|
13
|
1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
|
|
|
2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
|
|
|
3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
|
|
|
4 <head>
|
|
|
5 <meta name="generator" content=
|
|
|
6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" />
|
|
|
7 <meta http-equiv="Content-Type" content=
|
|
|
8 "text/html; charset=us-ascii" />
|
|
|
9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
|
|
|
10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
|
|
|
11 <meta name="keywords" content=
|
|
|
12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" />
|
|
|
13 <meta name="language" content="Latin" />
|
|
|
14 <meta name="security" content="public" />
|
|
|
15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
|
|
|
16 <meta name="author" content="Enrique Alarcón" />
|
|
|
17 <meta name="abstract" content="" />
|
|
|
18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
|
|
|
19 "text/css" />
|
|
|
20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
|
|
|
21 "text/css" />
|
|
|
22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 3-14</title>
|
|
|
23 </head>
|
|
|
24 <body>
|
|
|
25 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a>
|
|
|
26 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div>
|
|
|
27 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
|
|
|
28 <div class="uno">Summa Theologiae</div>
|
|
|
29 <div class="dos">prima pars a quaestione III ad quaestionem
|
|
|
30 XIV</div>
|
|
|
31 <br />
|
|
|
32 <div class="centro">
|
|
|
33 <table align="center" summary="Imago">
|
|
|
34 <tr>
|
|
|
35 <th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border=
|
|
|
36 "0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align=
|
|
|
37 "middle" /></th>
|
|
|
38 </tr>
|
|
|
39 </table>
|
|
|
40 <br />
|
|
|
41 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1888 editum<br />
|
|
|
42 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
|
|
|
43 magneticas<br />
|
|
|
44 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br />
|
|
|
45 <br /></span><br />
|
|
|
46 <hr />
|
|
|
47 <br />
|
|
|
48 <p><a href="sth1002.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
|
|
|
49 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a>
|
|
|
50 <a href="sth1015.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
|
|
|
51 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
|
|
|
52 <script language="JavaScript" type="text/javascript">
|
|
|
53 //<![CDATA[
|
|
|
54 <!--
|
|
|
55 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
|
|
|
56 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
|
|
|
57 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
|
|
|
58 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
|
|
|
59 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
|
|
|
60 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum');
|
|
|
61 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia');
|
|
|
62 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
|
|
|
63 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
|
|
|
64 document.write('<OPTION VALUE="#28321">Iª q. 3 pr.');
|
|
|
65 document.write('<OPTION VALUE="#28322">Iª q. 3 a. 1 arg. 1');
|
|
|
66 document.write('<OPTION VALUE="#28323">Iª q. 3 a. 1 arg. 2');
|
|
|
67 document.write('<OPTION VALUE="#28324">Iª q. 3 a. 1 arg. 3');
|
|
|
68 document.write('<OPTION VALUE="#28325">Iª q. 3 a. 1 arg. 4');
|
|
|
69 document.write('<OPTION VALUE="#28326">Iª q. 3 a. 1 arg. 5');
|
|
|
70 document.write('<OPTION VALUE="#28327">Iª q. 3 a. 1 s. c.');
|
|
|
71 document.write('<OPTION VALUE="#28328">Iª q. 3 a. 1 co.');
|
|
|
72 document.write('<OPTION VALUE="#28329">Iª q. 3 a. 1 ad 1');
|
|
|
73 document.write('<OPTION VALUE="#28330">Iª q. 3 a. 1 ad 2');
|
|
|
74 document.write('<OPTION VALUE="#28331">Iª q. 3 a. 1 ad 3');
|
|
|
75 document.write('<OPTION VALUE="#28332">Iª q. 3 a. 1 ad 4');
|
|
|
76 document.write('<OPTION VALUE="#28333">Iª q. 3 a. 1 ad 5');
|
|
|
77 document.write('<OPTION VALUE="#28334">Iª q. 3 a. 2 arg. 1');
|
|
|
78 document.write('<OPTION VALUE="#28335">Iª q. 3 a. 2 arg. 2');
|
|
|
79 document.write('<OPTION VALUE="#28336">Iª q. 3 a. 2 arg. 3');
|
|
|
80 document.write('<OPTION VALUE="#28337">Iª q. 3 a. 2 s. c.');
|
|
|
81 document.write('<OPTION VALUE="#28338">Iª q. 3 a. 2 co.');
|
|
|
82 document.write('<OPTION VALUE="#28339">Iª q. 3 a. 2 ad 1');
|
|
|
83 document.write('<OPTION VALUE="#28340">Iª q. 3 a. 2 ad 2');
|
|
|
84 document.write('<OPTION VALUE="#28341">Iª q. 3 a. 2 ad 3');
|
|
|
85 document.write('<OPTION VALUE="#28342">Iª q. 3 a. 3 arg. 1');
|
|
|
86 document.write('<OPTION VALUE="#28343">Iª q. 3 a. 3 arg. 2');
|
|
|
87 document.write('<OPTION VALUE="#28344">Iª q. 3 a. 3 s. c.');
|
|
|
88 document.write('<OPTION VALUE="#28345">Iª q. 3 a. 3 co.');
|
|
|
89 document.write('<OPTION VALUE="#28346">Iª q. 3 a. 3 ad 1');
|
|
|
90 document.write('<OPTION VALUE="#28347">Iª q. 3 a. 3 ad 2');
|
|
|
91 document.write('<OPTION VALUE="#28348">Iª q. 3 a. 4 arg. 1');
|
|
|
92 document.write('<OPTION VALUE="#28349">Iª q. 3 a. 4 arg. 2');
|
|
|
93 document.write('<OPTION VALUE="#28350">Iª q. 3 a. 4 s. c.');
|
|
|
94 document.write('<OPTION VALUE="#28351">Iª q. 3 a. 4 co.');
|
|
|
95 document.write('<OPTION VALUE="#28352">Iª q. 3 a. 4 ad 1');
|
|
|
96 document.write('<OPTION VALUE="#28353">Iª q. 3 a. 4 ad 2');
|
|
|
97 document.write('<OPTION VALUE="#28354">Iª q. 3 a. 5 arg. 1');
|
|
|
98 document.write('<OPTION VALUE="#28355">Iª q. 3 a. 5 arg. 2');
|
|
|
99 document.write('<OPTION VALUE="#28356">Iª q. 3 a. 5 s. c.');
|
|
|
100 document.write('<OPTION VALUE="#28357">Iª q. 3 a. 5 co.');
|
|
|
101 document.write('<OPTION VALUE="#28358">Iª q. 3 a. 5 ad 1');
|
|
|
102 document.write('<OPTION VALUE="#28359">Iª q. 3 a. 5 ad 2');
|
|
|
103 document.write('<OPTION VALUE="#28360">Iª q. 3 a. 6 arg. 1');
|
|
|
104 document.write('<OPTION VALUE="#28361">Iª q. 3 a. 6 arg. 2');
|
|
|
105 document.write('<OPTION VALUE="#28362">Iª q. 3 a. 6 s. c.');
|
|
|
106 document.write('<OPTION VALUE="#28363">Iª q. 3 a. 6 co.');
|
|
|
107 document.write('<OPTION VALUE="#28364">Iª q. 3 a. 6 ad 1');
|
|
|
108 document.write('<OPTION VALUE="#28365">Iª q. 3 a. 6 ad 2');
|
|
|
109 document.write('<OPTION VALUE="#28366">Iª q. 3 a. 7 arg. 1');
|
|
|
110 document.write('<OPTION VALUE="#28367">Iª q. 3 a. 7 arg. 2');
|
|
|
111 document.write('<OPTION VALUE="#28368">Iª q. 3 a. 7 s. c.');
|
|
|
112 document.write('<OPTION VALUE="#28369">Iª q. 3 a. 7 co.');
|
|
|
113 document.write('<OPTION VALUE="#28370">Iª q. 3 a. 7 ad 1');
|
|
|
114 document.write('<OPTION VALUE="#28371">Iª q. 3 a. 7 ad 2');
|
|
|
115 document.write('<OPTION VALUE="#28372">Iª q. 3 a. 8 arg. 1');
|
|
|
116 document.write('<OPTION VALUE="#28373">Iª q. 3 a. 8 arg. 2');
|
|
|
117 document.write('<OPTION VALUE="#28374">Iª q. 3 a. 8 arg. 3');
|
|
|
118 document.write('<OPTION VALUE="#28375">Iª q. 3 a. 8 s. c. 1');
|
|
|
119 document.write('<OPTION VALUE="#28376">Iª q. 3 a. 8 s. c. 2');
|
|
|
120 document.write('<OPTION VALUE="#28377">Iª q. 3 a. 8 co.');
|
|
|
121 document.write('<OPTION VALUE="#28378">Iª q. 3 a. 8 ad 1');
|
|
|
122 document.write('<OPTION VALUE="#28379">Iª q. 3 a. 8 ad 2');
|
|
|
123 document.write('<OPTION VALUE="#28380">Iª q. 3 a. 8 ad 3');
|
|
|
124 document.write('<OPTION VALUE="#28381">Iª q. 4 pr.');
|
|
|
125 document.write('<OPTION VALUE="#28382">Iª q. 4 a. 1 arg. 1');
|
|
|
126 document.write('<OPTION VALUE="#28383">Iª q. 4 a. 1 arg. 2');
|
|
|
127 document.write('<OPTION VALUE="#28384">Iª q. 4 a. 1 arg. 3');
|
|
|
128 document.write('<OPTION VALUE="#28385">Iª q. 4 a. 1 s. c.');
|
|
|
129 document.write('<OPTION VALUE="#28386">Iª q. 4 a. 1 co.');
|
|
|
130 document.write('<OPTION VALUE="#28387">Iª q. 4 a. 1 ad 1');
|
|
|
131 document.write('<OPTION VALUE="#28388">Iª q. 4 a. 1 ad 2');
|
|
|
132 document.write('<OPTION VALUE="#28389">Iª q. 4 a. 1 ad 3');
|
|
|
133 document.write('<OPTION VALUE="#28390">Iª q. 4 a. 2 arg. 1');
|
|
|
134 document.write('<OPTION VALUE="#28391">Iª q. 4 a. 2 arg. 2');
|
|
|
135 document.write('<OPTION VALUE="#28392">Iª q. 4 a. 2 arg. 3');
|
|
|
136 document.write('<OPTION VALUE="#28393">Iª q. 4 a. 2 s. c.');
|
|
|
137 document.write('<OPTION VALUE="#28394">Iª q. 4 a. 2 co.');
|
|
|
138 document.write('<OPTION VALUE="#28395">Iª q. 4 a. 2 ad 1');
|
|
|
139 document.write('<OPTION VALUE="#28396">Iª q. 4 a. 2 ad 2');
|
|
|
140 document.write('<OPTION VALUE="#28397">Iª q. 4 a. 2 ad 3');
|
|
|
141 document.write('<OPTION VALUE="#28398">Iª q. 4 a. 3 arg. 1');
|
|
|
142 document.write('<OPTION VALUE="#28399">Iª q. 4 a. 3 arg. 2');
|
|
|
143 document.write('<OPTION VALUE="#28400">Iª q. 4 a. 3 arg. 3');
|
|
|
144 document.write('<OPTION VALUE="#28401">Iª q. 4 a. 3 arg. 4');
|
|
|
145 document.write('<OPTION VALUE="#28402">Iª q. 4 a. 3 s. c.');
|
|
|
146 document.write('<OPTION VALUE="#28403">Iª q. 4 a. 3 co.');
|
|
|
147 document.write('<OPTION VALUE="#28404">Iª q. 4 a. 3 ad 1');
|
|
|
148 document.write('<OPTION VALUE="#28405">Iª q. 4 a. 3 ad 2');
|
|
|
149 document.write('<OPTION VALUE="#28406">Iª q. 4 a. 3 ad 3');
|
|
|
150 document.write('<OPTION VALUE="#28407">Iª q. 4 a. 3 ad 4');
|
|
|
151 document.write('<OPTION VALUE="#28408">Iª q. 5 pr.');
|
|
|
152 document.write('<OPTION VALUE="#28409">Iª q. 5 a. 1 arg. 1');
|
|
|
153 document.write('<OPTION VALUE="#28410">Iª q. 5 a. 1 arg. 2');
|
|
|
154 document.write('<OPTION VALUE="#28411">Iª q. 5 a. 1 arg. 3');
|
|
|
155 document.write('<OPTION VALUE="#28412">Iª q. 5 a. 1 s. c.');
|
|
|
156 document.write('<OPTION VALUE="#28413">Iª q. 5 a. 1 co.');
|
|
|
157 document.write('<OPTION VALUE="#28414">Iª q. 5 a. 1 ad 1');
|
|
|
158 document.write('<OPTION VALUE="#28415">Iª q. 5 a. 1 ad 2');
|
|
|
159 document.write('<OPTION VALUE="#28416">Iª q. 5 a. 1 ad 3');
|
|
|
160 document.write('<OPTION VALUE="#28417">Iª q. 5 a. 2 arg. 1');
|
|
|
161 document.write('<OPTION VALUE="#28418">Iª q. 5 a. 2 arg. 2');
|
|
|
162 document.write('<OPTION VALUE="#28419">Iª q. 5 a. 2 arg. 3');
|
|
|
163 document.write('<OPTION VALUE="#28420">Iª q. 5 a. 2 arg. 4');
|
|
|
164 document.write('<OPTION VALUE="#28421">Iª q. 5 a. 2 s. c.');
|
|
|
165 document.write('<OPTION VALUE="#28422">Iª q. 5 a. 2 co.');
|
|
|
166 document.write('<OPTION VALUE="#28423">Iª q. 5 a. 2 ad 1');
|
|
|
167 document.write('<OPTION VALUE="#28424">Iª q. 5 a. 2 ad 2');
|
|
|
168 document.write('<OPTION VALUE="#28425">Iª q. 5 a. 2 ad 3');
|
|
|
169 document.write('<OPTION VALUE="#28426">Iª q. 5 a. 2 ad 4');
|
|
|
170 document.write('<OPTION VALUE="#28427">Iª q. 5 a. 3 arg. 1');
|
|
|
171 document.write('<OPTION VALUE="#28428">Iª q. 5 a. 3 arg. 2');
|
|
|
172 document.write('<OPTION VALUE="#28429">Iª q. 5 a. 3 arg. 3');
|
|
|
173 document.write('<OPTION VALUE="#28430">Iª q. 5 a. 3 arg. 4');
|
|
|
174 document.write('<OPTION VALUE="#28431">Iª q. 5 a. 3 s. c.');
|
|
|
175 document.write('<OPTION VALUE="#28432">Iª q. 5 a. 3 co.');
|
|
|
176 document.write('<OPTION VALUE="#28433">Iª q. 5 a. 3 ad 1');
|
|
|
177 document.write('<OPTION VALUE="#28434">Iª q. 5 a. 3 ad 2');
|
|
|
178 document.write('<OPTION VALUE="#28435">Iª q. 5 a. 3 ad 3');
|
|
|
179 document.write('<OPTION VALUE="#28436">Iª q. 5 a. 3 ad 4');
|
|
|
180 document.write('<OPTION VALUE="#28437">Iª q. 5 a. 4 arg. 1');
|
|
|
181 document.write('<OPTION VALUE="#28438">Iª q. 5 a. 4 arg. 2');
|
|
|
182 document.write('<OPTION VALUE="#28439">Iª q. 5 a. 4 arg. 3');
|
|
|
183 document.write('<OPTION VALUE="#28440">Iª q. 5 a. 4 s. c.');
|
|
|
184 document.write('<OPTION VALUE="#28441">Iª q. 5 a. 4 co.');
|
|
|
185 document.write('<OPTION VALUE="#28442">Iª q. 5 a. 4 ad 1');
|
|
|
186 document.write('<OPTION VALUE="#28443">Iª q. 5 a. 4 ad 2');
|
|
|
187 document.write('<OPTION VALUE="#28444">Iª q. 5 a. 4 ad 3');
|
|
|
188 document.write('<OPTION VALUE="#28445">Iª q. 5 a. 5 arg. 1');
|
|
|
189 document.write('<OPTION VALUE="#28446">Iª q. 5 a. 5 arg. 2');
|
|
|
190 document.write('<OPTION VALUE="#28447">Iª q. 5 a. 5 arg. 3');
|
|
|
191 document.write('<OPTION VALUE="#28448">Iª q. 5 a. 5 arg. 4');
|
|
|
192 document.write('<OPTION VALUE="#28449">Iª q. 5 a. 5 arg. 5');
|
|
|
193 document.write('<OPTION VALUE="#28450">Iª q. 5 a. 5 s. c.');
|
|
|
194 document.write('<OPTION VALUE="#28451">Iª q. 5 a. 5 co.');
|
|
|
195 document.write('<OPTION VALUE="#28452">Iª q. 5 a. 5 ad 1');
|
|
|
196 document.write('<OPTION VALUE="#28453">Iª q. 5 a. 5 ad 2');
|
|
|
197 document.write('<OPTION VALUE="#28454">Iª q. 5 a. 5 ad 3');
|
|
|
198 document.write('<OPTION VALUE="#28455">Iª q. 5 a. 5 ad 4');
|
|
|
199 document.write('<OPTION VALUE="#28456">Iª q. 5 a. 5 ad 5');
|
|
|
200 document.write('<OPTION VALUE="#28457">Iª q. 5 a. 6 arg. 1');
|
|
|
201 document.write('<OPTION VALUE="#28458">Iª q. 5 a. 6 arg. 2');
|
|
|
202 document.write('<OPTION VALUE="#28459">Iª q. 5 a. 6 arg. 3');
|
|
|
203 document.write('<OPTION VALUE="#28460">Iª q. 5 a. 6 s. c.');
|
|
|
204 document.write('<OPTION VALUE="#28461">Iª q. 5 a. 6 co.');
|
|
|
205 document.write('<OPTION VALUE="#28462">Iª q. 5 a. 6 ad 1');
|
|
|
206 document.write('<OPTION VALUE="#28463">Iª q. 5 a. 6 ad 2');
|
|
|
207 document.write('<OPTION VALUE="#28464">Iª q. 5 a. 6 ad 3');
|
|
|
208 document.write('<OPTION VALUE="#28465">Iª q. 6 pr.');
|
|
|
209 document.write('<OPTION VALUE="#28466">Iª q. 6 a. 1 arg. 1');
|
|
|
210 document.write('<OPTION VALUE="#28467">Iª q. 6 a. 1 arg. 2');
|
|
|
211 document.write('<OPTION VALUE="#28468">Iª q. 6 a. 1 s. c.');
|
|
|
212 document.write('<OPTION VALUE="#28469">Iª q. 6 a. 1 co.');
|
|
|
213 document.write('<OPTION VALUE="#28470">Iª q. 6 a. 1 ad 1');
|
|
|
214 document.write('<OPTION VALUE="#28471">Iª q. 6 a. 1 ad 2');
|
|
|
215 document.write('<OPTION VALUE="#28472">Iª q. 6 a. 2 arg. 1');
|
|
|
216 document.write('<OPTION VALUE="#28473">Iª q. 6 a. 2 arg. 2');
|
|
|
217 document.write('<OPTION VALUE="#28474">Iª q. 6 a. 2 arg. 3');
|
|
|
218 document.write('<OPTION VALUE="#28475">Iª q. 6 a. 2 s. c.');
|
|
|
219 document.write('<OPTION VALUE="#28476">Iª q. 6 a. 2 co.');
|
|
|
220 document.write('<OPTION VALUE="#28477">Iª q. 6 a. 2 ad 1');
|
|
|
221 document.write('<OPTION VALUE="#28478">Iª q. 6 a. 2 ad 2');
|
|
|
222 document.write('<OPTION VALUE="#28479">Iª q. 6 a. 2 ad 3');
|
|
|
223 document.write('<OPTION VALUE="#28480">Iª q. 6 a. 3 arg. 1');
|
|
|
224 document.write('<OPTION VALUE="#28481">Iª q. 6 a. 3 arg. 2');
|
|
|
225 document.write('<OPTION VALUE="#28482">Iª q. 6 a. 3 arg. 3');
|
|
|
226 document.write('<OPTION VALUE="#28483">Iª q. 6 a. 3 s. c.');
|
|
|
227 document.write('<OPTION VALUE="#28484">Iª q. 6 a. 3 co.');
|
|
|
228 document.write('<OPTION VALUE="#28485">Iª q. 6 a. 3 ad 1');
|
|
|
229 document.write('<OPTION VALUE="#28486">Iª q. 6 a. 3 ad 2');
|
|
|
230 document.write('<OPTION VALUE="#28487">Iª q. 6 a. 3 ad 3');
|
|
|
231 document.write('<OPTION VALUE="#28488">Iª q. 6 a. 4 arg. 1');
|
|
|
232 document.write('<OPTION VALUE="#28489">Iª q. 6 a. 4 arg. 2');
|
|
|
233 document.write('<OPTION VALUE="#28490">Iª q. 6 a. 4 s. c.');
|
|
|
234 document.write('<OPTION VALUE="#28491">Iª q. 6 a. 4 co.');
|
|
|
235 document.write('<OPTION VALUE="#28492">Iª q. 6 a. 4 ad');
|
|
|
236 document.write('<OPTION VALUE="#28493">Iª q. 7 pr.');
|
|
|
237 document.write('<OPTION VALUE="#28494">Iª q. 7 a. 1 arg. 1');
|
|
|
238 document.write('<OPTION VALUE="#28495">Iª q. 7 a. 1 arg. 2');
|
|
|
239 document.write('<OPTION VALUE="#28496">Iª q. 7 a. 1 arg. 3');
|
|
|
240 document.write('<OPTION VALUE="#28497">Iª q. 7 a. 1 s. c.');
|
|
|
241 document.write('<OPTION VALUE="#28498">Iª q. 7 a. 1 co.');
|
|
|
242 document.write('<OPTION VALUE="#28499">Iª q. 7 a. 1 ad 1');
|
|
|
243 document.write('<OPTION VALUE="#28500">Iª q. 7 a. 1 ad 2');
|
|
|
244 document.write('<OPTION VALUE="#28501">Iª q. 7 a. 1 ad 3');
|
|
|
245 document.write('<OPTION VALUE="#28502">Iª q. 7 a. 2 arg. 1');
|
|
|
246 document.write('<OPTION VALUE="#28503">Iª q. 7 a. 2 arg. 2');
|
|
|
247 document.write('<OPTION VALUE="#28504">Iª q. 7 a. 2 arg. 3');
|
|
|
248 document.write('<OPTION VALUE="#28505">Iª q. 7 a. 2 s. c.');
|
|
|
249 document.write('<OPTION VALUE="#28506">Iª q. 7 a. 2 co.');
|
|
|
250 document.write('<OPTION VALUE="#28507">Iª q. 7 a. 2 ad 1');
|
|
|
251 document.write('<OPTION VALUE="#28508">Iª q. 7 a. 2 ad 2');
|
|
|
252 document.write('<OPTION VALUE="#28509">Iª q. 7 a. 2 ad 3');
|
|
|
253 document.write('<OPTION VALUE="#28510">Iª q. 7 a. 3 arg. 1');
|
|
|
254 document.write('<OPTION VALUE="#28511">Iª q. 7 a. 3 arg. 2');
|
|
|
255 document.write('<OPTION VALUE="#28512">Iª q. 7 a. 3 arg. 3');
|
|
|
256 document.write('<OPTION VALUE="#28513">Iª q. 7 a. 3 arg. 4');
|
|
|
257 document.write('<OPTION VALUE="#28514">Iª q. 7 a. 3 s. c.');
|
|
|
258 document.write('<OPTION VALUE="#28515">Iª q. 7 a. 3 co.');
|
|
|
259 document.write('<OPTION VALUE="#28516">Iª q. 7 a. 3 ad 1');
|
|
|
260 document.write('<OPTION VALUE="#28517">Iª q. 7 a. 3 ad 2');
|
|
|
261 document.write('<OPTION VALUE="#28518">Iª q. 7 a. 3 ad 3');
|
|
|
262 document.write('<OPTION VALUE="#28519">Iª q. 7 a. 3 ad 4');
|
|
|
263 document.write('<OPTION VALUE="#28520">Iª q. 7 a. 4 arg. 1');
|
|
|
264 document.write('<OPTION VALUE="#28521">Iª q. 7 a. 4 arg. 2');
|
|
|
265 document.write('<OPTION VALUE="#28522">Iª q. 7 a. 4 arg. 3');
|
|
|
266 document.write('<OPTION VALUE="#28523">Iª q. 7 a. 4 s. c.');
|
|
|
267 document.write('<OPTION VALUE="#28524">Iª q. 7 a. 4 co.');
|
|
|
268 document.write('<OPTION VALUE="#28525">Iª q. 7 a. 4 ad 1');
|
|
|
269 document.write('<OPTION VALUE="#28526">Iª q. 7 a. 4 ad 2');
|
|
|
270 document.write('<OPTION VALUE="#28527">Iª q. 7 a. 4 ad 3');
|
|
|
271 document.write('<OPTION VALUE="#28528">Iª q. 8 pr.');
|
|
|
272 document.write('<OPTION VALUE="#28529">Iª q. 8 a. 1 arg. 1');
|
|
|
273 document.write('<OPTION VALUE="#28530">Iª q. 8 a. 1 arg. 2');
|
|
|
274 document.write('<OPTION VALUE="#28531">Iª q. 8 a. 1 arg. 3');
|
|
|
275 document.write('<OPTION VALUE="#28532">Iª q. 8 a. 1 arg. 4');
|
|
|
276 document.write('<OPTION VALUE="#28533">Iª q. 8 a. 1 s. c.');
|
|
|
277 document.write('<OPTION VALUE="#28534">Iª q. 8 a. 1 co.');
|
|
|
278 document.write('<OPTION VALUE="#28535">Iª q. 8 a. 1 ad 1');
|
|
|
279 document.write('<OPTION VALUE="#28536">Iª q. 8 a. 1 ad 2');
|
|
|
280 document.write('<OPTION VALUE="#28537">Iª q. 8 a. 1 ad 3');
|
|
|
281 document.write('<OPTION VALUE="#28538">Iª q. 8 a. 1 ad 4');
|
|
|
282 document.write('<OPTION VALUE="#28539">Iª q. 8 a. 2 arg. 1');
|
|
|
283 document.write('<OPTION VALUE="#28540">Iª q. 8 a. 2 arg. 2');
|
|
|
284 document.write('<OPTION VALUE="#28541">Iª q. 8 a. 2 arg. 3');
|
|
|
285 document.write('<OPTION VALUE="#28542">Iª q. 8 a. 2 s. c.');
|
|
|
286 document.write('<OPTION VALUE="#28543">Iª q. 8 a. 2 co.');
|
|
|
287 document.write('<OPTION VALUE="#28544">Iª q. 8 a. 2 ad 1');
|
|
|
288 document.write('<OPTION VALUE="#28545">Iª q. 8 a. 2 ad 2');
|
|
|
289 document.write('<OPTION VALUE="#28546">Iª q. 8 a. 2 ad 3');
|
|
|
290 document.write('<OPTION VALUE="#28547">Iª q. 8 a. 3 arg. 1');
|
|
|
291 document.write('<OPTION VALUE="#28548">Iª q. 8 a. 3 arg. 2');
|
|
|
292 document.write('<OPTION VALUE="#28549">Iª q. 8 a. 3 arg. 3');
|
|
|
293 document.write('<OPTION VALUE="#28550">Iª q. 8 a. 3 arg. 4');
|
|
|
294 document.write('<OPTION VALUE="#28551">Iª q. 8 a. 3 s. c.');
|
|
|
295 document.write('<OPTION VALUE="#28552">Iª q. 8 a. 3 co.');
|
|
|
296 document.write('<OPTION VALUE="#28553">Iª q. 8 a. 3 ad 1');
|
|
|
297 document.write('<OPTION VALUE="#28554">Iª q. 8 a. 3 ad 2');
|
|
|
298 document.write('<OPTION VALUE="#28555">Iª q. 8 a. 3 ad 3');
|
|
|
299 document.write('<OPTION VALUE="#28556">Iª q. 8 a. 3 ad 4');
|
|
|
300 document.write('<OPTION VALUE="#28557">Iª q. 8 a. 4 arg. 1');
|
|
|
301 document.write('<OPTION VALUE="#28558">Iª q. 8 a. 4 arg. 2');
|
|
|
302 document.write('<OPTION VALUE="#28559">Iª q. 8 a. 4 arg. 3');
|
|
|
303 document.write('<OPTION VALUE="#28560">Iª q. 8 a. 4 arg. 4');
|
|
|
304 document.write('<OPTION VALUE="#28561">Iª q. 8 a. 4 arg. 5');
|
|
|
305 document.write('<OPTION VALUE="#28562">Iª q. 8 a. 4 arg. 6');
|
|
|
306 document.write('<OPTION VALUE="#28563">Iª q. 8 a. 4 s. c.');
|
|
|
307 document.write('<OPTION VALUE="#28564">Iª q. 8 a. 4 co.');
|
|
|
308 document.write('<OPTION VALUE="#28565">Iª q. 8 a. 4 ad 1');
|
|
|
309 document.write('<OPTION VALUE="#28566">Iª q. 8 a. 4 ad 2');
|
|
|
310 document.write('<OPTION VALUE="#28567">Iª q. 8 a. 4 ad 3');
|
|
|
311 document.write('<OPTION VALUE="#28568">Iª q. 8 a. 4 ad 4');
|
|
|
312 document.write('<OPTION VALUE="#28569">Iª q. 8 a. 4 ad 5');
|
|
|
313 document.write('<OPTION VALUE="#28570">Iª q. 8 a. 4 ad 6');
|
|
|
314 document.write('<OPTION VALUE="#28571">Iª q. 9 pr.');
|
|
|
315 document.write('<OPTION VALUE="#28572">Iª q. 9 a. 1 arg. 1');
|
|
|
316 document.write('<OPTION VALUE="#28573">Iª q. 9 a. 1 arg. 2');
|
|
|
317 document.write('<OPTION VALUE="#28574">Iª q. 9 a. 1 arg. 3');
|
|
|
318 document.write('<OPTION VALUE="#28575">Iª q. 9 a. 1 s. c.');
|
|
|
319 document.write('<OPTION VALUE="#28576">Iª q. 9 a. 1 co.');
|
|
|
320 document.write('<OPTION VALUE="#28577">Iª q. 9 a. 1 ad 1');
|
|
|
321 document.write('<OPTION VALUE="#28578">Iª q. 9 a. 1 ad 2');
|
|
|
322 document.write('<OPTION VALUE="#28579">Iª q. 9 a. 1 ad 3');
|
|
|
323 document.write('<OPTION VALUE="#28580">Iª q. 9 a. 2 arg. 1');
|
|
|
324 document.write('<OPTION VALUE="#28581">Iª q. 9 a. 2 arg. 2');
|
|
|
325 document.write('<OPTION VALUE="#28582">Iª q. 9 a. 2 arg. 3');
|
|
|
326 document.write('<OPTION VALUE="#28583">Iª q. 9 a. 2 s. c.');
|
|
|
327 document.write('<OPTION VALUE="#28584">Iª q. 9 a. 2 co.');
|
|
|
328 document.write('<OPTION VALUE="#28585">Iª q. 9 a. 2 ad 1');
|
|
|
329 document.write('<OPTION VALUE="#28586">Iª q. 9 a. 2 ad 2');
|
|
|
330 document.write('<OPTION VALUE="#28587">Iª q. 9 a. 2 ad 3');
|
|
|
331 document.write('<OPTION VALUE="#28588">Iª q. 10 pr.');
|
|
|
332 document.write('<OPTION VALUE="#28589">Iª q. 10 a. 1 arg. 1');
|
|
|
333 document.write('<OPTION VALUE="#28590">Iª q. 10 a. 1 arg. 2');
|
|
|
334 document.write('<OPTION VALUE="#28591">Iª q. 10 a. 1 arg. 3');
|
|
|
335 document.write('<OPTION VALUE="#28592">Iª q. 10 a. 1 arg. 4');
|
|
|
336 document.write('<OPTION VALUE="#28593">Iª q. 10 a. 1 arg. 5');
|
|
|
337 document.write('<OPTION VALUE="#28594">Iª q. 10 a. 1 arg. 6');
|
|
|
338 document.write('<OPTION VALUE="#28595">Iª q. 10 a. 1 co.');
|
|
|
339 document.write('<OPTION VALUE="#28596">Iª q. 10 a. 1 ad 1');
|
|
|
340 document.write('<OPTION VALUE="#28597">Iª q. 10 a. 1 ad 2');
|
|
|
341 document.write('<OPTION VALUE="#28598">Iª q. 10 a. 1 ad 3');
|
|
|
342 document.write('<OPTION VALUE="#28599">Iª q. 10 a. 1 ad 4');
|
|
|
343 document.write('<OPTION VALUE="#28600">Iª q. 10 a. 1 ad 5');
|
|
|
344 document.write('<OPTION VALUE="#28601">Iª q. 10 a. 1 ad 6');
|
|
|
345 document.write('<OPTION VALUE="#28602">Iª q. 10 a. 2 arg. 1');
|
|
|
346 document.write('<OPTION VALUE="#28603">Iª q. 10 a. 2 arg. 2');
|
|
|
347 document.write('<OPTION VALUE="#28604">Iª q. 10 a. 2 arg. 3');
|
|
|
348 document.write('<OPTION VALUE="#28605">Iª q. 10 a. 2 arg. 4');
|
|
|
349 document.write('<OPTION VALUE="#28606">Iª q. 10 a. 2 s. c.');
|
|
|
350 document.write('<OPTION VALUE="#28607">Iª q. 10 a. 2 co.');
|
|
|
351 document.write('<OPTION VALUE="#28608">Iª q. 10 a. 2 ad 1');
|
|
|
352 document.write('<OPTION VALUE="#28609">Iª q. 10 a. 2 ad 2');
|
|
|
353 document.write('<OPTION VALUE="#28610">Iª q. 10 a. 2 ad 3');
|
|
|
354 document.write('<OPTION VALUE="#28611">Iª q. 10 a. 2 ad 4');
|
|
|
355 document.write('<OPTION VALUE="#28612">Iª q. 10 a. 3 arg. 1');
|
|
|
356 document.write('<OPTION VALUE="#28613">Iª q. 10 a. 3 arg. 2');
|
|
|
357 document.write('<OPTION VALUE="#28614">Iª q. 10 a. 3 arg. 3');
|
|
|
358 document.write('<OPTION VALUE="#28615">Iª q. 10 a. 3 s. c.');
|
|
|
359 document.write('<OPTION VALUE="#28616">Iª q. 10 a. 3 co.');
|
|
|
360 document.write('<OPTION VALUE="#28617">Iª q. 10 a. 3 ad 1');
|
|
|
361 document.write('<OPTION VALUE="#28618">Iª q. 10 a. 3 ad 2');
|
|
|
362 document.write('<OPTION VALUE="#28619">Iª q. 10 a. 3 ad 3');
|
|
|
363 document.write('<OPTION VALUE="#28620">Iª q. 10 a. 4 arg. 1');
|
|
|
364 document.write('<OPTION VALUE="#28621">Iª q. 10 a. 4 arg. 2');
|
|
|
365 document.write('<OPTION VALUE="#28622">Iª q. 10 a. 4 arg. 3');
|
|
|
366 document.write('<OPTION VALUE="#28623">Iª q. 10 a. 4 s. c.');
|
|
|
367 document.write('<OPTION VALUE="#28624">Iª q. 10 a. 4 co.');
|
|
|
368 document.write('<OPTION VALUE="#28625">Iª q. 10 a. 4 ad 1');
|
|
|
369 document.write('<OPTION VALUE="#28626">Iª q. 10 a. 4 ad 2');
|
|
|
370 document.write('<OPTION VALUE="#28627">Iª q. 10 a. 4 ad 3');
|
|
|
371 document.write('<OPTION VALUE="#28628">Iª q. 10 a. 5 arg. 1');
|
|
|
372 document.write('<OPTION VALUE="#28629">Iª q. 10 a. 5 arg. 2');
|
|
|
373 document.write('<OPTION VALUE="#28630">Iª q. 10 a. 5 arg. 3');
|
|
|
374 document.write('<OPTION VALUE="#28631">Iª q. 10 a. 5 arg. 4');
|
|
|
375 document.write('<OPTION VALUE="#28632">Iª q. 10 a. 5 s. c.');
|
|
|
376 document.write('<OPTION VALUE="#28633">Iª q. 10 a. 5 co.');
|
|
|
377 document.write('<OPTION VALUE="#28634">Iª q. 10 a. 5 ad 1');
|
|
|
378 document.write('<OPTION VALUE="#28635">Iª q. 10 a. 5 ad 2');
|
|
|
379 document.write('<OPTION VALUE="#28636">Iª q. 10 a. 5 ad 3');
|
|
|
380 document.write('<OPTION VALUE="#28637">Iª q. 10 a. 5 ad 4');
|
|
|
381 document.write('<OPTION VALUE="#28638">Iª q. 10 a. 6 arg. 1');
|
|
|
382 document.write('<OPTION VALUE="#28639">Iª q. 10 a. 6 arg. 2');
|
|
|
383 document.write('<OPTION VALUE="#28640">Iª q. 10 a. 6 arg. 3');
|
|
|
384 document.write('<OPTION VALUE="#28641">Iª q. 10 a. 6 arg. 4');
|
|
|
385 document.write('<OPTION VALUE="#28642">Iª q. 10 a. 6 s. c.');
|
|
|
386 document.write('<OPTION VALUE="#28643">Iª q. 10 a. 6 co.');
|
|
|
387 document.write('<OPTION VALUE="#28644">Iª q. 10 a. 6 ad 1');
|
|
|
388 document.write('<OPTION VALUE="#28645">Iª q. 10 a. 6 ad 2');
|
|
|
389 document.write('<OPTION VALUE="#28646">Iª q. 10 a. 6 ad 3');
|
|
|
390 document.write('<OPTION VALUE="#28647">Iª q. 10 a. 6 ad 4');
|
|
|
391 document.write('<OPTION VALUE="#28648">Iª q. 11 pr.');
|
|
|
392 document.write('<OPTION VALUE="#28649">Iª q. 11 a. 1 arg. 1');
|
|
|
393 document.write('<OPTION VALUE="#28650">Iª q. 11 a. 1 arg. 2');
|
|
|
394 document.write('<OPTION VALUE="#28651">Iª q. 11 a. 1 arg. 3');
|
|
|
395 document.write('<OPTION VALUE="#28652">Iª q. 11 a. 1 s. c.');
|
|
|
396 document.write('<OPTION VALUE="#28653">Iª q. 11 a. 1 co.');
|
|
|
397 document.write('<OPTION VALUE="#28654">Iª q. 11 a. 1 ad 1');
|
|
|
398 document.write('<OPTION VALUE="#28655">Iª q. 11 a. 1 ad 2');
|
|
|
399 document.write('<OPTION VALUE="#28656">Iª q. 11 a. 1 ad 3');
|
|
|
400 document.write('<OPTION VALUE="#28657">Iª q. 11 a. 2 arg. 1');
|
|
|
401 document.write('<OPTION VALUE="#28658">Iª q. 11 a. 2 arg. 2');
|
|
|
402 document.write('<OPTION VALUE="#28659">Iª q. 11 a. 2 arg. 3');
|
|
|
403 document.write('<OPTION VALUE="#28660">Iª q. 11 a. 2 arg. 4');
|
|
|
404 document.write('<OPTION VALUE="#28661">Iª q. 11 a. 2 s. c.');
|
|
|
405 document.write('<OPTION VALUE="#28662">Iª q. 11 a. 2 co.');
|
|
|
406 document.write('<OPTION VALUE="#28663">Iª q. 11 a. 2 ad 1');
|
|
|
407 document.write('<OPTION VALUE="#28664">Iª q. 11 a. 2 ad 2');
|
|
|
408 document.write('<OPTION VALUE="#28665">Iª q. 11 a. 2 ad 3');
|
|
|
409 document.write('<OPTION VALUE="#28666">Iª q. 11 a. 2 ad 4');
|
|
|
410 document.write('<OPTION VALUE="#28667">Iª q. 11 a. 3 arg. 1');
|
|
|
411 document.write('<OPTION VALUE="#28668">Iª q. 11 a. 3 arg. 2');
|
|
|
412 document.write('<OPTION VALUE="#28669">Iª q. 11 a. 3 s. c.');
|
|
|
413 document.write('<OPTION VALUE="#28670">Iª q. 11 a. 3 co.');
|
|
|
414 document.write('<OPTION VALUE="#28671">Iª q. 11 a. 3 ad 1');
|
|
|
415 document.write('<OPTION VALUE="#28672">Iª q. 11 a. 3 ad 2');
|
|
|
416 document.write('<OPTION VALUE="#28673">Iª q. 11 a. 4 arg. 1');
|
|
|
417 document.write('<OPTION VALUE="#28674">Iª q. 11 a. 4 arg. 2');
|
|
|
418 document.write('<OPTION VALUE="#28675">Iª q. 11 a. 4 arg. 3');
|
|
|
419 document.write('<OPTION VALUE="#28676">Iª q. 11 a. 4 s. c.');
|
|
|
420 document.write('<OPTION VALUE="#28677">Iª q. 11 a. 4 co.');
|
|
|
421 document.write('<OPTION VALUE="#28678">Iª q. 11 a. 4 ad 1');
|
|
|
422 document.write('<OPTION VALUE="#28679">Iª q. 11 a. 4 ad 2');
|
|
|
423 document.write('<OPTION VALUE="#28680">Iª q. 11 a. 4 ad 3');
|
|
|
424 document.write('<OPTION VALUE="#28681">Iª q. 12 pr.');
|
|
|
425 document.write('<OPTION VALUE="#28682">Iª q. 12 a. 1 arg. 1');
|
|
|
426 document.write('<OPTION VALUE="#28683">Iª q. 12 a. 1 arg. 2');
|
|
|
427 document.write('<OPTION VALUE="#28684">Iª q. 12 a. 1 arg. 3');
|
|
|
428 document.write('<OPTION VALUE="#28685">Iª q. 12 a. 1 arg. 4');
|
|
|
429 document.write('<OPTION VALUE="#28686">Iª q. 12 a. 1 s. c.');
|
|
|
430 document.write('<OPTION VALUE="#28687">Iª q. 12 a. 1 co.');
|
|
|
431 document.write('<OPTION VALUE="#28688">Iª q. 12 a. 1 ad 1');
|
|
|
432 document.write('<OPTION VALUE="#28689">Iª q. 12 a. 1 ad 2');
|
|
|
433 document.write('<OPTION VALUE="#28690">Iª q. 12 a. 1 ad 3');
|
|
|
434 document.write('<OPTION VALUE="#28691">Iª q. 12 a. 1 ad 4');
|
|
|
435 document.write('<OPTION VALUE="#28692">Iª q. 12 a. 2 arg. 1');
|
|
|
436 document.write('<OPTION VALUE="#28693">Iª q. 12 a. 2 arg. 2');
|
|
|
437 document.write('<OPTION VALUE="#28694">Iª q. 12 a. 2 arg. 3');
|
|
|
438 document.write('<OPTION VALUE="#28695">Iª q. 12 a. 2 s. c.');
|
|
|
439 document.write('<OPTION VALUE="#28696">Iª q. 12 a. 2 co.');
|
|
|
440 document.write('<OPTION VALUE="#28697">Iª q. 12 a. 2 ad 1');
|
|
|
441 document.write('<OPTION VALUE="#28698">Iª q. 12 a. 2 ad 2');
|
|
|
442 document.write('<OPTION VALUE="#28699">Iª q. 12 a. 2 ad 3');
|
|
|
443 document.write('<OPTION VALUE="#28700">Iª q. 12 a. 3 arg. 1');
|
|
|
444 document.write('<OPTION VALUE="#28701">Iª q. 12 a. 3 arg. 2');
|
|
|
445 document.write('<OPTION VALUE="#28702">Iª q. 12 a. 3 arg. 3');
|
|
|
446 document.write('<OPTION VALUE="#28703">Iª q. 12 a. 3 s. c.');
|
|
|
447 document.write('<OPTION VALUE="#28704">Iª q. 12 a. 3 co.');
|
|
|
448 document.write('<OPTION VALUE="#28705">Iª q. 12 a. 3 ad 1');
|
|
|
449 document.write('<OPTION VALUE="#28706">Iª q. 12 a. 3 ad 2');
|
|
|
450 document.write('<OPTION VALUE="#28707">Iª q. 12 a. 3 ad 3');
|
|
|
451 document.write('<OPTION VALUE="#28708">Iª q. 12 a. 4 arg. 1');
|
|
|
452 document.write('<OPTION VALUE="#28709">Iª q. 12 a. 4 arg. 2');
|
|
|
453 document.write('<OPTION VALUE="#28710">Iª q. 12 a. 4 arg. 3');
|
|
|
454 document.write('<OPTION VALUE="#28711">Iª q. 12 a. 4 s. c.');
|
|
|
455 document.write('<OPTION VALUE="#28712">Iª q. 12 a. 4 co.');
|
|
|
456 document.write('<OPTION VALUE="#28713">Iª q. 12 a. 4 ad 1');
|
|
|
457 document.write('<OPTION VALUE="#28714">Iª q. 12 a. 4 ad 2');
|
|
|
458 document.write('<OPTION VALUE="#28715">Iª q. 12 a. 4 ad 3');
|
|
|
459 document.write('<OPTION VALUE="#28716">Iª q. 12 a. 5 arg. 1');
|
|
|
460 document.write('<OPTION VALUE="#28717">Iª q. 12 a. 5 arg. 2');
|
|
|
461 document.write('<OPTION VALUE="#28718">Iª q. 12 a. 5 arg. 3');
|
|
|
462 document.write('<OPTION VALUE="#28719">Iª q. 12 a. 5 s. c.');
|
|
|
463 document.write('<OPTION VALUE="#28720">Iª q. 12 a. 5 co.');
|
|
|
464 document.write('<OPTION VALUE="#28721">Iª q. 12 a. 5 ad 1');
|
|
|
465 document.write('<OPTION VALUE="#28722">Iª q. 12 a. 5 ad 2');
|
|
|
466 document.write('<OPTION VALUE="#28723">Iª q. 12 a. 5 ad 3');
|
|
|
467 document.write('<OPTION VALUE="#28724">Iª q. 12 a. 6 arg. 1');
|
|
|
468 document.write('<OPTION VALUE="#28725">Iª q. 12 a. 6 arg. 2');
|
|
|
469 document.write('<OPTION VALUE="#28726">Iª q. 12 a. 6 arg. 3');
|
|
|
470 document.write('<OPTION VALUE="#28727">Iª q. 12 a. 6 s. c.');
|
|
|
471 document.write('<OPTION VALUE="#28728">Iª q. 12 a. 6 co.');
|
|
|
472 document.write('<OPTION VALUE="#28729">Iª q. 12 a. 6 ad 1');
|
|
|
473 document.write('<OPTION VALUE="#28730">Iª q. 12 a. 6 ad 2');
|
|
|
474 document.write('<OPTION VALUE="#28731">Iª q. 12 a. 6 ad 3');
|
|
|
475 document.write('<OPTION VALUE="#28732">Iª q. 12 a. 7 arg. 1');
|
|
|
476 document.write('<OPTION VALUE="#28733">Iª q. 12 a. 7 arg. 2');
|
|
|
477 document.write('<OPTION VALUE="#28734">Iª q. 12 a. 7 arg. 3');
|
|
|
478 document.write('<OPTION VALUE="#28735">Iª q. 12 a. 7 s. c.');
|
|
|
479 document.write('<OPTION VALUE="#28736">Iª q. 12 a. 7 co.');
|
|
|
480 document.write('<OPTION VALUE="#28737">Iª q. 12 a. 7 ad 1');
|
|
|
481 document.write('<OPTION VALUE="#28738">Iª q. 12 a. 7 ad 2');
|
|
|
482 document.write('<OPTION VALUE="#28739">Iª q. 12 a. 7 ad 3');
|
|
|
483 document.write('<OPTION VALUE="#28740">Iª q. 12 a. 8 arg. 1');
|
|
|
484 document.write('<OPTION VALUE="#28741">Iª q. 12 a. 8 arg. 2');
|
|
|
485 document.write('<OPTION VALUE="#28742">Iª q. 12 a. 8 arg. 3');
|
|
|
486 document.write('<OPTION VALUE="#28743">Iª q. 12 a. 8 arg. 4');
|
|
|
487 document.write('<OPTION VALUE="#28744">Iª q. 12 a. 8 s. c.');
|
|
|
488 document.write('<OPTION VALUE="#28745">Iª q. 12 a. 8 co.');
|
|
|
489 document.write('<OPTION VALUE="#28746">Iª q. 12 a. 8 ad 1');
|
|
|
490 document.write('<OPTION VALUE="#28747">Iª q. 12 a. 8 ad 2');
|
|
|
491 document.write('<OPTION VALUE="#28748">Iª q. 12 a. 8 ad 3');
|
|
|
492 document.write('<OPTION VALUE="#28749">Iª q. 12 a. 8 ad 4');
|
|
|
493 document.write('<OPTION VALUE="#28750">Iª q. 12 a. 9 arg. 1');
|
|
|
494 document.write('<OPTION VALUE="#28751">Iª q. 12 a. 9 arg. 2');
|
|
|
495 document.write('<OPTION VALUE="#28752">Iª q. 12 a. 9 s. c.');
|
|
|
496 document.write('<OPTION VALUE="#28753">Iª q. 12 a. 9 co.');
|
|
|
497 document.write('<OPTION VALUE="#28754">Iª q. 12 a. 9 ad 1');
|
|
|
498 document.write('<OPTION VALUE="#28755">Iª q. 12 a. 9 ad 2');
|
|
|
499 document.write('<OPTION VALUE="#28756">Iª q. 12 a. 10 arg. 1');
|
|
|
500 document.write('<OPTION VALUE="#28757">Iª q. 12 a. 10 arg. 2');
|
|
|
501 document.write('<OPTION VALUE="#28758">Iª q. 12 a. 10 s. c.');
|
|
|
502 document.write('<OPTION VALUE="#28759">Iª q. 12 a. 10 co.');
|
|
|
503 document.write('<OPTION VALUE="#28760">Iª q. 12 a. 10 ad 1');
|
|
|
504 document.write('<OPTION VALUE="#28761">Iª q. 12 a. 10 ad 2');
|
|
|
505 document.write('<OPTION VALUE="#28762">Iª q. 12 a. 11 arg. 1');
|
|
|
506 document.write('<OPTION VALUE="#28763">Iª q. 12 a. 11 arg. 2');
|
|
|
507 document.write('<OPTION VALUE="#28764">Iª q. 12 a. 11 arg. 3');
|
|
|
508 document.write('<OPTION VALUE="#28765">Iª q. 12 a. 11 arg. 4');
|
|
|
509 document.write('<OPTION VALUE="#28766">Iª q. 12 a. 11 s. c.');
|
|
|
510 document.write('<OPTION VALUE="#28767">Iª q. 12 a. 11 co.');
|
|
|
511 document.write('<OPTION VALUE="#28768">Iª q. 12 a. 11 ad 1');
|
|
|
512 document.write('<OPTION VALUE="#28769">Iª q. 12 a. 11 ad 2');
|
|
|
513 document.write('<OPTION VALUE="#28770">Iª q. 12 a. 11 ad 3');
|
|
|
514 document.write('<OPTION VALUE="#28771">Iª q. 12 a. 11 ad 4');
|
|
|
515 document.write('<OPTION VALUE="#28772">Iª q. 12 a. 12 arg. 1');
|
|
|
516 document.write('<OPTION VALUE="#28773">Iª q. 12 a. 12 arg. 2');
|
|
|
517 document.write('<OPTION VALUE="#28774">Iª q. 12 a. 12 arg. 3');
|
|
|
518 document.write('<OPTION VALUE="#28775">Iª q. 12 a. 12 s. c.');
|
|
|
519 document.write('<OPTION VALUE="#28776">Iª q. 12 a. 12 co.');
|
|
|
520 document.write('<OPTION VALUE="#28777">Iª q. 12 a. 12 ad 1');
|
|
|
521 document.write('<OPTION VALUE="#28778">Iª q. 12 a. 12 ad 2');
|
|
|
522 document.write('<OPTION VALUE="#28779">Iª q. 12 a. 12 ad 3');
|
|
|
523 document.write('<OPTION VALUE="#28780">Iª q. 12 a. 13 arg. 1');
|
|
|
524 document.write('<OPTION VALUE="#28781">Iª q. 12 a. 13 arg. 2');
|
|
|
525 document.write('<OPTION VALUE="#28782">Iª q. 12 a. 13 arg. 3');
|
|
|
526 document.write('<OPTION VALUE="#28783">Iª q. 12 a. 13 s. c.');
|
|
|
527 document.write('<OPTION VALUE="#28784">Iª q. 12 a. 13 co.');
|
|
|
528 document.write('<OPTION VALUE="#28785">Iª q. 12 a. 13 ad 1');
|
|
|
529 document.write('<OPTION VALUE="#28786">Iª q. 12 a. 13 ad 2');
|
|
|
530 document.write('<OPTION VALUE="#28787">Iª q. 12 a. 13 ad 3');
|
|
|
531 document.write('<OPTION VALUE="#28788">Iª q. 13 pr.');
|
|
|
532 document.write('<OPTION VALUE="#28789">Iª q. 13 a. 1 arg. 1');
|
|
|
533 document.write('<OPTION VALUE="#28790">Iª q. 13 a. 1 arg. 2');
|
|
|
534 document.write('<OPTION VALUE="#28791">Iª q. 13 a. 1 arg. 3');
|
|
|
535 document.write('<OPTION VALUE="#28792">Iª q. 13 a. 1 s. c.');
|
|
|
536 document.write('<OPTION VALUE="#28793">Iª q. 13 a. 1 co.');
|
|
|
537 document.write('<OPTION VALUE="#28794">Iª q. 13 a. 1 ad 1');
|
|
|
538 document.write('<OPTION VALUE="#28795">Iª q. 13 a. 1 ad 2');
|
|
|
539 document.write('<OPTION VALUE="#28796">Iª q. 13 a. 1 ad 3');
|
|
|
540 document.write('<OPTION VALUE="#28797">Iª q. 13 a. 2 arg. 1');
|
|
|
541 document.write('<OPTION VALUE="#28798">Iª q. 13 a. 2 arg. 2');
|
|
|
542 document.write('<OPTION VALUE="#28799">Iª q. 13 a. 2 arg. 3');
|
|
|
543 document.write('<OPTION VALUE="#28800">Iª q. 13 a. 2 s. c.');
|
|
|
544 document.write('<OPTION VALUE="#28801">Iª q. 13 a. 2 co.');
|
|
|
545 document.write('<OPTION VALUE="#28802">Iª q. 13 a. 2 ad 1');
|
|
|
546 document.write('<OPTION VALUE="#28803">Iª q. 13 a. 2 ad 2');
|
|
|
547 document.write('<OPTION VALUE="#28804">Iª q. 13 a. 2 ad 3');
|
|
|
548 document.write('<OPTION VALUE="#28805">Iª q. 13 a. 3 arg. 1');
|
|
|
549 document.write('<OPTION VALUE="#28806">Iª q. 13 a. 3 arg. 2');
|
|
|
550 document.write('<OPTION VALUE="#28807">Iª q. 13 a. 3 arg. 3');
|
|
|
551 document.write('<OPTION VALUE="#28808">Iª q. 13 a. 3 s. c.');
|
|
|
552 document.write('<OPTION VALUE="#28809">Iª q. 13 a. 3 co.');
|
|
|
553 document.write('<OPTION VALUE="#28810">Iª q. 13 a. 3 ad 1');
|
|
|
554 document.write('<OPTION VALUE="#28811">Iª q. 13 a. 3 ad 2');
|
|
|
555 document.write('<OPTION VALUE="#28812">Iª q. 13 a. 3 ad 3');
|
|
|
556 document.write('<OPTION VALUE="#28813">Iª q. 13 a. 4 arg. 1');
|
|
|
557 document.write('<OPTION VALUE="#28814">Iª q. 13 a. 4 arg. 2');
|
|
|
558 document.write('<OPTION VALUE="#28815">Iª q. 13 a. 4 arg. 3');
|
|
|
559 document.write('<OPTION VALUE="#28816">Iª q. 13 a. 4 s. c.');
|
|
|
560 document.write('<OPTION VALUE="#28817">Iª q. 13 a. 4 co.');
|
|
|
561 document.write('<OPTION VALUE="#28818">Iª q. 13 a. 4 ad 1');
|
|
|
562 document.write('<OPTION VALUE="#28819">Iª q. 13 a. 4 ad 2');
|
|
|
563 document.write('<OPTION VALUE="#28820">Iª q. 13 a. 4 ad 3');
|
|
|
564 document.write('<OPTION VALUE="#28821">Iª q. 13 a. 5 arg. 1');
|
|
|
565 document.write('<OPTION VALUE="#28822">Iª q. 13 a. 5 arg. 2');
|
|
|
566 document.write('<OPTION VALUE="#28823">Iª q. 13 a. 5 arg. 3');
|
|
|
567 document.write('<OPTION VALUE="#28824">Iª q. 13 a. 5 s. c. 1');
|
|
|
568 document.write('<OPTION VALUE="#28825">Iª q. 13 a. 5 s. c. 2');
|
|
|
569 document.write('<OPTION VALUE="#28826">Iª q. 13 a. 5 co.');
|
|
|
570 document.write('<OPTION VALUE="#28827">Iª q. 13 a. 5 ad 1');
|
|
|
571 document.write('<OPTION VALUE="#28828">Iª q. 13 a. 5 ad 2');
|
|
|
572 document.write('<OPTION VALUE="#28829">Iª q. 13 a. 5 ad 3');
|
|
|
573 document.write('<OPTION VALUE="#28830">Iª q. 13 a. 5 ad 4');
|
|
|
574 document.write('<OPTION VALUE="#28831">Iª q. 13 a. 6 arg. 1');
|
|
|
575 document.write('<OPTION VALUE="#28832">Iª q. 13 a. 6 arg. 2');
|
|
|
576 document.write('<OPTION VALUE="#28833">Iª q. 13 a. 6 arg. 3');
|
|
|
577 document.write('<OPTION VALUE="#28834">Iª q. 13 a. 6 s. c.');
|
|
|
578 document.write('<OPTION VALUE="#28835">Iª q. 13 a. 6 co.');
|
|
|
579 document.write('<OPTION VALUE="#28836">Iª q. 13 a. 6 ad 1');
|
|
|
580 document.write('<OPTION VALUE="#28837">Iª q. 13 a. 6 ad 2');
|
|
|
581 document.write('<OPTION VALUE="#28838">Iª q. 13 a. 6 ad 3');
|
|
|
582 document.write('<OPTION VALUE="#28839">Iª q. 13 a. 7 arg. 1');
|
|
|
583 document.write('<OPTION VALUE="#28840">Iª q. 13 a. 7 arg. 2');
|
|
|
584 document.write('<OPTION VALUE="#28841">Iª q. 13 a. 7 arg. 3');
|
|
|
585 document.write('<OPTION VALUE="#28842">Iª q. 13 a. 7 arg. 4');
|
|
|
586 document.write('<OPTION VALUE="#28843">Iª q. 13 a. 7 arg. 5');
|
|
|
587 document.write('<OPTION VALUE="#28844">Iª q. 13 a. 7 arg. 6');
|
|
|
588 document.write('<OPTION VALUE="#28845">Iª q. 13 a. 7 s. c.');
|
|
|
589 document.write('<OPTION VALUE="#28846">Iª q. 13 a. 7 co.');
|
|
|
590 document.write('<OPTION VALUE="#28847">Iª q. 13 a. 7 ad 1');
|
|
|
591 document.write('<OPTION VALUE="#28848">Iª q. 13 a. 7 ad 2');
|
|
|
592 document.write('<OPTION VALUE="#28849">Iª q. 13 a. 7 ad 3');
|
|
|
593 document.write('<OPTION VALUE="#28850">Iª q. 13 a. 7 ad 4');
|
|
|
594 document.write('<OPTION VALUE="#28851">Iª q. 13 a. 7 ad 5');
|
|
|
595 document.write('<OPTION VALUE="#28852">Iª q. 13 a. 7 ad 6');
|
|
|
596 document.write('<OPTION VALUE="#28853">Iª q. 13 a. 8 arg. 1');
|
|
|
597 document.write('<OPTION VALUE="#28854">Iª q. 13 a. 8 arg. 2');
|
|
|
598 document.write('<OPTION VALUE="#28855">Iª q. 13 a. 8 s. c.');
|
|
|
599 document.write('<OPTION VALUE="#28856">Iª q. 13 a. 8 co.');
|
|
|
600 document.write('<OPTION VALUE="#28857">Iª q. 13 a. 8 ad 1');
|
|
|
601 document.write('<OPTION VALUE="#28858">Iª q. 13 a. 8 ad 2');
|
|
|
602 document.write('<OPTION VALUE="#28859">Iª q. 13 a. 9 arg. 1');
|
|
|
603 document.write('<OPTION VALUE="#28860">Iª q. 13 a. 9 arg. 2');
|
|
|
604 document.write('<OPTION VALUE="#28861">Iª q. 13 a. 9 arg. 3');
|
|
|
605 document.write('<OPTION VALUE="#28862">Iª q. 13 a. 9 s. c.');
|
|
|
606 document.write('<OPTION VALUE="#28863">Iª q. 13 a. 9 co.');
|
|
|
607 document.write('<OPTION VALUE="#28864">Iª q. 13 a. 9 ad 1');
|
|
|
608 document.write('<OPTION VALUE="#28865">Iª q. 13 a. 9 ad 2');
|
|
|
609 document.write('<OPTION VALUE="#28866">Iª q. 13 a. 9 ad 3');
|
|
|
610 document.write('<OPTION VALUE="#28867">Iª q. 13 a. 10 arg. 1');
|
|
|
611 document.write('<OPTION VALUE="#28868">Iª q. 13 a. 10 arg. 2');
|
|
|
612 document.write('<OPTION VALUE="#28869">Iª q. 13 a. 10 arg. 3');
|
|
|
613 document.write('<OPTION VALUE="#28870">Iª q. 13 a. 10 s. c. 1');
|
|
|
614 document.write('<OPTION VALUE="#28871">Iª q. 13 a. 10 s. c. 2');
|
|
|
615 document.write('<OPTION VALUE="#28872">Iª q. 13 a. 10 co.');
|
|
|
616 document.write('<OPTION VALUE="#28873">Iª q. 13 a. 10 ad 1');
|
|
|
617 document.write('<OPTION VALUE="#28874">Iª q. 13 a. 10 ad 2');
|
|
|
618 document.write('<OPTION VALUE="#28875">Iª q. 13 a. 10 ad 4');
|
|
|
619 document.write('<OPTION VALUE="#28876">Iª q. 13 a. 10 ad 5');
|
|
|
620 document.write('<OPTION VALUE="#28877">Iª q. 13 a. 11 arg. 1');
|
|
|
621 document.write('<OPTION VALUE="#28878">Iª q. 13 a. 11 arg. 2');
|
|
|
622 document.write('<OPTION VALUE="#28879">Iª q. 13 a. 11 arg. 3');
|
|
|
623 document.write('<OPTION VALUE="#28880">Iª q. 13 a. 11 s. c.');
|
|
|
624 document.write('<OPTION VALUE="#28881">Iª q. 13 a. 11 co.');
|
|
|
625 document.write('<OPTION VALUE="#28882">Iª q. 13 a. 11 ad 1');
|
|
|
626 document.write('<OPTION VALUE="#28883">Iª q. 13 a. 11 ad 2');
|
|
|
627 document.write('<OPTION VALUE="#28884">Iª q. 13 a. 11 ad 3');
|
|
|
628 document.write('<OPTION VALUE="#28885">Iª q. 13 a. 12 arg. 1');
|
|
|
629 document.write('<OPTION VALUE="#28886">Iª q. 13 a. 12 arg. 2');
|
|
|
630 document.write('<OPTION VALUE="#28887">Iª q. 13 a. 12 arg. 3');
|
|
|
631 document.write('<OPTION VALUE="#28888">Iª q. 13 a. 12 s. c.');
|
|
|
632 document.write('<OPTION VALUE="#28889">Iª q. 13 a. 12 co.');
|
|
|
633 document.write('<OPTION VALUE="#28890">Iª q. 13 a. 12 ad 1');
|
|
|
634 document.write('<OPTION VALUE="#28891">Iª q. 13 a. 12 ad 2');
|
|
|
635 document.write('<OPTION VALUE="#28892">Iª q. 13 a. 12 ad 3');
|
|
|
636 document.write('<OPTION VALUE="#28893">Iª q. 14 pr.');
|
|
|
637 document.write('<OPTION VALUE="#28894">Iª q. 14 a. 1 arg. 1');
|
|
|
638 document.write('<OPTION VALUE="#28895">Iª q. 14 a. 1 arg. 2');
|
|
|
639 document.write('<OPTION VALUE="#28896">Iª q. 14 a. 1 arg. 3');
|
|
|
640 document.write('<OPTION VALUE="#28897">Iª q. 14 a. 1 s. c.');
|
|
|
641 document.write('<OPTION VALUE="#28898">Iª q. 14 a. 1 co.');
|
|
|
642 document.write('<OPTION VALUE="#28899">Iª q. 14 a. 1 ad 1');
|
|
|
643 document.write('<OPTION VALUE="#28900">Iª q. 14 a. 1 ad 2');
|
|
|
644 document.write('<OPTION VALUE="#28901">Iª q. 14 a. 1 ad 3');
|
|
|
645 document.write('<OPTION VALUE="#28902">Iª q. 14 a. 2 arg. 1');
|
|
|
646 document.write('<OPTION VALUE="#28903">Iª q. 14 a. 2 arg. 2');
|
|
|
647 document.write('<OPTION VALUE="#28904">Iª q. 14 a. 2 arg. 3');
|
|
|
648 document.write('<OPTION VALUE="#28905">Iª q. 14 a. 2 s. c.');
|
|
|
649 document.write('<OPTION VALUE="#28906">Iª q. 14 a. 2 co.');
|
|
|
650 document.write('<OPTION VALUE="#28907">Iª q. 14 a. 2 ad 1');
|
|
|
651 document.write('<OPTION VALUE="#28908">Iª q. 14 a. 2 ad 2');
|
|
|
652 document.write('<OPTION VALUE="#28909">Iª q. 14 a. 2 ad 3');
|
|
|
653 document.write('<OPTION VALUE="#28910">Iª q. 14 a. 3 arg. 1');
|
|
|
654 document.write('<OPTION VALUE="#28911">Iª q. 14 a. 3 arg. 2');
|
|
|
655 document.write('<OPTION VALUE="#28912">Iª q. 14 a. 3 s. c.');
|
|
|
656 document.write('<OPTION VALUE="#28913">Iª q. 14 a. 3 co.');
|
|
|
657 document.write('<OPTION VALUE="#28914">Iª q. 14 a. 3 ad 1');
|
|
|
658 document.write('<OPTION VALUE="#28915">Iª q. 14 a. 3 ad 2');
|
|
|
659 document.write('<OPTION VALUE="#28916">Iª q. 14 a. 4 arg. 1');
|
|
|
660 document.write('<OPTION VALUE="#28917">Iª q. 14 a. 4 arg. 2');
|
|
|
661 document.write('<OPTION VALUE="#28918">Iª q. 14 a. 4 arg. 3');
|
|
|
662 document.write('<OPTION VALUE="#28919">Iª q. 14 a. 4 s. c.');
|
|
|
663 document.write('<OPTION VALUE="#28920">Iª q. 14 a. 4 co.');
|
|
|
664 document.write('<OPTION VALUE="#28921">Iª q. 14 a. 4 ad 1');
|
|
|
665 document.write('<OPTION VALUE="#28922">Iª q. 14 a. 4 ad 2');
|
|
|
666 document.write('<OPTION VALUE="#28923">Iª q. 14 a. 4 ad 3');
|
|
|
667 document.write('<OPTION VALUE="#28924">Iª q. 14 a. 5 arg. 1');
|
|
|
668 document.write('<OPTION VALUE="#28925">Iª q. 14 a. 5 arg. 2');
|
|
|
669 document.write('<OPTION VALUE="#28926">Iª q. 14 a. 5 arg. 3');
|
|
|
670 document.write('<OPTION VALUE="#28927">Iª q. 14 a. 5 s. c.');
|
|
|
671 document.write('<OPTION VALUE="#28928">Iª q. 14 a. 5 co.');
|
|
|
672 document.write('<OPTION VALUE="#28929">Iª q. 14 a. 5 ad 1');
|
|
|
673 document.write('<OPTION VALUE="#28930">Iª q. 14 a. 5 ad 2');
|
|
|
674 document.write('<OPTION VALUE="#28931">Iª q. 14 a. 5 ad 3');
|
|
|
675 document.write('<OPTION VALUE="#28932">Iª q. 14 a. 6 arg. 1');
|
|
|
676 document.write('<OPTION VALUE="#28933">Iª q. 14 a. 6 arg. 2');
|
|
|
677 document.write('<OPTION VALUE="#28934">Iª q. 14 a. 6 arg. 3');
|
|
|
678 document.write('<OPTION VALUE="#28935">Iª q. 14 a. 6 s. c.');
|
|
|
679 document.write('<OPTION VALUE="#28936">Iª q. 14 a. 6 co.');
|
|
|
680 document.write('<OPTION VALUE="#28937">Iª q. 14 a. 6 ad 1');
|
|
|
681 document.write('<OPTION VALUE="#28938">Iª q. 14 a. 6 ad 2');
|
|
|
682 document.write('<OPTION VALUE="#28939">Iª q. 14 a. 6 ad 3');
|
|
|
683 document.write('<OPTION VALUE="#28940">Iª q. 14 a. 7 arg. 1');
|
|
|
684 document.write('<OPTION VALUE="#28941">Iª q. 14 a. 7 arg. 2');
|
|
|
685 document.write('<OPTION VALUE="#28942">Iª q. 14 a. 7 arg. 3');
|
|
|
686 document.write('<OPTION VALUE="#28943">Iª q. 14 a. 7 s. c.');
|
|
|
687 document.write('<OPTION VALUE="#28944">Iª q. 14 a. 7 co.');
|
|
|
688 document.write('<OPTION VALUE="#28945">Iª q. 14 a. 7 ad 1');
|
|
|
689 document.write('<OPTION VALUE="#28946">Iª q. 14 a. 7 ad 2');
|
|
|
690 document.write('<OPTION VALUE="#28947">Iª q. 14 a. 7 ad 3');
|
|
|
691 document.write('<OPTION VALUE="#28948">Iª q. 14 a. 8 arg. 1');
|
|
|
692 document.write('<OPTION VALUE="#28949">Iª q. 14 a. 8 arg. 2');
|
|
|
693 document.write('<OPTION VALUE="#28950">Iª q. 14 a. 8 arg. 3');
|
|
|
694 document.write('<OPTION VALUE="#28951">Iª q. 14 a. 8 s. c.');
|
|
|
695 document.write('<OPTION VALUE="#28952">Iª q. 14 a. 8 co.');
|
|
|
696 document.write('<OPTION VALUE="#28953">Iª q. 14 a. 8 ad 1');
|
|
|
697 document.write('<OPTION VALUE="#28954">Iª q. 14 a. 8 ad 2');
|
|
|
698 document.write('<OPTION VALUE="#28955">Iª q. 14 a. 8 ad 3');
|
|
|
699 document.write('<OPTION VALUE="#28956">Iª q. 14 a. 9 arg. 1');
|
|
|
700 document.write('<OPTION VALUE="#28957">Iª q. 14 a. 9 arg. 2');
|
|
|
701 document.write('<OPTION VALUE="#28958">Iª q. 14 a. 9 arg. 3');
|
|
|
702 document.write('<OPTION VALUE="#28959">Iª q. 14 a. 9 s. c.');
|
|
|
703 document.write('<OPTION VALUE="#28960">Iª q. 14 a. 9 co.');
|
|
|
704 document.write('<OPTION VALUE="#28961">Iª q. 14 a. 9 ad 1');
|
|
|
705 document.write('<OPTION VALUE="#28962">Iª q. 14 a. 9 ad 2');
|
|
|
706 document.write('<OPTION VALUE="#28963">Iª q. 14 a. 9 ad 3');
|
|
|
707 document.write('<OPTION VALUE="#28964">Iª q. 14 a. 10 arg. 1');
|
|
|
708 document.write('<OPTION VALUE="#28965">Iª q. 14 a. 10 arg. 2');
|
|
|
709 document.write('<OPTION VALUE="#28966">Iª q. 14 a. 10 arg. 3');
|
|
|
710 document.write('<OPTION VALUE="#28967">Iª q. 14 a. 10 arg. 4');
|
|
|
711 document.write('<OPTION VALUE="#28968">Iª q. 14 a. 10 s. c.');
|
|
|
712 document.write('<OPTION VALUE="#28969">Iª q. 14 a. 10 co.');
|
|
|
713 document.write('<OPTION VALUE="#28970">Iª q. 14 a. 10 ad 1');
|
|
|
714 document.write('<OPTION VALUE="#28971">Iª q. 14 a. 10 ad 2');
|
|
|
715 document.write('<OPTION VALUE="#28972">Iª q. 14 a. 10 ad 3');
|
|
|
716 document.write('<OPTION VALUE="#28973">Iª q. 14 a. 10 ad 4');
|
|
|
717 document.write('<OPTION VALUE="#28974">Iª q. 14 a. 11 arg. 1');
|
|
|
718 document.write('<OPTION VALUE="#28975">Iª q. 14 a. 11 arg. 2');
|
|
|
719 document.write('<OPTION VALUE="#28976">Iª q. 14 a. 11 arg. 3');
|
|
|
720 document.write('<OPTION VALUE="#28977">Iª q. 14 a. 11 s. c.');
|
|
|
721 document.write('<OPTION VALUE="#28978">Iª q. 14 a. 11 co.');
|
|
|
722 document.write('<OPTION VALUE="#28979">Iª q. 14 a. 11 ad 1');
|
|
|
723 document.write('<OPTION VALUE="#28980">Iª q. 14 a. 11 ad 2');
|
|
|
724 document.write('<OPTION VALUE="#28981">Iª q. 14 a. 11 ad 3');
|
|
|
725 document.write('<OPTION VALUE="#28982">Iª q. 14 a. 12 arg. 1');
|
|
|
726 document.write('<OPTION VALUE="#28983">Iª q. 14 a. 12 arg. 2');
|
|
|
727 document.write('<OPTION VALUE="#28984">Iª q. 14 a. 12 arg. 3');
|
|
|
728 document.write('<OPTION VALUE="#28985">Iª q. 14 a. 12 s. c.');
|
|
|
729 document.write('<OPTION VALUE="#28986">Iª q. 14 a. 12 co.');
|
|
|
730 document.write('<OPTION VALUE="#28987">Iª q. 14 a. 12 ad 1');
|
|
|
731 document.write('<OPTION VALUE="#28988">Iª q. 14 a. 12 ad 2');
|
|
|
732 document.write('<OPTION VALUE="#28989">Iª q. 14 a. 12 ad 3');
|
|
|
733 document.write('<OPTION VALUE="#28990">Iª q. 14 a. 13 arg. 1');
|
|
|
734 document.write('<OPTION VALUE="#28991">Iª q. 14 a. 13 arg. 2');
|
|
|
735 document.write('<OPTION VALUE="#28992">Iª q. 14 a. 13 arg. 3');
|
|
|
736 document.write('<OPTION VALUE="#28993">Iª q. 14 a. 13 s. c.');
|
|
|
737 document.write('<OPTION VALUE="#28994">Iª q. 14 a. 13 co.');
|
|
|
738 document.write('<OPTION VALUE="#28995">Iª q. 14 a. 13 ad 1');
|
|
|
739 document.write('<OPTION VALUE="#28996">Iª q. 14 a. 13 ad 2');
|
|
|
740 document.write('<OPTION VALUE="#28997">Iª q. 14 a. 13 ad 3');
|
|
|
741 document.write('<OPTION VALUE="#28998">Iª q. 14 a. 14 arg. 1');
|
|
|
742 document.write('<OPTION VALUE="#28999">Iª q. 14 a. 14 arg. 2');
|
|
|
743 document.write('<OPTION VALUE="#29000">Iª q. 14 a. 14 s. c.');
|
|
|
744 document.write('<OPTION VALUE="#29001">Iª q. 14 a. 14 co.');
|
|
|
745 document.write('<OPTION VALUE="#29002">Iª q. 14 a. 14 ad 1');
|
|
|
746 document.write('<OPTION VALUE="#29003">Iª q. 14 a. 14 ad 2');
|
|
|
747 document.write('<OPTION VALUE="#29004">Iª q. 14 a. 15 arg. 1');
|
|
|
748 document.write('<OPTION VALUE="#29005">Iª q. 14 a. 15 arg. 2');
|
|
|
749 document.write('<OPTION VALUE="#29006">Iª q. 14 a. 15 arg. 3');
|
|
|
750 document.write('<OPTION VALUE="#29007">Iª q. 14 a. 15 s. c.');
|
|
|
751 document.write('<OPTION VALUE="#29008">Iª q. 14 a. 15 co.');
|
|
|
752 document.write('<OPTION VALUE="#29009">Iª q. 14 a. 15 ad 1');
|
|
|
753 document.write('<OPTION VALUE="#29010">Iª q. 14 a. 15 ad 2');
|
|
|
754 document.write('<OPTION VALUE="#29011">Iª q. 14 a. 15 ad 3');
|
|
|
755 document.write('<OPTION VALUE="#29012">Iª q. 14 a. 16 arg. 1');
|
|
|
756 document.write('<OPTION VALUE="#29013">Iª q. 14 a. 16 arg. 2');
|
|
|
757 document.write('<OPTION VALUE="#29014">Iª q. 14 a. 16 s. c.');
|
|
|
758 document.write('<OPTION VALUE="#29015">Iª q. 14 a. 16 co.');
|
|
|
759 document.write('<OPTION VALUE="#29016">Iª q. 14 a. 16 ad 1');
|
|
|
760 document.write('<OPTION VALUE="#29017">Iª q. 14 a. 16 ad 2');
|
|
|
761 document.write('<OPTION VALUE="#29018">Iª q. 14 a. 16 ad 3');
|
|
|
762 document.write('<\/SELECT>');
|
|
|
763 document.write('<BR><BR>');
|
|
|
764 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
|
|
|
765 document.write('<\/FORM>');
|
|
|
766 // -->
|
|
|
767 //]]>
|
|
|
768 </script><br />
|
|
|
769 <hr />
|
|
|
770 <br /></div>
|
|
|
771 <div class="D">Quaestio 3</div>
|
|
|
772 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
773 <p title="I q. 3 pr."><a name="28321"><span class="ref">[28321]
|
|
|
774 Iª q. 3 pr.</span></a> Cognito de aliquo an sit, inquirendum
|
|
|
775 restat quomodo sit, ut sciatur de eo quid sit. Sed quia de Deo
|
|
|
776 scire non possumus quid sit, sed quid non sit, non possumus
|
|
|
777 considerare de Deo quomodo sit, sed potius quomodo non sit. Primo
|
|
|
778 ergo considerandum est quomodo non sit; secundo, quomodo a nobis
|
|
|
779 cognoscatur; tertio, quomodo nominetur. Potest autem ostendi de Deo
|
|
|
780 quomodo non sit, removendo ab eo ea quae ei non conveniunt, utpote
|
|
|
781 compositionem, motum, et alia huiusmodi. Primo ergo inquiratur de
|
|
|
782 simplicitate ipsius, per quam removetur ab eo compositio. Et quia
|
|
|
783 simplicia in rebus corporalibus sunt imperfecta et partes, secundo
|
|
|
784 inquiretur de perfectione ipsius; tertio, de infinitate eius;
|
|
|
785 quarto, de immutabilitate; quinto, de unitate. Circa primum
|
|
|
786 quaeruntur octo. Primo, utrum Deus sit corpus. Secundo, utrum sit
|
|
|
787 in eo compositio formae et materiae. Tertio, utrum sit in eo
|
|
|
788 compositio quidditatis, sive essentiae, vel naturae, et subiecti.
|
|
|
789 Quarto, utrum sit in eo compositio quae est ex essentia et esse.
|
|
|
790 Quinto, utrum sit in eo compositio generis et differentiae. Sexto,
|
|
|
791 utrum sit in eo compositio subiecti et accidentis. Septimo, utrum
|
|
|
792 sit quocumque modo compositus, vel totaliter simplex. Octavo, utrum
|
|
|
793 veniat in compositionem cum aliis.</p>
|
|
|
794 <br />
|
|
|
795 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
796 <p title="I q. 3 a. 1 arg. 1"><a name="28322"><span class=
|
|
|
797 "ref">[28322] Iª q. 3 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
798 proceditur. Videtur quod Deus sit corpus. Corpus enim est quod
|
|
|
799 habet trinam dimensionem. Sed sacra Scriptura attribuit Deo trinam
|
|
|
800 dimensionem, dicitur enim Iob XI, <i>excelsior caelo est, et quid
|
|
|
801 facies? Profundior Inferno, et unde cognosces? Longior terra
|
|
|
802 mensura eius, et latior mari</i>. Ergo Deus est corpus.</p>
|
|
|
803 <p title="I q. 3 a. 1 arg. 2"><a name="28323"><span class=
|
|
|
804 "ref">[28323] Iª q. 3 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
805 figuratum est corpus, cum figura sit qualitas circa quantitatem.
