia huiusmodi, | |
| 501 sine quibus homines ad invicem convivere non possent; quod est de | |
| 502 lege naturae, quia homo est naturaliter animal sociale, ut probatur | |
| 503 in I Polit. Quae vero derivantur a lege naturae per modum | |
| 504 particularis determinationis, pertinent ad ius civile, secundum | |
| 505 quod quaelibet civitas aliquid sibi accommodum determinat. Secundo | |
| 506 est de ratione legis humanae quod ordinetur ad bonum commune | |
| 507 civitatis. Et secundum hoc lex humana dividi potest secundum | |
| 508 diversitatem eorum qui specialiter dant operam ad bonum commune, | |
| 509 sicut sacerdotes, pro populo Deum orantes; principes, populum | |
| 510 gubernantes; et milites, pro salute populi pugnantes. Et ideo istis | |
| 511 hominibus specialia quaedam iura aptantur. Tertio est de ratione | |
| 512 legis humanae ut instituatur a gubernante communitatem civitatis, | |
| 513 sicut supra dictum est. Et secundum hoc distinguuntur leges humanae | |
| 514 secundum diversa regimina civitatum. Quorum unum, secundum | |
| 515 philosophum, in III Polit., est regnum, quando scilicet civitas | |
| 516 gubernatur ab uno, et secundum hoc accipiuntur constitutiones | |
| 517 principum. Aliud vero regimen est aristocratia, idest principatus | |
| 518 optimorum, vel optimatum, et secundum hoc sumuntur responsa | |
| 519 prudentum, et etiam senatusconsulta. Aliud regimen est oligarchia, | |
| 520 idest principatus paucorum divitum et potentum, et secundum hoc | |
| 521 sumitur ius praetorium, quod etiam honorarium dicitur. Aliud autem | |
| 522 regimen est populi, quod nominatur democratia, et secundum hoc | |
| 523 sumuntur plebiscita. Aliud autem est tyrannicum, quod est omnino | |
| 524 corruptum, unde ex hoc non sumitur aliqua lex. Est etiam aliquod | |
| 525 regimen ex istis commixtum, quod est optimum, et secundum hoc | |
| 526 sumitur lex, <i>quam maiores natu simul cum plebibus sanxerunt</i>, | |
| 527 ut Isidorus dicit. Quarto vero de ratione legis humanae est quod | |
| 528 sit directiva humanorum actuum. Et secundum hoc, secundum diversa | |
| 529 de quibus leges feruntur, distinguuntur leges, quae interdum ab | |
| 530 auctoribus nominantur, sicut distinguitur lex Iulia de adulteriis, | |
| 531 lex Cornelia de sicariis, et sic de aliis, non propter auctores, | |
| 532 sed propter res de quibus sunt.</p> | |
| 533 <p title="I-II q. 95 a. 4 ad 1"><a name="37660"><span class= | |
| 534 "ref">[37660] Iª-IIae q. 95 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 535 ergo dicendum quod ius gentium est quidem aliquo modo naturale | |
| 536 homini, secundum quod est rationalis, inquantum derivatur a lege | |
| 537 naturali per modum conclusionis quae non est multum remota a | |
| 538 principiis. Unde de facili in huiusmodi homines consenserunt. | |
| 539 Distinguitur tamen a lege naturali, maxime ab eo quod est omnibus | |
| 540 animalibus communis.</p> | |
| 541 <p title="I-II q. 95 a. 4 ad 2"><a name="37661"><span class= | |
| 542 "ref">[37661] Iª-IIae q. 95 a. 4 ad 2</span></a> Ad alia patet | |
| 543 responsio ex his quae dicta sunt.</p> | |
| 544 <br /> | |
| 545 <div class="D">Quaestio 96</div> | |
| 546 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 547 <p title="I-II q. 96 pr."><a name="37662"><span class="ref">[37662] | |
| 548 Iª-IIae q. 96 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 549 potestate legis humanae. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum | |
| 550 lex humana debeat poni in communi. Secundo, utrum lex humana debeat | |
| 551 omnia vitia cohibere. Tertio, utrum omnium virtutum actus habeat | |
| 552 ordinare. Quarto, utrum imponat homini necessitatem quantum ad | |
| 553 forum conscientiae. Quinto, utrum omnes homines legi humanae | |
| 554 subdantur. Sexto, utrum his qui sunt sub lege, liceat agere praeter | |
| 555 verba legis.</p> | |
| 556 <br /> | |
| 557 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 558 <p title="I-II q. 96 a. 1 arg. 1"><a name="37663"><span class= | |
| 559 "ref">[37663] Iª-IIae q. 96 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 560 sic proceditur. Videtur quod lex humana non debeat poni in communi, | |
| 561 sed magis in particulari. Dicit enim philosophus, in V Ethic., quod | |
| 562 <i>legalia sunt quaecumque in singularibus lege ponunt; et etiam | |
| 563 sententialia</i>, quae sunt etiam singularia, quia de singularibus | |
| 564 actibus sententiae feruntur. Ergo lex non solum ponitur in communi, | |
| 565 sed etiam in singulari.</p> | |
| 566 <p title="I-II q. 96 a. 1 arg. 2"><a name="37664"><span class= | |
| 567 "ref">[37664] Iª-IIae q. 96 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 568 lex est directiva humanorum actuum, ut supra dictum est. Sed humani | |
| 569 actus in singularibus consistunt. Ergo leges humanae non debent in | |
| 570 universali ferri, sed magis in singulari.</p> | |
| 571 <p title="I-II q. 96 a. 1 arg. 3"><a name="37665"><span class= | |
| 572 "ref">[37665] Iª-IIae q. 96 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 573 lex est regula et mensura humanorum actuum, ut supra dictum est. | |
| 574 Sed mensura debet esse certissima, ut dicitur in X Metaphys. Cum | |
| 575 ergo in actibus humanis non possit esse aliquod universale certum, | |
| 576 quin in particularibus deficiat; videtur quod necesse sit leges non | |
| 577 in universali, sed in singulari poni.</p> | |
| 578 <p title="I-II q. 96 a. 1 s. c."><a name="37666"><span class= | |
| 579 "ref">[37666] Iª-IIae q. 96 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 580 est quod iurisperitus dicit, quod <i>iura constitui oportet in his | |
| 581 quae saepius accidunt, ex his autem quae forte uno casu accidere | |
| 582 possunt, iura non constituuntur</i>.</p> | |
| 583 <p title="I-II q. 96 a. 1 co."><a name="37667"><span class= | |
| 584 "ref">[37667] Iª-IIae q. 96 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 585 dicendum quod unumquodque quod est propter finem, necesse est quod | |
| 586 sit fini proportionatum. Finis autem legis est bonum commune, quia, | |
| 587 ut Isidorus dicit, in libro Etymol., <i>nullo privato commodo, sed | |
| 588 pro communi utilitate civium lex debet esse conscripta</i>. Unde | |
| 589 oportet leges humanas esse proportionatas ad bonum commune. Bonum | |
| 590 autem commune constat ex multis. Et ideo oportet quod lex ad multa | |
| 591 respiciat, et secundum personas, et secundum negotia, et secundum | |
| 592 tempora. Constituitur enim communitas civitatis ex multis personis; | |
| 593 et eius bonum per multiplices actiones procuratur; nec ad hoc solum | |
| 594 instituitur quod aliquo modico tempore duret, sed quod omni tempore | |
| 595 perseveret per civium successionem, ut Augustinus dicit, in XXII de | |
| 596 Civ. Dei.</p> | |
| 597 <p title="I-II q. 96 a. 1 ad 1"><a name="37668"><span class= | |
| 598 "ref">[37668] Iª-IIae q. 96 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 599 ergo dicendum quod philosophus in V Ethic. ponit tres partes iusti | |
| 600 legalis, quod est ius positivum. Sunt enim quaedam quae simpliciter | |
| 601 in communi ponuntur. Et haec sunt leges communes. Et quantum ad | |
| 602 huiusmodi, dicit quod <i>legale est quod ex principio quidem nihil | |
| 603 differt sic vel aliter, quando autem ponitur, differt</i>, puta | |
| 604 quod captivi statuto pretio redimantur. Quaedam vero sunt quae sunt | |
| 605 communia quantum ad aliquid, et singularia quantum ad aliquid. Et | |