|
|
|
806 Sed Deus videtur esse figuratus, cum scriptum sit Gen. I,
|
|
|
807 <i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram</i>,
|
|
|
808 figura enim imago dicitur, secundum illud Hebr. I, <i>cum sit
|
|
|
809 splendor gloriae, et figura substantiae eius</i>, idest imago. Ergo
|
|
|
810 Deus est corpus.</p>
|
|
|
811 <p title="I q. 3 a. 1 arg. 3"><a name="28324"><span class=
|
|
|
812 "ref">[28324] Iª q. 3 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
813 quod habet partes corporeas, est corpus. Sed Scriptura attribuit
|
|
|
814 Deo partes corporeas, dicitur enim Iob XL, <i>si habes brachium ut
|
|
|
815 Deus</i>; et in Psalmo, <i>oculi domini super iustos; et, dextera
|
|
|
816 domini fecit virtutem</i>. Ergo Deus est corpus.</p>
|
|
|
817 <p title="I q. 3 a. 1 arg. 4"><a name="28325"><span class=
|
|
|
818 "ref">[28325] Iª q. 3 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, situs
|
|
|
819 non convenit nisi corpori. Sed ea quae ad situm pertinent, in
|
|
|
820 Scripturis dicuntur de Deo, dicitur enim Isaiae VI, <i>vidi dominum
|
|
|
821 sedentem</i>; et Isaiae III, <i>stat ad iudicandum dominus</i>.
|
|
|
822 Ergo Deus est corpus.</p>
|
|
|
823 <p title="I q. 3 a. 1 arg. 5"><a name="28326"><span class=
|
|
|
824 "ref">[28326] Iª q. 3 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, nihil
|
|
|
825 potest esse terminus localis a quo vel ad quem, nisi sit corpus vel
|
|
|
826 aliquod corporeum. Sed Deus in Scriptura dicitur esse terminus
|
|
|
827 localis ut ad quem, secundum illud Psalmi, <i>accedite ad eum, et
|
|
|
828 illuminamini</i>; et ut a quo, secundum illud Hierem. XVII,
|
|
|
829 recedentes a te in terra scribentur. Ergo Deus est corpus.</p>
|
|
|
830 <p title="I q. 3 a. 1 s. c."><a name="28327"><span class=
|
|
|
831 "ref">[28327] Iª q. 3 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
832 quod dicitur Ioan. IV, <i>spiritus est Deus</i>.</p>
|
|
|
833 <p title="I q. 3 a. 1 co."><a name="28328"><span class=
|
|
|
834 "ref">[28328] Iª q. 3 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
835 absolute Deum non esse corpus. Quod tripliciter ostendi potest.
|
|
|
836 Primo quidem, quia nullum corpus movet non motum, ut patet
|
|
|
837 inducendo per singula. Ostensum est autem supra quod Deus est
|
|
|
838 primum movens immobile. Unde manifestum est quod Deus non est
|
|
|
839 corpus. Secundo, quia necesse est id quod est primum ens, esse in
|
|
|
840 actu, et nullo modo in potentia. Licet enim in uno et eodem quod
|
|
|
841 exit de potentia in actum, prius sit potentia quam actus tempore,
|
|
|
842 simpliciter tamen actus prior est potentia, quia quod est in
|
|
|
843 potentia, non reducitur in actum nisi per ens actu. Ostensum est
|
|
|
844 autem supra quod Deus est primum ens. Impossibile est igitur quod
|
|
|
845 in Deo sit aliquid in potentia. Omne autem corpus est in potentia,
|
|
|
846 quia continuum, inquantum huiusmodi, divisibile est in infinitum.
|
|
|
847 Impossibile est igitur Deum esse corpus. Tertio, quia Deus est id
|
|
|
848 quod est nobilissimum in entibus, ut ex dictis patet. Impossibile
|
|
|
849 est autem aliquod corpus esse nobilissimum in entibus. Quia corpus
|
|
|
850 aut est vivum, aut non vivum. Corpus autem vivum, manifestum est
|
|
|
851 quod est nobilius corpore non vivo. Corpus autem vivum non vivit
|
|
|
852 inquantum corpus, quia sic omne corpus viveret, oportet igitur quod
|
|
|
853 vivat per aliquid aliud, sicut corpus nostrum vivit per animam.
|
|
|
854 Illud autem per quod vivit corpus, est nobilius quam corpus.
|
|
|
855 Impossibile est igitur Deum esse corpus.</p>
|
|
|
856 <p title="I q. 3 a. 1 ad 1"><a name="28329"><span class=
|
|
|
857 "ref">[28329] Iª q. 3 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
858 dicendum quod, sicut supra dictum est, sacra Scriptura tradit nobis
|
|
|
859 spiritualia et divina sub similitudinibus corporalium. Unde, cum
|
|
|
860 trinam dimensionem Deo attribuit, sub similitudine quantitatis
|
|
|
861 corporeae, quantitatem virtualem ipsius designat, utpote per
|
|
|
862 profunditatem, virtutem ad cognoscendum occulta; per altitudinem,
|
|
|
863 excellentiam virtutis super omnia; per longitudinem, durationem sui
|
|
|
864 esse; per latitudinem, affectum dilectionis ad omnia. Vel, ut dicit
|
|
|
865 Dionysius, cap. IX de Div. Nom., per profunditatem Dei intelligitur
|
|
|
866 incomprehensibilitas ipsius essentiae; per longitudinem, processus
|
|
|
867 virtutis eius, omnia penetrantis; per latitudinem vero,
|
|
|
868 superextensio eius ad omnia, inquantum scilicet sub eius
|
|
|
869 protectione omnia continentur.</p>
|
|
|
870 <p title="I q. 3 a. 1 ad 2"><a name="28330"><span class=
|
|
|
871 "ref">[28330] Iª q. 3 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
872 dicendum quod homo dicitur esse ad imaginem Dei, non secundum
|
|
|
873 corpus, sed secundum id quo homo excellit alia animalia, unde, Gen.
|
|
|
874 I, postquam dictum est, <i>faciamus hominem ad imaginem et
|
|
|
875 similitudinem nostram</i>, subditur, <i>ut praesit piscibus
|
|
|
876 maris,</i> et cetera. Excellit autem homo omnia animalia quantum ad
|
|
|
877 rationem et intellectum. Unde secundum intellectum et rationem,
|
|
|
878 quae sunt incorporea, homo est ad imaginem Dei.</p>
|
|
|
879 <p title="I q. 3 a. 1 ad 3"><a name="28331"><span class=
|
|
|
880 "ref">[28331] Iª q. 3 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
881 quod partes corporeae attribuuntur Deo in Scripturis ratione suorum
|
|
|
882 actuum, secundum quandam similitudinem. Sicut actus oculi est
|
|
|
883 videre, unde oculus de Deo dictus, significat virtutem eius ad
|
|
|
884 videndum modo intelligibili, non sensibili. Et simile est de aliis
|
|
|
885 partibus.</p>
|
|
|
886 <p title="I q. 3 a. 1 ad 4"><a name="28332"><span class=
|
|
|
887 "ref">[28332] Iª q. 3 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum
|
|
|
888 quod etiam ea quae ad situm pertinent, non attribuuntur Deo nisi
|
|
|
889 secundum quandam similitudinem, sicut dicitur sedens, propter suam
|
|
|
890 immobilitatem et auctoritatem; et stans, propter suam fortitudinem
|
|
|
891 ad debellandum omne quod adversatur.</p>
|
|
|
892 <p title="I q. 3 a. 1 ad 5"><a name="28333"><span class=
|
|
|
893 "ref">[28333] Iª q. 3 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum
|
|
|
894 quod ad Deum non acceditur passibus corporalibus, cum ubique sit,
|
|
|
895 sed affectibus mentis, et eodem modo ab eo receditur. Et sic
|
|
|
896 accessus et recessus, sub similitudine localis motus, designant
|
|
|
897 spiritualem affectum.</p>
|
|
|
898 <br />
|
|
|
899 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
900 <p title="I q. 3 a. 2 arg. 1"><a name="28334"><span class=
|
|
|
901 "ref">[28334] Iª q. 3 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
902 proceditur. Videtur quod in Deo sit compositio formae et materiae.
|
|
|
903 Omne enim quod habet animam, est compositum ex materia et forma,
|
|
|
904 quia anima est forma corporis. Sed Scriptura attribuit animam Deo,
|
|
|
905 introducitur enim ad Hebr. X, ex persona Dei, <i>iustus autem meus
|
|
|
906 ex fide vivit; quod si subtraxerit se, non placebit animae
|
|
|
907 meae</i>. Ergo Deus est compositus ex materia et forma.</p>
|
|
|
908 <p title="I q. 3 a. 2 arg. 2"><a name="28335"><span class=
|
|
|
909 "ref">[28335] Iª q. 3 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ira,
|
|
|
910 gaudium, et huiusmodi, sunt passiones coniuncti, ut dicitur I de
|
|
|
911 anima. Sed huiusmodi attribuuntur Deo in Scriptura dicitur enim in
|
|
|
912 Psalmo, <i>iratus est furore dominus in populum suum</i>. Ergo Deus
|
|
|
913 ex materia et forma est compositus.</p>
|
|
|
914 <p title="I q. 3 a. 2 arg. 3"><a name="28336"><span class=
|
|
|
915 "ref">[28336] Iª q. 3 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
916 materia est principium individuationis. Sed Deus videtur esse
|
|
|
917 individuum, non enim de multis praedicatur. Ergo est compositus ex
|
|
|
918 materia et forma.</p>
|
|
|
919 <p title="I q. 3 a. 2 s. c."><a name="28337"><span class=
|
|
|
920 "ref">[28337] Iª q. 3 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, omne
|
|
|
921 compositum ex materia et forma est corpus, quantitas enim dimensiva
|
|
|
922 est quae primo inhaeret materiae. Sed Deus non est corpus, ut
|
|
|
923 ostensum est. Ergo Deus non est compositus ex materia et forma.</p>
|
|
|
924 <p title="I q. 3 a. 2 co."><a name="28338"><span class=
|
|
|
925 "ref">[28338] Iª q. 3 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
926 quod impossibile est in Deo esse materiam. Primo quidem, quia
|
|
|
927 materia est id quod est in potentia. Ostensum est autem quod Deus
|
|
|
928 est purus actus, non habens aliquid de potentialitate. Unde
|
|
|
929 impossibile est quod Deus sit compositus ex materia et forma.
|
|
|
930 Secundo, quia omne compositum ex materia et forma est perfectum et
|
|
|
931 bonum per suam formam, unde oportet quod sit bonum per
|
|
|
932 participationem, secundum quod materia participat formam. Primum
|
|
|
933 autem quod est bonum et optimum, quod Deus est, non est bonum per
|
|
|
934 participationem, quia bonum per essentiam, prius est bono per
|
|
|
935 participationem. Unde impossibile est quod Deus sit compositus ex
|
|
|
936 materia et forma. Tertio, quia unumquodque agens agit per suam
|
|
|
937 formam, unde secundum quod aliquid se habet ad suam formam, sic se
|
|
|
938 habet ad hoc quod sit agens. Quod igitur primum est et per se
|
|
|
939 agens, oportet quod sit primo et per se forma. Deus autem est
|
|
|
940 primum agens, cum sit prima causa efficiens, ut ostensum est. Est
|
|
|
941 igitur per essentiam suam forma; et non compositus ex materia et
|
|
|
942 forma.</p>
|
|
|
943 <p title="I q. 3 a. 2 ad 1"><a name="28339"><span class=
|
|
|
944 "ref">[28339] Iª q. 3 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
945 dicendum quod anima attribuitur Deo per similitudinem actus. Quod
|
|
|
946 enim volumus aliquid nobis, ex anima nostra est, unde illud dicitur
|
|
|
947 esse placitum animae Dei, quod est placitum voluntati ipsius.</p>
|
|
|
948 <p title="I q. 3 a. 2 ad 2"><a name="28340"><span class=
|
|
|
949 "ref">[28340] Iª q. 3 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
950 dicendum quod ira et huiusmodi attribuuntur Deo secundum
|
|
|
951 similitudinem effectus, quia enim proprium est irati punire, ira
|
|
|
952 eius punitio metaphorice vocatur.</p>
|
|
|
953 <p title="I q. 3 a. 2 ad 3"><a name="28341"><span class=
|
|
|
954 "ref">[28341] Iª q. 3 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
955 quod formae quae sunt receptibiles in materia individuantur per
|
|
|
956 materiam, quae non potest esse in alio, cum sit primum subiectum
|
|
|
957 substans, forma vero, quantum est de se, nisi aliquid aliud
|
|
|
958 impediat, recipi potest a pluribus. Sed illa forma quae non est
|
|
|
959 receptibilis in materia, sed est per se subsistens, ex hoc ipso
|
|
|
960 individuatur, quod non potest recipi in alio, et huiusmodi forma
|
|
|
961 est Deus. Unde non sequitur quod habeat materiam.</p>
|
|
|
962 <br />
|
|
|
963 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
964 <p title="I q. 3 a. 3 arg. 1"><a name="28342"><span class=
|
|
|
965 "ref">[28342] Iª q. 3 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
966 proceditur. Videtur quod non sit idem Deus quod sua essentia vel
|
|
|
967 natura. Nihil enim est in seipso. Sed essentia vel natura Dei, quae
|
|
|
968 est deitas, dicitur esse in Deo. Ergo videtur quod Deus non sit
|
|
|
969 idem quod sua essentia vel natura.</p>
|
|
|
970 <p title="I q. 3 a. 3 arg. 2"><a name="28343"><span class=
|
|
|
971 "ref">[28343] Iª q. 3 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
972 effectus assimilatur suae causae, quia omne agens agit sibi simile.
|
|
|
973 Sed in rebus creatis non est idem suppositum quod sua natura, non
|
|
|
974 enim idem est homo quod sua humanitas. Ergo nec Deus est idem quod
|
|
|
975 sua deitas.</p>
|
|
|
976 <p title="I q. 3 a. 3 s. c."><a name="28344"><span class=
|
|
|
977 "ref">[28344] Iª q. 3 a. 3 s. c.</span></a> Contra, de Deo
|
|
|
978 dicitur quod est vita, et non solum quod est vivens, ut patet Ioan.
|
|
|
979 XIV, <i>ego sum via, veritas et vita</i>. Sicut autem se habet vita
|
|
|
980 ad viventem, ita deitas ad Deum. Ergo Deus est ipsa deitas.</p>
|
|
|
981 <p title="I q. 3 a. 3 co."><a name="28345"><span class=
|
|
|
982 "ref">[28345] Iª q. 3 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
983 quod Deus est idem quod sua essentia vel natura. Ad cuius
|
|
|
984 intellectum sciendum est, quod in rebus compositis ex materia et
|
|
|
985 forma, necesse est quod differant natura vel essentia et
|
|
|
986 suppositum. Quia essentia vel natura comprehendit in se illa tantum
|
|
|
987 quae cadunt in definitione speciei, sicut humanitas comprehendit in
|
|
|
988 se ea quae cadunt in definitione hominis, his enim homo est homo,
|
|
|
989 et hoc significat humanitas, hoc scilicet quo homo est homo. Sed
|
|
|
990 materia individualis, cum accidentibus omnibus individuantibus
|
|
|
991 ipsam, non cadit in definitione speciei, non enim cadunt in
|
|
|
992 definitione hominis hae carnes et haec ossa, aut albedo vel
|
|
|
993 nigredo, vel aliquid huiusmodi. Unde hae carnes et haec ossa, et
|
|
|
994 accidentia designantia hanc materiam, non concluduntur in
|
|
|
995 humanitate. Et tamen in eo quod est homo, includuntur, unde id quod
|
|
|
996 est homo, habet in se aliquid quod non habet humanitas. Et propter
|
|
|
997 hoc non est totaliter idem homo et humanitas, sed humanitas
|
|
|
998 significatur ut pars formalis hominis; quia principia definientia
|
|
|
999 habent se formaliter, respectu materiae individuantis. In his
|
|
|
1000 igitur quae non sunt composita ex materia et forma, in quibus
|
|
|
1001 individuatio non est per materiam individualem, idest per hanc
|
|
|
1002 materiam, sed ipsae formae per se individuantur, oportet quod ipsae
|
|
|
1003 formae sint supposita subsistentia. Unde in eis non differt
|
|
|
1004 suppositum et natura. Et sic, cum Deus non sit compositus ex
|
|
|
1005 materia et forma, ut ostensum est, oportet quod Deus sit sua
|
|
|
1006 deitas, sua vita, et quidquid aliud sic de Deo praedicatur.</p>
|
|
|
1007 <p title="I q. 3 a. 3 ad 1"><a name="28346"><span class=
|
|
|
1008 "ref">[28346] Iª q. 3 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1009 dicendum quod de rebus simplicibus loqui non possumus, nisi per
|
|
|
1010 modum compositorum, a quibus cognitionem accipimus. Et ideo, de Deo
|
|
|
1011 loquentes, utimur nominibus concretis, ut significemus eius
|
|
|
1012 subsistentiam, quia apud nos non subsistunt nisi composita, et
|
|
|
1013 utimur nominibus abstractis, ut significemus eius simplicitatem.
|
|
|
1014 Quod ergo dicitur deitas vel vita, vel aliquid huiusmodi, esse in
|
|
|
1015 Deo, referendum est ad diversitatem quae est in acceptione
|
|
|
1016 intellectus nostri; et non ad aliquam diversitatem rei.</p>
|
|
|
1017 <p title="I q. 3 a. 3 ad 2"><a name="28347"><span class=
|
|
|
1018 "ref">[28347] Iª q. 3 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1019 dicendum quod effectus Dei imitantur ipsum, non perfecte, sed
|
|
|
1020 secundum quod possunt. Et hoc ad defectum imitationis pertinet,
|
|
|
1021 quod id quod est simplex et unum, non potest repraesentari nisi per
|
|
|
1022 multa, et sic accidit in eis compositio, ex qua provenit quod in
|
|
|
1023 eis non est idem suppositum quod natura.</p>
|
|
|
1024 <br />
|
|
|
1025 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
1026 <p title="I q. 3 a. 4 arg. 1"><a name="28348"><span class=
|
|
|
1027 "ref">[28348] Iª q. 3 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
1028 proceditur. Videtur quod in Deo non sit idem essentia et esse. Si
|
|
|
1029 enim hoc sit, tunc ad esse divinum nihil additur. Sed esse cui
|
|
|
1030 nulla fit additio, est esse commune quod de omnibus praedicatur,
|
|
|
1031 sequitur ergo quod Deus sit ens commune praedicabile de omnibus.
|
|
|
1032 Hoc autem est falsum, secundum illud Sap. XIV, <i>incommunicabile
|
|
|
1033 nomen lignis et lapidibus imposuerunt</i>. Ergo esse Dei non est
|
|
|
1034 eius essentia.</p>
|
|
|
1035 <p title="I q. 3 a. 4 arg. 2"><a name="28349"><span class=
|
|
|
1036 "ref">[28349] Iª q. 3 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, de Deo
|
|
|
1037 scire possumus an sit, ut supra dictum est. Non autem possumus
|
|
|
1038 scire quid sit. Ergo non est idem esse Dei, et quod quid est eius,
|
|
|
1039 sive quidditas vel natura.</p>
|
|
|
1040 <p title="I q. 3 a. 4 s. c."><a name="28350"><span class=
|
|
|
1041 "ref">[28350] Iª q. 3 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1042 quod Hilarius dicit in VII de Trin., <i>esse non est accidens in
|
|
|
1043 Deo, sed subsistens veritas</i>. Id ergo quod subsistit in Deo, est
|
|
|
1044 suum esse.</p>
|
|
|
1045 <p title="I q. 3 a. 4 co."><a name="28351"><span class=
|
|
|
1046 "ref">[28351] Iª q. 3 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1047 quod Deus non solum est sua essentia, ut ostensum est, sed etiam
|
|
|
1048 suum esse. Quod quidem multipliciter ostendi potest. Primo quidem,
|
|
|
1049 quia quidquid est in aliquo quod est praeter essentiam eius,
|
|
|
1050 oportet esse causatum vel a principiis essentiae, sicut accidentia
|
|
|
1051 propria consequentia speciem, ut risibile consequitur hominem et
|
|
|
1052 causatur ex principiis essentialibus speciei; vel ab aliquo
|
|
|
1053 exteriori, sicut calor in aqua causatur ab igne. Si igitur ipsum
|
|
|
1054 esse rei sit aliud ab eius essentia, necesse est quod esse illius
|
|
|
1055 rei vel sit causatum ab aliquo exteriori, vel a principiis
|
|
|
1056 essentialibus eiusdem rei. Impossibile est autem quod esse sit
|
|
|
1057 causatum tantum ex principiis essentialibus rei, quia nulla res
|
|
|
1058 sufficit quod sit sibi causa essendi, si habeat esse causatum.
|
|
|
1059 Oportet ergo quod illud cuius esse est aliud ab essentia sua,
|
|
|
1060 habeat esse causatum ab alio. Hoc autem non potest dici de Deo,
|
|
|
1061 quia Deum dicimus esse primam causam efficientem. Impossibile est
|
|
|
1062 ergo quod in Deo sit aliud esse, et aliud eius essentia. Secundo,
|
|
|
1063 quia esse est actualitas omnis formae vel naturae, non enim bonitas
|
|
|
1064 vel humanitas significatur in actu, nisi prout significamus eam
|
|
|
1065 esse. Oportet igitur quod ipsum esse comparetur ad essentiam quae
|
|
|
1066 est aliud ab ipso, sicut actus ad potentiam. Cum igitur in Deo
|
|
|
1067 nihil sit potentiale, ut ostensum est supra, sequitur quod non sit
|
|
|
1068 aliud in eo essentia quam suum esse. Sua igitur essentia est suum
|
|
|
1069 esse. Tertio, quia sicut illud quod habet ignem et non est ignis,
|
|
|
1070 est ignitum per participationem, ita illud quod habet esse et non
|
|
|
1071 est esse, est ens per participationem. Deus autem est sua essentia,
|
|
|
1072 ut ostensum est. Si igitur non sit suum esse, erit ens per
|
|
|
1073 participationem, et non per essentiam. Non ergo erit primum ens,
|
|
|
1074 quod absurdum est dicere. Est igitur Deus suum esse, et non solum
|
|
|
1075 sua essentia.</p>
|
|
|
1076 <p title="I q. 3 a. 4 ad 1"><a name="28352"><span class=
|
|
|
1077 "ref">[28352] Iª q. 3 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1078 dicendum quod aliquid cui non fit additio potest intelligi
|
|
|
1079 dupliciter. Uno modo, ut de ratione eius sit quod non fiat ei
|
|
|
1080 additio; sicut de ratione animalis irrationalis est, ut sit sine
|
|
|
1081 ratione. Alio modo intelligitur aliquid cui non fit additio, quia
|
|
|
1082 non est de ratione eius quod sibi fiat additio, sicut animal
|
|
|
1083 commune est sine ratione, quia non est de ratione animalis communis
|
|
|
1084 ut habeat rationem; sed nec de ratione eius est ut careat ratione.
|
|
|
1085 Primo igitur modo, esse sine additione, est esse divinum, secundo
|
|
|
1086 modo, esse sine additione, est esse commune.</p>
|
|
|
1087 <p title="I q. 3 a. 4 ad 2"><a name="28353"><span class=
|
|
|
1088 "ref">[28353] Iª q. 3 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1089 dicendum quod esse dupliciter dicitur, uno modo, significat actum
|
|
|
1090 essendi; alio modo, significat compositionem propositionis, quam
|
|
|
1091 anima adinvenit coniungens praedicatum subiecto. Primo igitur modo
|
|
|
1092 accipiendo esse, non possumus scire esse Dei, sicut nec eius
|
|
|
1093 essentiam, sed solum secundo modo. Scimus enim quod haec propositio
|
|
|
1094 quam formamus de Deo, cum dicimus Deus est, vera est. Et hoc scimus
|
|
|
1095 ex eius effectibus, ut supra dictum est.</p>
|
|
|
1096 <br />
|
|
|
1097 <div class="E">Articulus 5</div>
|
|
|
1098 <p title="I q. 3 a. 5 arg. 1"><a name="28354"><span class=
|
|
|
1099 "ref">[28354] Iª q. 3 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
|
|
|
1100 proceditur. Videtur quod Deus sit in genere aliquo. Substantia enim
|
|
|
1101 est ens per se subsistens. Hoc autem maxime convenit Deo. Ergo Deus
|
|
|
1102 est in genere substantiae.</p>
|
|
|
1103 <p title="I q. 3 a. 5 arg. 2"><a name="28355"><span class=
|
|
|
1104 "ref">[28355] Iª q. 3 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
1105 unumquodque mensuratur per aliquid sui generis; sicut longitudines
|
|
|
1106 per longitudinem, et numeri per numerum. Sed Deus est mensura
|
|
|
1107 omnium substantiarum, ut patet per Commentatorem, X Metaphys. Ergo
|
|
|
1108 Deus est in genere substantiae.</p>
|
|
|
1109 <p title="I q. 3 a. 5 s. c."><a name="28356"><span class=
|
|
|
1110 "ref">[28356] Iª q. 3 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, genus
|
|
|
1111 est prius, secundum intellectum, eo quod in genere continetur. Sed
|
|
|
1112 nihil est prius Deo, nec secundum rem, nec secundum intellectum.
|
|
|
1113 Ergo Deus non est in aliquo genere.</p>
|
|
|
1114 <p title="I q. 3 a. 5 co."><a name="28357"><span class=
|
|
|
1115 "ref">[28357] Iª q. 3 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1116 quod aliquid est in genere dupliciter. Uno modo simpliciter et
|
|
|
1117 proprie; sicut species, quae sub genere continentur. Alio modo, per
|
|
|
1118 reductionem, sicut principia et privationes, sicut punctus et
|
|
|
1119 unitas reducuntur ad genus quantitatis, sicut principia; caecitas
|
|
|
1120 autem, et omnis privatio, reducitur ad genus sui habitus. Neutro
|
|
|
1121 autem modo Deus est in genere. Quod enim non possit esse species
|
|
|
1122 alicuius generis, tripliciter ostendi potest. Primo quidem, quia
|
|
|
1123 species constituitur ex genere et differentia. Semper autem id a
|
|
|
1124 quo sumitur differentia constituens speciem, se habet ad illud unde
|
|
|
1125 sumitur genus, sicut actus ad potentiam. Animal enim sumitur a
|
|
|
1126 natura sensitiva per modum concretionis; hoc enim dicitur animal,
|
|
|
1127 quod naturam sensitivam habet, rationale vero sumitur a natura
|
|
|
1128 intellectiva, quia rationale est quod naturam intellectivam habet,
|
|
|
1129 intellectivum autem comparatur ad sensitivum, sicut actus ad
|
|
|
1130 potentiam. Et similiter manifestum est in aliis. Unde, cum in Deo
|
|
|
1131 non adiungatur potentia actui, impossibile est quod sit in genere
|
|
|
1132 tanquam species. Secundo, quia, cum esse Dei sit eius essentia, ut
|
|
|
1133 ostensum est, si Deus esset in aliquo genere, oporteret quod genus
|
|
|
1134 eius esset ens, nam genus significat essentiam rei, cum praedicetur
|
|
|
1135 in eo quod quid est. Ostendit autem philosophus in III Metaphys.,
|
|
|
1136 quod ens non potest esse genus alicuius, omne enim genus habet
|
|
|
1137 differentias quae sunt extra essentiam generis; nulla autem
|
|
|
1138 differentia posset inveniri, quae esset extra ens; quia non ens non
|
|
|
1139 potest esse differentia. Unde relinquitur quod Deus non sit in
|
|
|
1140 genere. Tertio, quia omnia quae sunt in genere uno, communicant in
|
|
|
1141 quidditate vel essentia generis, quod praedicatur de eis in eo quod
|
|
|
1142 quid est. Differunt autem secundum esse, non enim idem est esse
|
|
|
1143 hominis et equi, nec huius hominis et illius hominis. Et sic
|
|
|
1144 oportet quod quaecumque sunt in genere, differant in eis esse et
|
|
|
1145 quod quid est, idest essentia. In Deo autem non differt, ut
|
|
|
1146 ostensum est. Unde manifestum est quod Deus non est in genere sicut
|
|
|
1147 species. Et ex hoc patet quod non habet genus, neque differentias;
|
|
|
1148 neque est definitio ipsius; neque demonstratio, nisi per effectum,
|
|
|
1149 quia definitio est ex genere et differentia, demonstrationis autem
|
|
|
1150 medium est definitio. Quod autem Deus non sit in genere per
|
|
|
1151 reductionem ut principium, manifestum est ex eo quod principium
|
|
|
1152 quod reducitur in aliquod genus, non se extendit ultra genus illud,
|
|
|
1153 sicut punctum non est principium nisi quantitatis continuae, et
|
|
|
1154 unitas quantitatis discretae. Deus autem est principium totius
|
|
|
1155 esse, ut infra ostendetur. Unde non continetur in aliquo genere
|
|
|
1156 sicut principium.</p>
|
|
|
1157 <p title="I q. 3 a. 5 ad 1"><a name="28358"><span class=
|
|
|
1158 "ref">[28358] Iª q. 3 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1159 dicendum quod substantiae nomen non significat hoc solum quod est
|
|
|
1160 per se esse, quia hoc quod est esse, non potest per se esse genus,
|
|
|
1161 ut ostensum est. Sed significat essentiam cui competit sic esse,
|
|
|
1162 idest per se esse, quod tamen esse non est ipsa eius essentia. Et
|
|
|
1163 sic patet quod Deus non est in genere substantiae.</p>
|
|
|
1164 <p title="I q. 3 a. 5 ad 2"><a name="28359"><span class=
|
|
|
1165 "ref">[28359] Iª q. 3 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1166 dicendum quod obiectio illa procedit de mensura proportionata, hanc
|
|
|
1167 enim oportet esse homogeneam mensurato. Deus autem non est mensura
|
|
|
1168 proportionata alicui. Dicitur tamen mensura omnium, ex eo quod
|
|
|
1169 unumquodque tantum habet de esse, quantum ei appropinquat.</p>
|
|
|
1170 <br />
|
|
|
1171 <div class="E">Articulus 6</div>
|
|
|
1172 <p title="I q. 3 a. 6 arg. 1"><a name="28360"><span class=
|
|
|
1173 "ref">[28360] Iª q. 3 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
|
|
|
1174 proceditur. Videtur quod in Deo sint aliqua accidentia. Substantia
|
|
|
1175 enim nulli est accidens, ut dicitur in I Physic. Quod ergo in uno
|
|
|
1176 est accidens, non potest in alio esse substantia, sicut probatur
|
|
|
1177 quod calor non sit forma substantialis ignis, quia in aliis est
|
|
|
1178 accidens. Sed sapientia, virtus, et huiusmodi, quae in nobis sunt
|
|
|
1179 accidentia, Deo attribuuntur. Ergo et in Deo sunt accidentia.</p>
|
|
|
1180 <p title="I q. 3 a. 6 arg. 2"><a name="28361"><span class=
|
|
|
1181 "ref">[28361] Iª q. 3 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, in
|
|
|
1182 quolibet genere est unum primum. Multa autem sunt genera
|
|
|
1183 accidentium. Si igitur prima illorum generum non sunt in Deo, erunt
|
|
|
1184 multa prima extra Deum, quod est inconveniens.</p>
|
|
|
1185 <p title="I q. 3 a. 6 s. c."><a name="28362"><span class=
|
|
|
1186 "ref">[28362] Iª q. 3 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, omne
|
|
|
1187 accidens in subiecto est. Deus autem non potest esse subiectum,
|
|
|
1188 quia <i>forma simplex non potest esse subiectum</i>, ut dicit
|
|
|
1189 Boetius in Lib. de Trin. Ergo in Deo non potest esse accidens.</p>
|
|
|
1190 <p title="I q. 3 a. 6 co."><a name="28363"><span class=
|
|
|
1191 "ref">[28363] Iª q. 3 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1192 quod, secundum praemissa, manifeste apparet quod in Deo accidens
|
|
|
1193 esse non potest. Primo quidem, quia subiectum comparatur ad
|
|
|
1194 accidens, sicut potentia ad actum, subiectum enim secundum accidens
|
|
|
1195 est aliquo modo in actu. Esse autem in potentia, omnino removetur a
|
|
|
1196 Deo, ut ex praedictis patet. Secundo, quia Deus est suum esse, et,
|
|
|
1197 ut Boetius dicit in Lib. de Hebdomad., <i>licet id quod est,
|
|
|
1198 aliquid aliud possit habere adiunctum, tamen ipsum esse nihil aliud
|
|
|
1199 adiunctum habere potest</i>, sicut quod est calidum, potest habere
|
|
|
1200 aliquid extraneum quam calidum, ut albedinem; sed ipse calor nihil
|
|
|
1201 habet praeter calorem. Tertio, quia omne quod est per se, prius est
|
|
|
1202 eo quod est per accidens. Unde, cum Deus sit simpliciter primum
|
|
|
1203 ens, in eo non potest esse aliquid per accidens. Sed nec accidentia
|
|
|
1204 per se in eo esse possunt, sicut risibile est per se accidens
|
|
|
1205 hominis. Quia huiusmodi accidentia causantur ex principiis
|
|
|
1206 subiecti, in Deo autem nihil potest esse causatum, cum sit causa
|
|
|
1207 prima. Unde relinquitur quod in Deo nullum sit accidens.</p>
|
|
|
1208 <p title="I q. 3 a. 6 ad 1"><a name="28364"><span class=
|
|
|
1209 "ref">[28364] Iª q. 3 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1210 dicendum quod virtus et sapientia non univoce dicuntur de Deo et de
|
|
|
1211 nobis, ut infra patebit. Unde non sequitur quod accidentia sint in
|
|
|
1212 Deo, sicut in nobis.</p>
|
|
|
1213 <p title="I q. 3 a. 6 ad 2"><a name="28365"><span class=
|
|
|
1214 "ref">[28365] Iª q. 3 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1215 dicendum quod, cum substantia sit prior accidentibus, principia
|
|
|
1216 accidentium reducuntur in principia substantiae sicut in priora.
|
|
|
1217 Quamvis Deus non sit primum contentum in genere substantiae, sed
|
|
|
1218 primum extra omne genus, respectu totius esse.</p>
|
|
|
1219 <br />
|
|
|
1220 <div class="E">Articulus 7</div>
|
|
|
1221 <p title="I q. 3 a. 7 arg. 1"><a name="28366"><span class=
|
|
|
1222 "ref">[28366] Iª q. 3 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic
|
|
|
1223 proceditur. Videtur quod Deus non sit omnino simplex. Ea enim quae
|
|
|
1224 sunt a Deo, imitantur ipsum, unde a primo ente sunt omnia entia, et
|
|
|
1225 a primo bono sunt omnia bona. Sed in rebus quae sunt a Deo, nihil
|
|
|
1226 est omnino simplex. Ergo Deus non est omnino simplex.</p>
|
|
|
1227 <p title="I q. 3 a. 7 arg. 2"><a name="28367"><span class=
|
|
|
1228 "ref">[28367] Iª q. 3 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
1229 quod est melius, Deo attribuendum est. Sed, apud nos, composita
|
|
|
1230 sunt meliora simplicibus, sicut corpora mixta elementis, et
|
|
|
1231 elementa suis partibus. Ergo non est dicendum quod Deus sit omnino
|
|
|
1232 simplex.</p>
|
|
|
1233 <p title="I q. 3 a. 7 s. c."><a name="28368"><span class=
|
|
|
1234 "ref">[28368] Iª q. 3 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1235 quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod Deus vere et summe simplex
|
|
|
1236 est.</p>
|
|
|
1237 <p title="I q. 3 a. 7 co."><a name="28369"><span class=
|
|
|
1238 "ref">[28369] Iª q. 3 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1239 quod Deum omnino esse simplicem, multipliciter potest esse
|
|
|
1240 manifestum. Primo quidem per supradicta. Cum enim in Deo non sit
|
|
|
1241 compositio, neque quantitativarum partium, quia corpus non est;
|
|
|
1242 neque compositio formae et materiae, neque in eo sit aliud natura
|
|
|
1243 et suppositum; neque aliud essentia et esse, neque in eo sit
|
|
|
1244 compositio generis et differentiae; neque subiecti et accidentis,
|
|
|
1245 manifestum est quod Deus nullo modo compositus est, sed est omnino
|
|
|
1246 simplex. Secundo, quia omne compositum est posterius suis
|
|
|
1247 componentibus, et dependens ex eis. Deus autem est primum ens, ut
|
|
|
1248 supra ostensum est. Tertio, quia omne compositum causam habet, quae
|
|
|
1249 enim secundum se diversa sunt, non conveniunt in aliquod unum nisi
|
|
|
1250 per aliquam causam adunantem ipsa. Deus autem non habet causam, ut
|
|
|
1251 supra ostensum est, cum sit prima causa efficiens. Quarto, quia in
|
|
|
1252 omni composito oportet esse potentiam et actum, quod in Deo non
|
|
|
1253 est, quia vel una partium est actus respectu alterius; vel saltem
|
|
|
1254 omnes partes sunt sicut in potentia respectu totius. Quinto, quia
|
|
|
1255 omne compositum est aliquid quod non convenit alicui suarum
|
|
|
1256 partium. Et quidem in totis dissimilium partium, manifestum est,
|
|
|
1257 nulla enim partium hominis est homo, neque aliqua partium pedis est
|
|
|
1258 pes. In totis vero similium partium, licet aliquid quod dicitur de
|
|
|
1259 toto, dicatur de parte, sicut pars aeris est aer, et aquae aqua;
|
|
|
1260 aliquid tamen dicitur de toto, quod non convenit alicui partium,
|
|
|
1261 non enim si tota aqua est bicubita, et pars eius. Sic igitur in
|
|
|
1262 omni composito est aliquid quod non est ipsum. Hoc autem etsi
|
|
|
1263 possit dici de habente formam, quod scilicet habeat aliquid quod
|
|
|
1264 non est ipsum (puta in albo est aliquid quod non pertinet ad
|
|
|
1265 rationem albi), tamen in ipsa forma nihil est alienum. Unde, cum
|
|
|
1266 Deus sit ipsa forma, vel potius ipsum esse, nullo modo compositus
|
|
|
1267 esse potest. Et hanc rationem tangit Hilarius, VII de Trin.,
|
|
|
1268 dicens, <i>Deus, qui virtus est, ex infirmis non continetur, neque
|
|
|
1269 qui lux est, ex obscuris coaptatur</i>.</p>
|
|
|
1270 <p title="I q. 3 a. 7 ad 1"><a name="28370"><span class=
|
|
|
1271 "ref">[28370] Iª q. 3 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1272 dicendum quod ea quae sunt a Deo, imitantur Deum sicut causata
|
|
|
1273 primam causam. Est autem hoc de ratione causati, quod sit aliquo
|
|
|
1274 modo compositum, quia ad minus esse eius est aliud quam quod quid
|
|
|
1275 est, ut infra patebit.</p>
|
|
|
1276 <p title="I q. 3 a. 7 ad 2"><a name="28371"><span class=
|
|
|
1277 "ref">[28371] Iª q. 3 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1278 dicendum quod apud nos composita sunt meliora simplicibus, quia
|
|
|
1279 perfectio bonitatis creaturae non invenitur in uno simplici, sed in
|
|
|
1280 multis. Sed perfectio divinae bonitatis invenitur in uno simplici,
|
|
|
1281 ut infra ostendetur.</p>
|
|
|
1282 <br />
|
|
|
1283 <div class="E">Articulus 8</div>
|
|
|
1284 <p title="I q. 3 a. 8 arg. 1"><a name="28372"><span class=
|
|
|
1285 "ref">[28372] Iª q. 3 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic
|
|
|
1286 proceditur. Videtur quod Deus in compositionem aliorum veniat.
|
|
|
1287 Dicit enim Dionysius, IV cap. Cael. Hier., <i>esse omnium est, quae
|
|
|
1288 super esse est deitas</i>. Sed esse omnium intrat compositionem
|
|
|
1289 uniuscuiusque. Ergo Deus in compositionem aliorum venit.</p>
|
|
|
1290 <p title="I q. 3 a. 8 arg. 2"><a name="28373"><span class=
|
|
|
1291 "ref">[28373] Iª q. 3 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus
|
|
|
1292 est forma, dicit enim Augustinus, in libro de verbis domini, quod
|
|
|
1293 verbum Dei (quod est Deus) est forma quaedam non formata. Sed forma
|
|
|
1294 est pars compositi. Ergo Deus est pars alicuius compositi.</p>
|
|
|
1295 <p title="I q. 3 a. 8 arg. 3"><a name="28374"><span class=
|
|
|
1296 "ref">[28374] Iª q. 3 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
1297 quaecumque sunt et nullo modo differunt, sunt idem. Sed Deus et
|
|
|
1298 materia prima sunt, et nullo modo differunt. Ergo penitus sunt
|
|
|
1299 idem. Sed materia prima intrat compositionem rerum. Ergo et Deus.
|
|
|
1300 Probatio mediae, quaecumque differunt, aliquibus differentiis
|
|
|
1301 differunt, et ita oportet ea esse composita; sed Deus et materia
|
|
|
1302 prima sunt omnino simplicia; ergo nullo modo differunt.</p>
|
|
|
1303 <p title="I q. 3 a. 8 s. c. 1"><a name="28375"><span class=
|
|
|
1304 "ref">[28375] Iª q. 3 a. 8 s. c. 1</span></a> Sed contra est
|
|
|
1305 quod dicit Dionysius, II cap. de Div. Nom., quod neque tactus est
|
|
|
1306 eius (scilicet Dei), <i>neque alia quaedam ad partes commiscendi
|
|
|
1307 communio</i>.</p>
|
|
|
1308 <p title="I q. 3 a. 8 s. c. 2"><a name="28376"><span class=
|
|
|
1309 "ref">[28376] Iª q. 3 a. 8 s. c. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
1310 dicitur in libro de causis, quod <i>causa prima regit omnes res,
|
|
|
1311 praeterquam commisceatur eis</i>.</p>
|
|
|
1312 <p title="I q. 3 a. 8 co."><a name="28377"><span class=
|
|
|
1313 "ref">[28377] Iª q. 3 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1314 quod circa hoc fuerunt tres errores. Quidam enim posuerunt quod
|
|
|
1315 Deus esset anima mundi, ut patet per Augustinum in Lib. VII de
|
|
|
1316 civitate Dei, et ad hoc etiam reducitur, quod quidam dixerunt Deum
|
|
|
1317 esse animam primi caeli. Alii autem dixerunt Deum esse principium
|
|
|
1318 formale omnium rerum. Et haec dicitur fuisse opinio Almarianorum.
|
|
|
1319 Sed tertius error fuit David de Dinando, qui stultissime posuit
|
|
|
1320 Deum esse materiam primam. Omnia enim haec manifestam continent
|
|
|
1321 falsitatem, neque est possibile Deum aliquo modo in compositionem
|
|
|
1322 alicuius venire, nec sicut principium formale, nec sicut principium
|
|
|
1323 materiale. Primo quidem, quia supra diximus Deum esse primam causam
|
|
|
1324 efficientem. Causa autem efficiens cum forma rei factae non incidit
|
|
|
1325 in idem numero, sed solum in idem specie, homo enim generat
|
|
|
1326 hominem. Materia vero cum causa efficiente non incidit in idem
|
|
|
1327 numero, nec in idem specie, quia hoc est in potentia, illud vero in
|
|
|
1328 actu. Secundo, quia cum Deus sit prima causa efficiens, eius est
|
|
|
1329 primo et per se agere. Quod autem venit in compositionem alicuius,
|
|
|
1330 non est primo et per se agens, sed magis compositum, non enim manus
|
|
|
1331 agit, sed homo per manum; et ignis calefacit per calorem. Unde Deus
|
|
|
1332 non potest esse pars alicuius compositi. Tertio, quia nulla pars
|
|
|
1333 compositi potest esse simpliciter prima in entibus; neque etiam
|
|
|
1334 materia et forma, quae sunt primae partes compositorum. Nam materia
|
|
|
1335 est in potentia, potentia autem est posterior actu simpliciter, ut
|
|
|
1336 ex dictis patet. Forma autem quae est pars compositi, est forma
|
|
|
1337 participata, sicut autem participans est posterius eo quod est per
|
|
|
1338 essentiam, ita et ipsum participatum; sicut ignis in ignitis est
|
|
|
1339 posterior eo quod est per essentiam. Ostensum est autem quod Deus
|
|
|
1340 est primum ens simpliciter.</p>
|
|
|
1341 <p title="I q. 3 a. 8 ad 1"><a name="28378"><span class=
|
|
|
1342 "ref">[28378] Iª q. 3 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1343 dicendum quod deitas dicitur esse omnium effective et exemplariter,
|
|
|
1344 non autem per essentiam.</p>
|
|
|
1345 <p title="I q. 3 a. 8 ad 2"><a name="28379"><span class=
|
|
|
1346 "ref">[28379] Iª q. 3 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1347 dicendum quod verbum est forma exemplaris, non autem forma quae est
|
|
|
1348 pars compositi.</p>
|
|
|
1349 <p title="I q. 3 a. 8 ad 3"><a name="28380"><span class=
|
|
|
1350 "ref">[28380] Iª q. 3 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
1351 quod simplicia non differunt aliquibus aliis differentiis, hoc enim
|
|
|
1352 compositorum est. Homo enim et equus differunt rationali et
|
|
|
1353 irrationali differentiis, quae quidem differentiae non differunt
|
|
|
1354 amplius ab invicem aliis differentiis. Unde, si fiat vis in verbo,
|
|
|
1355 non proprie dicuntur differre, sed diversa esse, nam, secundum
|
|
|
1356 philosophum X Metaphys., diversum absolute dicitur, sed omne
|
|
|
1357 differens aliquo differt. Unde, si fiat vis in verbo, materia prima
|
|
|
1358 et Deus non differunt, sed sunt diversa seipsis. Unde non sequitur
|
|
|
1359 quod sint idem.</p>
|
|
|
1360 <br />
|
|
|
1361 <div class="D">Quaestio 4</div>
|
|
|
1362 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
1363 <p title="I q. 4 pr."><a name="28381"><span class="ref">[28381]
|
|
|
1364 Iª q. 4 pr.</span></a> Post considerationem divinae
|
|
|
1365 simplicitatis, de perfectione ipsius Dei dicendum est. Et quia
|
|
|
1366 unumquodque, secundum quod perfectum est, sic dicitur bonum, primo
|
|
|
1367 agendum est de perfectione divina; secundo de eius bonitate. Circa
|
|
|
1368 primum quaeruntur tria. Primo, utrum Deus sit perfectus. Secundo,
|
|
|
1369 utrum Deus sit universaliter perfectus omnium in se perfectiones
|
|
|
1370 habens. Tertio, utrum creaturae similes Deo dici possint.</p>
|
|
|
1371 <br />
|
|
|
1372 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
1373 <p title="I q. 4 a. 1 arg. 1"><a name="28382"><span class=
|
|
|
1374 "ref">[28382] Iª q. 4 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
1375 proceditur. Videtur quod esse perfectum non conveniat Deo.
|
|
|
1376 Perfectum enim dicitur quasi totaliter factum. Sed Deo non convenit
|
|
|
1377 esse factum. Ergo nec esse perfectum.</p>
|
|
|
1378 <p title="I q. 4 a. 1 arg. 2"><a name="28383"><span class=
|
|
|
1379 "ref">[28383] Iª q. 4 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus
|
|
|
1380 est primum rerum principium. Sed principia rerum videntur esse
|
|
|
1381 imperfecta, semen enim est principium animalium et plantarum. Ergo
|
|
|
1382 Deus est imperfectus.</p>
|
|
|
1383 <p title="I q. 4 a. 1 arg. 3"><a name="28384"><span class=
|
|
|
1384 "ref">[28384] Iª q. 4 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
1385 ostensum est supra quod essentia Dei est ipsum esse. Sed ipsum esse
|
|
|
1386 videtur esse imperfectissimum, cum sit communissimum, et recipiens
|
|
|
1387 omnium additiones. Ergo Deus est imperfectus.</p>
|
|
|
1388 <p title="I q. 4 a. 1 s. c."><a name="28385"><span class=
|
|
|
1389 "ref">[28385] Iª q. 4 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1390 quod dicitur Matt. V, <i>estote perfecti, sicut et pater vester
|
|
|
1391 caelestis perfectus est</i>.</p>
|
|
|
1392 <p title="I q. 4 a. 1 co."><a name="28386"><span class=
|
|
|
1393 "ref">[28386] Iª q. 4 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1394 quod, sicut philosophus narrat in XII Metaphys., quidam antiqui
|
|
|
1395 philosophi, scilicet Pythagorici et Speusippus, non attribuerunt
|
|
|
1396 optimum et perfectissimum primo principio. Cuius ratio est, quia
|
|
|
1397 philosophi antiqui consideraverunt principium materiale tantum,
|
|
|
1398 primum autem principium materiale imperfectissimum est. Cum enim
|
|
|
1399 materia, inquantum huiusmodi, sit in potentia, oportet quod primum
|
|
|
1400 principium materiale sit maxime in potentia; et ita maxime
|
|
|
1401 imperfectum. Deus autem ponitur primum principium, non materiale,
|
|
|
1402 sed in genere causae efficientis, et hoc oportet esse
|
|
|
1403 perfectissimum. Sicut enim materia, inquantum huiusmodi, est in
|
|
|
1404 potentia; ita agens, inquantum huiusmodi, est in actu. Unde primum
|
|
|
1405 principium activum oportet maxime esse in actu, et per consequens
|
|
|
1406 maxime esse perfectum. Secundum hoc enim dicitur aliquid esse
|
|
|
1407 perfectum, secundum quod est actu, nam perfectum dicitur, cui nihil
|
|
|
1408 deest secundum modum suae perfectionis.</p>
|
|
|
1409 <p title="I q. 4 a. 1 ad 1"><a name="28387"><span class=
|
|
|
1410 "ref">[28387] Iª q. 4 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1411 dicendum quod, sicut dicit Gregorius, <i>balbutiendo ut possumus,
|
|
|
1412 excelsa Dei resonamus, quod enim factum non est, perfectum proprie
|
|
|
1413 dici non potest</i>. Sed quia in his quae fiunt, tunc dicitur esse
|
|
|
1414 aliquid perfectum, cum de potentia educitur in actum; transumitur
|
|
|
1415 hoc nomen perfectum ad significandum omne illud cui non deest esse
|
|
|
1416 in actu, sive hoc habeat per modum factionis, sive non.</p>
|
|
|
1417 <p title="I q. 4 a. 1 ad 2"><a name="28388"><span class=
|
|
|
1418 "ref">[28388] Iª q. 4 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1419 dicendum quod principium materiale, quod apud nos imperfectum
|
|
|
1420 invenitur, non potest esse simpliciter primum, sed praeceditur ab
|
|
|
1421 alio perfecto. Nam semen, licet sit principium animalis generati ex
|
|
|
1422 semine, tamen habet ante se animal vel plantam unde deciditur.
|
|
|
1423 Oportet enim ante id quod est in potentia, esse aliquid actu, cum
|
|
|
1424 ens in potentia non reducatur in actum, nisi per aliquod ens in
|
|
|
1425 actu.</p>
|
|
|
1426 <p title="I q. 4 a. 1 ad 3"><a name="28389"><span class=
|
|
|
1427 "ref">[28389] Iª q. 4 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
1428 quod ipsum esse est perfectissimum omnium, comparatur enim ad omnia
|
|
|
1429 ut actus. Nihil enim habet actualitatem, nisi inquantum est, unde
|
|
|
1430 ipsum esse est actualitas omnium rerum, et etiam ipsarum formarum.
|
|
|
1431 Unde non comparatur ad alia sicut recipiens ad receptum, sed magis
|
|
|
1432 sicut receptum ad recipiens. Cum enim dico esse hominis, vel equi,
|
|
|
1433 vel cuiuscumque alterius, ipsum esse consideratur ut formale et
|
|
|
1434 receptum, non autem ut illud cui competit esse.</p>
|
|
|
1435 <br />
|
|
|
1436 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
1437 <p title="I q. 4 a. 2 arg. 1"><a name="28390"><span class=
|
|
|
1438 "ref">[28390] Iª q. 4 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
1439 proceditur. Videtur quod in Deo non sint perfectiones omnium rerum.
|
|
|
1440 Deus enim simplex est, ut ostensum est. Sed perfectiones rerum sunt
|
|
|
1441 multae et diversae. Ergo in Deo non sunt omnes perfectiones
|
|
|
1442 rerum.</p>
|
|
|
1443 <p title="I q. 4 a. 2 arg. 2"><a name="28391"><span class=
|
|
|
1444 "ref">[28391] Iª q. 4 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
1445 opposita non possunt esse in eodem. Sed perfectiones rerum sunt
|
|
|
1446 oppositae, unaquaeque enim species perficitur per suam differentiam
|
|
|
1447 specificam; differentiae autem quibus dividitur genus et
|
|
|
1448 constituuntur species, sunt oppositae. Cum ergo opposita non
|
|
|
1449 possint simul esse in eodem, videtur quod non omnes rerum
|
|
|
1450 perfectiones sint in Deo.</p>
|
|
|
1451 <p title="I q. 4 a. 2 arg. 3"><a name="28392"><span class=
|
|
|
1452 "ref">[28392] Iª q. 4 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, vivens
|
|
|
1453 est perfectius quam ens, et sapiens quam vivens, ergo et vivere est
|
|
|
1454 perfectius quam esse, et sapere quam vivere. Sed essentia Dei est
|
|
|
1455 ipsum esse. Ergo non habet in se perfectionem vitae et sapientiae,
|
|
|
1456 et alias huiusmodi perfectiones.</p>
|
|
|
1457 <p title="I q. 4 a. 2 s. c."><a name="28393"><span class=
|
|
|
1458 "ref">[28393] Iª q. 4 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1459 quod dicit Dionysius, cap. V de Div. Nom., quod Deus in uno
|
|
|
1460 existentia omnia praehabet.</p>
|
|
|
1461 <p title="I q. 4 a. 2 co."><a name="28394"><span class=
|
|
|
1462 "ref">[28394] Iª q. 4 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1463 quod in Deo sunt perfectiones omnium rerum. Unde et dicitur
|
|
|
1464 universaliter perfectus, quia non deest ei aliqua nobilitas quae
|
|
|
1465 inveniatur in aliquo genere, ut dicit Commentator in V Metaphys. Et
|
|
|
1466 hoc quidem ex duobus considerari potest. Primo quidem, per hoc quod
|
|
|
1467 quidquid perfectionis est in effectu, oportet inveniri in causa
|
|
|
1468 effectiva, vel secundum eandem rationem, si sit agens univocum, ut
|
|
|
1469 homo generat hominem; vel eminentiori modo, si sit, agens
|
|
|
1470 aequivocum, sicut in sole est similitudo eorum quae generantur per
|
|
|
1471 virtutem solis. Manifestum est enim quod effectus praeexistit
|
|
|
1472 virtute in causa agente, praeexistere autem in virtute causae
|
|
|
1473 agentis, non est praeexistere imperfectiori modo, sed perfectiori;
|
|
|
1474 licet praeexistere in potentia causae materialis, sit praeexistere
|
|
|
1475 imperfectiori modo, eo quod materia, inquantum huiusmodi, est
|
|
|
1476 imperfecta; agens vero, inquantum huiusmodi, est perfectum. Cum
|
|
|
1477 ergo Deus sit prima causa effectiva rerum, oportet omnium rerum
|
|
|
1478 perfectiones praeexistere in Deo secundum eminentiorem modum. Et
|
|
|
1479 hanc rationem tangit Dionysius, cap. V de Div. Nom., dicens de Deo
|
|
|
1480 quod <i>non hoc quidem est, hoc autem non est, sed omnia est, ut
|
|
|
1481 omnium causa</i>. Secundo vero, ex hoc quod supra ostensum est,
|
|
|
1482 quod Deus est ipsum esse per se subsistens, ex quo oportet quod
|
|
|
1483 totam perfectionem essendi in se contineat. Manifestum est enim
|
|
|
1484 quod, si aliquod calidum non habeat totam perfectionem calidi, hoc
|
|
|
1485 ideo est, quia calor non participatur secundum perfectam rationem,
|
|
|
1486 sed si calor esset per se subsistens, non posset ei aliquid deesse
|
|
|
1487 de virtute caloris. Unde, cum Deus sit ipsum esse subsistens, nihil
|
|
|
1488 de perfectione essendi potest ei deesse. Omnium autem perfectiones
|
|
|
1489 pertinent ad perfectionem essendi, secundum hoc enim aliqua
|
|
|
1490 perfecta sunt, quod aliquo modo esse habent. Unde sequitur quod
|
|
|
1491 nullius rei perfectio Deo desit. Et hanc etiam rationem tangit
|
|
|
1492 Dionysius, cap. V de Div. Nom., dicens quod <i>Deus non quodammodo
|
|
|
1493 est existens, sed simpliciter et incircumscripte totum in seipso
|
|
|
1494 uniformiter esse praeaccipit</i>, et postea subdit quod <i>ipse est
|
|
|
1495 esse subsistentibus</i>.</p>
|
|
|
1496 <p title="I q. 4 a. 2 ad 1"><a name="28395"><span class=
|
|
|
1497 "ref">[28395] Iª q. 4 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1498 dicendum quod, <i>sicut sol</i>, ut dicit Dionysius, cap. V de Div.
|
|
|
1499 Nom., <i>sensibilium substantias et qualitates multas et
|
|
|
1500 differentes, ipse unus existens et uniformiter lucendo, in seipso
|
|
|
1501 uniformiter praeaccipit; ita multo magis in causa omnium necesse
|
|
|
1502 est praeexistere omnia secundum naturalem unionem</i>. Et sic, quae
|
|
|
1503 sunt diversa et opposita in seipsis, in Deo praeexistunt ut unum,
|
|
|
1504 absque detrimento simplicitatis ipsius.</p>
|
|
|
1505 <p title="I q. 4 a. 2 ad 2"><a name="28396"><span class=
|
|
|
1506 "ref">[28396] Iª q. 4 a. 2 ad 2</span></a> Et per hoc patet
|
|
|
1507 solutio ad secundum.</p>
|
|
|
1508 <p title="I q. 4 a. 2 ad 3"><a name="28397"><span class=
|
|
|
1509 "ref">[28397] Iª q. 4 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
1510 quod, sicut in eodem capite idem Dionysius dicit, licet ipsum esse
|
|
|
1511 sit perfectius quam vita, et ipsa vita quam ipsa sapientia, si
|
|
|
1512 considerentur secundum quod distinguuntur ratione, tamen vivens est
|
|
|
1513 perfectius quam ens tantum, quia vivens etiam est ens; et sapiens
|
|
|
1514 est ens et vivens. Licet igitur ens non includat in se vivens et
|
|
|
1515 sapiens, quia non oportet quod illud quod participat esse,
|
|
|
1516 participet ipsum secundum omnem modum essendi, tamen ipsum esse Dei
|
|
|
1517 includit in se vitam et sapientiam; quia nulla de perfectionibus
|
|
|
1518 essendi potest deesse ei quod est ipsum esse subsistens.</p>
|
|
|
1519 <br />
|
|
|
1520 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
1521 <p title="I q. 4 a. 3 arg. 1"><a name="28398"><span class=
|
|
|
1522 "ref">[28398] Iª q. 4 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
1523 proceditur. Videtur quod nulla creatura possit esse similis Deo.
|
|
|
1524 Dicitur enim in Psalmo, <i>non est similis tui in diis, domine</i>.
|
|
|
1525 Sed inter omnes creaturas, excellentiores sunt quae dicuntur dii
|
|
|
1526 participative. Multo ergo minus aliae creaturae possunt dici Deo
|
|
|
1527 similes.</p>
|
|
|
1528 <p title="I q. 4 a. 3 arg. 2"><a name="28399"><span class=
|
|
|
1529 "ref">[28399] Iª q. 4 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
1530 similitudo est comparatio quaedam. Non est autem comparatio eorum
|
|
|
1531 quae sunt diversorum generum; ergo nec similitudo, non enim dicimus
|
|
|
1532 quod dulcedo sit similis albedini. Sed nulla creatura est eiusdem
|
|
|
1533 generis cum Deo, cum Deus non sit in genere, ut supra ostensum est.
|
|
|
1534 Ergo nulla creatura est similis Deo.</p>
|
|
|
1535 <p title="I q. 4 a. 3 arg. 3"><a name="28400"><span class=
|
|
|
1536 "ref">[28400] Iª q. 4 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
1537 similia dicuntur quae conveniunt in forma. Sed nihil convenit cum
|
|
|
1538 Deo in forma, nullius enim rei essentia est ipsum esse, nisi solius
|
|
|
1539 Dei. Ergo nulla creatura potest esse similis Deo.</p>
|
|
|
1540 <p title="I q. 4 a. 3 arg. 4"><a name="28401"><span class=
|
|
|
1541 "ref">[28401] Iª q. 4 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, in
|
|
|
1542 similibus est mutua similitudo, nam simile est simili simile. Si
|
|
|
1543 igitur aliqua creatura est similis Deo, et Deus erit similis alicui
|
|
|
1544 creaturae. Quod est contra id quod dicitur Isaiae XL, <i>cui
|
|
|
1545 similem fecistis Deum?</i></p>
|
|
|
1546 <div xml:lang="la">
|
|
|
1547 <p title="I q. 4 a. 3 s. c."><a name="28402"><span class=
|
|
|
1548 "ref">[28402] Iª q. 4 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1549 quod dicitur Gen. I, <i>faciamus hominem ad imaginem et
|
|
|
1550 similitudinem nostram</i>; et I Ioann. III, <i>cum apparuerit,
|
|
|
1551 similes ei erimus</i>.</p>
|
|
|
1552 <p title="I q. 4 a. 3 co."><a name="28403"><span class=
|
|
|
1553 "ref">[28403] Iª q. 4 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1554 quod, cum similitudo attendatur secundum convenientiam vel
|
|
|
1555 communicationem in forma, multiplex est similitudo, secundum multos
|
|
|
1556 modos communicandi in forma. Quaedam enim dicuntur similia, quae
|
|
|
1557 communicant in eadem forma secundum eandem rationem, et secundum
|
|
|
1558 eundem modum, et haec non solum dicuntur similia, sed aequalia in
|
|
|
1559 sua similitudine; sicut duo aequaliter alba, dicuntur similia in
|
|
|
1560 albedine. Et haec est perfectissima similitudo. Alio modo dicuntur
|
|
|
1561 similia, quae communicant in forma secundum eandem rationem, et non
|
|
|
1562 secundum eundem modum, sed secundum magis et minus; ut minus album
|
|
|
1563 dicitur simile magis albo. Et haec est similitudo imperfecta.
|
|
|
1564 Tertio modo dicuntur aliqua similia, quae communicant in eadem
|
|
|
1565 forma, sed non secundum eandem rationem; ut patet in agentibus non
|
|
|
1566 univocis. Cum enim omne agens agat sibi simile inquantum est agens,
|
|
|
1567 agit autem unumquodque secundum suam formam, necesse est quod in
|
|
|
1568 effectu sit similitudo formae agentis. Si ergo agens sit contentum
|
|
|
1569 in eadem specie cum suo effectu, erit similitudo inter faciens et
|
|
|
1570 factum in forma, secundum eandem rationem speciei; sicut homo
|
|
|
1571 generat hominem. Si autem agens non sit contentum in eadem specie,
|
|
|
1572 erit similitudo, sed non secundum eandem rationem speciei, sicut ea
|
|
|
1573 quae generantur ex virtute solis, accedunt quidem ad aliquam
|
|
|
1574 similitudinem solis, non tamen ut recipiant formam solis secundum
|
|
|
1575 similitudinem speciei, sed secundum similitudinem generis. Si
|
|
|
1576 igitur sit aliquod agens, quod non in genere contineatur, effectus
|
|
|
1577 eius adhuc magis accedent remote ad similitudinem formae agentis,
|
|
|
1578 non tamen ita quod participent similitudinem formae agentis
|
|
|
1579 secundum eandem rationem speciei aut generis, sed secundum
|
|
|
1580 aliqualem analogiam, sicut ipsum esse est commune omnibus. Et hoc
|
|
|
1581 modo illa quae sunt a Deo, assimilantur ei inquantum sunt entia, ut
|
|
|
1582 primo et universali principio totius esse.</p>
|
|
|
1583 </div>
|
|
|
1584 <p title="I q. 4 a. 3 ad 1"><a name="28404"><span class=
|
|
|
1585 "ref">[28404] Iª q. 4 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1586 dicendum quod, sicut dicit Dionysius cap. IX de Div. Nom., cum
|
|
|
1587 sacra Scriptura dicit aliquid non esse simile Deo, <i>non est
|
|
|
1588 contrarium assimilationi ad ipsum. Eadem enim sunt similia Deo, et
|
|
|
1589 dissimilia, similia quidem secundum quod imitantur ipsum, prout
|
|
|
1590 contingit eum imitari qui non perfecte imitabilis est dissimilia
|
|
|
1591 vero, secundum quod deficiunt a sua causa</i>; non solum secundum
|
|
|
1592 intensionem et remissionem, sicut minus album deficit a magis albo;
|
|
|
1593 sed quia non est convenientia nec secundum speciem nec secundum
|
|
|
1594 genus.</p>
|
|
|
1595 <p title="I q. 4 a. 3 ad 2"><a name="28405"><span class=
|
|
|
1596 "ref">[28405] Iª q. 4 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1597 dicendum quod Deus non se habet ad creaturas sicut res diversorum
|
|
|
1598 generum, sed sicut id quod est extra omne genus, et principium
|
|
|
1599 omnium generum.</p>
|
|
|
1600 <p title="I q. 4 a. 3 ad 3"><a name="28406"><span class=
|
|
|
1601 "ref">[28406] Iª q. 4 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
1602 quod non dicitur esse similitudo creaturae ad Deum propter
|
|
|
1603 communicantiam in forma secundum eandem rationem generis et
|
|
|
1604 speciei, sed secundum analogiam tantum; prout scilicet Deus est ens
|
|
|
1605 per essentiam, et alia per participationem.</p>
|
|
|
1606 <p title="I q. 4 a. 3 ad 4"><a name="28407"><span class=
|
|
|
1607 "ref">[28407] Iª q. 4 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum
|
|
|
1608 quod, licet aliquo modo concedatur quod creatura sit similis Deo,
|
|
|
1609 nullo tamen modo concedendum est quod Deus sit similis creaturae,
|
|
|
1610 quia, ut dicit Dionysius cap. IX de Div. Nom., <i>in his quae unius
|
|
|
1611 ordinis sunt, recipitur mutua similitudo, non autem in causa et
|
|
|
1612 causato</i>, dicimus enim quod imago sit similis homini, et non e
|
|
|
1613 converso. Et similiter dici potest aliquo modo quod creatura sit
|
|
|
1614 similis Deo, non tamen quod Deus sit similis creaturae.</p>
|
|
|
1615 <br />
|
|
|
1616 <div class="D">Quaestio 5</div>
|
|
|
1617 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
1618 <p title="I q. 5 pr."><a name="28408"><span class="ref">[28408]
|
|
|
1619 Iª q. 5 pr.</span></a> Deinde quaeritur de bono, et primo de
|
|
|
1620 bono in communi; secundo de bonitate Dei. Circa primum quaeruntur
|
|
|
1621 sex. Primo, utrum bonum et ens sint idem secundum rem. Secundo,
|
|
|
1622 supposito quod differant ratione tantum, quid sit prius secundum
|
|
|
1623 rationem, utrum bonum vel ens. Tertio, supposito quod ens sit
|
|
|
1624 prius, utrum omne ens sit bonum. Quarto, ad quam causam ratio boni
|
|
|
1625 reducatur. Quinto, utrum ratio boni consistat in modo, specie et
|
|
|
1626 ordine. Sexto, quomodo dividatur bonum in honestum, utile et
|
|
|
1627 delectabile.</p>
|
|
|
1628 <br />
|
|
|
1629 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
1630 <p title="I q. 5 a. 1 arg. 1"><a name="28409"><span class=
|
|
|
1631 "ref">[28409] Iª q. 5 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
1632 proceditur. Videtur quod bonum differat secundum rem ab ente. Dicit
|
|
|
1633 enim Boetius, in libro de Hebdom., <i>intueor in rebus aliud esse
|
|
|
1634 quod sunt bona, et aliud esse quod sunt</i>. Ergo bonum et ens
|
|
|
1635 differunt secundum rem.</p>
|
|
|
1636 <p title="I q. 5 a. 1 arg. 2"><a name="28410"><span class=
|
|
|
1637 "ref">[28410] Iª q. 5 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil
|
|
|
1638 informatur seipso. Sed bonum dicitur per informationem entis, ut
|
|
|
1639 habetur in commento libri de causis. Ergo bonum differt secundum
|
|
|
1640 rem ab ente.</p>
|
|
|
1641 <p title="I q. 5 a. 1 arg. 3"><a name="28411"><span class=
|
|
|
1642 "ref">[28411] Iª q. 5 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum
|
|
|
1643 suscipit magis et minus. Esse autem non suscipit magis et minus.
|
|
|
1644 Ergo bonum differt secundum rem ab ente.</p>
|
|
|
1645 <p title="I q. 5 a. 1 s. c."><a name="28412"><span class=
|
|
|
1646 "ref">[28412] Iª q. 5 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1647 quod Augustinus dicit, in libro de doctrina Christiana, quod
|
|
|
1648 <i>inquantum sumus, boni sumus</i>.</p>
|
|
|
1649 <p title="I q. 5 a. 1 co."><a name="28413"><span class=
|
|
|
1650 "ref">[28413] Iª q. 5 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1651 quod bonum et ens sunt idem secundum rem, sed differunt secundum
|
|
|
1652 rationem tantum. Quod sic patet. Ratio enim boni in hoc consistit,
|
|
|
1653 quod aliquid sit appetibile, unde philosophus, in I Ethic., dicit
|
|
|
1654 quod <i>bonum est quod omnia appetunt</i>. Manifestum est autem
|
|
|
1655 quod unumquodque est appetibile secundum quod est perfectum, nam
|
|
|
1656 omnia appetunt suam perfectionem. Intantum est autem perfectum
|
|
|
1657 unumquodque, inquantum est actu, unde manifestum est quod intantum
|
|
|
1658 est aliquid bonum, inquantum est ens, esse enim est actualitas
|
|
|
1659 omnis rei, ut ex superioribus patet. Unde manifestum est quod bonum
|
|
|
1660 et ens sunt idem secundum rem, sed bonum dicit rationem
|
|
|
1661 appetibilis, quam non dicit ens.</p>
|
|
|
1662 <p title="I q. 5 a. 1 ad 1"><a name="28414"><span class=
|
|
|
1663 "ref">[28414] Iª q. 5 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1664 dicendum quod, licet bonum et ens sint idem secundum rem, quia
|
|
|
1665 tamen differunt secundum rationem, non eodem modo dicitur aliquid
|
|
|
1666 ens simpliciter, et bonum simpliciter. Nam cum ens dicat aliquid
|
|
|
1667 proprie esse in actu; actus autem proprie ordinem habeat ad
|
|
|
1668 potentiam; secundum hoc simpliciter aliquid dicitur ens, secundum
|
|
|
1669 quod primo discernitur ab eo quod est in potentia tantum. Hoc autem
|
|
|
1670 est esse substantiale rei uniuscuiusque; unde per suum esse
|
|
|
1671 substantiale dicitur unumquodque ens simpliciter. Per actus autem
|
|
|
1672 superadditos, dicitur aliquid esse secundum quid, sicut esse album
|
|
|
1673 significat esse secundum quid, non enim esse album aufert esse in
|
|
|
1674 potentia simpliciter, cum adveniat rei iam praeexistenti in actu.
|
|
|
1675 Sed bonum dicit rationem perfecti, quod est appetibile, et per
|
|
|
1676 consequens dicit rationem ultimi. Unde id quod est ultimo
|
|
|
1677 perfectum, dicitur bonum simpliciter. Quod autem non habet ultimam
|
|
|
1678 perfectionem quam debet habere, quamvis habeat aliquam perfectionem
|
|
|
1679 inquantum est actu, non tamen dicitur perfectum simpliciter, nec
|
|
|
1680 bonum simpliciter, sed secundum quid. Sic ergo secundum primum
|
|
|
1681 esse, quod est substantiale, dicitur aliquid ens simpliciter et
|
|
|
1682 bonum secundum quid, idest inquantum est ens, secundum vero ultimum
|
|
|
1683 actum dicitur aliquid ens secundum quid, et bonum simpliciter. Sic
|
|
|
1684 ergo quod dicit Boetius, quod <i>in rebus aliud est quod sunt bona,
|
|
|
1685 et aliud quod sunt</i>, referendum est ad esse bonum et ad esse
|
|
|
1686 simpliciter, quia secundum primum actum est aliquid ens
|
|
|
1687 simpliciter; et secundum ultimum, bonum simpliciter. Et tamen
|
|
|
1688 secundum primum actum est quodammodo bonum, et secundum ultimum
|
|
|
1689 actum est quodammodo ens.</p>
|
|
|
1690 <p title="I q. 5 a. 1 ad 2"><a name="28415"><span class=
|
|
|
1691 "ref">[28415] Iª q. 5 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1692 dicendum quod bonum dicitur per informationem, prout accipitur
|
|
|
1693 bonum simpliciter, secundum ultimum actum.</p>
|
|
|
1694 <p title="I q. 5 a. 1 ad 3"><a name="28416"><span class=
|
|
|
1695 "ref">[28416] Iª q. 5 a. 1 ad 3</span></a> Et similiter
|
|
|
1696 dicendum ad tertium, quod bonum dicitur secundum magis et minus,
|
|
|
1697 secundum actum supervenientem; puta secundum scientiam vel
|
|
|
1698 virtutem.</p>
|
|
|
1699 <br />
|
|
|
1700 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
1701 <p title="I q. 5 a. 2 arg. 1"><a name="28417"><span class=
|
|
|
1702 "ref">[28417] Iª q. 5 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
1703 proceditur. Videtur quod bonum secundum rationem sit prius quam
|
|
|
1704 ens. Ordo enim nominum est secundum ordinem rerum significatarum
|
|
|
1705 per nomina. Sed Dionysius, inter alia nomina Dei, prius ponit bonum
|
|
|
1706 quam ens, ut patet, in III cap. de Div. Nom. Ergo bonum secundum
|
|
|
1707 rationem est prius quam ens.</p>
|
|
|
1708 <p title="I q. 5 a. 2 arg. 2"><a name="28418"><span class=
|
|
|
1709 "ref">[28418] Iª q. 5 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, illud
|
|
|
1710 est prius secundum rationem, quod ad plura se extendit. Sed bonum
|
|
|
1711 ad plura se extendit quam ens, quia, ut dicit Dionysius, V cap. de
|
|
|
1712 Div. Nom., <i>bonum se extendit ad existentia et non existentia,
|
|
|
1713 ens vero ad existentia tantum</i>. Ergo bonum est prius secundum
|
|
|
1714 rationem quam ens.</p>
|
|
|
1715 <p title="I q. 5 a. 2 arg. 3"><a name="28419"><span class=
|
|
|
1716 "ref">[28419] Iª q. 5 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quod
|
|
|
1717 est universalius, est prius secundum rationem. Sed bonum videtur
|
|
|
1718 universalius esse quam ens, quia bonum habet rationem appetibilis;
|
|
|
1719 quibusdam autem appetibile est ipsum non esse; dicitur enim, Matth.
|
|
|
1720 XXVI, de Iuda, <i>bonum erat ei, si natus non fuisset</i> et
|
|
|
1721 cetera. Ergo bonum est prius quam ens, secundum rationem.</p>
|
|
|
1722 <p title="I q. 5 a. 2 arg. 4"><a name="28420"><span class=
|
|
|
1723 "ref">[28420] Iª q. 5 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, non
|
|
|
1724 solum esse est appetibile, sed et vita et sapientia, et multa
|
|
|
1725 huiusmodi, et sic videtur quod esse sit quoddam particulare
|
|
|
1726 appetibile, et bonum, universale. Bonum ergo simpliciter est prius
|
|
|
1727 secundum rationem quam ens.</p>
|
|
|
1728 <p title="I q. 5 a. 2 s. c."><a name="28421"><span class=
|
|
|
1729 "ref">[28421] Iª q. 5 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1730 quod dicitur in libro de causis, quod <i>prima rerum creatarum est
|
|
|
1731 esse</i>.</p>
|
|
|
1732 <p title="I q. 5 a. 2 co."><a name="28422"><span class=
|
|
|
1733 "ref">[28422] Iª q. 5 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1734 quod ens secundum rationem est prius quam bonum. Ratio enim
|
|
|
1735 significata per nomen, est id quod concipit intellectus de re, et
|
|
|
1736 significat illud per vocem, illud ergo est prius secundum rationem,
|
|
|
1737 quod prius cadit in conceptione intellectus. Primo autem in
|
|
|
1738 conceptione intellectus cadit ens, quia secundum hoc unumquodque
|
|
|
1739 cognoscibile est, inquantum est actu, ut dicitur in IX Metaphys.
|
|
|
1740 Unde ens est proprium obiectum intellectus, et sic est primum
|
|
|
1741 intelligibile, sicut sonus est primum audibile. Ita ergo secundum
|
|
|
1742 rationem prius est ens quam bonum.</p>
|
|
|
1743 <p title="I q. 5 a. 2 ad 1"><a name="28423"><span class=
|
|
|
1744 "ref">[28423] Iª q. 5 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1745 dicendum quod Dionysius determinat de divinis nominibus secundum
|
|
|
1746 quod important circa Deum habitudinem causae, nominamus enim Deum,
|
|
|
1747 ut ipse dicit, ex creaturis, sicut causam ex effectibus. Bonum
|
|
|
1748 autem, cum habeat rationem appetibilis, importat habitudinem causae
|
|
|
1749 finalis, cuius causalitas prima est, quia agens non agit nisi
|
|
|
1750 propter finem, et ab agente materia movetur ad formam, unde dicitur
|
|
|
1751 quod finis est causa causarum. Et sic, in causando, bonum est prius
|
|
|
1752 quam ens, sicut finis quam forma, et hac ratione, inter nomina
|
|
|
1753 significantia causalitatem divinam, prius ponitur bonum quam ens.
|
|
|
1754 Et iterum quia, secundum Platonicos, qui, materiam a privatione non
|
|
|
1755 distinguentes, dicebant materiam esse non ens, ad plura se extendit
|
|
|
1756 participatio boni quam participatio entis. Nam materia prima
|
|
|
1757 participat bonum, cum appetat ipsum (nihil autem appetit nisi
|
|
|
1758 simile sibi), non autem participat ens, cum ponatur non ens. Et
|
|
|
1759 ideo dicit Dionysius quod <i>bonum extenditur ad non
|
|
|
1760 existentia</i>.</p>
|
|
|
1761 <p title="I q. 5 a. 2 ad 2"><a name="28424"><span class=
|
|
|
1762 "ref">[28424] Iª q. 5 a. 2 ad 2</span></a> Unde patet solutio
|
|
|
1763 ad secundum. Vel dicendum quod bonum extenditur ad existentia et
|
|
|
1764 non existentia, non secundum praedicationem, sed secundum
|
|
|
1765 causalitatem, ut per non existentia intelligamus, non ea
|
|
|
1766 simpliciter quae penitus non sunt, sed ea quae sunt in potentia et
|
|
|
1767 non in actu, quia bonum habet rationem finis, in quo non solum
|
|
|
1768 quiescunt quae sunt in actu, sed ad ipsum etiam ea moventur quae in
|
|
|
1769 actu non sunt sed in potentia tantum. Ens autem non importat
|
|
|
1770 habitudinem causae nisi formalis tantum, vel inhaerentis vel
|
|
|
1771 exemplaris, cuius causalitas non se extendit nisi ad ea quae sunt
|
|
|
1772 in actu.</p>
|
|
|
1773 <p title="I q. 5 a. 2 ad 3"><a name="28425"><span class=
|
|
|
1774 "ref">[28425] Iª q. 5 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
1775 quod non esse secundum se non est appetibile, sed per accidens,
|
|
|
1776 inquantum scilicet ablatio alicuius mali est appetibilis, quod
|
|
|
1777 malum quidem aufertur per non esse. Ablatio vero mali non est
|
|
|
1778 appetibilis, nisi inquantum per malum privatur quodam esse. Illud
|
|
|
1779 igitur quod per se est appetibile, est esse, non esse vero per
|
|
|
1780 accidens tantum, inquantum scilicet quoddam esse appetitur, quo
|
|
|
1781 homo non sustinet privari. Et sic etiam per accidens non esse
|
|
|
1782 dicitur bonum.</p>
|
|
|
1783 <p title="I q. 5 a. 2 ad 4"><a name="28426"><span class=
|
|
|
1784 "ref">[28426] Iª q. 5 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum
|
|
|
1785 quod vita et scientia, et alia huiusmodi, sic appetuntur ut sunt in
|
|
|
1786 actu, unde in omnibus appetitur quoddam esse. Et sic nihil est
|
|
|
1787 appetibile nisi ens, et per consequens nihil est bonum nisi
|
|
|
1788 ens.</p>
|
|
|
1789 <br />
|
|
|
1790 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
1791 <p title="I q. 5 a. 3 arg. 1"><a name="28427"><span class=
|
|
|
1792 "ref">[28427] Iª q. 5 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
1793 proceditur. Videtur quod non omne ens sit bonum. Bonum enim addit
|
|
|
1794 supra ens, ut ex dictis patet. Ea vero quae addunt aliquid supra
|
|
|
1795 ens, contrahunt ipsum, sicut substantia, quantitas, qualitas, et
|
|
|
1796 alia huiusmodi. Ergo bonum contrahit ens. Non igitur omne ens est
|
|
|
1797 bonum.</p>
|
|
|
1798 <p title="I q. 5 a. 3 arg. 2"><a name="28428"><span class=
|
|
|
1799 "ref">[28428] Iª q. 5 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, nullum
|
|
|
1800 malum est bonum, Isaiae V, <i>vae qui dicitis malum bonum, et bonum
|
|
|
1801 malum</i>. Sed aliquod ens dicitur malum. Ergo non omne ens est
|
|
|
1802 bonum.</p>
|
|
|
1803 <p title="I q. 5 a. 3 arg. 3"><a name="28429"><span class=
|
|
|
1804 "ref">[28429] Iª q. 5 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum
|
|
|
1805 habet rationem appetibilis. Sed materia prima non habet rationem
|
|
|
1806 appetibilis, sed appetentis tantum. Ergo materia prima non habet
|
|
|
1807 rationem boni. Non igitur omne ens est bonum.</p>
|
|
|
1808 <p title="I q. 5 a. 3 arg. 4"><a name="28430"><span class=
|
|
|
1809 "ref">[28430] Iª q. 5 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
1810 philosophus dicit, in III Metaphys., quod in mathematicis non est
|
|
|
1811 bonum. Sed mathematica sunt quaedam entia, alioquin de eis non
|
|
|
1812 esset scientia. Ergo non omne ens est bonum.</p>
|
|
|
1813 <p title="I q. 5 a. 3 s. c."><a name="28431"><span class=
|
|
|
1814 "ref">[28431] Iª q. 5 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, omne
|
|
|
1815 ens quod non est Deus, est Dei creatura. Sed omnis creatura Dei est
|
|
|
1816 bona, ut dicitur I ad Tim., IV cap., Deus vero est maxime bonus.
|
|
|
1817 Ergo omne ens est bonum.</p>
|
|
|
1818 <p title="I q. 5 a. 3 co."><a name="28432"><span class=
|
|
|
1819 "ref">[28432] Iª q. 5 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1820 quod omne ens, inquantum est ens, est bonum. Omne enim ens,
|
|
|
1821 inquantum est ens, est in actu, et quodammodo perfectum, quia omnis
|
|
|
1822 actus perfectio quaedam est. Perfectum vero habet rationem
|
|
|
1823 appetibilis et boni, ut ex dictis patet. Unde sequitur omne ens,
|
|
|
1824 inquantum huiusmodi, bonum esse.</p>
|
|
|
1825 <p title="I q. 5 a. 3 ad 1"><a name="28433"><span class=
|
|
|
1826 "ref">[28433] Iª q. 5 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1827 dicendum quod substantia, quantitas et qualitas, et ea quae sub eis
|
|
|
1828 continentur, contrahunt ens applicando ens ad aliquam quidditatem
|
|
|
1829 seu naturam. Sic autem non addit aliquid bonum super ens, sed
|
|
|
1830 rationem tantum appetibilis et perfectionis, quod convenit ipsi
|
|
|
1831 esse in quacumque natura sit. Unde bonum non contrahit ens.</p>
|
|
|
1832 <p title="I q. 5 a. 3 ad 2"><a name="28434"><span class=
|
|
|
1833 "ref">[28434] Iª q. 5 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1834 dicendum quod nullum ens dicitur malum inquantum est ens, sed
|
|
|
1835 inquantum caret quodam esse, sicut homo dicitur malus inquantum
|
|
|
1836 caret esse virtutis, et oculus dicitur malus inquantum caret
|
|
|
1837 acumine visus.</p>
|
|
|
1838 <p title="I q. 5 a. 3 ad 3"><a name="28435"><span class=
|
|
|
1839 "ref">[28435] Iª q. 5 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
1840 quod materia prima, sicut non est ens nisi in potentia, ita nec
|
|
|
1841 bonum nisi in potentia. Licet, secundum Platonicos, dici possit
|
|
|
1842 quod materia prima est non ens, propter privationem adiunctam. Sed
|
|
|
1843 tamen participat aliquid de bono, scilicet ipsum ordinem vel
|
|
|
1844 aptitudinem ad bonum. Et ideo non convenit sibi quod sit
|
|
|
1845 appetibile, sed quod appetat.</p>
|
|
|
1846 <p title="I q. 5 a. 3 ad 4"><a name="28436"><span class=
|
|
|
1847 "ref">[28436] Iª q. 5 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum
|
|
|
1848 quod mathematica non subsistunt separata secundum esse, quia si
|
|
|
1849 subsisterent, esset in eis bonum, scilicet ipsum esse ipsorum. Sunt
|
|
|
1850 autem mathematica separata secundum rationem tantum, prout
|
|
|
1851 abstrahuntur a motu et a materia, et sic abstrahuntur a ratione
|
|
|
1852 finis, qui habet rationem moventis. Non est autem inconveniens quod
|
|
|
1853 in aliquo ente secundum rationem non sit bonum vel ratio boni, cum
|
|
|
1854 ratio entis sit prior quam ratio boni, sicut supra dictum est.</p>
|
|
|
1855 <br />
|
|
|
1856 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
1857 <p title="I q. 5 a. 4 arg. 1"><a name="28437"><span class=
|
|
|
1858 "ref">[28437] Iª q. 5 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
1859 proceditur. Videtur quod bonum non habeat rationem causae finalis,
|
|
|
1860 sed magis aliarum. Ut enim dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom.,
|
|
|
1861 <i>bonum laudatur ut pulchrum</i>. Sed pulchrum importat rationem
|
|
|
1862 causae formalis. Ergo bonum habet rationem causae formalis.</p>
|
|
|
1863 <p title="I q. 5 a. 4 arg. 2"><a name="28438"><span class=
|
|
|
1864 "ref">[28438] Iª q. 5 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum
|
|
|
1865 est diffusivum sui esse, ut ex verbis Dionysii accipitur, quibus
|
|
|
1866 dicit quod <i>bonum est ex quo omnia subsistunt et sunt</i>. Sed
|
|
|
1867 esse diffusivum importat rationem causae efficientis. Ergo bonum
|
|
|
1868 habet rationem causae efficientis.</p>
|
|
|
1869 <p title="I q. 5 a. 4 arg. 3"><a name="28439"><span class=
|
|
|
1870 "ref">[28439] Iª q. 5 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, dicit
|
|
|
1871 Augustinus in I de Doctr. Christ., quod <i>quia Deus bonus est, nos
|
|
|
1872 sumus</i>. Sed ex Deo sumus sicut ex causa efficiente. Ergo bonum
|
|
|
1873 importat rationem causae efficientis.</p>
|
|
|
1874 <p title="I q. 5 a. 4 s. c."><a name="28440"><span class=
|
|
|
1875 "ref">[28440] Iª q. 5 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1876 quod philosophus dicit, in II Physic., quod <i>illud cuius causa
|
|
|
1877 est, est sicut finis et bonum aliorum</i>. Bonum ergo habet
|
|
|
1878 rationem causae finalis.</p>
|
|
|
1879 <p title="I q. 5 a. 4 co."><a name="28441"><span class=
|
|
|
1880 "ref">[28441] Iª q. 5 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1881 quod, cum bonum sit quod omnia appetunt, hoc autem habet rationem
|
|
|
1882 finis; manifestum est quod bonum rationem finis importat. Sed tamen
|
|
|
1883 ratio boni praesupponit rationem causae efficientis, et rationem
|
|
|
1884 causae formalis. Videmus enim quod id quod est primum in causando,
|
|
|
1885 ultimum est in causato, ignis enim primo calefacit quam formam
|
|
|
1886 ignis inducat, cum tamen calor in igne consequatur formam
|
|
|
1887 substantialem. In causando autem, primum invenitur bonum et finis,
|
|
|
1888 qui movet efficientem; secundo, actio efficientis, movens ad
|
|
|
1889 formam; tertio advenit forma. Unde e converso esse oportet in
|
|
|
1890 causato, quod primum sit ipsa forma, per quam est ens; secundo
|
|
|
1891 consideratur in ea virtus effectiva, secundum quod est perfectum in
|
|
|
1892 esse (quia unumquodque tunc perfectum est, quando potest sibi
|
|
|
1893 simile facere, ut dicit philosophus in IV Meteor.); tertio
|
|
|
1894 consequitur ratio boni, per quam in ente perfectio fundatur.</p>
|
|
|
1895 <p title="I q. 5 a. 4 ad 1"><a name="28442"><span class=
|
|
|
1896 "ref">[28442] Iª q. 5 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1897 dicendum quod pulchrum et bonum in subiecto quidem sunt idem, quia
|
|
|
1898 super eandem rem fundantur, scilicet super formam, et propter hoc,
|
|
|
1899 bonum laudatur ut pulchrum. Sed ratione differunt. Nam bonum
|
|
|
1900 proprie respicit appetitum, est enim bonum quod omnia appetunt. Et
|
|
|
1901 ideo habet rationem finis, nam appetitus est quasi quidam motus ad
|
|
|
1902 rem. Pulchrum autem respicit vim cognoscitivam, pulchra enim
|
|
|
1903 dicuntur quae visa placent. Unde pulchrum in debita proportione
|
|
|
1904 consistit, quia sensus delectatur in rebus debite proportionatis,
|
|
|
1905 sicut in sibi similibus; nam et sensus ratio quaedam est, et omnis
|
|
|
1906 virtus cognoscitiva. Et quia cognitio fit per assimilationem,
|
|
|
1907 similitudo autem respicit formam, pulchrum proprie pertinet ad
|
|
|
1908 rationem causae formalis.</p>
|
|
|
1909 <p title="I q. 5 a. 4 ad 2"><a name="28443"><span class=
|
|
|
1910 "ref">[28443] Iª q. 5 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1911 dicendum quod bonum dicitur diffusivum sui esse, eo modo quo finis
|
|
|
1912 dicitur movere.</p>
|
|
|
1913 <p title="I q. 5 a. 4 ad 3"><a name="28444"><span class=
|
|
|
1914 "ref">[28444] Iª q. 5 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
1915 quod quilibet habens voluntatem, dicitur bonus inquantum habet
|
|
|
1916 bonam voluntatem, quia per voluntatem utimur omnibus quae in nobis
|
|
|
1917 sunt. Unde non dicitur bonus homo, qui habet bonum intellectum, sed
|
|
|
1918 qui habet bonam voluntatem. Voluntas autem respicit finem ut
|
|
|
1919 obiectum proprium, et sic, quod dicitur, quia Deus est bonus,
|
|
|
1920 sumus, refertur ad causam finalem.</p>
|
|
|
1921 <br />
|
|
|
1922 <div class="E">Articulus 5</div>
|
|
|
1923 <p title="I q. 5 a. 5 arg. 1"><a name="28445"><span class=
|
|
|
1924 "ref">[28445] Iª q. 5 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
|
|
|
1925 proceditur. Videtur quod ratio boni non consistat in modo, specie
|
|
|
1926 et ordine. Bonum enim et ens ratione differunt, ut supra dictum
|
|
|
1927 est. Sed modus, species et ordo pertinere ad rationem entis
|
|
|
1928 videntur, quia, sicut dicitur Sap. XI, <i>omnia in numero, pondere
|
|
|
1929 et mensura disposuisti</i>, ad quae tria reducuntur species, modus
|
|
|
1930 et ordo, quia, ut dicit Augustinus, IV super Gen. ad litteram,
|
|
|
1931 <i>mensura omni rei modum praefigit, et numerus omni rei speciem
|
|
|
1932 praebet, et pondus omnem rem ad quietem et stabilitatem trahit</i>.
|
|
|
1933 Ergo ratio boni non consistit in modo, specie et ordine.</p>
|
|
|
1934 <p title="I q. 5 a. 5 arg. 2"><a name="28446"><span class=
|
|
|
1935 "ref">[28446] Iª q. 5 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, ipse
|
|
|
1936 modus, species et ordo bona quaedam sunt. Si ergo ratio boni
|
|
|
1937 consistit in modo, specie et ordine, oportet etiam quod modus
|
|
|
1938 habeat modum, speciem et ordinem, et similiter species et ordo.
|
|
|
1939 Ergo procederetur in infinitum.</p>
|
|
|
1940 <p title="I q. 5 a. 5 arg. 3"><a name="28447"><span class=
|
|
|
1941 "ref">[28447] Iª q. 5 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, malum
|
|
|
1942 est privatio modi et speciei et ordinis. Sed malum non tollit
|
|
|
1943 totaliter bonum. Ergo ratio boni non consistit in modo, specie et
|
|
|
1944 ordine.</p>
|
|
|
1945 <p title="I q. 5 a. 5 arg. 4"><a name="28448"><span class=
|
|
|
1946 "ref">[28448] Iª q. 5 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, illud
|
|
|
1947 in quo consistit ratio boni, non potest dici malum. Sed dicitur
|
|
|
1948 malus modus, mala species, malus ordo. Ergo ratio boni non
|
|
|
1949 consistit in modo, specie et ordine.</p>
|
|
|
1950 <p title="I q. 5 a. 5 arg. 5"><a name="28449"><span class=
|
|
|
1951 "ref">[28449] Iª q. 5 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, modus,
|
|
|
1952 species et ordo ex pondere, numero et mensura causantur, ut ex
|
|
|
1953 auctoritate Augustini inducta patet. Non autem omnia bona habent
|
|
|
1954 pondus, numerum et mensuram, dicit enim Ambrosius, in Hexaemeron,
|
|
|
1955 quod <i>lucis natura est, ut non in numero, non in pondere, non in
|
|
|
1956 mensura creata sit</i>. Non ergo ratio boni consistit in modo,
|
|
|
1957 specie et ordine.</p>
|
|
|
1958 <p title="I q. 5 a. 5 s. c."><a name="28450"><span class=
|
|
|
1959 "ref">[28450] Iª q. 5 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
1960 quod dicit Augustinus, in libro de natura boni, <i>haec tria,
|
|
|
1961 modus, species et ordo, tanquam generalia bona sunt in rebus a Deo
|
|
|
1962 factis, et ita, haec tria ubi magna sunt, magna bona sunt; ubi
|
|
|
1963 parva, parva bona sunt; ubi nulla, nullum bonum est</i>. Quod non
|
|
|
1964 esset, nisi ratio boni in eis consisteret. Ergo ratio boni
|
|
|
1965 consistit in modo, specie et ordine.</p>
|
|
|
1966 <p title="I q. 5 a. 5 co."><a name="28451"><span class=
|
|
|
1967 "ref">[28451] Iª q. 5 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
1968 quod unumquodque dicitur bonum, inquantum est perfectum, sic enim
|
|
|
1969 est appetibile, ut supra dictum est. Perfectum autem dicitur, cui
|
|
|
1970 nihil deest secundum modum suae perfectionis. Cum autem unumquodque
|
|
|
1971 sit id quod est, per suam formam; forma autem praesupponit quaedam,
|
|
|
1972 et quaedam ad ipsam ex necessitate consequuntur; ad hoc quod
|
|
|
1973 aliquid sit perfectum et bonum, necesse est quod formam habeat, et
|
|
|
1974 ea quae praeexiguntur ad eam, et ea quae consequuntur ad ipsam.
|
|
|
1975 Praeexigitur autem ad formam determinatio sive commensuratio
|
|
|
1976 principiorum, seu materialium, seu efficientium ipsam, et hoc
|
|
|
1977 significatur per modum, unde dicitur quod mensura modum praefigit.
|
|
|
1978 Ipsa autem forma significatur per speciem, quia per formam
|
|
|
1979 unumquodque in specie constituitur. Et propter hoc dicitur quod
|
|
|
1980 numerus speciem praebet, quia definitiones significantes speciem
|
|
|
1981 sunt sicut numeri, secundum philosophum in VIII Metaphys.; sicut
|
|
|
1982 enim unitas addita vel subtracta variat speciem numeri, ita in
|
|
|
1983 definitionibus differentia apposita vel subtracta. Ad formam autem
|
|
|
1984 consequitur inclinatio ad finem, aut ad actionem, aut ad aliquid
|
|
|
1985 huiusmodi, quia unumquodque, inquantum est actu, agit, et tendit in
|
|
|
1986 id quod sibi convenit secundum suam formam. Et hoc pertinet ad
|
|
|
1987 pondus et ordinem. Unde ratio boni, secundum quod consistit in
|
|
|
1988 perfectione, consistit etiam in modo, specie et ordine.</p>
|
|
|
1989 <p title="I q. 5 a. 5 ad 1"><a name="28452"><span class=
|
|
|
1990 "ref">[28452] Iª q. 5 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
1991 dicendum quod ista tria non consequuntur ens, nisi inquantum est
|
|
|
1992 perfectum, et secundum hoc est bonum.</p>
|
|
|
1993 <p title="I q. 5 a. 5 ad 2"><a name="28453"><span class=
|
|
|
1994 "ref">[28453] Iª q. 5 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
1995 dicendum quod modus, species et ordo eo modo dicuntur bona, sicut
|
|
|
1996 et entia, non quia ipsa sint quasi subsistentia, sed quia eis alia
|
|
|
1997 sunt et entia et bona. Unde non oportet quod ipsa habeant aliqua
|
|
|
1998 alia, quibus sint bona. Non enim sic dicuntur bona, quasi
|
|
|
1999 formaliter aliis sint bona; sed quia ipsis formaliter aliqua sunt
|
|
|
2000 bona; sicut albedo non dicitur ens quia ipsa aliquo sit, sed quia
|
|
|
2001 ipsa aliquid est secundum quid, scilicet album.</p>
|
|
|
2002 <p title="I q. 5 a. 5 ad 3"><a name="28454"><span class=
|
|
|
2003 "ref">[28454] Iª q. 5 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
2004 quod quodlibet esse est secundum formam aliquam, unde secundum
|
|
|
2005 quodlibet esse rei, consequuntur ipsam modus, species et ordo,
|
|
|
2006 sicut homo habet speciem, modum et ordinem, inquantum est homo; et
|
|
|
2007 similiter inquantum est albus, habet similiter modum, speciem et
|
|
|
2008 ordinem; et inquantum est virtuosus, et inquantum est sciens, et
|
|
|
2009 secundum omnia quae de ipso dicuntur. Malum autem privat quodam
|
|
|
2010 esse, sicut caecitas privat esse visus, unde non tollit omnem
|
|
|
2011 modum, speciem et ordinem; sed solum modum, speciem et ordinem quae
|
|
|
2012 consequuntur esse visus.</p>
|
|
|
2013 <p title="I q. 5 a. 5 ad 4"><a name="28455"><span class=
|
|
|
2014 "ref">[28455] Iª q. 5 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum
|
|
|
2015 quod, sicut dicit Augustinus in libro de natura boni, <i>omnis
|
|
|
2016 modus, inquantum modus, bonus est</i> (et sic potest dici de specie
|
|
|
2017 et ordine), <i>sed malus modus, vel mala species, vel malus ordo,
|
|
|
2018 aut ideo dicuntur quia minora sunt quam esse debuerunt; aut quia
|
|
|
2019 non his rebus accommodantur, quibus accommodanda sunt; ut ideo
|
|
|
2020 dicantur mala, quia sunt aliena et incongrua</i>.</p>
|
|
|
2021 <p title="I q. 5 a. 5 ad 5"><a name="28456"><span class=
|
|
|
2022 "ref">[28456] Iª q. 5 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum
|
|
|
2023 quod natura lucis dicitur esse sine numero et pondere et mensura,
|
|
|
2024 non simpliciter, sed per comparationem ad corporalia, quia virtus
|
|
|
2025 lucis ad omnia corporalia se extendit, inquantum est qualitas
|
|
|
2026 activa primi corporis alterantis, scilicet caeli.</p>
|
|
|
2027 <br />
|
|
|
2028 <div class="E">Articulus 6</div>
|
|
|
2029 <p title="I q. 5 a. 6 arg. 1"><a name="28457"><span class=
|
|
|
2030 "ref">[28457] Iª q. 5 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
|
|
|
2031 proceditur. Videtur quod non convenienter dividatur bonum per
|
|
|
2032 honestum, utile et delectabile. Bonum enim, sicut dicit philosophus
|
|
|
2033 in I Ethic., dividitur per decem praedicamenta. Honestum autem,
|
|
|
2034 utile et delectabile inveniri possunt in uno praedicamento. Ergo
|
|
|
2035 non convenienter per haec dividitur bonum.</p>
|
|
|
2036 <p title="I q. 5 a. 6 arg. 2"><a name="28458"><span class=
|
|
|
2037 "ref">[28458] Iª q. 5 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis
|
|
|
2038 divisio fit per opposita. Sed haec tria non videntur esse opposita,
|
|
|
2039 nam honesta sunt delectabilia, nullumque inhonestum est utile (quod
|
|
|
2040 tamen oportet, si divisio fieret per opposita, ut opponerentur
|
|
|
2041 honestum et utile), ut etiam dicit Tullius, in libro de officiis.
|
|
|
2042 Ergo praedicta divisio non est conveniens.</p>
|
|
|
2043 <p title="I q. 5 a. 6 arg. 3"><a name="28459"><span class=
|
|
|
2044 "ref">[28459] Iª q. 5 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, ubi
|
|
|
2045 unum propter alterum, ibi unum tantum est. Sed utile non est bonum
|
|
|
2046 nisi propter delectabile vel honestum. Ergo non debet utile dividi
|
|
|
2047 contra delectabile et honestum.</p>
|
|
|
2048 <p title="I q. 5 a. 6 s. c."><a name="28460"><span class=
|
|
|
2049 "ref">[28460] Iª q. 5 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2050 quod Ambrosius, in libro de officiis, utitur ista divisione
|
|
|
2051 boni.</p>
|
|
|
2052 <p title="I q. 5 a. 6 co."><a name="28461"><span class=
|
|
|
2053 "ref">[28461] Iª q. 5 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2054 quod haec divisio proprie videtur esse boni humani. Si tamen altius
|
|
|
2055 et communius rationem boni consideremus, invenitur haec divisio
|
|
|
2056 proprie competere bono, secundum quod bonum est. Nam bonum est
|
|
|
2057 aliquid, inquantum est appetibile, et terminus motus appetitus.
|
|
|
2058 Cuius quidem motus terminatio considerari potest ex consideratione
|
|
|
2059 motus corporis naturalis. Terminatur autem motus corporis
|
|
|
2060 naturalis, simpliciter quidem ad ultimum; secundum quid autem etiam
|
|
|
2061 ad medium, per quod itur ad ultimum quod terminat motum, et dicitur
|
|
|
2062 aliquis terminus motus, inquantum aliquam partem motus terminat. Id
|
|
|
2063 autem quod est ultimus terminus motus, potest accipi dupliciter,
|
|
|
2064 vel ipsa res in quam tenditur, utpote locus vel forma; vel quies in
|
|
|
2065 re illa. Sic ergo in motu appetitus, id quod est appetibile
|
|
|
2066 terminans motum appetitus secundum quid, ut medium per quod
|
|
|
2067 tenditur in aliud, vocatur utile. Id autem quod appetitur ut
|
|
|
2068 ultimum, terminans totaliter motum appetitus, sicut quaedam res in
|
|
|
2069 quam per se appetitus tendit, vocatur honestum, quia honestum
|
|
|
2070 dicitur quod per se desideratur. Id autem quod terminat motum
|
|
|
2071 appetitus ut quies in re desiderata, est delectatio.</p>
|
|
|
2072 <p title="I q. 5 a. 6 ad 1"><a name="28462"><span class=
|
|
|
2073 "ref">[28462] Iª q. 5 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2074 dicendum quod bonum, inquantum est idem subiecto cum ente,
|
|
|
2075 dividitur per decem praedicamenta, sed secundum propriam rationem,
|
|
|
2076 competit sibi ista divisio.</p>
|
|
|
2077 <p title="I q. 5 a. 6 ad 2"><a name="28463"><span class=
|
|
|
2078 "ref">[28463] Iª q. 5 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2079 dicendum quod haec divisio non est per oppositas res, sed per
|
|
|
2080 oppositas rationes. Dicuntur tamen illa proprie delectabilia, quae
|
|
|
2081 nullam habent aliam rationem appetibilitatis nisi delectationem,
|
|
|
2082 cum aliquando sint et noxia et inhonesta. Utilia vero dicuntur,
|
|
|
2083 quae non habent in se unde desiderentur; sed desiderantur solum ut
|
|
|
2084 sunt ducentia in alterum, sicut sumptio medicinae amarae. Honesta
|
|
|
2085 vero dicuntur, quae in seipsis habent unde desiderentur.</p>
|
|
|
2086 <p title="I q. 5 a. 6 ad 3"><a name="28464"><span class=
|
|
|
2087 "ref">[28464] Iª q. 5 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
2088 quod bonum non dividitur in ista tria sicut univocum aequaliter de
|
|
|
2089 his praedicatum, sed sicut analogum, quod praedicatur secundum
|
|
|
2090 prius et posterius. Per prius enim praedicatur de honesto; et
|
|
|
2091 secundario de delectabili; tertio de utili.</p>
|
|
|
2092 <br />
|
|
|
2093 <!-- merged down to here -->
|
|
|
2094 <div class="D">Quaestio 6</div>
|
|
|
2095 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
2096 <p title="I q. 6 pr."><a name="28465"><span class="ref">[28465]
|
|
|
2097 Iª q. 6 pr.</span></a> Deinde quaeritur de bonitate Dei. Et
|
|
|
2098 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum esse bonum conveniat
|
|
|
2099 Deo. Secundo, utrum Deus sit summum bonum. Tertio, utrum ipse solus
|
|
|
2100 sit bonus per suam essentiam. Quarto, utrum omnia sint bona
|
|
|
2101 bonitate divina.</p>
|
|
|
2102 <br />
|
|
|
2103 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
2104 <p title="I q. 6 a. 1 arg. 1"><a name="28466"><span class=
|
|
|
2105 "ref">[28466] Iª q. 6 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
2106 proceditur. Videtur quod esse bonum non conveniat Deo. Ratio enim
|
|
|
2107 boni consistit in modo, specie et ordine. Haec autem non videntur
|
|
|
2108 Deo convenire, cum Deus immensus sit, et ad aliquid non ordinetur.
|
|
|
2109 Ergo esse bonum non convenit Deo.</p>
|
|
|
2110 <p title="I q. 6 a. 1 arg. 2"><a name="28467"><span class=
|
|
|
2111 "ref">[28467] Iª q. 6 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum
|
|
|
2112 est quod omnia appetunt. Sed Deum non omnia appetunt, quia non
|
|
|
2113 omnia cognoscunt ipsum, nihil autem appetitur nisi notum. Ergo esse
|
|
|
2114 bonum non convenit Deo.</p>
|
|
|
2115 <p title="I q. 6 a. 1 s. c."><a name="28468"><span class=
|
|
|
2116 "ref">[28468] Iª q. 6 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2117 quod dicitur Thren. III, <i>bonus est dominus sperantibus in eum,
|
|
|
2118 animae quaerenti illum</i>.</p>
|
|
|
2119 <p title="I q. 6 a. 1 co."><a name="28469"><span class=
|
|
|
2120 "ref">[28469] Iª q. 6 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2121 quod bonum esse praecipue Deo convenit. Bonum enim aliquid est,
|
|
|
2122 secundum quod est appetibile. Unumquodque autem appetit suam
|
|
|
2123 perfectionem. Perfectio autem et forma effectus est quaedam
|
|
|
2124 similitudo agentis, cum omne agens agat sibi simile. Unde ipsum
|
|
|
2125 agens est appetibile, et habet rationem boni, hoc enim est quod de
|
|
|
2126 ipso appetitur, ut eius similitudo participetur. Cum ergo Deus sit
|
|
|
2127 prima causa effectiva omnium, manifestum est quod sibi competit
|
|
|
2128 ratio boni et appetibilis. Unde Dionysius, in libro de Div. Nom.,
|
|
|
2129 attribuit bonum Deo sicut primae causae efficienti, dicens quod
|
|
|
2130 bonus dicitur Deus, <i>sicut ex quo omnia subsistunt</i>.</p>
|
|
|
2131 <p title="I q. 6 a. 1 ad 1"><a name="28470"><span class=
|
|
|
2132 "ref">[28470] Iª q. 6 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2133 dicendum quod habere modum, speciem et ordinem, pertinet ad
|
|
|
2134 rationem boni causati. Sed bonum in Deo est sicut in causa, unde ad
|
|
|
2135 eum pertinet imponere aliis modum, speciem et ordinem. Unde ista
|
|
|
2136 tria sunt in Deo sicut in causa.</p>
|
|
|
2137 <p title="I q. 6 a. 1 ad 2"><a name="28471"><span class=
|
|
|
2138 "ref">[28471] Iª q. 6 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2139 dicendum quod omnia, appetendo proprias perfectiones, appetunt
|
|
|
2140 ipsum Deum, inquantum perfectiones omnium rerum sunt quaedam
|
|
|
2141 similitudines divini esse, ut ex dictis patet. Et sic eorum quae
|
|
|
2142 Deum appetunt, quaedam cognoscunt ipsum secundum seipsum, quod est
|
|
|
2143 proprium creaturae rationalis. Quaedam vero cognoscunt aliquas
|
|
|
2144 participationes suae bonitatis, quod etiam extenditur usque ad
|
|
|
2145 cognitionem sensibilem. Quaedam vero appetitum naturalem habent
|
|
|
2146 absque cognitione, utpote inclinata ad suos fines ab alio superiori
|
|
|
2147 cognoscente.</p>
|
|
|
2148 <br />
|
|
|
2149 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
2150 <p title="I q. 6 a. 2 arg. 1"><a name="28472"><span class=
|
|
|
2151 "ref">[28472] Iª q. 6 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
2152 proceditur. Videtur quod Deus non sit summum bonum. Summum enim
|
|
|
2153 bonum addit aliquid supra bonum, alioquin omni bono conveniret. Sed
|
|
|
2154 omne quod se habet ex additione ad aliquid, est compositum. Ergo
|
|
|
2155 summum bonum est compositum. Sed Deus est summe simplex, ut supra
|
|
|
2156 ostensum est. Ergo Deus non est summum bonum.</p>
|
|
|
2157 <p title="I q. 6 a. 2 arg. 2"><a name="28473"><span class=
|
|
|
2158 "ref">[28473] Iª q. 6 a. 2 arg. 2</span></a> <i>Praeterea,
|
|
|
2159 bonum est quod omnia appetunt</i>, ut dicit philosophus. Sed nihil
|
|
|
2160 aliud est quod omnia appetunt, nisi solus Deus, qui est finis
|
|
|
2161 omnium. Ergo nihil aliud est bonum nisi Deus. Quod etiam videtur
|
|
|
2162 per id quod dicitur Matth. XIX, <i>nemo bonus nisi solus Deus</i>.
|
|
|
2163 Sed summum dicitur in comparatione aliorum; sicut summum calidum in
|
|
|
2164 comparatione ad omnia calida. Ergo Deus non potest dici summum
|
|
|
2165 bonum.</p>
|
|
|
2166 <p title="I q. 6 a. 2 arg. 3"><a name="28474"><span class=
|
|
|
2167 "ref">[28474] Iª q. 6 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, summum
|
|
|
2168 comparationem importat. Sed quae non sunt unius generis, non sunt
|
|
|
2169 comparabilia; sicut dulcedo inconvenienter dicitur maior vel minor
|
|
|
2170 quam linea. Cum igitur Deus non sit in eodem genere cum aliis
|
|
|
2171 bonis, ut ex superioribus patet, videtur quod Deus non possit dici
|
|
|
2172 summum bonum respectu eorum.</p>
|
|
|
2173 <p title="I q. 6 a. 2 s. c."><a name="28475"><span class=
|
|
|
2174 "ref">[28475] Iª q. 6 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2175 quod dicit Augustinus, I de Trin., quod <i>Trinitas divinarum
|
|
|
2176 personarum est summum bonum, quod purgatissimis mentibus
|
|
|
2177 cernitur</i>.</p>
|
|
|
2178 <p title="I q. 6 a. 2 co."><a name="28476"><span class=
|
|
|
2179 "ref">[28476] Iª q. 6 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2180 quod Deus est summum bonum simpliciter, et non solum in aliquo
|
|
|
2181 genere vel ordine rerum. Sic enim bonum Deo attribuitur, ut dictum
|
|
|
2182 est, inquantum omnes perfectiones desideratae effluunt ab eo, sicut
|
|
|
2183 a prima causa. Non autem effluunt ab eo sicut ab agente univoco, ut
|
|
|
2184 ex superioribus patet, sed sicut ab agente quod non convenit cum
|
|
|
2185 suis effectibus, neque in ratione speciei, nec in ratione generis.
|
|
|
2186 Similitudo autem effectus in causa quidem univoca invenitur
|
|
|
2187 uniformiter, in causa autem aequivoca invenitur excellentius, sicut
|
|
|
2188 calor excellentiori modo est in sole quam in igne. Sic ergo oportet
|
|
|
2189 quod cum bonum sit in Deo sicut in prima causa omnium non univoca,
|
|
|
2190 quod sit in eo excellentissimo modo. Et propter hoc dicitur summum
|
|
|
2191 bonum.</p>
|
|
|
2192 <p title="I q. 6 a. 2 ad 1"><a name="28477"><span class=
|
|
|
2193 "ref">[28477] Iª q. 6 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2194 dicendum quod summum bonum addit super bonum, non rem aliquam
|
|
|
2195 absolutam, sed relationem tantum. Relatio autem qua aliquid de Deo
|
|
|
2196 dicitur relative ad creaturas, non est realiter in Deo, sed in
|
|
|
2197 creatura; in Deo vero secundum rationem; sicut scibile relative
|
|
|
2198 dicitur ad scientiam, non quia ad ipsam referatur, sed quia
|
|
|
2199 scientia refertur ad ipsum. Et sic non oportet quod in summo bono
|
|
|
2200 sit aliqua compositio, sed solum quod alia deficiant ab ipso.</p>
|
|
|
2201 <p title="I q. 6 a. 2 ad 2"><a name="28478"><span class=
|
|
|
2202 "ref">[28478] Iª q. 6 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2203 dicendum quod, cum dicitur <i>bonum est quod omnia appetunt</i>,
|
|
|
2204 non sic intelligitur quasi unumquodque bonum ab omnibus appetatur,
|
|
|
2205 sed quia quidquid appetitur, rationem boni habet. Quod autem
|
|
|
2206 dicitur, <i>nemo bonus nisi solus Deus</i>, intelligitur de bono
|
|
|
2207 per essentiam, ut post dicetur.</p>
|
|
|
2208 <p title="I q. 6 a. 2 ad 3"><a name="28479"><span class=
|
|
|
2209 "ref">[28479] Iª q. 6 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
2210 quod ea quae non sunt in eodem genere, si quidem sint in diversis
|
|
|
2211 generibus contenta, nullo modo comparabilia sunt. De Deo autem
|
|
|
2212 negatur esse in eodem genere cum aliis bonis, non quod ipse sit in
|
|
|
2213 quodam alio genere; sed quia ipse est extra genus, et principium
|
|
|
2214 omnis generis. Et sic comparatur ad alia per excessum. Et huiusmodi
|
|
|
2215 comparationem importat summum bonum.</p>
|
|
|
2216 <br />
|
|
|
2217 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
2218 <p title="I q. 6 a. 3 arg. 1"><a name="28480"><span class=
|
|
|
2219 "ref">[28480] Iª q. 6 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
2220 proceditur. Videtur quod esse bonum per essentiam non sit proprium
|
|
|
2221 Dei. Sicut enim unum convertitur cum ente, ita et bonum, ut supra
|
|
|
2222 habitum est. Sed omne ens est unum per suam essentiam, ut patet per
|
|
|
2223 philosophum in IV Metaphys. Ergo omne ens est bonum per suam
|
|
|
2224 essentiam.</p>
|
|
|
2225 <p title="I q. 6 a. 3 arg. 2"><a name="28481"><span class=
|
|
|
2226 "ref">[28481] Iª q. 6 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si
|
|
|
2227 bonum est quod omnia appetunt, cum ipsum esse sit desideratum ab
|
|
|
2228 omnibus, ipsum esse cuiuslibet rei est eius bonum. Sed quaelibet
|
|
|
2229 res est ens per suam essentiam. Ergo quaelibet res est bona per
|
|
|
2230 suam essentiam.</p>
|
|
|
2231 <p title="I q. 6 a. 3 arg. 3"><a name="28482"><span class=
|
|
|
2232 "ref">[28482] Iª q. 6 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis
|
|
|
2233 res per suam bonitatem est bona. Si igitur aliqua res est quae non
|
|
|
2234 sit bona per suam essentiam, oportebit quod eius bonitas non sit
|
|
|
2235 sua essentia. Illa ergo bonitas, cum sit ens quoddam, oportet quod
|
|
|
2236 sit bona, et si quidem alia bonitate, iterum de illa bonitate
|
|
|
2237 quaeretur. Aut ergo erit procedere in infinitum, aut venire ad
|
|
|
2238 aliquam bonitatem quae non erit bona per aliam bonitatem. Eadem
|
|
|
2239 ergo ratione standum est in primo. Res igitur quaelibet est bona
|
|
|
2240 per suam essentiam.</p>
|
|
|
2241 <p title="I q. 6 a. 3 s. c."><a name="28483"><span class=
|
|
|
2242 "ref">[28483] Iª q. 6 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2243 quod dicit Boetius, in libro de Hebdomad., quod alia omnia a Deo
|
|
|
2244 sunt bona per participationem. Non igitur per essentiam.</p>
|
|
|
2245 <p title="I q. 6 a. 3 co."><a name="28484"><span class=
|
|
|
2246 "ref">[28484] Iª q. 6 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2247 quod solus Deus est bonus per suam essentiam. Unumquodque enim
|
|
|
2248 dicitur bonum, secundum quod est perfectum. Perfectio autem
|
|
|
2249 alicuius rei triplex est. Prima quidem, secundum quod in suo esse
|
|
|
2250 constituitur. Secunda vero, prout ei aliqua accidentia
|
|
|
2251 superadduntur, ad suam perfectam operationem necessaria. Tertia
|
|
|
2252 vero perfectio alicuius est per hoc, quod aliquid aliud attingit
|
|
|
2253 sicut finem. Utpote prima perfectio ignis consistit in esse, quod
|
|
|
2254 habet per suam formam substantialem, secunda vero eius perfectio
|
|
|
2255 consistit in caliditate, levitate et siccitate, et huiusmodi,
|
|
|
2256 tertia vero perfectio eius est secundum quod in loco suo quiescit.
|
|
|
2257 Haec autem triplex perfectio nulli creato competit secundum suam
|
|
|
2258 essentiam, sed soli Deo, cuius solius essentia est suum esse; et
|
|
|
2259 cui non adveniunt aliqua accidentia; sed quae de aliis dicuntur
|
|
|
2260 accidentaliter, sibi conveniunt essentialiter, ut esse potentem,
|
|
|
2261 sapientem, et huiusmodi, sicut ex dictis patet. Ipse etiam ad nihil
|
|
|
2262 aliud ordinatur sicut ad finem, sed ipse est ultimus finis omnium
|
|
|
2263 rerum. Unde manifestum est quod solus Deus habet omnimodam
|
|
|
2264 perfectionem secundum suam essentiam. Et ideo ipse solus est bonus
|
|
|
2265 per suam essentiam.</p>
|
|
|
2266 <p title="I q. 6 a. 3 ad 1"><a name="28485"><span class=
|
|
|
2267 "ref">[28485] Iª q. 6 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2268 dicendum quod unum non importat rationem perfectionis, sed
|
|
|
2269 indivisionis tantum, quae unicuique rei competit secundum suam
|
|
|
2270 essentiam. Simplicium autem essentiae sunt indivisae et actu et
|
|
|
2271 potentia, compositorum vero essentiae sunt indivisae secundum actum
|
|
|
2272 tantum. Et ideo oportet quod quaelibet res sit una per suam
|
|
|
2273 essentiam, non autem bona, ut ostensum est.</p>
|
|
|
2274 <p title="I q. 6 a. 3 ad 2"><a name="28486"><span class=
|
|
|
2275 "ref">[28486] Iª q. 6 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2276 dicendum quod, licet unumquodque sit bonum inquantum habet esse,
|
|
|
2277 tamen essentia rei creatae non est ipsum esse, et ideo non sequitur
|
|
|
2278 quod res creata sit bona per suam essentiam.</p>
|
|
|
2279 <p title="I q. 6 a. 3 ad 3"><a name="28487"><span class=
|
|
|
2280 "ref">[28487] Iª q. 6 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
2281 quod bonitas rei creatae non est ipsa eius essentia, sed aliquid
|
|
|
2282 superadditum; vel ipsum esse eius, vel aliqua perfectio
|
|
|
2283 superaddita, vel ordo ad finem. Ipsa tamen bonitas sic superaddita
|
|
|
2284 dicitur bona sicut et ens, hac autem ratione dicitur ens, quia ea
|
|
|
2285 est aliquid, non quia ipsa aliquo alio sit. Unde hac ratione
|
|
|
2286 dicitur bona, quia ea est aliquid bonum, non quia ipsa habeat
|
|
|
2287 aliquam aliam bonitatem, qua sit bona.</p>
|
|
|
2288 <br />
|
|
|
2289 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
2290 <p title="I q. 6 a. 4 arg. 1"><a name="28488"><span class=
|
|
|
2291 "ref">[28488] Iª q. 6 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
2292 proceditur. Videtur quod omnia sint bona bonitate divina. Dicit
|
|
|
2293 enim Augustinus, VII de Trin., <i>bonum hoc et bonum illud, tolle
|
|
|
2294 hoc et tolle illud, et vide ipsum bonum, si potes, ita Deum
|
|
|
2295 videbis, non alio bono bonum, sed bonum omnis boni</i>. Sed
|
|
|
2296 unumquodque est bonum suo bono. Ergo unumquodque est bonum ipso
|
|
|
2297 bono quod est Deus.</p>
|
|
|
2298 <p title="I q. 6 a. 4 arg. 2"><a name="28489"><span class=
|
|
|
2299 "ref">[28489] Iª q. 6 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut
|
|
|
2300 dicit Boetius, in libro de Hebdomad., omnia dicuntur bona inquantum
|
|
|
2301 ordinantur ad Deum, et hoc ratione bonitatis divinae. Ergo omnia
|
|
|
2302 sunt bona bonitate divina.</p>
|
|
|
2303 <p title="I q. 6 a. 4 s. c."><a name="28490"><span class=
|
|
|
2304 "ref">[28490] Iª q. 6 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2305 quod omnia sunt bona inquantum sunt. Sed non dicuntur omnia entia
|
|
|
2306 per esse divinum, sed per esse proprium. Ergo non omnia sunt bona
|
|
|
2307 bonitate divina, sed bonitate propria.</p>
|
|
|
2308 <p title="I q. 6 a. 4 co."><a name="28491"><span class=
|
|
|
2309 "ref">[28491] Iª q. 6 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2310 quod nihil prohibet in his quae relationem important, aliquid ab
|
|
|
2311 extrinseco denominari; sicut aliquid denominatur locatum a loco, et
|
|
|
2312 mensuratum a mensura. Circa vero ea quae absolute dicuntur, diversa
|
|
|
2313 fuit opinio. Plato enim posuit omnium rerum species separatas; et
|
|
|
2314 quod ab eis individua denominantur, quasi species separatas
|
|
|
2315 participando; ut puta quod Socrates dicitur homo secundum ideam
|
|
|
2316 hominis separatam. Et sicut ponebat ideam hominis et equi
|
|
|
2317 separatam, quam vocabat per se hominem et per se equum, ita ponebat
|
|
|
2318 ideam entis et ideam unius separatam, quam dicebat per se ens et
|
|
|
2319 per se unum, et eius participatione unumquodque dicitur ens vel
|
|
|
2320 unum. Hoc autem quod est per se bonum et per se unum, ponebat esse
|
|
|
2321 summum Deum, a quo omnia dicuntur bona per modum participationis.
|
|
|
2322 Et quamvis haec opinio irrationabilis videatur quantum ad hoc, quod
|
|
|
2323 ponebat species rerum naturalium separatas per se subsistentes, ut
|
|
|
2324 Aristoteles multipliciter probat; tamen hoc absolute verum est,
|
|
|
2325 quod est aliquod unum per essentiam suam bonum, quod dicimus Deum,
|
|
|
2326 ut ex superioribus patet. Huic etiam sententiae concordat
|
|
|
2327 Aristoteles. A primo igitur per suam essentiam ente et bono,
|
|
|
2328 unumquodque potest dici bonum et ens, inquantum participat ipsum
|
|
|
2329 per modum cuiusdam assimilationis, licet remote et deficienter, ut
|
|
|
2330 ex superioribus patet. Sic ergo unumquodque dicitur bonum bonitate
|
|
|
2331 divina, sicut primo principio exemplari, effectivo et finali totius
|
|
|
2332 bonitatis. Nihilominus tamen unumquodque dicitur bonum similitudine
|
|
|
2333 divinae bonitatis sibi inhaerente, quae est formaliter sua bonitas
|
|
|
2334 denominans ipsum. Et sic est bonitas una omnium; et etiam multae
|
|
|
2335 bonitates.</p>
|
|
|
2336 <p title="I q. 6 a. 4 ad arg."><a name="28492"><span class=
|
|
|
2337 "ref">[28492] Iª q. 6 a. 4 ad arg.</span></a> Et per hoc patet
|
|
|
2338 responsio ad obiecta.</p>
|
|
|
2339 <br />
|
|
|
2340 <div class="D">Quaestio 7</div>
|
|
|
2341 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
2342 <p title="I q. 7 pr."><a name="28493"><span class="ref">[28493]
|
|
|
2343 Iª q. 7 pr.</span></a> Post considerationem divinae
|
|
|
2344 perfectionis, considerandum est de eius infinitate, et de
|
|
|
2345 existentia eius in rebus, attribuitur enim Deo quod sit ubique et
|
|
|
2346 in omnibus rebus, inquantum est incircumscriptibilis et infinitus.
|
|
|
2347 Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deus sit infinitus.
|
|
|
2348 Secundo, utrum aliquid praeter ipsum sit infinitum secundum
|
|
|
2349 essentiam. Tertio, utrum aliquid possit esse infinitum secundum
|
|
|
2350 magnitudinem. Quarto, utrum possit esse infinitum in rebus secundum
|
|
|
2351 multitudinem.</p>
|
|
|
2352 <br />
|
|
|
2353 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
2354 <p title="I q. 7 a. 1 arg. 1"><a name="28494"><span class=
|
|
|
2355 "ref">[28494] Iª q. 7 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
2356 proceditur. Videtur quod Deus non sit infinitus. Omne enim
|
|
|
2357 infinitum est imperfectum, quia habet rationem partis et materiae,
|
|
|
2358 ut dicitur in III Physic. Sed Deus est perfectissimus. Ergo non est
|
|
|
2359 infinitus.</p>
|
|
|
2360 <p title="I q. 7 a. 1 arg. 2"><a name="28495"><span class=
|
|
|
2361 "ref">[28495] Iª q. 7 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
2362 secundum philosophum in I Physic., finitum et infinitum conveniunt
|
|
|
2363 quantitati. Sed in Deo non est quantitas, cum non sit corpus, ut
|
|
|
2364 supra ostensum est. Ergo non competit sibi esse infinitum.</p>
|
|
|
2365 <p title="I q. 7 a. 1 arg. 3"><a name="28496"><span class=
|
|
|
2366 "ref">[28496] Iª q. 7 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quod
|
|
|
2367 ita est hic quod non alibi, est finitum secundum locum, ergo quod
|
|
|
2368 ita est hoc quod non est aliud, est finitum secundum substantiam.
|
|
|
2369 Sed Deus est hoc, et non est aliud, non enim est lapis nec lignum.
|
|
|
2370 Ergo Deus non est infinitus secundum substantiam.</p>
|
|
|
2371 <p title="I q. 7 a. 1 s. c."><a name="28497"><span class=
|
|
|
2372 "ref">[28497] Iª q. 7 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2373 quod dicit Damascenus, quod <i>Deus est infinitus et aeternus et
|
|
|
2374 incircumscriptibilis</i>.</p>
|
|
|
2375 <p title="I q. 7 a. 1 co."><a name="28498"><span class=
|
|
|
2376 "ref">[28498] Iª q. 7 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2377 quod omnes antiqui philosophi attribuunt infinitum primo principio,
|
|
|
2378 ut dicitur in III Physic., et hoc rationabiliter, considerantes res
|
|
|
2379 effluere a primo principio in infinitum. Sed quia quidam erraverunt
|
|
|
2380 circa naturam primi principii, consequens fuit ut errarent circa
|
|
|
2381 infinitatem ipsius. Quia enim ponebant primum principium materiam,
|
|
|
2382 consequenter attribuerunt primo principio infinitatem materialem;
|
|
|
2383 dicentes aliquod corpus infinitum esse primum principium rerum.
|
|
|
2384 Considerandum est igitur quod infinitum dicitur aliquid ex eo quod
|
|
|
2385 non est finitum. Finitur autem quodammodo et materia per formam, et
|
|
|
2386 forma per materiam. Materia quidem per formam, inquantum materia,
|
|
|
2387 antequam recipiat formam, est in potentia ad multas formas, sed cum
|
|
|
2388 recipit unam, terminatur per illam. Forma vero finitur per
|
|
|
2389 materiam, inquantum forma, in se considerata, communis est ad
|
|
|
2390 multa, sed per hoc quod recipitur in materia, fit forma determinate
|
|
|
2391 huius rei. Materia autem perficitur per formam per quam finitur, et
|
|
|
2392 ideo infinitum secundum quod attribuitur materiae, habet rationem
|
|
|
2393 imperfecti; est enim quasi materia non habens formam. Forma autem
|
|
|
2394 non perficitur per materiam, sed magis per eam eius amplitudo
|
|
|
2395 contrahitur, unde infinitum secundum quod se tenet ex parte formae
|
|
|
2396 non determinatae per materiam, habet rationem perfecti. Illud autem
|
|
|
2397 quod est maxime formale omnium, est ipsum esse, ut ex superioribus
|
|
|
2398 patet. Cum igitur esse divinum non sit esse receptum in aliquo, sed
|
|
|
2399 ipse sit suum esse subsistens, ut supra ostensum est; manifestum
|
|
|
2400 est quod ipse Deus sit infinitus et perfectus.</p>
|
|
|
2401 <p title="I q. 7 a. 1 ad 1"><a name="28499"><span class=
|
|
|
2402 "ref">[28499] Iª q. 7 a. 1 ad 1</span></a> Et per hoc patet
|
|
|
2403 responsio ad primum.</p>
|
|
|
2404 <p title="I q. 7 a. 1 ad 2"><a name="28500"><span class=
|
|
|
2405 "ref">[28500] Iª q. 7 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2406 dicendum quod terminus quantitatis est sicut forma ipsius, cuius
|
|
|
2407 signum est, quod figura, quae consistit in terminatione
|
|
|
2408 quantitatis, est quaedam forma circa quantitatem. Unde infinitum
|
|
|
2409 quod competit quantitati, est infinitum quod se tenet ex parte
|
|
|
2410 materiae, et tale infinitum non attribuitur Deo, ut dictum est.</p>
|
|
|
2411 <p title="I q. 7 a. 1 ad 3"><a name="28501"><span class=
|
|
|
2412 "ref">[28501] Iª q. 7 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
2413 quod, ex hoc ipso quod esse Dei est per se subsistens non receptum
|
|
|
2414 in aliquo, prout dicitur infinitum, distinguitur ab omnibus aliis,
|
|
|
2415 et alia removentur ab eo, sicut, si esset albedo subsistens, ex hoc
|
|
|
2416 ipso quod non esset in alio, differret ab omni albedine existente
|
|
|
2417 in subiecto.</p>
|
|
|
2418 <br />
|
|
|
2419 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
2420 <p title="I q. 7 a. 2 arg. 1"><a name="28502"><span class=
|
|
|
2421 "ref">[28502] Iª q. 7 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
2422 proceditur. Videtur quod aliquid aliud quam Deus possit esse
|
|
|
2423 infinitum per essentiam. Virtus enim rei proportionatur essentiae
|
|
|
2424 eius. Si igitur essentia Dei est infinita, oportet quod eius virtus
|
|
|
2425 sit infinita. Ergo potest producere effectum infinitum, cum
|
|
|
2426 quantitas virtutis per effectum cognoscatur.</p>
|
|
|
2427 <p title="I q. 7 a. 2 arg. 2"><a name="28503"><span class=
|
|
|
2428 "ref">[28503] Iª q. 7 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
2429 quidquid habet virtutem infinitam, habet essentiam infinitam. Sed
|
|
|
2430 intellectus creatus habet virtutem infinitam, apprehendit enim
|
|
|
2431 universale, quod se potest extendere ad infinita singularia. Ergo
|
|
|
2432 omnis substantia intellectualis creata est infinita.</p>
|
|
|
2433 <p title="I q. 7 a. 2 arg. 3"><a name="28504"><span class=
|
|
|
2434 "ref">[28504] Iª q. 7 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
2435 materia prima aliud est a Deo, ut supra ostensum est. Sed materia
|
|
|
2436 prima est infinita. Ergo aliquid aliud praeter Deum potest esse
|
|
|
2437 infinitum.</p>
|
|
|
2438 <p title="I q. 7 a. 2 s. c."><a name="28505"><span class=
|
|
|
2439 "ref">[28505] Iª q. 7 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2440 quod infinitum non potest esse ex principio aliquo, ut dicitur in
|
|
|
2441 III Physic. Omne autem quod est praeter Deum, est ex Deo sicut ex
|
|
|
2442 primo principio. Ergo nihil quod est praeter Deum, potest esse
|
|
|
2443 infinitum.</p>
|
|
|
2444 <p title="I q. 7 a. 2 co."><a name="28506"><span class=
|
|
|
2445 "ref">[28506] Iª q. 7 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2446 quod aliquid praeter Deum potest esse infinitum secundum quid, sed
|
|
|
2447 non simpliciter. Si enim loquamur de infinito secundum quod
|
|
|
2448 competit materiae, manifestum est quod omne existens in actu, habet
|
|
|
2449 aliquam formam, et sic materia eius est terminata per formam. Sed
|
|
|
2450 quia materia, secundum quod est sub una forma substantiali, remanet
|
|
|
2451 in potentia ad multas formas accidentales; quod est finitum
|
|
|
2452 simpliciter, potest esse infinitum secundum quid, utpote lignum est
|
|
|
2453 finitum secundum suam formam, sed tamen est infinitum secundum
|
|
|
2454 quid, inquantum est in potentia ad figuras infinitas. Si autem
|
|
|
2455 loquamur de infinito secundum quod convenit formae, sic manifestum
|
|
|
2456 est quod illa quorum formae sunt in materia, sunt simpliciter
|
|
|
2457 finita, et nullo modo infinita. Si autem sint aliquae formae
|
|
|
2458 creatae non receptae in materia, sed per se subsistentes, ut quidam
|
|
|
2459 de Angelis opinantur, erunt quidem infinitae secundum quid,
|
|
|
2460 inquantum huiusmodi formae non terminantur neque contrahuntur per
|
|
|
2461 aliquam materiam, sed quia forma creata sic subsistens habet esse,
|
|
|
2462 et non est suum esse, necesse est quod ipsum eius esse sit receptum
|
|
|
2463 et contractum ad determinatam naturam. Unde non potest esse
|
|
|
2464 infinitum simpliciter.</p>
|
|
|
2465 <p title="I q. 7 a. 2 ad 1"><a name="28507"><span class=
|
|
|
2466 "ref">[28507] Iª q. 7 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2467 dicendum quod hoc est contra rationem facti, quod essentia rei sit
|
|
|
2468 ipsum esse eius, quia esse subsistens non est esse creatum, unde
|
|
|
2469 contra rationem facti est, quod sit simpliciter infinitum. Sicut
|
|
|
2470 ergo Deus, licet habeat potentiam infinitam, non tamen potest
|
|
|
2471 facere aliquid non factum (hoc enim esset contradictoria esse
|
|
|
2472 simul); ita non potest facere aliquid infinitum simpliciter.</p>
|
|
|
2473 <p title="I q. 7 a. 2 ad 2"><a name="28508"><span class=
|
|
|
2474 "ref">[28508] Iª q. 7 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2475 dicendum quod hoc ipsum quod virtus intellectus extendit se
|
|
|
2476 quodammodo ad infinita, procedit ex hoc quod intellectus est forma
|
|
|
2477 non in materia; sed vel totaliter separata, sicut sunt substantiae
|
|
|
2478 Angelorum; vel ad minus potentia intellectiva, quae non est actus
|
|
|
2479 alicuius organi, in anima intellectiva corpori coniuncta.</p>
|
|
|
2480 <p title="I q. 7 a. 2 ad 3"><a name="28509"><span class=
|
|
|
2481 "ref">[28509] Iª q. 7 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
2482 quod materia prima non existit in rerum natura per seipsam, cum non
|
|
|
2483 sit ens in actu, sed potentia tantum, unde magis est aliquid
|
|
|
2484 concreatum, quam creatum. Nihilominus tamen materia prima, etiam
|
|
|
2485 secundum potentiam, non est infinita simpliciter, sed secundum
|
|
|
2486 quid, quia eius potentia non se extendit nisi ad formas
|
|
|
2487 naturales.</p>
|
|
|
2488 <br />
|
|
|
2489 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
2490 <p title="I q. 7 a. 3 arg. 1"><a name="28510"><span class=
|
|
|
2491 "ref">[28510] Iª q. 7 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
2492 proceditur. Videtur quod possit esse aliquid infinitum actu
|
|
|
2493 secundum magnitudinem. In scientiis enim mathematicis non invenitur
|
|
|
2494 falsum, <i>quia abstrahentium non est mendacium</i>, ut dicitur in
|
|
|
2495 II Physic. Sed scientiae mathematicae utuntur infinito secundum
|
|
|
2496 magnitudinem, dicit enim geometra in suis demonstrationibus, sit
|
|
|
2497 linea talis infinita. Ergo non est impossibile aliquid esse
|
|
|
2498 infinitum secundum magnitudinem.</p>
|
|
|
2499 <p title="I q. 7 a. 3 arg. 2"><a name="28511"><span class=
|
|
|
2500 "ref">[28511] Iª q. 7 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, id
|
|
|
2501 quod non est contra rationem alicuius, non est impossibile
|
|
|
2502 convenire sibi. Sed esse infinitum non est contra rationem
|
|
|
2503 magnitudinis, sed magis finitum et infinitum videntur esse
|
|
|
2504 passiones quantitatis. Ergo non est impossibile aliquam
|
|
|
2505 magnitudinem esse infinitam.</p>
|
|
|
2506 <p title="I q. 7 a. 3 arg. 3"><a name="28512"><span class=
|
|
|
2507 "ref">[28512] Iª q. 7 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
2508 magnitudo divisibilis est in infinitum, sic enim definitur
|
|
|
2509 continuum, quod est in infinitum divisibile, ut patet in III
|
|
|
2510 Physic. Sed contraria nata sunt fieri circa idem. Cum ergo
|
|
|
2511 divisioni opponatur additio, et diminutioni augmentum, videtur quod
|
|
|
2512 magnitudo possit crescere in infinitum. Ergo possibile est esse
|
|
|
2513 magnitudinem infinitam.</p>
|
|
|
2514 <p title="I q. 7 a. 3 arg. 4"><a name="28513"><span class=
|
|
|
2515 "ref">[28513] Iª q. 7 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, motus
|
|
|
2516 et tempus habent quantitatem et continuitatem a magnitudine super
|
|
|
2517 quam transit motus, ut dicitur in IV Physic. Sed non est contra
|
|
|
2518 rationem temporis et motus quod sint infinita, cum unumquodque
|
|
|
2519 indivisibile signatum in tempore et motu circulari, sit principium
|
|
|
2520 et finis. Ergo nec contra rationem magnitudinis erit quod sit
|
|
|
2521 infinita.</p>
|
|
|
2522 <p title="I q. 7 a. 3 s. c."><a name="28514"><span class=
|
|
|
2523 "ref">[28514] Iª q. 7 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, omne
|
|
|
2524 corpus superficiem habet. Sed omne corpus superficiem habens est
|
|
|
2525 finitum, quia superficies est terminus corporis finiti. Ergo omne
|
|
|
2526 corpus est finitum. Et similiter potest dici de superficie et
|
|
|
2527 linea. Nihil est ergo infinitum secundum magnitudinem.</p>
|
|
|
2528 <p title="I q. 7 a. 3 co."><a name="28515"><span class=
|
|
|
2529 "ref">[28515] Iª q. 7 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2530 quod aliud est esse infinitum secundum suam essentiam, et secundum
|
|
|
2531 magnitudinem. Dato enim quod esset aliquod corpus infinitum
|
|
|
2532 secundum magnitudinem, utpote ignis vel aer, non tamen esset
|
|
|
2533 infinitum secundum essentiam, quia essentia sua esset terminata ad
|
|
|
2534 aliquam speciem per formam, et ad aliquod individuum per materiam.
|
|
|
2535 Et ideo, habito ex praemissis quod nulla creatura est infinita
|
|
|
2536 secundum essentiam, adhuc restat inquirere utrum aliquid creatum
|
|
|
2537 sit infinitum secundum magnitudinem. Sciendum est igitur quod
|
|
|
2538 corpus, quod est magnitudo completa, dupliciter sumitur, scilicet
|
|
|
2539 mathematice, secundum quod consideratur in eo sola quantitas; et
|
|
|
2540 naturaliter, secundum quod consideratur in eo materia et forma. Et
|
|
|
2541 de corpore quidem naturali, quod non possit esse infinitum in actu,
|
|
|
2542 manifestum est. Nam omne corpus naturale aliquam formam
|
|
|
2543 substantialem habet determinatam, cum igitur ad formam
|
|
|
2544 substantialem consequantur accidentia, necesse est quod ad
|
|
|
2545 determinatam formam consequantur determinata accidentia; inter quae
|
|
|
2546 est quantitas. Unde omne corpus naturale habet determinatam
|
|
|
2547 quantitatem et in maius et in minus. Unde impossibile est aliquod
|
|
|
2548 corpus naturale infinitum esse. Hoc etiam ex motu patet. Quia omne
|
|
|
2549 corpus naturale habet aliquem motum naturalem. Corpus autem
|
|
|
2550 infinitum non posset habere aliquem motum naturalem, nec rectum,
|
|
|
2551 quia nihil movetur naturaliter motu recto, nisi cum est extra suum
|
|
|
2552 locum, quod corpori infinito accidere non posset; occuparet enim
|
|
|
2553 omnia loca, et sic indifferenter quilibet locus esset locus eius.
|
|
|
2554 Et similiter etiam neque secundum motum circularem. Quia in motu
|
|
|
2555 circulari oportet quod una pars corporis transferatur ad locum in
|
|
|
2556 quo fuit alia pars; quod in corpore circulari, si ponatur
|
|
|
2557 infinitum, esse non posset, quia duae lineae protractae a centro,
|
|
|
2558 quanto longius protrahuntur a centro, tanto longius distant ab
|
|
|
2559 invicem; si ergo corpus esset infinitum, in infinitum lineae
|
|
|
2560 distarent ab invicem, et sic una nunquam posset pervenire ad locum
|
|
|
2561 alterius. De corpore etiam mathematico eadem ratio est. Quia si
|
|
|
2562 imaginemur corpus mathematicum existens actu, oportet quod
|
|
|
2563 imaginemur ipsum sub aliqua forma, quia nihil est actu nisi per
|
|
|
2564 suam formam. Unde, cum forma quanti, inquantum huiusmodi, sit
|
|
|
2565 figura, oportebit quod habeat aliquam figuram. Et sic erit finitum,
|
|
|
2566 est enim figura, quae termino vel terminis comprehenditur.</p>
|
|
|
2567 <p title="I q. 7 a. 3 ad 1"><a name="28516"><span class=
|
|
|
2568 "ref">[28516] Iª q. 7 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2569 dicendum quod geometer non indiget sumere aliquam lineam esse
|
|
|
2570 infinitam actu, sed indiget accipere aliquam lineam finitam actu, a
|
|
|
2571 qua possit subtrahi quantum necesse est, et hanc nominat lineam
|
|
|
2572 infinitam.</p>
|
|
|
2573 <p title="I q. 7 a. 3 ad 2"><a name="28517"><span class=
|
|
|
2574 "ref">[28517] Iª q. 7 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2575 dicendum quod, licet infinitum non sit contra rationem magnitudinis
|
|
|
2576 in communi, est tamen contra rationem cuiuslibet speciei eius,
|
|
|
2577 scilicet contra rationem magnitudinis bicubitae vel tricubitae,
|
|
|
2578 sive circularis vel triangularis, et similium. Non autem est
|
|
|
2579 possibile in genere esse quod in nulla specie est. Unde non est
|
|
|
2580 possibile esse aliquam magnitudinem infinitam, cum nulla species
|
|
|
2581 magnitudinis sit infinita.</p>
|
|
|
2582 <p title="I q. 7 a. 3 ad 3"><a name="28518"><span class=
|
|
|
2583 "ref">[28518] Iª q. 7 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
2584 quod infinitum quod convenit quantitati, ut dictum est, se tenet ex
|
|
|
2585 parte materiae. Per divisionem autem totius acceditur ad materiam,
|
|
|
2586 nam partes se habent in ratione materiae, per additionem autem
|
|
|
2587 acceditur ad totum, quod se habet in ratione formae. Et ideo non
|
|
|
2588 invenitur infinitum in additione magnitudinis, sed in divisione
|
|
|
2589 tantum.</p>
|
|
|
2590 <p title="I q. 7 a. 3 ad 4"><a name="28519"><span class=
|
|
|
2591 "ref">[28519] Iª q. 7 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum
|
|
|
2592 quod motus et tempus non sunt secundum totum in actu, sed
|
|
|
2593 successive, unde habent potentiam permixtam actui. Sed magnitudo
|
|
|
2594 est tota in actu. Et ideo infinitum quod convenit quantitati, et se
|
|
|
2595 tenet ex parte materiae, repugnat totalitati magnitudinis, non
|
|
|
2596 autem totalitati temporis vel motus, esse enim in potentia convenit
|
|
|
2597 materiae.</p>
|
|
|
2598 <br />
|
|
|
2599 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
2600 <p title="I q. 7 a. 4 arg. 1"><a name="28520"><span class=
|
|
|
2601 "ref">[28520] Iª q. 7 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
2602 proceditur. Videtur quod possibile sit esse multitudinem infinitam
|
|
|
2603 secundum actum. Non enim est impossibile id quod est in potentia
|
|
|
2604 reduci ad actum. Sed numerus est in infinitum multiplicabilis. Ergo
|
|
|
2605 non est impossibile esse multitudinem infinitam in actu.</p>
|
|
|
2606 <p title="I q. 7 a. 4 arg. 2"><a name="28521"><span class=
|
|
|
2607 "ref">[28521] Iª q. 7 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
2608 cuiuslibet speciei possibile est esse aliquod individuum in actu.
|
|
|
2609 Sed species figurae sunt infinitae. Ergo possibile est esse
|
|
|
2610 infinitas figuras in actu.</p>
|
|
|
2611 <p title="I q. 7 a. 4 arg. 3"><a name="28522"><span class=
|
|
|
2612 "ref">[28522] Iª q. 7 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ea
|
|
|
2613 quae non opponuntur ad invicem, non impediunt se invicem. Sed,
|
|
|
2614 posita aliqua multitudine rerum, adhuc possunt fieri alia multa
|
|
|
2615 quae eis non opponuntur, ergo non est impossibile aliqua iterum
|
|
|
2616 simul esse cum eis, et sic in infinitum. Ergo possibile est esse
|
|
|
2617 infinita in actu.</p>
|
|
|
2618 <p title="I q. 7 a. 4 s. c."><a name="28523"><span class=
|
|
|
2619 "ref">[28523] Iª q. 7 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2620 quod dicitur Sap. XI, <i>omnia in pondere, numero et mensura
|
|
|
2621 disposuisti</i>.</p>
|
|
|
2622 <p title="I q. 7 a. 4 co."><a name="28524"><span class=
|
|
|
2623 "ref">[28524] Iª q. 7 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2624 quod circa hoc fuit duplex opinio. Quidam enim, sicut Avicenna et
|
|
|
2625 Algazel, dixerunt quod impossibile est esse multitudinem actu
|
|
|
2626 infinitam per se, sed infinitam per accidens multitudinem esse, non
|
|
|
2627 est impossibile. Dicitur enim multitudo esse infinita per se,
|
|
|
2628 quando requiritur ad aliquid ut multitudo infinita sit. Et hoc est
|
|
|
2629 impossibile esse, quia sic oporteret quod aliquid dependeret ex
|
|
|
2630 infinitis; unde eius generatio nunquam compleretur, cum non sit
|
|
|
2631 infinita pertransire. Per accidens autem dicitur multitudo
|
|
|
2632 infinita, quando non requiritur ad aliquid infinitas multitudinis,
|
|
|
2633 sed accidit ita esse. Et hoc sic manifestari potest in operatione
|
|
|
2634 fabri, ad quam quaedam multitudo requiritur per se, scilicet quod
|
|
|
2635 sit ars in anima, et manus movens, et martellus. Et si haec in
|
|
|
2636 infinitum multiplicarentur, nunquam opus fabrile compleretur, quia
|
|
|
2637 dependeret ex infinitis causis. Sed multitudo martellorum quae
|
|
|
2638 accidit ex hoc quod unum frangitur et accipitur aliud, est
|
|
|
2639 multitudo per accidens, accidit enim quod multis martellis
|
|
|
2640 operetur; et nihil differt utrum uno vel duobus vel pluribus
|
|
|
2641 operetur, vel infinitis, si infinito tempore operaretur. Per hunc
|
|
|
2642 igitur modum, posuerunt quod possibile est esse actu multitudinem
|
|
|
2643 infinitam per accidens. Sed hoc est impossibile. Quia omnem
|
|
|
2644 multitudinem oportet esse in aliqua specie multitudinis. Species
|
|
|
2645 autem multitudinis sunt secundum species numerorum. Nulla autem
|
|
|
2646 species numeri est infinita, quia quilibet numerus est multitudo
|
|
|
2647 mensurata per unum. Unde impossibile est esse multitudinem
|
|
|
2648 infinitam actu, sive per se, sive per accidens. Item, multitudo in
|
|
|
2649 rerum natura existens est creata, et omne creatum sub aliqua certa
|
|
|
2650 intentione creantis comprehenditur, non enim in vanum agens aliquod
|
|
|
2651 operatur. Unde necesse est quod sub certo numero omnia creata
|
|
|
2652 comprehendantur. Impossibile est ergo esse multitudinem infinitam
|
|
|
2653 in actu, etiam per accidens. Sed esse multitudinem infinitam in
|
|
|
2654 potentia, possibile est. Quia augmentum multitudinis consequitur
|
|
|
2655 divisionem magnitudinis, quanto enim aliquid plus dividitur, tanto
|
|
|
2656 plura secundum numerum resultant. Unde, sicut infinitum invenitur
|
|
|
2657 in potentia in divisione continui, quia proceditur ad materiam, ut
|
|
|
2658 supra ostensum est; eadem ratione etiam infinitum invenitur in
|
|
|
2659 potentia in additione multitudinis.</p>
|
|
|
2660 <p title="I q. 7 a. 4 ad 1"><a name="28525"><span class=
|
|
|
2661 "ref">[28525] Iª q. 7 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2662 dicendum quod unumquodque quod est in potentia, reducitur in actum
|
|
|
2663 secundum modum sui esse, dies enim non reducitur in actum ut sit
|
|
|
2664 tota simul, sed successive. Et similiter infinitum multitudinis non
|
|
|
2665 reducitur in actum ut sit totum simul, sed successive, quia post
|
|
|
2666 quamlibet multitudinem, potest sumi alia multitudo in
|
|
|
2667 infinitum.</p>
|
|
|
2668 <p title="I q. 7 a. 4 ad 2"><a name="28526"><span class=
|
|
|
2669 "ref">[28526] Iª q. 7 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2670 dicendum quod species figurarum habent infinitatem ex infinitate
|
|
|
2671 numeri, sunt enim species figurarum, trilaterum, quadrilaterum, et
|
|
|
2672 sic inde. Unde, sicut multitudo infinita numerabilis non reducitur
|
|
|
2673 in actum quod sit tota simul, ita nec multitudo figurarum.</p>
|
|
|
2674 <p title="I q. 7 a. 4 ad 3"><a name="28527"><span class=
|
|
|
2675 "ref">[28527] Iª q. 7 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
2676 quod, licet, quibusdam positis, alia poni non sit eis oppositum;
|
|
|
2677 tamen infinita poni opponitur cuilibet speciei multitudinis. Unde
|
|
|
2678 non est possibile esse aliquam multitudinem actu infinitam.</p>
|
|
|
2679 <br />
|
|
|
2680 <div class="D">Quaestio 8</div>
|
|
|
2681 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
2682 <p title="I q. 8 pr."><a name="28528"><span class="ref">[28528]
|
|
|
2683 Iª q. 8 pr.</span></a> Quia vero infinito convenire videtur
|
|
|
2684 quod ubique et in omnibus sit, considerandum est utrum hoc Deo
|
|
|
2685 conveniat. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deus sit
|
|
|
2686 in omnibus rebus. Secundo, utrum Deus sit ubique. Tertio, utrum
|
|
|
2687 Deus sit ubique per essentiam et potentiam et praesentiam. Quarto,
|
|
|
2688 utrum esse ubique sit proprium Dei.</p>
|
|
|
2689 <br />
|
|
|
2690 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
2691 <p title="I q. 8 a. 1 arg. 1"><a name="28529"><span class=
|
|
|
2692 "ref">[28529] Iª q. 8 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
2693 proceditur. Videtur quod Deus non sit in omnibus rebus. Quod enim
|
|
|
2694 est supra omnia, non est in omnibus rebus. Sed Deus est supra
|
|
|
2695 omnia, secundum illud Psalmi, <i>excelsus super omnes gentes
|
|
|
2696 dominus,</i> et cetera. Ergo Deus non est in omnibus rebus.</p>
|
|
|
2697 <p title="I q. 8 a. 1 arg. 2"><a name="28530"><span class=
|
|
|
2698 "ref">[28530] Iª q. 8 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, quod
|
|
|
2699 est in aliquo, continetur ab eo. Sed Deus non continetur a rebus,
|
|
|
2700 sed magis continet res. Ergo Deus non est in rebus, sed magis res
|
|
|
2701 sunt in eo. Unde Augustinus, in libro octoginta trium quaest.,
|
|
|
2702 dicit quod <i>in ipso potius sunt omnia, quam ipse alicubi</i>.</p>
|
|
|
2703 <p title="I q. 8 a. 1 arg. 3"><a name="28531"><span class=
|
|
|
2704 "ref">[28531] Iª q. 8 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quanto
|
|
|
2705 aliquod agens est virtuosius, tanto ad magis distans eius actio
|
|
|
2706 procedit. Sed Deus est virtuosissimum agens. Ergo eius actio
|
|
|
2707 pertingere potest ad ea etiam quae ab ipso distant, nec oportet
|
|
|
2708 quod sit in omnibus.</p>
|
|
|
2709 <p title="I q. 8 a. 1 arg. 4"><a name="28532"><span class=
|
|
|
2710 "ref">[28532] Iª q. 8 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
2711 Daemones res aliquae sunt. Nec tamen Deus est in Daemonibus, non
|
|
|
2712 enim est conventio lucis ad tenebras, ut dicitur II ad Cor. VI.
|
|
|
2713 Ergo Deus non est in omnibus rebus.</p>
|
|
|
2714 <p title="I q. 8 a. 1 s. c."><a name="28533"><span class=
|
|
|
2715 "ref">[28533] Iª q. 8 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra,
|
|
|
2716 ubicumque operatur aliquid, ibi est. Sed Deus operatur in omnibus,
|
|
|
2717 secundum illud Isaiae XXVI, <i>omnia opera nostra operatus es in
|
|
|
2718 nobis, domine</i>. Ergo Deus est in omnibus rebus.</p>
|
|
|
2719 <p title="I q. 8 a. 1 co."><a name="28534"><span class=
|
|
|
2720 "ref">[28534] Iª q. 8 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2721 quod Deus est in omnibus rebus, non quidem sicut pars essentiae,
|
|
|
2722 vel sicut accidens, sed sicut agens adest ei in quod agit. Oportet
|
|
|
2723 enim omne agens coniungi ei in quod immediate agit, et sua virtute
|
|
|
2724 illud contingere, unde in VII Physic. probatur quod motum et movens
|
|
|
2725 oportet esse simul. Cum autem Deus sit ipsum esse per suam
|
|
|
2726 essentiam, oportet quod esse creatum sit proprius effectus eius;
|
|
|
2727 sicut ignire est proprius effectus ignis. Hunc autem effectum
|
|
|
2728 causat Deus in rebus, non solum quando primo esse incipiunt, sed
|
|
|
2729 quandiu in esse conservantur; sicut lumen causatur in aere a sole
|
|
|
2730 quandiu aer illuminatus manet. Quandiu igitur res habet esse,
|
|
|
2731 tandiu oportet quod Deus adsit ei, secundum modum quo esse habet.
|
|
|
2732 Esse autem est illud quod est magis intimum cuilibet, et quod
|
|
|
2733 profundius omnibus inest, cum sit formale respectu omnium quae in
|
|
|
2734 re sunt, ut ex supra dictis patet. Unde oportet quod Deus sit in
|
|
|
2735 omnibus rebus, et intime.</p>
|
|
|
2736 <p title="I q. 8 a. 1 ad 1"><a name="28535"><span class=
|
|
|
2737 "ref">[28535] Iª q. 8 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2738 dicendum quod Deus est supra omnia per excellentiam suae naturae,
|
|
|
2739 et tamen est in omnibus rebus, ut causans omnium esse, ut supra
|
|
|
2740 dictum est.</p>
|
|
|
2741 <p title="I q. 8 a. 1 ad 2"><a name="28536"><span class=
|
|
|
2742 "ref">[28536] Iª q. 8 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2743 dicendum quod, licet corporalia dicantur esse in aliquo sicut in
|
|
|
2744 continente, tamen spiritualia continent ea in quibus sunt, sicut
|
|
|
2745 anima continet corpus. Unde et Deus est in rebus sicut continens
|
|
|
2746 res. Tamen, per quandam similitudinem corporalium, dicuntur omnia
|
|
|
2747 esse in Deo, inquantum continentur ab ipso.</p>
|
|
|
2748 <p title="I q. 8 a. 1 ad 3"><a name="28537"><span class=
|
|
|
2749 "ref">[28537] Iª q. 8 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
2750 quod nullius agentis, quantumcumque virtuosi, actio procedit ad
|
|
|
2751 aliquid distans, nisi inquantum in illud per media agit. Hoc autem
|
|
|
2752 ad maximam virtutem Dei pertinet, quod immediate in omnibus agit.