| 606 huiusmodi dicuntur privilegia, quasi leges privatae, quia | |
| 607 respiciunt singulares personas, et tamen potestas eorum extenditur | |
| 608 ad multa negotia. Et quantum ad hoc, subdit, <i>adhuc quaecumque in | |
| 609 singularibus lege ponunt</i>. Dicuntur etiam quaedam legalia, non | |
| 610 quia sint leges, sed propter applicationem legum communium ad | |
| 611 aliqua particularia facta; sicut sunt sententiae, quae pro iure | |
| 612 habentur. Et quantum ad hoc, subdit, et sententialia.</p> | |
| 613 <p title="I-II q. 96 a. 1 ad 2"><a name="37669"><span class= | |
| 614 "ref">[37669] Iª-IIae q. 96 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 615 dicendum quod illud quod est directivum, oportet esse plurium | |
| 616 directivum, unde in X Metaphys., philosophus dicit quod omnia quae | |
| 617 sunt unius generis, mensurantur aliquo uno, quod est primum in | |
| 618 genere illo. Si enim essent tot regulae vel mensurae quot sunt | |
| 619 mensurata vel regulata, cessaret utilitas regulae vel mensurae, | |
| 620 quae est ut ex uno multa possint cognosci. Et ita nulla esset | |
| 621 utilitas legis, si non se extenderet nisi ad unum singularem actum. | |
| 622 Ad singulares enim actus dirigendos dantur singularia praecepta | |
| 623 prudentium, sed lex est praeceptum commune, ut supra dictum | |
| 624 est.</p> | |
| 625 <p title="I-II q. 96 a. 1 ad 3"><a name="37670"><span class= | |
| 626 "ref">[37670] Iª-IIae q. 96 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 627 dicendum quod non est eadem certitudo quaerenda in omnibus, ut in I | |
| 628 Ethic. dicitur. Unde in rebus contingentibus, sicut sunt naturalia | |
| 629 et res humanae, sufficit talis certitudo ut aliquid sit verum ut in | |
| 630 pluribus, licet interdum deficiat in paucioribus.</p> | |
| 631 <br /> | |
| 632 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 633 <p title="I-II q. 96 a. 2 arg. 1"><a name="37671"><span class= | |
| 634 "ref">[37671] Iª-IIae q. 96 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum | |
| 635 sic proceditur. Videtur quod ad legem humanam pertineat omnia vitia | |
| 636 cohibere. Dicit enim Isidorus, in libro Etymol., quod <i>leges sunt | |
| 637 factae ut earum metu coerceatur audacia</i>. Non autem sufficienter | |
| 638 coerceretur, nisi quaelibet mala cohiberentur per legem. Ergo lex | |
| 639 humana debet quaelibet mala cohibere.</p> | |
| 640 <p title="I-II q. 96 a. 2 arg. 2"><a name="37672"><span class= | |
| 641 "ref">[37672] Iª-IIae q. 96 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 642 intentio legislatoris est cives facere virtuosos. Sed non potest | |
| 643 esse aliquis virtuosus, nisi ab omnibus vitiis compescatur. Ergo ad | |
| 644 legem humanam pertinet omnia vitia compescere.</p> | |
| 645 <p title="I-II q. 96 a. 2 arg. 3"><a name="37673"><span class= | |
| 646 "ref">[37673] Iª-IIae q. 96 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 647 lex humana a lege naturali derivatur, ut supra dictum est. Sed | |
| 648 omnia vitia repugnant legi naturae. Ergo lex humana omnia vitia | |
| 649 debet cohibere.</p> | |
| 650 <p title="I-II q. 96 a. 2 s. c."><a name="37674"><span class= | |
| 651 "ref">[37674] Iª-IIae q. 96 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 652 est quod dicitur in I de Lib. Arb., <i>videtur mihi legem istam | |
| 653 quae populo regendo scribitur, recte ista permittere, et divinam | |
| 654 providentiam vindicare</i>. Sed divina providentia non vindicat | |
| 655 nisi vitia. Ergo recte lex humana permittit aliqua vitia, non | |
| 656 cohibendo ipsa.</p> | |
| 657 <p title="I-II q. 96 a. 2 co."><a name="37675"><span class= | |
| 658 "ref">[37675] Iª-IIae q. 96 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 659 dicendum quod, sicut iam dictum est, lex ponitur ut quaedam regula | |
| 660 vel mensura humanorum actuum. Mensura autem debet esse homogenea | |
| 661 mensurato, ut dicitur in X Metaphys., diversa enim diversis | |
| 662 mensuris mensurantur. Unde oportet quod etiam leges imponantur | |
| 663 hominibus secundum eorum conditionem, quia, ut Isidorus dicit. | |
| 664 <i>Lex debet esse possibilis et secundum naturam, et secundum | |
| 665 consuetudinem patriae</i>. Potestas autem sive facultas operandi ex | |
| 666 interiori habitu seu dispositione procedit, non enim idem est | |
| 667 possibile ei qui non habet habitum virtutis, et virtuoso; sicut | |
| 668 etiam non est idem possibile puero et viro perfecto. Et propter hoc | |
| 669 non ponitur eadem lex pueris quae ponitur adultis, multa enim | |
| 670 pueris permittuntur quae in adultis lege puniuntur, vel etiam | |
| 671 vituperantur. Et similiter multa sunt permittenda hominibus non | |
| 672 perfectis virtute, quae non essent toleranda in hominibus | |
| 673 virtuosis. Lex autem humana ponitur multitudini hominum, in qua | |
| 674 maior pars est hominum non perfectorum virtute. Et ideo lege humana | |
| 675 non prohibentur omnia vitia, a quibus virtuosi abstinent; sed solum | |
| 676 graviora, a quibus possibile est maiorem partem multitudinis | |
| 677 abstinere; et praecipue quae sunt in nocumentum aliorum, sine | |
| 678 quorum prohibitione societas humana conservari non posset, sicut | |
| 679 prohibentur lege humana homicidia et furta et huiusmodi.</p> | |
| 680 <p title="I-II q. 96 a. 2 ad 1"><a name="37676"><span class= | |
| 681 "ref">[37676] Iª-IIae q. 96 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 682 ergo dicendum quod audacia pertinere videtur ad invasionem aliorum. | |
| 683 Unde praecipue pertinet ad illa peccata quibus iniuria proximis | |
| 684 irrogatur; quae lege humana prohibentur, ut dictum est.</p> | |
| 685 <p title="I-II q. 96 a. 2 ad 2"><a name="37677"><span class= | |
| 686 "ref">[37677] Iª-IIae q. 96 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 687 dicendum quod lex humana intendit homines inducere ad virtutem, non | |
| 688 subito, sed gradatim. Et ideo non statim multitudini imperfectorum | |
| 689 imponit ea quae sunt iam virtuosorum, ut scilicet ab omnibus malis | |
| 690 abstineant. Alioquin imperfecti, huiusmodi praecepta ferre non | |
| 691 valentes, in deteriora mala prorumperent, sicut dicitur Prov. XXX, | |
| 692 <i>qui nimis emungit, elicit sanguinem</i>; et Matth. IX dicitur | |
| 693 quod, si vinum novum, idest praecepta perfectae vitae, mittatur in | |
| 694 utres veteres, idest in homines imperfectos, utres rumpuntur, et | |
| 695 vinum effunditur, idest, praecepta contemnuntur, et homines ex | |
| 696 contemptu ad peiora mala prorumpunt.</p> | |
| 697 <p title="I-II q. 96 a. 2 ad 3"><a name="37678"><span class= | |
| 698 "ref">[37678] Iª-IIae q. 96 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 699 dicendum quod lex naturalis est quaedam participatio legis aeternae | |
| 700 in nobis, lex autem humana deficit a lege aeterna. Dicit enim | |
| 701 Augustinus, in I de Lib. Arb., <i>lex ista quae regendis | |
| 702 civitatibus fertur, multa concedit atque impunita relinquit, quae | |
| 703 per divinam providentiam vindicantur. Neque enim quia non omnia | |
| 704 facit, ideo quae facit, improbanda sunt</i>. Unde etiam lex humana | |
| 705 non omnia potest prohibere quae prohibet lex naturae.</p> | |
| 706 <br /> | |
| 707 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 708 <p title="I-II q. 96 a. 3 arg. 1"><a name="37679"><span class= | |