|
|
|
2753 Unde nihil est distans ab eo, quasi in se illud Deum non habeat.
|
|
|
2754 Dicuntur tamen res distare a Deo per dissimilitudinem naturae vel
|
|
|
2755 gratiae, sicut et ipse est super omnia per excellentiam suae
|
|
|
2756 naturae.</p>
|
|
|
2757 <p title="I q. 8 a. 1 ad 4"><a name="28538"><span class=
|
|
|
2758 "ref">[28538] Iª q. 8 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum
|
|
|
2759 quod in Daemonibus intelligitur et natura, quae est a Deo, et
|
|
|
2760 deformitas culpae, quae non est ab ipso. Et ideo non est absolute
|
|
|
2761 concedendum quod Deus sit in Daemonibus, sed cum hac additione,
|
|
|
2762 inquantum sunt res quaedam. In rebus autem quae nominant naturam
|
|
|
2763 non deformatam, absolute dicendum est Deum esse.</p>
|
|
|
2764 <br />
|
|
|
2765 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
2766 <p title="I q. 8 a. 2 arg. 1"><a name="28539"><span class=
|
|
|
2767 "ref">[28539] Iª q. 8 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
2768 proceditur. Videtur quod Deus non sit ubique. Esse enim ubique
|
|
|
2769 significat esse in omni loco. Sed esse in omni loco non convenit
|
|
|
2770 Deo, cui non convenit esse in loco, nam incorporalia, ut dicit
|
|
|
2771 Boetius, in libro de Hebdomad., non sunt in loco. Ergo Deus non est
|
|
|
2772 ubique.</p>
|
|
|
2773 <p title="I q. 8 a. 2 arg. 2"><a name="28540"><span class=
|
|
|
2774 "ref">[28540] Iª q. 8 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut
|
|
|
2775 se habet tempus ad successiva, ita se habet locus ad permanentia.
|
|
|
2776 Sed unum indivisibile actionis vel motus, non potest esse in
|
|
|
2777 diversis temporibus. Ergo nec unum indivisibile in genere rerum
|
|
|
2778 permanentium, potest esse in omnibus locis. Esse autem divinum non
|
|
|
2779 est successivum, sed permanens. Ergo Deus non est in pluribus
|
|
|
2780 locis. Et ita non est ubique.</p>
|
|
|
2781 <p title="I q. 8 a. 2 arg. 3"><a name="28541"><span class=
|
|
|
2782 "ref">[28541] Iª q. 8 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quod
|
|
|
2783 est totum alicubi, nihil eius est extra locum illum. Sed Deus, si
|
|
|
2784 est in aliquo loco, totus est ibi, non enim habet partes. Ergo
|
|
|
2785 nihil eius est extra locum illum. Ergo Deus non est ubique.</p>
|
|
|
2786 <p title="I q. 8 a. 2 s. c."><a name="28542"><span class=
|
|
|
2787 "ref">[28542] Iª q. 8 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2788 quod dicitur Ierem. XXIII, <i>caelum et terram ego impleo</i>.</p>
|
|
|
2789 <p title="I q. 8 a. 2 co."><a name="28543"><span class=
|
|
|
2790 "ref">[28543] Iª q. 8 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2791 quod, cum locus sit res quaedam, esse aliquid in loco potest
|
|
|
2792 intelligi dupliciter, vel per modum aliarum rerum, idest sicut
|
|
|
2793 dicitur aliquid esse in aliis rebus quocumque modo, sicut
|
|
|
2794 accidentia loci sunt in loco; vel per modum proprium loci, sicut
|
|
|
2795 locata sunt in loco. Utroque autem modo, secundum aliquid, Deus est
|
|
|
2796 in omni loco, quod est esse ubique. Primo quidem, sicut est in
|
|
|
2797 omnibus rebus, ut dans eis esse et virtutem et operationem, sic
|
|
|
2798 enim est in omni loco, ut dans ei esse et virtutem locativam. Item,
|
|
|
2799 locata sunt in loco inquantum replent locum, et Deus omnem locum
|
|
|
2800 replet. Non sicut corpus, corpus enim dicitur replere locum,
|
|
|
2801 inquantum non compatitur secum aliud corpus; sed per hoc quod Deus
|
|
|
2802 est in aliquo loco, non excluditur quin alia sint ibi, imo per hoc
|
|
|
2803 replet omnia loca, quod dat esse omnibus locatis, quae replent
|
|
|
2804 omnia loca.</p>
|
|
|
2805 <p title="I q. 8 a. 2 ad 1"><a name="28544"><span class=
|
|
|
2806 "ref">[28544] Iª q. 8 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2807 dicendum quod incorporalia non sunt in loco per contactum
|
|
|
2808 quantitatis dimensivae, sicut corpora, sed per contactum
|
|
|
2809 virtutis.</p>
|
|
|
2810 <p title="I q. 8 a. 2 ad 2"><a name="28545"><span class=
|
|
|
2811 "ref">[28545] Iª q. 8 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2812 dicendum quod indivisibile est duplex. Unum quod est terminus
|
|
|
2813 continui, ut punctus in permanentibus, et momentum in successivis.
|
|
|
2814 Et huiusmodi indivisibile, in permanentibus, quia habet
|
|
|
2815 determinatum situm, non potest esse in pluribus partibus loci, vel
|
|
|
2816 in pluribus locis, et similiter indivisibile actionis vel motus,
|
|
|
2817 quia habet determinatum ordinem in motu vel actione, non potest
|
|
|
2818 esse in pluribus partibus temporis. Aliud autem indivisibile est,
|
|
|
2819 quod est extra totum genus continui, et hoc modo substantiae
|
|
|
2820 incorporeae, ut Deus, Angelus et anima, dicuntur esse
|
|
|
2821 indivisibiles. Tale igitur indivisibile non applicatur ad continuum
|
|
|
2822 sicut aliquid eius, sed inquantum contingit illud sua virtute. Unde
|
|
|
2823 secundum quod virtus sua se potest extendere ad unum vel multa, ad
|
|
|
2824 parvum vel magnum, secundum hoc est in uno vel pluribus locis, et
|
|
|
2825 in loco parvo vel magno.</p>
|
|
|
2826 <p title="I q. 8 a. 2 ad 3"><a name="28546"><span class=
|
|
|
2827 "ref">[28546] Iª q. 8 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
2828 quod totum dicitur respectu partium. Est autem duplex pars,
|
|
|
2829 scilicet pars essentiae, ut forma et materia dicuntur partes
|
|
|
2830 compositi, et genus et differentia partes speciei; et etiam pars
|
|
|
2831 quantitatis, in quam scilicet dividitur aliqua quantitas. Quod ergo
|
|
|
2832 est totum in aliquo loco totalitate quantitatis, non potest esse
|
|
|
2833 extra locum illum, quia quantitas locati commensuratur quantitati
|
|
|
2834 loci, unde non est totalitas quantitatis, si non sit totalitas
|
|
|
2835 loci. Sed totalitas essentiae non commensuratur totalitati loci.
|
|
|
2836 Unde non oportet quod illud quod est totum totalitate essentiae in
|
|
|
2837 aliquo, nullo modo sit extra illud. Sicut apparet etiam in formis
|
|
|
2838 accidentalibus, quae secundum accidens quantitatem habent, albedo
|
|
|
2839 enim est tota in qualibet parte superficiei, si accipiatur
|
|
|
2840 totalitas essentiae, quia secundum perfectam rationem suae speciei
|
|
|
2841 invenitur in qualibet parte superficiei, si autem accipiatur
|
|
|
2842 totalitas secundum quantitatem, quam habet per accidens, sic non
|
|
|
2843 est tota in qualibet parte superficiei. In substantiis autem
|
|
|
2844 incorporeis non est totalitas, nec per se nec per accidens, nisi
|
|
|
2845 secundum perfectam rationem essentiae. Et ideo, sicut anima est
|
|
|
2846 tota in qualibet parte corporis, ita Deus totus est in omnibus et
|
|
|
2847 singulis.</p>
|
|
|
2848 <br />
|
|
|
2849 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
2850 <p title="I q. 8 a. 3 arg. 1"><a name="28547"><span class=
|
|
|
2851 "ref">[28547] Iª q. 8 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
2852 proceditur. Videtur quod male assignentur modi existendi Deum in
|
|
|
2853 rebus, cum dicitur quod Deus est in omnibus rebus per essentiam,
|
|
|
2854 potentiam et praesentiam. Id enim per essentiam est in aliquo, quod
|
|
|
2855 essentialiter est in eo. Deus autem non est essentialiter in rebus,
|
|
|
2856 non enim est de essentia alicuius rei. Ergo non debet dici quod
|
|
|
2857 Deus sit in rebus per essentiam, praesentiam et potentiam.</p>
|
|
|
2858 <p title="I q. 8 a. 3 arg. 2"><a name="28548"><span class=
|
|
|
2859 "ref">[28548] Iª q. 8 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, hoc
|
|
|
2860 est esse praesentem alicui rei, scilicet non deesse illi. Sed hoc
|
|
|
2861 est Deum esse per essentiam in rebus, scilicet non deesse alicui
|
|
|
2862 rei. Ergo idem est esse Deum in omnibus per essentiam et
|
|
|
2863 praesentiam. Superfluum ergo fuit dicere quod Deus sit in rebus per
|
|
|
2864 essentiam, praesentiam et potentiam.</p>
|
|
|
2865 <p title="I q. 8 a. 3 arg. 3"><a name="28549"><span class=
|
|
|
2866 "ref">[28549] Iª q. 8 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut
|
|
|
2867 Deus est principium omnium rerum per suam potentiam, ita per
|
|
|
2868 scientiam et voluntatem. Sed non dicitur Deus esse in rebus per
|
|
|
2869 scientiam et voluntatem. Ergo nec per potentiam.</p>
|
|
|
2870 <p title="I q. 8 a. 3 arg. 4"><a name="28550"><span class=
|
|
|
2871 "ref">[28550] Iª q. 8 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut
|
|
|
2872 gratia est quaedam perfectio superaddita substantiae rei, ita
|
|
|
2873 multae sunt aliae perfectiones superadditae. Si ergo Deus dicitur
|
|
|
2874 esse speciali modo in quibusdam per gratiam, videtur quod secundum
|
|
|
2875 quamlibet perfectionem debeat accipi specialis modus essendi Deum
|
|
|
2876 in rebus.</p>
|
|
|
2877 <p title="I q. 8 a. 3 s. c."><a name="28551"><span class=
|
|
|
2878 "ref">[28551] Iª q. 8 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2879 quod Gregorius dicit, super Cant. Cantic., quod <i>Deus communi
|
|
|
2880 modo est in omnibus rebus praesentia, potentia et substantia, tamen
|
|
|
2881 familiari modo dicitur esse in aliquibus per gratiam</i>.</p>
|
|
|
2882 <p title="I q. 8 a. 3 co."><a name="28552"><span class=
|
|
|
2883 "ref">[28552] Iª q. 8 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2884 quod Deus dicitur esse in re aliqua dupliciter. Uno modo, per modum
|
|
|
2885 causae agentis, et sic est in omnibus rebus creatis ab ipso. Alio
|
|
|
2886 modo, sicut obiectum operationis est in operante, quod proprium est
|
|
|
2887 in operationibus animae, secundum quod cognitum est in cognoscente,
|
|
|
2888 et desideratum in desiderante. Hoc igitur secundo modo, Deus
|
|
|
2889 specialiter est in rationali creatura, quae cognoscit et diligit
|
|
|
2890 illum actu vel habitu. Et quia hoc habet rationalis creatura per
|
|
|
2891 gratiam, ut infra patebit, dicitur esse hoc modo in sanctis per
|
|
|
2892 gratiam.</p>
|
|
|
2893 <p>In rebus vero aliis ab ipso creatis quomodo sit,
|
|
|
2894 considerandum est ex his quae in rebus humanis esse dicuntur. Rex
|
|
|
2895 enim dicitur esse in toto regno suo per suam potentiam, licet non
|
|
|
2896 sit ubique praesens. Per praesentiam vero suam, dicitur aliquid
|
|
|
2897 esse in omnibus quae in prospectu ipsius sunt; sicut omnia quae
|
|
|
2898 sunt in aliqua domo, dicuntur esse praesentia alicui, qui tamen non
|
|
|
2899 est secundum substantiam suam in qualibet parte domus. Secundum
|
|
|
2900 vero substantiam vel essentiam, dicitur aliquid esse in loco in quo
|
|
|
2901 eius substantia habetur. Fuerunt ergo aliqui, scilicet Manichaei,
|
|
|
2902 qui dixerunt divinae potestati subiecta spiritualia esse et
|
|
|
2903 incorporalia, visibilia vero et corporalia subiecta esse dicebant
|
|
|
2904 potestati principii contrarii. Contra hos ergo oportet dicere quod
|
|
|
2905 Deus sit in omnibus per potentiam suam.</p>
|
|
|
2906 <p>Fuerunt vero alii, qui
|
|
|
2907 licet crederent omnia esse subiecta divinae potentiae, tamen
|
|
|
2908 providentiam divinam usque ad haec inferiora corpora non
|
|
|
2909 extendebant, ex quorum persona dicitur Iob XXII, <i>circa cardines
|
|
|
2910 caeli perambulat, nec nostra considerat</i>. Et contra hos oportuit
|
|
|
2911 dicere quod sit in omnibus per suam praesentiam.</p>
|
|
|
2912 <p>Fuerunt vero alii,
|
|
|
2913 qui licet dicerent omnia ad Dei providentiam pertinere, tamen
|
|
|
2914 posuerunt omnia non immediate esse a Deo creata, sed quod immediate
|
|
|
2915 creavit primas creaturas, et illae creaverunt alias. Et contra hos
|
|
|
2916 oportet dicere quod sit in omnibus per essentiam.</p>
|
|
|
2917 <p>Sic ergo est in
|
|
|
2918 omnibus per potentiam, inquantum omnia eius potestati subduntur.
|
|
|
2919 Est per praesentiam in omnibus, inquantum omnia nuda sunt et aperta
|
|
|
2920 oculis eius. Est in omnibus per essentiam, inquantum adest omnibus
|
|
|
2921 ut causa essendi, sicut dictum est.</p>
|
|
|
2922 <p title="I q. 8 a. 3 ad 1"><a name="28553"><span class=
|
|
|
2923 "ref">[28553] Iª q. 8 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
2924 dicendum quod Deus dicitur esse in omnibus per essentiam, non
|
|
|
2925 quidem rerum, quasi sit de essentia earum, sed per essentiam suam,
|
|
|
2926 quia substantia sua adest omnibus ut causa essendi, sicut dictum
|
|
|
2927 est.</p>
|
|
|
2928 <p title="I q. 8 a. 3 ad 2"><a name="28554"><span class=
|
|
|
2929 "ref">[28554] Iª q. 8 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
2930 dicendum quod aliquid potest dici praesens alicui, inquantum
|
|
|
2931 subiacet eius conspectui, quod tamen distat ab eo secundum suam
|
|
|
2932 substantiam, ut dictum est. Et ideo oportuit duos modos poni,
|
|
|
2933 scilicet per essentiam, et praesentiam.</p>
|
|
|
2934 <p title="I q. 8 a. 3 ad 3"><a name="28555"><span class=
|
|
|
2935 "ref">[28555] Iª q. 8 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
2936 quod de ratione scientiae et voluntatis est, quod scitum sit in
|
|
|
2937 sciente, et volitum in volente, unde secundum scientiam et
|
|
|
2938 voluntatem, magis res sunt in Deo, quam Deus in rebus. Sed de
|
|
|
2939 ratione potentiae est, quod sit principium agendi in aliud, unde
|
|
|
2940 secundum potentiam agens comparatur et applicatur rei exteriori. Et
|
|
|
2941 sic per potentiam potest dici agens esse in altero.</p>
|
|
|
2942 <p title="I q. 8 a. 3 ad 4"><a name="28556"><span class=
|
|
|
2943 "ref">[28556] Iª q. 8 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum
|
|
|
2944 quod nulla alia perfectio superaddita substantiae, facit Deum esse
|
|
|
2945 in aliquo sicut obiectum cognitum et amatum, nisi gratia, et ideo
|
|
|
2946 sola gratia facit singularem modum essendi Deum in rebus. Est autem
|
|
|
2947 alius singularis modus essendi Deum in homine per unionem, de quo
|
|
|
2948 modo suo loco agetur.</p>
|
|
|
2949 <br />
|
|
|
2950 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
2951 <p title="I q. 8 a. 4 arg. 1"><a name="28557"><span class=
|
|
|
2952 "ref">[28557] Iª q. 8 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
2953 proceditur. Videtur quod esse ubique non sit proprium Dei.
|
|
|
2954 Universale enim, secundum philosophum, est ubique et semper,
|
|
|
2955 materia etiam prima, cum sit in omnibus corporibus, est ubique.
|
|
|
2956 Neutrum autem horum est Deus, ut ex praemissis patet. Ergo esse
|
|
|
2957 ubique non est proprium Dei.</p>
|
|
|
2958 <p title="I q. 8 a. 4 arg. 2"><a name="28558"><span class=
|
|
|
2959 "ref">[28558] Iª q. 8 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
2960 numerus est in numeratis. Sed totum universum est constitutum in
|
|
|
2961 numero, ut patet Sap. XI. Ergo aliquis numerus est, qui est in toto
|
|
|
2962 universo, et ita ubique.</p>
|
|
|
2963 <p title="I q. 8 a. 4 arg. 3"><a name="28559"><span class=
|
|
|
2964 "ref">[28559] Iª q. 8 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, totum
|
|
|
2965 universum est quoddam totum corpus perfectum, ut dicitur in I caeli
|
|
|
2966 et mundi. Sed totum universum est ubique, quia extra ipsum nullus
|
|
|
2967 locus est. Non ergo solus Deus est ubique.</p>
|
|
|
2968 <p title="I q. 8 a. 4 arg. 4"><a name="28560"><span class=
|
|
|
2969 "ref">[28560] Iª q. 8 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, si
|
|
|
2970 aliquod corpus esset infinitum, nullus locus esset extra ipsum.
|
|
|
2971 Ergo esset ubique. Et sic, esse ubique non videtur proprium
|
|
|
2972 Dei.</p>
|
|
|
2973 <p title="I q. 8 a. 4 arg. 5"><a name="28561"><span class=
|
|
|
2974 "ref">[28561] Iª q. 8 a. 4 arg. 5</span></a> <i>Praeterea,
|
|
|
2975 anima</i>, ut dicit Augustinus, in VI de Trin., <i>est tota in toto
|
|
|
2976 corpore, et tota in qualibet eius parte</i>. Si ergo non esset in
|
|
|
2977 mundo nisi unum solum animal, anima eius esset ubique. Et sic, esse
|
|
|
2978 ubique non est proprium Dei.</p>
|
|
|
2979 <p title="I q. 8 a. 4 arg. 6"><a name="28562"><span class=
|
|
|
2980 "ref">[28562] Iª q. 8 a. 4 arg. 6</span></a> Praeterea, ut
|
|
|
2981 Augustinus dicit in epistola ad Volusianum, <i>anima ubi videt, ibi
|
|
|
2982 sentit; et ubi sentit, ibi vivit; et ubi vivit, ibi est</i>. Sed
|
|
|
2983 anima videt quasi ubique, quia successive videt etiam totum caelum.
|
|
|
2984 Ergo anima est ubique.</p>
|
|
|
2985 <p title="I q. 8 a. 4 s. c."><a name="28563"><span class=
|
|
|
2986 "ref">[28563] Iª q. 8 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
2987 quod Ambrosius dicit, in libro de spiritu sancto, <i>quis audeat
|
|
|
2988 creaturam dicere spiritum sanctum, qui in omnibus et ubique et
|
|
|
2989 semper est; quod utique divinitatis est proprium?</i></p>
|
|
|
2990 <p title="I q. 8 a. 4 co."><a name="28564"><span class=
|
|
|
2991 "ref">[28564] Iª q. 8 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
2992 quod esse ubique primo et per se, est proprium Dei. Dico autem esse
|
|
|
2993 ubique primo, quod secundum se totum est ubique. Si quid enim esset
|
|
|
2994 ubique, secundum diversas partes in diversis locis existens, non
|
|
|
2995 esset primo ubique, quia quod convenit alicui ratione partis suae,
|
|
|
2996 non convenit ei primo; sicut si homo est albus dente, albedo non
|
|
|
2997 convenit primo homini, sed denti. Esse autem ubique per se dico id
|
|
|
2998 cui non convenit esse ubique per accidens, propter aliquam
|
|
|
2999 suppositionem factam, quia sic granum milii esset ubique, supposito
|
|
|
3000 quod nullum aliud corpus esset. Per se igitur convenit esse ubique
|
|
|
3001 alicui, quando tale est quod, qualibet positione facta, sequitur
|
|
|
3002 illud esse ubique. Et hoc proprie convenit Deo. Quia quotcumque
|
|
|
3003 loca ponantur, etiam si ponerentur infinita praeter ista quae sunt,
|
|
|
3004 oporteret in omnibus esse Deum, quia nihil potest esse nisi per
|
|
|
3005 ipsum. Sic igitur esse ubique primo et per se convenit Deo, et est
|
|
|
3006 proprium eius, quia quotcumque loca ponantur, oportet quod in
|
|
|
3007 quolibet sit Deus, non secundum partem, sed secundum seipsum.</p>
|
|
|
3008 <p title="I q. 8 a. 4 ad 1"><a name="28565"><span class=
|
|
|
3009 "ref">[28565] Iª q. 8 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3010 dicendum quod universale et materia prima sunt quidem ubique, sed
|
|
|
3011 non secundum idem esse.</p>
|
|
|
3012 <p title="I q. 8 a. 4 ad 2"><a name="28566"><span class=
|
|
|
3013 "ref">[28566] Iª q. 8 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3014 dicendum quod numerus, cum sit accidens, non est per se sed per
|
|
|
3015 accidens, in loco. Nec est totus in quolibet numeratorum, sed
|
|
|
3016 secundum partem. Et sic non sequitur quod sit primo et per se
|
|
|
3017 ubique.</p>
|
|
|
3018 <p title="I q. 8 a. 4 ad 3"><a name="28567"><span class=
|
|
|
3019 "ref">[28567] Iª q. 8 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
3020 quod totum corpus universi est ubique, sed non primo, quia non
|
|
|
3021 totum est in quolibet loco, sed secundum suas partes. Nec iterum
|
|
|
3022 per se, quia si ponerentur aliqua alia loca, non esset in eis.</p>
|
|
|
3023 <p title="I q. 8 a. 4 ad 4"><a name="28568"><span class=
|
|
|
3024 "ref">[28568] Iª q. 8 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum
|
|
|
3025 quod, si esset corpus infinitum, esset ubique; sed secundum suas
|
|
|
3026 partes.</p>
|
|
|
3027 <p title="I q. 8 a. 4 ad 5"><a name="28569"><span class=
|
|
|
3028 "ref">[28569] Iª q. 8 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum
|
|
|
3029 quod, si esset unum solum animal, anima eius esset ubique primo
|
|
|
3030 quidem, sed per accidens.</p>
|
|
|
3031 <p title="I q. 8 a. 4 ad 6"><a name="28570"><span class=
|
|
|
3032 "ref">[28570] Iª q. 8 a. 4 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum
|
|
|
3033 quod, cum dicitur anima alicubi videre, potest intelligi
|
|
|
3034 dupliciter. Uno modo, secundum quod hoc adverbium alicubi
|
|
|
3035 determinat actum videndi ex parte obiecti. Et sic verum est quod,
|
|
|
3036 dum caelum videt, in caelo videt, et eadem ratione in caelo sentit.
|
|
|
3037 Non tamen sequitur quod in caelo vivat vel sit, quia vivere et esse
|
|
|
3038 non important actum transeuntem in exterius obiectum. Alio modo
|
|
|
3039 potest intelligi secundum quod adverbium determinat actum videntis,
|
|
|
3040 secundum quod exit a vidente. Et sic verum est quod anima ubi
|
|
|
3041 sentit et videt, ibi est et vivit, secundum istum modum loquendi.
|
|
|
3042 Et ita non sequitur quod sit ubique.</p>
|
|
|
3043 <br />
|
|
|
3044 <div class="D">Quaestio 9</div>
|
|
|
3045 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
3046 <p title="I q. 9 pr."><a name="28571"><span class="ref">[28571]
|
|
|
3047 Iª q. 9 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de
|
|
|
3048 immutabilitate et aeternitate divina, quae immutabilitatem
|
|
|
3049 consequitur. Circa immutabilitatem vero quaeruntur duo. Primo,
|
|
|
3050 utrum Deus sit omnino immutabilis. Secundo, utrum esse immutabile
|
|
|
3051 sit proprium Dei.</p>
|
|
|
3052 <br />
|
|
|
3053 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
3054 <p title="I q. 9 a. 1 arg. 1"><a name="28572"><span class=
|
|
|
3055 "ref">[28572] Iª q. 9 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
3056 proceditur. Videtur quod Deus non sit omnino immutabilis. Quidquid
|
|
|
3057 enim movet seipsum, est aliquo modo mutabile. Sed, sicut dicit
|
|
|
3058 Augustinus, VIII super Genesim ad litteram, <i>spiritus creator
|
|
|
3059 movet se nec per tempus nec per locum</i>. Ergo Deus est aliquo
|
|
|
3060 modo mutabilis.</p>
|
|
|
3061 <p title="I q. 9 a. 1 arg. 2"><a name="28573"><span class=
|
|
|
3062 "ref">[28573] Iª q. 9 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Sap.
|
|
|
3063 VII dicitur de sapientia quod est <i>mobilior omnibus
|
|
|
3064 mobilibus</i>. Sed Deus est ipsa sapientia. Ergo Deus est
|
|
|
3065 mobilis.</p>
|
|
|
3066 <p title="I q. 9 a. 1 arg. 3"><a name="28574"><span class=
|
|
|
3067 "ref">[28574] Iª q. 9 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
3068 appropinquari et elongari motum significant. Huiusmodi autem
|
|
|
3069 dicuntur de Deo in Scriptura, Iac. IV, <i>appropinquate Deo, et
|
|
|
3070 appropinquabit vobis</i>. Ergo Deus est mutabilis.</p>
|
|
|
3071 <p title="I q. 9 a. 1 s. c."><a name="28575"><span class=
|
|
|
3072 "ref">[28575] Iª q. 9 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3073 quod dicitur Malach. III, <i>ego Deus, et non mutor</i>.</p>
|
|
|
3074 <p title="I q. 9 a. 1 co."><a name="28576"><span class=
|
|
|
3075 "ref">[28576] Iª q. 9 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3076 quod ex praemissis ostenditur Deum esse omnino immutabilem. Primo
|
|
|
3077 quidem, quia supra ostensum est esse aliquod primum ens, quod Deum
|
|
|
3078 dicimus, et quod huiusmodi primum ens oportet esse purum actum
|
|
|
3079 absque permixtione alicuius potentiae, eo quod potentia simpliciter
|
|
|
3080 est posterior actu. Omne autem quod quocumque modo mutatur, est
|
|
|
3081 aliquo modo in potentia. Ex quo patet quod impossibile est Deum
|
|
|
3082 aliquo modo mutari. Secundo, quia omne quod movetur, quantum ad
|
|
|
3083 aliquid manet, et quantum ad aliquid transit, sicut quod movetur de
|
|
|
3084 albedine in nigredinem, manet secundum substantiam. Et sic in omni
|
|
|
3085 eo quod movetur, attenditur aliqua compositio. Ostensum est autem
|
|
|
3086 supra quod in Deo nulla est compositio, sed est omnino simplex.
|
|
|
3087 Unde manifestum est quod Deus moveri non potest. Tertio, quia omne
|
|
|
3088 quod movetur, motu suo aliquid acquirit, et pertingit ad illud ad
|
|
|
3089 quod prius non pertingebat. Deus autem, cum sit infinitus,
|
|
|
3090 comprehendens in se omnem plenitudinem perfectionis totius esse,
|
|
|
3091 non potest aliquid acquirere, nec extendere se in aliquid ad quod
|
|
|
3092 prius non pertingebat. Unde nullo modo sibi competit motus. Et inde
|
|
|
3093 est quod quidam antiquorum, quasi ab ipsa veritate coacti,
|
|
|
3094 posuerunt primum principium esse immobile.</p>
|
|
|
3095 <p title="I q. 9 a. 1 ad 1"><a name="28577"><span class=
|
|
|
3096 "ref">[28577] Iª q. 9 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3097 dicendum quod Augustinus ibi loquitur secundum modum quo Plato
|
|
|
3098 dicebat primum movens movere seipsum, omnem operationem nominans
|
|
|
3099 motum; secundum quod etiam ipsum intelligere et velle et amare
|
|
|
3100 motus quidam dicuntur. Quia ergo Deus intelligit et amat seipsum,
|
|
|
3101 secundum hoc dixerunt quod Deus movet seipsum, non autem secundum
|
|
|
3102 quod motus et mutatio est existentis in potentia, ut nunc loquimur
|
|
|
3103 de mutatione et motu.</p>
|
|
|
3104 <p title="I q. 9 a. 1 ad 2"><a name="28578"><span class=
|
|
|
3105 "ref">[28578] Iª q. 9 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3106 dicendum quod sapientia dicitur mobilis esse similitudinarie,
|
|
|
3107 secundum quod suam similitudinem diffundit usque ad ultima rerum.
|
|
|
3108 Nihil enim esse potest, quod non procedat a divina sapientia per
|
|
|
3109 quandam imitationem, sicut a primo principio effectivo et formali;
|
|
|
3110 prout etiam artificiata procedunt a sapientia artificis. Sic igitur
|
|
|
3111 inquantum similitudo divinae sapientiae gradatim procedit a
|
|
|
3112 supremis, quae magis participant de eius similitudine, usque ad
|
|
|
3113 infima rerum, quae minus participant dicitur esse quidam processus
|
|
|
3114 et motus divinae sapientiae in res, sicut si dicamus solem
|
|
|
3115 procedere usque ad terram, inquantum radius luminis eius usque ad
|
|
|
3116 terram pertingit. Et hoc modo exponit Dionysius, cap. I Cael.
|
|
|
3117 Hier., dicens quod <i>omnis processus divinae manifestationis venit
|
|
|
3118 ad nos a patre luminum moto</i>.</p>
|
|
|
3119 <p title="I q. 9 a. 1 ad 3"><a name="28579"><span class=
|
|
|
3120 "ref">[28579] Iª q. 9 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
3121 quod huiusmodi dicuntur de Deo in Scripturis metaphorice. Sicut
|
|
|
3122 enim dicitur sol intrare domum vel exire, inquantum radius eius
|
|
|
3123 pertingit ad domum; sic dicitur Deus appropinquare ad nos vel
|
|
|
3124 recedere a nobis, inquantum percipimus influentiam bonitatis
|
|
|
3125 ipsius, vel ab eo deficimus.</p>
|
|
|
3126 <br />
|
|
|
3127 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
3128 <p title="I q. 9 a. 2 arg. 1"><a name="28580"><span class=
|
|
|
3129 "ref">[28580] Iª q. 9 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
3130 proceditur. Videtur quod esse immutabile non sit proprium Dei.
|
|
|
3131 Dicit enim philosophus, in II Metaphys., quod materia est in omni
|
|
|
3132 eo quod movetur. Sed substantiae quaedam creatae, sicut Angeli et
|
|
|
3133 animae, non habent materiam, ut quibusdam videtur. Ergo esse
|
|
|
3134 immutabile non est proprium Dei.</p>
|
|
|
3135 <p title="I q. 9 a. 2 arg. 2"><a name="28581"><span class=
|
|
|
3136 "ref">[28581] Iª q. 9 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
3137 quod movetur, movetur propter aliquem finem, quod ergo iam pervenit
|
|
|
3138 ad ultimum finem, non movetur. Sed quaedam creaturae iam
|
|
|
3139 pervenerunt ad ultimum finem, sicut omnes beati. Ergo aliquae
|
|
|
3140 creaturae sunt immobiles.</p>
|
|
|
3141 <p title="I q. 9 a. 2 arg. 3"><a name="28582"><span class=
|
|
|
3142 "ref">[28582] Iª q. 9 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
3143 quod est mutabile, est variabile. Sed formae sunt invariabiles,
|
|
|
3144 dicitur enim in libro sex principiorum, quod <i>forma est simplici
|
|
|
3145 et invariabili essentia consistens</i>. Ergo non est solius Dei
|
|
|
3146 proprium esse immutabile.</p>
|
|
|
3147 <p title="I q. 9 a. 2 s. c."><a name="28583"><span class=
|
|
|
3148 "ref">[28583] Iª q. 9 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3149 quod dicit Augustinus, in libro de natura boni, <i>solus Deus
|
|
|
3150 immutabilis est; quae autem fecit, quia ex nihilo sunt, mutabilia
|
|
|
3151 sunt</i>.</p>
|
|
|
3152 <p title="I q. 9 a. 2 co."><a name="28584"><span class=
|
|
|
3153 "ref">[28584] Iª q. 9 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3154 quod solus Deus est omnino immutabilis, omnis autem creatura aliquo
|
|
|
3155 modo est mutabilis. Sciendum est enim quod mutabile potest aliquid
|
|
|
3156 dici dupliciter, uno modo, per potentiam quae in ipso est; alio
|
|
|
3157 modo, per potentiam quae in altero est. Omnes enim creaturae,
|
|
|
3158 antequam essent, non erant possibiles esse per aliquam potentiam
|
|
|
3159 creatam, cum nullum creatum sit aeternum, sed per solam potentiam
|
|
|
3160 divinam, inquantum Deus poterat eas in esse producere. Sicut autem
|
|
|
3161 ex voluntate Dei dependet quod res in esse producit, ita ex
|
|
|
3162 voluntate eius dependet quod res in esse conservat, non enim aliter
|
|
|
3163 eas in esse conservat, quam semper eis esse dando; unde si suam
|
|
|
3164 actionem eis subtraheret, omnia in nihilum redigerentur, ut patet
|
|
|
3165 per Augustinum, IV super Gen. ad Litt. Sicut igitur in potentia
|
|
|
3166 creatoris fuit ut res essent, antequam essent in seipsis, ita in
|
|
|
3167 potentia creatoris est, postquam sunt in seipsis, ut non sint. Sic
|
|
|
3168 igitur per potentiam quae est in altero, scilicet in Deo, sunt
|
|
|
3169 mutabiles, inquantum ab ipso ex nihilo potuerunt produci in esse,
|
|
|
3170 et de esse possunt reduci in non esse.</p>
|
|
|
3171 <p>Si autem dicatur aliquid
|
|
|
3172 mutabile per potentiam in ipso existentem, sic etiam aliquo modo
|
|
|
3173 omnis creatura est mutabilis. Est enim in creatura duplex potentia,
|
|
|
3174 scilicet activa et passiva. Dico autem potentiam passivam, secundum
|
|
|
3175 quam aliquid assequi potest suam perfectionem, vel in essendo vel
|
|
|
3176 in consequendo finem. Si igitur attendatur mutabilitas rei secundum
|
|
|
3177 potentiam ad esse, sic non in omnibus creaturis est mutabilitas,
|
|
|
3178 sed in illis solum in quibus illud quod est possibile in eis,
|
|
|
3179 potest stare cum non esse. Unde in corporibus inferioribus est
|
|
|
3180 mutabilitas et secundum esse substantiale, quia materia eorum
|
|
|
3181 potest esse cum privatione formae substantialis ipsorum, et quantum
|
|
|
3182 ad esse accidentale, si subiectum compatiatur secum privationem
|
|
|
3183 accidentis; sicut hoc subiectum, homo, compatitur secum non album,
|
|
|
3184 et ideo potest mutari de albo in non album. Si vero sit tale
|
|
|
3185 accidens quod consequatur principia essentialia subiecti, privatio
|
|
|
3186 illius accidentis non potest stare cum subiecto, unde subiectum non
|
|
|
3187 potest mutari secundum illud accidens, sicut nix non potest fieri
|
|
|
3188 nigra. In corporibus vero caelestibus, materia non compatitur secum
|
|
|
3189 privationem formae, quia forma perficit totam potentialitatem
|
|
|
3190 materiae, et ideo non sunt mutabilia secundum esse substantiale;
|
|
|
3191 sed secundum esse locale, quia subiectum compatitur secum
|
|
|
3192 privationem huius loci vel illius. Substantiae vero incorporeae,
|
|
|
3193 quia sunt ipsae formae subsistentes, quae tamen se habent ad esse
|
|
|
3194 ipsarum sicut potentia ad actum, non compatiuntur secum privationem
|
|
|
3195 huius actus, quia esse consequitur formam, et nihil corrumpitur
|
|
|
3196 nisi per hoc quod amittit formam. Unde in ipsa forma non est
|
|
|
3197 potentia ad non esse, et ideo huiusmodi substantiae sunt
|
|
|
3198 immutabiles et invariabiles secundum esse. Et hoc est quod dicit
|
|
|
3199 Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>substantiae intellectuales
|
|
|
3200 creatae mundae sunt a generatione et ab omni variatione, sicut
|
|
|
3201 incorporales et immateriales</i>. Sed tamen remanet in eis duplex
|
|
|
3202 mutabilitas. Una secundum quod sunt in potentia ad finem, et sic
|
|
|
3203 est in eis mutabilitas secundum electionem de bono in malum, ut
|
|
|
3204 Damascenus dicit. Alia secundum locum, inquantum virtute sua finita
|
|
|
3205 possunt attingere quaedam loca quae prius non attingebant, quod de
|
|
|
3206 Deo dici non potest, qui sua infinitate omnia loca replet, ut supra
|
|
|
3207 dictum est.</p>
|
|
|
3208 <p>Sic igitur in omni creatura est potentia ad mutationem,
|
|
|
3209 vel secundum esse substantiale, sicut corpora corruptibilia; vel
|
|
|
3210 secundum esse locale tantum, sicut corpora caelestia, vel secundum
|
|
|
3211 ordinem ad finem et applicationem virtutis ad diversa, sicut in
|
|
|
3212 Angelis. Et universaliter omnes creaturae communiter sunt mutabiles
|
|
|
3213 secundum potentiam creantis, in cuius potestate est esse et non
|
|
|
3214 esse earum. Unde, cum Deus nullo istorum modorum sit mutabilis,
|
|
|
3215 proprium eius est omnino immutabilem esse.</p>
|
|
|
3216 <p title="I q. 9 a. 2 ad 1"><a name="28585"><span class=
|
|
|
3217 "ref">[28585] Iª q. 9 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3218 dicendum quod obiectio illa procedit de eo quod est mutabile
|
|
|
3219 secundum esse substantiale vel accidentale, de tali enim motu
|
|
|
3220 philosophi tractaverunt.</p>
|
|
|
3221 <p title="I q. 9 a. 2 ad 2"><a name="28586"><span class=
|
|
|
3222 "ref">[28586] Iª q. 9 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3223 dicendum quod Angeli boni, supra immutabilitatem essendi, quae
|
|
|
3224 competit eis secundum naturam, habent immutabilitatem electionis ex
|
|
|
3225 divina virtute, tamen remanet in eis mutabilitas secundum
|
|
|
3226 locum.</p>
|
|
|
3227 <p title="I q. 9 a. 2 ad 3"><a name="28587"><span class=
|
|
|
3228 "ref">[28587] Iª q. 9 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum
|
|
|
3229 quod formae dicuntur invariabiles, quia non possunt esse subiectum
|
|
|
3230 variationis, subiiciuntur tamen variationi, inquantum subiectum
|
|
|
3231 secundum eas variatur. Unde patet quod secundum quod sunt, sic
|
|
|
3232 variantur, non enim dicuntur entia quasi sint subiectum essendi,
|
|
|
3233 sed quia eis aliquid est.</p>
|
|
|
3234 <br />
|
|
|
3235 <div class="D">Quaestio 10</div>
|
|
|
3236 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
3237 <p title="I q. 10 pr."><a name="28588"><span class="ref">[28588]
|
|
|
3238 Iª q. 10 pr.</span></a> Deinde quaeritur de aeternitate. Et
|
|
|
3239 circa hoc quaeruntur sex. Primo, quid sit aeternitas. Secundo,
|
|
|
3240 utrum Deus sit aeternus. Tertio, utrum esse aeternum sit proprium
|
|
|
3241 Dei. Quarto, utrum aeternitas differat a tempore. Quinto, de
|
|
|
3242 differentia aevi et temporis. Sexto, utrum sit unum aevum tantum,
|
|
|
3243 sicut est unum tempus et una aeternitas.</p>
|
|
|
3244 <br />
|
|
|
3245 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
3246 <p title="I q. 10 a. 1 arg. 1"><a name="28589"><span class=
|
|
|
3247 "ref">[28589] Iª q. 10 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
3248 proceditur. Videtur quod non sit conveniens definitio aeternitatis,
|
|
|
3249 quam Boetius ponit V de consolatione, dicens quod <i>aeternitas est
|
|
|
3250 interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio</i>.
|
|
|
3251 Interminabile enim negative dicitur. Sed negatio non est de ratione
|
|
|
3252 nisi eorum quae sunt deficientia, quod aeternitati non competit.
|
|
|
3253 Ergo in definitione aeternitatis non debet poni interminabile.</p>
|
|
|
3254 <p title="I q. 10 a. 1 arg. 2"><a name="28590"><span class=
|
|
|
3255 "ref">[28590] Iª q. 10 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
3256 aeternitas durationem quandam significat. Duratio autem magis
|
|
|
3257 respicit esse quam vitam. Ergo non debuit poni in definitione
|
|
|
3258 aeternitatis vita, sed magis esse.</p>
|
|
|
3259 <p title="I q. 10 a. 1 arg. 3"><a name="28591"><span class=
|
|
|
3260 "ref">[28591] Iª q. 10 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, totum
|
|
|
3261 dicitur quod habet partes. Hoc autem aeternitati non convenit, cum
|
|
|
3262 sit simplex. Ergo inconvenienter dicitur tota.</p>
|
|
|
3263 <p title="I q. 10 a. 1 arg. 4"><a name="28592"><span class=
|
|
|
3264 "ref">[28592] Iª q. 10 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
3265 plures dies non possunt esse simul, nec plura tempora. Sed in
|
|
|
3266 aeternitate pluraliter dicuntur dies et tempora, dicitur enim
|
|
|
3267 Micheae V, <i>egressus eius ab initio, a diebus aeternitatis</i>;
|
|
|
3268 et ad Rom., XVI cap., <i>secundum revelationem mysterii temporibus
|
|
|
3269 aeternis taciti</i>. Ergo aeternitas non est tota simul.</p>
|
|
|
3270 <p title="I q. 10 a. 1 arg. 5"><a name="28593"><span class=
|
|
|
3271 "ref">[28593] Iª q. 10 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, totum
|
|
|
3272 et perfectum sunt idem. Posito igitur quod sit tota, superflue
|
|
|
3273 additur quod sit perfecta.</p>
|
|
|
3274 <p title="I q. 10 a. 1 arg. 6"><a name="28594"><span class=
|
|
|
3275 "ref">[28594] Iª q. 10 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea,
|
|
|
3276 possessio ad durationem non pertinet. Aeternitas autem quaedam
|
|
|
3277 duratio est. Ergo aeternitas non est possessio.</p>
|
|
|
3278 <p title="I q. 10 a. 1 co."><a name="28595"><span class=
|
|
|
3279 "ref">[28595] Iª q. 10 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3280 quod, sicut in cognitionem simplicium oportet nos venire per
|
|
|
3281 composita, ita in cognitionem aeternitatis oportet nos venire per
|
|
|
3282 tempus; quod nihil aliud est quam numerus motus secundum prius et
|
|
|
3283 posterius. Cum enim in quolibet motu sit successio, et una pars
|
|
|
3284 post alteram, ex hoc quod numeramus prius et posterius in motu,
|
|
|
3285 apprehendimus tempus; quod nihil aliud est quam numerus prioris et
|
|
|
3286 posterioris in motu. In eo autem quod caret motu, et semper eodem
|
|
|
3287 modo se habet, non est accipere prius et posterius. Sicut igitur
|
|
|
3288 ratio temporis consistit in numeratione prioris et posterioris in
|
|
|
3289 motu, ita in apprehensione uniformitatis eius quod est omnino extra
|
|
|
3290 motum, consistit ratio aeternitatis.</p>
|
|
|
3291 <p>Item, ea dicuntur tempore
|
|
|
3292 mensurari, quae principium et finem habent in tempore, ut dicitur
|
|
|
3293 in IV Physic., et hoc ideo, quia in omni eo quod movetur est
|
|
|
3294 accipere aliquod principium et aliquem finem. Quod vero est omnino
|
|
|
3295 immutabile, sicut nec successionem, ita nec principium aut finem
|
|
|
3296 habere potest.</p>
|
|
|
3297 <p>Sic ergo ex duobus notificatur aeternitas. Primo, ex
|
|
|
3298 hoc quod id quod est in aeternitate, est interminabile, idest
|
|
|
3299 principio et fine carens (ut terminus ad utrumque referatur).
|
|
|
3300 Secundo, per hoc quod ipsa aeternitas successione caret, tota simul
|
|
|
3301 existens.</p>
|
|
|
3302 <p title="I q. 10 a. 1 ad 1"><a name="28596"><span class=
|
|
|
3303 "ref">[28596] Iª q. 10 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3304 dicendum quod simplicia consueverunt per negationem definiri, sicut
|
|
|
3305 punctus est cuius pars non est. Quod non ideo est, quod negatio sit
|
|
|
3306 de essentia eorum, sed quia intellectus noster, qui primo
|
|
|
3307 apprehendit composita, in cognitionem simplicium pervenire non
|
|
|
3308 potest, nisi per remotionem compositionis.</p>
|
|
|
3309 <p title="I q. 10 a. 1 ad 2"><a name="28597"><span class=
|
|
|
3310 "ref">[28597] Iª q. 10 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3311 dicendum quod illud quod est vere aeternum, non solum est ens, sed
|
|
|
3312 vivens, et ipsum vivere se extendit quodammodo ad operationem, non
|
|
|
3313 autem esse. Protensio autem durationis videtur attendi secundum
|
|
|
3314 operationem, magis quam secundum esse, unde et tempus est numerus
|
|
|
3315 motus.</p>
|
|
|
3316 <p title="I q. 10 a. 1 ad 3"><a name="28598"><span class=
|
|
|
3317 "ref">[28598] Iª q. 10 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3318 dicendum quod aeternitas dicitur tota, non quia habet partes, sed
|
|
|
3319 inquantum nihil ei deest.</p>
|
|
|
3320 <p title="I q. 10 a. 1 ad 4"><a name="28599"><span class=
|
|
|
3321 "ref">[28599] Iª q. 10 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
3322 dicendum quod, sicut Deus, cum sit incorporeus, nominibus rerum
|
|
|
3323 corporalium metaphorice in Scripturis nominatur, sic aeternitas,
|
|
|
3324 tota simul existens, nominibus temporalibus successivis.</p>
|
|
|
3325 <p title="I q. 10 a. 1 ad 5"><a name="28600"><span class=
|
|
|
3326 "ref">[28600] Iª q. 10 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum
|
|
|
3327 dicendum quod in tempore est duo considerare, scilicet ipsum
|
|
|
3328 tempus, quod est successivum; et nunc temporis, quod est
|
|
|
3329 imperfectum. Dicit ergo tota simul, ad removendum tempus, et
|
|
|
3330 perfecta, ad excludendum nunc temporis.</p>
|
|
|
3331 <p title="I q. 10 a. 1 ad 6"><a name="28601"><span class=
|
|
|
3332 "ref">[28601] Iª q. 10 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum
|
|
|
3333 quod illud quod possidetur, firmiter et quiete habetur. Ad
|
|
|
3334 designandam ergo immutabilitatem et indeficientiam aeternitatis,
|
|
|
3335 usus est nomine possessionis.</p>
|
|
|
3336 <br />
|
|
|
3337 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
3338 <p title="I q. 10 a. 2 arg. 1"><a name="28602"><span class=
|
|
|
3339 "ref">[28602] Iª q. 10 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
3340 proceditur. Videtur quod Deus non sit aeternus. Nihil enim factum
|
|
|
3341 potest dici de Deo. Sed aeternitas est aliquid factum, dicit enim
|
|
|
3342 Boetius quod <i>nunc fluens facit tempus, nunc stans facit
|
|
|
3343 aeternitatem</i>; et Augustinus dicit, in libro octoginta trium
|
|
|
3344 quaest., quod Deus est auctor aeternitatis. Ergo Deus non est
|
|
|
3345 aeternus.</p>
|
|
|
3346 <p title="I q. 10 a. 2 arg. 2"><a name="28603"><span class=
|
|
|
3347 "ref">[28603] Iª q. 10 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, quod
|
|
|
3348 est ante aeternitatem et post aeternitatem, non mensuratur
|
|
|
3349 aeternitate. Sed Deus est ante aeternitatem, ut dicitur in libro de
|
|
|
3350 causis, et post aeternitatem; dicitur enim Exod. XV, quod
|
|
|
3351 <i>dominus regnabit in aeternum et ultra</i>. Ergo esse aeternum
|
|
|
3352 non convenit Deo.</p>
|
|
|
3353 <p title="I q. 10 a. 2 arg. 3"><a name="28604"><span class=
|
|
|
3354 "ref">[28604] Iª q. 10 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
3355 aeternitas mensura quaedam est. Sed Deo non convenit esse
|
|
|
3356 mensuratum. Ergo non competit ei esse aeternum.</p>
|
|
|
3357 <p title="I q. 10 a. 2 arg. 4"><a name="28605"><span class=
|
|
|
3358 "ref">[28605] Iª q. 10 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, in
|
|
|
3359 aeternitate non est praesens, praeteritum vel futurum cum sit tota
|
|
|
3360 simul, ut dictum est. Sed de Deo dicuntur in Scripturis verba
|
|
|
3361 praesentis temporis, praeteriti vel futuri. Ergo Deus non est
|
|
|
3362 aeternus.</p>
|
|
|
3363 <p title="I q. 10 a. 2 s. c."><a name="28606"><span class=
|
|
|
3364 "ref">[28606] Iª q. 10 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3365 quod dicit Athanasius, <i>aeternus pater, aeternus filius, aeternus
|
|
|
3366 spiritus sanctus</i>.</p>
|
|
|
3367 <p title="I q. 10 a. 2 co."><a name="28607"><span class=
|
|
|
3368 "ref">[28607] Iª q. 10 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3369 quod ratio aeternitatis consequitur immutabilitatem, sicut ratio
|
|
|
3370 temporis consequitur motum, ut ex dictis patet. Unde, cum Deus sit
|
|
|
3371 maxime immutabilis, sibi maxime competit esse aeternum. Nec solum
|
|
|
3372 est aeternus, sed est sua aeternitas, cum tamen nulla alia res sit
|
|
|
3373 sua duratio, quia non est suum esse. Deus autem est suum esse
|
|
|
3374 uniforme, unde, sicut est sua essentia, ita est sua aeternitas.</p>
|
|
|
3375 <p title="I q. 10 a. 2 ad 1"><a name="28608"><span class=
|
|
|
3376 "ref">[28608] Iª q. 10 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3377 dicendum quod nunc stans dicitur facere aeternitatem, secundum
|
|
|
3378 nostram apprehensionem. Sicut enim causatur in nobis apprehensio
|
|
|
3379 temporis, eo quod apprehendimus fluxum ipsius nunc, ita causatur in
|
|
|
3380 nobis apprehensio aeternitatis, inquantum apprehendimus nunc stans.
|
|
|
3381 Quod autem dicit Augustinus, quod <i>Deus est auctor
|
|
|
3382 aeternitatis</i>, intelligitur de aeternitate participata, eo enim
|
|
|
3383 modo communicat Deus suam aeternitatem aliquibus, quo et suam
|
|
|
3384 immutabilitatem.</p>
|
|
|
3385 <p title="I q. 10 a. 2 ad 2"><a name="28609"><span class=
|
|
|
3386 "ref">[28609] Iª q. 10 a. 2 ad 2</span></a> Et per hoc patet
|
|
|
3387 solutio ad secundum. Nam Deus dicitur esse ante aeternitatem, prout
|
|
|
3388 participatur a substantiis immaterialibus. Unde et ibidem dicitur,
|
|
|
3389 quod <i>intelligentia parificatur aeternitati</i>. Quod autem
|
|
|
3390 dicitur in Exodo, <i>dominus regnabit in aeternum et ultra</i>
|
|
|
3391 sciendum quod aeternum accipitur ibi pro saeculo, sicut habet alia
|
|
|
3392 translatio. Sic igitur dicitur quod regnabit ultra aeternum, quia
|
|
|
3393 durat ultra quodcumque saeculum, idest ultra quamcumque durationem
|
|
|
3394 datam, nihil est enim aliud saeculum quam periodus cuiuslibet rei,
|
|
|
3395 ut dicitur in libro I de caelo. Vel dicitur etiam ultra aeternum
|
|
|
3396 regnare, quia, si etiam aliquid aliud semper esset (ut motus caeli
|
|
|
3397 secundum quosdam philosophos), tamen Deus ultra regnat, inquantum
|
|
|
3398 eius regnum est totum simul.</p>
|
|
|
3399 <p title="I q. 10 a. 2 ad 3"><a name="28610"><span class=
|
|
|
3400 "ref">[28610] Iª q. 10 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3401 dicendum quod aeternitas non est aliud quam ipse Deus. Unde non
|
|
|
3402 dicitur Deus aeternus, quasi sit aliquo modo mensuratus, sed
|
|
|
3403 accipitur ibi ratio mensurae secundum apprehensionem nostram
|
|
|
3404 tantum.</p>
|
|
|
3405 <p title="I q. 10 a. 2 ad 4"><a name="28611"><span class=
|
|
|
3406 "ref">[28611] Iª q. 10 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
3407 dicendum quod verba diversorum temporum attribuuntur Deo, inquantum
|
|
|
3408 eius aeternitas omnia tempora includit, non quod ipse varietur per
|
|
|
3409 praesens, praeteritum et futurum.</p>
|
|
|
3410 <br />
|
|
|
3411 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
3412 <p title="I q. 10 a. 3 arg. 1"><a name="28612"><span class=
|
|
|
3413 "ref">[28612] Iª q. 10 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
3414 proceditur. Videtur quod esse aeternum non sit soli Deo proprium.
|
|
|
3415 Dicitur enim Danielis XII, quod <i>qui ad iustitiam erudiunt
|
|
|
3416 plurimos, erunt quasi stellae in perpetuas aeternitates</i>. Non
|
|
|
3417 autem essent plures aeternitates, si solus Deus esset aeternus. Non
|
|
|
3418 igitur solus Deus est aeternus.</p>
|
|
|
3419 <p title="I q. 10 a. 3 arg. 2"><a name="28613"><span class=
|
|
|
3420 "ref">[28613] Iª q. 10 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
3421 Matth. XXV dicitur, <i>ite, maledicti, in ignem aeternum</i>. Non
|
|
|
3422 igitur solus Deus est aeternus.</p>
|
|
|
3423 <p title="I q. 10 a. 3 arg. 3"><a name="28614"><span class=
|
|
|
3424 "ref">[28614] Iª q. 10 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
3425 necessarium est aeternum. Sed multa sunt necessaria; sicut omnia
|
|
|
3426 principia demonstrationis, et omnes propositiones demonstrativae.
|
|
|
3427 Ergo non solus Deus est aeternus.</p>
|
|
|
3428 <p title="I q. 10 a. 3 s. c."><a name="28615"><span class=
|
|
|
3429 "ref">[28615] Iª q. 10 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3430 quod dicit Hieronymus, ad Marcellam, <i>Deus solus est qui exordium
|
|
|
3431 non habet</i>. Quidquid autem exordium habet, non est aeternum.
|
|
|
3432 Solus ergo Deus est aeternus.</p>
|
|
|
3433 <p title="I q. 10 a. 3 co."><a name="28616"><span class=
|
|
|
3434 "ref">[28616] Iª q. 10 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3435 quod aeternitas vere et proprie in solo Deo est. Quia aeternitas
|
|
|
3436 immutabilitatem consequitur, ut ex dictis patet. Solus autem Deus
|
|
|
3437 est omnino immutabilis, ut est superius ostensum. Secundum tamen
|
|
|
3438 quod aliqua ab ipso immutabilitatem percipiunt, secundum hoc aliqua
|
|
|
3439 eius aeternitatem participant. Quaedam ergo quantum ad hoc
|
|
|
3440 immutabilitatem sortiuntur a Deo, quod nunquam esse desinunt, et
|
|
|
3441 secundum hoc dicitur Eccle. I de terra, quod in aeternum stat.
|
|
|
3442 Quaedam etiam aeterna in Scripturis dicuntur propter diuturnitatem
|
|
|
3443 durationis, licet corruptibilia sint, sicut in Psalmo dicuntur
|
|
|
3444 montes aeterni; et Deuter. XXXIII etiam dicitur, de pomis collium
|
|
|
3445 aeternorum. Quaedam autem amplius participant de ratione
|
|
|
3446 aeternitatis, inquantum habent intransmutabilitatem vel secundum
|
|
|
3447 esse, vel ulterius secundum operationem, sicut Angeli et beati, qui
|
|
|
3448 verbo fruuntur, quia quantum ad illam visionem verbi, non sunt in
|
|
|
3449 sanctis volubiles cogitationes, ut dicit Augustinus, XV de Trin.
|
|
|
3450 Unde et videntes Deum dicuntur habere vitam aeternam, secundum
|
|
|
3451 illud Ioann. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut cognoscant</i> et
|
|
|
3452 cetera.</p>
|
|
|
3453 <p title="I q. 10 a. 3 ad 1"><a name="28617"><span class=
|
|
|
3454 "ref">[28617] Iª q. 10 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3455 dicendum quod dicuntur multae aeternitates, secundum quod sunt
|
|
|
3456 multi participantes aeternitatem ex ipsa Dei contemplatione.</p>
|
|
|
3457 <p title="I q. 10 a. 3 ad 2"><a name="28618"><span class=
|
|
|
3458 "ref">[28618] Iª q. 10 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3459 dicendum quod ignis Inferni dicitur aeternus propter
|
|
|
3460 interminabilitatem tantum. Est tamen in poenis eorum transmutatio,
|
|
|
3461 secundum illud Iob XXIV, <i>ad nimium calorem transibunt ab aquis
|
|
|
3462 nivium</i>. Unde in Inferno non est vera aeternitas, sed magis
|
|
|
3463 tempus; secundum illud Psalmi, <i>erit tempus eorum in
|
|
|
3464 saecula</i>.</p>
|
|
|
3465 <p title="I q. 10 a. 3 ad 3"><a name="28619"><span class=
|
|
|
3466 "ref">[28619] Iª q. 10 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3467 dicendum quod necessarium significat quendam modum veritatis. Verum
|
|
|
3468 autem, secundum philosophum, VI Metaphys., est in intellectu.
|
|
|
3469 Secundum hoc igitur vera et necessaria sunt aeterna, quia sunt in
|
|
|
3470 intellectu aeterno, qui est intellectus divinus solus. Unde non
|
|
|
3471 sequitur quod aliquid extra Deum sit aeternum.</p>
|
|
|
3472 <br />
|
|
|
3473 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
3474 <p title="I q. 10 a. 4 arg. 1"><a name="28620"><span class=
|
|
|
3475 "ref">[28620] Iª q. 10 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
3476 proceditur. Videtur quod aeternitas non sit aliud a tempore.
|
|
|
3477 Impossibile est enim duas esse mensuras durationis simul, nisi una
|
|
|
3478 sit pars alterius, non enim sunt simul duo dies vel duae horae; sed
|
|
|
3479 dies et hora sunt simul, quia hora est pars diei. Sed aeternitas et
|
|
|
3480 tempus sunt simul, quorum utrumque mensuram quandam durationis
|
|
|
3481 importat. Cum igitur aeternitas non sit pars temporis, quia
|
|
|
3482 aeternitas excedit tempus et includit ipsum; videtur quod tempus
|
|
|
3483 sit pars aeternitatis, et non aliud ab aeternitate.</p>
|
|
|
3484 <p title="I q. 10 a. 4 arg. 2"><a name="28621"><span class=
|
|
|
3485 "ref">[28621] Iª q. 10 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
3486 secundum philosophum in IV Physic., nunc temporis manet idem in
|
|
|
3487 toto tempore. Sed hoc videtur constituere rationem aeternitatis,
|
|
|
3488 quod sit idem indivisibiliter se habens in toto decursu temporis.
|
|
|
3489 Ergo aeternitas est nunc temporis. Sed nunc temporis non est aliud
|
|
|
3490 secundum substantiam a tempore. Ergo aeternitas non est aliud
|
|
|
3491 secundum substantiam a tempore.</p>
|
|
|
3492 <p title="I q. 10 a. 4 arg. 3"><a name="28622"><span class=
|
|
|
3493 "ref">[28622] Iª q. 10 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut
|
|
|
3494 mensura primi motus est mensura omnium motuum, ut dicitur in IV
|
|
|
3495 Physic., ita videtur quod mensura primi esse sit mensura omnis
|
|
|
3496 esse. Sed aeternitas est mensura primi esse, quod est esse divinum.
|
|
|
3497 Ergo aeternitas est mensura omnis esse. Sed esse rerum
|
|
|
3498 corruptibilium mensuratur tempore. Ergo tempus vel est aeternitas,
|
|
|
3499 vel aliquid aeternitatis.</p>
|
|
|
3500 <p title="I q. 10 a. 4 s. c."><a name="28623"><span class=
|
|
|
3501 "ref">[28623] Iª q. 10 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3502 quod aeternitas est tota simul, in tempore autem est prius et
|
|
|
3503 posterius. Ergo tempus et aeternitas non sunt idem.</p>
|
|
|
3504 <p title="I q. 10 a. 4 co."><a name="28624"><span class=
|
|
|
3505 "ref">[28624] Iª q. 10 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3506 quod manifestum est tempus et aeternitatem non esse idem. Sed huius
|
|
|
3507 diversitatis rationem quidam assignaverunt ex hoc quod aeternitas
|
|
|
3508 caret principio et fine, tempus autem habet principium et finem.
|
|
|
3509 Sed haec est differentia per accidens, et non per se. Quia dato
|
|
|
3510 quod tempus semper fuerit et semper futurum sit, secundum
|
|
|
3511 positionem eorum qui motum caeli ponunt sempiternum, adhuc
|
|
|
3512 remanebit differentia inter aeternitatem et tempus, ut dicit
|
|
|
3513 Boetius in libro de Consolat., ex hoc quod aeternitas est tota
|
|
|
3514 simul, quod tempori non convenit, quia aeternitas est mensura esse
|
|
|
3515 permanentis, tempus vero est mensura motus. Si tamen praedicta
|
|
|
3516 differentia attendatur quantum ad mensurata, et non quantum ad
|
|
|
3517 mensuras, sic habet aliquam rationem, quia solum illud mensuratur
|
|
|
3518 tempore, quod habet principium et finem in tempore, ut dicitur in
|
|
|
3519 IV Physic. Unde si motus caeli semper duraret, tempus non
|
|
|
3520 mensuraret ipsum secundum suam totam durationem, cum infinitum non
|
|
|
3521 sit mensurabile; sed mensuraret quamlibet circulationem, quae habet
|
|
|
3522 principium et finem in tempore.</p>
|
|
|
3523 <p>Potest tamen et aliam rationem
|
|
|
3524 habere ex parte istarum mensurarum, si accipiatur finis et
|
|
|
3525 principium in potentia. Quia etiam dato quod tempus semper duret,
|
|
|
3526 tamen possibile est signare in tempore et principium et finem,
|
|
|
3527 accipiendo aliquas partes ipsius, sicut dicimus principium et finem
|
|
|
3528 diei vel anni, quod non contingit in aeternitate. Sed tamen istae
|
|
|
3529 differentiae consequuntur eam quae est per se et primo,
|
|
|
3530 differentiam, per hoc quod aeternitas est tota simul, non autem
|
|
|
3531 tempus.</p>
|
|
|
3532 <p title="I q. 10 a. 4 ad 1"><a name="28625"><span class=
|
|
|
3533 "ref">[28625] Iª q. 10 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3534 dicendum quod ratio illa procederet, si tempus et aeternitas essent
|
|
|
3535 mensurae unius generis, quod patet esse falsum, ex his quorum est
|
|
|
3536 tempus et aeternitas mensura.</p>
|
|
|
3537 <p title="I q. 10 a. 4 ad 2"><a name="28626"><span class=
|
|
|
3538 "ref">[28626] Iª q. 10 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3539 dicendum quod nunc temporis est idem subiecto in toto tempore, sed
|
|
|
3540 differens ratione, eo quod, sicut tempus respondet motui, ita nunc
|
|
|
3541 temporis respondet mobili; mobile autem est idem subiecto in toto
|
|
|
3542 decursu temporis, sed differens ratione, inquantum est hic et ibi.
|
|
|
3543 Et ista alternatio est motus. Similiter fluxus ipsius nunc,
|
|
|
3544 secundum quod alternatur ratione, est tempus. Aeternitas autem
|
|
|
3545 manet eadem et subiecto et ratione. Unde aeternitas non est idem
|
|
|
3546 quod nunc temporis.</p>
|
|
|
3547 <p title="I q. 10 a. 4 ad 3"><a name="28627"><span class=
|
|
|
3548 "ref">[28627] Iª q. 10 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3549 dicendum quod, sicut aeternitas est propria mensura ipsius esse,
|
|
|
3550 ita tempus est propria mensura motus. Unde secundum quod aliquod
|
|
|
3551 esse recedit a permanentia essendi et subditur transmutationi,
|
|
|
3552 secundum hoc recedit ab aeternitate et subditur tempori. Esse ergo
|
|
|
3553 rerum corruptibilium, quia est transmutabile, non mensuratur
|
|
|
3554 aeternitate, sed tempore. Tempus enim mensurat non solum quae
|
|
|
3555 transmutantur in actu, sed quae sunt transmutabilia. Unde non solum
|
|
|
3556 mensurat motum, sed etiam quietem; quae est eius quod natum est
|
|
|
3557 moveri, et non movetur.</p>
|
|
|
3558 <br />
|
|
|
3559 <div class="E">Articulus 5</div>
|
|
|
3560 <p title="I q. 10 a. 5 arg. 1"><a name="28628"><span class=
|
|
|
3561 "ref">[28628] Iª q. 10 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
|
|
|
3562 proceditur. Videtur quod aevum non sit aliud a tempore. Dicit enim
|
|
|
3563 Augustinus, VIII super Gen. ad Litt., quod <i>Deus movet creaturam
|
|
|
3564 spiritualem per tempus</i>. Sed aevum dicitur esse mensura
|
|
|
3565 spiritualium substantiarum. Ergo tempus non differt ab aevo.</p>
|
|
|
3566 <p title="I q. 10 a. 5 arg. 2"><a name="28629"><span class=
|
|
|
3567 "ref">[28629] Iª q. 10 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, de
|
|
|
3568 ratione temporis est quod habeat prius et posterius, de ratione
|
|
|
3569 vero aeternitatis est quod sit tota simul, ut dictum est. Sed aevum
|
|
|
3570 non est aeternitas, dicitur enim Eccli. I, quod sapientia aeterna
|
|
|
3571 est ante aevum. Ergo non est totum simul, sed habet prius et
|
|
|
3572 posterius, et ita est tempus.</p>
|
|
|
3573 <p title="I q. 10 a. 5 arg. 3"><a name="28630"><span class=
|
|
|
3574 "ref">[28630] Iª q. 10 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, si in
|
|
|
3575 aevo non est prius et posterius, sequitur quod in aeviternis non
|
|
|
3576 differat esse vel fuisse vel futurum esse. Cum igitur sit
|
|
|
3577 impossibile aeviterna non fuisse, sequitur quod impossibile sit ea
|
|
|
3578 non futura esse. Quod falsum est, cum Deus possit ea reducere in
|
|
|
3579 nihilum.</p>
|
|
|
3580 <p title="I q. 10 a. 5 arg. 4"><a name="28631"><span class=
|
|
|
3581 "ref">[28631] Iª q. 10 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, cum
|
|
|
3582 duratio aeviternorum sit infinita ex parte post, si aevum sit totum
|
|
|
3583 simul, sequitur quod aliquod creatum sit infinitum in actu, quod
|
|
|
3584 est impossibile. Non igitur aevum differt a tempore.</p>
|
|
|
3585 <p title="I q. 10 a. 5 s. c."><a name="28632"><span class=
|
|
|
3586 "ref">[28632] Iª q. 10 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3587 quod dicit Boetius, <i>qui tempus ab aevo ire iubes</i>.</p>
|
|
|
3588 <p title="I q. 10 a. 5 co."><a name="28633"><span class=
|
|
|
3589 "ref">[28633] Iª q. 10 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3590 quod aevum differt a tempore et ab aeternitate, sicut medium
|
|
|
3591 existens inter illa. Sed horum differentiam aliqui sic assignant,
|
|
|
3592 dicentes quod aeternitas principio et fine caret; aevum habet
|
|
|
3593 principium, sed non finem; tempus autem habet principium et finem.
|
|
|
3594 Sed haec differentia est per accidens, sicut supra dictum est, quia
|
|
|
3595 si etiam semper aeviterna fuissent et semper futura essent, ut
|
|
|
3596 aliqui ponunt; vel etiam si quandoque deficerent, quod Deo
|
|
|
3597 possibile esset, adhuc aevum distingueretur ab aeternitate et
|
|
|
3598 tempore.</p>
|
|
|
3599 <p>Alii vero assignant differentiam inter haec tria, per hoc
|
|
|
3600 quod aeternitas non habet prius et posterius; tempus autem habet
|
|
|
3601 prius et posterius cum innovatione et veteratione; aevum habet
|
|
|
3602 prius et posterius sine innovatione et veteratione. Sed haec
|
|
|
3603 positio implicat contradictoria. Quod quidem manifeste apparet, si
|
|
|
3604 innovatio et veteratio referantur ad ipsam mensuram. Cum enim prius
|
|
|
3605 et posterius durationis non possint esse simul, si aevum habet
|
|
|
3606 prius et posterius, oportet quod, priore parte aevi recedente,
|
|
|
3607 posterior de novo adveniat, et sic erit innovatio in ipso aevo,
|
|
|
3608 sicut in tempore. Si vero referantur ad mensurata, adhuc sequitur
|
|
|
3609 inconveniens. Ex hoc enim res temporalis inveteratur tempore, quod
|
|
|
3610 habet esse transmutabile, et ex transmutabilitate mensurati, est
|
|
|
3611 prius et posterius in mensura, ut patet ex IV Physic. Si igitur
|
|
|
3612 ipsum aeviternum non sit inveterabile nec innovabile, hoc erit quia
|
|
|
3613 esse eius est intransmutabile. Mensura ergo eius non habebit prius
|
|
|
3614 et posterius. Est ergo dicendum quod, cum aeternitas sit mensura
|
|
|
3615 esse permanentis, secundum quod aliquid recedit a permanentia
|
|
|
3616 essendi, secundum hoc recedit ab aeternitate. Quaedam autem sic
|
|
|
3617 recedunt a permanentia essendi, quod esse eorum est subiectum
|
|
|
3618 transmutationis, vel in transmutatione consistit, et huiusmodi
|
|
|
3619 mensurantur tempore; sicut omnis motus, et etiam esse omnium
|
|
|
3620 corruptibilium. Quaedam vero recedunt minus a permanentia essendi,
|
|
|
3621 quia esse eorum nec in transmutatione consistit, nec est subiectum
|
|
|
3622 transmutationis, tamen habent transmutationem adiunctam, vel in
|
|
|
3623 actu vel in potentia. Sicut patet in corporibus caelestibus, quorum
|
|
|
3624 esse substantiale est intransmutabile; tamen esse intransmutabile
|
|
|
3625 habent cum transmutabilitate secundum locum. Et similiter patet de
|
|
|
3626 Angelis, quod habent esse intransmutabile cum transmutabilitate
|
|
|
3627 secundum electionem, quantum ad eorum naturam pertinet; et cum
|
|
|
3628 transmutabilitate intelligentiarum et affectionum, et locorum suo
|
|
|
3629 modo. Et ideo huiusmodi mensurantur aevo, quod est medium inter
|
|
|
3630 aeternitatem et tempus. Esse autem quod mensurat aeternitas, nec
|
|
|
3631 est mutabile, nec mutabilitati adiunctum. Sic ergo tempus habet
|
|
|
3632 prius et posterius, aevum autem non habet in se prius et posterius,
|
|
|
3633 sed ei coniungi possunt, aeternitas autem non habet prius neque
|
|
|
3634 posterius, neque ea compatitur.</p>
|
|
|
3635 <p title="I q. 10 a. 5 ad 1"><a name="28634"><span class=
|
|
|
3636 "ref">[28634] Iª q. 10 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3637 dicendum quod creaturae spirituales, quantum ad affectiones et
|
|
|
3638 intelligentias, in quibus est successio, mensurantur tempore. Unde
|
|
|
3639 et Augustinus ibidem dicit quod per tempus moveri, est per
|
|
|
3640 affectiones moveri. Quantum vero ad eorum esse naturale,
|
|
|
3641 mensurantur aevo. Sed quantum ad visionem gloriae, participant
|
|
|
3642 aeternitatem.</p>
|
|
|
3643 <p title="I q. 10 a. 5 ad 2"><a name="28635"><span class=
|
|
|
3644 "ref">[28635] Iª q. 10 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3645 dicendum quod aevum est totum simul, non tamen est aeternitas, quia
|
|
|
3646 compatitur secum prius et posterius.</p>
|
|
|
3647 <p title="I q. 10 a. 5 ad 3"><a name="28636"><span class=
|
|
|
3648 "ref">[28636] Iª q. 10 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3649 dicendum quod in ipso esse Angeli in se considerato, non est
|
|
|
3650 differentia praeteriti et futuri, sed solum secundum adiunctas
|
|
|
3651 mutationes. Sed quod dicimus Angelum esse vel fuisse vel futurum
|
|
|
3652 esse, differt secundum acceptionem intellectus nostri, qui accipit
|
|
|
3653 esse Angeli per comparationem ad diversas partes temporis. Et cum
|
|
|
3654 dicit Angelum esse vel fuisse, supponit aliquid cum quo eius
|
|
|
3655 oppositum non subditur divinae potentiae, cum vero dicit futurum
|
|
|
3656 esse, nondum supponit aliquid. Unde, cum esse et non esse Angeli
|
|
|
3657 subsit divinae potentiae, absolute considerando, potest Deus facere
|
|
|
3658 quod esse Angeli non sit futurum, tamen non potest facere quod non
|
|
|
3659 sit dum est, vel quod non fuerit postquam fuit.</p>
|
|
|
3660 <p title="I q. 10 a. 5 ad 4"><a name="28637"><span class=
|
|
|
3661 "ref">[28637] Iª q. 10 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
3662 dicendum quod duratio aevi est infinita, quia non finitur tempore.
|
|
|
3663 Sic autem esse aliquod creatum infinitum, quod non finiatur quodam
|
|
|
3664 alio, non est inconveniens.</p>
|
|
|
3665 <br />
|
|
|
3666 <div class="E">Articulus 6</div>
|
|
|
3667 <p title="I q. 10 a. 6 arg. 1"><a name="28638"><span class=
|
|
|
3668 "ref">[28638] Iª q. 10 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
|
|
|
3669 proceditur. Videtur quod non sit tantum unum aevum. Dicitur enim in
|
|
|
3670 apocryphis Esdrae, <i>maiestas et potestas aevorum est apud te,
|
|
|
3671 domine</i>.</p>
|
|
|
3672 <p title="I q. 10 a. 6 arg. 2"><a name="28639"><span class=
|
|
|
3673 "ref">[28639] Iª q. 10 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
3674 diversorum generum diversae sunt mensurae. Sed quaedam aeviterna
|
|
|
3675 sunt in genere corporalium, scilicet corpora caelestia, quaedam
|
|
|
3676 vero sunt spirituales substantiae, scilicet Angeli. Non ergo est
|
|
|
3677 unum aevum tantum.</p>
|
|
|
3678 <p title="I q. 10 a. 6 arg. 3"><a name="28640"><span class=
|
|
|
3679 "ref">[28640] Iª q. 10 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, cum
|
|
|
3680 aevum sit nomen durationis, quorum est unum aevum, est una duratio.
|
|
|
3681 Sed non omnium aeviternorum est una duratio, quia quaedam post alia
|
|
|
3682 esse incipiunt, ut maxime patet in animabus humanis. Non est ergo
|
|
|
3683 unum aevum tantum.</p>
|
|
|
3684 <p title="I q. 10 a. 6 arg. 4"><a name="28641"><span class=
|
|
|
3685 "ref">[28641] Iª q. 10 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, ea
|
|
|
3686 quae non dependent ab invicem, non videntur habere unam mensuram
|
|
|
3687 durationis, propter hoc enim omnium temporalium videtur esse unum
|
|
|
3688 tempus, quia omnium motuum quodammodo causa est primus motus, qui
|
|
|
3689 prius tempore mensuratur. Sed aeviterna non dependent ab invicem,
|
|
|
3690 quia unus Angelus non est causa alterius. Non ergo est unum aevum
|
|
|
3691 tantum.</p>
|
|
|
3692 <p title="I q. 10 a. 6 s. c."><a name="28642"><span class=
|
|
|
3693 "ref">[28642] Iª q. 10 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, aevum
|
|
|
3694 est simplicius tempore, et propinquius se habens ad aeternitatem.
|
|
|
3695 Sed tempus est unum tantum. Ergo multo magis aevum.</p>
|
|
|
3696 <p title="I q. 10 a. 6 co."><a name="28643"><span class=
|
|
|
3697 "ref">[28643] Iª q. 10 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3698 quod circa hoc est duplex opinio, quidam enim dicunt quod est unum
|
|
|
3699 aevum tantum; quidam quod multa. Quid autem horum verius sit,
|
|
|
3700 oportet considerare ex causa unitatis temporis, in cognitionem enim
|
|
|
3701 spiritualium per corporalia devenimus.</p>
|
|
|
3702 <p>Dicunt autem quidam esse
|
|
|
3703 unum tempus omnium temporalium, propter hoc quod est unus numerus
|
|
|
3704 omnium numeratorum, cum tempus sit numerus, secundum philosophum.
|
|
|
3705 Sed hoc non sufficit, quia tempus non est numerus ut abstractus
|
|
|
3706 extra numeratum, sed ut in numerato existens, alioquin non esset
|
|
|
3707 continuus; quia decem ulnae panni continuitatem habent, non ex
|
|
|
3708 numero, sed ex numerato. Numerus autem in numerato existens non est
|
|
|
3709 idem omnium, sed diversus diversorum. Unde alii assignant causam
|
|
|
3710 unitatis temporis ex unitate aeternitatis, quae est principium
|
|
|
3711 omnis durationis. Et sic, omnes durationes sunt unum, si
|
|
|
3712 consideretur earum principium, sunt vero multae, si consideretur
|
|
|
3713 diversitas eorum quae recipiunt durationem ex influxu primi
|
|
|
3714 principii. Alii vero assignant causam unitatis temporis ex parte
|
|
|
3715 materiae primae, quae est primum subiectum motus, cuius mensura est
|
|
|
3716 tempus. Sed neutra assignatio sufficiens videtur, quia ea quae sunt
|
|
|
3717 unum principio vel subiecto, et maxime remoto, non sunt unum
|
|
|
3718 simpliciter sed secundum quid. Est ergo ratio unitatis temporis,
|
|
|
3719 unitas primi motus, secundum quem, cum sit simplicissimus, omnes
|
|
|
3720 alii mensurantur, ut dicitur in X Metaphys. Sic ergo tempus ad
|
|
|
3721 illum motum comparatur non solum ut mensura ad mensuratum, sed
|
|
|
3722 etiam ut accidens ad subiectum; et sic ab eo recipit unitatem. Ad
|
|
|
3723 alios autem motus comparatur solum ut mensura ad mensuratum. Unde
|
|
|
3724 secundum eorum multitudinem non multiplicatur, quia una mensura
|
|
|
3725 separata multa mensurari possunt.</p>
|
|
|
3726 <p>Hoc igitur habito, sciendum quod
|
|
|
3727 de substantiis spiritualibus duplex fuit opinio. Quidam enim
|
|
|
3728 dixerunt quod omnes processerunt a Deo in quadam aequalitate, ut
|
|
|
3729 Origenes dixit; vel etiam multae earum, ut quidam posuerunt. Alii
|
|
|
3730 vero dixerunt quod omnes substantiae spirituales processerunt a Deo
|
|
|
3731 quodam gradu et ordine et hoc videtur sentire Dionysius, qui dicit,
|
|
|
3732 cap. X Cael. Hier., quod inter substantias spirituales sunt primae,
|
|
|
3733 mediae et ultimae, etiam in uno ordine Angelorum. Secundum igitur
|
|
|
3734 primam opinionem, necesse est dicere quod sunt plura aeva, secundum
|
|
|
3735 quod sunt plura aeviterna prima aequalia. Secundum autem secundam
|
|
|
3736 opinionem, oportet dicere quod sit unum aevum tantum, quia, cum
|
|
|
3737 unumquodque mensuretur simplicissimo sui generis, ut dicitur in X
|
|
|
3738 Metaphys., oportet quod esse omnium aeviternorum mensuretur esse
|
|
|
3739 primi aeviterni, quod tanto est simplicius, quanto prius. Et quia
|
|
|
3740 secunda opinio verior est, ut infra ostendetur, concedimus ad
|
|
|
3741 praesens unum esse aevum tantum.</p>
|
|
|
3742 <p title="I q. 10 a. 6 ad 1"><a name="28644"><span class=
|
|
|
3743 "ref">[28644] Iª q. 10 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3744 dicendum quod aevum aliquando accipitur pro saeculo, quod est
|
|
|
3745 periodus durationis alicuius rei, et sic dicuntur multa aeva, sicut
|
|
|
3746 multa saecula.</p>
|
|
|
3747 <p title="I q. 10 a. 6 ad 2"><a name="28645"><span class=
|
|
|
3748 "ref">[28645] Iª q. 10 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3749 dicendum quod, licet corpora caelestia et spiritualia differant in
|
|
|
3750 genere naturae, tamen conveniunt in hoc, quod habent esse
|
|
|
3751 intransmutabile. Et sic mensurantur aevo.</p>
|
|
|
3752 <p title="I q. 10 a. 6 ad 3"><a name="28646"><span class=
|
|
|
3753 "ref">[28646] Iª q. 10 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3754 dicendum quod nec omnia temporalia simul incipiunt, et tamen omnium
|
|
|
3755 est unum tempus, propter primum quod mensuratur tempore. Et sic
|
|
|
3756 omnia aeviterna habent unum aevum propter primum, etiam si non
|
|
|
3757 omnia simul incipiant.</p>
|
|
|
3758 <p title="I q. 10 a. 6 ad 4"><a name="28647"><span class=
|
|
|
3759 "ref">[28647] Iª q. 10 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
3760 dicendum quod ad hoc quod aliqua mensurentur per aliquod unum, non
|
|
|
3761 requiritur quod illud unum sit causa omnium eorum; sed quod sit
|
|
|
3762 simplicius.</p>
|
|
|
3763 <br />
|
|
|
3764 <div class="D">Quaestio 11</div>
|
|
|
3765 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
3766 <p title="I q. 11 pr."><a name="28648"><span class="ref">[28648]
|
|
|
3767 Iª q. 11 pr.</span></a> Post praemissa, considerandum est de
|
|
|
3768 divina unitate. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum unum
|
|
|
3769 addat aliquid supra ens. Secundo, utrum opponantur unum et multa.
|
|
|
3770 Tertio, utrum Deus sit unus. Quarto, utrum sit maxime unus.</p>
|
|
|
3771 <br />
|
|
|
3772 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
3773 <p title="I q. 11 a. 1 arg. 1"><a name="28649"><span class=
|
|
|
3774 "ref">[28649] Iª q. 11 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
3775 proceditur. Videtur quod unum addat aliquid supra ens. Omne enim
|
|
|
3776 quod est in aliquo genere determinato, se habet ex additione ad
|
|
|
3777 ens, quod circuit omnia genera. Sed unum est in genere determinato,
|
|
|
3778 est enim principium numeri, qui est species quantitatis. Ergo unum
|
|
|
3779 addit aliquid supra ens.</p>
|
|
|
3780 <p title="I q. 11 a. 1 arg. 2"><a name="28650"><span class=
|
|
|
3781 "ref">[28650] Iª q. 11 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, quod
|
|
|
3782 dividit aliquod commune, se habet ex additione ad illud. Sed ens
|
|
|
3783 dividitur per unum et multa. Ergo unum addit aliquid supra ens.</p>
|
|
|
3784 <p title="I q. 11 a. 1 arg. 3"><a name="28651"><span class=
|
|
|
3785 "ref">[28651] Iª q. 11 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, si
|
|
|
3786 unum non addit supra ens, idem esset dicere unum et ens. Sed
|
|
|
3787 nugatorie dicitur ens ens. Ergo nugatio esset dicere ens unum, quod
|
|
|
3788 falsum est. Addit igitur unum supra ens.</p>
|
|
|
3789 <p title="I q. 11 a. 1 s. c."><a name="28652"><span class=
|
|
|
3790 "ref">[28652] Iª q. 11 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3791 quod dicit Dionysius, ult. cap. de Div. Nom., <i>nihil est
|
|
|
3792 existentium non participans uno</i>, quod non esset, si unum
|
|
|
3793 adderet supra ens quod contraheret ipsum. Ergo unum non habet se ex
|
|
|
3794 additione ad ens.</p>
|
|
|
3795 <p title="I q. 11 a. 1 co."><a name="28653"><span class=
|
|
|
3796 "ref">[28653] Iª q. 11 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3797 quod unum non addit supra ens rem aliquam, sed tantum negationem
|
|
|
3798 divisionis, unum enim nihil aliud significat quam ens indivisum. Et
|
|
|
3799 ex hoc ipso apparet quod unum convertitur cum ente. Nam omne ens
|
|
|
3800 aut est simplex, aut compositum. Quod autem est simplex, est
|
|
|
3801 indivisum et actu et potentia. Quod autem est compositum, non habet
|
|
|
3802 esse quandiu partes eius sunt divisae, sed postquam constituunt et
|
|
|
3803 componunt ipsum compositum. Unde manifestum est quod esse
|
|
|
3804 cuiuslibet rei consistit in indivisione. Et inde est quod
|
|
|
3805 unumquodque, sicut custodit suum esse, ita custodit suam
|
|
|
3806 unitatem.</p>
|
|
|
3807 <p title="I q. 11 a. 1 ad 1"><a name="28654"><span class=
|
|
|
3808 "ref">[28654] Iª q. 11 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum igitur
|
|
|
3809 dicendum quod quidam, putantes idem esse unum quod convertitur cum
|
|
|
3810 ente, et quod est principium numeri, divisi sunt in contrarias
|
|
|
3811 positiones. Pythagoras enim et Plato, videntes quod unum quod
|
|
|
3812 convertitur cum ente, non addit aliquam rem supra ens, sed
|
|
|
3813 significat substantiam entis prout est indivisa, existimaverunt sic
|
|
|
3814 se habere de uno quod est principium numeri. Et quia numerus
|
|
|
3815 componitur ex unitatibus, crediderunt quod numeri essent
|
|
|
3816 substantiae omnium rerum. E contrario autem Avicenna, considerans
|
|
|
3817 quod unum quod est principium numeri, addit aliquam rem supra
|
|
|
3818 substantiam entis (alias numerus ex unitatibus compositus non esset
|
|
|
3819 species quantitatis), credidit quod unum quod convertitur cum ente,
|
|
|
3820 addat rem aliquam supra substantiam entis, sicut album supra
|
|
|
3821 hominem. Sed hoc manifeste falsum est, quia quaelibet res est una
|
|
|
3822 per suam substantiam. Si enim per aliquid aliud esset una quaelibet
|
|
|
3823 res, cum illud iterum sit unum, si esset iterum unum per aliquid
|
|
|
3824 aliud, esset abire in infinitum. Unde standum est in primo. Sic
|
|
|
3825 igitur dicendum est quod unum quod convertitur cum ente, non addit
|
|
|
3826 aliquam rem supra ens, sed unum quod est principium numeri, addit
|
|
|
3827 aliquid supra ens, ad genus quantitatis pertinens.</p>
|
|
|
3828 <p title="I q. 11 a. 1 ad 2"><a name="28655"><span class=
|
|
|
3829 "ref">[28655] Iª q. 11 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3830 dicendum quod nihil prohibet id quod est uno modo divisum, esse
|
|
|
3831 alio modo indivisum; sicut quod est divisum numero, est indivisum
|
|
|
3832 secundum speciem, et sic contingit aliquid esse uno modo unum, alio
|
|
|
3833 modo multa. Sed tamen si sit indivisum simpliciter; vel quia est
|
|
|
3834 indivisum secundum id quod pertinet ad essentiam rei, licet sit
|
|
|
3835 divisum quantum ad ea quae sunt extra essentiam rei, sicut quod est
|
|
|
3836 unum subiecto et multa secundum accidentia; vel quia est indivisum
|
|
|
3837 in actu, et divisum in potentia, sicut quod est unum toto et multa
|
|
|
3838 secundum partes, huiusmodi erit unum simpliciter, et multa secundum
|
|
|
3839 quid. Si vero aliquid e converso sit indivisum secundum quid, et
|
|
|
3840 divisum simpliciter; utpote quia est divisum secundum essentiam, et
|
|
|
3841 indivisum secundum rationem, vel secundum principium sive causam,
|
|
|
3842 erit multa simpliciter, et unum secundum quid; ut quae sunt multa
|
|
|
3843 numero et unum specie, vel unum principio. Sic igitur ens dividitur
|
|
|
3844 per unum et multa, quasi per unum simpliciter, et multa secundum
|
|
|
3845 quid. Nam et ipsa multitudo non contineretur sub ente, nisi
|
|
|
3846 contineretur aliquo modo sub uno. Dicit enim Dionysius, ult. cap.
|
|
|
3847 de Div. Nom., quod <i>non est multitudo non participans uno, sed
|
|
|
3848 quae sunt multa partibus, sunt unum toto; et quae sunt multa
|
|
|
3849 accidentibus, sunt unum subiecto; et quae sunt multa numero, sunt
|
|
|
3850 unum specie; et quae sunt speciebus multa, sunt unum genere; et
|
|
|
3851 quae sunt multa processibus, sunt unum principio</i>.</p>
|
|
|
3852 <p title="I q. 11 a. 1 ad 3"><a name="28656"><span class=
|
|
|
3853 "ref">[28656] Iª q. 11 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3854 dicendum quod ideo non est nugatio cum dicitur ens unum, quia unum
|
|
|
3855 addit aliquid secundum rationem supra ens.</p>
|
|
|
3856 <br />
|
|
|
3857 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
3858 <p title="I q. 11 a. 2 arg. 1"><a name="28657"><span class=
|
|
|
3859 "ref">[28657] Iª q. 11 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
3860 proceditur. Videtur quod unum et multa non opponantur. Nullum enim
|
|
|
3861 oppositum praedicatur de suo opposito. Sed omnis multitudo est
|
|
|
3862 quodammodo unum, ut ex praedictis patet. Ergo unum non opponitur
|
|
|
3863 multitudini.</p>
|
|
|
3864 <p title="I q. 11 a. 2 arg. 2"><a name="28658"><span class=
|
|
|
3865 "ref">[28658] Iª q. 11 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
3866 nullum oppositum constituitur ex suo opposito. Sed unum constituit
|
|
|
3867 multitudinem. Ergo non opponitur multitudini.</p>
|
|
|
3868 <p title="I q. 11 a. 2 arg. 3"><a name="28659"><span class=
|
|
|
3869 "ref">[28659] Iª q. 11 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, unum
|
|
|
3870 uni est oppositum. Sed multo opponitur paucum. Ergo non opponitur
|
|
|
3871 ei unum.</p>
|
|
|
3872 <p title="I q. 11 a. 2 arg. 4"><a name="28660"><span class=
|
|
|
3873 "ref">[28660] Iª q. 11 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, si
|
|
|
3874 unum opponitur multitudini, opponitur ei sicut indivisum diviso, et
|
|
|
3875 sic opponetur ei ut privatio habitui. Hoc autem videtur
|
|
|
3876 inconveniens, quia sequeretur quod unum sit posterius multitudine,
|
|
|
3877 et definiatur per eam; cum tamen multitudo definiatur per unum.
|
|
|
3878 Unde erit circulus in definitione, quod est inconveniens. Non ergo
|
|
|
3879 unum et multa sunt opposita.</p>
|
|
|
3880 <p title="I q. 11 a. 2 s. c."><a name="28661"><span class=
|
|
|
3881 "ref">[28661] Iª q. 11 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra,
|
|
|
3882 quorum rationes sunt oppositae, ipsa sunt opposita. Sed ratio unius
|
|
|
3883 consistit in indivisibilitate, ratio vero multitudinis divisionem
|
|
|
3884 continet. Ergo unum et multa sunt opposita.</p>
|
|
|
3885 <p title="I q. 11 a. 2 co."><a name="28662"><span class=
|
|
|
3886 "ref">[28662] Iª q. 11 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3887 quod unum opponitur multis, sed diversimode. Nam unum quod est
|
|
|
3888 principium numeri, opponitur multitudini quae est numerus, ut
|
|
|
3889 mensura mensurato, unum enim habet rationem primae mensurae, et
|
|
|
3890 numerus est multitudo mensurata per unum, ut patet ex X Metaphys.
|
|
|
3891 Unum vero quod convertitur cum ente, opponitur multitudini per
|
|
|
3892 modum privationis, ut indivisum diviso.</p>
|
|
|
3893 <p title="I q. 11 a. 2 ad 1"><a name="28663"><span class=
|
|
|
3894 "ref">[28663] Iª q. 11 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3895 dicendum quod nulla privatio tollit totaliter esse, quia privatio
|
|
|
3896 est negatio in subiecto, secundum philosophum. Sed tamen omnis
|
|
|
3897 privatio tollit aliquod esse. Et ideo in ente, ratione suae
|
|
|
3898 communitatis, accidit quod privatio entis fundatur in ente, quod
|
|
|
3899 non accidit in privationibus formarum specialium, ut visus vel
|
|
|
3900 albedinis, vel alicuius huiusmodi. Et sicut est de ente, ita est de
|
|
|
3901 uno et bono, quae convertuntur cum ente, nam privatio boni fundatur
|
|
|
3902 in aliquo bono, et similiter remotio unitatis fundatur in aliquo
|
|
|
3903 uno. Et exinde contingit quod multitudo est quoddam unum, et malum
|
|
|
3904 est quoddam bonum, et non ens est quoddam ens. Non tamen oppositum
|
|
|
3905 praedicatur de opposito, quia alterum horum est simpliciter, et
|
|
|
3906 alterum secundum quid. Quod enim secundum quid est ens, ut in
|
|
|
3907 potentia, est non ens simpliciter, idest actu, vel quod est ens
|
|
|
3908 simpliciter in genere substantiae, est non ens secundum quid,
|
|
|
3909 quantum ad aliquod esse accidentale. Similiter ergo quod est bonum
|
|
|
3910 secundum quid, est malum simpliciter; vel e converso. Et similiter
|
|
|
3911 quod est unum simpliciter, est multa secundum quid; et e
|
|
|
3912 converso.</p>
|
|
|
3913 <p title="I q. 11 a. 2 ad 2"><a name="28664"><span class=
|
|
|
3914 "ref">[28664] Iª q. 11 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
3915 dicendum quod duplex est totum, quoddam homogeneum, quod componitur
|
|
|
3916 ex similibus partibus; quoddam vero heterogeneum, quod componitur
|
|
|
3917 ex dissimilibus partibus. In quolibet autem toto homogeneo, totum
|
|
|
3918 constituitur ex partibus habentibus formam totius, sicut quaelibet
|
|
|
3919 pars aquae est aqua, et talis est constitutio continui ex suis
|
|
|
3920 partibus. In quolibet autem toto heterogeneo, quaelibet pars caret
|
|
|
3921 forma totius, nulla enim pars domus est domus, nec aliqua pars
|
|
|
3922 hominis est homo. Et tale totum est multitudo. Inquantum ergo pars
|
|
|
3923 eius non habet formam multitudinis, componitur multitudo ex
|
|
|
3924 unitatibus, sicut domus ex non domibus, non quod unitates
|
|
|
3925 constituant multitudinem secundum id quod habent de ratione
|
|
|
3926 indivisionis, prout opponuntur multitudini; sed secundum hoc quod
|
|
|
3927 habent de entitate, sicut et partes domus constituunt domum per hoc
|
|
|
3928 quod sunt quaedam corpora, non per hoc quod sunt non domus.</p>
|
|
|
3929 <p title="I q. 11 a. 2 ad 3"><a name="28665"><span class=
|
|
|
3930 "ref">[28665] Iª q. 11 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
3931 dicendum quod multum accipitur dupliciter. Uno modo, absolute, et
|
|
|
3932 sic opponitur uni. Alio modo, secundum quod importat excessum
|
|
|
3933 quendam, et sic opponitur pauco. Unde primo modo duo sunt multa;
|
|
|
3934 non autem secundo.</p>
|
|
|
3935 <p title="I q. 11 a. 2 ad 4"><a name="28666"><span class=
|
|
|
3936 "ref">[28666] Iª q. 11 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
3937 dicendum quod unum opponitur privative multis, inquantum in ratione
|
|
|
3938 multorum est quod sint divisa. Unde oportet quod divisio sit prius
|
|
|
3939 unitate, non simpliciter, sed secundum rationem nostrae
|
|
|
3940 apprehensionis. Apprehendimus enim simplicia per composita, unde
|
|
|
3941 definimus punctum, cuius pars non est, vel principium lineae. Sed
|
|
|
3942 multitudo, etiam secundum rationem, consequenter se habet ad unum,
|
|
|
3943 quia divisa non intelligimus habere rationem multitudinis, nisi per
|
|
|
3944 hoc quod utrique divisorum attribuimus unitatem. Unde unum ponitur
|
|
|
3945 in definitione multitudinis, non autem multitudo in definitione
|
|
|
3946 unius. Sed divisio cadit in intellectu ex ipsa negatione entis. Ita
|
|
|
3947 quod primo cadit in intellectu ens; secundo, quod hoc ens non est
|
|
|
3948 illud ens, et sic secundo apprehendimus divisionem; tertio, unum;
|
|
|
3949 quarto, multitudinem.</p>
|
|
|
3950 <br />
|
|
|
3951 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
3952 <p title="I q. 11 a. 3 arg. 1"><a name="28667"><span class=
|
|
|
3953 "ref">[28667] Iª q. 11 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
3954 proceditur. Videtur quod Deus non sit unus. Dicitur enim I ad Cor.
|
|
|
3955 VIII, <i>siquidem sunt dii multi et domini multi</i>.</p>
|
|
|
3956 <p title="I q. 11 a. 3 arg. 2"><a name="28668"><span class=
|
|
|
3957 "ref">[28668] Iª q. 11 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, unum
|
|
|
3958 quod est principium numeri, non potest praedicari de Deo, cum nulla
|
|
|
3959 quantitas de Deo praedicetur. Similiter nec unum quod convertitur
|
|
|
3960 cum ente, quia importat privationem, et omnis privatio imperfectio
|
|
|
3961 est, quae Deo non competit. Non est igitur dicendum quod Deus sit
|
|
|
3962 unus.</p>
|
|
|
3963 <p title="I q. 11 a. 3 s. c."><a name="28669"><span class=
|
|
|
3964 "ref">[28669] Iª q. 11 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
3965 quod dicitur Deut. VI, <i>audi, Israel, dominus Deus tuus unus
|
|
|
3966 est</i>.</p>
|
|
|
3967 <p title="I q. 11 a. 3 co."><a name="28670"><span class=
|
|
|
3968 "ref">[28670] Iª q. 11 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
3969 quod Deum esse unum, ex tribus demonstratur. Primo quidem ex eius
|
|
|
3970 simplicitate. Manifestum est enim quod illud unde aliquod singulare
|
|
|
3971 est hoc aliquid, nullo modo est multis communicabile. Illud enim
|
|
|
3972 unde Socrates est homo, multis communicari potest, sed id unde est
|
|
|
3973 hic homo, non potest communicari nisi uni tantum. Si ergo Socrates
|
|
|
3974 per id esset homo, per quod est hic homo, sicut non possunt esse
|
|
|
3975 plures Socrates, ita non possent esse plures homines. Hoc autem
|
|
|
3976 convenit Deo, nam ipse Deus est sua natura, ut supra ostensum est.
|
|
|
3977 Secundum igitur idem est Deus, et hic Deus. Impossibile est igitur
|
|
|
3978 esse plures deos.</p>
|
|
|
3979 <p>Secundo vero, ex infinitate eius perfectionis.
|
|
|
3980 Ostensum est enim supra quod Deus comprehendit in se totam
|
|
|
3981 perfectionem essendi. Si ergo essent plures dii, oporteret eos
|
|
|
3982 differre. Aliquid ergo conveniret uni, quod non alteri. Et si hoc
|
|
|
3983 esset privatio, non esset simpliciter perfectus, si autem hoc esset
|
|
|
3984 perfectio, alteri eorum deesset. Impossibile est ergo esse plures
|
|
|
3985 deos. Unde et antiqui philosophi, quasi ab ipsa coacti veritate,
|
|
|
3986 ponentes principium infinitum, posuerunt unum tantum principium.</p>
|
|
|
3987 <p>Tertio, ab unitate mundi. Omnia enim quae sunt, inveniuntur esse
|
|
|
3988 ordinata ad invicem, dum quaedam quibusdam deserviunt. Quae autem
|
|
|
3989 diversa sunt, in unum ordinem non convenirent, nisi ab aliquo uno
|
|
|
3990 ordinarentur. Melius enim multa reducuntur in unum ordinem per
|
|
|
3991 unum, quam per multa, quia per se unius unum est causa, et multa
|
|
|
3992 non sunt causa unius nisi per accidens, inquantum scilicet sunt
|
|
|
3993 aliquo modo unum. Cum igitur illud quod est primum, sit
|
|
|
3994 perfectissimum et per se, non per accidens, oportet quod primum
|
|
|
3995 reducens omnia in unum ordinem, sit unum tantum. Et hoc est
|
|
|
3996 Deus.</p>
|
|
|
3997 <p title="I q. 11 a. 3 ad 1"><a name="28671"><span class=
|
|
|
3998 "ref">[28671] Iª q. 11 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
3999 dicendum quod dicuntur dii multi secundum errorem quorundam qui
|
|
|
4000 multos deos colebant, existimantes planetas et alias stellas esse
|
|
|
4001 deos, vel etiam singulas partes mundi. Unde subdit, <i>nobis autem
|
|
|
4002 unus Deus,</i> et cetera.</p>
|
|
|
4003 <p title="I q. 11 a. 3 ad 2"><a name="28672"><span class=
|
|
|
4004 "ref">[28672] Iª q. 11 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4005 dicendum quod unum secundum quod est principium numeri, non
|
|
|
4006 praedicatur de Deo; sed solum de his quae habent esse in materia.
|
|
|
4007 Unum enim quod est principium numeri, est de genere mathematicorum;
|
|
|
4008 quae habent esse in materia, sed sunt secundum rationem a materia
|
|
|
4009 abstracta. Unum vero quod convertitur cum ente, est quoddam
|
|
|
4010 metaphysicum, quod secundum esse non dependet a materia. Et licet
|
|
|
4011 in Deo non sit aliqua privatio, tamen, secundum modum
|
|
|
4012 apprehensionis nostrae, non cognoscitur a nobis nisi per modum
|
|
|
4013 privationis et remotionis. Et sic nihil prohibet aliqua privative
|
|
|
4014 dicta de Deo praedicari; sicut quod est incorporeus, infinitus. Et
|
|
|
4015 similiter de Deo dicitur quod sit unus.</p>
|
|
|
4016 <br />
|
|
|
4017 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
4018 <p title="I q. 11 a. 4 arg. 1"><a name="28673"><span class=
|
|
|
4019 "ref">[28673] Iª q. 11 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
4020 proceditur. Videtur quod Deus non sit maxime unus. Unum enim
|
|
|
4021 dicitur secundum privationem divisionis. Sed privatio non recipit
|
|
|
4022 magis et minus. Ergo Deus non dicitur magis unus quam alia quae
|
|
|
4023 sunt unum.</p>
|
|
|
4024 <p title="I q. 11 a. 4 arg. 2"><a name="28674"><span class=
|
|
|
4025 "ref">[28674] Iª q. 11 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil
|
|
|
4026 videtur esse magis indivisibile quam id quod est indivisibile actu
|
|
|
4027 et potentia, cuiusmodi est punctus et unitas. Sed intantum dicitur
|
|
|
4028 aliquid magis unum, inquantum est indivisibile. Ergo Deus non est
|
|
|
4029 magis unum quam unitas et punctus.</p>
|
|
|
4030 <p title="I q. 11 a. 4 arg. 3"><a name="28675"><span class=
|
|
|
4031 "ref">[28675] Iª q. 11 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, quod
|
|
|
4032 est per essentiam bonum, est maxime bonum, ergo quod est per
|
|
|
4033 essentiam suam unum, est maxime unum. Sed omne ens est unum per
|
|
|
4034 suam essentiam, ut patet per philosophum in IV Metaphys. Ergo omne
|
|
|
4035 ens est maxime unum. Deus igitur non est magis unum quam alia
|
|
|
4036 entia.</p>
|
|
|
4037 <p title="I q. 11 a. 4 s. c."><a name="28676"><span class=
|
|
|
4038 "ref">[28676] Iª q. 11 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4039 quod dicit Bernardus, quod <i>inter omnia quae unum dicuntur, arcem
|
|
|
4040 tenet unitas divinae Trinitatis</i>.</p>
|
|
|
4041 <p title="I q. 11 a. 4 co."><a name="28677"><span class=
|
|
|
4042 "ref">[28677] Iª q. 11 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4043 quod, cum unum sit ens indivisum, ad hoc quod aliquid sit maxime
|
|
|
4044 unum, oportet quod sit et maxime ens et maxime indivisum. Utrumque
|
|
|
4045 autem competit Deo. Est enim maxime ens, inquantum est non habens
|
|
|
4046 aliquod esse determinatum per aliquam naturam cui adveniat, sed est
|
|
|
4047 ipsum esse subsistens, omnibus modis indeterminatum. Est autem
|
|
|
4048 maxime indivisum, inquantum neque dividitur actu neque potentia,
|
|
|
4049 secundum quemcunque modum divisionis, cum sit omnibus modis
|
|
|
4050 simplex, ut supra ostensum est. Unde manifestum est quod Deus est
|
|
|
4051 maxime unus.</p>
|
|
|
4052 <p title="I q. 11 a. 4 ad 1"><a name="28678"><span class=
|
|
|
4053 "ref">[28678] Iª q. 11 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4054 dicendum quod, licet privatio secundum se non recipiat magis et
|
|
|
4055 minus, tamen secundum quod eius oppositum recipit magis et minus,
|
|
|
4056 etiam ipsa privativa dicuntur secundum magis et minus. Secundum
|
|
|
4057 igitur quod aliquid est magis divisum vel divisibile, vel minus,
|
|
|
4058 vel nullo modo, secundum hoc aliquid dicitur magis et minus vel
|
|
|
4059 maxime unum.</p>
|
|
|
4060 <p title="I q. 11 a. 4 ad 2"><a name="28679"><span class=
|
|
|
4061 "ref">[28679] Iª q. 11 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4062 dicendum quod punctus et unitas quae est principium numeri, non
|
|
|
4063 sunt maxime entia, cum non habeant esse nisi in subiecto aliquo.
|
|
|
4064 Unde neutrum eorum est maxime unum. Sicut enim subiectum non est
|
|
|
4065 maxime unum, propter diversitatem accidentis et subiecti, ita nec
|
|
|
4066 accidens.</p>
|
|
|
4067 <p title="I q. 11 a. 4 ad 3"><a name="28680"><span class=
|
|
|
4068 "ref">[28680] Iª q. 11 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4069 dicendum quod, licet omne ens sit unum per suam substantiam, non
|
|
|
4070 tamen se habet aequaliter substantia cuiuslibet ad causandam
|
|
|
4071 unitatem, quia substantia quorundam est ex multis composita,
|
|
|
4072 quorundam vero non.</p>
|
|
|
4073 <br />
|
|
|
4074 <div class="D">Quaestio 12</div>
|
|
|
4075 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
4076 <p title="I q. 12 pr."><a name="28681"><span class="ref">[28681]
|
|
|
4077 Iª q. 12 pr.</span></a> Quia in superioribus consideravimus
|
|
|
4078 qualiter Deus sit secundum seipsum, restat considerandum qualiter
|
|
|
4079 sit in cognitione nostra, idest quomodo cognoscatur a creaturis. Et
|
|
|
4080 circa hoc quaeruntur tredecim. Primo, utrum aliquis intellectus
|
|
|
4081 creatus possit videre essentiam Dei. Secundo, utrum Dei essentia
|
|
|
4082 videatur ab intellectu per aliquam speciem creatam. Tertio, utrum
|
|
|
4083 oculo corporeo Dei essentia possit videri. Quarto, utrum aliqua
|
|
|
4084 substantia intellectualis creata ex suis naturalibus sufficiens sit
|
|
|
4085 videre Dei essentiam. Quinto, utrum intellectus creatus ad videndam
|
|
|
4086 Dei essentiam indigeat aliquo lumine creato. Sexto, utrum videntium
|
|
|
4087 essentiam Dei unus alio perfectius videat. Septimo, utrum aliquis
|
|
|
4088 intellectus creatus possit comprehendere Dei essentiam. Octavo,
|
|
|
4089 utrum intellectus creatus videns Dei essentiam, omnia in ipsa
|
|
|
4090 cognoscat. Nono, utrum ea quae ibi cognoscit, per aliquas
|
|
|
4091 similitudines cognoscat. Decimo, utrum simul cognoscat omnia quae
|
|
|
4092 in Deo videt. Undecimo, utrum in statu huius vitae possit aliquis
|
|
|
4093 homo essentiam Dei videre. Duodecimo, utrum per rationem naturalem
|
|
|
4094 Deum in hac vita possimus cognoscere. Tertiodecimo, utrum, supra
|
|
|
4095 cognitionem naturalis rationis, sit in praesenti vita aliqua
|
|
|
4096 cognitio Dei per gratiam.</p>
|
|
|
4097 <br />
|
|
|
4098 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
4099 <p title="I q. 12 a. 1 arg. 1"><a name="28682"><span class=
|
|
|
4100 "ref">[28682] Iª q. 12 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
4101 proceditur. Videtur quod nullus intellectus creatus possit Deum per
|
|
|
4102 essentiam videre. Chrysostomus enim, super Ioannem, exponens illud
|
|
|
4103 quod dicitur Ioan. I, <i>Deum nemo vidit unquam</i>, sic dicit,
|
|
|
4104 <i>ipsum quod est Deus, non solum prophetae, sed nec Angeli
|
|
|
4105 viderunt nec Archangeli, quod enim creabilis est naturae, qualiter
|
|
|
4106 videre poterit quod increabile est?</i> Dionysius etiam, I cap. de
|
|
|
4107 Div. Nom., loquens de Deo, dicit, <i>neque sensus est eius, neque
|
|
|
4108 phantasia, neque opinio, nec ratio, nec scientia</i>.</p>
|
|
|
4109 <p title="I q. 12 a. 1 arg. 2"><a name="28683"><span class=
|
|
|
4110 "ref">[28683] Iª q. 12 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
4111 infinitum, inquantum huiusmodi, est ignotum. Sed Deus est
|
|
|
4112 infinitus, ut supra ostensum est. Ergo secundum se est ignotus.</p>
|
|
|
4113 <p title="I q. 12 a. 1 arg. 3"><a name="28684"><span class=
|
|
|
4114 "ref">[28684] Iª q. 12 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
4115 intellectus creatus non est cognoscitivus nisi existentium, primum
|
|
|
4116 enim quod cadit in apprehensione intellectus, est ens. Sed Deus non
|
|
|
4117 est existens, sed supra existentia. Ut dicit Dionysius. Ergo non
|
|
|
4118 est intelligibilis; sed est supra omnem intellectum.</p>
|
|
|
4119 <p title="I q. 12 a. 1 arg. 4"><a name="28685"><span class=
|
|
|
4120 "ref">[28685] Iª q. 12 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
4121 cognoscentis ad cognitum oportet esse aliquam proportionem, cum
|
|
|
4122 cognitum sit perfectio cognoscentis. Sed nulla est proportio
|
|
|
4123 intellectus creati ad Deum, quia in infinitum distant. Ergo
|
|
|
4124 intellectus creatus non potest videre essentiam Dei.</p>
|
|
|
4125 <p title="I q. 12 a. 1 s. c."><a name="28686"><span class=
|
|
|
4126 "ref">[28686] Iª q. 12 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4127 quod dicitur I Ioan. III, <i>videbimus eum sicuti est</i>.</p>
|
|
|
4128 <p title="I q. 12 a. 1 co."><a name="28687"><span class=
|
|
|
4129 "ref">[28687] Iª q. 12 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4130 quod, cum unumquodque sit cognoscibile secundum quod est in actu,
|
|
|
4131 Deus, qui est actus purus absque omni permixtione potentiae,
|
|
|
4132 quantum in se est, maxime cognoscibilis est. Sed quod est maxime
|
|
|
4133 cognoscibile in se, alicui intellectui cognoscibile non est,
|
|
|
4134 propter excessum intelligibilis supra intellectum, sicut sol, qui
|
|
|
4135 est maxime visibilis, videri non potest a vespertilione, propter
|
|
|
4136 excessum luminis. Hoc igitur attendentes, quidam posuerunt quod
|
|
|
4137 nullus intellectus creatus essentiam Dei videre potest. Sed hoc
|
|
|
4138 inconvenienter dicitur. Cum enim ultima hominis beatitudo in
|
|
|
4139 altissima eius operatione consistat, quae est operatio intellectus,
|
|
|
4140 si nunquam essentiam Dei videre potest intellectus creatus, vel
|
|
|
4141 nunquam beatitudinem obtinebit, vel in alio eius beatitudo
|
|
|
4142 consistet quam in Deo. Quod est alienum a fide. In ipso enim est
|
|
|
4143 ultima perfectio rationalis creaturae, quia est ei principium
|
|
|
4144 essendi, intantum enim unumquodque perfectum est, inquantum ad suum
|
|
|
4145 principium attingit. Similiter etiam est praeter rationem. Inest
|
|
|
4146 enim homini naturale desiderium cognoscendi causam, cum intuetur
|
|
|
4147 effectum; et ex hoc admiratio in hominibus consurgit. Si igitur
|
|
|
4148 intellectus rationalis creaturae pertingere non possit ad primam
|
|
|
4149 causam rerum, remanebit inane desiderium naturae. Unde simpliciter
|
|
|
4150 concedendum est quod beati Dei essentiam videant.</p>
|
|
|
4151 <p title="I q. 12 a. 1 ad 1"><a name="28688"><span class=
|
|
|
4152 "ref">[28688] Iª q. 12 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4153 dicendum quod utraque auctoritas loquitur de visione
|
|
|
4154 comprehensionis. Unde praemittit Dionysius immediate ante verba
|
|
|
4155 proposita, dicens, <i>omnibus ipse est universaliter
|
|
|
4156 incomprehensibilis, et nec sensus est</i>, et cetera. Et
|
|
|
4157 Chrysostomus parum post verba praedicta subdit, <i>visionem hic
|
|
|
4158 dicit certissimam patris considerationem et comprehensionem, tantam
|
|
|
4159 quantam pater habet de filio</i>.</p>
|
|
|
4160 <p title="I q. 12 a. 1 ad 2"><a name="28689"><span class=
|
|
|
4161 "ref">[28689] Iª q. 12 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4162 dicendum quod infinitum quod se tenet ex parte materiae non
|
|
|
4163 perfectae per formam, ignotum est secundum se, quia omnis cognitio
|
|
|
4164 est per formam. Sed infinitum quod se tenet ex parte formae non
|
|
|
4165 limitatae per materiam, est secundum se maxime notum. Sic autem
|
|
|
4166 Deus est infinitus, et non primo modo, ut ex superioribus
|
|
|
4167 patet.</p>
|
|
|
4168 <p title="I q. 12 a. 1 ad 3"><a name="28690"><span class=
|
|
|
4169 "ref">[28690] Iª q. 12 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4170 dicendum quod Deus non sic dicitur non existens, quasi nullo modo
|
|
|
4171 sit existens, sed quia est supra omne existens, inquantum est suum
|
|
|
4172 esse. Unde ex hoc non sequitur quod nullo modo possit cognosci, sed
|
|
|
4173 quod omnem cognitionem excedat, quod est ipsum non comprehendi.</p>
|
|
|
4174 <p title="I q. 12 a. 1 ad 4"><a name="28691"><span class=
|
|
|
4175 "ref">[28691] Iª q. 12 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
4176 dicendum quod proportio dicitur dupliciter. Uno modo, certa
|
|
|
4177 habitudo unius quantitatis ad alteram; secundum quod duplum,
|
|
|
4178 triplum et aequale sunt species proportionis. Alio modo, quaelibet
|
|
|
4179 habitudo unius ad alterum proportio dicitur. Et sic potest esse
|
|
|
4180 proportio creaturae ad Deum, inquantum se habet ad ipsum ut
|
|
|
4181 effectus ad causam, et ut potentia ad actum. Et secundum hoc,
|
|
|
4182 intellectus creatus proportionatus esse potest ad cognoscendum
|
|
|
4183 Deum.</p>
|
|
|
4184 <br />
|
|
|
4185 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
4186 <p title="I q. 12 a. 2 arg. 1"><a name="28692"><span class=
|
|
|
4187 "ref">[28692] Iª q. 12 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
4188 proceditur. Videtur quod essentia Dei ab intellectu creato per
|
|
|
4189 aliquam similitudinem videatur. Dicitur enim I Ioan. III, <i>scimus
|
|
|
4190 quoniam, cum apparuerit, similes ei erimus, et videbimus eum sicuti
|
|
|
4191 est</i>.</p>
|
|
|
4192 <p title="I q. 12 a. 2 arg. 2"><a name="28693"><span class=
|
|
|
4193 "ref">[28693] Iª q. 12 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
4194 Augustinus dicit, IX de Trin., <i>cum Deum novimus, fit aliqua Dei
|
|
|
4195 similitudo in nobis</i>.</p>
|
|
|
4196 <p title="I q. 12 a. 2 arg. 3"><a name="28694"><span class=
|
|
|
4197 "ref">[28694] Iª q. 12 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
4198 intellectus in actu est intelligibile in actu, sicut sensus in actu
|
|
|
4199 est sensibile in actu. Hoc autem non est nisi inquantum informatur
|
|
|
4200 sensus similitudine rei sensibilis, et intellectus similitudine rei
|
|
|
4201 intellectae. Ergo, si Deus ab intellectu creato videtur in actu,
|
|
|
4202 oportet quod per aliquam similitudinem videatur.</p>
|
|
|
4203 <p title="I q. 12 a. 2 s. c."><a name="28695"><span class=
|
|
|
4204 "ref">[28695] Iª q. 12 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4205 quod dicit Augustinus, XV de Trin., quod cum apostolus dicit
|
|
|
4206 <i>videmus nunc per speculum et in aenigmate, speculi et aenigmatis
|
|
|
4207 nomine, quaecumque similitudines ab ipso significatae intelligi
|
|
|
4208 possunt, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum</i>. Sed
|
|
|
4209 videre Deum per essentiam non est visio aenigmatica vel specularis,
|
|
|
4210 sed contra eam dividitur. Ergo divina essentia non videtur per
|
|
|
4211 similitudines.</p>
|
|
|
4212 <p title="I q. 12 a. 2 co."><a name="28696"><span class=
|
|
|
4213 "ref">[28696] Iª q. 12 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4214 quod ad visionem, tam sensibilem quam intellectualem, duo
|
|
|
4215 requiruntur, scilicet virtus visiva, et unio rei visae cum visu,
|
|
|
4216 non enim fit visio in actu, nisi per hoc quod res visa quodammodo
|
|
|
4217 est in vidente. Et in rebus quidem corporalibus, apparet quod res
|
|
|
4218 visa non potest esse in vidente per suam essentiam, sed solum per
|
|
|
4219 suam similitudinem, sicut similitudo lapidis est in oculo, per quam
|
|
|
4220 fit visio in actu, non autem ipsa substantia lapidis. Si autem
|
|
|
4221 esset una et eadem res, quae esset principium visivae virtutis, et
|
|
|
4222 quae esset res visa, oporteret videntem ab illa re et virtutem
|
|
|
4223 visivam habere, et formam per quam videret. Manifestum est autem
|
|
|
4224 quod Deus et est auctor intellectivae virtutis, et ab intellectu
|
|
|
4225 videri potest. Et cum ipsa intellectiva virtus creaturae non sit
|
|
|
4226 Dei essentia, relinquitur quod sit aliqua participata similitudo
|
|
|
4227 ipsius, qui est primus intellectus. Unde et virtus intellectualis
|
|
|
4228 creaturae lumen quoddam intelligibile dicitur, quasi a prima luce
|
|
|
4229 derivatum, sive hoc intelligatur de virtute naturali, sive de
|
|
|
4230 aliqua perfectione superaddita gratiae vel gloriae. Requiritur ergo
|
|
|
4231 ad videndum Deum aliqua Dei similitudo ex parte visivae potentiae,
|
|
|
4232 qua scilicet intellectus sit efficax ad videndum Deum. Sed ex parte
|
|
|
4233 visae rei, quam necesse est aliquo modo uniri videnti per nullam
|
|
|
4234 similitudinem creatam Dei essentia videri potest. Primo quidem,
|
|
|
4235 quia, sicut dicit Dionysius, I cap. de Div. Nom., per similitudines
|
|
|
4236 inferioris ordinis rerum nullo modo superiora possunt cognosci,
|
|
|
4237 sicut per speciem corporis non potest cognosci essentia rei
|
|
|
4238 incorporeae. Multo igitur minus per speciem creatam quamcumque
|
|
|
4239 potest essentia Dei videri. Secundo, quia essentia Dei est ipsum
|
|
|
4240 esse eius, ut supra ostensum est, quod nulli formae creatae
|
|
|
4241 competere potest. Non potest igitur aliqua forma creata esse
|
|
|
4242 similitudo repraesentans videnti Dei essentiam. Tertio, quia divina
|
|
|
4243 essentia est aliquod incircumscriptum, continens in se
|
|
|
4244 supereminenter quidquid potest significari vel intelligi ab
|
|
|
4245 intellectu creato. Et hoc nullo modo per aliquam speciem creatam
|
|
|
4246 repraesentari potest, quia omnis forma creata est determinata
|
|
|
4247 secundum aliquam rationem vel sapientiae, vel virtutis, vel ipsius
|
|
|
4248 esse, vel alicuius huiusmodi. Unde dicere Deum per similitudinem
|
|
|
4249 videri, est dicere divinam essentiam non videri, quod est erroneum.
|
|
|
4250 Dicendum ergo quod ad videndum Dei essentiam requiritur aliqua
|
|
|
4251 similitudo ex parte visivae potentiae, scilicet lumen gloriae,
|
|
|
4252 confortans intellectum ad videndum Deum, de quo dicitur in Psalmo,
|
|
|
4253 <i>in lumine tuo videbimus lumen</i>. Non autem per aliquam
|
|
|
4254 similitudinem creatam Dei essentia videri potest, quae ipsam
|
|
|
4255 divinam essentiam repraesentet ut in se est.</p>
|
|
|
4256 <p title="I q. 12 a. 2 ad 1"><a name="28697"><span class=
|
|
|
4257 "ref">[28697] Iª q. 12 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4258 dicendum quod auctoritas illa loquitur de similitudine quae est per
|
|
|
4259 participationem luminis gloriae.</p>
|
|
|
4260 <p title="I q. 12 a. 2 ad 2"><a name="28698"><span class=
|
|
|
4261 "ref">[28698] Iª q. 12 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4262 dicendum quod Augustinus ibi loquitur de cognitione Dei quae
|
|
|
4263 habetur in via.</p>
|
|
|
4264 <p title="I q. 12 a. 2 ad 3"><a name="28699"><span class=
|
|
|
4265 "ref">[28699] Iª q. 12 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4266 dicendum quod divina essentia est ipsum esse. Unde, sicut aliae
|
|
|
4267 formae intelligibiles quae non sunt suum esse, uniuntur intellectui
|
|
|
4268 secundum aliquod esse quo informant ipsum intellectum et faciunt
|
|
|
4269 ipsum in actu; ita divina essentia unitur intellectui creato ut
|
|
|
4270 intellectum in actu, per seipsam faciens intellectum in actu.</p>
|
|
|
4271 <br />
|
|
|
4272 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
4273 <p title="I q. 12 a. 3 arg. 1"><a name="28700"><span class=
|
|
|
4274 "ref">[28700] Iª q. 12 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
4275 proceditur. Videtur quod essentia Dei videri possit oculo
|
|
|
4276 corporali. Dicitur enim Iob XIX, <i>in carne mea videbo Deum,</i>
|
|
|
4277 etc.; et XLII, <i>auditu auris audivi te, nunc autem oculus meus
|
|
|
4278 videt te</i>.</p>
|
|
|
4279 <p title="I q. 12 a. 3 arg. 2"><a name="28701"><span class=
|
|
|
4280 "ref">[28701] Iª q. 12 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
4281 Augustinus dicit, ultimo de civitate Dei, cap. XXIX, <i>vis itaque
|
|
|
4282 praepollentior oculorum erit illorum</i> (scilicet glorificatorum),
|
|
|
4283 <i>non ut acutius videant quam quidam perhibentur videre serpentes
|
|
|
4284 vel aquilae (quantalibet enim acrimonia cernendi eadem animalia
|
|
|
4285 vigeant, nihil aliud possunt videre quam corpora), sed ut videant
|
|
|
4286 et incorporalia</i>. Quicumque autem potest videre incorporalia,
|
|
|
4287 potest elevari ad videndum Deum. Ergo oculus glorificatus potest
|
|
|
4288 videre Deum.</p>
|
|
|
4289 <p title="I q. 12 a. 3 arg. 3"><a name="28702"><span class=
|
|
|
4290 "ref">[28702] Iª q. 12 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus
|
|
|
4291 potest videri ab homine visione imaginaria, dicitur enim Isaiae VI,
|
|
|
4292 <i>vidi dominum sedentem super solium,</i> et cetera. Sed visio
|
|
|
4293 imaginaria a sensu originem habet, <i>phantasia enim est motus
|
|
|
4294 factus a sensu secundum actum</i>, ut dicitur in III de anima. Ergo
|
|
|
4295 Deus sensibili visione videri potest.</p>
|
|
|
4296 <p title="I q. 12 a. 3 s. c."><a name="28703"><span class=
|
|
|
4297 "ref">[28703] Iª q. 12 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4298 quod dicit Augustinus, in libro de videndo Deum ad Paulinam,
|
|
|
4299 <i>Deum nemo vidit unquam, vel in hac vita, sicut ipse est; vel in
|
|
|
4300 Angelorum vita, sicut visibilia ista quae corporali visione
|
|
|
4301 cernuntur</i>.</p>
|
|
|
4302 <p title="I q. 12 a. 3 co."><a name="28704"><span class=
|
|
|
4303 "ref">[28704] Iª q. 12 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4304 quod impossibile est Deum videri sensu visus, vel quocumque alio
|
|
|
4305 sensu aut potentia sensitivae partis. Omnis enim potentia huiusmodi
|
|
|
4306 est actus corporalis organi, ut infra dicetur. Actus autem
|
|
|
4307 proportionatur ei cuius est actus. Unde nulla huiusmodi potentia
|
|
|
4308 potest se extendere ultra corporalia. Deus autem incorporeus est,
|
|
|
4309 ut supra ostensum est. Unde nec sensu nec imaginatione videri
|
|
|
4310 potest, sed solo intellectu.</p>
|
|
|
4311 <p title="I q. 12 a. 3 ad 1"><a name="28705"><span class=
|
|
|
4312 "ref">[28705] Iª q. 12 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4313 dicendum quod, cum dicitur <i>in carne mea videbo Deum, salvatorem
|
|
|
4314 meum</i>, non intelligitur quod oculo carnis sit Deum visurus, sed
|
|
|
4315 quod in carne existens, post resurrectionem, visurus sit Deum.
|
|
|
4316 Similiter quod dicitur, <i>nunc oculus meus videt te</i>,
|
|
|
4317 intelligitur de oculo mentis, sicut Ephes. I dicit apostolus,
|
|
|
4318 <i>det vobis spiritum sapientiae in agnitione eius, illuminatos
|
|
|
4319 oculos cordis vestri</i>.</p>
|
|
|
4320 <p title="I q. 12 a. 3 ad 2"><a name="28706"><span class=
|
|
|
4321 "ref">[28706] Iª q. 12 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4322 dicendum quod Augustinus loquitur inquirendo in verbis illis, et
|
|
|
4323 sub conditione. Quod patet ex hoc quod praemittitur, longe itaque
|
|
|
4324 potentiae alterius erunt (scilicet oculi glorificati), si per eos
|
|
|
4325 videbitur incorporea illa natura. Sed postmodum hoc determinat,
|
|
|
4326 dicens, <i>valde credibile est sic nos visuros mundana tunc corpora
|
|
|
4327 caeli novi et terrae novae, ut Deum ubique praesentem, et universa
|
|
|
4328 etiam corporalia gubernantem, clarissima perspicuitate videamus;
|
|
|
4329 non sicut nunc invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta
|
|
|
4330 conspiciuntur; sed sicut homines, inter quos viventes motusque
|
|
|
4331 vitales exerentes vivimus, mox ut aspicimus, non credimus vivere,
|
|
|
4332 sed videmus</i>. Ex quo patet quod hoc modo intelligit oculos
|
|
|
4333 glorificatos Deum visuros, sicut nunc oculi nostri vident alicuius
|
|
|
4334 vitam. Vita autem non videtur oculo corporali, sicut per se
|
|
|
4335 visibile, sed sicut sensibile per accidens, quod quidem a sensu non
|
|
|
4336 cognoscitur, sed statim cum sensu ab aliqua alia virtute
|
|
|
4337 cognoscitiva. Quod autem statim, visis corporibus, divina
|
|
|
4338 praesentia ex eis cognoscatur per intellectum, ex duobus contingit,
|
|
|
4339 scilicet ex perspicacitate intellectus; et ex refulgentia divinae
|
|
|
4340 claritatis in corporibus innovatis.</p>
|
|
|
4341 <p title="I q. 12 a. 3 ad 3"><a name="28707"><span class=
|
|
|
4342 "ref">[28707] Iª q. 12 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4343 dicendum quod in visione imaginaria non videtur Dei essentia, sed
|
|
|
4344 aliqua forma in imaginatione formatur, repraesentans Deum secundum
|
|
|
4345 aliquem modum similitudinis, prout in Scripturis divinis divina per
|
|
|
4346 res sensibiles metaphorice describuntur.</p>
|
|
|
4347 <br />
|
|
|
4348 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
4349 <p title="I q. 12 a. 4 arg. 1"><a name="28708"><span class=
|
|
|
4350 "ref">[28708] Iª q. 12 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
4351 proceditur. Videtur quod aliquis intellectus creatus per sua
|
|
|
4352 naturalia divinam essentiam videre possit. Dicit enim Dionysius,
|
|
|
4353 cap. IV de Div. Nom., quod Angelus est speculum purum, clarissimum,
|
|
|
4354 <i>suscipiens totam, si fas est dicere, pulchritudinem Dei</i>. Sed
|
|
|
4355 unumquodque videtur dum videtur eius speculum. Cum igitur Angelus
|
|
|
4356 per sua naturalia intelligat seipsum, videtur quod etiam per sua
|
|
|
4357 naturalia intelligat divinam essentiam.</p>
|
|
|
4358 <p title="I q. 12 a. 4 arg. 2"><a name="28709"><span class=
|
|
|
4359 "ref">[28709] Iª q. 12 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, illud
|
|
|
4360 quod est maxime visibile, fit minus visibile nobis propter defectum
|
|
|
4361 nostri visus, vel corporalis vel intellectualis. Sed intellectus
|
|
|
4362 Angeli non patitur aliquem defectum. Cum ergo Deus secundum se sit
|
|
|
4363 maxime intelligibilis, videtur quod ab Angelo sit maxime
|
|
|
4364 intelligibilis. Si igitur alia intelligibilia per sua naturalia
|
|
|
4365 intelligere potest, multo magis Deum.</p>
|
|
|
4366 <p title="I q. 12 a. 4 arg. 3"><a name="28710"><span class=
|
|
|
4367 "ref">[28710] Iª q. 12 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
4368 sensus corporeus non potest elevari ad intelligendam substantiam
|
|
|
4369 incorpoream, quia est supra eius naturam. Si igitur videre Deum per
|
|
|
4370 essentiam sit supra naturam cuiuslibet intellectus creati, videtur
|
|
|
4371 quod nullus intellectus creatus ad videndum Dei essentiam
|
|
|
4372 pertingere possit, quod est erroneum, ut ex supradictis patet.
|
|
|
4373 Videtur ergo quod intellectui creato sit naturale divinam essentiam
|
|
|
4374 videre.</p>
|
|
|
4375 <p title="I q. 12 a. 4 s. c."><a name="28711"><span class=
|
|
|
4376 "ref">[28711] Iª q. 12 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4377 quod dicitur Rom. VI, <i>gratia Dei vita aeterna</i>. Sed vita
|
|
|
4378 aeterna consistit in visione divinae essentiae, secundum illud
|
|
|
4379 Ioan. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum verum
|
|
|
4380 Deum,</i> et cetera. Ergo videre Dei essentiam convenit intellectui
|
|
|
4381 creato per gratiam, et non per naturam.</p>
|
|
|
4382 <p title="I q. 12 a. 4 co."><a name="28712"><span class=
|
|
|
4383 "ref">[28712] Iª q. 12 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4384 quod impossibile est quod aliquis intellectus creatus per sua
|
|
|
4385 naturalia essentiam Dei videat. Cognitio enim contingit secundum
|
|
|
4386 quod cognitum est in cognoscente. Cognitum autem est in cognoscente
|
|
|
4387 secundum modum cognoscentis. Unde cuiuslibet cognoscentis cognitio
|
|
|
4388 est secundum modum suae naturae. Si igitur modus essendi alicuius
|
|
|
4389 rei cognitae excedat modum naturae cognoscentis, oportet quod
|
|
|
4390 cognitio illius rei sit supra naturam illius cognoscentis. Est
|
|
|
4391 autem multiplex modus essendi rerum. Quaedam enim sunt, quorum
|
|
|
4392 natura non habet esse nisi in hac materia individuali, et huiusmodi
|
|
|
4393 sunt omnia corporalia. Quaedam vero sunt, quorum naturae sunt per
|
|
|
4394 se subsistentes, non in materia aliqua, quae tamen non sunt suum
|
|
|
4395 esse, sed sunt esse habentes, et huiusmodi sunt substantiae
|
|
|
4396 incorporeae, quas Angelos dicimus. Solius autem Dei proprius modus
|
|
|
4397 essendi est, ut sit suum esse subsistens. Ea igitur quae non habent
|
|
|
4398 esse nisi in materia individuali, cognoscere est nobis connaturale,
|
|
|
4399 eo quod anima nostra, per quam cognoscimus, est forma alicuius
|
|
|
4400 materiae. Quae tamen habet duas virtutes cognoscitivas. Unam, quae
|
|
|
4401 est actus alicuius corporei organi. Et huic connaturale est
|
|
|
4402 cognoscere res secundum quod sunt in materia individuali, unde
|
|
|
4403 sensus non cognoscit nisi singularia. Alia vero virtus cognoscitiva
|
|
|
4404 eius est intellectus, qui non est actus alicuius organi corporalis.
|
|
|
4405 Unde per intellectum connaturale est nobis cognoscere naturas, quae
|
|
|
4406 quidem non habent esse nisi in materia individuali; non tamen
|
|
|
4407 secundum quod sunt in materia individuali, sed secundum quod
|
|
|
4408 abstrahuntur ab ea per considerationem intellectus. Unde secundum
|
|
|
4409 intellectum possumus cognoscere huiusmodi res in universali, quod
|
|
|
4410 est supra facultatem sensus. Intellectui autem angelico connaturale
|
|
|
4411 est cognoscere naturas non in materia existentes. Quod est supra
|
|
|
4412 naturalem facultatem intellectus animae humanae, secundum statum
|
|
|
4413 praesentis vitae, quo corpori unitur. Relinquitur ergo quod
|
|
|
4414 cognoscere ipsum esse subsistens, sit connaturale soli intellectui
|
|
|
4415 divino, et quod sit supra facultatem naturalem cuiuslibet
|
|
|
4416 intellectus creati, quia nulla creatura est suum esse, sed habet
|
|
|
4417 esse participatum. Non igitur potest intellectus creatus Deum per
|
|
|
4418 essentiam videre, nisi inquantum Deus per suam gratiam se
|
|
|
4419 intellectui creato coniungit, ut intelligibile ab ipso.</p>
|
|
|
4420 <p title="I q. 12 a. 4 ad 1"><a name="28713"><span class=
|
|
|
4421 "ref">[28713] Iª q. 12 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4422 dicendum quod iste modus cognoscendi Deum, est Angelo connaturalis,
|
|
|
4423 ut scilicet cognoscat eum per similitudinem eius in ipso Angelo
|
|
|
4424 refulgentem. Sed cognoscere Deum per aliquam similitudinem creatam,
|
|
|
4425 non est cognoscere essentiam Dei, ut supra ostensum est. Unde non
|
|
|
4426 sequitur quod Angelus per sua naturalia possit cognoscere essentiam
|
|
|
4427 Dei.</p>
|
|
|
4428 <p title="I q. 12 a. 4 ad 2"><a name="28714"><span class=
|
|
|
4429 "ref">[28714] Iª q. 12 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4430 dicendum quod intellectus Angeli non habet defectum, si defectus
|
|
|
4431 accipiatur privative, ut scilicet careat eo quod habere debet. Si
|
|
|
4432 vero accipiatur negative, sic quaelibet creatura invenitur
|
|
|
4433 deficiens, Deo comparata, dum non habet illam excellentiam quae
|
|
|
4434 invenitur in Deo.</p>
|
|
|
4435 <p title="I q. 12 a. 4 ad 3"><a name="28715"><span class=
|
|
|
4436 "ref">[28715] Iª q. 12 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4437 dicendum quod sensus visus, quia omnino materialis est, nullo modo
|
|
|
4438 elevari potest ad aliquid immateriale. Sed intellectus noster vel
|
|
|
4439 angelicus, quia secundum naturam a materia aliqualiter elevatus
|
|
|
4440 est, potest ultra suam naturam per gratiam ad aliquid altius
|
|
|
4441 elevari. Et huius signum est, quia visus nullo modo potest in
|
|
|
4442 abstractione cognoscere id quod in concretione cognoscit, nullo
|
|
|
4443 enim modo potest percipere naturam, nisi ut hanc. Sed intellectus
|
|
|
4444 noster potest in abstractione considerare quod in concretione
|
|
|
4445 cognoscit. Etsi enim cognoscat res habentes formam in materia,
|
|
|
4446 tamen resolvit compositum in utrumque, et considerat ipsam formam
|
|
|
4447 per se. Et similiter intellectus Angeli, licet connaturale sit ei
|
|
|
4448 cognoscere esse concretum in aliqua natura, tamen potest ipsum esse
|
|
|
4449 secernere per intellectum, dum cognoscit quod aliud est ipse, et
|
|
|
4450 aliud est suum esse. Et ideo, cum intellectus creatus per suam
|
|
|
4451 naturam natus sit apprehendere formam concretam et esse concretum
|
|
|
4452 in abstractione, per modum resolutionis cuiusdam, potest per
|
|
|
4453 gratiam elevari ut cognoscat substantiam separatam subsistentem, et
|
|
|
4454 esse separatum subsistens.</p>
|
|
|
4455 <br />
|
|
|
4456 <div class="E">Articulus 5</div>
|
|
|
4457 <p title="I q. 12 a. 5 arg. 1"><a name="28716"><span class=
|
|
|
4458 "ref">[28716] Iª q. 12 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
|
|
|
4459 proceditur. Videtur quod intellectus creatus ad videndum essentiam
|
|
|
4460 Dei aliquo lumine creato non indigeat. Illud enim quod est per se
|
|
|
4461 lucidum in rebus sensibilibus, alio lumine non indiget ut videatur,
|
|
|
4462 ergo nec in intelligibilibus. Sed Deus est lux intelligibilis. Ergo
|
|
|
4463 non videtur per aliquod lumen creatum.</p>
|
|
|
4464 <p title="I q. 12 a. 5 arg. 2"><a name="28717"><span class=
|
|
|
4465 "ref">[28717] Iª q. 12 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, cum
|
|
|
4466 Deus videtur per medium, non videtur per suam essentiam. Sed cum
|
|
|
4467 videtur per aliquod lumen creatum, videtur per medium. Ergo non
|
|
|
4468 videtur per suam essentiam.</p>
|
|
|
4469 <p title="I q. 12 a. 5 arg. 3"><a name="28718"><span class=
|
|
|
4470 "ref">[28718] Iª q. 12 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, illud
|
|
|
4471 quod est creatum, nihil prohibet alicui creaturae esse naturale. Si
|
|
|
4472 ergo per aliquod lumen creatum Dei essentia videtur, poterit illud
|
|
|
4473 lumen esse naturale alicui creaturae. Et ita illa creatura non
|
|
|
4474 indigebit aliquo alio lumine ad videndum Deum, quod est
|
|
|
4475 impossibile. Non est ergo necessarium quod omnis creatura ad
|
|
|
4476 videndum Dei essentiam lumen superadditum requirat.</p>
|
|
|
4477 <p title="I q. 12 a. 5 s. c."><a name="28719"><span class=
|
|
|
4478 "ref">[28719] Iª q. 12 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4479 quod dicitur in Psalmo, <i>in lumine tuo videbimus lumen</i>.</p>
|
|
|
4480 <p title="I q. 12 a. 5 co."><a name="28720"><span class=
|
|
|
4481 "ref">[28720] Iª q. 12 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4482 quod omne quod elevatur ad aliquid quod excedit suam naturam,
|
|
|
4483 oportet quod disponatur aliqua dispositione quae sit supra suam
|
|
|
4484 naturam, sicut, si aer debeat accipere formam ignis, oportet quod
|
|
|
4485 disponatur aliqua dispositione ad talem formam. Cum autem aliquis
|
|
|
4486 intellectus creatus videt Deum per essentiam, ipsa essentia Dei fit
|
|
|
4487 forma intelligibilis intellectus. Unde oportet quod aliqua
|
|
|
4488 dispositio supernaturalis ei superaddatur, ad hoc quod elevetur in
|
|
|
4489 tantam sublimitatem. Cum igitur virtus naturalis intellectus creati
|
|
|
4490 non sufficiat ad Dei essentiam videndam, ut ostensum est, oportet
|
|
|
4491 quod ex divina gratia superaccrescat ei virtus intelligendi. Et hoc
|
|
|
4492 augmentum virtutis intellectivae illuminationem intellectus
|
|
|
4493 vocamus; sicut et ipsum intelligibile vocatur lumen vel lux. Et
|
|
|
4494 istud est lumen de quo dicitur Apoc. XXI, <i>quod claritas Dei
|
|
|
4495 illuminabit eam</i>, scilicet societatem beatorum Deum videntium.
|
|
|
4496 Et secundum hoc lumen efficiuntur deiformes, idest Deo similes;
|
|
|
4497 secundum illud I Ioan. III, <i>cum apparuerit, similes ei erimus,
|
|
|
4498 et videbimus eum sicuti est</i>.</p>
|
|
|
4499 <p title="I q. 12 a. 5 ad 1"><a name="28721"><span class=
|
|
|
4500 "ref">[28721] Iª q. 12 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4501 dicendum quod lumen creatum est necessarium ad videndum Dei
|
|
|
4502 essentiam, non quod per hoc lumen Dei essentia intelligibilis fiat,
|
|
|
4503 quae secundum se intelligibilis est, sed ad hoc quod intellectus
|
|
|
4504 fiat potens ad intelligendum, per modum quo potentia fit potentior
|
|
|
4505 ad operandum per habitum, sicut etiam et lumen corporale
|
|
|
4506 necessarium est in visu exteriori, inquantum facit medium
|
|
|
4507 transparens in actu, ut possit moveri a colore.</p>
|
|
|
4508 <p title="I q. 12 a. 5 ad 2"><a name="28722"><span class=
|
|
|
4509 "ref">[28722] Iª q. 12 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4510 dicendum quod lumen istud non requiritur ad videndum Dei essentiam
|
|
|
4511 quasi similitudo in qua Deus videatur, sed quasi perfectio quaedam
|
|
|
4512 intellectus, confortans ipsum ad videndum Deum. Et ideo potest dici
|
|
|
4513 quod non est medium in quo Deus videatur, sed sub quo videtur. Et
|
|
|
4514 hoc non tollit immediatam visionem Dei.</p>
|
|
|
4515 <p title="I q. 12 a. 5 ad 3"><a name="28723"><span class=
|
|
|
4516 "ref">[28723] Iª q. 12 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4517 dicendum quod dispositio ad formam ignis non potest esse naturalis
|
|
|
4518 nisi habenti formam ignis. Unde lumen gloriae non potest esse
|
|
|
4519 naturale creaturae, nisi creatura esset naturae divinae, quod est
|
|
|
4520 impossibile. Per hoc enim lumen fit creatura rationalis deiformis,
|
|
|
4521 ut dictum est.</p>
|
|
|
4522 <br />
|
|
|
4523 <div class="E">Articulus 6</div>
|
|
|
4524 <p title="I q. 12 a. 6 arg. 1"><a name="28724"><span class=
|
|
|
4525 "ref">[28724] Iª q. 12 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
|
|
|
4526 proceditur. Videtur quod videntium essentiam Dei unus alio
|
|
|
4527 perfectius non videat. Dicitur enim I Ioan. III, <i>videbimus eum
|
|
|
4528 sicuti est</i>. Sed ipse uno modo est. Ergo uno modo videbitur ab
|
|
|
4529 omnibus. Non ergo perfectius et minus perfecte.</p>
|
|
|
4530 <p title="I q. 12 a. 6 arg. 2"><a name="28725"><span class=
|
|
|
4531 "ref">[28725] Iª q. 12 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
4532 Augustinus dicit, in libro octoginta trium qq., quod unam rem non
|
|
|
4533 potest unus alio plus intelligere. Sed omnes videntes Deum per
|
|
|
4534 essentiam, intelligunt Dei essentiam, intellectu enim videtur Deus,
|
|
|
4535 non sensu, ut supra habitum est. Ergo videntium divinam essentiam
|
|
|
4536 unus alio non clarius videt.</p>
|
|
|
4537 <p title="I q. 12 a. 6 arg. 3"><a name="28726"><span class=
|
|
|
4538 "ref">[28726] Iª q. 12 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, quod
|
|
|
4539 aliquid altero perfectius videatur, ex duobus contingere potest,
|
|
|
4540 vel ex parte obiecti visibilis; vel ex parte potentiae visivae
|
|
|
4541 videntis. Ex parte autem obiecti, per hoc quod obiectum perfectius
|
|
|
4542 in vidente recipitur, scilicet secundum perfectiorem similitudinem.
|
|
|
4543 Quod in proposito locum non habet, Deus enim non per aliquam
|
|
|
4544 similitudinem, sed per eius essentiam praesens est intellectui
|
|
|
4545 essentiam eius videnti. Relinquitur ergo quod, si unus alio
|
|
|
4546 perfectius eum videat, quod hoc sit secundum differentiam potentiae
|
|
|
4547 intellectivae. Et ita sequitur quod cuius potentia intellectiva
|
|
|
4548 naturaliter est sublimior, clarius eum videat. Quod est
|
|
|
4549 inconveniens, cum hominibus promittatur in beatitudine aequalitas
|
|
|
4550 Angelorum.</p>
|
|
|
4551 <p title="I q. 12 a. 6 s. c."><a name="28727"><span class=
|
|
|
4552 "ref">[28727] Iª q. 12 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4553 quod vita aeterna in visione Dei consistit, secundum illud Ioan.
|
|
|
4554 XVII, <i>haec est vita aeterna,</i> et cetera. Ergo, si omnes
|
|
|
4555 aequaliter Dei essentiam vident, in vita aeterna omnes erunt
|
|
|
4556 aequales. Cuius contrarium dicit apostolus, I Cor. XV, <i>stella
|
|
|
4557 differt a stella in claritate</i>.</p>
|
|
|
4558 <p title="I q. 12 a. 6 co."><a name="28728"><span class=
|
|
|
4559 "ref">[28728] Iª q. 12 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4560 quod videntium Deum per essentiam unus alio perfectius eum videbit.
|
|
|
4561 Quod quidem non erit per aliquam Dei similitudinem perfectiorem in
|
|
|
4562 uno quam in alio, cum illa visio non sit futura per aliquam
|
|
|
4563 similitudinem, ut ostensum est. Sed hoc erit per hoc, quod
|
|
|
4564 intellectus unius habebit maiorem virtutem seu facultatem ad
|
|
|
4565 videndum Deum, quam alterius. Facultas autem videndi Deum non
|
|
|
4566 competit intellectui creato secundum suam naturam, sed per lumen
|
|
|
4567 gloriae, quod intellectum in quadam deiformitate constituit, ut ex
|
|
|
4568 superioribus patet. Unde intellectus plus participans de lumine
|
|
|
4569 gloriae, perfectius Deum videbit. Plus autem participabit de lumine
|
|
|
4570 gloriae, qui plus habet de caritate, quia ubi est maior caritas,
|
|
|
4571 ibi est maius desiderium; et desiderium quodammodo facit
|
|
|
4572 desiderantem aptum et paratum ad susceptionem desiderati. Unde qui
|
|
|
4573 plus habebit de caritate, perfectius Deum videbit, et beatior
|
|
|
4574 erit.</p>
|
|
|
4575 <p title="I q. 12 a. 6 ad 1"><a name="28729"><span class=
|
|
|
4576 "ref">[28729] Iª q. 12 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4577 dicendum quod, cum dicitur videbimus eum sicuti est, hoc adverbium
|
|
|
4578 sicuti determinat modum visionis ex parte rei visae ut sit sensus,
|
|
|
4579 videbimus eum ita esse sicuti est, quia ipsum esse eius videbimus,
|
|
|
4580 quod est eius essentia. Non autem determinat modum visionis ex
|
|
|
4581 parte videntis, ut sit sensus, quod ita erit perfectus modus
|
|
|
4582 videndi, sicut est in Deo perfectus modus essendi.</p>
|
|
|
4583 <p title="I q. 12 a. 6 ad 2"><a name="28730"><span class=
|
|
|
4584 "ref">[28730] Iª q. 12 a. 6 ad 2</span></a> Et per hoc etiam
|
|
|
4585 patet solutio ad secundum. Cum enim dicitur quod rem unam unus alio
|
|
|
4586 melius non intelligit, hoc habet veritatem si referatur ad modum
|
|
|
4587 rei intellectae, quia quicumque intelligit rem esse aliter quam
|
|
|
4588 sit, non vere intelligit. Non autem si referatur ad modum
|
|
|
4589 intelligendi, quia intelligere unius est perfectius quam
|
|
|
4590 intelligere alterius.</p>
|
|
|
4591 <p title="I q. 12 a. 6 ad 3"><a name="28731"><span class=
|
|
|
4592 "ref">[28731] Iª q. 12 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4593 dicendum quod diversitas videndi non erit ex parte obiecti, quia
|
|
|
4594 idem obiectum omnibus praesentabitur, scilicet Dei essentia, nec ex
|
|
|
4595 diversa participatione obiecti per differentes similitudines, sed
|
|
|
4596 erit per diversam facultatem intellectus, non quidem naturalem, sed
|
|
|
4597 gloriosam, ut dictum est.</p>
|
|
|
4598 <br />
|
|
|
4599 <div class="E">Articulus 7</div>
|
|
|
4600 <p title="I q. 12 a. 7 arg. 1"><a name="28732"><span class=
|
|
|
4601 "ref">[28732] Iª q. 12 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic
|
|
|
4602 proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam ipsum
|
|
|
4603 comprehendant. Dicit enim apostolus, Philipp. III, <i>sequor autem
|
|
|
4604 si quo modo comprehendam</i>. Non autem frustra sequebatur, dicit
|
|
|
4605 enim ipse, I Cor. IX, <i>sic curro, non quasi in incertum</i>. Ergo
|
|
|
4606 ipse comprehendit, et eadem ratione alii, quos ad hoc invitat,
|
|
|
4607 dicens, <i>sic currite, ut comprehendatis</i>.</p>
|
|
|
4608 <p title="I q. 12 a. 7 arg. 2"><a name="28733"><span class=
|
|
|
4609 "ref">[28733] Iª q. 12 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, ut
|
|
|
4610 dicit Augustinus in libro de videndo Deum ad Paulinam, <i>illud
|
|
|
4611 comprehenditur, quod ita totum videtur, ut nihil eius lateat
|
|
|
4612 videntem</i>. Sed si Deus per essentiam videtur, totus videtur, et
|
|
|
4613 nihil eius latet videntem; cum Deus sit simplex. Ergo a quocumque
|
|
|
4614 videtur per essentiam, comprehenditur.</p>
|
|
|
4615 <p title="I q. 12 a. 7 arg. 3"><a name="28734"><span class=
|
|
|
4616 "ref">[28734] Iª q. 12 a. 7 arg. 3</span></a> Si dicatur quod
|
|
|
4617 videtur totus, sed non totaliter, contra, totaliter vel dicit modum
|
|
|
4618 videntis, vel modum rei visae. Sed ille qui videt Deum per
|
|
|
4619 essentiam, videt eum totaliter, si significetur modus rei visae,
|
|
|
4620 quia videt eum sicuti est, ut dictum est. Similiter videt eum
|
|
|
4621 totaliter, si significetur modus videntis, quia tota virtute sua
|
|
|
4622 intellectus Dei essentiam videbit. Quilibet ergo videns Deum per
|
|
|
4623 essentiam, totaliter eum videbit. Ergo eum comprehendet.</p>
|
|
|
4624 <p title="I q. 12 a. 7 s. c."><a name="28735"><span class=
|
|
|
4625 "ref">[28735] Iª q. 12 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4626 quod dicitur Ierem. XXXII, <i>fortissime, magne, potens, dominus
|
|
|
4627 exercituum nomen tibi; magnus consilio, et incomprehensibilis
|
|
|
4628 cogitatu</i>. Ergo comprehendi non potest.</p>
|
|
|
4629 <p title="I q. 12 a. 7 co."><a name="28736"><span class=
|
|
|
4630 "ref">[28736] Iª q. 12 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4631 quod comprehendere Deum impossibile est cuicumque intellectui
|
|
|
4632 creato, <i>attingere vero mente Deum qualitercumque, magna est
|
|
|
4633 beatitudo</i>, ut dicit Augustinus. Ad cuius evidentiam, sciendum
|
|
|
4634 est quod illud comprehenditur, quod perfecte cognoscitur. Perfecte
|
|
|
4635 autem cognoscitur, quod tantum cognoscitur, quantum est
|
|
|
4636 cognoscibile. Unde si id quod est cognoscibile per scientiam
|
|
|
4637 demonstrativam, opinione teneatur ex aliqua ratione probabili
|
|
|
4638 concepta, non comprehenditur. Puta, si hoc quod est triangulum
|
|
|
4639 habere tres angulos aequales duobus rectis, aliquis sciat per
|
|
|
4640 demonstrationem, comprehendit illud, si vero aliquis eius opinionem
|
|
|
4641 accipiat probabiliter, per hoc quod a sapientibus vel pluribus ita
|
|
|
4642 dicitur, non comprehendet ipsum, quia non pertingit ad illum
|
|
|
4643 perfectum modum cognitionis, quo cognoscibilis est. Nullus autem
|
|
|
4644 intellectus creatus pertingere potest ad illum perfectum modum
|
|
|
4645 cognitionis divinae essentiae, quo cognoscibilis est. Quod sic
|
|
|
4646 patet. Unumquodque enim sic cognoscibile est, secundum quod est ens
|
|
|
4647 actu. Deus igitur, cuius esse est infinitum, ut supra ostensum est,
|
|
|
4648 infinite cognoscibilis est. Nullus autem intellectus creatus potest
|
|
|
4649 Deum infinite cognoscere. Intantum enim intellectus creatus divinam
|
|
|
4650 essentiam perfectius vel minus perfecte cognoscit, inquantum maiori
|
|
|
4651 vel minori lumine gloriae perfunditur. Cum igitur lumen gloriae
|
|
|
4652 creatum, in quocumque intellectu creato receptum, non possit esse
|
|
|
4653 infinitum, impossibile est quod aliquis intellectus creatus Deum
|
|
|
4654 infinite cognoscat. Unde impossibile est quod Deum
|
|
|
4655 comprehendat.</p>
|
|
|
4656 <p title="I q. 12 a. 7 ad 1"><a name="28737"><span class=
|
|
|
4657 "ref">[28737] Iª q. 12 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4658 dicendum quod comprehensio dicitur dupliciter. Uno modo, stricte et
|
|
|
4659 proprie, secundum quod aliquid includitur in comprehendente. Et sic
|
|
|
4660 nullo modo Deus comprehenditur, nec intellectu nec aliquo alio,
|
|
|
4661 quia, cum sit infinitus, nullo finito includi potest, ut aliquid
|
|
|
4662 finitum eum infinite capiat, sicut ipse infinite est. Et sic de
|
|
|
4663 comprehensione nunc quaeritur. Alio modo comprehensio largius
|
|
|
4664 sumitur, secundum quod comprehensio insecutioni opponitur. Qui enim
|
|
|
4665 attingit aliquem, quando iam tenet ipsum, comprehendere eum
|
|
|
4666 dicitur. Et sic Deus comprehenditur a beatis, secundum illud Cant.
|
|
|
4667 III, <i>tenui eum, nec dimittam</i>. Et sic intelliguntur
|
|
|
4668 auctoritates apostoli de comprehensione. Et hoc modo comprehensio
|
|
|
4669 est una de tribus dotibus animae, quae respondet spei; sicut visio
|
|
|
4670 fidei, et fruitio caritati. Non enim, apud nos, omne quod videtur,
|
|
|
4671 iam tenetur vel habetur, quia videntur interdum distantia, vel quae
|
|
|
4672 non sunt in potestate nostra. Neque iterum omnibus quae habemus,
|
|
|
4673 fruimur, vel quia non delectamur in eis; vel quia non sunt ultimus
|
|
|
4674 finis desiderii nostri, ut desiderium nostrum impleant et quietent.
|
|
|
4675 Sed haec tria habent beati in Deo, quia et vident ipsum; et
|
|
|
4676 videndo, tenent sibi praesentem, in potestate habentes semper eum
|
|
|
4677 videre; et tenentes, fruuntur sicut ultimo fine desiderium
|
|
|
4678 implente.</p>
|
|
|
4679 <p title="I q. 12 a. 7 ad 2"><a name="28738"><span class=
|
|
|
4680 "ref">[28738] Iª q. 12 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4681 dicendum quod non propter hoc Deus incomprehensibilis dicitur,
|
|
|
4682 quasi aliquid eius sit quod non videatur, sed quia non ita perfecte
|
|
|
4683 videtur, sicut visibilis est. Sicut cum aliqua demonstrabilis
|
|
|
4684 propositio per aliquam probabilem rationem cognoscitur, non est
|
|
|
4685 aliquid eius quod non cognoscatur, nec subiectum, nec praedicatum,
|
|
|
4686 nec compositio, sed tota non ita perfecte cognoscitur, sicut
|
|
|
4687 cognoscibilis est. Unde Augustinus, definiendo comprehensionem,
|
|
|
4688 dicit quod <i>totum comprehenditur videndo, quod ita videtur, ut
|
|
|
4689 nihil eius lateat videntem; aut cuius fines circumspici
|
|
|
4690 possunt</i>, tunc enim fines alicuius circumspiciuntur, quando ad
|
|
|
4691 finem in modo cognoscendi illam rem pervenitur.</p>
|
|
|
4692 <p title="I q. 12 a. 7 ad 3"><a name="28739"><span class=
|
|
|
4693 "ref">[28739] Iª q. 12 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4694 dicendum quod totaliter dicit modum obiecti, non quidem ita quod
|
|
|
4695 totus modus obiecti non cadat sub cognitione; sed quia modus
|
|
|
4696 obiecti non est modus cognoscentis. Qui igitur videt Deum per
|
|
|
4697 essentiam, videt hoc in eo, quod infinite existit, et infinite
|
|
|
4698 cognoscibilis est, sed hic infinitus modus non competit ei, ut
|
|
|
4699 scilicet ipse infinite cognoscat, sicut aliquis probabiliter scire
|
|
|
4700 potest aliquam propositionem esse demonstrabilem, licet ipse eam
|
|
|
4701 demonstrative non cognoscat.</p>
|
|
|
4702 <br />
|
|
|
4703 <div class="E">Articulus 8</div>
|
|
|
4704 <p title="I q. 12 a. 8 arg. 1"><a name="28740"><span class=
|
|
|
4705 "ref">[28740] Iª q. 12 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic
|
|
|
4706 proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam omnia in Deo
|
|
|
4707 videant. Dicit enim Gregorius, in IV Dialog. <i>quid est quod non
|
|
|
4708 videant, qui videntem omnia vident?</i> Sed Deus est videns omnia.