| 709 "ref">[37679] Iª-IIae q. 96 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 710 sic proceditur. Videtur quod lex humana non praecipiat actus omnium | |
| 711 virtutum. Actibus enim virtutum opponuntur actus vitiosi. Sed lex | |
| 712 humana non prohibet omnia vitia, ut dictum est. Ergo etiam non | |
| 713 praecipit actus omnium virtutum.</p> | |
| 714 <p title="I-II q. 96 a. 3 arg. 2"><a name="37680"><span class= | |
| 715 "ref">[37680] Iª-IIae q. 96 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 716 actus virtutis a virtute procedit. Sed virtus est finis legis, et | |
| 717 ita quod est ex virtute, sub praecepto legis cadere non potest. | |
| 718 Ergo lex humana non praecipit actus omnium virtutum.</p> | |
| 719 <p title="I-II q. 96 a. 3 arg. 3"><a name="37681"><span class= | |
| 720 "ref">[37681] Iª-IIae q. 96 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 721 lex ordinatur ad bonum commune, ut dictum est. Sed quidam actus | |
| 722 virtutum non ordinantur ad bonum commune, sed ad bonum privatum. | |
| 723 Ergo lex non praecipit actus omnium virtutum.</p> | |
| 724 <p title="I-II q. 96 a. 3 s. c."><a name="37682"><span class= | |
| 725 "ref">[37682] Iª-IIae q. 96 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 726 est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod <i>praecipit lex | |
| 727 fortis opera facere, et quae temperati, et quae mansueti; similiter | |
| 728 autem secundum alias virtutes et malitias, haec quidem iubens, haec | |
| 729 autem prohibens</i>.</p> | |
| 730 <p title="I-II q. 96 a. 3 co."><a name="37683"><span class= | |
| 731 "ref">[37683] Iª-IIae q. 96 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 732 dicendum quod species virtutum distinguuntur secundum obiecta, ut | |
| 733 ex supradictis patet. Omnia autem obiecta virtutum referri possunt | |
| 734 vel ad bonum privatum alicuius personae, vel ad bonum commune | |
| 735 multitudinis, sicut ea quae sunt fortitudinis potest aliquis exequi | |
| 736 vel propter conservationem civitatis, vel ad conservandum ius amici | |
| 737 sui; et simile est in aliis. Lex autem, ut dictum est, ordinatur ad | |
| 738 bonum commune. Et ideo nulla virtus est de cuius actibus lex | |
| 739 praecipere non possit. Non tamen de omnibus actibus omnium virtutum | |
| 740 lex humana praecipit, sed solum de illis qui sunt ordinabiles ad | |
| 741 bonum commune, vel immediate, sicut cum aliqua directe propter | |
| 742 bonum commune fiunt; vel mediate, sicut cum aliqua ordinantur a | |
| 743 legislatore pertinentia ad bonam disciplinam, per quam cives | |
| 744 informantur ut commune bonum iustitiae et pacis conservent.</p> | |
| 745 <p title="I-II q. 96 a. 3 ad 1"><a name="37684"><span class= | |
| 746 "ref">[37684] Iª-IIae q. 96 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 747 ergo dicendum quod lex humana non prohibet omnes actus vitiosos, | |
| 748 secundum obligationem praecepti, sicut nec praecipit omnes actus | |
| 749 virtuosos. Prohibet tamen aliquos actus singulorum vitiorum, sicut | |
| 750 etiam praecipit quosdam actus singularum virtutum.</p> | |
| 751 <p title="I-II q. 96 a. 3 ad 2"><a name="37685"><span class= | |
| 752 "ref">[37685] Iª-IIae q. 96 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 753 dicendum quod aliquis actus dicitur esse virtutis dupliciter. Uno | |
| 754 modo, ex eo quod homo operatur virtuosa, sicut actus iustitiae est | |
| 755 facere recta, et actus fortitudinis facere fortia. Et sic lex | |
| 756 praecipit aliquos actus virtutum. Alio modo dicitur actus virtutis, | |
| 757 quia aliquis operatur virtuosa eo modo quo virtuosus operatur. Et | |
| 758 talis actus semper procedit a virtute, nec cadit sub praecepto | |
| 759 legis, sed est finis ad quem legislator ducere intendit.</p> | |
| 760 <p title="I-II q. 96 a. 3 ad 3"><a name="37686"><span class= | |
| 761 "ref">[37686] Iª-IIae q. 96 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 762 dicendum quod non est aliqua virtus cuius actus non sint | |
| 763 ordinabiles ad bonum commune, ut dictum est, vel mediate vel | |
| 764 immediate.</p> | |
| 765 <br /> | |
| 766 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 767 <p title="I-II q. 96 a. 4 arg. 1"><a name="37687"><span class= | |
| 768 "ref">[37687] Iª-IIae q. 96 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 769 sic proceditur. Videtur quod lex humana non imponat homini | |
| 770 necessitatem in foro conscientiae. Inferior enim potestas non | |
| 771 potest imponere legem in iudicio superioris potestatis. Sed | |
| 772 potestas hominis, quae fert legem humanam, est infra potestatem | |
| 773 divinam. Ergo lex humana non potest imponere legem quantum ad | |
| 774 iudicium divinum, quod est iudicium conscientiae.</p> | |
| 775 <p title="I-II q. 96 a. 4 arg. 2"><a name="37688"><span class= | |
| 776 "ref">[37688] Iª-IIae q. 96 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 777 iudicium conscientiae maxime dependet ex divinis mandatis. Sed | |
| 778 quandoque divina mandata evacuantur per leges humanas; secundum | |
| 779 illud Matth. XV, <i>irritum fecistis mandatum Dei propter | |
| 780 traditiones vestras</i>. Ergo lex humana non imponit necessitatem | |
| 781 homini quantum ad conscientiam.</p> | |
| 782 <p title="I-II q. 96 a. 4 arg. 3"><a name="37689"><span class= | |
| 783 "ref">[37689] Iª-IIae q. 96 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 784 leges humanae frequenter ingerunt calumniam et iniuriam hominibus; | |
| 785 secundum illud Isaiae X, <i>vae qui condunt leges iniquas, et | |
| 786 scribentes iniustitias scripserunt, ut opprimerent in iudicio | |
| 787 pauperes, et vim facerent causae humilium populi mei</i>. Sed | |
| 788 licitum est unicuique oppressionem et violentiam evitare. Ergo | |
| 789 leges humanae non imponunt necessitatem homini quantum ad | |
| 790 conscientiam.</p> | |
| 791 <p title="I-II q. 96 a. 4 s. c."><a name="37690"><span class= | |
| 792 "ref">[37690] Iª-IIae q. 96 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 793 est quod dicitur I Petr. II, <i>haec est gratia, si propter | |
| 794 conscientiam sustineat quis tristitias, patiens iniuste</i>.</p> | |
| 795 <p title="I-II q. 96 a. 4 co."><a name="37691"><span class= | |
| 796 "ref">[37691] Iª-IIae q. 96 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 797 dicendum quod leges positae humanitus vel sunt iustae, vel | |
| 798 iniustae. Si quidem iustae sint, habent vim obligandi in foro | |
| 799 conscientiae a lege aeterna, a qua derivantur; secundum illud Prov. | |
| 800 VIII, <i>per me reges regnant, et legum conditores iusta | |
| 801 decernunt</i>. Dicuntur autem leges iustae et ex fine, quando | |
| 802 scilicet ordinantur ad bonum commune; et ex auctore, quando | |
| 803 scilicet lex lata non excedit potestatem ferentis; et ex forma, | |
| 804 quando scilicet secundum aequalitatem proportionis imponuntur | |
| 805 subditis onera in ordine ad bonum commune. Cum enim unus homo sit | |
| 806 pars multitudinis, quilibet homo hoc ipsum quod est et quod habet, | |
| 807 est multitudinis, sicut et quaelibet pars id quod est, est totius. | |
| 808 Unde et natura aliquod detrimentum infert parti, ut salvet totum. | |
| 809 Et secundum hoc, leges huiusmodi, onera proportionabiliter | |
| 810 inferentes, iustae sunt, et obligant in foro conscientiae, et sunt | |
| 811 leges legales. Iniustae autem sunt leges dupliciter. Uno modo, per | |
| 812 contrarietatem ad bonum humanum, e contrario praedictis, vel ex | |