|
|
|
4709 Ergo qui vident Deum, omnia vident.</p>
|
|
|
4710 <p title="I q. 12 a. 8 arg. 2"><a name="28741"><span class=
|
|
|
4711 "ref">[28741] Iª q. 12 a. 8 arg. 2</span></a> Item, quicumque
|
|
|
4712 videt speculum, videt ea quae in speculo resplendent. Sed omnia
|
|
|
4713 quaecumque fiunt vel fieri possunt, in Deo resplendent sicut in
|
|
|
4714 quodam speculo, ipse enim omnia in seipso cognoscit. Ergo quicumque
|
|
|
4715 videt Deum, videt omnia quae sunt et quae fieri possunt.</p>
|
|
|
4716 <p title="I q. 12 a. 8 arg. 3"><a name="28742"><span class=
|
|
|
4717 "ref">[28742] Iª q. 12 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, qui
|
|
|
4718 intelligit id quod est maius, potest intelligere minima, ut dicitur
|
|
|
4719 III de anima. Sed omnia quae Deus facit vel facere potest, sunt
|
|
|
4720 minus quam eius essentia. Ergo quicumque intelligit Deum, potest
|
|
|
4721 intelligere omnia quae Deus facit vel facere potest.</p>
|
|
|
4722 <p title="I q. 12 a. 8 arg. 4"><a name="28743"><span class=
|
|
|
4723 "ref">[28743] Iª q. 12 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
4724 rationalis creatura omnia naturaliter scire desiderat. Si igitur
|
|
|
4725 videndo Deum non omnia sciat, non quietatur eius naturale
|
|
|
4726 desiderium, et ita, videndo Deum non erit beata. Quod est
|
|
|
4727 inconveniens. Videndo igitur Deum, omnia scit.</p>
|
|
|
4728 <p title="I q. 12 a. 8 s. c."><a name="28744"><span class=
|
|
|
4729 "ref">[28744] Iª q. 12 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4730 quod Angeli vident Deum per essentiam, et tamen non omnia sciunt.
|
|
|
4731 Inferiores enim Angeli purgantur a superioribus a nescientia, ut
|
|
|
4732 dicit Dionysius, VII cap. Cael. Hier. Ipsi etiam nesciunt futura
|
|
|
4733 contingentia et cogitationes cordium, hoc enim solius Dei est. Non
|
|
|
4734 ergo quicumque vident Dei essentiam, vident omnia.</p>
|
|
|
4735 <p title="I q. 12 a. 8 co."><a name="28745"><span class=
|
|
|
4736 "ref">[28745] Iª q. 12 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4737 quod intellectus creatus, videndo divinam essentiam, non videt in
|
|
|
4738 ipsa omnia quae facit Deus vel facere potest. Manifestum est enim
|
|
|
4739 quod sic aliqua videntur in Deo, secundum quod sunt in ipso. Omnia
|
|
|
4740 autem alia sunt in Deo, sicut effectus sunt virtute in sua causa.
|
|
|
4741 Sic igitur videntur alia in Deo, sicut effectus in sua causa. Sed
|
|
|
4742 manifestum est quod quanto aliqua causa perfectius videtur, tanto
|
|
|
4743 plures eius effectus in ipsa videri possunt. Qui enim habet
|
|
|
4744 intellectum elevatum, statim uno principio demonstrativo proposito,
|
|
|
4745 ex ipso multarum conclusionum cognitionem accipit, quod non
|
|
|
4746 convenit ei qui debilioris intellectus est, sed oportet quod ei
|
|
|
4747 singula explanentur. Ille igitur intellectus potest in causa
|
|
|
4748 cognoscere omnes causae effectus, et omnes rationes effectuum, qui
|
|
|
4749 causam totaliter comprehendit. Nullus autem intellectus creatus
|
|
|
4750 totaliter Deum comprehendere potest, ut ostensum est. Nullus igitur
|
|
|
4751 intellectus creatus, videndo Deum, potest cognoscere omnia quae
|
|
|
4752 Deus facit vel potest facere, hoc enim esset comprehendere eius
|
|
|
4753 virtutem. Sed horum quae Deus facit vel facere potest, tanto
|
|
|
4754 aliquis intellectus plura cognoscit, quanto perfectius Deum
|
|
|
4755 videt.</p>
|
|
|
4756 <p title="I q. 12 a. 8 ad 1"><a name="28746"><span class=
|
|
|
4757 "ref">[28746] Iª q. 12 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4758 dicendum quod Gregorius loquitur quantum ad sufficientiam obiecti,
|
|
|
4759 scilicet Dei, quod, quantum in se est, sufficienter continet omnia
|
|
|
4760 et demonstrat. Non tamen sequitur quod unusquisque videns Deum
|
|
|
4761 omnia cognoscat, quia non perfecte comprehendit ipsum.</p>
|
|
|
4762 <p title="I q. 12 a. 8 ad 2"><a name="28747"><span class=
|
|
|
4763 "ref">[28747] Iª q. 12 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4764 dicendum quod videns speculum, non est necessarium quod omnia in
|
|
|
4765 speculo videat, nisi speculum visu suo comprehendat.</p>
|
|
|
4766 <p title="I q. 12 a. 8 ad 3"><a name="28748"><span class=
|
|
|
4767 "ref">[28748] Iª q. 12 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4768 dicendum quod, licet maius sit videre Deum quam omnia alia, tamen
|
|
|
4769 maius est videre sic Deum quod omnia in eo cognoscantur, quam
|
|
|
4770 videre sic ipsum quod non omnia, sed pauciora vel plura
|
|
|
4771 cognoscantur in eo. Iam enim ostensum est quod multitudo cognitorum
|
|
|
4772 in Deo, consequitur modum videndi ipsum vel magis perfectum vel
|
|
|
4773 minus perfectum.</p>
|
|
|
4774 <p title="I q. 12 a. 8 ad 4"><a name="28749"><span class=
|
|
|
4775 "ref">[28749] Iª q. 12 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
4776 dicendum quod naturale desiderium rationalis creaturae est ad
|
|
|
4777 sciendum omnia illa quae pertinent ad perfectionem intellectus; et
|
|
|
4778 haec sunt species et genera rerum, et rationes earum, quae in Deo
|
|
|
4779 videbit quilibet videns essentiam divinam. Cognoscere autem alia
|
|
|
4780 singularia, et cogitata et facta eorum, non est de perfectione
|
|
|
4781 intellectus creati, nec ad hoc eius naturale desiderium tendit, nec
|
|
|
4782 iterum cognoscere illa quae nondum sunt, sed fieri a Deo possunt.
|
|
|
4783 Si tamen solus Deus videretur, qui est fons et principium totius
|
|
|
4784 esse et veritatis, ita repleret naturale desiderium sciendi, quod
|
|
|
4785 nihil aliud quaereretur, et beatus esset. Unde dicit Augustinus, V
|
|
|
4786 Confess., infelix homo qui scit omnia illa (scilicet creaturas),
|
|
|
4787 <i>te autem nescit, beatus autem qui te scit, etiam si illa
|
|
|
4788 nesciat. Qui vero te et illa novit, non propter illa beatior est,
|
|
|
4789 sed propter te solum beatus</i>.</p>
|
|
|
4790 <br />
|
|
|
4791 <div class="E">Articulus 9</div>
|
|
|
4792 <p title="I q. 12 a. 9 arg. 1"><a name="28750"><span class=
|
|
|
4793 "ref">[28750] Iª q. 12 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic
|
|
|
4794 proceditur. Videtur quod ea quae videntur in Deo, a videntibus
|
|
|
4795 divinam essentiam per aliquas similitudines videantur. Omnis enim
|
|
|
4796 cognitio est per assimilationem cognoscentis ad cognitum, sic enim
|
|
|
4797 intellectus in actu fit intellectum in actu, et sensus in actu
|
|
|
4798 sensibile in actu, inquantum eius similitudine informatur, ut
|
|
|
4799 pupilla similitudine coloris. Si igitur intellectus videntis Deum
|
|
|
4800 per essentiam intelligat in Deo aliquas creaturas, oportet quod
|
|
|
4801 earum similitudinibus informetur.</p>
|
|
|
4802 <p title="I q. 12 a. 9 arg. 2"><a name="28751"><span class=
|
|
|
4803 "ref">[28751] Iª q. 12 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, ea
|
|
|
4804 quae prius vidimus, memoriter tenemus. Sed Paulus, videns in raptu
|
|
|
4805 essentiam Dei, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad litteram,
|
|
|
4806 postquam desiit essentiam Dei videre, recordatus est multorum quae
|
|
|
4807 in illo raptu viderat, unde ipse dicit quod <i>audivit arcana
|
|
|
4808 verba, quae non licet homini loqui</i>, II Cor. XII. Ergo oportet
|
|
|
4809 dicere quod aliquae similitudines eorum quae recordatus est, in
|
|
|
4810 eius intellectu remanserint. Et eadem ratione, quando
|
|
|
4811 praesentialiter videbat Dei essentiam, eorum quae in ipsa videbat,
|
|
|
4812 aliquas similitudines vel species habebat.</p>
|
|
|
4813 <p title="I q. 12 a. 9 s. c."><a name="28752"><span class=
|
|
|
4814 "ref">[28752] Iª q. 12 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4815 quod per unam speciem videtur speculum, et ea quae in speculo
|
|
|
4816 apparent. Sed omnia sic videntur in Deo sicut in quodam speculo
|
|
|
4817 intelligibili. Ergo, si ipse Deus non videtur per aliquam
|
|
|
4818 similitudinem, sed per suam essentiam; nec ea quae in ipso
|
|
|
4819 videntur, per aliquas similitudines sive species videntur.</p>
|
|
|
4820 <p title="I q. 12 a. 9 co."><a name="28753"><span class=
|
|
|
4821 "ref">[28753] Iª q. 12 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4822 quod videntes Deum per essentiam, ea quae in ipsa essentia Dei
|
|
|
4823 vident, non vident per aliquas species, sed per ipsam essentiam
|
|
|
4824 divinam intellectui eorum unitam. Sic enim cognoscitur unumquodque,
|
|
|
4825 secundum quod similitudo eius est in cognoscente. Sed hoc contingit
|
|
|
4826 dupliciter. Cum enim quaecumque uni et eidem sunt similia, sibi
|
|
|
4827 invicem sint similia, virtus cognoscitiva dupliciter assimilari
|
|
|
4828 potest alicui cognoscibili. Uno modo, secundum se, quando directe
|
|
|
4829 eius similitudine informatur, et tunc cognoscitur illud secundum
|
|
|
4830 se. Alio modo, secundum quod informatur specie alicuius quod est ei
|
|
|
4831 simile, et tunc non dicitur res cognosci in seipsa, sed in suo
|
|
|
4832 simili. Alia enim est cognitio qua cognoscitur aliquis homo in
|
|
|
4833 seipso, et alia qua cognoscitur in sua imagine. Sic ergo,
|
|
|
4834 cognoscere res per earum similitudines in cognoscente existentes,
|
|
|
4835 est cognoscere eas in seipsis, seu in propriis naturis, sed
|
|
|
4836 cognoscere eas prout earum similitudines praeexistunt in Deo, est
|
|
|
4837 videre eas in Deo. Et hae duae cognitiones differunt. Unde secundum
|
|
|
4838 illam cognitionem qua res cognoscuntur a videntibus Deum per
|
|
|
4839 essentiam in ipso Deo, non videntur per aliquas similitudines
|
|
|
4840 alias; sed per solam essentiam divinam intellectui praesentem, per
|
|
|
4841 quam et Deus videtur.</p>
|
|
|
4842 <p title="I q. 12 a. 9 ad 1"><a name="28754"><span class=
|
|
|
4843 "ref">[28754] Iª q. 12 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4844 dicendum quod intellectus videntis Deum assimilatur rebus quae
|
|
|
4845 videntur in Deo, inquantum unitur essentiae divinae, in qua rerum
|
|
|
4846 omnium similitudines praeexistunt.</p>
|
|
|
4847 <p title="I q. 12 a. 9 ad 2"><a name="28755"><span class=
|
|
|
4848 "ref">[28755] Iª q. 12 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4849 dicendum quod aliquae potentiae cognoscitivae sunt, quae ex
|
|
|
4850 speciebus primo conceptis alias formare possunt. Sicut imaginatio
|
|
|
4851 ex praeconceptis speciebus montis et auri, format speciem montis
|
|
|
4852 aurei, et intellectus ex praeconceptis speciebus generis et
|
|
|
4853 differentiae, format rationem speciei. Et similiter ex similitudine
|
|
|
4854 imaginis formare possumus in nobis similitudinem eius cuius est
|
|
|
4855 imago. Et sic Paulus, vel quicumque alius videns Deum, ex ipsa
|
|
|
4856 visione essentiae divinae potest formare in se similitudines rerum
|
|
|
4857 quae in essentia divina videntur, quae remanserunt in Paulo etiam
|
|
|
4858 postquam desiit Dei essentiam videre. Ista tamen visio, qua
|
|
|
4859 videntur res per huiusmodi species sic conceptas, est alia a
|
|
|
4860 visione qua videntur res in Deo.</p>
|
|
|
4861 <br />
|
|
|
4862 <div class="E">Articulus 10</div>
|
|
|
4863 <p title="I q. 12 a. 10 arg. 1"><a name="28756"><span class=
|
|
|
4864 "ref">[28756] Iª q. 12 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic
|
|
|
4865 proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam non simul
|
|
|
4866 videant omnia quae in ipso vident. Quia, secundum philosophum,
|
|
|
4867 contingit multa scire, intelligere vero unum. Sed ea quae videntur
|
|
|
4868 in Deo, intelliguntur, intellectu enim videtur Deus. Ergo non
|
|
|
4869 contingit a videntibus Deum simul multa videri in Deo.</p>
|
|
|
4870 <p title="I q. 12 a. 10 arg. 2"><a name="28757"><span class=
|
|
|
4871 "ref">[28757] Iª q. 12 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
4872 Augustinus dicit, VIII super Gen. ad litteram, quod <i>Deus movet
|
|
|
4873 creaturam spiritualem per tempus</i>, hoc est per intelligentiam et
|
|
|
4874 affectionem. Sed creatura spiritualis est Angelus, qui Deum videt.
|
|
|
4875 Ergo videntes Deum, successive intelligunt et afficiuntur, tempus
|
|
|
4876 enim successionem importat.</p>
|
|
|
4877 <p title="I q. 12 a. 10 s. c."><a name="28758"><span class=
|
|
|
4878 "ref">[28758] Iª q. 12 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4879 quod Augustinus dicit, ultimo de Trin., <i>non erunt volubiles
|
|
|
4880 nostrae cogitationes, ab aliis in alia euntes atque redeuntes; sed
|
|
|
4881 omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus</i>.</p>
|
|
|
4882 <p title="I q. 12 a. 10 co."><a name="28759"><span class=
|
|
|
4883 "ref">[28759] Iª q. 12 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4884 quod ea quae videntur in verbo, non successive, sed simul videntur.
|
|
|
4885 Ad cuius evidentiam considerandum est, quod ideo nos simul non
|
|
|
4886 possumus multa intelligere, quia multa per diversas species
|
|
|
4887 intelligimus; diversis autem speciebus non potest intellectus unus
|
|
|
4888 simul actu informari ad intelligendum per eas, sicut nec unum
|
|
|
4889 corpus potest simul diversis figuris figurari. Unde contingit quod,
|
|
|
4890 quando aliqua multa una specie intelligi possunt, simul
|
|
|
4891 intelliguntur, sicut diversae partes alicuius totius, si singulae
|
|
|
4892 propriis speciebus intelligantur, successive intelliguntur, et non
|
|
|
4893 simul; si autem omnes intelligantur una specie totius, simul
|
|
|
4894 intelliguntur. Ostensum est autem quod ea quae videntur in Deo, non
|
|
|
4895 videntur singula per suas similitudines, sed omnia per unam
|
|
|
4896 essentiam Dei. Unde simul, et non successive videntur.</p>
|
|
|
4897 <p title="I q. 12 a. 10 ad 1"><a name="28760"><span class=
|
|
|
4898 "ref">[28760] Iª q. 12 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4899 dicendum quod sic unum tantum intelligimus, inquantum una specie
|
|
|
4900 intelligimus. Sed multa una specie intellecta simul intelliguntur,
|
|
|
4901 sicut in specie hominis intelligimus animal et rationale, et in
|
|
|
4902 specie domus parietem et tectum.</p>
|
|
|
4903 <p title="I q. 12 a. 10 ad 2"><a name="28761"><span class=
|
|
|
4904 "ref">[28761] Iª q. 12 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4905 dicendum quod Angeli, quantum ad cognitionem naturalem qua
|
|
|
4906 cognoscunt res per species diversas eis inditas, non simul omnia
|
|
|
4907 cognoscunt, et sic moventur, secundum intelligentiam, per tempus.
|
|
|
4908 Sed secundum quod vident res in Deo, simul eas vident.</p>
|
|
|
4909 <br />
|
|
|
4910 <div class="E">Articulus 11</div>
|
|
|
4911 <p title="I q. 12 a. 11 arg. 1"><a name="28762"><span class=
|
|
|
4912 "ref">[28762] Iª q. 12 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum
|
|
|
4913 sic proceditur. Videtur quod aliquis in hac vita possit Deum per
|
|
|
4914 essentiam videre. Dicit enim Iacob, Gen. XXXII, <i>vidi Deum facie
|
|
|
4915 ad faciem</i>. Sed videre facie ad faciem, est videre per
|
|
|
4916 essentiam, ut patet per illud quod dicitur I Cor. XIII, <i>videmus
|
|
|
4917 nunc per speculum et in aenigmate, tunc autem facie ad faciem</i>.
|
|
|
4918 Ergo Deus in hac vita per essentiam videri potest.</p>
|
|
|
4919 <p title="I q. 12 a. 11 arg. 2"><a name="28763"><span class=
|
|
|
4920 "ref">[28763] Iª q. 12 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, Num.
|
|
|
4921 XII dicit dominus de Moyse, <i>ore ad os loquor ei, et palam, et
|
|
|
4922 non per aenigmata et figuras, videt Deum</i>. Sed hoc est videre
|
|
|
4923 Deum per essentiam. Ergo aliquis in statu huius vitae potest Deum
|
|
|
4924 per essentiam videre.</p>
|
|
|
4925 <p title="I q. 12 a. 11 arg. 3"><a name="28764"><span class=
|
|
|
4926 "ref">[28764] Iª q. 12 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
4927 illud in quo alia omnia cognoscimus, et per quod de aliis
|
|
|
4928 iudicamus, est nobis secundum se notum. Sed omnia etiam nunc in Deo
|
|
|
4929 cognoscimus. Dicit enim Augustinus, XII Conf., <i>si ambo videmus
|
|
|
4930 verum esse quod dicis, et ambo videmus verum esse quod dico, ubi
|
|
|
4931 quaeso illud videmus? Nec ego in te, nec tu in me, sed ambo in ipsa
|
|
|
4932 quae supra mentes nostras est, incommutabili veritate</i>. Idem
|
|
|
4933 etiam, in libro de vera religione, dicit quod secundum veritatem
|
|
|
4934 divinam de omnibus iudicamus. Et XII de Trin. dicit quod
|
|
|
4935 <i>rationis est iudicare de istis corporalibus secundum rationes
|
|
|
4936 incorporales et sempiternas, quae nisi supra mentem essent,
|
|
|
4937 incommutabiles profecto non essent</i>. Ergo et in hac vita ipsum
|
|
|
4938 Deum videmus.</p>
|
|
|
4939 <p title="I q. 12 a. 11 arg. 4"><a name="28765"><span class=
|
|
|
4940 "ref">[28765] Iª q. 12 a. 11 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
4941 secundum Augustinum, XII super Gen. ad Litt., visione intellectuali
|
|
|
4942 videntur ea quae sunt in anima per suam essentiam. Sed visio
|
|
|
4943 intellectualis est de rebus intelligibilibus, non per aliquas
|
|
|
4944 similitudines, sed per suas essentias, ut ipse ibidem dicit. Ergo,
|
|
|
4945 cum Deus sit per essentiam suam in anima nostra, per essentiam suam
|
|
|
4946 videtur a nobis.</p>
|
|
|
4947 <p title="I q. 12 a. 11 s. c."><a name="28766"><span class=
|
|
|
4948 "ref">[28766] Iª q. 12 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
4949 quod dicitur Exod. XXXIII, <i>non videbit me homo et vivet</i>.
|
|
|
4950 Glossa, <i>quandiu hic mortaliter vivitur, videri per quasdam
|
|
|
4951 imagines Deus potest; sed per ipsam naturae suae speciem non
|
|
|
4952 potest</i>.</p>
|
|
|
4953 <p title="I q. 12 a. 11 co."><a name="28767"><span class=
|
|
|
4954 "ref">[28767] Iª q. 12 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
4955 quod ab homine puro Deus videri per essentiam non potest, nisi ab
|
|
|
4956 hac vita mortali separetur. Cuius ratio est quia, sicut supra
|
|
|
4957 dictum est, modus cognitionis sequitur modum naturae rei
|
|
|
4958 cognoscentis. Anima autem nostra, quandiu in hac vita vivimus,
|
|
|
4959 habet esse in materia corporali, unde naturaliter non cognoscit
|
|
|
4960 aliqua nisi quae habent formam in materia, vel quae per huiusmodi
|
|
|
4961 cognosci possunt. Manifestum est autem quod per naturas rerum
|
|
|
4962 materialium divina essentia cognosci non potest. Ostensum est enim
|
|
|
4963 supra quod cognitio Dei per quamcumque similitudinem creatam, non
|
|
|
4964 est visio essentiae ipsius. Unde impossibile est animae hominis
|
|
|
4965 secundum hanc vitam viventis, essentiam Dei videre. Et huius signum
|
|
|
4966 est, quod anima nostra, quanto magis a corporalibus abstrahitur,
|
|
|
4967 tanto intelligibilium abstractorum fit capacior. Unde in somniis et
|
|
|
4968 alienationibus a sensibus corporis, magis divinae revelationes
|
|
|
4969 percipiuntur, et praevisiones futurorum. Quod ergo anima elevetur
|
|
|
4970 usque ad supremum intelligibilium, quod est essentia divina, esse
|
|
|
4971 non potest quandiu hac mortali vita utitur.</p>
|
|
|
4972 <p title="I q. 12 a. 11 ad 1"><a name="28768"><span class=
|
|
|
4973 "ref">[28768] Iª q. 12 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
4974 dicendum quod, secundum Dionysium, IV cap. Cael. Hier., sic in
|
|
|
4975 Scripturis dicitur aliquis Deum vidisse, inquantum formatae sunt
|
|
|
4976 aliquae figurae, vel sensibiles vel imaginariae, secundum aliquam
|
|
|
4977 similitudinem aliquod divinum repraesentantes. Quod ergo dicit
|
|
|
4978 Iacob, vidi Deum facie ad faciem, referendum est, non ad ipsam
|
|
|
4979 divinam essentiam, sed ad figuram in qua repraesentabatur Deus. Et
|
|
|
4980 hoc ipsum ad quandam prophetiae eminentiam pertinet, ut videatur
|
|
|
4981 persona Dei loquentis, licet imaginaria visione, ut infra patebit,
|
|
|
4982 cum de gradibus prophetiae loquemur. Vel hoc dicit Iacob ad
|
|
|
4983 designandam quandam eminentiam intelligibilis contemplationis,
|
|
|
4984 supra communem statum.</p>
|
|
|
4985 <p title="I q. 12 a. 11 ad 2"><a name="28769"><span class=
|
|
|
4986 "ref">[28769] Iª q. 12 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
4987 dicendum quod, sicut Deus miraculose aliquid supernaturaliter in
|
|
|
4988 rebus corporeis operatur, ita etiam et supernaturaliter, et praeter
|
|
|
4989 communem ordinem, mentes aliquorum in hac carne viventium, sed non
|
|
|
4990 sensibus carnis utentium, usque ad visionem suae essentiae
|
|
|
4991 elevavit; ut dicit Augustinus, XII super Genes. ad Litt., et in
|
|
|
4992 libro de videndo Deum de Moyse, qui fuit magister Iudaeorum, et
|
|
|
4993 Paulo, qui fuit magister gentium. Et de hoc plenius tractabitur,
|
|
|
4994 cum de raptu agemus.</p>
|
|
|
4995 <p title="I q. 12 a. 11 ad 3"><a name="28770"><span class=
|
|
|
4996 "ref">[28770] Iª q. 12 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
4997 dicendum quod omnia dicimur in Deo videre, et secundum ipsum de
|
|
|
4998 omnibus iudicare, inquantum per participationem sui luminis omnia
|
|
|
4999 cognoscimus et diiudicamus, nam et ipsum lumen naturale rationis
|
|
|
5000 participatio quaedam est divini luminis; sicut etiam omnia
|
|
|
5001 sensibilia dicimus videre et iudicare in sole, idest per lumen
|
|
|
5002 solis. Unde dicit Augustinus, I Soliloquiorum, <i>disciplinarum
|
|
|
5003 spectamina videri non possunt, nisi aliquo velut suo sole
|
|
|
5004 illustrentur, videlicet Deo</i>. Sicut ergo ad videndum aliquid
|
|
|
5005 sensibiliter, non est necesse quod videatur substantia solis, ita
|
|
|
5006 ad videndum aliquid intelligibiliter, non est necessarium quod
|
|
|
5007 videatur essentia Dei.</p>
|
|
|
5008 <p title="I q. 12 a. 11 ad 4"><a name="28771"><span class=
|
|
|
5009 "ref">[28771] Iª q. 12 a. 11 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
5010 dicendum quod visio intellectualis est eorum quae sunt in anima per
|
|
|
5011 suam essentiam sicut intelligibilia in intellectu. Sic autem Deus
|
|
|
5012 est in anima beatorum, non autem in anima nostra; sed per
|
|
|
5013 praesentiam, essentiam, et potentiam.</p>
|
|
|
5014 <br />
|
|
|
5015 <div class="E">Articulus 12</div>
|
|
|
5016 <p title="I q. 12 a. 12 arg. 1"><a name="28772"><span class=
|
|
|
5017 "ref">[28772] Iª q. 12 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum
|
|
|
5018 sic proceditur. Videtur quod per naturalem rationem Deum in hac
|
|
|
5019 vita cognoscere non possimus. Dicit enim Boetius, in libro de
|
|
|
5020 Consol., quod <i>ratio non capit simplicem formam</i>. Deus autem
|
|
|
5021 maxime est simplex forma, ut supra ostensum est. Ergo ad eius
|
|
|
5022 cognitionem ratio naturalis pervenire non potest.</p>
|
|
|
5023 <p title="I q. 12 a. 12 arg. 2"><a name="28773"><span class=
|
|
|
5024 "ref">[28773] Iª q. 12 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5025 ratione naturali sine phantasmate nihil intelligit anima, ut
|
|
|
5026 dicitur in III de anima. Sed Dei, cum sit incorporeus, phantasma in
|
|
|
5027 nobis esse non potest. Ergo cognosci non potest a nobis cognitione
|
|
|
5028 naturali.</p>
|
|
|
5029 <p title="I q. 12 a. 12 arg. 3"><a name="28774"><span class=
|
|
|
5030 "ref">[28774] Iª q. 12 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
5031 cognitio quae est per rationem naturalem, communis est bonis et
|
|
|
5032 malis, sicut natura eis communis est. Sed cognitio Dei competit
|
|
|
5033 tantum bonis, dicit enim Augustinus, I de Trin., quod <i>mentis
|
|
|
5034 humanae acies in tam excellenti luce non figitur, nisi per
|
|
|
5035 iustitiam fidei emundetur</i>. Ergo Deus per rationem naturalem
|
|
|
5036 cognosci non potest.</p>
|
|
|
5037 <p title="I q. 12 a. 12 s. c."><a name="28775"><span class=
|
|
|
5038 "ref">[28775] Iª q. 12 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5039 quod dicitur Rom. I, <i>quod notum est Dei, manifestum est in
|
|
|
5040 illis</i>, idest, quod cognoscibile est de Deo per rationem
|
|
|
5041 naturalem.</p>
|
|
|
5042 <p title="I q. 12 a. 12 co."><a name="28776"><span class=
|
|
|
5043 "ref">[28776] Iª q. 12 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5044 quod naturalis nostra cognitio a sensu principium sumit, unde
|
|
|
5045 tantum se nostra naturalis cognitio extendere potest, inquantum
|
|
|
5046 manuduci potest per sensibilia. Ex sensibilibus autem non potest
|
|
|
5047 usque ad hoc intellectus noster pertingere, quod divinam essentiam
|
|
|
5048 videat, quia creaturae sensibiles sunt effectus Dei virtutem causae
|
|
|
5049 non adaequantes. Unde ex sensibilium cognitione non potest tota Dei
|
|
|
5050 virtus cognosci, et per consequens nec eius essentia videri. Sed
|
|
|
5051 quia sunt eius effectus a causa dependentes, ex eis in hoc perduci
|
|
|
5052 possumus, ut cognoscamus de Deo an est; et ut cognoscamus de ipso
|
|
|
5053 ea quae necesse est ei convenire secundum quod est prima omnium
|
|
|
5054 causa, excedens omnia sua causata. Unde cognoscimus de ipso
|
|
|
5055 habitudinem ipsius ad creaturas, quod scilicet omnium est causa; et
|
|
|
5056 differentiam creaturarum ab ipso, quod scilicet ipse non est
|
|
|
5057 aliquid eorum quae ab eo causantur; et quod haec non removentur ab
|
|
|
5058 eo propter eius defectum, sed quia superexcedit.</p>
|
|
|
5059 <p title="I q. 12 a. 12 ad 1"><a name="28777"><span class=
|
|
|
5060 "ref">[28777] Iª q. 12 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5061 dicendum quod ratio ad formam simplicem pertingere non potest, ut
|
|
|
5062 sciat de ea quid est, potest tamen de ea cognoscere, ut sciat an
|
|
|
5063 est.</p>
|
|
|
5064 <p title="I q. 12 a. 12 ad 2"><a name="28778"><span class=
|
|
|
5065 "ref">[28778] Iª q. 12 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5066 dicendum quod Deus naturali cognitione cognoscitur per phantasmata
|
|
|
5067 effectus sui.</p>
|
|
|
5068 <p title="I q. 12 a. 12 ad 3"><a name="28779"><span class=
|
|
|
5069 "ref">[28779] Iª q. 12 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5070 dicendum quod cognitio Dei per essentiam, cum sit per gratiam, non
|
|
|
5071 competit nisi bonis, sed cognitio eius quae est per rationem
|
|
|
5072 naturalem, potest competere bonis et malis. Unde dicit Augustinus,
|
|
|
5073 in libro Retractationum, <i>non approbo quod in oratione dixi,
|
|
|
5074 Deus, qui non nisi mundos verum scire voluisti, responderi enim
|
|
|
5075 potest, multos etiam non mundos multa scire vera</i>, scilicet per
|
|
|
5076 rationem naturalem.</p>
|
|
|
5077 <br />
|
|
|
5078 <div class="E">Articulus 13</div>
|
|
|
5079 <p title="I q. 12 a. 13 arg. 1"><a name="28780"><span class=
|
|
|
5080 "ref">[28780] Iª q. 12 a. 13 arg. 1</span></a> Ad
|
|
|
5081 decimumtertium sic proceditur. Videtur quod per gratiam non
|
|
|
5082 habeatur altior cognitio Dei, quam ea quae habetur per naturalem
|
|
|
5083 rationem. Dicit enim Dionysius, in libro de mystica theologia, quod
|
|
|
5084 ille qui melius unitur Deo in hac vita, unitur ei sicut omnino
|
|
|
5085 ignoto, quod etiam de Moyse dicit, qui tamen excellentiam quandam
|
|
|
5086 obtinuit in gratiae cognitione. Sed coniungi Deo ignorando de eo
|
|
|
5087 quid est, hoc contingit etiam per rationem naturalem. Ergo per
|
|
|
5088 gratiam non plenius cognoscitur a nobis Deus, quam per rationem
|
|
|
5089 naturalem.</p>
|
|
|
5090 <p title="I q. 12 a. 13 arg. 2"><a name="28781"><span class=
|
|
|
5091 "ref">[28781] Iª q. 12 a. 13 arg. 2</span></a> Praeterea, per
|
|
|
5092 rationem naturalem in cognitionem divinorum pervenire non possumus,
|
|
|
5093 nisi per phantasmata, sic etiam nec secundum cognitionem gratiae.
|
|
|
5094 Dicit enim Dionysius, I cap. de Cael. Hier., quod <i>impossibile
|
|
|
5095 est nobis aliter lucere divinum radium, nisi varietate sacrorum
|
|
|
5096 velaminum circumvelatum</i>. Ergo per gratiam non plenius
|
|
|
5097 cognoscimus Deum, quam per rationem naturalem.</p>
|
|
|
5098 <p title="I q. 12 a. 13 arg. 3"><a name="28782"><span class=
|
|
|
5099 "ref">[28782] Iª q. 12 a. 13 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
5100 intellectus noster per gratiam fidei Deo adhaeret. Fides autem non
|
|
|
5101 videtur esse cognitio, dicit enim Gregorius, in Homil., quod ea
|
|
|
5102 quae non videntur fidem habent, et non agnitionem. Ergo per gratiam
|
|
|
5103 non additur nobis aliqua excellentior cognitio de Deo.</p>
|
|
|
5104 <p title="I q. 12 a. 13 s. c."><a name="28783"><span class=
|
|
|
5105 "ref">[28783] Iª q. 12 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5106 quod dicit apostolus, I Cor. II, <i>nobis revelavit Deus per
|
|
|
5107 spiritum suum</i>, illa scilicet quae nemo principum huius saeculi
|
|
|
5108 novit, idest philosophorum, ut exponit Glossa.</p>
|
|
|
5109 <p title="I q. 12 a. 13 co."><a name="28784"><span class=
|
|
|
5110 "ref">[28784] Iª q. 12 a. 13 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5111 quod per gratiam perfectior cognitio de Deo habetur a nobis, quam
|
|
|
5112 per rationem naturalem. Quod sic patet. Cognitio enim quam per
|
|
|
5113 naturalem rationem habemus, duo requirit, scilicet, phantasmata ex
|
|
|
5114 sensibilibus accepta, et lumen naturale intelligibile, cuius
|
|
|
5115 virtute intelligibiles conceptiones ab eis abstrahimus. Et quantum
|
|
|
5116 ad utrumque, iuvatur humana cognitio per revelationem gratiae. Nam
|
|
|
5117 et lumen naturale intellectus confortatur per infusionem luminis
|
|
|
5118 gratuiti. Et interdum etiam phantasmata in imaginatione hominis
|
|
|
5119 formantur divinitus, magis exprimentia res divinas, quam ea quae
|
|
|
5120 naturaliter a sensibilibus accipimus; sicut apparet in visionibus
|
|
|
5121 prophetalibus. Et interdum etiam aliquae res sensibiles formantur
|
|
|
5122 divinitus, aut etiam voces, ad aliquid divinum exprimendum; sicut
|
|
|
5123 in Baptismo visus est spiritus sanctus in specie columbae, et vox
|
|
|
5124 patris audita est, <i>hic est filius meus dilectus</i>.</p>
|
|
|
5125 <p title="I q. 12 a. 13 ad 1"><a name="28785"><span class=
|
|
|
5126 "ref">[28785] Iª q. 12 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5127 dicendum quod, licet per revelationem gratiae in hac vita non
|
|
|
5128 cognoscamus de Deo quid est, et sic ei quasi ignoto coniungamur;
|
|
|
5129 tamen plenius ipsum cognoscimus, inquantum plures et excellentiores
|
|
|
5130 effectus eius nobis demonstrantur; et inquantum ei aliqua
|
|
|
5131 attribuimus ex revelatione divina, ad quae ratio naturalis non
|
|
|
5132 pertingit, ut Deum esse trinum et unum.</p>
|
|
|
5133 <p title="I q. 12 a. 13 ad 2"><a name="28786"><span class=
|
|
|
5134 "ref">[28786] Iª q. 12 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5135 dicendum quod ex phantasmatibus, vel a sensu acceptis secundum
|
|
|
5136 naturalem ordinem, vel divinitus in imaginatione formatis, tanto
|
|
|
5137 excellentior cognitio intellectualis habetur, quanto lumen
|
|
|
5138 intelligibile in homine fortius fuerit. Et sic per revelationem ex
|
|
|
5139 phantasmatibus plenior cognitio accipitur, ex infusione divini
|
|
|
5140 luminis.</p>
|
|
|
5141 <p title="I q. 12 a. 13 ad 3"><a name="28787"><span class=
|
|
|
5142 "ref">[28787] Iª q. 12 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5143 dicendum quod fides cognitio quaedam est, inquantum intellectus
|
|
|
5144 determinatur per fidem ad aliquod cognoscibile. Sed haec
|
|
|
5145 determinatio ad unum non procedit ex visione credentis, sed a
|
|
|
5146 visione eius cui creditur. Et sic, inquantum deest visio, deficit a
|
|
|
5147 ratione cognitionis quae est in scientia, nam scientia determinat
|
|
|
5148 intellectum ad unum per visionem et intellectum primorum
|
|
|
5149 principiorum.</p>
|
|
|
5150 <br />
|
|
|
5151 <div class="D">Quaestio 13</div>
|
|
|
5152 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
5153 <p title="I q. 13 pr."><a name="28788"><span class="ref">[28788]
|
|
|
5154 Iª q. 13 pr.</span></a> Consideratis his quae ad divinam
|
|
|
5155 cognitionem pertinent, procedendum est ad considerationem divinorum
|
|
|
5156 nominum, unumquodque enim nominatur a nobis, secundum quod ipsum
|
|
|
5157 cognoscimus. Circa hoc ergo quaeruntur duodecim. Primo, utrum Deus
|
|
|
5158 sit nominabilis a nobis. Secundo, utrum aliqua nomina dicta de Deo,
|
|
|
5159 praedicentur de ipso substantialiter. Tertio, utrum aliqua nomina
|
|
|
5160 dicta de Deo, proprie dicantur de ipso; an omnia attribuantur ei
|
|
|
5161 metaphorice. Quarto, utrum multa nomina dicta de Deo, sint
|
|
|
5162 synonyma. Quinto, utrum nomina aliqua dicantur de Deo et creaturis
|
|
|
5163 univoce, vel aequivoce. Sexto, supposito quod dicantur analogice,
|
|
|
5164 utrum dicantur de Deo per prius, vel de creaturis. Septimo, utrum
|
|
|
5165 aliqua nomina dicantur de Deo ex tempore. Octavo, utrum hoc nomen
|
|
|
5166 Deus sit nomen naturae, vel operationis. Nono, utrum hoc nomen Deus
|
|
|
5167 sit nomen communicabile. Decimo, utrum accipiatur univoce vel
|
|
|
5168 aequivoce, secundum quod significat Deum per naturam, et per
|
|
|
5169 participationem, et secundum opinionem. Undecimo, utrum hoc nomen
|
|
|
5170 qui est sit maxime proprium nomen Dei. Duodecimo, utrum
|
|
|
5171 propositiones affirmativae possint formari de Deo.</p>
|
|
|
5172 <br />
|
|
|
5173 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
5174 <p title="I q. 13 a. 1 arg. 1"><a name="28789"><span class=
|
|
|
5175 "ref">[28789] Iª q. 13 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
5176 proceditur. Videtur quod nullum nomen Deo conveniat. Dicit enim
|
|
|
5177 Dionysius, I cap. de Div. Nom., quod neque nomen eius est, neque
|
|
|
5178 opinio. Et Prov. XXX dicitur, <i>quod nomen eius, et quod nomen
|
|
|
5179 filii eius, si nosti?</i></p>
|
|
|
5180 <p title="I q. 13 a. 1 arg. 2"><a name="28790"><span class=
|
|
|
5181 "ref">[28790] Iª q. 13 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
5182 nomen aut dicitur in abstracto, aut in concreto. Sed nomina
|
|
|
5183 significantia in concreto, non competunt Deo, cum simplex sit,
|
|
|
5184 neque nomina significantia in abstracto, quia non significant
|
|
|
5185 aliquid perfectum subsistens. Ergo nullum nomen potest dici de
|
|
|
5186 Deo.</p>
|
|
|
5187 <p title="I q. 13 a. 1 arg. 3"><a name="28791"><span class=
|
|
|
5188 "ref">[28791] Iª q. 13 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
5189 nomina significant substantiam cum qualitate; verba autem et
|
|
|
5190 participia significant cum tempore; pronomina autem cum
|
|
|
5191 demonstratione vel relatione. Quorum nihil competit Deo, quia sine
|
|
|
5192 qualitate est et sine omni accidente, et sine tempore; et sentiri
|
|
|
5193 non potest, ut demonstrari possit; nec relative significari, cum
|
|
|
5194 relativa sint aliquorum antedictorum recordativa, vel nominum, vel
|
|
|
5195 participiorum, vel pronominum demonstrativorum. Ergo Deus nullo
|
|
|
5196 modo potest nominari a nobis.</p>
|
|
|
5197 <p title="I q. 13 a. 1 s. c."><a name="28792"><span class=
|
|
|
5198 "ref">[28792] Iª q. 13 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5199 quod dicitur Exod. XV, <i>dominus quasi vir pugnator, omnipotens
|
|
|
5200 nomen eius</i>.</p>
|
|
|
5201 <p title="I q. 13 a. 1 co."><a name="28793"><span class=
|
|
|
5202 "ref">[28793] Iª q. 13 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5203 quod, secundum philosophum, voces sunt signa intellectuum, et
|
|
|
5204 intellectus sunt rerum similitudines. Et sic patet quod voces
|
|
|
5205 referuntur ad res significandas, mediante conceptione intellectus.
|
|
|
5206 Secundum igitur quod aliquid a nobis intellectu cognosci potest,
|
|
|
5207 sic a nobis potest nominari. Ostensum est autem supra quod Deus in
|
|
|
5208 hac vita non potest a nobis videri per suam essentiam; sed
|
|
|
5209 cognoscitur a nobis ex creaturis, secundum habitudinem principii,
|
|
|
5210 et per modum excellentiae et remotionis. Sic igitur potest nominari
|
|
|
5211 a nobis ex creaturis, non tamen ita quod nomen significans ipsum,
|
|
|
5212 exprimat divinam essentiam secundum quod est, sicut hoc nomen homo
|
|
|
5213 exprimit sua significatione essentiam hominis secundum quod est,
|
|
|
5214 significat enim eius definitionem, declarantem eius essentiam;
|
|
|
5215 ratio enim quam significat nomen, est definitio.</p>
|
|
|
5216 <p title="I q. 13 a. 1 ad 1"><a name="28794"><span class=
|
|
|
5217 "ref">[28794] Iª q. 13 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5218 dicendum quod ea ratione dicitur Deus non habere nomen, vel esse
|
|
|
5219 supra nominationem, quia essentia eius est supra id quod de Deo
|
|
|
5220 intelligimus et voce significamus.</p>
|
|
|
5221 <p title="I q. 13 a. 1 ad 2"><a name="28795"><span class=
|
|
|
5222 "ref">[28795] Iª q. 13 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5223 dicendum quod, quia ex creaturis in Dei cognitionem venimus, et ex
|
|
|
5224 ipsis eum nominamus, nomina quae Deo attribuimus, hoc modo
|
|
|
5225 significant, secundum quod competit creaturis materialibus, quarum
|
|
|
5226 cognitio est nobis connaturalis, ut supra dictum est. Et quia in
|
|
|
5227 huiusmodi creaturis, ea quae sunt perfecta et subsistentia sunt
|
|
|
5228 composita; forma autem in eis non est aliquid completum subsistens,
|
|
|
5229 sed magis quo aliquid est, inde est quod omnia nomina a nobis
|
|
|
5230 imposita ad significandum aliquid completum subsistens, significant
|
|
|
5231 in concretione, prout competit compositis; quae autem imponuntur ad
|
|
|
5232 significandas formas simplices, significant aliquid non ut
|
|
|
5233 subsistens, sed ut quo aliquid est, sicut albedo significat ut quo
|
|
|
5234 aliquid est album. Quia igitur et Deus simplex est, et subsistens
|
|
|
5235 est, attribuimus ei et nomina abstracta, ad significandam
|
|
|
5236 simplicitatem eius; et nomina concreta, ad significandum
|
|
|
5237 subsistentiam et perfectionem ipsius, quamvis utraque nomina
|
|
|
5238 deficiant a modo ipsius, sicut intellectus noster non cognoscit eum
|
|
|
5239 ut est, secundum hanc vitam.</p>
|
|
|
5240 <p title="I q. 13 a. 1 ad 3"><a name="28796"><span class=
|
|
|
5241 "ref">[28796] Iª q. 13 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5242 dicendum quod significare substantiam cum qualitate, est
|
|
|
5243 significare suppositum cum natura vel forma determinata in qua
|
|
|
5244 subsistit. Unde, sicut de Deo dicuntur aliqua in concretione, ad
|
|
|
5245 significandum subsistentiam et perfectionem ipsius, sicut iam
|
|
|
5246 dictum est, ita dicuntur de Deo nomina significantia substantiam
|
|
|
5247 cum qualitate. Verba vero et participia consignificantia tempus
|
|
|
5248 dicuntur de ipso, ex eo quod aeternitas includit omne tempus, sicut
|
|
|
5249 enim simplicia subsistentia non possumus apprehendere et
|
|
|
5250 significare nisi per modum compositorum, ita simplicem aeternitatem
|
|
|
5251 non possumus intelligere vel voce exprimere, nisi per modum
|
|
|
5252 temporalium rerum; et hoc propter connaturalitatem intellectus
|
|
|
5253 nostri ad res compositas et temporales. Pronomina vero
|
|
|
5254 demonstrativa dicuntur de Deo, secundum quod faciunt
|
|
|
5255 demonstrationem ad id quod intelligitur, non ad id quod sentitur,
|
|
|
5256 secundum enim quod a nobis intelligitur, secundum hoc sub
|
|
|
5257 demonstratione cadit. Et sic, secundum illum modum quo nomina et
|
|
|
5258 participia et pronomina demonstrativa de Deo dicuntur, secundum hoc
|
|
|
5259 et pronominibus relativis significari potest.</p>
|
|
|
5260 <br />
|
|
|
5261 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
5262 <p title="I q. 13 a. 2 arg. 1"><a name="28797"><span class=
|
|
|
5263 "ref">[28797] Iª q. 13 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
5264 proceditur. Videtur quod nullum nomen dicatur de Deo
|
|
|
5265 substantialiter. Dicit enim Damascenus, <i>oportet singulum eorum
|
|
|
5266 quae de Deo dicuntur, non quid est secundum substantiam
|
|
|
5267 significare, sed quid non est ostendere, aut habitudinem quandam,
|
|
|
5268 aut aliquid eorum quae assequuntur naturam vel operationem</i>.</p>
|
|
|
5269 <p title="I q. 13 a. 2 arg. 2"><a name="28798"><span class=
|
|
|
5270 "ref">[28798] Iª q. 13 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, dicit
|
|
|
5271 Dionysius, I cap. de Div. Nom., <i>omnem sanctorum theologorum
|
|
|
5272 hymnum invenies, ad bonos thearchiae processus, manifestative et
|
|
|
5273 laudative Dei nominationes dividentem</i>, et est sensus, quod
|
|
|
5274 nomina quae in divinam laudem sancti doctores assumunt, secundum
|
|
|
5275 processus ipsius Dei distinguuntur. Sed quod significat processum
|
|
|
5276 alicuius rei, nihil significat ad eius essentiam pertinens. Ergo
|
|
|
5277 nomina dicta de Deo, non dicuntur de ipso substantialiter.</p>
|
|
|
5278 <p title="I q. 13 a. 2 arg. 3"><a name="28799"><span class=
|
|
|
5279 "ref">[28799] Iª q. 13 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
5280 secundum hoc nominatur aliquid a nobis, secundum quod intelligitur.
|
|
|
5281 Sed non intelligitur Deus a nobis in hac vita secundum suam
|
|
|
5282 substantiam. Ergo nec aliquod nomen impositum a nobis, dicitur de
|
|
|
5283 Deo secundum suam substantiam.</p>
|
|
|
5284 <p title="I q. 13 a. 2 s. c."><a name="28800"><span class=
|
|
|
5285 "ref">[28800] Iª q. 13 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5286 quod dicit Augustinus, VI de Trin., <i>Deo hoc est esse, quod
|
|
|
5287 fortem esse vel sapientem esse, et si quid de illa simplicitate
|
|
|
5288 dixeris, quo eius substantia significatur</i>. Ergo omnia nomina
|
|
|
5289 huiusmodi significant divinam substantiam.</p>
|
|
|
5290 <p title="I q. 13 a. 2 co."><a name="28801"><span class=
|
|
|
5291 "ref">[28801] Iª q. 13 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5292 quod de nominibus quae de Deo dicuntur negative, vel quae
|
|
|
5293 relationem ipsius ad creaturam significant, manifestum est quod
|
|
|
5294 substantiam eius nullo modo significant; sed remotionem alicuius ab
|
|
|
5295 ipso, vel relationem eius ad alium, vel potius alicuius ad ipsum.
|
|
|
5296 Sed de nominibus quae absolute et affirmative de Deo dicuntur,
|
|
|
5297 sicut bonus, sapiens, et huiusmodi, multipliciter aliqui sunt
|
|
|
5298 opinati. Quidam enim dixerunt quod haec omnia nomina, licet
|
|
|
5299 affirmative de Deo dicantur, tamen magis inventa sunt ad aliquid
|
|
|
5300 removendum a Deo, quam ad aliquid ponendum in ipso. Unde dicunt
|
|
|
5301 quod, cum dicimus Deum esse viventem, significamus quod Deus non
|
|
|
5302 hoc modo est, sicut res inanimatae, et similiter accipiendum est in
|
|
|
5303 aliis. Et hoc posuit Rabbi Moyses. Alii vero dicunt quod haec
|
|
|
5304 nomina imposita sunt ad significandum habitudinem eius ad creata,
|
|
|
5305 ut, cum dicimus Deus est bonus, sit sensus, Deus est causa
|
|
|
5306 bonitatis in rebus. Et eadem ratio est in aliis. Sed utrumque
|
|
|
5307 istorum videtur esse inconveniens, propter tria. Primo quidem, quia
|
|
|
5308 secundum neutram harum positionum posset assignari ratio quare
|
|
|
5309 quaedam nomina magis de Deo dicerentur quam alia. Sic enim est
|
|
|
5310 causa corporum, sicut est causa bonorum, unde, si nihil aliud
|
|
|
5311 significatur, cum dicitur Deus est bonus, nisi Deus est causa
|
|
|
5312 bonorum, poterit similiter dici quod Deus est corpus, quia est
|
|
|
5313 causa corporum. Item, per hoc quod dicitur quod est corpus,
|
|
|
5314 removetur quod non sit ens in potentia tantum, sicut materia prima.
|
|
|
5315 Secundo, quia sequeretur quod omnia nomina dicta de Deo, per
|
|
|
5316 posterius dicerentur de ipso, sicut sanum per posterius dicitur de
|
|
|
5317 medicina, eo quod significat hoc tantum quod sit causa sanitatis in
|
|
|
5318 animali, quod per prius dicitur sanum. Tertio, quia hoc est contra
|
|
|
5319 intentionem loquentium de Deo. Aliud enim intendunt dicere, cum
|
|
|
5320 dicunt Deum viventem, quam quod sit causa vitae nostrae, vel quod
|
|
|
5321 differat a corporibus inanimatis. Et ideo aliter dicendum est, quod
|
|
|
5322 huiusmodi quidem nomina significant substantiam divinam, et
|
|
|
5323 praedicantur de Deo substantialiter, sed deficiunt a
|
|
|
5324 repraesentatione ipsius. Quod sic patet. Significant enim sic
|
|
|
5325 nomina Deum, secundum quod intellectus noster cognoscit ipsum.
|
|
|
5326 Intellectus autem noster, cum cognoscat Deum ex creaturis, sic
|
|
|
5327 cognoscit ipsum, secundum quod creaturae ipsum repraesentant.
|
|
|
5328 Ostensum est autem supra quod Deus in se praehabet omnes
|
|
|
5329 perfectiones creaturarum, quasi simpliciter et universaliter
|
|
|
5330 perfectus. Unde quaelibet creatura intantum eum repraesentat, et
|
|
|
5331 est ei similis, inquantum perfectionem aliquam habet, non tamen ita
|
|
|
5332 quod repraesentet eum sicut aliquid eiusdem speciei vel generis,
|
|
|
5333 sed sicut excellens principium, a cuius forma effectus deficiunt,
|
|
|
5334 cuius tamen aliqualem similitudinem effectus consequuntur; sicut
|
|
|
5335 formae corporum inferiorum repraesentant virtutem solarem. Et hoc
|
|
|
5336 supra expositum est, cum de perfectione divina agebatur. Sic igitur
|
|
|
5337 praedicta nomina divinam substantiam significant, imperfecte tamen,
|
|
|
5338 sicut et creaturae imperfecte eam repraesentant. Cum igitur dicitur
|
|
|
5339 Deus est bonus, non est sensus, Deus est causa bonitatis, vel Deus
|
|
|
5340 non est malus, sed est sensus, id quod bonitatem dicimus in
|
|
|
5341 creaturis, praeexistit in Deo, et hoc quidem secundum modum
|
|
|
5342 altiorem. Unde ex hoc non sequitur quod Deo competat esse bonum
|
|
|
5343 inquantum causat bonitatem, sed potius e converso, quia est bonus,
|
|
|
5344 bonitatem rebus diffundit, secundum illud Augustini, de Doct.
|
|
|
5345 Christ., <i>inquantum bonus est, sumus</i>.</p>
|
|
|
5346 <p title="I q. 13 a. 2 ad 1"><a name="28802"><span class=
|
|
|
5347 "ref">[28802] Iª q. 13 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5348 dicendum quod Damascenus ideo dicit quod haec nomina non
|
|
|
5349 significant quid est Deus, quia a nullo istorum nominum exprimitur
|
|
|
5350 quid est Deus perfecte, sed unumquodque imperfecte eum significat,
|
|
|
5351 sicut et creaturae imperfecte eum repraesentant.</p>
|
|
|
5352 <p title="I q. 13 a. 2 ad 2"><a name="28803"><span class=
|
|
|
5353 "ref">[28803] Iª q. 13 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5354 dicendum quod in significatione nominum, aliud est quandoque a quo
|
|
|
5355 imponitur nomen ad significandum, et id ad quod significandum nomen
|
|
|
5356 imponitur, sicut hoc nomen lapis imponitur ab eo quod laedit pedem,
|
|
|
5357 non tamen imponitur ad hoc significandum quod significet laedens
|
|
|
5358 pedem, sed ad significandam quandam speciem corporum; alioquin omne
|
|
|
5359 laedens pedem esset lapis. Sic igitur dicendum est quod huiusmodi
|
|
|
5360 divina nomina imponuntur quidem a processibus deitatis, sicut enim
|
|
|
5361 secundum diversos processus perfectionum, creaturae Deum
|
|
|
5362 repraesentant, licet imperfecte; ita intellectus noster, secundum
|
|
|
5363 unumquemque processum, Deum cognoscit et nominat. Sed tamen haec
|
|
|
5364 nomina non imponit ad significandum ipsos processus, ut, cum
|
|
|
5365 dicitur Deus est vivens, sit sensus, ab eo procedit vita, sed ad
|
|
|
5366 significandum ipsum rerum principium, prout in eo praeexistit vita,
|
|
|
5367 licet eminentiori modo quam intelligatur vel significetur.</p>
|
|
|
5368 <p title="I q. 13 a. 2 ad 3"><a name="28804"><span class=
|
|
|
5369 "ref">[28804] Iª q. 13 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5370 dicendum quod essentiam Dei in hac vita cognoscere non possumus
|
|
|
5371 secundum quod in se est, sed cognoscimus eam secundum quod
|
|
|
5372 repraesentatur in perfectionibus creaturarum. Et sic nomina a nobis
|
|
|
5373 imposita eam significant.</p>
|
|
|
5374 <br />
|
|
|
5375 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
5376 <p title="I q. 13 a. 3 arg. 1"><a name="28805"><span class=
|
|
|
5377 "ref">[28805] Iª q. 13 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
5378 proceditur. Videtur quod nullum nomen dicatur de Deo proprie. Omnia
|
|
|
5379 enim nomina quae de Deo dicimus, sunt a creaturis accepta, ut
|
|
|
5380 dictum est. Sed nomina creaturarum metaphorice dicuntur de Deo,
|
|
|
5381 sicut cum dicitur Deus est lapis, vel leo, vel aliquid huiusmodi.
|
|
|
5382 Ergo omnia nomina dicta de Deo, dicuntur metaphorice.</p>
|
|
|
5383 <p title="I q. 13 a. 3 arg. 2"><a name="28806"><span class=
|
|
|
5384 "ref">[28806] Iª q. 13 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5385 nullum nomen proprie dicitur de aliquo, a quo verius removetur quam
|
|
|
5386 de eo praedicetur. Sed omnia huiusmodi nomina, bonus sapiens, et
|
|
|
5387 similia, verius removentur a Deo quam de eo praedicentur, ut patet
|
|
|
5388 per Dionysium, II cap. Cael. Hier. Ergo nullum istorum nominum
|
|
|
5389 proprie dicitur de Deo.</p>
|
|
|
5390 <p title="I q. 13 a. 3 arg. 3"><a name="28807"><span class=
|
|
|
5391 "ref">[28807] Iª q. 13 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
5392 nomina corporum non dicuntur de Deo nisi metaphorice, cum sit
|
|
|
5393 incorporeus. Sed omnia huiusmodi nomina implicant quasdam
|
|
|
5394 corporales conditiones, significant enim cum tempore, et cum
|
|
|
5395 compositione, et cum aliis huiusmodi, quae sunt conditiones
|
|
|
5396 corporum. Ergo omnia huiusmodi nomina dicuntur de Deo
|
|
|
5397 metaphorice.</p>
|
|
|
5398 <p title="I q. 13 a. 3 s. c."><a name="28808"><span class=
|
|
|
5399 "ref">[28808] Iª q. 13 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5400 quod dicit Ambrosius, in Lib. II de fide, <i>sunt quaedam nomina,
|
|
|
5401 quae evidenter proprietatem divinitatis ostendunt; et quaedam quae
|
|
|
5402 perspicuam divinae maiestatis exprimunt veritatem; alia vero sunt,
|
|
|
5403 quae translative per similitudinem de Deo dicuntur</i>. Non igitur
|
|
|
5404 omnia nomina dicuntur de Deo metaphorice, sed aliqua dicuntur
|
|
|
5405 proprie.</p>
|
|
|
5406 <p title="I q. 13 a. 3 co."><a name="28809"><span class=
|
|
|
5407 "ref">[28809] Iª q. 13 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5408 quod, sicut dictum est, Deum cognoscimus ex perfectionibus
|
|
|
5409 procedentibus in creaturas ab ipso; quae quidem perfectiones in Deo
|
|
|
5410 sunt secundum eminentiorem modum quam in creaturis. Intellectus
|
|
|
5411 autem noster eo modo apprehendit eas, secundum quod sunt in
|
|
|
5412 creaturis, et secundum quod apprehendit, ita significat per nomina.
|
|
|
5413 In nominibus igitur quae Deo attribuimus, est duo considerare,
|
|
|
5414 scilicet, perfectiones ipsas significatas, ut bonitatem, vitam, et
|
|
|
5415 huiusmodi; et modum significandi. Quantum igitur ad id quod
|
|
|
5416 significant huiusmodi nomina, proprie competunt Deo, et magis
|
|
|
5417 proprie quam ipsis creaturis, et per prius dicuntur de eo. Quantum
|
|
|
5418 vero ad modum significandi, non proprie dicuntur de Deo, habent
|
|
|
5419 enim modum significandi qui creaturis competit.</p>
|
|
|
5420 <p title="I q. 13 a. 3 ad 1"><a name="28810"><span class=
|
|
|
5421 "ref">[28810] Iª q. 13 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5422 dicendum quod quaedam nomina significant huiusmodi perfectiones a
|
|
|
5423 Deo procedentes in res creatas, hoc modo quod ipse modus
|
|
|
5424 imperfectus quo a creatura participatur divina perfectio, in ipso
|
|
|
5425 nominis significato includitur, sicut lapis significat aliquid
|
|
|
5426 materialiter ens, et huiusmodi nomina non possunt attribui Deo nisi
|
|
|
5427 metaphorice. Quaedam vero nomina significant ipsas perfectiones
|
|
|
5428 absolute, absque hoc quod aliquis modus participandi claudatur in
|
|
|
5429 eorum significatione, ut ens, bonum vivens, et huiusmodi, et talia
|
|
|
5430 proprie dicuntur de Deo.</p>
|
|
|
5431 <p title="I q. 13 a. 3 ad 2"><a name="28811"><span class=
|
|
|
5432 "ref">[28811] Iª q. 13 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5433 dicendum quod ideo huiusmodi nomina dicit Dionysius negari a Deo,
|
|
|
5434 quia id quod significatur per nomen, non convenit eo modo ei, quo
|
|
|
5435 nomen significat, sed excellentiori modo. Unde ibidem dicit
|
|
|
5436 Dionysius quod Deus est super omnem substantiam et vitam.</p>
|
|
|
5437 <p title="I q. 13 a. 3 ad 3"><a name="28812"><span class=
|
|
|
5438 "ref">[28812] Iª q. 13 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5439 dicendum quod ista nomina quae proprie dicuntur de Deo important
|
|
|
5440 conditiones corporales, non in ipso significato nominis, sed
|
|
|
5441 quantum ad modum significandi. Ea vero quae metaphorice de Deo
|
|
|
5442 dicuntur, important conditionem corporalem in ipso suo
|
|
|
5443 significato.</p>
|
|
|
5444 <br />
|
|
|
5445 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
5446 <p title="I q. 13 a. 4 arg. 1"><a name="28813"><span class=
|
|
|
5447 "ref">[28813] Iª q. 13 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
5448 proceditur. Videtur quod ista nomina dicta de Deo, sint nomina
|
|
|
5449 synonyma. Synonyma enim nomina dicuntur, quae omnino idem
|
|
|
5450 significant. Sed ista nomina dicta de Deo, omnino idem significant
|
|
|
5451 in Deo, quia bonitas Dei est eius essentia, et similiter sapientia.
|
|
|
5452 Ergo ista nomina sunt omnino synonyma.</p>
|
|
|
5453 <p title="I q. 13 a. 4 arg. 2"><a name="28814"><span class=
|
|
|
5454 "ref">[28814] Iª q. 13 a. 4 arg. 2</span></a> Si dicatur quod
|
|
|
5455 ista nomina significant idem secundum rem, sed secundum rationes
|
|
|
5456 diversas, contra, ratio cui non respondet aliquid in re, est vana;
|
|
|
5457 si ergo istae rationes sunt multae, et res est una, videtur quod
|
|
|
5458 rationes istae sint vanae.</p>
|
|
|
5459 <p title="I q. 13 a. 4 arg. 3"><a name="28815"><span class=
|
|
|
5460 "ref">[28815] Iª q. 13 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, magis
|
|
|
5461 est unum quod est unum re et ratione, quam quod est unum re et
|
|
|
5462 multiplex ratione. Sed Deus est maxime unus. Ergo videtur quod non
|
|
|
5463 sit unus re et multiplex ratione. Et sic nomina dicta de Deo non
|
|
|
5464 significant rationes diversas, et ita sunt synonyma.</p>
|
|
|
5465 <p title="I q. 13 a. 4 s. c."><a name="28816"><span class=
|
|
|
5466 "ref">[28816] Iª q. 13 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, omnia
|
|
|
5467 synonyma, sibi invicem adiuncta, nugationem adducunt, sicut si
|
|
|
5468 dicatur vestis indumentum. Si igitur omnia nomina dicta de Deo sunt
|
|
|
5469 synonyma, non posset convenienter dici Deus bonus, vel aliquid
|
|
|
5470 huiusmodi; cum tamen scriptum sit Ierem. XXXII, <i>fortissime,
|
|
|
5471 magne, potens, dominus exercituum nomen tibi</i>.</p>
|
|
|
5472 <p title="I q. 13 a. 4 co."><a name="28817"><span class=
|
|
|
5473 "ref">[28817] Iª q. 13 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5474 quod huiusmodi nomina dicta de Deo, non sunt synonyma. Quod quidem
|
|
|
5475 facile esset videre, si diceremus quod huiusmodi nomina sunt
|
|
|
5476 inducta ad removendum, vel ad designandum habitudinem causae
|
|
|
5477 respectu creaturarum, sic enim essent diversae rationes horum
|
|
|
5478 nominum secundum diversa negata, vel secundum diversos effectus
|
|
|
5479 connotatos. Sed secundum quod dictum est huiusmodi nomina
|
|
|
5480 substantiam divinam significare, licet imperfecte, etiam plane
|
|
|
5481 apparet, secundum praemissa, quod habent rationes diversas. Ratio
|
|
|
5482 enim quam significat nomen, est conceptio intellectus de re
|
|
|
5483 significata per nomen. Intellectus autem noster, cum cognoscat Deum
|
|
|
5484 ex creaturis, format ad intelligendum Deum conceptiones
|
|
|
5485 proportionatas perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas.
|
|
|
5486 Quae quidem perfectiones in Deo praeexistunt unite et simpliciter,
|
|
|
5487 in creaturis vero recipiuntur divise et multipliciter. Sicut igitur
|
|
|
5488 diversis perfectionibus creaturarum respondet unum simplex
|
|
|
5489 principium, repraesentatum per diversas perfectiones creaturarum
|
|
|
5490 varie et multipliciter; ita variis et multiplicibus conceptibus
|
|
|
5491 intellectus nostri respondet unum omnino simplex, secundum
|
|
|
5492 huiusmodi conceptiones imperfecte intellectum. Et ideo nomina Deo
|
|
|
5493 attributa, licet significent unam rem, tamen, quia significant eam
|
|
|
5494 sub rationibus multis et diversis, non sunt synonyma.</p>
|
|
|
5495 <p title="I q. 13 a. 4 ad 1"><a name="28818"><span class=
|
|
|
5496 "ref">[28818] Iª q. 13 a. 4 ad 1</span></a> Et sic patet
|
|
|
5497 solutio ad primum, quia nomina synonyma dicuntur, quae significant
|
|
|
5498 unum secundum unam rationem. Quae enim significant rationes
|
|
|
5499 diversas unius rei, non primo et per se unum significant, quia
|
|
|
5500 nomen non significat rem, nisi mediante conceptione intellectus, ut
|
|
|
5501 dictum est.</p>
|
|
|
5502 <p title="I q. 13 a. 4 ad 2"><a name="28819"><span class=
|
|
|
5503 "ref">[28819] Iª q. 13 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5504 dicendum quod rationes plures horum nominum non sunt cassae et
|
|
|
5505 vanae, quia omnibus eis respondet unum quid simplex, per omnia
|
|
|
5506 huiusmodi multipliciter et imperfecte repraesentatum.</p>
|
|
|
5507 <p title="I q. 13 a. 4 ad 3"><a name="28820"><span class=
|
|
|
5508 "ref">[28820] Iª q. 13 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5509 dicendum quod hoc ipsum ad perfectam Dei unitatem pertinet, quod ea
|
|
|
5510 quae sunt multipliciter et divisim in aliis, in ipso sunt
|
|
|
5511 simpliciter et unite. Et ex hoc contingit quod est unus re et
|
|
|
5512 plures secundum rationem, quia intellectus noster ita multipliciter
|
|
|
5513 apprehendit eum, sicut res multipliciter ipsum repraesentant.</p>
|
|
|
5514 <br />
|
|
|
5515 <div class="E">Articulus 5</div>
|
|
|
5516 <p title="I q. 13 a. 5 arg. 1"><a name="28821"><span class=
|
|
|
5517 "ref">[28821] Iª q. 13 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
|
|
|
5518 proceditur. Videtur quod ea quae dicuntur de Deo et creaturis,
|
|
|
5519 univoce de ipsis dicantur. Omne enim aequivocum reducitur ad
|
|
|
5520 univocum, sicut multa ad unum. Nam si hoc nomen canis aequivoce
|
|
|
5521 dicitur de latrabili et marino, oportet quod de aliquibus univoce
|
|
|
5522 dicatur, scilicet de omnibus latrabilibus, aliter enim esset
|
|
|
5523 procedere in infinitum. Inveniuntur autem quaedam agentia univoca,
|
|
|
5524 quae conveniunt cum suis effectibus in nomine et definitione, ut
|
|
|
5525 homo generat hominem; quaedam vero agentia aequivoca, sicut sol
|
|
|
5526 causat calidum, cum tamen ipse non sit calidus nisi aequivoce.
|
|
|
5527 Videtur igitur quod primum agens, ad quod omnia agentia reducuntur,
|
|
|
5528 sit agens univocum. Et ita, quae de Deo et creaturis dicuntur,
|
|
|
5529 univoce praedicantur.</p>
|
|
|
5530 <p title="I q. 13 a. 5 arg. 2"><a name="28822"><span class=
|
|
|
5531 "ref">[28822] Iª q. 13 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5532 secundum aequivoca non attenditur aliqua similitudo. Cum igitur
|
|
|
5533 creaturae ad Deum sit aliqua similitudo, secundum illud Genes. I,
|
|
|
5534 <i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram</i>,
|
|
|
5535 videtur quod aliquid univoce de Deo et creaturis dicatur.</p>
|
|
|
5536 <p title="I q. 13 a. 5 arg. 3"><a name="28823"><span class=
|
|
|
5537 "ref">[28823] Iª q. 13 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
5538 mensura est homogenea mensurato, ut dicitur in X Metaphys. Sed Deus
|
|
|
5539 est prima mensura omnium entium, ut ibidem dicitur. Ergo Deus est
|
|
|
5540 homogeneus creaturis. Et ita aliquid univoce de Deo et creaturis
|
|
|
5541 dici potest.</p>
|
|
|
5542 <p title="I q. 13 a. 5 s. c. 1"><a name="28824"><span class=
|
|
|
5543 "ref">[28824] Iª q. 13 a. 5 s. c. 1</span></a> Sed contra,
|
|
|
5544 quidquid praedicatur de aliquibus secundum idem nomen et non
|
|
|
5545 secundum eandem rationem, praedicatur de eis aequivoce. Sed nullum
|
|
|
5546 nomen convenit Deo secundum illam rationem, secundum quam dicitur
|
|
|
5547 de creatura, nam sapientia in creaturis est qualitas, non autem in
|
|
|
5548 Deo; genus autem variatum mutat rationem, cum sit pars
|
|
|
5549 definitionis. Et eadem ratio est in aliis. Quidquid ergo de Deo et
|
|
|
5550 creaturis dicitur, aequivoce dicitur.</p>
|
|
|
5551 <p title="I q. 13 a. 5 s. c. 2"><a name="28825"><span class=
|
|
|
5552 "ref">[28825] Iª q. 13 a. 5 s. c. 2</span></a> Praeterea, Deus
|
|
|
5553 plus distat a creaturis, quam quaecumque creaturae ab invicem. Sed
|
|
|
5554 propter distantiam quarundam creaturarum, contingit quod nihil
|
|
|
5555 univoce de eis praedicari potest; sicut de his quae non conveniunt
|
|
|
5556 in aliquo genere. Ergo multo minus de Deo et creaturis aliquid
|
|
|
5557 univoce praedicatur, sed omnia praedicantur aequivoce.</p>
|
|
|
5558 <p title="I q. 13 a. 5 co."><a name="28826"><span class=
|
|
|
5559 "ref">[28826] Iª q. 13 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5560 quod impossibile est aliquid praedicari de Deo et creaturis
|
|
|
5561 univoce. Quia omnis effectus non adaequans virtutem causae agentis,
|
|
|
5562 recipit similitudinem agentis non secundum eandem rationem, sed
|
|
|
5563 deficienter, ita ut quod divisim et multipliciter est in
|
|
|
5564 effectibus, in causa est simpliciter et eodem modo; sicut sol
|
|
|
5565 secundum unam virtutem, multiformes et varias formas in istis
|
|
|
5566 inferioribus producit. Eodem modo, ut supra dictum est, omnes rerum
|
|
|
5567 perfectiones, quae sunt in rebus creatis divisim et multipliciter,
|
|
|
5568 in Deo praeexistunt unite. Sic igitur, cum aliquod nomen ad
|
|
|
5569 perfectionem pertinens de creatura dicitur, significat illam
|
|
|
5570 perfectionem ut distinctam secundum rationem definitionis ab aliis,
|
|
|
5571 puta cum hoc nomen sapiens de homine dicitur, significamus aliquam
|
|
|
5572 perfectionem distinctam ab essentia hominis, et a potentia et ab
|
|
|
5573 esse ipsius, et ab omnibus huiusmodi. Sed cum hoc nomen de Deo
|
|
|
5574 dicimus, non intendimus significare aliquid distinctum ab essentia
|
|
|
5575 vel potentia vel esse ipsius. Et sic, cum hoc nomen sapiens de
|
|
|
5576 homine dicitur, quodammodo circumscribit et comprehendit rem
|
|
|
5577 significatam, non autem cum dicitur de Deo, sed relinquit rem
|
|
|
5578 significatam ut incomprehensam, et excedentem nominis
|
|
|
5579 significationem. Unde patet quod non secundum eandem rationem hoc
|
|
|
5580 nomen sapiens de Deo et de homine dicitur. Et eadem ratio est de
|
|
|
5581 aliis. Unde nullum nomen univoce de Deo et creaturis praedicatur.
|
|
|
5582 Sed nec etiam pure aequivoce, ut aliqui dixerunt. Quia secundum
|
|
|
5583 hoc, ex creaturis nihil posset cognosci de Deo, nec demonstrari;
|
|
|
5584 sed semper incideret fallacia aequivocationis. Et hoc est tam
|
|
|
5585 contra philosophos, qui multa demonstrative de Deo probant, quam
|
|
|
5586 etiam contra apostolum dicentem, Rom. I, <i>invisibilia Dei per ea
|
|
|
5587 quae facta sunt, intellecta, conspiciuntur</i>. Dicendum est igitur
|
|
|
5588 quod huiusmodi nomina dicuntur de Deo et creaturis secundum
|
|
|
5589 analogiam, idest proportionem. Quod quidem dupliciter contingit in
|
|
|
5590 nominibus, vel quia multa habent proportionem ad unum, sicut sanum
|
|
|
5591 dicitur de medicina et urina, inquantum utrumque habet ordinem et
|
|
|
5592 proportionem ad sanitatem animalis, cuius hoc quidem signum est,
|
|
|
5593 illud vero causa; vel ex eo quod unum habet proportionem ad
|
|
|
5594 alterum, sicut sanum dicitur de medicina et animali, inquantum
|
|
|
5595 medicina est causa sanitatis quae est in animali. Et hoc modo
|
|
|
5596 aliqua dicuntur de Deo et creaturis analogice, et non aequivoce
|
|
|
5597 pure, neque univoce. Non enim possumus nominare Deum nisi ex
|
|
|
5598 creaturis, ut supra dictum est. Et sic, quidquid dicitur de Deo et
|
|
|
5599 creaturis, dicitur secundum quod est aliquis ordo creaturae ad
|
|
|
5600 Deum, ut ad principium et causam, in qua praeexistunt excellenter
|
|
|
5601 omnes rerum perfectiones. Et iste modus communitatis medius est
|
|
|
5602 inter puram aequivocationem et simplicem univocationem. Neque enim
|
|
|
5603 in his quae analogice dicuntur, est una ratio, sicut est in
|
|
|
5604 univocis; nec totaliter diversa, sicut in aequivocis; sed nomen
|
|
|
5605 quod sic multipliciter dicitur, significat diversas proportiones ad
|
|
|
5606 aliquid unum; sicut sanum, de urina dictum, significat signum
|
|
|
5607 sanitatis animalis, de medicina vero dictum, significat causam
|
|
|
5608 eiusdem sanitatis.</p>
|
|
|
5609 <p title="I q. 13 a. 5 ad 1"><a name="28827"><span class=
|
|
|
5610 "ref">[28827] Iª q. 13 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5611 dicendum quod, licet in praedicationibus oporteat aequivoca ad
|
|
|
5612 univoca reduci, tamen in actionibus agens non univocum ex
|
|
|
5613 necessitate praecedit agens univocum. Agens enim non univocum est
|
|
|
5614 causa universalis totius speciei, ut sol est causa generationis
|
|
|
5615 omnium hominum. Agens vero univocum non est causa agens universalis
|
|
|
5616 totius speciei (alioquin esset causa sui ipsius, cum sub specie
|
|
|
5617 contineatur), sed est causa particularis respectu huius individui,
|
|
|
5618 quod in participatione speciei constituit. Causa igitur universalis
|
|
|
5619 totius speciei non est agens univocum. Causa autem universalis est
|
|
|
5620 prior particulari. Hoc autem agens universale, licet non sit
|
|
|
5621 univocum, non tamen est omnino aequivocum, quia sic non faceret
|
|
|
5622 sibi simile; sed potest dici agens analogicum, sicut in
|
|
|
5623 praedicationibus omnia univoca reducuntur ad unum primum, non
|
|
|
5624 univocum, sed analogicum, quod est ens.</p>
|
|
|
5625 <p title="I q. 13 a. 5 ad 2"><a name="28828"><span class=
|
|
|
5626 "ref">[28828] Iª q. 13 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5627 dicendum quod similitudo creaturae ad Deum est imperfecta, quia
|
|
|
5628 etiam nec idem secundum genus repraesentat, ut supra dictum
|
|
|
5629 est.</p>
|
|
|
5630 <p title="I q. 13 a. 5 ad 3"><a name="28829"><span class=
|
|
|
5631 "ref">[28829] Iª q. 13 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5632 dicendum quod Deus non est mensura proportionata mensuratis. Unde
|
|
|
5633 non oportet quod Deus et creaturae sub uno genere contineantur.</p>
|
|
|
5634 <p title="I q. 13 a. 5 ad 4"><a name="28830"><span class=
|
|
|
5635 "ref">[28830] Iª q. 13 a. 5 ad 4</span></a> Ea vero quae sunt
|
|
|
5636 in contrarium, concludunt quod non univoce huiusmodi nomina de Deo
|
|
|
5637 et creaturis praedicentur, non autem quod aequivoce.</p>
|
|
|
5638 <br />
|
|
|
5639 <div class="E">Articulus 6</div>
|
|
|
5640 <p title="I q. 13 a. 6 arg. 1"><a name="28831"><span class=
|
|
|
5641 "ref">[28831] Iª q. 13 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
|
|
|
5642 proceditur. Videtur quod nomina per prius dicantur de creaturis
|
|
|
5643 quam de Deo. Secundum enim quod cognoscimus aliquid, secundum hoc
|
|
|
5644 illud nominamus; cum nomina, secundum philosophum, sint signa
|
|
|
5645 intellectuum. Sed per prius cognoscimus creaturam quam Deum. Ergo
|
|
|
5646 nomina a nobis imposita, per prius conveniunt creaturis quam
|
|
|
5647 Deo.</p>
|
|
|
5648 <p title="I q. 13 a. 6 arg. 2"><a name="28832"><span class=
|
|
|
5649 "ref">[28832] Iª q. 13 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5650 secundum Dionysium, in libro de Div. Nom., Deum ex creaturis
|
|
|
5651 nominamus. Sed nomina a creaturis translata in Deum, per prius
|
|
|
5652 dicuntur de creaturis quam de Deo; sicut leo, lapis, et huiusmodi.