| 813 fine, sicut cum aliquis praesidens leges imponit onerosas subditis | |
| 814 non pertinentes ad utilitatem communem, sed magis ad propriam | |
| 815 cupiditatem vel gloriam; vel etiam ex auctore, sicut cum aliquis | |
| 816 legem fert ultra sibi commissam potestatem; vel etiam ex forma, | |
| 817 puta cum inaequaliter onera multitudini dispensantur, etiam si | |
| 818 ordinentur ad bonum commune. Et huiusmodi magis sunt violentiae | |
| 819 quam leges, quia, sicut Augustinus dicit, in libro de Lib. Arb., | |
| 820 <i>lex esse non videtur, quae iusta non fuerit</i>. Unde tales | |
| 821 leges non obligant in foro conscientiae, nisi forte propter | |
| 822 vitandum scandalum vel turbationem, propter quod etiam homo iuri | |
| 823 suo debet cedere, secundum illud Matth. V, <i>qui angariaverit te | |
| 824 mille passus, vade cum eo alia duo; et qui abstulerit tibi tunicam, | |
| 825 da ei et pallium</i>. Alio modo leges possunt esse iniustae per | |
| 826 contrarietatem ad bonum divinum, sicut leges tyrannorum inducentes | |
| 827 ad idololatriam, vel ad quodcumque aliud quod sit contra legem | |
| 828 divinam. Et tales leges nullo modo licet observare, quia sicut | |
| 829 dicitur Act. V, <i>obedire oportet Deo magis quam | |
| 830 hominibus</i>.</p> | |
| 831 <p title="I-II q. 96 a. 4 ad 1"><a name="37692"><span class= | |
| 832 "ref">[37692] Iª-IIae q. 96 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 833 ergo dicendum quod, sicut apostolus dicit, ad Rom. XIII, <i>omnis | |
| 834 potestas humana a Deo est, et ideo qui potestati resistit</i>, in | |
| 835 his quae ad ordinem potestatis pertinent, Dei ordinationi resistit. | |
| 836 Et secundum hoc efficitur reus quantum ad conscientiam.</p> | |
| 837 <p title="I-II q. 96 a. 4 ad 2"><a name="37693"><span class= | |
| 838 "ref">[37693] Iª-IIae q. 96 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 839 dicendum quod ratio illa procedit de legibus humanis quae | |
| 840 ordinantur contra Dei mandatum. Et ad hoc ordo potestatis non se | |
| 841 extendit. Unde in talibus legi humanae non est parendum.</p> | |
| 842 <p title="I-II q. 96 a. 4 ad 3"><a name="37694"><span class= | |
| 843 "ref">[37694] Iª-IIae q. 96 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 844 dicendum quod ratio illa procedit de lege quae infert gravamen | |
| 845 iniustum subditis, ad quod etiam ordo potestatis divinitus | |
| 846 concessus non se extendit. Unde nec in talibus homo obligatur ut | |
| 847 obediat legi, si sine scandalo vel maiori detrimento resistere | |
| 848 possit.</p> | |
| 849 <br /> | |
| 850 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 851 <p title="I-II q. 96 a. 5 arg. 1"><a name="37695"><span class= | |
| 852 "ref">[37695] Iª-IIae q. 96 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum | |
| 853 sic proceditur. Videtur quod non omnes legi subiiciantur. Illi enim | |
| 854 soli subiiciuntur legi, quibus lex ponitur. Sed apostolus dicit, I | |
| 855 ad Tim. I, quod <i>iusto non est lex posita</i>. Ergo iusti non | |
| 856 subiiciuntur legi humanae.</p> | |
| 857 <p title="I-II q. 96 a. 5 arg. 2"><a name="37696"><span class= | |
| 858 "ref">[37696] Iª-IIae q. 96 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 859 Urbanus Papa dicit, et habetur in decretis, XIX qu. II, <i>qui lege | |
| 860 privata ducitur, nulla ratio exigit ut publica constringatur</i>. | |
| 861 Lege autem privata spiritus sancti ducuntur omnes viri spirituales, | |
| 862 qui sunt filii Dei; secundum illud Rom. VIII, <i>qui spiritu Dei | |
| 863 aguntur, hi filii Dei sunt</i>. Ergo non omnes homines legi humanae | |
| 864 subiiciuntur.</p> | |
| 865 <p title="I-II q. 96 a. 5 arg. 3"><a name="37697"><span class= | |
| 866 "ref">[37697] Iª-IIae q. 96 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 867 iurisperitus dicit quod princeps legibus solutus est. Qui autem est | |
| 868 solutus a lege, non subditur legi. Ergo non omnes subiecti sunt | |
| 869 legi.</p> | |
| 870 <p title="I-II q. 96 a. 5 s. c."><a name="37698"><span class= | |
| 871 "ref">[37698] Iª-IIae q. 96 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 872 est quod apostolus dicit, Rom. XIII, <i>omnis anima potestatibus | |
| 873 sublimioribus subdita sit</i>. Sed non videtur esse subditus | |
| 874 potestati, qui non subiicitur legi quam fert potestas. Ergo omnes | |
| 875 homines debent esse legi humanae subiecti.</p> | |
| 876 <p title="I-II q. 96 a. 5 co."><a name="37699"><span class= | |
| 877 "ref">[37699] Iª-IIae q. 96 a. 5 co.</span></a> Respondeo | |
| 878 dicendum quod, sicut ex supradictis patet, lex de sui ratione duo | |
| 879 habet, primo quidem, quod est regula humanorum actuum; secundo, | |
| 880 quod habet vim coactivam. Dupliciter ergo aliquis homo potest esse | |
| 881 legi subiectus. Uno modo, sicut regulatum regulae. Et hoc modo | |
| 882 omnes illi qui subduntur potestati, subduntur legi quam fert | |
| 883 potestas. Quod autem aliquis potestati non subdatur, potest | |
| 884 contingere dupliciter. Uno modo, quia est simpliciter absolutus ab | |
| 885 eius subiectione. Unde illi qui sunt de una civitate vel regno, non | |
| 886 subduntur legibus principis alterius civitatis vel regni, sicut nec | |
| 887 eius dominio. Alio modo, secundum quod regitur superiori lege. Puta | |
| 888 si aliquis subiectus sit proconsuli, regulari debet eius mandato, | |
| 889 non tamen in his quae dispensantur ei ab imperatore, quantum enim | |
| 890 ad illa, non adstringitur mandato inferioris, cum superiori mandato | |
| 891 dirigatur. Et secundum hoc contingit quod aliquis simpliciter | |
| 892 subiectus legi, secundum aliqua legi non adstringitur, secundum | |
| 893 quae regitur superiori lege. Alio vero modo dicitur aliquis subdi | |
| 894 legi sicut coactum cogenti. Et hoc modo homines virtuosi et iusti | |
| 895 non subduntur legi, sed soli mali. Quod enim est coactum et | |
| 896 violentum, est contrarium voluntati. Voluntas autem bonorum | |
| 897 consonat legi, a qua malorum voluntas discordat. Et ideo secundum | |
| 898 hoc boni non sunt sub lege, sed solum mali.</p> | |
| 899 <p title="I-II q. 96 a. 5 ad 1"><a name="37700"><span class= | |
| 900 "ref">[37700] Iª-IIae q. 96 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 901 ergo dicendum quod ratio illa procedit de subiectione quae est per | |
| 902 modum coactionis. Sic enim iusto non est lex posita, quia ipsi sibi | |
| 903 sunt lex, dum ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, sicut | |
| 904 apostolus, ad Rom. II, dicit. Unde in eos non habet lex vim | |
| 905 coactivam, sicut habet in iniustos.</p> | |
| 906 <p title="I-II q. 96 a. 5 ad 2"><a name="37701"><span class= | |
| 907 "ref">[37701] Iª-IIae q. 96 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 908 dicendum quod lex spiritus sancti est superior omni lege humanitus | |
| 909 posita. Et ideo viri spirituales, secundum hoc quod lege spiritus | |
| 910 sancti ducuntur, non subduntur legi, quantum ad ea quae repugnant | |
| 911 ductioni spiritus sancti. Sed tamen hoc ipsum est de ductu spiritus | |
| 912 sancti, quod homines spirituales legibus humanis subdantur; | |
| 913 secundum illud I Petr. II, <i>subiecti estote omni humanae | |
| 914 creaturae, propter Deum</i>.</p> | |
| 915 <p title="I-II q. 96 a. 5 ad 3"><a name="37702"><span class= | |
| 916 "ref">[37702] Iª-IIae q. 96 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 917 dicendum quod princeps dicitur esse solutus a lege, quantum ad vim | |
| 918 coactivam legis, nullus enim proprie cogitur a seipso; lex autem | |
| 919 non habet vim coactivam nisi ex principis potestate. Sic igitur | |
| 920 princeps dicitur esse solutus a lege, quia nullus in ipsum potest | |
| 921 iudicium condemnationis ferre, si contra legem agat. Unde super | |
| 922 illud Psalmi l, <i>tibi soli peccavi</i> etc., dicit Glossa quod | |
| 923 <i>lex non habet hominem qui sua facta diiudicet</i>. Sed quantum | |
| 924 ad vim directivam legis, princeps subditur legi propria voluntate; | |
| 925 secundum quod dicitur extra, de constitutionibus, cap. cum omnes, | |
| 926 <i>quod quisque iuris in alterum statuit, ipse eodem iure uti | |
| 927 debet. Et sapientis dicit auctoritas, patere legem quam ipse | |
| 928 tuleris</i>. Improperatur etiam his a domino qui dicunt et non | |
| 929 faciunt; et qui aliis onera gravia imponunt, et ipsi nec digito | |
| 930 volunt ea movere; ut habetur Matth. XXIII. Unde quantum ad Dei | |
| 931 iudicium, princeps non est solutus a lege, quantum ad vim | |
| 932 directivam eius; sed debet voluntarius, non coactus, legem implere. | |
| 933 Est etiam princeps supra legem, inquantum, si expediens fuerit, | |
| 934 potest legem mutare, et in ea dispensare, pro loco et tempore.</p> | |
| 935 <br /> | |
| 936 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 937 <p title="I-II q. 96 a. 6 arg. 1"><a name="37703"><span class= | |
| 938 "ref">[37703] Iª-IIae q. 96 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum | |
| 939 sic proceditur. Videtur quod non liceat ei qui subditur legi, | |
| 940 praeter verba legis agere. Dicit enim Augustinus, in libro de vera | |
| 941 Relig., <i>in temporalibus legibus, quamvis homines iudicent de his | |
| 942 cum eas instituunt, tamen quando fuerint institutae et firmatae, | |
| 943 non licebit de ipsis iudicare, sed secundum ipsas</i>. Sed si | |
| 944 aliquis praetermittat verba legis, dicens se intentionem | |
| 945 legislatoris servare, videtur iudicare de lege. Ergo non licet ei | |
| 946 qui subditur legi, ut praetermittat verba legis, ut intentionem | |
| 947 legislatoris servet.</p> | |
| 948 <p title="I-II q. 96 a. 6 arg. 2"><a name="37704"><span class= | |
| 949 "ref">[37704] Iª-IIae q. 96 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 950 ad eum solum pertinet leges interpretari, cuius est condere leges. | |
| 951 Sed hominum subditorum legi non est leges condere. Ergo eorum non | |
| 952 est interpretari legislatoris intentionem, sed semper secundum | |
| 953 verba legis agere debent.</p> | |
| 954 <p title="I-II q. 96 a. 6 arg. 3"><a name="37705"><span class= | |
| 955 "ref">[37705] Iª-IIae q. 96 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 956 omnis sapiens intentionem suam verbis novit explicare. Sed illi qui | |
| 957 leges condiderunt, reputari debent sapientes, dicit enim sapientia, | |
| 958 Prov. VIII, <i>per me reges regnant, et legum conditores iusta | |
| 959 decernunt</i>. Ergo de intentione legislatoris non est iudicandum | |
| 960 nisi per verba legis.</p> | |
| 961 <p title="I-II q. 96 a. 6 s. c."><a name="37706"><span class= | |
| 962 "ref">[37706] Iª-IIae q. 96 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 963 est quod Hilarius dicit, in IV de Trin., <i>intelligentia dictorum | |
| 964 ex causis est assumenda dicendi, quia non sermoni res, sed rei | |
| 965 debet esse sermo subiectus</i>. Ergo magis est attendendum ad | |
| 966 causam quae movit legislatorem, quam ad ipsa verba legis.</p> | |
| 967 <p title="I-II q. 96 a. 6 co."><a name="37707"><span class= | |
| 968 "ref">[37707] Iª-IIae q. 96 a. 6 co.</span></a> Respondeo | |
| 969 dicendum quod, sicut supra dictum est, omnis lex ordinatur ad | |
| 970 communem hominum salutem, et intantum obtinet vim et rationem | |
| 971 legis; secundum vero quod ab hoc deficit, virtutem obligandi non | |
| 972 habet. Unde iurisperitus dicit quod <i>nulla iuris ratio aut | |
| 973 aequitatis benignitas patitur ut quae salubriter pro utilitate | |
| 974 hominum introducuntur, ea nos duriori interpretatione, contra | |
| 975 ipsorum commodum, perducamus ad severitatem</i>. Contingit autem | |
| 976 multoties quod aliquid observari communi saluti est utile ut in | |
| 977 pluribus, quod tamen in aliquibus casibus est maxime nocivum. Quia | |
| 978 igitur legislator non potest omnes singulares casus intueri, | |
| 979 proponit legem secundum ea quae in pluribus accidunt, ferens | |
| 980 intentionem suam ad communem utilitatem. Unde si emergat casus in | |
| 981 quo observatio talis legis sit damnosa communi saluti, non est | |
| 982 observanda. Sicut si in civitate obsessa statuatur lex quod portae | |
| 983 civitatis maneant clausae, hoc est utile communi saluti ut in | |
| 984 pluribus, si tamen contingat casus quod hostes insequantur aliquos | |
| 985 cives, per quos civitas conservatur, damnosissimum esset civitati | |
| 986 nisi eis portae aperirentur, et ideo in tali casu essent portae | |
| 987 aperiendae, contra verba legis, ut servaretur utilitas communis, | |
| 988 quam legislator intendit. Sed tamen hoc est considerandum, quod si | |
| 989 observatio legis secundum verba non habeat subitum periculum, cui | |
| 990 oportet statim occurri, non pertinet ad quemlibet ut interpretetur | |
| 991 quid sit utile civitati et quid inutile, sed hoc solum pertinet ad | |
| 992 principes, qui propter huiusmodi casus habent auctoritatem in | |
| 993 legibus dispensandi. Si vero sit subitum periculum, non patiens | |
| 994 tantam moram ut ad superiorem recurri possit, ipsa necessitas | |
| 995 dispensationem habet annexam, quia necessitas non subditur | |
| 996 legi.</p> | |
| 997 <p title="I-II q. 96 a. 6 ad 1"><a name="37708"><span class= | |
| 998 "ref">[37708] Iª-IIae q. 96 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 999 ergo dicendum quod ille qui in casu necessitatis agit praeter verba | |
| 1000 legis, non iudicat de ipsa lege, sed iudicat de casu singulari, in | |
| 1001 quo videt verba legis observanda non esse.</p> | |
| 1002 <p title="I-II q. 96 a. 6 ad 2"><a name="37709"><span class= | |
| 1003 "ref">[37709] Iª-IIae q. 96 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1004 dicendum quod ille qui sequitur intentionem legislatoris, non | |
| 1005 interpretatur legem simpliciter; sed in casu in quo manifestum est | |
| 1006 per evidentiam nocumenti, legislatorem aliud intendisse. Si enim | |
| 1007 dubium sit, debet vel secundum verba legis agere, vel superiores | |
| 1008 consulere.</p> | |
| 1009 <p title="I-II q. 96 a. 6 ad 3"><a name="37710"><span class= | |
| 1010 "ref">[37710] Iª-IIae q. 96 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1011 dicendum quod nullius hominis sapientia tanta est ut possit omnes | |
| 1012 singulares casus excogitare, et ideo non potest sufficienter per | |
| 1013 verba sua exprimere ea quae conveniunt ad finem intentum. Et si | |
| 1014 posset legislator omnes casus considerare, non oporteret ut omnes | |
| 1015 exprimeret, propter confusionem vitandam, sed legem ferre deberet | |
| 1016 secundum ea quae in pluribus accidunt.</p> | |
| 1017 <br /> | |
| 1018 <div class="D">Quaestio 97</div> | |
| 1019 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 1020 <p title="I-II q. 97 pr."><a name="37711"><span class="ref">[37711] | |
| 1021 Iª-IIae q. 97 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 1022 mutatione legum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum lex | |