|
|
|
5653 Ergo omnia nomina quae de Deo et de creaturis dicuntur, per prius
|
|
|
5654 de creaturis quam de Deo dicuntur.</p>
|
|
|
5655 <p title="I q. 13 a. 6 arg. 3"><a name="28833"><span class=
|
|
|
5656 "ref">[28833] Iª q. 13 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, omnia
|
|
|
5657 nomina quae communiter de Deo et creaturis dicuntur, dicuntur de
|
|
|
5658 Deo sicut de causa omnium, ut dicit Dionysius. Sed quod dicitur de
|
|
|
5659 aliquo per causam, per posterius de illo dicitur, per prius enim
|
|
|
5660 dicitur animal sanum quam medicina, quae est causa sanitatis. Ergo
|
|
|
5661 huiusmodi nomina per prius dicuntur de creaturis quam de Deo.</p>
|
|
|
5662 <p title="I q. 13 a. 6 s. c."><a name="28834"><span class=
|
|
|
5663 "ref">[28834] Iª q. 13 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5664 quod dicitur Ephes. III, <i>flecto genua mea ad patrem domini
|
|
|
5665 nostri Iesu, ex quo omnis paternitas in caelo et in terra
|
|
|
5666 nominatur</i>. Et eadem ratio videtur de nominibus aliis quae de
|
|
|
5667 Deo et creaturis dicuntur. Ergo huiusmodi nomina per prius de Deo
|
|
|
5668 quam de creaturis dicuntur.</p>
|
|
|
5669 <p title="I q. 13 a. 6 co."><a name="28835"><span class=
|
|
|
5670 "ref">[28835] Iª q. 13 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5671 quod in omnibus nominibus quae de pluribus analogice dicuntur,
|
|
|
5672 necesse est quod omnia dicantur per respectum ad unum, et ideo
|
|
|
5673 illud unum oportet quod ponatur in definitione omnium. Et quia
|
|
|
5674 ratio quam significat nomen, est definitio, ut dicitur in IV
|
|
|
5675 Metaphys., necesse est quod illud nomen per prius dicatur de eo
|
|
|
5676 quod ponitur in definitione aliorum, et per posterius de aliis,
|
|
|
5677 secundum ordinem quo appropinquant ad illud primum vel magis vel
|
|
|
5678 minus, sicut sanum quod dicitur de animali, cadit in definitione
|
|
|
5679 sani quod dicitur de medicina, quae dicitur sana inquantum causat
|
|
|
5680 sanitatem in animali; et in definitione sani quod dicitur de urina,
|
|
|
5681 quae dicitur sana inquantum est signum sanitatis animalis. Sic ergo
|
|
|
5682 omnia nomina quae metaphorice de Deo dicuntur, per prius de
|
|
|
5683 creaturis dicuntur quam de Deo, quia dicta de Deo, nihil aliud
|
|
|
5684 significant quam similitudines ad tales creaturas. Sicut enim
|
|
|
5685 ridere, dictum de prato, nihil aliud significat quam quod pratum
|
|
|
5686 similiter se habet in decore cum floret, sicut homo cum ridet,
|
|
|
5687 secundum similitudinem proportionis; sic nomen leonis, dictum de
|
|
|
5688 Deo, nihil aliud significat quam quod Deus similiter se habet ut
|
|
|
5689 fortiter operetur in suis operibus, sicut leo in suis. Et sic patet
|
|
|
5690 quod, secundum quod dicuntur de Deo, eorum significatio definiri
|
|
|
5691 non potest, nisi per illud quod de creaturis dicitur. De aliis
|
|
|
5692 autem nominibus, quae non metaphorice dicuntur de Deo, esset etiam
|
|
|
5693 eadem ratio, si dicerentur de Deo causaliter tantum, ut quidam
|
|
|
5694 posuerunt. Sic enim. Cum dicitur Deus est bonus, nihil aliud esset
|
|
|
5695 quam Deus est causa bonitatis creaturae, et sic hoc nomen bonum,
|
|
|
5696 dictum de Deo, clauderet in suo intellectu bonitatem creaturae.
|
|
|
5697 Unde bonum per prius diceretur de creatura quam de Deo. Sed supra
|
|
|
5698 ostensum est quod huiusmodi nomina non solum dicuntur de Deo
|
|
|
5699 causaliter, sed etiam essentialiter. Cum enim dicitur Deus est
|
|
|
5700 bonus, vel sapiens, non solum significatur quod ipse sit causa
|
|
|
5701 sapientiae vel bonitatis, sed quod haec in eo eminentius
|
|
|
5702 praeexistunt. Unde, secundum hoc, dicendum est quod, quantum ad rem
|
|
|
5703 significatam per nomen, per prius dicuntur de Deo quam de
|
|
|
5704 creaturis, quia a Deo huiusmodi perfectiones in creaturas manant.
|
|
|
5705 Sed quantum ad impositionem nominis, per prius a nobis imponuntur
|
|
|
5706 creaturis, quas prius cognoscimus. Unde et modum significandi
|
|
|
5707 habent qui competit creaturis, ut supra dictum est.</p>
|
|
|
5708 <p title="I q. 13 a. 6 ad 1"><a name="28836"><span class=
|
|
|
5709 "ref">[28836] Iª q. 13 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5710 dicendum quod obiectio illa procedit quantum ad impositionem
|
|
|
5711 nominis.</p>
|
|
|
5712 <p title="I q. 13 a. 6 ad 2"><a name="28837"><span class=
|
|
|
5713 "ref">[28837] Iª q. 13 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5714 dicendum quod non est eadem ratio de nominibus quae metaphorice de
|
|
|
5715 Deo dicuntur, et de aliis, ut dictum est.</p>
|
|
|
5716 <p title="I q. 13 a. 6 ad 3"><a name="28838"><span class=
|
|
|
5717 "ref">[28838] Iª q. 13 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5718 dicendum quod obiectio illa procederet, si huiusmodi nomina solum
|
|
|
5719 de Deo causaliter dicerentur et non essentialiter, sicut sanum de
|
|
|
5720 medicina.</p>
|
|
|
5721 <br />
|
|
|
5722 <div class="E">Articulus 7</div>
|
|
|
5723 <p title="I q. 13 a. 7 arg. 1"><a name="28839"><span class=
|
|
|
5724 "ref">[28839] Iª q. 13 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic
|
|
|
5725 proceditur. Videtur quod nomina quae important relationem ad
|
|
|
5726 creaturas, non dicantur de Deo ex tempore. Omnia enim huiusmodi
|
|
|
5727 nomina significant divinam substantiam, ut communiter dicitur. Unde
|
|
|
5728 et Ambrosius dicit quod hoc nomen dominus est nomen potestatis,
|
|
|
5729 quae est divina substantia, et creator significat Dei actionem,
|
|
|
5730 quae est eius essentia. Sed divina substantia non est temporalis,
|
|
|
5731 sed aeterna. Ergo huiusmodi nomina non dicuntur de Deo ex tempore,
|
|
|
5732 sed ab aeterno.</p>
|
|
|
5733 <p title="I q. 13 a. 7 arg. 2"><a name="28840"><span class=
|
|
|
5734 "ref">[28840] Iª q. 13 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5735 cuicumque convenit aliquid ex tempore, potest dici factum, quod
|
|
|
5736 enim ex tempore est album, fit album. Sed Deo non convenit esse
|
|
|
5737 factum. Ergo de Deo nihil praedicatur ex tempore.</p>
|
|
|
5738 <p title="I q. 13 a. 7 arg. 3"><a name="28841"><span class=
|
|
|
5739 "ref">[28841] Iª q. 13 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, si
|
|
|
5740 aliqua nomina dicuntur de Deo ex tempore propter hoc quod important
|
|
|
5741 relationem ad creaturas, eadem ratio videtur de omnibus quae
|
|
|
5742 relationem ad creaturas important. Sed quaedam nomina importantia
|
|
|
5743 relationem ad creaturas, dicuntur de Deo ab aeterno, ab aeterno
|
|
|
5744 enim scivit creaturam et dilexit, secundum illud Ierem. XXXI, <i>in
|
|
|
5745 caritate perpetua dilexi te</i>. Ergo et alia nomina quae important
|
|
|
5746 relationem ad creaturas, ut dominus et creator, dicuntur de Deo ab
|
|
|
5747 aeterno.</p>
|
|
|
5748 <p title="I q. 13 a. 7 arg. 4"><a name="28842"><span class=
|
|
|
5749 "ref">[28842] Iª q. 13 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea,
|
|
|
5750 huiusmodi nomina relationem significant. Oportet igitur quod
|
|
|
5751 relatio illa vel sit aliquid in Deo, vel in creatura tantum. Sed
|
|
|
5752 non potest esse quod sit in creatura tantum, quia sic Deus
|
|
|
5753 denominaretur dominus a relatione opposita, quae est in creaturis;
|
|
|
5754 nihil autem denominatur a suo opposito. Relinquitur ergo quod
|
|
|
5755 relatio est etiam aliquid in Deo. Sed in Deo nihil potest esse ex
|
|
|
5756 tempore, cum ipse sit supra tempus. Ergo videtur quod huiusmodi
|
|
|
5757 nomina non dicantur de Deo ex tempore.</p>
|
|
|
5758 <p title="I q. 13 a. 7 arg. 5"><a name="28843"><span class=
|
|
|
5759 "ref">[28843] Iª q. 13 a. 7 arg. 5</span></a> Praeterea,
|
|
|
5760 secundum relationem dicitur aliquid relative, puta secundum
|
|
|
5761 dominium dominus, sicut secundum albedinem albus. Si igitur relatio
|
|
|
5762 dominii non est in Deo secundum rem, sed solum secundum rationem,
|
|
|
5763 sequitur quod Deus non sit realiter dominus, quod patet esse
|
|
|
5764 falsum.</p>
|
|
|
5765 <p title="I q. 13 a. 7 arg. 6"><a name="28844"><span class=
|
|
|
5766 "ref">[28844] Iª q. 13 a. 7 arg. 6</span></a> Praeterea, in
|
|
|
5767 relativis quae non sunt simul natura, unum potest esse, altero non
|
|
|
5768 existente, sicut scibile existit, non existente scientia, ut
|
|
|
5769 dicitur in praedicamentis. Sed relativa quae dicuntur de Deo et
|
|
|
5770 creaturis, non sunt simul natura. Ergo potest aliquid dici relative
|
|
|
5771 de Deo ad creaturam, etiam creatura non existente. Et sic huiusmodi
|
|
|
5772 nomina, dominus et creator, dicuntur de Deo ab aeterno, et non ex
|
|
|
5773 tempore.</p>
|
|
|
5774 <p title="I q. 13 a. 7 s. c."><a name="28845"><span class=
|
|
|
5775 "ref">[28845] Iª q. 13 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5776 quod dicit Augustinus, V de Trin., quod haec relativa appellatio
|
|
|
5777 dominus Deo convenit ex tempore.</p>
|
|
|
5778 <p title="I q. 13 a. 7 co."><a name="28846"><span class=
|
|
|
5779 "ref">[28846] Iª q. 13 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5780 quod quaedam nomina importantia relationem ad creaturam, ex tempore
|
|
|
5781 de Deo dicuntur, et non ab aeterno. Ad cuius evidentiam, sciendum
|
|
|
5782 est quod quidam posuerunt relationem non esse rem naturae, sed
|
|
|
5783 rationis tantum. Quod quidem apparet esse falsum, ex hoc quod ipsae
|
|
|
5784 res naturalem ordinem et habitudinem habent ad invicem. Veruntamen
|
|
|
5785 sciendum est quod, cum relatio requirat duo extrema, tripliciter se
|
|
|
5786 habere potest ad hoc quod sit res naturae et rationis. Quandoque
|
|
|
5787 enim ex utraque parte est res rationis tantum, quando scilicet ordo
|
|
|
5788 vel habitudo non potest esse inter aliqua, nisi secundum
|
|
|
5789 apprehensionem rationis tantum, utpote cum dicimus idem eidem idem.
|
|
|
5790 Nam secundum quod ratio apprehendit bis aliquod unum, statuit illud
|
|
|
5791 ut duo; et sic apprehendit quandam habitudinem ipsius ad seipsum.
|
|
|
5792 Et similiter est de omnibus relationibus quae sunt inter ens et non
|
|
|
5793 ens; quas format ratio, inquantum apprehendit non ens ut quoddam
|
|
|
5794 extremum. Et idem est de omnibus relationibus quae consequuntur
|
|
|
5795 actum rationis, ut genus et species, et huiusmodi. Quaedam vero
|
|
|
5796 relationes sunt, quantum ad utrumque extremum, res naturae, quando
|
|
|
5797 scilicet est habitudo inter aliqua duo secundum aliquid realiter
|
|
|
5798 conveniens utrique. Sicut patet de omnibus relationibus quae
|
|
|
5799 consequuntur quantitatem, ut magnum et parvum, duplum et dimidium,
|
|
|
5800 et huiusmodi, nam quantitas est in utroque extremorum. Et simile
|
|
|
5801 est de relationibus quae consequuntur actionem et passionem, ut
|
|
|
5802 motivum et mobile, pater et filius, et similia. Quandoque vero
|
|
|
5803 relatio in uno extremorum est res naturae, et in altero est res
|
|
|
5804 rationis tantum. Et hoc contingit quandocumque duo extrema non sunt
|
|
|
5805 unius ordinis. Sicut sensus et scientia referuntur ad sensibile et
|
|
|
5806 scibile, quae quidem, inquantum sunt res quaedam in esse naturali
|
|
|
5807 existentes, sunt extra ordinem esse sensibilis et intelligibilis,
|
|
|
5808 et ideo in scientia quidem et sensu est relatio realis, secundum
|
|
|
5809 quod ordinantur ad sciendum vel sentiendum res; sed res ipsae in se
|
|
|
5810 consideratae, sunt extra ordinem huiusmodi. Unde in eis non est
|
|
|
5811 aliqua relatio realiter ad scientiam et sensum; sed secundum
|
|
|
5812 rationem tantum, inquantum intellectus apprehendit ea ut terminos
|
|
|
5813 relationum scientiae et sensus. Unde philosophus dicit, in V
|
|
|
5814 Metaphys., quod non dicuntur relative eo quod ipsa referantur ad
|
|
|
5815 alia, sed quia alia referuntur ad ipsa. Et similiter dextrum non
|
|
|
5816 dicitur de columna, nisi inquantum ponitur animali ad dextram, unde
|
|
|
5817 huiusmodi relatio non est realiter in columna, sed in animali. Cum
|
|
|
5818 igitur Deus sit extra totum ordinem creaturae, et omnes creaturae
|
|
|
5819 ordinentur ad ipsum, et non e converso, manifestum est quod
|
|
|
5820 creaturae realiter referuntur ad ipsum Deum; sed in Deo non est
|
|
|
5821 aliqua realis relatio eius ad creaturas, sed secundum rationem
|
|
|
5822 tantum, inquantum creaturae referuntur ad ipsum. Et sic nihil
|
|
|
5823 prohibet huiusmodi nomina importantia relationem ad creaturam,
|
|
|
5824 praedicari de Deo ex tempore, non propter aliquam mutationem
|
|
|
5825 ipsius, sed propter creaturae mutationem; sicut columna fit dextera
|
|
|
5826 animali, nulla mutatione circa ipsam existente, sed animali
|
|
|
5827 translato.</p>
|
|
|
5828 <p title="I q. 13 a. 7 ad 1"><a name="28847"><span class=
|
|
|
5829 "ref">[28847] Iª q. 13 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5830 dicendum quod relativa quaedam sunt imposita ad significandum ipsas
|
|
|
5831 habitudines relativas, ut dominus, servus, pater et filius, et
|
|
|
5832 huiusmodi, et haec dicuntur relativa secundum esse. Quaedam vero
|
|
|
5833 sunt imposita ad significandas res quas consequuntur quaedam
|
|
|
5834 habitudines, sicut movens et motum, caput et capitatum, et alia
|
|
|
5835 huiusmodi, quae dicuntur relativa secundum dici. Sic igitur et
|
|
|
5836 circa nomina divina haec differentia est consideranda. Nam quaedam
|
|
|
5837 significant ipsam habitudinem ad creaturam, ut dominus. Et
|
|
|
5838 huiusmodi non significant substantiam divinam directe, sed
|
|
|
5839 indirecte, inquantum praesupponunt ipsam, sicut dominium
|
|
|
5840 praesupponit potestatem, quae est divina substantia. Quaedam vero
|
|
|
5841 significant directe essentiam divinam, et ex consequenti important
|
|
|
5842 habitudinem; sicut salvator, creator, et huiusmodi, significant
|
|
|
5843 actionem Dei, quae est eius essentia. Utraque tamen nomina ex
|
|
|
5844 tempore de Deo dicuntur quantum ad habitudinem quam important, vel
|
|
|
5845 principaliter vel consequenter, non autem quantum ad hoc quod
|
|
|
5846 significant essentiam, vel directe vel indirecte.</p>
|
|
|
5847 <p title="I q. 13 a. 7 ad 2"><a name="28848"><span class=
|
|
|
5848 "ref">[28848] Iª q. 13 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5849 dicendum quod, sicut relationes quae de Deo dicuntur ex tempore,
|
|
|
5850 non sunt in Deo nisi secundum rationem, ita nec fieri nec factum
|
|
|
5851 esse dicitur de Deo, nisi secundum rationem, nulla mutatione circa
|
|
|
5852 ipsum existente, sicut est id, <i>domine refugium factus es
|
|
|
5853 nobis</i>.</p>
|
|
|
5854 <p title="I q. 13 a. 7 ad 3"><a name="28849"><span class=
|
|
|
5855 "ref">[28849] Iª q. 13 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
5856 dicendum quod operatio intellectus et voluntatis est in operante,
|
|
|
5857 et ideo nomina quae significant relationes consequentes actionem
|
|
|
5858 intellectus vel voluntatis, dicuntur de Deo ab aeterno. Quae vero
|
|
|
5859 consequuntur actiones procedentes, secundum modum intelligendi, ad
|
|
|
5860 exteriores effectus, dicuntur de Deo ex tempore, ut salvator,
|
|
|
5861 creator, et huiusmodi.</p>
|
|
|
5862 <p title="I q. 13 a. 7 ad 4"><a name="28850"><span class=
|
|
|
5863 "ref">[28850] Iª q. 13 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
5864 dicendum quod relationes significatae per huiusmodi nomina quae
|
|
|
5865 dicuntur de Deo ex tempore, sunt in Deo secundum rationem tantum,
|
|
|
5866 oppositae autem relationes in creaturis sunt secundum rem. Nec est
|
|
|
5867 inconveniens quod a relationibus realiter existentibus in re, Deus
|
|
|
5868 denominetur, tamen secundum quod cointelliguntur per intellectum
|
|
|
5869 nostrum oppositae relationes in Deo. Ut sic Deus dicatur relative
|
|
|
5870 ad creaturam, quia creatura refertur ad ipsum, sicut philosophus
|
|
|
5871 dicit, in V Metaphys., quod scibile dicitur relative, quia scientia
|
|
|
5872 refertur ad ipsum.</p>
|
|
|
5873 <p title="I q. 13 a. 7 ad 5"><a name="28851"><span class=
|
|
|
5874 "ref">[28851] Iª q. 13 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum
|
|
|
5875 dicendum quod, cum ea ratione referatur Deus ad creaturam, qua
|
|
|
5876 creatura refertur ad ipsum; cum relatio subiectionis realiter sit
|
|
|
5877 in creatura, sequitur quod Deus non secundum rationem tantum, sed
|
|
|
5878 realiter sit dominus. Eo enim modo dicitur dominus, quo creatura ei
|
|
|
5879 subiecta est.</p>
|
|
|
5880 <p title="I q. 13 a. 7 ad 6"><a name="28852"><span class=
|
|
|
5881 "ref">[28852] Iª q. 13 a. 7 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum
|
|
|
5882 quod, ad cognoscendum utrum relativa sint simul natura vel non, non
|
|
|
5883 oportet considerare ordinem rerum de quibus relativa dicuntur, sed
|
|
|
5884 significationes ipsorum relativorum. Si enim unum in sui intellectu
|
|
|
5885 claudat aliud et e converso, tunc sunt simul natura, sicut duplum
|
|
|
5886 et dimidium, pater et filius, et similia. Si autem unum in sui
|
|
|
5887 intellectu claudat aliud, et non e converso, tunc non sunt simul
|
|
|
5888 natura. Et hoc modo se habent scientia et scibile. Nam scibile
|
|
|
5889 dicitur secundum potentiam, scientia autem secundum habitum, vel
|
|
|
5890 secundum actum. Unde scibile, secundum modum suae significationis,
|
|
|
5891 praeexistit scientiae. Sed si accipiatur scibile secundum actum,
|
|
|
5892 tunc est simul cum scientia secundum actum, nam scitum non est
|
|
|
5893 aliquid nisi sit eius scientia. Licet igitur Deus sit prior
|
|
|
5894 creaturis, quia tamen in significatione domini clauditur quod
|
|
|
5895 habeat servum, et e converso, ista duo relativa, dominus et servus,
|
|
|
5896 sunt simul natura. Unde Deus non fuit dominus, antequam haberet
|
|
|
5897 creaturam sibi subiectam.</p>
|
|
|
5898 <br />
|
|
|
5899 <div class="E">Articulus 8</div>
|
|
|
5900 <p title="I q. 13 a. 8 arg. 1"><a name="28853"><span class=
|
|
|
5901 "ref">[28853] Iª q. 13 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic
|
|
|
5902 proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus non sit nomen naturae.
|
|
|
5903 Dicit enim Damascenus, in I libro, quod <i>Deus dicitur a
|
|
|
5904 theein</i>, quod est currere, et fovere universa; <i>vel ab
|
|
|
5905 aethein, idest ardere (Deus enim noster ignis consumens est omnem
|
|
|
5906 malitiam); vel a theasthai</i>, quod est considerare, omnia. Haec
|
|
|
5907 autem omnia ad operationem pertinent. Ergo hoc nomen Deus
|
|
|
5908 operationem significat, et non naturam.</p>
|
|
|
5909 <p title="I q. 13 a. 8 arg. 2"><a name="28854"><span class=
|
|
|
5910 "ref">[28854] Iª q. 13 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
5911 secundum hoc aliquid nominatur a nobis, secundum quod cognoscitur.
|
|
|
5912 Sed divina natura est nobis ignota. Ergo hoc nomen Deus non
|
|
|
5913 significat naturam divinam.</p>
|
|
|
5914 <p title="I q. 13 a. 8 s. c."><a name="28855"><span class=
|
|
|
5915 "ref">[28855] Iª q. 13 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5916 quod dicit Ambrosius, in libro I de fide, quod Deus est nomen
|
|
|
5917 naturae.</p>
|
|
|
5918 <p title="I q. 13 a. 8 co."><a name="28856"><span class=
|
|
|
5919 "ref">[28856] Iª q. 13 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5920 quod non est semper idem id a quo imponitur nomen ad significandum,
|
|
|
5921 et id ad quod significandum nomen imponitur. Sicut enim substantiam
|
|
|
5922 rei ex proprietatibus vel operationibus eius cognoscimus, ita
|
|
|
5923 substantiam rei denominamus quandoque ab aliqua eius operatione vel
|
|
|
5924 proprietate, sicut substantiam lapidis denominamus ab aliqua
|
|
|
5925 actione eius, quia laedit pedem; non tamen hoc nomen impositum est
|
|
|
5926 ad significandum hanc actionem, sed substantiam lapidis. Si qua
|
|
|
5927 vero sunt quae secundum se sunt nota nobis, ut calor, frigus,
|
|
|
5928 albedo, et huiusmodi, non ab aliis denominantur. Unde in talibus
|
|
|
5929 idem est quod nomen significat, et id a quo imponitur nomen ad
|
|
|
5930 significandum. Quia igitur Deus non est notus nobis in sui natura,
|
|
|
5931 sed innotescit nobis ex operationibus vel effectibus eius, ex his
|
|
|
5932 possumus eum nominare, ut supra dictum est. Unde hoc nomen Deus est
|
|
|
5933 nomen operationis, quantum ad id a quo imponitur ad significandum.
|
|
|
5934 Imponitur enim hoc nomen ab universali rerum providentia, omnes
|
|
|
5935 enim loquentes de Deo, hoc intendunt nominare Deum, quod habet
|
|
|
5936 providentiam universalem de rebus. Unde dicit Dionysius, XII cap.
|
|
|
5937 de Div. Nom., quod <i>deitas est quae omnia videt providentia et
|
|
|
5938 bonitate perfecta</i>. Ex hac autem operatione hoc nomen Deus
|
|
|
5939 assumptum, impositum est ad significandum divinam naturam.</p>
|
|
|
5940 <p title="I q. 13 a. 8 ad 1"><a name="28857"><span class=
|
|
|
5941 "ref">[28857] Iª q. 13 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
5942 dicendum quod omnia quae posuit Damascenus, pertinent ad
|
|
|
5943 providentiam, a qua imponitur hoc nomen Deus ad significandum.</p>
|
|
|
5944 <p title="I q. 13 a. 8 ad 2"><a name="28858"><span class=
|
|
|
5945 "ref">[28858] Iª q. 13 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
5946 dicendum quod, secundum quod naturam alicuius rei ex eius
|
|
|
5947 proprietatibus et effectibus cognoscere possumus, sic eam nomine
|
|
|
5948 possumus significare. Unde, quia substantiam lapidis ex eius
|
|
|
5949 proprietate possumus cognoscere secundum seipsam, sciendo quid est
|
|
|
5950 lapis, hoc nomen lapis ipsam lapidis naturam, secundum quod in se
|
|
|
5951 est, significat, significat enim definitionem lapidis, per quam
|
|
|
5952 scimus quid est lapis. Ratio enim quam significat nomen, est
|
|
|
5953 definitio, ut dicitur in IV Metaphys. Sed ex effectibus divinis
|
|
|
5954 divinam naturam non possumus cognoscere secundum quod in se est, ut
|
|
|
5955 sciamus de ea quid est; sed per modum eminentiae et causalitatis et
|
|
|
5956 negationis, ut supra dictum est. Et sic hoc nomen Deus significat
|
|
|
5957 naturam divinam. Impositum est enim nomen hoc ad aliquid
|
|
|
5958 significandum supra omnia existens, quod est principium omnium, et
|
|
|
5959 remotum ab omnibus. Hoc enim intendunt significare nominantes
|
|
|
5960 Deum.</p>
|
|
|
5961 <br />
|
|
|
5962 <div class="E">Articulus 9</div>
|
|
|
5963 <p title="I q. 13 a. 9 arg. 1"><a name="28859"><span class=
|
|
|
5964 "ref">[28859] Iª q. 13 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic
|
|
|
5965 proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus sit communicabile.
|
|
|
5966 Cuicumque enim communicatur res significata per nomen, communicatur
|
|
|
5967 et nomen ipsum. Sed hoc nomen Deus, ut dictum est, significat
|
|
|
5968 divinam naturam, quae est communicabilis aliis, secundum illud II
|
|
|
5969 Pet. I, <i>magna et pretiosa promissa nobis donavit, ut per hoc
|
|
|
5970 efficiamur divinae consortes naturae</i>. Ergo hoc nomen Deus est
|
|
|
5971 communicabile.</p>
|
|
|
5972 <p title="I q. 13 a. 9 arg. 2"><a name="28860"><span class=
|
|
|
5973 "ref">[28860] Iª q. 13 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, sola
|
|
|
5974 nomina propria non sunt communicabilia. Sed hoc nomen Deus non est
|
|
|
5975 nomen proprium, sed appellativum, quod patet ex hoc quod habet
|
|
|
5976 plurale, secundum illud Psalmi LXXXI, <i>ego dixi, dii estis</i>.
|
|
|
5977 Ergo hoc nomen Deus est communicabile.</p>
|
|
|
5978 <p title="I q. 13 a. 9 arg. 3"><a name="28861"><span class=
|
|
|
5979 "ref">[28861] Iª q. 13 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, hoc
|
|
|
5980 nomen Deus imponitur ab operatione, ut dictum est. Sed alia nomina
|
|
|
5981 quae imponuntur Deo ab operationibus, sive ab effectibus, sunt
|
|
|
5982 communicabilia, ut bonus, sapiens et huiusmodi. Ergo et hoc nomen
|
|
|
5983 Deus est communicabile.</p>
|
|
|
5984 <p title="I q. 13 a. 9 s. c."><a name="28862"><span class=
|
|
|
5985 "ref">[28862] Iª q. 13 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
5986 quod dicitur Sap. XIV, <i>incommunicabile nomen lignis et lapidibus
|
|
|
5987 imposuerunt</i>; et loquitur de nomine deitatis. Ergo hoc nomen
|
|
|
5988 Deus est nomen incommunicabile.</p>
|
|
|
5989 <p title="I q. 13 a. 9 co."><a name="28863"><span class=
|
|
|
5990 "ref">[28863] Iª q. 13 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
5991 quod aliquod nomen potest esse communicabile dupliciter, uno modo,
|
|
|
5992 proprie; alio modo, per similitudinem. Proprie quidem communicabile
|
|
|
5993 est, quod secundum totam significationem nominis, est communicabile
|
|
|
5994 multis. Per similitudinem autem communicabile est, quod est
|
|
|
5995 communicabile secundum aliquid eorum quae includuntur in nominis
|
|
|
5996 significatione. Hoc enim nomen leo proprie communicatur omnibus
|
|
|
5997 illis in quibus invenitur natura quam significat hoc nomen leo, per
|
|
|
5998 similitudinem vero communicabile est illis qui participant aliquid
|
|
|
5999 leoninum, ut puta audaciam vel fortitudinem, qui metaphorice leones
|
|
|
6000 dicuntur. Ad sciendum autem quae nomina proprie sunt
|
|
|
6001 communicabilia, considerandum est quod omnis forma in supposito
|
|
|
6002 singulari existens, per quod individuatur, communis est multis, vel
|
|
|
6003 secundum rem vel secundum rationem saltem, sicut natura humana
|
|
|
6004 communis est multis secundum rem et rationem, natura autem solis
|
|
|
6005 non est communis multis secundum rem, sed secundum rationem tantum;
|
|
|
6006 potest enim natura solis intelligi ut in pluribus suppositis
|
|
|
6007 existens. Et hoc ideo, quia intellectus intelligit naturam
|
|
|
6008 cuiuslibet speciei per abstractionem a singulari, unde esse in uno
|
|
|
6009 supposito singulari vel in pluribus, est praeter intellectum
|
|
|
6010 naturae speciei, unde, servato intellectu naturae speciei, potest
|
|
|
6011 intelligi ut in pluribus existens. Sed singulare, ex hoc ipso quod
|
|
|
6012 est singulare, est divisum ab omnibus aliis. Unde omne nomen
|
|
|
6013 impositum ad significandum aliquod singulare, est incommunicabile
|
|
|
6014 et re et ratione, non enim potest nec in apprehensione cadere
|
|
|
6015 pluralitas huius individui. Unde nullum nomen significans aliquod
|
|
|
6016 individuum, est communicabile multis proprie, sed solum secundum
|
|
|
6017 similitudinem; sicut aliquis metaphorice potest dici Achilles,
|
|
|
6018 inquantum habet aliquid de proprietatibus Achillis, scilicet
|
|
|
6019 fortitudinem. Formae vero quae non individuantur per aliquod
|
|
|
6020 suppositum, sed per seipsas (quia scilicet sunt formae
|
|
|
6021 subsistentes), si intelligerentur secundum quod sunt in seipsis,
|
|
|
6022 non possent communicari nec re neque ratione; sed forte per
|
|
|
6023 similitudinem, sicut dictum est de individuis. Sed quia formas
|
|
|
6024 simplices per se subsistentes non possumus intelligere secundum
|
|
|
6025 quod sunt, sed intelligimus eas ad modum rerum compositarum
|
|
|
6026 habentium formas in materia; ideo, ut dictum est, imponimus eis
|
|
|
6027 nomina concreta significantia naturam in aliquo supposito. Unde,
|
|
|
6028 quantum pertinet ad rationem nominum, eadem ratio est de nominibus
|
|
|
6029 quae a nobis imponuntur ad significandum naturas rerum
|
|
|
6030 compositarum, et de nominibus quae a nobis imponuntur ad
|
|
|
6031 significandum naturas simplices subsistentes. Unde, cum hoc nomen
|
|
|
6032 Deus impositum sit ad significandum naturam divinam, ut dictum est;
|
|
|
6033 natura autem divina multiplicabilis non est, ut supra ostensum est,
|
|
|
6034 sequitur quod hoc nomen Deus incommunicabile quidem sit secundum
|
|
|
6035 rem, sed communicabile sit secundum opinionem, quemadmodum hoc
|
|
|
6036 nomen sol esset communicabile secundum opinionem ponentium multos
|
|
|
6037 soles. Et secundum hoc dicitur Gal. IV, <i>his qui natura non sunt
|
|
|
6038 dii, serviebatis</i>; Glossa, <i>non sunt dii natura, sed opinione
|
|
|
6039 hominum</i>. Est nihilominus communicabile hoc nomen Deus, non
|
|
|
6040 secundum suam totam significationem, sed secundum aliquid eius, per
|
|
|
6041 quandam similitudinem, ut dii dicantur, qui participant aliquid
|
|
|
6042 divinum per similitudinem, secundum illud, <i>ego dixi, dii
|
|
|
6043 estis</i>. Si vero esset aliquod nomen impositum ad significandum
|
|
|
6044 Deum non ex parte naturae, sed ex parte suppositi, secundum quod
|
|
|
6045 consideratur ut hoc aliquid, illud nomen esset omnibus modis
|
|
|
6046 incommunicabile, sicut forte est nomen tetragrammaton apud
|
|
|
6047 Hebraeos. Et est simile si quis imponeret nomen soli designans hoc
|
|
|
6048 individuum.</p>
|
|
|
6049 <p title="I q. 13 a. 9 ad 1"><a name="28864"><span class=
|
|
|
6050 "ref">[28864] Iª q. 13 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6051 dicendum quod natura divina non est communicabilis nisi secundum
|
|
|
6052 similitudinis participationem.</p>
|
|
|
6053 <p title="I q. 13 a. 9 ad 2"><a name="28865"><span class=
|
|
|
6054 "ref">[28865] Iª q. 13 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6055 dicendum quod hoc nomen Deus est nomen appellativum, et non
|
|
|
6056 proprium, quia significat naturam divinam ut in habente; licet ipse
|
|
|
6057 Deus, secundum rem, non sit nec universalis nec particularis.
|
|
|
6058 Nomina enim non sequuntur modum essendi qui est in rebus, sed modum
|
|
|
6059 essendi secundum quod in cognitione nostra est. Et tamen, secundum
|
|
|
6060 rei veritatem, est incommunicabile, secundum quod dictum est de hoc
|
|
|
6061 nomine sol.</p>
|
|
|
6062 <p title="I q. 13 a. 9 ad 3"><a name="28866"><span class=
|
|
|
6063 "ref">[28866] Iª q. 13 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
6064 dicendum quod haec nomina bonus, sapiens, et similia, imposita
|
|
|
6065 quidem sunt a perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas, non
|
|
|
6066 tamen sunt imposita ad significandum divinam naturam, sed ad
|
|
|
6067 significandum ipsas perfectiones absolute. Et ideo etiam secundum
|
|
|
6068 rei veritatem sunt communicabilia multis. Sed hoc nomen Deus
|
|
|
6069 impositum est ab operatione propria Deo, quam experimur continue,
|
|
|
6070 ad significandum divinam naturam.</p>
|
|
|
6071 <br />
|
|
|
6072 <div class="E">Articulus 10</div>
|
|
|
6073 <p title="I q. 13 a. 10 arg. 1"><a name="28867"><span class=
|
|
|
6074 "ref">[28867] Iª q. 13 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic
|
|
|
6075 proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus univoce dicatur de Deo per
|
|
|
6076 naturam, et per participationem, et secundum opinionem. Ubi enim
|
|
|
6077 est diversa significatio, non est contradictio affirmantis et
|
|
|
6078 negantis, aequivocatio enim impedit contradictionem sed Catholicus
|
|
|
6079 dicens idolum non est Deus, contradicit Pagano dicenti idolum est
|
|
|
6080 Deus. Ergo Deus utrobique sumptum univoce dicitur.</p>
|
|
|
6081 <p title="I q. 13 a. 10 arg. 2"><a name="28868"><span class=
|
|
|
6082 "ref">[28868] Iª q. 13 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
6083 sicut idolum est Deus secundum opinionem et non secundum veritatem,
|
|
|
6084 ita fruitio carnalium delectationum dicitur felicitas secundum
|
|
|
6085 opinionem, et non secundum veritatem. Sed hoc nomen beatitudo
|
|
|
6086 univoce dicitur de hac beatitudine opinata, et de hac beatitudine
|
|
|
6087 vera. Ergo et hoc nomen Deus univoce dicitur de Deo secundum
|
|
|
6088 veritatem, et de Deo secundum opinionem.</p>
|
|
|
6089 <p title="I q. 13 a. 10 arg. 3"><a name="28869"><span class=
|
|
|
6090 "ref">[28869] Iª q. 13 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
6091 univoca dicuntur quorum est ratio una. Sed Catholicus, cum dicit
|
|
|
6092 unum esse Deum, intelligit nomine Dei rem omnipotentem, et super
|
|
|
6093 omnia venerandam, et hoc idem intelligit gentilis, cum dicit idolum
|
|
|
6094 esse Deum. Ergo hoc nomen Deus univoce dicitur utrobique.</p>
|
|
|
6095 <p title="I q. 13 a. 10 s. c. 1"><a name="28870"><span class=
|
|
|
6096 "ref">[28870] Iª q. 13 a. 10 s. c. 1</span></a> Sed contra,
|
|
|
6097 illud quod est in intellectu, est similitudo eius quod est in re,
|
|
|
6098 ut dicitur in I Periherm. Sed animal, dictum de animali vero et de
|
|
|
6099 animali picto, aequivoce dicitur. Ergo hoc nomen Deus, dictum de
|
|
|
6100 Deo vero et de Deo secundum opinionem, aequivoce dicitur.</p>
|
|
|
6101 <p title="I q. 13 a. 10 s. c. 2"><a name="28871"><span class=
|
|
|
6102 "ref">[28871] Iª q. 13 a. 10 s. c. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
6103 nullus potest significare id quod non cognoscit, sed gentilis non
|
|
|
6104 cognoscit naturam divinam, ergo, cum dicit idolum est Deus, non
|
|
|
6105 significat veram deitatem. Hanc autem significat Catholicus dicens
|
|
|
6106 unum esse Deum. Ergo hoc nomen Deus non dicitur univoce, sed
|
|
|
6107 aequivoce, de Deo vero, et de Deo secundum opinionem.</p>
|
|
|
6108 <p title="I q. 13 a. 10 co."><a name="28872"><span class=
|
|
|
6109 "ref">[28872] Iª q. 13 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6110 quod hoc nomen Deus, in praemissis tribus significationibus, non
|
|
|
6111 accipitur neque univoce neque aequivoce, sed analogice. Quod ex hoc
|
|
|
6112 patet. Quia univocorum est omnino eadem ratio, aequivocorum est
|
|
|
6113 omnino ratio diversa, in analogicis vero, oportet quod nomen
|
|
|
6114 secundum unam significationem acceptum, ponatur in definitione
|
|
|
6115 eiusdem nominis secundum alias significationes accepti. Sicut ens
|
|
|
6116 de substantia dictum, ponitur in definitione entis secundum quod de
|
|
|
6117 accidente dicitur; et sanum dictum de animali, ponitur in
|
|
|
6118 definitione sani secundum quod dicitur de urina et de medicina;
|
|
|
6119 huius enim sani quod est in animali, urina est significativa, et
|
|
|
6120 medicina factiva. Sic accidit in proposito. Nam hoc nomen Deus,
|
|
|
6121 secundum quod pro Deo vero sumitur, in ratione Dei sumitur secundum
|
|
|
6122 quod dicitur Deus secundum opinionem vel participationem. Cum enim
|
|
|
6123 aliquem nominamus Deum secundum participationem, intelligimus
|
|
|
6124 nomine Dei aliquid habens similitudinem veri Dei. Similiter cum
|
|
|
6125 idolum nominamus Deum, hoc nomine Deus intelligimus significari
|
|
|
6126 aliquid, de quo homines opinantur quod sit Deus. Et sic manifestum
|
|
|
6127 est quod alia et alia est significatio nominis, sed una illarum
|
|
|
6128 significationum clauditur in significationibus aliis. Unde
|
|
|
6129 manifestum est quod analogice dicitur.</p>
|
|
|
6130 <p title="I q. 13 a. 10 ad 1"><a name="28873"><span class=
|
|
|
6131 "ref">[28873] Iª q. 13 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6132 dicendum quod nominum multiplicitas non attenditur secundum nominis
|
|
|
6133 praedicationem, sed secundum significationem, hoc enim nomen homo,
|
|
|
6134 de quocumque praedicetur, sive vere sive false, dicitur uno modo.
|
|
|
6135 Sed tunc multipliciter diceretur, si per hoc nomen homo
|
|
|
6136 intenderemus significare diversa, puta, si unus intenderet
|
|
|
6137 significare per hoc nomen homo id quod vere est homo, et alius
|
|
|
6138 intenderet significare eodem nomine lapidem, vel aliquid aliud.
|
|
|
6139 Unde patet quod Catholicus dicens idolum non esse Deum, contradicit
|
|
|
6140 Pagano hoc asserenti, quia uterque utitur hoc nomine Deus ad
|
|
|
6141 significandum verum Deum. Cum enim Paganus dicit idolum esse Deum,
|
|
|
6142 non utitur hoc nomine secundum quod significat Deum opinabilem, sic
|
|
|
6143 enim verum diceret, cum etiam Catholici interdum in tali
|
|
|
6144 significatione hoc nomine utantur, ut cum dicitur, <i>omnes dii
|
|
|
6145 gentium Daemonia</i>.</p>
|
|
|
6146 <p title="I q. 13 a. 10 ad 2"><a name="28874"><span class=
|
|
|
6147 "ref">[28874] Iª q. 13 a. 10 ad 2</span></a> Et similiter
|
|
|
6148 dicendum ad secundum et tertium. Nam illae rationes procedunt
|
|
|
6149 secundum diversitatem praedicationis nominis, et non secundum
|
|
|
6150 diversam significationem.</p>
|
|
|
6151 <p title="I q. 13 a. 10 ad 4"><a name="28875"><span class=
|
|
|
6152 "ref">[28875] Iª q. 13 a. 10 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
6153 dicendum quod animal dictum de animali vero et de picto, non
|
|
|
6154 dicitur pure aequivoce; sed philosophus largo modo accipit
|
|
|
6155 aequivoca, secundum quod includunt in se analoga. Quia et ens, quod
|
|
|
6156 analogice dicitur, aliquando dicitur aequivoce praedicari de
|
|
|
6157 diversis praedicamentis.</p>
|
|
|
6158 <p title="I q. 13 a. 10 ad 5"><a name="28876"><span class=
|
|
|
6159 "ref">[28876] Iª q. 13 a. 10 ad 5</span></a> Ad quintum
|
|
|
6160 dicendum quod ipsam naturam Dei prout in se est, neque Catholicus
|
|
|
6161 neque Paganus cognoscit, sed uterque cognoscit eam secundum aliquam
|
|
|
6162 rationem causalitatis vel excellentiae vel remotionis, ut supra
|
|
|
6163 dictum est. Et secundum hoc, in eadem significatione accipere
|
|
|
6164 potest gentilis hoc nomen Deus, cum dicit idolum est Deus, in qua
|
|
|
6165 accipit ipsum Catholicus dicens idolum non est Deus. Si vero
|
|
|
6166 aliquis esset qui secundum nullam rationem Deum cognosceret, nec
|
|
|
6167 ipsum nominaret, nisi forte sicut proferimus nomina quorum
|
|
|
6168 significationem ignoramus.</p>
|
|
|
6169 <br />
|
|
|
6170 <div class="E">Articulus 11</div>
|
|
|
6171 <p title="I q. 13 a. 11 arg. 1"><a name="28877"><span class=
|
|
|
6172 "ref">[28877] Iª q. 13 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum
|
|
|
6173 sic proceditur. Videtur quod hoc nomen qui est non sit maxime
|
|
|
6174 proprium nomen Dei. Hoc enim nomen Deus est nomen incommunicabile,
|
|
|
6175 ut dictum est. Sed hoc nomen qui est non est nomen incommunicabile.
|
|
|
6176 Ergo hoc nomen qui est non est maxime proprium nomen Dei.</p>
|
|
|
6177 <p title="I q. 13 a. 11 arg. 2"><a name="28878"><span class=
|
|
|
6178 "ref">[28878] Iª q. 13 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
6179 Dionysius dicit, III cap. de Div. Nom., quod <i>boni nominatio est
|
|
|
6180 manifestativa omnium Dei processionum</i>. Sed hoc maxime Deo
|
|
|
6181 convenit, quod sit universale rerum principium. Ergo hoc nomen
|
|
|
6182 bonum est maxime proprium Dei, et non hoc nomen qui est.</p>
|
|
|
6183 <p title="I q. 13 a. 11 arg. 3"><a name="28879"><span class=
|
|
|
6184 "ref">[28879] Iª q. 13 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
6185 nomen divinum videtur importare relationem ad creaturas, cum Deus
|
|
|
6186 non cognoscatur a nobis nisi per creaturas. Sed hoc nomen qui est
|
|
|
6187 nullam importat habitudinem ad creaturas. Ergo hoc nomen qui est
|
|
|
6188 non est maxime proprium nomen Dei.</p>
|
|
|
6189 <p title="I q. 13 a. 11 s. c."><a name="28880"><span class=
|
|
|
6190 "ref">[28880] Iª q. 13 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
6191 quod dicitur Exod. III, quod Moysi quaerenti, <i>si dixerint mihi,
|
|
|
6192 quod est nomen eius? Quid dicam eis?</i> Et respondit ei dominus,
|
|
|
6193 <i>sic dices eis, qui est misit me ad vos</i>. Ergo hoc nomen qui
|
|
|
6194 est est maxime proprium nomen Dei.</p>
|
|
|
6195 <p title="I q. 13 a. 11 co."><a name="28881"><span class=
|
|
|
6196 "ref">[28881] Iª q. 13 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6197 quod hoc nomen qui est triplici ratione est maxime proprium nomen
|
|
|
6198 Dei. Primo quidem, propter sui significationem. Non enim significat
|
|
|
6199 formam aliquam, sed ipsum esse. Unde, cum esse Dei sit ipsa eius
|
|
|
6200 essentia, et hoc nulli alii conveniat, ut supra ostensum est,
|
|
|
6201 manifestum est quod inter alia nomina hoc maxime proprie nominat
|
|
|
6202 Deum, unumquodque enim denominatur a sua forma. Secundo, propter
|
|
|
6203 eius universalitatem. Omnia enim alia nomina vel sunt minus
|
|
|
6204 communia; vel, si convertantur cum ipso, tamen addunt aliqua supra
|
|
|
6205 ipsum secundum rationem; unde quodammodo informant et determinant
|
|
|
6206 ipsum. Intellectus autem noster non potest ipsam Dei essentiam
|
|
|
6207 cognoscere in statu viae, secundum quod in se est, sed quemcumque
|
|
|
6208 modum determinet circa id quod de Deo intelligit, deficit a modo
|
|
|
6209 quo Deus in se est. Et ideo, quanto aliqua nomina sunt minus
|
|
|
6210 determinata, et magis communia et absoluta, tanto magis proprie
|
|
|
6211 dicuntur de Deo a nobis. Unde et Damascenus dicit quod
|
|
|
6212 <i>principalius omnibus quae de Deo dicuntur nominibus, est qui
|
|
|
6213 est, totum enim in seipso comprehendens, habet ipsum esse velut
|
|
|
6214 quoddam pelagus substantiae infinitum et indeterminatum</i>.
|
|
|
6215 Quolibet enim alio nomine determinatur aliquis modus substantiae
|
|
|
6216 rei, sed hoc nomen qui est nullum modum essendi determinat, sed se
|
|
|
6217 habet indeterminate ad omnes; et ideo nominat ipsum <i>pelagus
|
|
|
6218 substantiae infinitum</i>. Tertio vero, ex eius consignificatione.
|
|
|
6219 Significat enim esse in praesenti, et hoc maxime proprie de Deo
|
|
|
6220 dicitur, cuius esse non novit praeteritum vel futurum, ut dicit
|
|
|
6221 Augustinus in V de Trin.</p>
|
|
|
6222 <p title="I q. 13 a. 11 ad 1"><a name="28882"><span class=
|
|
|
6223 "ref">[28882] Iª q. 13 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6224 dicendum quod hoc nomen qui est est magis proprium nomen Dei quam
|
|
|
6225 hoc nomen Deus, quantum ad id a quo imponitur, scilicet ab esse, et
|
|
|
6226 quantum ad modum significandi et consignificandi, ut dictum est.
|
|
|
6227 Sed quantum ad id ad quod imponitur nomen ad significandum, est
|
|
|
6228 magis proprium hoc nomen Deus, quod imponitur ad significandum
|
|
|
6229 naturam divinam. Et adhuc magis proprium nomen est tetragrammaton,
|
|
|
6230 quod est impositum ad significandam ipsam Dei substantiam
|
|
|
6231 incommunicabilem, et, ut sic liceat loqui, singularem.</p>
|
|
|
6232 <p title="I q. 13 a. 11 ad 2"><a name="28883"><span class=
|
|
|
6233 "ref">[28883] Iª q. 13 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6234 dicendum quod hoc nomen bonum est principale nomen Dei inquantum
|
|
|
6235 est causa, non tamen simpliciter, nam esse absolute
|
|
|
6236 praeintelligitur causae.</p>
|
|
|
6237 <p title="I q. 13 a. 11 ad 3"><a name="28884"><span class=
|
|
|
6238 "ref">[28884] Iª q. 13 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
6239 dicendum quod non est necessarium quod omnia nomina divina
|
|
|
6240 importent habitudinem ad creaturas; sed sufficit quod imponantur ab
|
|
|
6241 aliquibus perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas. Inter
|
|
|
6242 quas prima est ipsum esse, a qua sumitur hoc nomen qui est.</p>
|
|
|
6243 <br />
|
|
|
6244 <div class="E">Articulus 12</div>
|
|
|
6245 <p title="I q. 13 a. 12 arg. 1"><a name="28885"><span class=
|
|
|
6246 "ref">[28885] Iª q. 13 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum
|
|
|
6247 sic proceditur. Videtur quod propositiones affirmativae non possunt
|
|
|
6248 formari de Deo. Dicit enim Dionysius, II cap. Cael. Hier., quod
|
|
|
6249 <i>negationes de Deo sunt verae, affirmationes autem
|
|
|
6250 incompactae</i>.</p>
|
|
|
6251 <p title="I q. 13 a. 12 arg. 2"><a name="28886"><span class=
|
|
|
6252 "ref">[28886] Iª q. 13 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
6253 Boetius dicit, in libro de Trin., quod <i>forma simplex subiectum
|
|
|
6254 esse non potest</i>. Sed Deus maxime est forma simplex, ut supra
|
|
|
6255 ostensum est. Ergo non potest esse subiectum. Sed omne illud de quo
|
|
|
6256 propositio affirmativa formatur, accipitur ut subiectum. Ergo de
|
|
|
6257 Deo propositio affirmativa formari non potest.</p>
|
|
|
6258 <p title="I q. 13 a. 12 arg. 3"><a name="28887"><span class=
|
|
|
6259 "ref">[28887] Iª q. 13 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
6260 omnis intellectus intelligens rem aliter quam sit, est falsus. Sed
|
|
|
6261 Deus habet esse absque omni compositione, ut supra probatum est.
|
|
|
6262 Cum igitur omnis intellectus affirmativus intelligat aliquid cum
|
|
|
6263 compositione, videtur quod propositio affirmativa vere de Deo
|
|
|
6264 formari non possit.</p>
|
|
|
6265 <p title="I q. 13 a. 12 s. c."><a name="28888"><span class=
|
|
|
6266 "ref">[28888] Iª q. 13 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
6267 quod fidei non subest falsum. Sed propositiones quaedam
|
|
|
6268 affirmativae subduntur fidei, utpote quod Deus est trinus et unus,
|
|
|
6269 et quod est omnipotens. Ergo propositiones affirmativae possunt
|
|
|
6270 vere formari de Deo.</p>
|
|
|
6271 <p title="I q. 13 a. 12 co."><a name="28889"><span class=
|
|
|
6272 "ref">[28889] Iª q. 13 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6273 quod propositiones affirmativae possunt vere formari de Deo. Ad
|
|
|
6274 cuius evidentiam, sciendum est quod in qualibet propositione
|
|
|
6275 affirmativa vera, oportet quod praedicatum et subiectum significent
|
|
|
6276 idem secundum rem aliquo modo, et diversum secundum rationem. Et
|
|
|
6277 hoc patet tam in propositionibus quae sunt de praedicato
|
|
|
6278 accidentali, quam in illis quae sunt de praedicato substantiali.
|
|
|
6279 Manifestum est enim quod homo et albus sunt idem subiecto, et
|
|
|
6280 differunt ratione, alia enim est ratio hominis, et alia ratio albi.
|
|
|
6281 Et similiter cum dico homo est animal, illud enim ipsum quod est
|
|
|
6282 homo, vere animal est; in eodem enim supposito est et natura
|
|
|
6283 sensibilis, a qua dicitur animal, et rationalis, a qua dicitur
|
|
|
6284 homo. Unde hic etiam praedicatum et subiectum sunt idem supposito,
|
|
|
6285 sed diversa ratione. Sed et in propositionibus in quibus idem
|
|
|
6286 praedicatur de seipso, hoc aliquo modo invenitur; inquantum
|
|
|
6287 intellectus id quod ponit ex parte subiecti, trahit ad partem
|
|
|
6288 suppositi, quod vero ponit ex parte praedicati, trahit ad naturam
|
|
|
6289 formae in supposito existentis, secundum quod dicitur quod
|
|
|
6290 praedicata tenentur formaliter, et subiecta materialiter. Huic vero
|
|
|
6291 diversitati quae est secundum rationem, respondet pluralitas
|
|
|
6292 praedicati et subiecti, identitatem vero rei significat intellectus
|
|
|
6293 per ipsam compositionem. Deus autem, in se consideratus, est omnino
|
|
|
6294 unus et simplex, sed tamen intellectus noster secundum diversas
|
|
|
6295 conceptiones ipsum cognoscit, eo quod non potest ipsum ut in seipso
|
|
|
6296 est, videre. Sed tamen, quamvis intelligat ipsum sub diversis
|
|
|
6297 conceptionibus, cognoscit tamen quod omnibus suis conceptionibus
|
|
|
6298 respondet una et eadem res simpliciter. Hanc ergo pluralitatem quae
|
|
|
6299 est secundum rationem, repraesentat per pluralitatem praedicati et
|
|
|
6300 subiecti, unitatem vero repraesentat intellectus per
|
|
|
6301 compositionem.</p>
|
|
|
6302 <p title="I q. 13 a. 12 ad 1"><a name="28890"><span class=
|
|
|
6303 "ref">[28890] Iª q. 13 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6304 dicendum quod Dionysius dicit affirmationes de Deo esse
|
|
|
6305 incompactas, vel inconvenientes secundum aliam translationem,
|
|
|
6306 inquantum nullum nomen Deo competit secundum modum significandi, ut
|
|
|
6307 supra dictum est.</p>
|
|
|
6308 <p title="I q. 13 a. 12 ad 2"><a name="28891"><span class=
|
|
|
6309 "ref">[28891] Iª q. 13 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6310 dicendum quod intellectus noster non potest formas simplices
|
|
|
6311 subsistentes secundum quod in seipsis sunt, apprehendere, sed
|
|
|
6312 apprehendit eas secundum modum compositorum, in quibus est aliquid
|
|
|
6313 quod subiicitur, et est aliquid quod inest. Et ideo apprehendit
|
|
|
6314 formam simplicem in ratione subiecti, et attribuit ei aliquid.</p>
|
|
|
6315 <p title="I q. 13 a. 12 ad 3"><a name="28892"><span class=
|
|
|
6316 "ref">[28892] Iª q. 13 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
6317 dicendum quod haec propositio, intellectus intelligens rem aliter
|
|
|
6318 quam sit, est falsus, est duplex, ex eo quod hoc adverbium aliter
|
|
|
6319 potest determinare hoc verbum intelligit ex parte intellecti, vel
|
|
|
6320 ex parte intelligentis. Si ex parte intellecti, sic propositio vera
|
|
|
6321 est, et est sensus, quicumque intellectus intelligit rem esse
|
|
|
6322 aliter quam sit, falsus est. Sed hoc non habet locum in proposito,
|
|
|
6323 quia intellectus noster, formans propositionem de Deo, non dicit
|
|
|
6324 eum esse compositum, sed simplicem. Si vero ex parte intelligentis,
|
|
|
6325 sic propositio falsa est. Alius est enim modus intellectus in
|
|
|
6326 intelligendo, quam rei in essendo. Manifestum est enim quod
|
|
|
6327 intellectus noster res materiales infra se existentes intelligit
|
|
|
6328 immaterialiter; non quod intelligat eas esse immateriales, sed
|
|
|
6329 habet modum immaterialem in intelligendo. Et similiter, cum
|
|
|
6330 intelligit simplicia quae sunt supra se, intelligit ea secundum
|
|
|
6331 modum suum, scilicet composite, non tamen ita quod intelligat ea
|
|
|
6332 esse composita. Et sic intellectus noster non est falsus, formans
|
|
|
6333 compositionem de Deo.</p>
|
|
|
6334 <br />
|
|
|
6335 <div class="D">Quaestio 14</div>
|
|
|
6336 <div class="G">Prooemium</div>
|
|
|
6337 <p title="I q. 14 pr."><a name="28893"><span class="ref">[28893]
|
|
|
6338 Iª q. 14 pr.</span></a> Post considerationem eorum quae ad
|
|
|
6339 divinam substantiam pertinent, restat considerandum de his quae
|
|
|
6340 pertinent ad operationem ipsius. Et quia operatio quaedam est quae
|
|
|
6341 manet in operante, quaedam vero quae procedit in exteriorem
|
|
|
6342 effectum, primo agemus de scientia et voluntate (nam intelligere in
|
|
|
6343 intelligente est, et velle in volente); et postmodum de potentia
|
|
|
6344 Dei, quae consideratur ut principium operationis divinae in
|
|
|
6345 effectum exteriorem procedentis. Quia vero intelligere quoddam
|
|
|
6346 vivere est, post considerationem divinae scientiae, considerandum
|
|
|
6347 erit de vita divina. Et quia scientia verorum est, erit etiam
|
|
|
6348 considerandum de veritate et falsitate. Rursum, quia omne cognitum
|
|
|
6349 in cognoscente est, rationes autem rerum secundum quod sunt in Deo
|
|
|
6350 cognoscente, ideae vocantur, cum consideratione scientiae erit
|
|
|
6351 etiam adiungenda consideratio de ideis. Circa scientiam vero
|
|
|
6352 quaeruntur sexdecim. Primo, utrum in Deo sit scientia. Secundo,
|
|
|
6353 utrum Deus intelligat seipsum. Tertio, utrum comprehendat se.
|
|
|
6354 Quarto, utrum suum intelligere sit sua substantia. Quinto, utrum
|
|
|
6355 intelligat alia a se. Sexto, utrum habeat de eis propriam
|
|
|
6356 cognitionem. Septimo, utrum scientia Dei sit discursiva. Octavo,
|
|
|
6357 utrum scientia Dei sit causa rerum. Nono, utrum scientia Dei sit
|
|
|
6358 eorum quae non sunt. Decimo, utrum sit malorum. Undecimo, utrum sit
|
|
|
6359 singularium. Duodecimo, utrum sit infinitorum. Decimotertio, utrum
|
|
|
6360 sit contingentium futurorum. Decimoquarto, utrum sit enuntiabilium.
|
|
|
6361 Decimoquinto, utrum scientia Dei sit variabilis. Decimosexto, utrum
|
|
|
6362 Deus de rebus habeat speculativam scientiam vel practicam.</p>
|
|
|
6363 <br />
|
|
|
6364 <div class="E">Articulus 1</div>
|
|
|
6365 <p title="I q. 14 a. 1 arg. 1"><a name="28894"><span class=
|
|
|
6366 "ref">[28894] Iª q. 14 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
|
|
|
6367 proceditur. Videtur quod in Deo non sit scientia. Scientia enim
|
|
|
6368 habitus est, qui Deo non competit, cum sit medius inter potentiam
|
|
|
6369 et actum. Ergo scientia non est in Deo.</p>
|
|
|
6370 <p title="I q. 14 a. 1 arg. 2"><a name="28895"><span class=
|
|
|
6371 "ref">[28895] Iª q. 14 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
6372 scientia, cum sit conclusionum, est quaedam cognitio ab alio
|
|
|
6373 causata, scilicet ex cognitione principiorum. Sed nihil causatum
|
|
|
6374 est in Deo. Ergo scientia non est in Deo.</p>
|
|
|
6375 <p title="I q. 14 a. 1 arg. 3"><a name="28896"><span class=
|
|
|
6376 "ref">[28896] Iª q. 14 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis
|
|
|
6377 scientia vel universalis vel particularis est. Sed in Deo non est
|
|
|
6378 universale et particulare, ut ex superioribus patet; ergo in Deo
|
|
|
6379 non est scientia.</p>
|
|
|
6380 <p title="I q. 14 a. 1 s. c."><a name="28897"><span class=
|
|
|
6381 "ref">[28897] Iª q. 14 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
6382 quod apostolus dicit Rom. XI, <i>o altitudo divitiarum sapientiae
|
|
|
6383 et scientiae Dei</i>.</p>
|
|
|
6384 <p title="I q. 14 a. 1 co."><a name="28898"><span class=
|
|
|
6385 "ref">[28898] Iª q. 14 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6386 quod in Deo perfectissime est scientia. Ad cuius evidentiam,
|
|
|
6387 considerandum est quod cognoscentia a non cognoscentibus in hoc
|
|
|
6388 distinguuntur, quia non cognoscentia nihil habent nisi formam suam
|
|
|
6389 tantum; sed cognoscens natum est habere formam etiam rei alterius,
|
|
|
6390 nam species cogniti est in cognoscente. Unde manifestum est quod
|
|
|
6391 natura rei non cognoscentis est magis coarctata et limitata, natura
|
|
|
6392 autem rerum cognoscentium habet maiorem amplitudinem et
|
|
|
6393 extensionem. Propter quod dicit philosophus, III de anima, quod
|
|
|
6394 <i>anima est quodammodo omnia</i>. Coarctatio autem formae est per
|
|
|
6395 materiam. Unde et supra diximus quod formae, secundum quod sunt
|
|
|
6396 magis immateriales, secundum hoc magis accedunt ad quandam
|
|
|
6397 infinitatem. Patet igitur quod immaterialitas alicuius rei est
|
|
|
6398 ratio quod sit cognoscitiva; et secundum modum immaterialitatis est
|
|
|
6399 modus cognitionis. Unde in II de anima dicitur quod plantae non
|
|
|
6400 cognoscunt, propter suam materialitatem. Sensus autem cognoscitivus
|
|
|
6401 est, quia receptivus est specierum sine materia, et intellectus
|
|
|
6402 adhuc magis cognoscitivus, quia magis separatus est a materia et
|
|
|
6403 immixtus, ut dicitur in III de anima. Unde, cum Deus sit in summo
|
|
|
6404 immaterialitatis, ut ex superioribus patet, sequitur quod ipse sit
|
|
|
6405 in summo cognitionis.</p>
|
|
|
6406 <p title="I q. 14 a. 1 ad 1"><a name="28899"><span class=
|
|
|
6407 "ref">[28899] Iª q. 14 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6408 dicendum quod, quia perfectiones procedentes a Deo in creaturas,
|
|
|
6409 altiori modo sunt in Deo, ut supra dictum est, oportet quod,
|
|
|
6410 quandocumque aliquod nomen sumptum a quacumque perfectione
|
|
|
6411 creaturae Deo attribuitur, secludatur ab eius significatione omne
|
|
|
6412 illud quod pertinet ad imperfectum modum qui competit creaturae.
|
|
|
6413 Unde scientia non est qualitas in Deo vel habitus, sed substantia
|
|
|
6414 et actus purus.</p>
|
|
|
6415 <p title="I q. 14 a. 1 ad 2"><a name="28900"><span class=
|
|
|
6416 "ref">[28900] Iª q. 14 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6417 dicendum quod ea quae sunt divisim et multipliciter in creaturis,
|
|
|
6418 in Deo sunt simpliciter et unite, ut supra dictum est. Homo autem,
|
|
|
6419 secundum diversa cognita, habet diversas cognitiones, nam secundum
|
|
|
6420 quod cognoscit principia, dicitur habere intelligentiam; scientiam
|
|
|
6421 vero, secundum quod cognoscit conclusiones; sapientiam, secundum
|
|
|
6422 quod cognoscit causam altissimam; consilium vel prudentiam,
|
|
|
6423 secundum quod cognoscit agibilia. Sed haec omnia Deus una et
|
|
|
6424 simplici cognitione cognoscit, ut infra patebit. Unde simplex Dei
|
|
|
6425 cognitio omnibus istis nominibus nominari potest, ita tamen quod ab
|
|
|
6426 unoquoque eorum, secundum quod in divinam praedicationem venit,
|
|
|
6427 secludatur quidquid imperfectionis est, et retineatur quidquid
|
|
|
6428 perfectionis est. Et secundum hoc dicitur Iob XII, <i>apud ipsum
|
|
|
6429 est sapientia et fortitudo; ipse habet consilium et
|
|
|
6430 intelligentiam</i>.</p>
|
|
|
6431 <p title="I q. 14 a. 1 ad 3"><a name="28901"><span class=
|
|
|
6432 "ref">[28901] Iª q. 14 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
6433 dicendum quod scientia est secundum modum cognoscentis, scitum enim
|
|
|
6434 est in sciente secundum modum scientis. Et ideo, cum modus divinae
|
|
|
6435 essentiae sit altior quam modus quo creaturae sunt, scientia divina
|
|
|
6436 non habet modum creatae scientiae, ut scilicet sit universalis vel
|
|
|
6437 particularis, vel in habitu vel in potentia, vel secundum aliquem
|
|
|
6438 talem modum disposita.</p>
|
|
|
6439 <br />
|
|
|
6440 <div class="E">Articulus 2</div>
|
|
|
6441 <p title="I q. 14 a. 2 arg. 1"><a name="28902"><span class=
|
|
|
6442 "ref">[28902] Iª q. 14 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
|
|
|
6443 proceditur. Videtur quod Deus non intelligat se. Dicitur enim in
|
|
|
6444 libro de causis, quod <i>omnis sciens qui scit suam essentiam, est
|
|
|
6445 rediens ad essentiam suam reditione completa</i>. Sed Deus non exit
|
|
|
6446 extra essentiam suam, nec aliquo modo movetur, et sic non competit
|
|
|
6447 sibi redire ad essentiam suam. Ergo ipse non est sciens essentiam
|
|
|
6448 suam.</p>
|
|
|
6449 <p title="I q. 14 a. 2 arg. 2"><a name="28903"><span class=
|
|
|
6450 "ref">[28903] Iª q. 14 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
6451 intelligere est quoddam pati et moveri, ut dicitur in III de anima,
|
|
|
6452 scientia etiam est assimilatio ad rem scitam, et scitum etiam est
|
|
|
6453 perfectio scientis. Sed nihil movetur, vel patitur, vel perficitur
|
|
|
6454 a seipso; neque similitudo sibi est, ut Hilarius dicit. Ergo Deus
|
|
|
6455 non est sciens seipsum.</p>
|
|
|
6456 <p title="I q. 14 a. 2 arg. 3"><a name="28904"><span class=
|
|
|
6457 "ref">[28904] Iª q. 14 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
6458 praecipue Deo sumus similes secundum intellectum, quia secundum
|
|
|
6459 mentem sumus ad imaginem Dei, ut dicit Augustinus. Sed intellectus
|
|
|
6460 noster non intelligit se, nisi sicut intelligit alia, ut dicitur in
|
|
|
6461 III de anima. Ergo nec Deus intelligit se, nisi forte intelligendo
|
|
|
6462 alia.</p>
|
|
|
6463 <p title="I q. 14 a. 2 s. c."><a name="28905"><span class=
|
|
|
6464 "ref">[28905] Iª q. 14 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
6465 quod dicitur I ad Cor. II, <i>quae sunt Dei, nemo novit nisi
|
|
|
6466 spiritus Dei</i>.</p>
|
|
|
6467 <p title="I q. 14 a. 2 co."><a name="28906"><span class=
|
|
|
6468 "ref">[28906] Iª q. 14 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6469 quod Deus se per seipsum intelligit. Ad cuius evidentiam, sciendum
|
|
|
6470 est quod, licet in operationibus quae transeunt in exteriorem
|
|
|
6471 effectum, obiectum operationis, quod significatur ut terminus, sit
|
|
|
6472 aliquid extra operantem; tamen in operationibus quae sunt in
|
|
|
6473 operante, obiectum quod significatur ut terminus operationis, est
|
|
|
6474 in ipso operante; et secundum quod est in eo, sic est operatio in
|
|
|
6475 actu. Unde dicitur in libro de anima, quod sensibile in actu est
|
|
|
6476 sensus in actu, et intelligibile in actu est intellectus in actu.
|
|
|
6477 Ex hoc enim aliquid in actu sentimus vel intelligimus, quod
|
|
|
6478 intellectus noster vel sensus informatur in actu per speciem
|
|
|
6479 sensibilis vel intelligibilis. Et secundum hoc tantum sensus vel
|
|
|
6480 intellectus aliud est a sensibili vel intelligibili, quia utrumque
|
|
|
6481 est in potentia. Cum igitur Deus nihil potentialitatis habeat, sed
|
|
|
6482 sit actus purus, oportet quod in eo intellectus et intellectum sint
|
|
|
6483 idem omnibus modis, ita scilicet, ut neque careat specie
|
|
|
6484 intelligibili, sicut intellectus noster cum intelligit in potentia;
|
|
|
6485 neque species intelligibilis sit aliud a substantia intellectus
|
|
|
6486 divini, sicut accidit in intellectu nostro, cum est actu
|
|
|
6487 intelligens; sed ipsa species intelligibilis est ipse intellectus
|
|
|
6488 divinus. Et sic seipsum per seipsum intelligit.</p>
|
|
|
6489 <p title="I q. 14 a. 2 ad 1"><a name="28907"><span class=
|
|
|
6490 "ref">[28907] Iª q. 14 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6491 dicendum quod redire ad essentiam suam nihil aliud est quam rem
|
|
|
6492 subsistere in seipsa. Forma enim, inquantum perficit materiam dando
|
|
|
6493 ei esse, quodammodo supra ipsam effunditur, inquantum vero in
|
|
|
6494 seipsa habet esse, in seipsam redit. Virtutes igitur cognoscitivae
|
|
|
6495 quae non sunt subsistentes, sed actus aliquorum organorum, non
|
|
|
6496 cognoscunt seipsas; sicut patet in singulis sensibus. Sed virtutes
|
|
|
6497 cognoscitivae per se subsistentes, cognoscunt seipsas. Et propter
|
|
|
6498 hoc dicitur in libro de causis, quod <i>sciens essentiam suam,
|
|
|
6499 redit ad essentiam suam</i>. Per se autem subsistere maxime
|
|
|
6500 convenit Deo. Unde secundum hunc modum loquendi, ipse est maxime
|
|
|
6501 rediens ad essentiam suam, et cognoscens seipsum.</p>
|
|
|
6502 <p title="I q. 14 a. 2 ad 2"><a name="28908"><span class=
|
|
|
6503 "ref">[28908] Iª q. 14 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6504 dicendum quod moveri et pati sumuntur aequivoce secundum quod
|
|
|
6505 intelligere dicitur esse quoddam moveri vel pati, ut dicitur in III
|
|
|
6506 de anima. Non enim intelligere est motus qui est actus imperfecti,
|
|
|
6507 qui est ab alio in aliud, sed actus perfecti, existens in ipso
|
|
|
6508 agente. Similiter etiam quod intellectus perficiatur ab
|
|
|
6509 intelligibili vel assimiletur ei, hoc convenit intellectui qui
|
|
|
6510 quandoque est in potentia, quia per hoc quod est in potentia,
|
|
|
6511 differt ab intelligibili, et assimilatur ei per speciem
|
|
|
6512 intelligibilem, quae est similitudo rei intellectae; et perficitur
|
|
|
6513 per ipsam, sicut potentia per actum. Sed intellectus divinus, qui
|
|
|
6514 nullo modo est in potentia, non perficitur per intelligibile, neque
|
|
|
6515 assimilatur ei, sed est sua perfectio et suum intelligibile.</p>
|
|
|
6516 <p title="I q. 14 a. 2 ad 3"><a name="28909"><span class=
|
|
|
6517 "ref">[28909] Iª q. 14 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
6518 dicendum quod esse naturale non est materiae primae, quae est in
|
|
|
6519 potentia, nisi secundum quod est reducta in actum per formam.
|
|
|
6520 Intellectus autem noster possibilis se habet in ordine
|
|
|
6521 intelligibilium, sicut materia prima in ordine rerum naturalium, eo
|
|
|
6522 quod est in potentia ad intelligibilia, sicut materia prima ad
|
|
|
6523 naturalia. Unde intellectus noster possibilis non potest habere
|
|
|
6524 intelligibilem operationem, nisi inquantum perficitur per speciem
|
|
|
6525 intelligibilem alicuius. Et sic intelligit seipsum per speciem
|
|
|
6526 intelligibilem, sicut et alia, manifestum est enim quod ex eo quod
|
|
|
6527 cognoscit intelligibile, intelligit ipsum suum intelligere, et per
|
|
|
6528 actum cognoscit potentiam intellectivam. Deus autem est sicut actus
|
|
|
6529 purus tam in ordine existentium, quam in ordine intelligibilium, et
|
|
|
6530 ideo per seipsum, seipsum intelligit.</p>
|
|
|
6531 <br />
|
|
|
6532 <div class="E">Articulus 3</div>
|
|
|
6533 <p title="I q. 14 a. 3 arg. 1"><a name="28910"><span class=
|
|
|
6534 "ref">[28910] Iª q. 14 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
|
|
|
6535 proceditur. Videtur quod Deus non comprehendat seipsum. Dicit enim
|
|
|
6536 Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod id quod
|
|
|
6537 comprehendit se, finitum est sibi. Sed Deus est omnibus modis
|
|
|
6538 infinitus. Ergo non comprehendit se.</p>
|
|
|
6539 <p title="I q. 14 a. 3 arg. 2"><a name="28911"><span class=
|
|
|
6540 "ref">[28911] Iª q. 14 a. 3 arg. 2</span></a> Si dicatur quod
|
|
|
6541 Deus infinitus est nobis, sed sibi finitus, contra, verius est
|
|
|
6542 unumquodque secundum quod est apud Deum, quam secundum quod est
|
|
|
6543 apud nos. Si igitur Deus sibi ipsi est finitus, nobis autem
|
|
|
6544 infinitus, verius est Deum esse finitum, quam infinitum. Quod est
|
|
|
6545 contra prius determinata. Non ergo Deus comprehendit seipsum.</p>
|
|
|
6546 <p title="I q. 14 a. 3 s. c."><a name="28912"><span class=
|
|
|
6547 "ref">[28912] Iª q. 14 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
6548 quod Augustinus dicit ibidem, <i>omne quod intelligit se,
|
|
|
6549 comprehendit se</i>. Sed Deus intelligit se. Ergo comprehendit
|
|
|
6550 se.</p>
|
|
|
6551 <p title="I q. 14 a. 3 co."><a name="28913"><span class=
|
|
|
6552 "ref">[28913] Iª q. 14 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6553 quod Deus perfecte comprehendit seipsum. Quod sic patet. Tunc enim
|
|
|
6554 dicitur aliquid comprehendi, quando pervenitur ad finem cognitionis
|
|
|
6555 ipsius, et hoc est quando res cognoscitur ita perfecte, sicut
|
|
|
6556 cognoscibilis est. Sicut propositio demonstrabilis comprehenditur,
|
|
|
6557 quando scitur per demonstrationem, non autem quando cognoscitur per
|
|
|
6558 aliquam rationem probabilem. Manifestum est autem quod Deus ita
|
|
|
6559 perfecte cognoscit seipsum, sicut perfecte cognoscibilis est. Est
|
|
|
6560 enim unumquodque cognoscibile secundum modum sui actus, non enim
|
|
|
6561 cognoscitur aliquid secundum quod in potentia est, sed secundum
|
|
|
6562 quod est in actu, ut dicitur in IX Metaphys. Tanta est autem virtus
|
|
|
6563 Dei in cognoscendo, quanta est actualitas eius in existendo, quia
|
|
|
6564 per hoc quod actu est, et ab omni materia et potentia separatus,
|
|
|
6565 Deus cognoscitivus est, ut ostensum est. Unde manifestum est quod
|
|
|
6566 tantum seipsum cognoscit, quantum cognoscibilis est. Et propter hoc
|
|
|
6567 seipsum perfecte comprehendit.</p>
|
|
|
6568 <p title="I q. 14 a. 3 ad 1"><a name="28914"><span class=
|
|
|
6569 "ref">[28914] Iª q. 14 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6570 dicendum quod comprehendere, si proprie accipiatur, significat
|
|
|
6571 aliquid habens et includens alterum. Et sic oportet quod omne
|
|
|
6572 comprehensum sit finitum, sicut omne inclusum. Non sic autem
|
|
|
6573 comprehendi dicitur Deus a seipso, ut intellectus suus sit aliud
|
|
|
6574 quam ipse, et capiat ipsum et includat. Sed huiusmodi locutiones
|
|
|
6575 per negationem sunt exponendae. Sicut enim Deus dicitur esse in
|
|
|
6576 seipso, quia a nullo exteriori continetur; ita dicitur comprehendi
|
|
|
6577 a seipso, quia nihil est sui quod lateat ipsum dicit enim
|
|
|
6578 Augustinus, in libro de videndo Deum, quod <i>totum comprehenditur
|
|
|
6579 videndo, quod ita videtur, ut nihil eius lateat videntem</i>.</p>
|
|
|
6580 <p title="I q. 14 a. 3 ad 2"><a name="28915"><span class=
|
|
|
6581 "ref">[28915] Iª q. 14 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6582 dicendum quod, cum dicitur Deus finitus est sibi, intelligendum est
|
|
|
6583 secundum quandam similitudinem proportionis; quia sic se habet in
|
|
|
6584 non excedendo intellectum suum, sicut se habet aliquod finitum in
|
|
|
6585 non excedendo intellectum finitum. Non autem sic dicitur Deus sibi
|
|
|
6586 finitus, quod ipse intelligat se esse aliquid finitum.</p>
|
|
|
6587 <br />
|
|
|
6588 <div class="E">Articulus 4</div>
|
|
|
6589 <p title="I q. 14 a. 4 arg. 1"><a name="28916"><span class=
|
|
|
6590 "ref">[28916] Iª q. 14 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
|
|
|
6591 proceditur. Videtur quod ipsum intelligere Dei non sit eius
|
|
|
6592 substantia. Intelligere enim est quaedam operatio. Operatio autem
|
|
|
6593 aliquid significat procedens ab operante. Ergo ipsum intelligere
|
|
|
6594 Dei non est ipsa Dei substantia.</p>
|
|
|
6595 <p title="I q. 14 a. 4 arg. 2"><a name="28917"><span class=
|
|
|
6596 "ref">[28917] Iª q. 14 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, cum
|
|
|
6597 aliquis intelligit se intelligere, hoc non est intelligere aliquid
|
|
|
6598 magnum vel principale intellectum, sed intelligere quoddam
|
|
|
6599 secundarium et accessorium. Si igitur Deus sit ipsum intelligere,
|
|
|
6600 intelligere Deum erit sicut cum intelligimus intelligere. Et sic
|
|
|
6601 non erit aliquid magnum intelligere Deum.</p>
|
|
|
6602 <p title="I q. 14 a. 4 arg. 3"><a name="28918"><span class=
|
|
|
6603 "ref">[28918] Iª q. 14 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
6604 intelligere est aliquid intelligere. Cum ergo Deus intelligit se,
|
|
|
6605 si ipsemet non est aliud quam suum intelligere, intelligit se
|
|
|
6606 intelligere, et intelligere se intelligere se, et sic in infinitum.
|
|
|
6607 Non ergo ipsum intelligere Dei est eius substantia.</p>
|
|
|
6608 <p title="I q. 14 a. 4 s. c."><a name="28919"><span class=
|
|
|
6609 "ref">[28919] Iª q. 14 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
6610 quod dicit Augustinus, Lib. VII de Trin., <i>Deo hoc est esse, quod
|
|
|
6611 sapientem esse</i>. Hoc autem est sapientem esse, quod intelligere.
|
|
|
6612 Ergo Deo hoc est esse, quod intelligere. Sed esse Dei est eius
|
|
|
6613 substantia, ut supra ostensum est. Ergo intelligere Dei est eius
|
|
|
6614 substantia.</p>
|
|
|
6615 <p title="I q. 14 a. 4 co."><a name="28920"><span class=
|
|
|
6616 "ref">[28920] Iª q. 14 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6617 quod est necesse dicere quod intelligere Dei est eius substantia.
|
|
|
6618 Nam si intelligere Dei sit aliud quam eius substantia, oporteret,
|
|
|
6619 ut dicit philosophus in XII Metaphys., quod aliquid aliud esset
|
|
|
6620 actus et perfectio substantiae divinae, ad quod se haberet
|
|
|
6621 substantia divina sicut potentia ad actum (quod est omnino
|
|
|
6622 impossibile), nam intelligere est perfectio et actus intelligentis.
|
|
|
6623 Hoc autem qualiter sit, considerandum est. Sicut enim supra dictum
|
|
|
6624 est, intelligere non est actio progrediens ad aliquid extrinsecum,
|
|
|
6625 sed manet in operante sicut actus et perfectio eius, prout esse est
|
|
|
6626 perfectio existentis, sicut enim esse consequitur formam, ita
|
|
|
6627 intelligere sequitur speciem intelligibilem. In Deo autem non est
|
|
|
6628 forma quae sit aliud quam suum esse, ut supra ostensum est. Unde,
|
|
|
6629 cum ipsa sua essentia sit etiam species intelligibilis, ut dictum
|
|
|
6630 est, ex necessitate sequitur quod ipsum eius intelligere sit eius
|
|
|
6631 essentia et eius esse. Et sic patet ex omnibus praemissis quod in
|
|
|
6632 Deo intellectus, et id quod intelligitur, et species
|
|
|
6633 intelligibilis, et ipsum intelligere, sunt omnino unum et idem.