| 1023 humana sit mutabilis. Secundo, utrum semper debeat mutari, quando | |
| 1024 aliquid melius occurrerit. Tertio, utrum per consuetudinem | |
| 1025 aboleatur; et utrum consuetudo obtineat vim legis. Quarto, utrum | |
| 1026 usus legis humanae per dispensationem rectorum immutari debeat.</p> | |
| 1027 <br /> | |
| 1028 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 1029 <p title="I-II q. 97 a. 1 arg. 1"><a name="37712"><span class= | |
| 1030 "ref">[37712] Iª-IIae q. 97 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 1031 sic proceditur. Videtur quod lex humana nullo modo debeat mutari. | |
| 1032 Lex enim humana derivatur a lege naturali, ut supra dictum est. Sed | |
| 1033 lex naturalis immobilis perseverat. Ergo et lex humana debet | |
| 1034 immobilis permanere.</p> | |
| 1035 <p title="I-II q. 97 a. 1 arg. 2"><a name="37713"><span class= | |
| 1036 "ref">[37713] Iª-IIae q. 97 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1037 sicut philosophus dicit, in V Ethic., mensura maxime debet esse | |
| 1038 permanens. Sed lex humana est mensura humanorum actuum, ut supra | |
| 1039 dictum est. Ergo debet immobiliter permanere.</p> | |
| 1040 <p title="I-II q. 97 a. 1 arg. 3"><a name="37714"><span class= | |
| 1041 "ref">[37714] Iª-IIae q. 97 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1042 de ratione legis est quod sit iusta et recta, ut supra dictum est. | |
| 1043 Sed illud quod semel est rectum, semper est rectum. Ergo illud quod | |
| 1044 semel est lex, semper debet esse lex.</p> | |
| 1045 <p title="I-II q. 97 a. 1 s. c."><a name="37715"><span class= | |
| 1046 "ref">[37715] Iª-IIae q. 97 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 1047 est quod Augustinus dicit, in I de Lib. Arb., <i>lex temporalis | |
| 1048 quamvis iusta sit, commutari tamen per tempora iuste | |
| 1049 potest</i>.</p> | |
| 1050 <p title="I-II q. 97 a. 1 co."><a name="37716"><span class= | |
| 1051 "ref">[37716] Iª-IIae q. 97 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 1052 dicendum quod sicut supra dictum est, lex humana est quoddam | |
| 1053 dictamen rationis, quo diriguntur humani actus. Et secundum hoc | |
| 1054 duplex causa potest esse quod lex humana iuste mutetur, una quidem | |
| 1055 ex parte rationis; alia vero ex parte hominum, quorum actus lege | |
| 1056 regulantur. Ex parte quidem rationis, quia humanae rationi naturale | |
| 1057 esse videtur ut gradatim ab imperfecto ad perfectum perveniat. Unde | |
| 1058 videmus in scientiis speculativis quod qui primo philosophati sunt, | |
| 1059 quaedam imperfecta tradiderunt, quae postmodum per posteriores sunt | |
| 1060 magis perfecta. Ita etiam est in operabilibus. Nam primi qui | |
| 1061 intenderunt invenire aliquid utile communitati hominum, non | |
| 1062 valentes omnia ex seipsis considerare, instituerunt quaedam | |
| 1063 imperfecta in multis deficientia quae posteriores mutaverunt, | |
| 1064 instituentes aliqua quae in paucioribus deficere possent a communi | |
| 1065 utilitate. Ex parte vero hominum, quorum actus lege regulantur, lex | |
| 1066 recte mutari potest propter mutationem conditionum hominum, quibus | |
| 1067 secundum diversas eorum conditiones diversa expediunt. Sicut | |
| 1068 Augustinus ponit exemplum, in I de Lib. Arb., quod <i>si populus | |
| 1069 sit bene moderatus et gravis, communisque utilitatis | |
| 1070 diligentissimus custos, recte lex fertur qua tali populo liceat | |
| 1071 creare sibi magistratus, per quos respublica administretur. Porro | |
| 1072 si paulatim idem populus depravatus habeat venale suffragium, et | |
| 1073 regimen flagitiosis sceleratisque committat; recte adimitur tali | |
| 1074 populo potestas dandi honores, et ad paucorum bonorum redit | |
| 1075 arbitrium</i>.</p> | |
| 1076 <p title="I-II q. 97 a. 1 ad 1"><a name="37717"><span class= | |
| 1077 "ref">[37717] Iª-IIae q. 97 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1078 ergo dicendum quod naturalis lex est participatio quaedam legis | |
| 1079 aeternae, ut supra dictum est, et ideo immobilis perseverat, quod | |
| 1080 habet ex immobilitate et perfectione divinae rationis instituentis | |
| 1081 naturam. Sed ratio humana mutabilis est et imperfecta. Et ideo eius | |
| 1082 lex mutabilis est. Et praeterea lex naturalis continet quaedam | |
| 1083 universalia praecepta, quae semper manent, lex vero posita ab | |
| 1084 homine continet praecepta quaedam particularia, secundum diversos | |
| 1085 casus qui emergunt.</p> | |
| 1086 <p title="I-II q. 97 a. 1 ad 2"><a name="37718"><span class= | |
| 1087 "ref">[37718] Iª-IIae q. 97 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1088 dicendum quod mensura debet esse permanens quantum est possibile. | |
| 1089 Sed in rebus mutabilibus non potest esse aliquid omnino | |
| 1090 immutabiliter permanens. Et ideo lex humana non potest esse omnino | |
| 1091 immutabilis.</p> | |
| 1092 <p title="I-II q. 97 a. 1 ad 3"><a name="37719"><span class= | |
| 1093 "ref">[37719] Iª-IIae q. 97 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1094 dicendum quod rectum in rebus corporalibus dicitur absolute, et | |
| 1095 ideo semper, quantum est de se, manet rectum. Sed rectitudo legis | |
| 1096 dicitur in ordine ad utilitatem communem, cui non semper | |
| 1097 proportionatur una eademque res, sicut supra dictum est. Et ideo | |
| 1098 talis rectitudo mutatur.</p> | |
| 1099 <br /> | |
| 1100 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 1101 <p title="I-II q. 97 a. 2 arg. 1"><a name="37720"><span class= | |
| 1102 "ref">[37720] Iª-IIae q. 97 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum | |
| 1103 sic proceditur. Videtur quod semper lex humana, quando aliquid | |
| 1104 melius occurrit, sit mutanda. Leges enim humanae sunt adinventae | |
| 1105 per rationem humanam, sicut etiam aliae artes. Sed in aliis artibus | |
| 1106 mutatur id quod prius tenebatur, si aliquid melius occurrat. Ergo | |
| 1107 idem est etiam faciendum in legibus humanis.</p> | |
| 1108 <p title="I-II q. 97 a. 2 arg. 2"><a name="37721"><span class= | |
| 1109 "ref">[37721] Iª-IIae q. 97 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1110 ex his quae praeterita sunt, providere possumus de futuris. Sed | |
| 1111 nisi leges humanae mutatae fuissent supervenientibus melioribus | |
| 1112 adinventionibus, multa inconvenientia sequerentur, eo quod leges | |
| 1113 antiquae inveniuntur multas ruditates continere. Ergo videtur quod | |
| 1114 leges sint mutandae, quotiescumque aliquid melius occurrit | |
| 1115 statuendum.</p> | |
| 1116 <p title="I-II q. 97 a. 2 arg. 3"><a name="37722"><span class= | |
| 1117 "ref">[37722] Iª-IIae q. 97 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1118 leges humanae circa singulares actus hominum statuuntur. In | |
| 1119 singularibus autem perfectam cognitionem adipisci non possumus nisi | |
| 1120 per experientiam, quae tempore indiget, ut dicitur in II Ethic. | |
| 1121 Ergo videtur quod per successionem temporis possit aliquid melius | |
| 1122 occurrere statuendum.</p> | |
| 1123 <p title="I-II q. 97 a. 2 s. c."><a name="37723"><span class= | |
| 1124 "ref">[37723] Iª-IIae q. 97 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 1125 est quod dicitur in decretis, dist. XII, <i>ridiculum est et satis | |
| 1126 abominabile dedecus, ut traditiones quas antiquitus a patribus | |
| 1127 suscepimus, infringi patiamur</i>.</p> | |
| 1128 <p title="I-II q. 97 a. 2 co."><a name="37724"><span class= | |
| 1129 "ref">[37724] Iª-IIae q. 97 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 1130 dicendum quod, sicut dictum est, lex humana intantum recte mutatur, | |
| 1131 inquantum per eius mutationem communi utilitati providetur. Habet | |
| 1132 autem ipsa legis mutatio, quantum in se est, detrimentum quoddam | |
| 1133 communis salutis. Quia ad observantiam legum plurimum valet | |
| 1134 consuetudo, intantum quod ea quae contra communem consuetudinem | |
| 1135 fiunt, etiam si sint leviora de se, graviora videantur. Unde quando | |
| 1136 mutatur lex, diminuitur vis constrictiva legis, inquantum tollitur | |
| 1137 consuetudo. Et ideo nunquam debet mutari lex humana, nisi ex aliqua | |
| 1138 parte tantum recompensetur communi saluti, quantum ex ista parte | |
| 1139 derogatur. Quod quidem contingit vel ex hoc quod aliqua maxima et | |
| 1140 evidentissima utilitas ex novo statuto provenit, vel ex eo quod est | |
| 1141 maxima necessitas, ex eo quod lex consueta aut manifestam | |
| 1142 iniquitatem continet, aut eius observatio est plurimum nociva. Unde | |
| 1143 dicitur a iurisperito quod <i>in rebus novis constituendis, evidens | |
| 1144 debet esse utilitas, ut recedatur ab eo iure quod diu aequum visum | |
| 1145 est</i>.</p> | |
| 1146 <p title="I-II q. 97 a. 2 ad 1"><a name="37725"><span class= | |
| 1147 "ref">[37725] Iª-IIae q. 97 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1148 ergo dicendum quod ea quae sunt artis, habent efficaciam ex sola | |
| 1149 ratione, et ideo ubicumque melior ratio occurrat, est mutandum quod | |
| 1150 prius tenebatur. <i>Sed leges habent maximam virtutem ex | |
| 1151 consuetudine</i>, ut philosophus dicit, in II Polit. Et inde non | |
| 1152 sunt de facili mutandae.</p> | |
| 1153 <p title="I-II q. 97 a. 2 ad 2"><a name="37726"><span class= | |
| 1154 "ref">[37726] Iª-IIae q. 97 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1155 dicendum quod ratio illa concludit quod leges sunt mutandae, non | |
| 1156 tamen pro quacumque melioratione, sed pro magna utilitate vel | |
| 1157 necessitate, ut dictum est.</p> | |
| 1158 <p title="I-II q. 97 a. 2 ad 3"><a name="37727"><span class= | |
| 1159 "ref">[37727] Iª-IIae q. 97 a. 2 ad 3</span></a> Et similiter | |
| 1160 dicendum est ad tertium.</p> | |
| 1161 <br /> | |
| 1162 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 1163 <p title="I-II q. 97 a. 3 arg. 1"><a name="37728"><span class= | |
| 1164 "ref">[37728] Iª-IIae q. 97 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 1165 sic proceditur. Videtur quod consuetudo non possit obtinere vim | |
| 1166 legis, nec legem amovere. Lex enim humana derivatur a lege naturae | |
| 1167 et a lege divina, ut ex supradictis patet. Sed consuetudo hominum | |
| 1168 non potest immutare legem naturae, nec legem divinam. Ergo etiam | |
| 1169 nec legem humanam immutare potest.</p> | |
| 1170 <p title="I-II q. 97 a. 3 arg. 2"><a name="37729"><span class= | |
| 1171 "ref">[37729] Iª-IIae q. 97 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1172 ex multis malis non potest fieri unum bonum. Sed ille qui incipit | |
| 1173 primo contra legem agere, male facit. Ergo, multiplicatis similibus | |
| 1174 actibus, non efficietur aliquod bonum. Lex autem est quoddam bonum, | |
| 1175 cum sit regula humanorum actuum. Ergo per consuetudinem non potest | |
| 1176 removeri lex, ut ipsa consuetudo vim legis obtineat.</p> | |
| 1177 <p title="I-II q. 97 a. 3 arg. 3"><a name="37730"><span class= | |
| 1178 "ref">[37730] Iª-IIae q. 97 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1179 ferre legem pertinet ad publicas personas, ad quas pertinet regere | |
| 1180 communitatem, unde privatae personae legem facere non possunt. Sed | |
| 1181 consuetudo invalescit per actus privatarum personarum. Ergo | |
| 1182 consuetudo non potest obtinere vim legis, per quam lex | |
| 1183 removeatur.</p> | |
| 1184 <p title="I-II q. 97 a. 3 s. c."><a name="37731"><span class= | |
| 1185 "ref">[37731] Iª-IIae q. 97 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 1186 est quod Augustinus dicit, in Epist. ad Casulan., <i>mos populi Dei | |
| 1187 et instituta maiorum pro lege sunt tenenda. Et sicut | |
| 1188 praevaricatores legum divinarum, ita et contemptores consuetudinum | |
| 1189 ecclesiasticarum coercendi sunt</i>.</p> | |
| 1190 <p title="I-II q. 97 a. 3 co."><a name="37732"><span class= | |
| 1191 "ref">[37732] Iª-IIae q. 97 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 1192 dicendum quod omnis lex proficiscitur a ratione et voluntate | |
| 1193 legislatoris, lex quidem divina et naturalis a rationabili Dei | |
| 1194 voluntate; lex autem humana a voluntate hominis ratione regulata. | |
| 1195 Sicut autem ratio et voluntas hominis manifestantur verbo in rebus | |
| 1196 agendis, ita etiam manifestantur facto, hoc enim unusquisque | |
| 1197 eligere videtur ut bonum, quod opere implet. Manifestum est autem | |
| 1198 quod verbo humano potest et mutari lex, et etiam exponi, inquantum | |
| 1199 manifestat interiorem motum et conceptum rationis humanae. Unde | |
| 1200 etiam et per actus, maxime multiplicatos, qui consuetudinem | |
| 1201 efficiunt, mutari potest lex, et exponi, et etiam aliquid causari | |
| 1202 quod legis virtutem obtineat, inquantum scilicet per exteriores | |
| 1203 actus multiplicatos interior voluntatis motus, et rationis | |
| 1204 conceptus, efficacissime declaratur; cum enim aliquid multoties | |
| 1205 fit, videtur ex deliberato rationis iudicio provenire. Et secundum | |
| 1206 hoc, consuetudo et habet vim legis, et legem abolet, et est legum | |
| 1207 interpretatrix.</p> | |
| 1208 <p title="I-II q. 97 a. 3 ad 1"><a name="37733"><span class= | |
| 1209 "ref">[37733] Iª-IIae q. 97 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1210 ergo dicendum quod lex naturalis et divina procedit a voluntate | |
| 1211 divina, ut dictum est. Unde non potest mutari per consuetudinem | |
| 1212 procedentem a voluntate hominis, sed solum per auctoritatem divinam | |
| 1213 mutari posset. Et inde est quod nulla consuetudo vim obtinere | |
| 1214 potest contra legem divinam vel legem naturalem, dicit enim | |
| 1215 Isidorus, in Synonym., <i>usus auctoritati cedat, pravum usum lex | |
| 1216 et ratio vincat</i>.</p> | |
| 1217 <p title="I-II q. 97 a. 3 ad 2"><a name="37734"><span class= | |
| 1218 "ref">[37734] Iª-IIae q. 97 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1219 dicendum quod, sicut supra dictum est, leges humanae in aliquibus | |
| 1220 casibus deficiunt, unde possibile est quandoque praeter legem | |
| 1221 agere, in casu scilicet in quo deficit lex, et tamen actus non erit | |
| 1222 malus. Et cum tales casus multiplicantur, propter aliquam | |
| 1223 mutationem hominum, tunc manifestatur per consuetudinem quod lex | |
| 1224 ulterius utilis non est, sicut etiam manifestaretur si lex | |
| 1225 contraria verbo promulgaretur. Si autem adhuc maneat ratio eadem | |
| 1226 propter quam prima lex utilis erat, non consuetudo legem, sed lex | |
| 1227 consuetudinem vincit, nisi forte propter hoc solum inutilis lex | |
| 1228 videatur, quia non est possibilis secundum consuetudinem patriae, | |
| 1229 quae erat una de conditionibus legis. Difficile enim est | |
| 1230 consuetudinem multitudinis removere.</p> | |
| 1231 <p title="I-II q. 97 a. 3 ad 3"><a name="37735"><span class= | |
| 1232 "ref">[37735] Iª-IIae q. 97 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1233 dicendum quod multitudo in qua consuetudo introducitur duplicis | |
| 1234 conditionis esse potest. Si enim sit libera multitudo, quae possit | |
| 1235 sibi legem facere, plus est consensus totius multitudinis ad | |
| 1236 aliquid observandum, quem consuetudo manifestat, quam auctoritas | |
| 1237 principis, qui non habet potestatem condendi legem, nisi inquantum | |
| 1238 gerit personam multitudinis. Unde licet singulae personae non | |
| 1239 possint condere legem, tamen totus populus legem condere potest. Si | |
| 1240 vero multitudo non habeat liberam potestatem condendi sibi legem, | |
| 1241 vel legem a superiori potestate positam removendi; tamen ipsa | |
| 1242 consuetudo in tali multitudine praevalens obtinet vim legis, | |
| 1243 inquantum per eos toleratur ad quos pertinet multitudini legem | |
| 1244 imponere, ex hoc enim ipso videntur approbare quod consuetudo | |
| 1245 induxit.</p> | |
| 1246 <br /> | |
| 1247 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 1248 <p title="I-II q. 97 a. 4 arg. 1"><a name="37736"><span class= | |
| 1249 "ref">[37736] Iª-IIae q. 97 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 1250 sic proceditur. Videtur quod rectores multitudinis non possint in | |
| 1251 legibus humanis dispensare. Lex enim statuta est pro communi | |
| 1252 utilitate, ut Isidorus dicit. Sed bonum commune non debet | |
| 1253 intermitti pro privato commodo alicuius personae, quia, ut dicit | |
| 1254 philosophus, in I Ethic., <i>bonum gentis divinius est quam bonum | |
| 1255 unius hominis</i>. Ergo videtur quod non debeat dispensari cum | |
| 1256 aliquo ut contra legem communem agat.</p> | |
| 1257 <p title="I-II q. 97 a. 4 arg. 2"><a name="37737"><span class= | |
| 1258 "ref">[37737] Iª-IIae q. 97 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1259 illis qui super alios constituuntur, praecipitur Deut. I, <i>ita | |
| 1260 parvum audietis ut magnum, nec accipietis cuiusquam personam, quia | |
| 1261 Dei iudicium est</i>. Sed concedere alicui quod communiter | |
| 1262 denegatur omnibus, videtur esse acceptio personarum. Ergo huiusmodi | |
| 1263 dispensationes facere rectores multitudinis non possunt, cum hoc | |
| 1264 sit contra praeceptum legis divinae.</p> | |
| 1265 <p title="I-II q. 97 a. 4 arg. 3"><a name="37738"><span class= | |
| 1266 "ref">[37738] Iª-IIae q. 97 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1267 lex humana, si sit recta, oportet quod consonet legi naturali et | |
| 1268 legi divinae, aliter enim non congrueret religioni, nec conveniret | |
| 1269 disciplinae, quod requiritur ad legem, ut Isidorus dicit. Sed in | |
| 1270 lege divina et naturali nullus homo potest dispensare. Ergo nec | |
| 1271 etiam in lege humana.</p> | |
| 1272 <p title="I-II q. 97 a. 4 s. c."><a name="37739"><span class= | |
| 1273 "ref">[37739] Iª-IIae q. 97 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 1274 est quod dicit apostolus, I ad Cor. IX, <i>dispensatio mihi credita | |
| 1275 est</i>.</p> | |
| 1276 <p title="I-II q. 97 a. 4 co."><a name="37740"><span class= | |
| 1277 "ref">[37740] Iª-IIae q. 97 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 1278 dicendum quod dispensatio proprie importat commensurationem | |
| 1279 alicuius communis ad singula, unde etiam gubernator familiae | |
| 1280 dicitur dispensator, inquantum unicuique de familia cum pondere et | |
| 1281 mensura distribuit et operationes et necessaria vitae. Sic igitur | |
| 1282 et in quacumque multitudine ex eo dicitur aliquis dispensare, quod | |
| 1283 ordinat qualiter aliquod commune praeceptum sit a singulis | |
| 1284 adimplendum. Contingit autem quandoque quod aliquod praeceptum quod | |
| 1285 est ad commodum multitudinis ut in pluribus, non est conveniens | |
| 1286 huic personae, vel in hoc casu, quia vel per hoc impediretur | |
| 1287 aliquid melius, vel etiam induceretur aliquod malum, sicut ex | |
| 1288 supradictis patet. Periculosum autem esset ut hoc iudicio | |
| 1289 cuiuslibet committeretur, nisi forte propter evidens et subitum | |
| 1290 periculum, ut supra dictum est. Et ideo ille qui habet regere | |
| 1291 multitudinem, habet potestatem dispensandi in lege humana quae suae | |
| 1292 auctoritati innititur, ut scilicet in personis vel casibus in | |
| 1293 quibus lex deficit, licentiam tribuat ut praeceptum legis non | |
| 1294 servetur. Si autem absque hac ratione, pro sola voluntate, | |
| 1295 licentiam tribuat, non erit fidelis in dispensatione, aut erit | |
| 1296 imprudens, infidelis quidem, si non habeat intentionem ad bonum | |
| 1297 commune; imprudens autem, si rationem dispensandi ignoret. Propter | |
| 1298 quod dominus dicit, Lucae XII, <i>quis, putas, est fidelis | |
| 1299 dispensator et prudens, quem constituit dominus super familiam | |
| 1300 suam?</i></p> | |
| 1301 <p title="I-II q. 97 a. 4 ad 1"><a name="37741"><span class= | |
| 1302 "ref">[37741] Iª-IIae q. 97 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1303 ergo dicendum quod, quando cum aliquo dispensatur ut legem communem | |
| 1304 non servet, non debet fieri in praeiudicium boni communis; sed ea | |
| 1305 intentione ut ad bonum commune proficiat.</p> | |
| 1306 <p title="I-II q. 97 a. 4 ad 2"><a name="37742"><span class= | |
| 1307 "ref">[37742] Iª-IIae q. 97 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1308 dicendum quod non est acceptio personarum si non serventur aequalia | |
| 1309 in personis inaequalibus. Unde quando conditio alicuius personae | |
| 1310 requirit ut rationabiliter in ea aliquid specialiter observetur, | |
| 1311 non est personarum acceptio si sibi aliqua specialis gratia | |
| 1312 fiat.</p> | |
| 1313 <p title="I-II q. 97 a. 4 ad 3"><a name="37743"><span class= | |
| 1314 "ref">[37743] Iª-IIae q. 97 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1315 dicendum quod lex naturalis inquantum continet praecepta communia, | |
| 1316 quae nunquam fallunt, dispensationem recipere non potest. In aliis | |
| 1317 vero praeceptis, quae sunt quasi conclusiones praeceptorum | |
| 1318 communium, quandoque per hominem dispensatur, puta quod mutuum non | |
| 1319 reddatur proditori patriae, vel aliquid huiusmodi. Ad legem autem | |
| 1320 divinam ita se habet quilibet homo, sicut persona privata ad legem | |
| 1321 publicam cui subiicitur. Unde sicut in lege humana publica non | |
| 1322 potest dispensare nisi ille a quo lex auctoritatem habet, vel is | |
| 1323 cui ipse commiserit; ita in praeceptis iuris divini, quae sunt a | |
| 1324 Deo, nullus potest dispensare nisi Deus, vel si cui ipse | |
| 1325 specialiter committeret.</p> | |
| 1326 <div class="centro"><br /> | |
| 1327 <p><a href="sth2094.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" | |
| 1328 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> | |
| 1329 <a href="sth2098.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" | |
| 1330 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> | |
| 1331 <br /> | |
| 1332 <hr /> | |
| 1333 <br /> | |
| 1334 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 1335 hanc editionem<br /> | |
| 1336 Iura omnia asservantur<br /> | |
| 1337 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" | |
| 1338 style="text-decoration=none">49644264</a></address> | |
| 1339 </div> | |
| 1340 </body> | |
| 1341 </html> |