|
|
|
6634 Unde patet quod per hoc quod Deus dicitur intelligens, nulla
|
|
|
6635 multiplicitas ponitur in eius substantia.</p>
|
|
|
6636 <p title="I q. 14 a. 4 ad 1"><a name="28921"><span class=
|
|
|
6637 "ref">[28921] Iª q. 14 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6638 dicendum quod intelligere non est operatio exiens ab ipso operante,
|
|
|
6639 sed manens in ipso.</p>
|
|
|
6640 <p title="I q. 14 a. 4 ad 2"><a name="28922"><span class=
|
|
|
6641 "ref">[28922] Iª q. 14 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6642 dicendum quod, cum intelligitur illud intelligere quod non est
|
|
|
6643 subsistens, non intelligitur aliquid magnum; sicut cum intelligimus
|
|
|
6644 intelligere nostrum. Et ideo non est simile de ipso intelligere
|
|
|
6645 divino, quod est subsistens.</p>
|
|
|
6646 <p title="I q. 14 a. 4 ad 3"><a name="28923"><span class=
|
|
|
6647 "ref">[28923] Iª q. 14 a. 4 ad 3</span></a> Et per hoc patet
|
|
|
6648 responsio ad tertium. Nam intelligere divinum, quod est in seipso
|
|
|
6649 subsistens, est sui ipsius; et non alicuius alterius, ut sic
|
|
|
6650 oporteat procedere in infinitum.</p>
|
|
|
6651 <br />
|
|
|
6652 <div class="E">Articulus 5</div>
|
|
|
6653 <p title="I q. 14 a. 5 arg. 1"><a name="28924"><span class=
|
|
|
6654 "ref">[28924] Iª q. 14 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
|
|
|
6655 proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat alia a se. Quaecumque
|
|
|
6656 enim sunt alia a Deo, sunt extra ipsum. Sed Augustinus dicit, in
|
|
|
6657 libro octoginta trium qu., quod <i>neque quidquam Deus extra
|
|
|
6658 seipsum intuetur</i>. Ergo non cognoscit alia a se.</p>
|
|
|
6659 <p title="I q. 14 a. 5 arg. 2"><a name="28925"><span class=
|
|
|
6660 "ref">[28925] Iª q. 14 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
6661 intellectum est perfectio intelligentis. Si ergo Deus intelligat
|
|
|
6662 alia a se, aliquid aliud erit perfectio Dei, et nobilius ipso. Quod
|
|
|
6663 est impossibile.</p>
|
|
|
6664 <p title="I q. 14 a. 5 arg. 3"><a name="28926"><span class=
|
|
|
6665 "ref">[28926] Iª q. 14 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, ipsum
|
|
|
6666 intelligere speciem habet ab intelligibili, sicut et omnis alius
|
|
|
6667 actus a suo obiecto, unde et ipsum intelligere tanto est nobilius,
|
|
|
6668 quanto etiam nobilius est ipsum quod intelligitur. Sed Deus est
|
|
|
6669 ipsum suum intelligere, ut ex dictis patet. Si igitur Deus
|
|
|
6670 intelligit aliquid aliud a se, ipse Deus specificatur per aliquid
|
|
|
6671 aliud a se, quod est impossibile. Non igitur intelligit alia a
|
|
|
6672 se.</p>
|
|
|
6673 <p title="I q. 14 a. 5 s. c."><a name="28927"><span class=
|
|
|
6674 "ref">[28927] Iª q. 14 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
6675 quod dicitur Hebr. IV, <i>omnia nuda et aperta sunt oculis
|
|
|
6676 eius</i>.</p>
|
|
|
6677 <p title="I q. 14 a. 5 co."><a name="28928"><span class=
|
|
|
6678 "ref">[28928] Iª q. 14 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6679 quod necesse est Deum cognoscere alia a se. Manifestum est enim
|
|
|
6680 quod seipsum perfecte intelligit, alioquin suum esse non esset
|
|
|
6681 perfectum, cum suum esse sit suum intelligere. Si autem perfecte
|
|
|
6682 aliquid cognoscitur, necesse est quod virtus eius perfecte
|
|
|
6683 cognoscatur. Virtus autem alicuius rei perfecte cognosci non
|
|
|
6684 potest, nisi cognoscantur ea ad quae virtus se extendit. Unde, cum
|
|
|
6685 virtus divina se extendat ad alia, eo quod ipsa est prima causa
|
|
|
6686 effectiva omnium entium, ut ex supradictis patet; necesse est quod
|
|
|
6687 Deus alia a se cognoscat. Et hoc etiam evidentius fit, si
|
|
|
6688 adiungatur quod ipsum esse causae agentis primae, scilicet Dei, est
|
|
|
6689 eius intelligere. Unde quicumque effectus praeexistunt in Deo sicut
|
|
|
6690 in causa prima, necesse est quod sint in ipso eius intelligere; et
|
|
|
6691 quod omnia in eo sint secundum modum intelligibilem, nam omne quod
|
|
|
6692 est in altero, est in eo secundum modum eius in quo est. Ad
|
|
|
6693 sciendum autem qualiter alia a se cognoscat, considerandum est quod
|
|
|
6694 dupliciter aliquid cognoscitur, uno modo, in seipso; alio modo, in
|
|
|
6695 altero. In seipso quidem cognoscitur aliquid, quando cognoscitur
|
|
|
6696 per speciem propriam adaequatam ipsi cognoscibili, sicut cum oculus
|
|
|
6697 videt hominem per speciem hominis. In alio autem videtur id quod
|
|
|
6698 videtur per speciem continentis, sicut cum pars videtur in toto per
|
|
|
6699 speciem totius, vel cum homo videtur in speculo per speciem
|
|
|
6700 speculi, vel quocumque alio modo contingat aliquid in alio videri.
|
|
|
6701 Sic igitur dicendum est quod Deus seipsum videt in seipso, quia
|
|
|
6702 seipsum videt per essentiam suam. Alia autem a se videt non in
|
|
|
6703 ipsis, sed in seipso, inquantum essentia sua continet similitudinem
|
|
|
6704 aliorum ab ipso.</p>
|
|
|
6705 <p title="I q. 14 a. 5 ad 1"><a name="28929"><span class=
|
|
|
6706 "ref">[28929] Iª q. 14 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6707 dicendum quod verbum Augustini dicentis quod Deus nihil extra se
|
|
|
6708 intuetur, non est sic intelligendum, quasi nihil quod sit extra se
|
|
|
6709 intueatur, sed quia id quod est extra seipsum, non intuetur nisi in
|
|
|
6710 seipso, ut dictum est.</p>
|
|
|
6711 <p title="I q. 14 a. 5 ad 2"><a name="28930"><span class=
|
|
|
6712 "ref">[28930] Iª q. 14 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6713 dicendum quod intellectum est perfectio intelligentis non quidem
|
|
|
6714 secundum suam substantiam, sed secundum suam speciem, secundum quam
|
|
|
6715 est in intellectu, ut forma et perfectio eius, <i>lapis enim non
|
|
|
6716 est in anima, sed species eius</i>, ut dicitur in III de anima. Ea
|
|
|
6717 vero quae sunt alia a Deo, intelliguntur a Deo inquantum essentia
|
|
|
6718 Dei continet species eorum, ut dictum est. Unde non sequitur quod
|
|
|
6719 aliquid aliud sit perfectio divini intellectus, quam ipsa essentia
|
|
|
6720 Dei.</p>
|
|
|
6721 <p title="I q. 14 a. 5 ad 3"><a name="28931"><span class=
|
|
|
6722 "ref">[28931] Iª q. 14 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
6723 dicendum quod ipsum intelligere non specificatur per id quod in
|
|
|
6724 alio intelligitur, sed per principale intellectum, in quo alia
|
|
|
6725 intelliguntur. Intantum enim ipsum intelligere specificatur per
|
|
|
6726 obiectum suum, inquantum forma intelligibilis est principium
|
|
|
6727 intellectualis operationis, nam omnis operatio specificatur per
|
|
|
6728 formam quae est principium operationis, sicut calefactio per
|
|
|
6729 calorem. Unde per illam formam intelligibilem specificatur
|
|
|
6730 intellectualis operatio, quae facit intellectum in actu. Et haec
|
|
|
6731 est species principalis intellecti, quae in Deo nihil est aliud
|
|
|
6732 quam essentia sua, in qua omnes species rerum comprehenduntur. Unde
|
|
|
6733 non oportet quod ipsum intelligere divinum, vel potius ipse Deus,
|
|
|
6734 specificetur per aliud quam per essentiam divinam.</p>
|
|
|
6735 <br />
|
|
|
6736 <div class="E">Articulus 6</div>
|
|
|
6737 <p title="I q. 14 a. 6 arg. 1"><a name="28932"><span class=
|
|
|
6738 "ref">[28932] Iª q. 14 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
|
|
|
6739 proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat alia a se propria
|
|
|
6740 cognitione. Sic enim cognoscit alia a se, ut dictum est, secundum
|
|
|
6741 quod alia ab ipso in eo sunt. Sed alia ab eo sunt in ipso sicut in
|
|
|
6742 prima causa communi et universali. Ergo et alia cognoscuntur a Deo,
|
|
|
6743 sicut in causa prima et universali. Hoc autem est cognoscere in
|
|
|
6744 universali, et non secundum propriam cognitionem. Ergo Deus
|
|
|
6745 cognoscit alia a se in universali, et non secundum propriam
|
|
|
6746 cognitionem.</p>
|
|
|
6747 <p title="I q. 14 a. 6 arg. 2"><a name="28933"><span class=
|
|
|
6748 "ref">[28933] Iª q. 14 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
6749 quantum distat essentia creaturae ab essentia divina, tantum distat
|
|
|
6750 essentia divina ab essentia creaturae. Sed per essentiam creaturae
|
|
|
6751 non potest cognosci essentia divina, ut supra dictum est. Ergo nec
|
|
|
6752 per essentiam divinam potest cognosci essentia creaturae. Et sic,
|
|
|
6753 cum Deus nihil cognoscat nisi per essentiam suam, sequitur quod non
|
|
|
6754 cognoscat creaturam secundum eius essentiam, ut cognoscat de ea
|
|
|
6755 quid est, quod est propriam cognitionem de re habere.</p>
|
|
|
6756 <p title="I q. 14 a. 6 arg. 3"><a name="28934"><span class=
|
|
|
6757 "ref">[28934] Iª q. 14 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
6758 propria cognitio non habetur de re, nisi per propriam eius
|
|
|
6759 rationem. Sed cum Deus cognoscat omnia per essentiam suam, non
|
|
|
6760 videtur quod unumquodque per propriam rationem cognoscat, idem enim
|
|
|
6761 non potest esse propria ratio multorum et diversorum. Non ergo
|
|
|
6762 habet propriam cognitionem Deus de rebus, sed communem, nam
|
|
|
6763 cognoscere res non secundum propriam rationem, est cognoscere res
|
|
|
6764 solum in communi.</p>
|
|
|
6765 <p title="I q. 14 a. 6 s. c."><a name="28935"><span class=
|
|
|
6766 "ref">[28935] Iª q. 14 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra,
|
|
|
6767 habere propriam cognitionem de rebus, est cognoscere res non solum
|
|
|
6768 in communi, sed secundum quod sunt ab invicem distinctae. Sic autem
|
|
|
6769 Deus cognoscit res. Unde dicitur Heb. IV, quod <i>pertingit usque
|
|
|
6770 ad divisionem spiritus et animae, compagum quoque et medullarum; et
|
|
|
6771 discretor cogitationum et intentionum cordis; et non est ulla
|
|
|
6772 creatura invisibilis in conspectu eius</i>.</p>
|
|
|
6773 <p title="I q. 14 a. 6 co."><a name="28936"><span class=
|
|
|
6774 "ref">[28936] Iª q. 14 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6775 quod circa hoc quidam erraverunt, dicentes quod Deus alia a se non
|
|
|
6776 cognoscit nisi in communi, scilicet inquantum sunt entia. Sicut
|
|
|
6777 enim ignis, si cognosceret seipsum ut est principium caloris,
|
|
|
6778 cognosceret naturam caloris, et omnia alia inquantum sunt calida;
|
|
|
6779 ita Deus, inquantum cognoscit se ut principium essendi, cognoscit
|
|
|
6780 naturam entis, et omnia alia inquantum sunt entia. Sed hoc non
|
|
|
6781 potest esse. Nam intelligere aliquid in communi, et non in
|
|
|
6782 speciali, est imperfecte aliquid cognoscere. Unde intellectus
|
|
|
6783 noster, dum de potentia in actum reducitur, pertingit prius ad
|
|
|
6784 cognitionem universalem et confusam de rebus, quam ad propriam
|
|
|
6785 rerum cognitionem, sicut de imperfecto ad perfectum procedens, ut
|
|
|
6786 patet in I Physic. Si igitur cognitio Dei de rebus aliis a se,
|
|
|
6787 esset in universali tantum, et non in speciali, sequeretur quod
|
|
|
6788 eius intelligere non esset omnibus modis perfectum, et per
|
|
|
6789 consequens nec eius esse, quod est contra ea quae superius ostensa
|
|
|
6790 sunt. Oportet igitur dicere quod alia a se cognoscat propria
|
|
|
6791 cognitione; non solum secundum quod communicant in ratione entis,
|
|
|
6792 sed secundum quod unum ab alio distinguitur. Et ad huius
|
|
|
6793 evidentiam, considerandum est quod quidam, volentes ostendere quod
|
|
|
6794 Deus per unum cognoscit multa, utuntur quibusdam exemplis, ut puta
|
|
|
6795 quod, si centrum cognosceret seipsum, cognosceret omnes lineas
|
|
|
6796 progredientes a centro; vel lux, si cognosceret seipsam,
|
|
|
6797 cognosceret omnes colores. Sed haec exempla, licet quantum ad
|
|
|
6798 aliquid similia sint, scilicet quantum ad universalem causalitatem;
|
|
|
6799 tamen deficiunt quantum ad hoc, quod multitudo et diversitas non
|
|
|
6800 causantur ab illo uno principio universali, quantum ad id quod
|
|
|
6801 principium distinctionis est, sed solum quantum ad id in quo
|
|
|
6802 communicant. Non enim diversitas colorum causatur ex luce solum,
|
|
|
6803 sed ex diversa dispositione diaphani recipientis, et similiter
|
|
|
6804 diversitas linearum ex diverso situ. Et inde est quod huiusmodi
|
|
|
6805 diversitas et multitudo non potest cognosci in suo principio
|
|
|
6806 secundum propriam cognitionem, sed solum in communi. Sed in Deo non
|
|
|
6807 sic est. Supra enim ostensum est quod quidquid perfectionis est in
|
|
|
6808 quacumque creatura, totum praeexistit et continetur in Deo secundum
|
|
|
6809 modum excellentem. Non solum autem id in quo creaturae communicant,
|
|
|
6810 scilicet ipsum esse, ad perfectionem pertinet; sed etiam ea per
|
|
|
6811 quae creaturae ad invicem distinguuntur, sicut vivere, et
|
|
|
6812 intelligere, et huiusmodi, quibus viventia a non viventibus, et
|
|
|
6813 intelligentia a non intelligentibus distinguuntur. Et omnis forma,
|
|
|
6814 per quam quaelibet res in propria specie constituitur, perfectio
|
|
|
6815 quaedam est. Et sic omnia in Deo praeexistunt, non solum quantum ad
|
|
|
6816 id quod commune est omnibus, sed etiam quantum ad ea secundum quae
|
|
|
6817 res distinguuntur. Et sic, cum Deus in se omnes perfectiones
|
|
|
6818 contineat, comparatur Dei essentia ad omnes rerum essentias, non
|
|
|
6819 sicut commune ad propria, ut unitas ad numeros, vel centrum ad
|
|
|
6820 lineas; sed sicut perfectus actus ad imperfectos, ut si dicerem,
|
|
|
6821 homo ad animal, vel senarius, qui est numerus perfectus, ad numeros
|
|
|
6822 imperfectos sub ipso contentos. Manifestum est autem quod per actum
|
|
|
6823 perfectum cognosci possunt actus imperfecti, non solum in communi,
|
|
|
6824 sed etiam propria cognitione. Sicut qui cognoscit hominem,
|
|
|
6825 cognoscit animal propria cognitione, et qui cognoscit senarium,
|
|
|
6826 cognoscit trinarium propria cognitione. Sic igitur, cum essentia
|
|
|
6827 Dei habeat in se quidquid perfectionis habet essentia cuiuscumque
|
|
|
6828 rei alterius, et adhuc amplius, Deus in seipso potest omnia propria
|
|
|
6829 cognitione cognoscere. Propria enim natura uniuscuiusque consistit,
|
|
|
6830 secundum quod per aliquem modum divinam perfectionem participat.
|
|
|
6831 Non autem Deus perfecte seipsum cognosceret, nisi cognosceret
|
|
|
6832 quomodocumque participabilis est ab aliis sua perfectio, nec etiam
|
|
|
6833 ipsam naturam essendi perfecte sciret, nisi cognosceret omnes modos
|
|
|
6834 essendi. Unde manifestum est quod Deus cognoscit omnes res propria
|
|
|
6835 cognitione, secundum quod ab aliis distinguuntur.</p>
|
|
|
6836 <p title="I q. 14 a. 6 ad 1"><a name="28937"><span class=
|
|
|
6837 "ref">[28937] Iª q. 14 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6838 dicendum quod sic cognoscere aliquid sicut in cognoscente est,
|
|
|
6839 potest dupliciter intelligi. Uno modo, secundum quod hoc adverbium
|
|
|
6840 sic importat modum cognitionis ex parte rei cognitae. Et sic falsum
|
|
|
6841 est. Non enim semper cognoscens cognoscit cognitum secundum illud
|
|
|
6842 esse quod habet in cognoscente, oculus enim non cognoscit lapidem
|
|
|
6843 secundum esse quod habet in oculo; sed per speciem lapidis quam
|
|
|
6844 habet in se, cognoscit lapidem secundum esse quod habet extra
|
|
|
6845 oculum. Et si aliquis cognoscens cognoscat cognitum secundum esse
|
|
|
6846 quod habet in cognoscente, nihilominus cognoscit ipsum secundum
|
|
|
6847 esse quod habet extra cognoscentem, sicut intellectus cognoscit
|
|
|
6848 lapidem secundum esse intelligibile quod habet in intellectu,
|
|
|
6849 inquantum cognoscit se intelligere; sed nihilominus cognoscit esse
|
|
|
6850 lapidis in propria natura. Si vero intelligatur secundum quod hoc
|
|
|
6851 adverbium sic importat modum ex parte cognoscentis, verum est quod
|
|
|
6852 sic solum cognoscens cognoscit cognitum, secundum quod est in
|
|
|
6853 cognoscente, quia quanto perfectius est cognitum in cognoscente,
|
|
|
6854 tanto perfectior est modus cognitionis. Sic igitur dicendum est
|
|
|
6855 quod Deus non solum cognoscit res esse in seipso; sed per id quod
|
|
|
6856 in seipso continet res, cognoscit eas in propria natura; et tanto
|
|
|
6857 perfectius, quanto perfectius est unumquodque in ipso.</p>
|
|
|
6858 <p title="I q. 14 a. 6 ad 2"><a name="28938"><span class=
|
|
|
6859 "ref">[28938] Iª q. 14 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6860 dicendum quod essentia creaturae comparatur ad essentiam Dei, ut
|
|
|
6861 actus imperfectus ad perfectum. Et ideo essentia creaturae non
|
|
|
6862 sufficienter ducit in cognitionem essentiae divinae, sed e
|
|
|
6863 converso.</p>
|
|
|
6864 <p title="I q. 14 a. 6 ad 3"><a name="28939"><span class=
|
|
|
6865 "ref">[28939] Iª q. 14 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
6866 dicendum quod idem non potest accipi ut ratio diversorum per modum
|
|
|
6867 adaequationis. Sed divina essentia est aliquid excedens omnes
|
|
|
6868 creaturas. Unde potest accipi ut propria ratio uniuscuiusque,
|
|
|
6869 secundum quod diversimode est participabilis vel imitabilis a
|
|
|
6870 diversis creaturis.</p>
|
|
|
6871 <br />
|
|
|
6872 <div class="E">Articulus 7</div>
|
|
|
6873 <p title="I q. 14 a. 7 arg. 1"><a name="28940"><span class=
|
|
|
6874 "ref">[28940] Iª q. 14 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic
|
|
|
6875 proceditur. Videtur quod scientia Dei sit discursiva. Scientia enim
|
|
|
6876 Dei non est secundum scire in habitu, sed secundum intelligere in
|
|
|
6877 actu. Sed secundum philosophum, in II Topic., scire in habitu
|
|
|
6878 contingit multa simul, sed intelligere actu unum tantum. Cum ergo
|
|
|
6879 Deus multa cognoscat, quia et se et alia, ut ostensum est, videtur
|
|
|
6880 quod non simul omnia intelligat, sed de uno in aliud discurrat.</p>
|
|
|
6881 <p title="I q. 14 a. 7 arg. 2"><a name="28941"><span class=
|
|
|
6882 "ref">[28941] Iª q. 14 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
6883 cognoscere effectum per causam est scire discurrentis. Sed Deus
|
|
|
6884 cognoscit alia per seipsum, sicut effectum per causam. Ergo
|
|
|
6885 cognitio sua est discursiva.</p>
|
|
|
6886 <p title="I q. 14 a. 7 arg. 3"><a name="28942"><span class=
|
|
|
6887 "ref">[28942] Iª q. 14 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
6888 perfectius Deus scit unamquamque creaturam quam nos sciamus. Sed
|
|
|
6889 nos in causis creatis cognoscimus earum effectus, et sic de causis
|
|
|
6890 ad causata discurrimus. Ergo videtur similiter esse in Deo.</p>
|
|
|
6891 <p title="I q. 14 a. 7 s. c."><a name="28943"><span class=
|
|
|
6892 "ref">[28943] Iª q. 14 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
6893 quod Augustinus dicit, in XV de Trin., quod <i>Deus non
|
|
|
6894 particulatim vel singillatim omnia videt, velut alternante
|
|
|
6895 conspectu hinc illuc, et inde huc; sed omnia videt simul</i>.</p>
|
|
|
6896 <p title="I q. 14 a. 7 co."><a name="28944"><span class=
|
|
|
6897 "ref">[28944] Iª q. 14 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6898 quod in scientia divina nullus est discursus. Quod sic patet. In
|
|
|
6899 scientia enim nostra duplex est discursus. Unus secundum
|
|
|
6900 successionem tantum, sicut cum, postquam intelligimus aliquid in
|
|
|
6901 actu, convertimus nos ad intelligendum aliud. Alius discursus est
|
|
|
6902 secundum causalitatem, sicut cum per principia pervenimus in
|
|
|
6903 cognitionem conclusionum. Primus autem discursus Deo convenire non
|
|
|
6904 potest. Multa enim, quae successive intelligimus si unumquodque
|
|
|
6905 eorum in seipso consideretur, omnia simul intelligimus si in aliquo
|
|
|
6906 uno ea intelligamus, puta si partes intelligamus in toto, vel si
|
|
|
6907 diversas res videamus in speculo. Deus autem omnia videt in uno,
|
|
|
6908 quod est ipse, ut habitum est. Unde simul, et non successive omnia
|
|
|
6909 videt. Similiter etiam et secundus discursus Deo competere non
|
|
|
6910 potest. Primo quidem, quia secundus discursus praesupponit primum,
|
|
|
6911 procedentes enim a principiis ad conclusiones, non simul utrumque
|
|
|
6912 considerant. Deinde, quia discursus talis est procedentis de noto
|
|
|
6913 ad ignotum. Unde manifestum est quod, quando cognoscitur primum,
|
|
|
6914 adhuc ignoratur secundum. Et sic secundum non cognoscitur in primo,
|
|
|
6915 sed ex primo. Terminus vero discursus est, quando secundum videtur
|
|
|
6916 in primo, resolutis effectibus in causas, et tunc cessat discursus.
|
|
|
6917 Unde, cum Deus effectus suos in seipso videat sicut in causa, eius
|
|
|
6918 cognitio non est discursiva.</p>
|
|
|
6919 <p title="I q. 14 a. 7 ad 1"><a name="28945"><span class=
|
|
|
6920 "ref">[28945] Iª q. 14 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6921 dicendum quod, licet sit unum tantum intelligere in seipso, tamen
|
|
|
6922 contingit multa intelligere in aliquo uno, ut dictum est.</p>
|
|
|
6923 <p title="I q. 14 a. 7 ad 2"><a name="28946"><span class=
|
|
|
6924 "ref">[28946] Iª q. 14 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6925 dicendum quod Deus non cognoscit per causam quasi prius cognitam,
|
|
|
6926 effectus incognitos, sed eos cognoscit in causa. Unde eius cognitio
|
|
|
6927 est sine discursu, ut dictum est.</p>
|
|
|
6928 <p title="I q. 14 a. 7 ad 3"><a name="28947"><span class=
|
|
|
6929 "ref">[28947] Iª q. 14 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
6930 dicendum quod effectus causarum creatarum videt quidem Deus in
|
|
|
6931 ipsis causis, multo melius quam nos, non tamen ita quod cognitio
|
|
|
6932 effectuum causetur in ipso ex cognitione causarum creatarum, sicut
|
|
|
6933 in nobis. Unde eius scientia non est discursiva.</p>
|
|
|
6934 <br />
|
|
|
6935 <div class="E">Articulus 8</div>
|
|
|
6936 <p title="I q. 14 a. 8 arg. 1"><a name="28948"><span class=
|
|
|
6937 "ref">[28948] Iª q. 14 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic
|
|
|
6938 proceditur. Videtur quod scientia Dei non sit causa rerum. Dicit
|
|
|
6939 enim Origenes, super epistolam ad Rom., <i>non propterea aliquid
|
|
|
6940 erit, quia id scit Deus futurum; sed quia futurum est, ideo scitur
|
|
|
6941 a Deo antequam fiat</i>.</p>
|
|
|
6942 <p title="I q. 14 a. 8 arg. 2"><a name="28949"><span class=
|
|
|
6943 "ref">[28949] Iª q. 14 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
6944 posita causa ponitur effectus. Sed scientia Dei est aeterna. Si
|
|
|
6945 ergo scientia Dei est causa rerum creatarum, videtur quod creaturae
|
|
|
6946 sint ab aeterno.</p>
|
|
|
6947 <p title="I q. 14 a. 8 arg. 3"><a name="28950"><span class=
|
|
|
6948 "ref">[28950] Iª q. 14 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
6949 scibile est prius scientia, et mensura eius, ut dicitur in X
|
|
|
6950 Metaphys. Sed id quod est posterius et mensuratum, non potest esse
|
|
|
6951 causa. Ergo scientia Dei non est causa rerum.</p>
|
|
|
6952 <p title="I q. 14 a. 8 s. c."><a name="28951"><span class=
|
|
|
6953 "ref">[28951] Iª q. 14 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
6954 quod dicit Augustinus, XV de Trin., <i>universas creaturas, et
|
|
|
6955 spirituales et corporales, non quia sunt, ideo novit Deus; sed ideo
|
|
|
6956 sunt, quia novit</i>.</p>
|
|
|
6957 <p title="I q. 14 a. 8 co."><a name="28952"><span class=
|
|
|
6958 "ref">[28952] Iª q. 14 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
6959 quod scientia Dei est causa rerum. Sic enim scientia Dei se habet
|
|
|
6960 ad omnes res creatas, sicut scientia artificis se habet ad
|
|
|
6961 artificiata. Scientia autem artificis est causa artificiatorum, eo
|
|
|
6962 quod artifex operatur per suum intellectum, unde oportet quod forma
|
|
|
6963 intellectus sit principium operationis, sicut calor est principium
|
|
|
6964 calefactionis. Sed considerandum est quod forma naturalis,
|
|
|
6965 inquantum est forma manens in eo cui dat esse, non nominat
|
|
|
6966 principium actionis; sed secundum quod habet inclinationem ad
|
|
|
6967 effectum. Et similiter forma intelligibilis non nominat principium
|
|
|
6968 actionis secundum quod est tantum in intelligente, nisi adiungatur
|
|
|
6969 ei inclinatio ad effectum, quae est per voluntatem. Cum enim forma
|
|
|
6970 intelligibilis ad opposita se habeat (cum sit eadem scientia
|
|
|
6971 oppositorum), non produceret determinatum effectum, nisi
|
|
|
6972 determinaretur ad unum per appetitum, ut dicitur in IX Metaphys.
|
|
|
6973 Manifestum est autem quod Deus per intellectum suum causat res, cum
|
|
|
6974 suum esse sit suum intelligere. Unde necesse est quod sua scientia
|
|
|
6975 sit causa rerum, secundum quod habet voluntatem coniunctam. Unde
|
|
|
6976 scientia Dei, secundum quod est causa rerum, consuevit nominari
|
|
|
6977 scientia approbationis.</p>
|
|
|
6978 <p title="I q. 14 a. 8 ad 1"><a name="28953"><span class=
|
|
|
6979 "ref">[28953] Iª q. 14 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
6980 dicendum quod Origenes locutus est attendens rationem scientiae,
|
|
|
6981 cui non competit ratio causalitatis, nisi adiuncta voluntate, ut
|
|
|
6982 dictum est. Sed quod dicit ideo praescire Deum aliqua, quia sunt
|
|
|
6983 futura, intelligendum est secundum causam consequentiae, non
|
|
|
6984 secundum causam essendi. Sequitur enim, si aliqua sunt futura, quod
|
|
|
6985 Deus ea praescierit, non tamen res futurae sunt causa quod Deus
|
|
|
6986 sciat.</p>
|
|
|
6987 <p title="I q. 14 a. 8 ad 2"><a name="28954"><span class=
|
|
|
6988 "ref">[28954] Iª q. 14 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
6989 dicendum quod scientia Dei est causa rerum, secundum quod res sunt
|
|
|
6990 in scientia. Non fuit autem in scientia Dei, quod res essent ab
|
|
|
6991 aeterno. Unde, quamvis scientia Dei sit aeterna, non sequitur tamen
|
|
|
6992 quod creaturae sint ab aeterno.</p>
|
|
|
6993 <p title="I q. 14 a. 8 ad 3"><a name="28955"><span class=
|
|
|
6994 "ref">[28955] Iª q. 14 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
6995 dicendum quod res naturales sunt mediae inter scientiam Dei et
|
|
|
6996 scientiam nostram, nos enim scientiam accipimus a rebus
|
|
|
6997 naturalibus, quarum Deus per suam scientiam causa est. Unde, sicut
|
|
|
6998 scibilia naturalia sunt priora quam scientia nostra, et mensura
|
|
|
6999 eius, ita scientia Dei est prior quam res naturales, et mensura
|
|
|
7000 ipsarum. Sicut aliqua domus est media inter scientiam artificis qui
|
|
|
7001 eam fecit, et scientiam illius qui eius cognitionem ex ipsa iam
|
|
|
7002 facta capit.</p>
|
|
|
7003 <br />
|
|
|
7004 <div class="E">Articulus 9</div>
|
|
|
7005 <p title="I q. 14 a. 9 arg. 1"><a name="28956"><span class=
|
|
|
7006 "ref">[28956] Iª q. 14 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic
|
|
|
7007 proceditur. Videtur quod Deus non habeat scientiam non entium.
|
|
|
7008 Scientia enim Dei non est nisi verorum. Sed verum et ens
|
|
|
7009 convertuntur. Ergo scientia Dei non est non entium.</p>
|
|
|
7010 <p title="I q. 14 a. 9 arg. 2"><a name="28957"><span class=
|
|
|
7011 "ref">[28957] Iª q. 14 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
7012 scientia requirit similitudinem inter scientem et scitum. Sed ea
|
|
|
7013 quae non sunt, non possunt habere aliquam similitudinem ad Deum,
|
|
|
7014 qui est ipsum esse. Ergo ea quae non sunt, non possunt sciri a
|
|
|
7015 Deo.</p>
|
|
|
7016 <p title="I q. 14 a. 9 arg. 3"><a name="28958"><span class=
|
|
|
7017 "ref">[28958] Iª q. 14 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
7018 scientia Dei est causa scitorum ab ipso. Sed non est causa non
|
|
|
7019 entium, quia non ens non habet causam. Ergo Deus non habet
|
|
|
7020 scientiam de non entibus.</p>
|
|
|
7021 <p title="I q. 14 a. 9 s. c."><a name="28959"><span class=
|
|
|
7022 "ref">[28959] Iª q. 14 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
7023 quod dicit apostolus ad Rom. IV, <i>qui vocat ea quae non sunt,
|
|
|
7024 tanquam ea quae sunt</i>.</p>
|
|
|
7025 <p title="I q. 14 a. 9 co."><a name="28960"><span class=
|
|
|
7026 "ref">[28960] Iª q. 14 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
7027 quod Deus scit omnia quaecumque sunt quocumque modo. Nihil autem
|
|
|
7028 prohibet ea quae non sunt simpliciter, aliquo modo esse.
|
|
|
7029 Simpliciter enim sunt, quae actu sunt. Ea vero quae non sunt actu,
|
|
|
7030 sunt in potentia vel ipsius Dei, vel creaturae; sive in potentia
|
|
|
7031 activa, sive in passiva, sive in potentia opinandi, vel imaginandi,
|
|
|
7032 vel quocumque modo significandi. Quaecumque igitur possunt per
|
|
|
7033 creaturam fieri vel cogitari vel dici, et etiam quaecumque ipse
|
|
|
7034 facere potest, omnia cognoscit Deus, etiam si actu non sint. Et pro
|
|
|
7035 tanto dici potest quod habet etiam non entium scientiam. Sed horum
|
|
|
7036 quae actu non sunt, est attendenda quaedam diversitas. Quaedam
|
|
|
7037 enim, licet non sint nunc in actu, tamen vel fuerunt vel erunt, et
|
|
|
7038 omnia ista dicitur Deus scire scientia visionis. Quia, cum
|
|
|
7039 intelligere Dei, quod est eius esse, aeternitate mensuretur, quae
|
|
|
7040 sine successione existens totum tempus comprehendit, praesens
|
|
|
7041 intuitus Dei fertur in totum tempus, et in omnia quae sunt in
|
|
|
7042 quocumque tempore, sicut in subiecta sibi praesentialiter. Quaedam
|
|
|
7043 vero sunt, quae sunt in potentia Dei vel creaturae, quae tamen nec
|
|
|
7044 sunt nec erunt neque fuerunt. Et respectu horum non dicitur habere
|
|
|
7045 scientiam visionis, sed simplicis intelligentiae. Quod ideo
|
|
|
7046 dicitur, quia ea quae videntur apud nos, habent esse distinctum
|
|
|
7047 extra videntem.</p>
|
|
|
7048 <p title="I q. 14 a. 9 ad 1"><a name="28961"><span class=
|
|
|
7049 "ref">[28961] Iª q. 14 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
7050 dicendum quod, secundum quod sunt in potentia, sic habent veritatem
|
|
|
7051 ea quae non sunt actu, verum est enim ea esse in potentia. Et sic
|
|
|
7052 sciuntur a Deo.</p>
|
|
|
7053 <p title="I q. 14 a. 9 ad 2"><a name="28962"><span class=
|
|
|
7054 "ref">[28962] Iª q. 14 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
7055 dicendum quod, cum Deus sit ipsum esse, intantum unumquodque est,
|
|
|
7056 inquantum participat de Dei similitudine, sicut unumquodque
|
|
|
7057 intantum est calidum, inquantum participat calorem. Sic et ea quae
|
|
|
7058 sunt in potentia, etiam si non sunt in actu, cognoscuntur a
|
|
|
7059 Deo.</p>
|
|
|
7060 <p title="I q. 14 a. 9 ad 3"><a name="28963"><span class=
|
|
|
7061 "ref">[28963] Iª q. 14 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
7062 dicendum quod Dei scientia est causa rerum, voluntate adiuncta.
|
|
|
7063 Unde non oportet quod quaecumque scit Deus, sint vel fuerint vel
|
|
|
7064 futura sint, sed solum ea quae vult esse, vel permittit esse. Et
|
|
|
7065 iterum, non est in scientia Dei ut illa sint, sed quod esse
|
|
|
7066 possint.</p>
|
|
|
7067 <br />
|
|
|
7068 <div class="E">Articulus 10</div>
|
|
|
7069 <p title="I q. 14 a. 10 arg. 1"><a name="28964"><span class=
|
|
|
7070 "ref">[28964] Iª q. 14 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic
|
|
|
7071 proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat mala. Dicit enim
|
|
|
7072 philosophus, in III de anima, quod intellectus qui non est in
|
|
|
7073 potentia, non cognoscit privationem. Sed malum est privatio boni,
|
|
|
7074 ut dicit Augustinus. Igitur, cum intellectus Dei nunquam sit in
|
|
|
7075 potentia, sed semper actu, ut ex dictis patet, videtur quod Deus
|
|
|
7076 non cognoscat mala.</p>
|
|
|
7077 <p title="I q. 14 a. 10 arg. 2"><a name="28965"><span class=
|
|
|
7078 "ref">[28965] Iª q. 14 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
7079 omnis scientia vel est causa sciti, vel causatur ab eo. Sed
|
|
|
7080 scientia Dei non est causa mali, nec causatur a malo. Ergo scientia
|
|
|
7081 Dei non est malorum.</p>
|
|
|
7082 <p title="I q. 14 a. 10 arg. 3"><a name="28966"><span class=
|
|
|
7083 "ref">[28966] Iª q. 14 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
7084 quod cognoscitur, cognoscitur per suam similitudinem, vel per suum
|
|
|
7085 oppositum. Quidquid autem cognoscit Deus, cognoscit per suam
|
|
|
7086 essentiam, ut ex dictis patet. Divina autem essentia neque est
|
|
|
7087 similitudo mali, neque ei malum opponitur, divinae enim essentiae
|
|
|
7088 nihil est contrarium, ut dicit Augustinus, XII de Civ. Dei. Ergo
|
|
|
7089 Deus non cognoscit mala.</p>
|
|
|
7090 <p title="I q. 14 a. 10 arg. 4"><a name="28967"><span class=
|
|
|
7091 "ref">[28967] Iª q. 14 a. 10 arg. 4</span></a> Praeterea, quod
|
|
|
7092 cognoscitur non per seipsum, sed per aliud, imperfecte cognoscitur.
|
|
|
7093 Sed malum non cognoscitur a Deo per seipsum, quia sic oporteret
|
|
|
7094 quod malum esset in Deo; oportet enim cognitum esse in cognoscente.
|
|
|
7095 Si ergo cognoscitur per aliud, scilicet per bonum, imperfecte
|
|
|
7096 cognoscetur ab ipso, quod est impossibile, quia nulla cognitio Dei
|
|
|
7097 est imperfecta. Ergo scientia Dei non est malorum.</p>
|
|
|
7098 <p title="I q. 14 a. 10 s. c."><a name="28968"><span class=
|
|
|
7099 "ref">[28968] Iª q. 14 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
7100 quod dicitur Proverb. XV, <i>Infernus et perditio coram
|
|
|
7101 Deo</i>.</p>
|
|
|
7102 <p title="I q. 14 a. 10 co."><a name="28969"><span class=
|
|
|
7103 "ref">[28969] Iª q. 14 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
7104 quod quicumque perfecte cognoscit aliquid, oportet quod cognoscat
|
|
|
7105 omnia quae possunt illi accidere. Sunt autem quaedam bona, quibus
|
|
|
7106 accidere potest ut per mala corrumpantur. Unde Deus non perfecte
|
|
|
7107 cognosceret bona, nisi etiam cognosceret mala. Sic autem est
|
|
|
7108 cognoscibile unumquodque, secundum quod est. Unde, cum hoc sit esse
|
|
|
7109 mali, quod est privatio boni, per hoc ipsum quod Deus cognoscit
|
|
|
7110 bona, cognoscit etiam mala; sicut per lucem cognoscuntur tenebrae.
|
|
|
7111 Unde dicit Dionysius, VII cap. de Div. Nom., quod <i>Deus per
|
|
|
7112 semetipsum tenebrarum accipit visionem, non aliunde videns tenebras
|
|
|
7113 quam a lumine</i>.</p>
|
|
|
7114 <p title="I q. 14 a. 10 ad 1"><a name="28970"><span class=
|
|
|
7115 "ref">[28970] Iª q. 14 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
7116 dicendum quod verbum philosophi est sic intelligendum, quod
|
|
|
7117 intellectus qui non est in potentia, non cognoscit privationem per
|
|
|
7118 privationem in ipso existentem. Et hoc congruit cum eo quod supra
|
|
|
7119 dixerat, quod punctum et omne indivisibile per privationem
|
|
|
7120 divisionis cognoscitur. Quod contingit ex hoc, quia formae
|
|
|
7121 simplices et indivisibiles non sunt actu in intellectu nostro, sed
|
|
|
7122 in potentia tantum, nam si essent actu in intellectu nostro, non
|
|
|
7123 per privationem cognoscerentur. Et sic cognoscuntur simplicia a
|
|
|
7124 substantiis separatis. Deus igitur non cognoscit malum per
|
|
|
7125 privationem in se existentem, sed per bonum oppositum.</p>
|
|
|
7126 <p title="I q. 14 a. 10 ad 2"><a name="28971"><span class=
|
|
|
7127 "ref">[28971] Iª q. 14 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
7128 dicendum quod scientia Dei non est causa mali, sed est causa boni,
|
|
|
7129 per quod cognoscitur malum.</p>
|
|
|
7130 <p title="I q. 14 a. 10 ad 3"><a name="28972"><span class=
|
|
|
7131 "ref">[28972] Iª q. 14 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
7132 dicendum quod, licet malum non opponatur essentiae divinae, quae
|
|
|
7133 non est corruptibilis per malum, opponitur tamen effectibus Dei;
|
|
|
7134 quos per essentiam suam cognoscit, et eos cognoscens, mala opposita
|
|
|
7135 cognoscit.</p>
|
|
|
7136 <p title="I q. 14 a. 10 ad 4"><a name="28973"><span class=
|
|
|
7137 "ref">[28973] Iª q. 14 a. 10 ad 4</span></a> Ad quartum
|
|
|
7138 dicendum quod cognoscere aliquid per aliud tantum, est imperfectae
|
|
|
7139 cognitionis, si illud sit cognoscibile per se. Sed malum non est
|
|
|
7140 per se cognoscibile, quia de ratione mali est, quod sit privatio
|
|
|
7141 boni. Et sic neque definiri, neque cognosci potest, nisi per
|
|
|
7142 bonum.</p>
|
|
|
7143 <br />
|
|
|
7144 <div class="E">Articulus 11</div>
|
|
|
7145 <p title="I q. 14 a. 11 arg. 1"><a name="28974"><span class=
|
|
|
7146 "ref">[28974] Iª q. 14 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum
|
|
|
7147 sic proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat singularia.
|
|
|
7148 Intellectus enim divinus immaterialior est quam intellectus
|
|
|
7149 humanus. Sed intellectus humanus, propter suam immaterialitatem,
|
|
|
7150 non cognoscit singularia, sed, sicut dicitur in II de anima,
|
|
|
7151 <i>ratio est universalium, sensus vero singularium</i>. Ergo Deus
|
|
|
7152 non cognoscit singularia.</p>
|
|
|
7153 <p title="I q. 14 a. 11 arg. 2"><a name="28975"><span class=
|
|
|
7154 "ref">[28975] Iª q. 14 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
7155 illae solae virtutes in nobis sunt singularium cognoscitivae, quae
|
|
|
7156 recipiunt species non abstractas a materialibus conditionibus. Sed
|
|
|
7157 res in Deo sunt maxime abstractae ab omni materialitate. Ergo Deus
|
|
|
7158 non cognoscit singularia.</p>
|
|
|
7159 <p title="I q. 14 a. 11 arg. 3"><a name="28976"><span class=
|
|
|
7160 "ref">[28976] Iª q. 14 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
7161 omnis cognitio est per aliquam similitudinem. Sed similitudo
|
|
|
7162 singularium, inquantum sunt singularia, non videtur esse in Deo,
|
|
|
7163 quia principium singularitatis est materia, quae, cum sit ens in
|
|
|
7164 potentia tantum, omnino est dissimilis Deo, qui est actus purus.
|
|
|
7165 Non ergo Deus potest cognoscere singularia.</p>
|
|
|
7166 <p title="I q. 14 a. 11 s. c."><a name="28977"><span class=
|
|
|
7167 "ref">[28977] Iª q. 14 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
7168 quod dicitur, Proverb. XVI, <i>omnes viae hominum patent oculis
|
|
|
7169 eius</i>.</p>
|
|
|
7170 <p title="I q. 14 a. 11 co."><a name="28978"><span class=
|
|
|
7171 "ref">[28978] Iª q. 14 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
7172 quod Deus cognoscit singularia. Omnes enim perfectiones in
|
|
|
7173 creaturis inventae, in Deo praeexistunt secundum altiorem modum, ut
|
|
|
7174 ex dictis patet. Cognoscere autem singularia pertinet ad
|
|
|
7175 perfectionem nostram. Unde necesse est quod Deus singularia
|
|
|
7176 cognoscat. Nam et philosophus pro inconvenienti habet, quod aliquid
|
|
|
7177 cognoscatur a nobis, quod non cognoscatur a Deo. Unde contra
|
|
|
7178 Empedoclem arguit, in I de anima et in III Metaphys., quod
|
|
|
7179 accideret Deum esse insipientissimum, si discordiam ignoraret. Sed
|
|
|
7180 perfectiones quae in inferioribus dividuntur, in Deo simpliciter et
|
|
|
7181 unite existunt. Unde, licet nos per aliam potentiam cognoscamus
|
|
|
7182 universalia et immaterialia, et per aliam singularia et materialia;
|
|
|
7183 Deus tamen per suum simplicem intellectum utraque cognoscit. Sed
|
|
|
7184 qualiter hoc esse possit, quidam manifestare volentes, dixerunt
|
|
|
7185 quod Deus cognoscit singularia per causas universales, nam nihil
|
|
|
7186 est in aliquo singularium, quod non ex aliqua causa oriatur
|
|
|
7187 universali. Et ponunt exemplum, sicut si aliquis astrologus
|
|
|
7188 cognosceret omnes motus universales caeli, posset praenuntiare
|
|
|
7189 omnes eclipses futuras. Sed istud non sufficit. Quia singularia ex
|
|
|
7190 causis universalibus sortiuntur quasdam formas et virtutes, quae,
|
|
|
7191 quantumcumque ad invicem coniungantur, non individuantur nisi per
|
|
|
7192 materiam individualem. Unde qui cognosceret Socratem per hoc quod
|
|
|
7193 est albus vel Sophronisci filius, vel quidquid aliud sic dicatur,
|
|
|
7194 non cognosceret ipsum inquantum est hic homo. Unde secundum modum
|
|
|
7195 praedictum, Deus non cognosceret singularia in sua singularitate.
|
|
|
7196 Alii vero dixerunt quod Deus cognoscit singularia, applicando
|
|
|
7197 causas universales ad particulares effectus. Sed hoc nihil est.
|
|
|
7198 Quia nullus potest applicare aliquid ad alterum, nisi illud
|
|
|
7199 praecognoscat, unde dicta applicatio non potest esse ratio
|
|
|
7200 cognoscendi particularia, sed cognitionem singularium praesupponit.
|
|
|
7201 Et ideo aliter dicendum est, quod, cum Deus sit causa rerum per
|
|
|
7202 suam scientiam, ut dictum est, intantum se extendit scientia Dei,
|
|
|
7203 inquantum se extendit eius causalitas. Unde, cum virtus activa Dei
|
|
|
7204 se extendat non solum ad formas, a quibus accipitur ratio
|
|
|
7205 universalis, sed etiam usque ad materiam, ut infra ostendetur;
|
|
|
7206 necesse est quod scientia Dei usque ad singularia se extendat, quae
|
|
|
7207 per materiam individuantur. Cum enim sciat alia a se per essentiam
|
|
|
7208 suam, inquantum est similitudo rerum velut principium activum
|
|
|
7209 earum, necesse est quod essentia sua sit principium sufficiens
|
|
|
7210 cognoscendi omnia quae per ipsum fiunt, non solum in universali,
|
|
|
7211 sed etiam in singulari. Et esset simile de scientia artificis, si
|
|
|
7212 esset productiva totius rei, et non formae tantum.</p>
|
|
|
7213 <p title="I q. 14 a. 11 ad 1"><a name="28979"><span class=
|
|
|
7214 "ref">[28979] Iª q. 14 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
7215 dicendum quod intellectus noster speciem intelligibilem abstrahit a
|
|
|
7216 principiis individuantibus, unde species intelligibilis nostri
|
|
|
7217 intellectus non potest esse similitudo principiorum individualium.
|
|
|
7218 Et propter hoc, intellectus noster singularia non cognoscit. Sed
|
|
|
7219 species intelligibilis divini intellectus, quae est Dei essentia,
|
|
|
7220 non est immaterialis per abstractionem, sed per seipsam, principium
|
|
|
7221 existens omnium principiorum quae intrant rei compositionem, sive
|
|
|
7222 sint principia speciei, sive principia individui. Unde per eam Deus
|
|
|
7223 cognoscit non solum universalia, sed etiam singularia.</p>
|
|
|
7224 <p title="I q. 14 a. 11 ad 2"><a name="28980"><span class=
|
|
|
7225 "ref">[28980] Iª q. 14 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
7226 dicendum quod, quamvis species intellectus divini secundum esse
|
|
|
7227 suum non habeat conditiones materiales, sicut species receptae in
|
|
|
7228 imaginatione et sensu; tamen virtute se extendit ad immaterialia et
|
|
|
7229 materialia, ut dictum est.</p>
|
|
|
7230 <p title="I q. 14 a. 11 ad 3"><a name="28981"><span class=
|
|
|
7231 "ref">[28981] Iª q. 14 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
7232 dicendum quod materia, licet recedat a Dei similitudine secundum
|
|
|
7233 suam potentialitatem, tamen inquantum vel sic esse habet,
|
|
|
7234 similitudinem quandam retinet divini esse.</p>
|
|
|
7235 <br />
|
|
|
7236 <div class="E">Articulus 12</div>
|
|
|
7237 <p title="I q. 14 a. 12 arg. 1"><a name="28982"><span class=
|
|
|
7238 "ref">[28982] Iª q. 14 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum
|
|
|
7239 sic proceditur. Videtur quod Deus non possit cognoscere infinita.
|
|
|
7240 Infinitum enim, secundum quod est infinitum, est ignotum, quia
|
|
|
7241 infinitum est cuius quantitatem accipientibus semper est aliquid
|
|
|
7242 extra assumere, ut dicitur in III Physic. Augustinus etiam dicit,
|
|
|
7243 XII de Civ. Dei, quod <i>quidquid scientia comprehenditur, scientis
|
|
|
7244 comprehensione finitur</i>. Sed infinita non possunt finiri. Ergo
|
|
|
7245 non possunt scientia Dei comprehendi.</p>
|
|
|
7246 <p title="I q. 14 a. 12 arg. 2"><a name="28983"><span class=
|
|
|
7247 "ref">[28983] Iª q. 14 a. 12 arg. 2</span></a> Si dicatur quod
|
|
|
7248 ea quae in se sunt infinita, scientiae Dei finita sunt, contra,
|
|
|
7249 ratio infiniti est quod sit impertransibile; et finiti quod sit
|
|
|
7250 pertransibile, ut dicitur in III Physic. Sed infinitum non potest
|
|
|
7251 transiri nec a finito, nec ab infinito, ut probatur in VI Physic.
|
|
|
7252 Ergo infinitum non potest esse finitum finito, neque etiam
|
|
|
7253 infinito. Et ita infinita non sunt finita scientiae Dei, quae est
|
|
|
7254 infinita.</p>
|
|
|
7255 <p title="I q. 14 a. 12 arg. 3"><a name="28984"><span class=
|
|
|
7256 "ref">[28984] Iª q. 14 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea,
|
|
|
7257 scientia Dei est mensura scitorum. Sed contra rationem infiniti
|
|
|
7258 est, quod sit mensuratum. Ergo infinita non possunt sciri a
|
|
|
7259 Deo.</p>
|
|
|
7260 <p title="I q. 14 a. 12 s. c."><a name="28985"><span class=
|
|
|
7261 "ref">[28985] Iª q. 14 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
7262 quod dicit Augustinus, XII de Civ. Dei, <i>quamvis infinitorum
|
|
|
7263 numerorum nullus sit numerus, non est tamen incomprehensibilis ei,
|
|
|
7264 cuius scientiae non est numerus</i>.</p>
|
|
|
7265 <p title="I q. 14 a. 12 co."><a name="28986"><span class=
|
|
|
7266 "ref">[28986] Iª q. 14 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
7267 quod, cum Deus sciat non solum ea quae sunt actu, sed etiam ea quae
|
|
|
7268 sunt in potentia vel sua vel creaturae, ut ostensum est; haec autem
|
|
|
7269 constat esse infinita; necesse est dicere quod Deus sciat infinita.
|
|
|
7270 Et licet scientia visionis, quae est tantum eorum quae sunt vel
|
|
|
7271 erunt vel fuerunt, non sit infinitorum, ut quidam dicunt, cum non
|
|
|
7272 ponamus mundum ab aeterno fuisse, nec generationem et motum in
|
|
|
7273 aeternum mansura, ut individua in infinitum multiplicentur, tamen,
|
|
|
7274 si diligentius consideretur, necesse est dicere quod Deus etiam
|
|
|
7275 scientia visionis sciat infinita. Quia Deus scit etiam cogitationes
|
|
|
7276 et affectiones cordium, quae in infinitum multiplicabuntur,
|
|
|
7277 creaturis rationalibus permanentibus absque fine. Hoc autem ideo
|
|
|
7278 est, quia cognitio cuiuslibet cognoscentis se extendit secundum
|
|
|
7279 modum formae quae est principium cognitionis. Species enim
|
|
|
7280 sensibilis, quae est in sensu, est similitudo solum unius
|
|
|
7281 individui, unde per eam solum unum individuum cognosci potest.
|
|
|
7282 Species autem intelligibilis intellectus nostri est similitudo rei
|
|
|
7283 quantum ad naturam speciei, quae est participabilis a
|
|
|
7284 particularibus infinitis, unde intellectus noster per speciem
|
|
|
7285 intelligibilem hominis, cognoscit quodammodo homines infinitos. Sed
|
|
|
7286 tamen non inquantum distinguuntur ab invicem, sed secundum quod
|
|
|
7287 communicant in natura speciei; propter hoc quod species
|
|
|
7288 intelligibilis intellectus nostri non est similitudo hominum
|
|
|
7289 quantum ad principia individualia, sed solum quantum ad principia
|
|
|
7290 speciei. Essentia autem divina, per quam intellectus divinus
|
|
|
7291 intelligit, est similitudo sufficiens omnium quae sunt vel esse
|
|
|
7292 possunt, non solum quantum ad principia communia, sed etiam quantum
|
|
|
7293 ad principia propria uniuscuiusque, ut ostensum est. Unde sequitur
|
|
|
7294 quod scientia Dei se extendat ad infinita, etiam secundum quod sunt
|
|
|
7295 ab invicem distincta.</p>
|
|
|
7296 <p title="I q. 14 a. 12 ad 1"><a name="28987"><span class=
|
|
|
7297 "ref">[28987] Iª q. 14 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
7298 dicendum quod <i>infiniti ratio congruit quantitati</i>, secundum
|
|
|
7299 philosophum in I Physic. De ratione autem quantitatis est ordo
|
|
|
7300 partium. Cognoscere ergo infinitum secundum modum infiniti, est
|
|
|
7301 cognoscere partem post partem. Et sic nullo modo contingit cognosci
|
|
|
7302 infinitum, quia quantacumque quantitas partium accipiatur, semper
|
|
|
7303 remanet aliquid extra accipientem. Deus autem non sic cognoscit
|
|
|
7304 infinitum vel infinita, quasi enumerando partem post partem; cum
|
|
|
7305 cognoscat omnia simul, non successive, ut supra dictum est. Unde
|
|
|
7306 nihil prohibet ipsum cognoscere infinita.</p>
|
|
|
7307 <p title="I q. 14 a. 12 ad 2"><a name="28988"><span class=
|
|
|
7308 "ref">[28988] Iª q. 14 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
7309 dicendum quod transitio importat quandam successionem in partibus,
|
|
|
7310 et inde est quod infinitum transiri non potest, neque a finito
|
|
|
7311 neque ab infinito. Sed ad rationem comprehensionis sufficit
|
|
|
7312 adaequatio, quia id comprehendi dicitur, cuius nihil est extra
|
|
|
7313 comprehendentem. Unde non est contra rationem infiniti, quod
|
|
|
7314 comprehendatur ab infinito. Et sic, quod in se est infinitum,
|
|
|
7315 potest dici finitum scientiae Dei, tanquam comprehensum, non tamen
|
|
|
7316 tanquam pertransibile.</p>
|
|
|
7317 <p title="I q. 14 a. 12 ad 3"><a name="28989"><span class=
|
|
|
7318 "ref">[28989] Iª q. 14 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
7319 dicendum quod scientia Dei est mensura rerum, non quantitativa, qua
|
|
|
7320 quidem mensura carent infinita; sed quia mensurat essentiam et
|
|
|
7321 veritatem rei. Unumquodque enim intantum habet de veritate suae
|
|
|
7322 naturae, inquantum imitatur Dei scientiam; sicut artificiatum
|
|
|
7323 inquantum concordat arti. Dato autem quod essent aliqua infinita
|
|
|
7324 actu secundum numerum, puta infiniti homines; vel secundum
|
|
|
7325 quantitatem continuam, ut si esset aer infinitus, ut quidam antiqui
|
|
|
7326 dixerunt, tamen manifestum est quod haberent esse determinatum et
|
|
|
7327 finitum, quia esse eorum esset limitatum ad aliquas determinatas
|
|
|
7328 naturas. Unde mensurabilia essent secundum scientiam Dei.</p>
|
|
|
7329 <br />
|
|
|
7330 <div class="E">Articulus 13</div>
|
|
|
7331 <p title="I q. 14 a. 13 arg. 1"><a name="28990"><span class=
|
|
|
7332 "ref">[28990] Iª q. 14 a. 13 arg. 1</span></a> Ad
|
|
|
7333 decimumtertium sic proceditur. Videtur quod scientia Dei non sit
|
|
|
7334 futurorum contingentium. A causa enim necessaria procedit effectus
|
|
|
7335 necessarius. Sed scientia Dei est causa scitorum, ut supra dictum
|
|
|
7336 est. Cum ergo ipsa sit necessaria, sequitur scita eius esse
|
|
|
7337 necessaria. Non ergo scientia Dei est contingentium.</p>
|
|
|
7338 <p title="I q. 14 a. 13 arg. 2"><a name="28991"><span class=
|
|
|
7339 "ref">[28991] Iª q. 14 a. 13 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
7340 omnis conditionalis cuius antecedens est necessarium absolute,
|
|
|
7341 consequens est necessarium absolute. Sic enim se habet antecedens
|
|
|
7342 ad consequens, sicut principia ad conclusionem, ex principiis autem
|
|
|
7343 necessariis non sequitur conclusio nisi necessaria, ut in I Poster.
|
|
|
7344 probatur. Sed haec est quaedam conditionalis vera, si Deus scivit
|
|
|
7345 hoc futurum esse, hoc erit, quia scientia Dei non est nisi verorum.
|
|
|
7346 Huius autem conditionalis antecedens est necessarium absolute, tum
|
|
|
7347 quia est aeternum; tum quia significatur ut praeteritum. Ergo et
|
|
|
7348 consequens est necessarium absolute. Igitur quidquid scitur a Deo,
|
|
|
7349 est necessarium. Et sic scientia Dei non est contingentium.</p>
|
|
|
7350 <p title="I q. 14 a. 13 arg. 3"><a name="28992"><span class=
|
|
|
7351 "ref">[28992] Iª q. 14 a. 13 arg. 3</span></a> Praeterea, omne
|
|
|
7352 scitum a Deo necesse est esse, quia etiam omne scitum a nobis
|
|
|
7353 necesse est esse, cum tamen scientia Dei certior sit quam scientia
|
|
|
7354 nostra. Sed nullum contingens futurum necesse est esse. Ergo nullum
|
|
|
7355 contingens futurum est scitum a Deo.</p>
|
|
|
7356 <p title="I q. 14 a. 13 s. c."><a name="28993"><span class=
|
|
|
7357 "ref">[28993] Iª q. 14 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
7358 quod dicitur in Psalmo XXXII, <i>qui finxit singillatim corda
|
|
|
7359 eorum, qui intelligit omnia opera eorum</i>, scilicet hominum. Sed
|
|
|
7360 opera hominum sunt contingentia, utpote libero arbitrio subiecta.
|
|
|
7361 Ergo Deus scit futura contingentia.</p>
|
|
|
7362 <p title="I q. 14 a. 13 co."><a name="28994"><span class=
|
|
|
7363 "ref">[28994] Iª q. 14 a. 13 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
7364 quod, cum supra ostensum sit quod Deus sciat omnia non solum quae
|
|
|
7365 actu sunt, sed etiam quae sunt in potentia sua vel creaturae; horum
|
|
|
7366 autem quaedam sunt contingentia nobis futura; sequitur quod Deus
|
|
|
7367 contingentia futura cognoscat. Ad cuius evidentiam, considerandum
|
|
|
7368 est quod contingens aliquod dupliciter potest considerari. Uno
|
|
|
7369 modo, in seipso, secundum quod iam actu est. Et sic non
|
|
|
7370 consideratur ut futurum, sed ut praesens, neque ut ad utrumlibet
|
|
|
7371 contingens, sed ut determinatum ad unum. Et propter hoc, sic
|
|
|
7372 infallibiliter subdi potest certae cognitioni, utpote sensui visus,
|
|
|
7373 sicut cum video Socratem sedere. Alio modo potest considerari
|
|
|
7374 contingens, ut est in sua causa. Et sic consideratur ut futurum, et
|
|
|
7375 ut contingens nondum determinatum ad unum, quia causa contingens se
|
|
|
7376 habet ad opposita. Et sic contingens non subditur per certitudinem
|
|
|
7377 alicui cognitioni. Unde quicumque cognoscit effectum contingentem
|
|
|
7378 in causa sua tantum, non habet de eo nisi coniecturalem
|
|
|
7379 cognitionem. Deus autem cognoscit omnia contingentia, non solum
|
|
|
7380 prout sunt in suis causis, sed etiam prout unumquodque eorum est
|
|
|
7381 actu in seipso. Et licet contingentia fiant in actu successive, non
|
|
|
7382 tamen Deus successive cognoscit contingentia, prout sunt in suo
|
|
|
7383 esse, sicut nos, sed simul. Quia sua cognitio mensuratur
|
|
|
7384 aeternitate, sicut etiam suum esse, aeternitas autem, tota simul
|
|
|
7385 existens, ambit totum tempus, ut supra dictum est. Unde omnia quae
|
|
|
7386 sunt in tempore, sunt Deo ab aeterno praesentia, non solum ea
|
|
|
7387 ratione qua habet rationes rerum apud se praesentes, ut quidam
|
|
|
7388 dicunt, sed quia eius intuitus fertur ab aeterno super omnia, prout
|
|
|
7389 sunt in sua praesentialitate. Unde manifestum est quod contingentia
|
|
|
7390 et infallibiliter a Deo cognoscuntur, inquantum subduntur divino
|
|
|
7391 conspectui secundum suam praesentialitatem, et tamen sunt futura
|
|
|
7392 contingentia, suis causis comparata.</p>
|
|
|
7393 <p title="I q. 14 a. 13 ad 1"><a name="28995"><span class=
|
|
|
7394 "ref">[28995] Iª q. 14 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
7395 dicendum quod, licet causa suprema sit necessaria, tamen effectus
|
|
|
7396 potest esse contingens, propter causam proximam contingentem, sicut
|
|
|
7397 germinatio plantae est contingens propter causam proximam
|
|
|
7398 contingentem, licet motus solis, qui est causa prima, sit
|
|
|
7399 necessarius. Et similiter scita a Deo sunt contingentia propter
|
|
|
7400 causas proximas, licet scientia Dei, quae est causa prima, sit
|
|
|
7401 necessaria.</p>
|
|
|
7402 <p title="I q. 14 a. 13 ad 2"><a name="28996"><span class=
|
|
|
7403 "ref">[28996] Iª q. 14 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
7404 dicendum quod quidam dicunt quod hoc antecedens, Deus scivit hoc
|
|
|
7405 contingens futurum, non est necessarium, sed contingens, quia,
|
|
|
7406 licet sit praeteritum, tamen importat respectum ad futurum. Sed hoc
|
|
|
7407 non tollit ei necessitatem, quia id quod habuit respectum ad
|
|
|
7408 futurum, necesse est habuisse, licet etiam futurum non sequatur
|
|
|
7409 quandoque. Alii vero dicunt hoc antecedens esse contingens, quia
|
|
|
7410 est compositum ex necessario et contingenti; sicut istud dictum est
|
|
|
7411 contingens, Socratem esse hominem album. Sed hoc etiam nihil est.
|
|
|
7412 Quia cum dicitur, Deus scivit esse futurum hoc contingens,
|
|
|
7413 contingens non ponitur ibi nisi ut materia verbi, et non sicut
|
|
|
7414 principalis pars propositionis, unde contingentia eius vel
|
|
|
7415 necessitas nihil refert ad hoc quod propositio sit necessaria vel
|
|
|
7416 contingens, vera vel falsa. Ita enim potest esse verum me dixisse
|
|
|
7417 hominem esse asinum, sicut me dixisse Socratem currere, vel Deum
|
|
|
7418 esse, et eadem ratio est de necessario et contingenti. Unde
|
|
|
7419 dicendum est quod hoc antecedens est necessarium absolute. Nec
|
|
|
7420 tamen sequitur, ut quidam dicunt, quod consequens sit necessarium
|
|
|
7421 absolute, quia antecedens est causa remota consequentis, quod
|
|
|
7422 propter causam proximam contingens est. Sed hoc nihil est. Esset
|
|
|
7423 enim conditionalis falsa, cuius antecedens esset causa remota
|
|
|
7424 necessaria, et consequens effectus contingens, ut puta si dicerem,
|
|
|
7425 si sol movetur, herba germinabit. Et ideo aliter dicendum est, quod
|
|
|
7426 quando in antecedente ponitur aliquid pertinens ad actum animae,
|
|
|
7427 consequens est accipiendum non secundum quod in se est, sed
|
|
|
7428 secundum quod est in anima, aliud enim est esse rei in seipsa, et
|
|
|
7429 esse rei in anima. Ut puta, si dicam, si anima intelligit aliquid,
|
|
|
7430 illud est immateriale, intelligendum est quod illud est immateriale
|
|
|
7431 secundum quod est in intellectu, non secundum quod est in seipso.
|
|
|
7432 Et similiter si dicam, si Deus scivit aliquid, illud erit,
|
|
|
7433 consequens intelligendum est prout subest divinae scientiae,
|
|
|
7434 scilicet prout est in sua praesentialitate. Et sic necessarium est,
|
|
|
7435 sicut et antecedens, <i>quia omne quod est, dum est, necesse est
|
|
|
7436 esse</i>, ut dicitur in I Periherm.</p>
|
|
|
7437 <p title="I q. 14 a. 13 ad 3"><a name="28997"><span class=
|
|
|
7438 "ref">[28997] Iª q. 14 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
7439 dicendum quod ea quae temporaliter in actum reducuntur, a nobis
|
|
|
7440 successive cognoscuntur in tempore, sed a Deo in aeternitate, quae
|
|
|
7441 est supra tempus. Unde nobis, quia cognoscimus futura contingentia
|
|
|
7442 inquantum talia sunt, certa esse non possunt, sed soli Deo, cuius
|
|
|
7443 intelligere est in aeternitate supra tempus. Sicut ille qui vadit
|
|
|
7444 per viam, non videt illos qui post eum veniunt, sed ille qui ab
|
|
|
7445 aliqua altitudine totam viam intuetur, simul videt omnes
|
|
|
7446 transeuntes per viam. Et ideo illud quod scitur a nobis, oportet
|
|
|
7447 esse necessarium etiam secundum quod in se est, quia ea quae in se
|
|
|
7448 sunt contingentia futura, a nobis sciri non possunt. Sed ea quae
|
|
|
7449 sunt scita a Deo, oportet esse necessaria secundum modum quo
|
|
|
7450 subsunt divinae scientiae, ut dictum est, non autem absolute,
|
|
|
7451 secundum quod in propriis causis considerantur. Unde et haec
|
|
|
7452 propositio, omne scitum a Deo necessarium est esse, consuevit
|
|
|
7453 distingui. Quia potest esse de re, vel de dicto. Si intelligatur de
|
|
|
7454 re, est divisa et falsa, et est sensus, omnis res quam Deus scit,
|
|
|
7455 est necessaria. Vel potest intelligi de dicto, et sic est composita
|
|
|
7456 et vera; et est sensus, hoc dictum, scitum a Deo esse, est
|
|
|
7457 necessarium. Sed obstant quidam, dicentes quod ista distinctio
|
|
|
7458 habet locum in formis separabilibus a subiecto; ut si dicam, album
|
|
|
7459 possibile est esse nigrum. Quae quidem de dicto est falsa, et de re
|
|
|
7460 est vera, res enim quae est alba, potest esse nigra; sed hoc
|
|
|
7461 dictum, album esse nigrum, nunquam potest esse verum. In formis
|
|
|
7462 autem inseparabilibus a subiecto, non habet locum praedicta
|
|
|
7463 distinctio; ut si dicam, corvum nigrum possibile est esse album,
|
|
|
7464 quia in utroque sensu est falsa. Esse autem scitum a Deo, est
|
|
|
7465 inseparabile a re, quia quod est scitum a Deo, non potest esse non
|
|
|
7466 scitum. Haec autem instantia locum haberet, si hoc quod dico
|
|
|
7467 scitum, importaret aliquam dispositionem subiecto inhaerentem. Sed
|
|
|
7468 cum importet actum scientis, ipsi rei scitae, licet semper sciatur,
|
|
|
7469 potest aliquid attribui secundum se, quod non attribuitur ei
|
|
|
7470 inquantum stat sub actu sciendi, sicut esse materiale attribuitur
|
|
|
7471 lapidi secundum se, quod non attribuitur ei secundum quod est
|
|
|
7472 intelligibile.</p>
|
|
|
7473 <br />
|
|
|
7474 <div class="E">Articulus 14</div>
|
|
|
7475 <p title="I q. 14 a. 14 arg. 1"><a name="28998"><span class=
|
|
|
7476 "ref">[28998] Iª q. 14 a. 14 arg. 1</span></a> Ad
|
|
|
7477 decimumquartum sic proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat
|
|
|
7478 enuntiabilia. Cognoscere enim enuntiabilia convenit intellectui
|
|
|
7479 nostro, secundum quod componit et dividit. Sed in intellectu divino
|
|
|
7480 nulla est compositio. Ergo Deus non cognoscit enuntiabilia.</p>
|
|
|
7481 <p title="I q. 14 a. 14 arg. 2"><a name="28999"><span class=
|
|
|
7482 "ref">[28999] Iª q. 14 a. 14 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
7483 omnis cognitio fit per aliquam similitudinem. Sed in Deo nulla est
|
|
|
7484 similitudo enuntiabilium, cum sit omnino simplex. Ergo Deus non
|
|
|
7485 cognoscit enuntiabilia.</p>
|
|
|
7486 <p title="I q. 14 a. 14 s. c."><a name="29000"><span class=
|
|
|
7487 "ref">[29000] Iª q. 14 a. 14 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
7488 quod dicitur in Psalmo XCIII, <i>dominus scit cogitationes
|
|
|
7489 hominum</i>. Sed enuntiabilia continentur in cogitationibus
|
|
|
7490 hominum. Ergo Deus cognoscit enuntiabilia.</p>
|
|
|
7491 <p title="I q. 14 a. 14 co."><a name="29001"><span class=
|
|
|
7492 "ref">[29001] Iª q. 14 a. 14 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
7493 quod, cum formare enuntiabilia sit in potestate intellectus nostri;
|
|
|
7494 Deus autem scit quidquid est in potentia sua vel creaturae, ut
|
|
|
7495 supra dictum est; necesse est quod Deus sciat omnia enuntiabilia
|
|
|
7496 quae formari possunt. Sed, sicut scit materialia immaterialiter, et
|
|
|
7497 composita simpliciter, ita scit enuntiabilia non per modum
|
|
|
7498 enuntiabilium, quasi scilicet in intellectu eius sit compositio vel
|
|
|
7499 divisio enuntiabilium; sed unumquodque cognoscit per simplicem
|
|
|
7500 intelligentiam, intelligendo essentiam uniuscuiusque. Sicut si nos
|
|
|
7501 in hoc ipso quod intelligimus quid est homo, intelligeremus omnia
|
|
|
7502 quae de homine praedicari possunt. Quod quidem in intellectu nostro
|
|
|
7503 non contingit, qui de uno in aliud discurrit, propter hoc quod
|
|
|
7504 species intelligibilis sic repraesentat unum, quod non repraesentat
|
|
|
7505 aliud. Unde, intelligendo quid est homo, non ex hoc ipso alia quae
|
|
|
7506 ei insunt, intelligimus; sed divisim, secundum quandam
|
|
|
7507 successionem. Et propter hoc, ea quae seorsum intelligimus, oportet
|
|
|
7508 nos in unum redigere per modum compositionis vel divisionis,
|
|
|
7509 enuntiationem formando. Sed species intellectus divini, scilicet
|
|
|
7510 eius essentia, sufficit ad demonstrandum omnia. Unde, intelligendo
|
|
|
7511 essentiam suam, cognoscit essentias omnium, et quaecumque eis
|
|
|
7512 accidere possunt.</p>
|
|
|
7513 <p title="I q. 14 a. 14 ad 1"><a name="29002"><span class=
|
|
|
7514 "ref">[29002] Iª q. 14 a. 14 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
7515 dicendum quod ratio illa procederet, si Deus cognosceret
|
|
|
7516 enuntiabilia per modum enuntiabilium.</p>
|
|
|
7517 <p title="I q. 14 a. 14 ad 2"><a name="29003"><span class=
|
|
|
7518 "ref">[29003] Iª q. 14 a. 14 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
7519 dicendum quod compositio enuntiabilis significat aliquod esse rei,
|
|
|
7520 et sic Deus per suum esse, quod est eius essentia, est similitudo
|
|
|
7521 omnium eorum quae per enuntiabilia significantur.</p>
|
|
|
7522 <br />
|
|
|
7523 <div class="E">Articulus 15</div>
|
|
|
7524 <p title="I q. 14 a. 15 arg. 1"><a name="29004"><span class=
|
|
|
7525 "ref">[29004] Iª q. 14 a. 15 arg. 1</span></a> Ad
|
|
|
7526 decimumquintum sic proceditur. Videtur quod scientia Dei sit
|
|
|
7527 variabilis. Scientia enim relative dicitur ad scibile. Sed ea quae
|
|
|
7528 important relationem ad creaturam, dicuntur de Deo ex tempore, et
|
|
|
7529 variantur secundum variationem creaturarum. Ergo scientia Dei est
|
|
|
7530 variabilis, secundum variationem creaturarum.</p>
|
|
|
7531 <p title="I q. 14 a. 15 arg. 2"><a name="29005"><span class=
|
|
|
7532 "ref">[29005] Iª q. 14 a. 15 arg. 2</span></a> Praeterea,
|
|
|
7533 quidquid potest Deus facere, potest scire. Sed Deus potest plura
|
|
|
7534 facere quam faciat. Ergo potest plura scire quam sciat. Et sic
|
|
|
7535 scientia sua potest variari secundum augmentum et diminutionem.</p>
|
|
|
7536 <p title="I q. 14 a. 15 arg. 3"><a name="29006"><span class=
|
|
|
7537 "ref">[29006] Iª q. 14 a. 15 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus
|
|
|
7538 scivit Christum nasciturum. Nunc autem nescit Christum nasciturum,
|
|
|
7539 quia Christus nasciturus non est. Ergo non quidquid Deus scivit,
|
|
|
7540 scit. Et ita scientia Dei videtur esse variabilis.</p>
|
|
|
7541 <p title="I q. 14 a. 15 s. c."><a name="29007"><span class=
|
|
|
7542 "ref">[29007] Iª q. 14 a. 15 s. c.</span></a> Sed contra est
|
|
|
7543 quod dicitur Iac. I, quod <i>apud Deum non est transmutatio, neque
|
|
|
7544 vicissitudinis obumbratio</i>.</p>
|
|
|
7545 <p title="I q. 14 a. 15 co."><a name="29008"><span class=
|
|
|
7546 "ref">[29008] Iª q. 14 a. 15 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
7547 quod, cum scientia Dei sit eius substantia, ut ex dictis patet;
|
|
|
7548 sicut substantia eius est omnino immutabilis, ut supra ostensum
|
|
|
7549 est, ita oportet scientiam eius omnino invariabilem esse.</p>
|
|
|
7550 <p title="I q. 14 a. 15 ad 1"><a name="29009"><span class=
|
|
|
7551 "ref">[29009] Iª q. 14 a. 15 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
7552 dicendum quod dominus et creator, et huiusmodi, important
|
|
|
7553 relationes ad creaturas secundum quod in seipsis sunt. Sed scientia
|
|
|
7554 Dei importat relationem ad creaturas secundum quod sunt in Deo,
|
|
|
7555 quia secundum hoc est unumquodque intellectum in actu quod est in
|
|
|
7556 intelligente. Res autem creatae sunt in Deo invariabiliter, in
|
|
|
7557 seipsis autem variabiliter. Vel aliter dicendum est, quod dominus
|
|
|
7558 et creator, et huiusmodi, important relationes quae consequuntur
|
|
|
7559 actus qui intelliguntur terminari ad ipsas creaturas secundum quod
|
|
|
7560 in seipsis sunt, et ideo huiusmodi relationes varie de Deo
|
|
|
7561 dicuntur, secundum variationem creaturarum. Sed scientia et amor,
|
|
|
7562 et huiusmodi, important relationes quae consequuntur actus qui
|
|
|
7563 intelliguntur in Deo esse, et ideo invariabiliter praedicantur de
|
|
|
7564 Deo.</p>
|
|
|
7565 <p title="I q. 14 a. 15 ad 2"><a name="29010"><span class=
|
|
|
7566 "ref">[29010] Iª q. 14 a. 15 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
7567 dicendum quod Deus scit etiam ea quae potest facere et non facit.
|
|
|
7568 Unde ex hoc quod potest plura facere quam facit, non sequitur quod
|
|
|
7569 possit plura scire quam sciat, nisi hoc referatur ad scientiam
|
|
|
7570 visionis, secundum quam dicitur scire ea quae sunt in actu secundum
|
|
|
7571 aliquod tempus. Ex hoc tamen quod scit quod aliqua possunt esse
|
|
|
7572 quae non sunt, vel non esse quae sunt, non sequitur quod scientia
|
|
|
7573 sua sit variabilis, sed quod cognoscat rerum variabilitatem. Si
|
|
|
7574 tamen aliquid esset quod prius Deus nescivisset et postea sciret,
|
|
|
7575 esset eius scientia variabilis. Sed hoc esse non potest, quia
|
|
|
7576 quidquid est vel potest esse secundum aliquod tempus, Deus in
|
|
|
7577 aeterno suo scit. Et ideo ex hoc ipso quod ponitur aliquid esse
|
|
|
7578 secundum quodcumque tempus, oportet poni quod ab aeterno sit scitum
|
|
|
7579 a Deo. Et ideo non debet concedi quod Deus possit plura scire quam
|
|
|
7580 sciat, quia haec propositio implicat quod ante nesciverit et postea
|
|
|
7581 sciat.</p>
|
|
|
7582 <p title="I q. 14 a. 15 ad 3"><a name="29011"><span class=
|
|
|
7583 "ref">[29011] Iª q. 14 a. 15 ad 3</span></a> Ad tertium
|
|
|
7584 dicendum quod antiqui nominales dixerunt idem esse enuntiabile,
|
|
|
7585 Christum nasci, et esse nasciturum, et esse natum, quia eadem res
|
|
|
7586 significatur per haec tria, scilicet nativitas Christi. Et secundum
|
|
|
7587 hoc sequitur quod Deus quidquid scivit, sciat, quia modo scit
|
|
|
7588 Christum natum, quod significat idem ei quod est Christum esse
|
|
|
7589 nasciturum. Sed haec opinio falsa est. Tum quia diversitas partium
|
|
|
7590 orationis diversitatem enuntiabilium causat. Tum etiam quia
|
|
|
7591 sequeretur quod propositio quae semel est vera, esset semper vera,
|
|
|
7592 quod est contra philosophum, qui dicit quod haec oratio, Socrates
|
|
|
7593 sedet, vera est eo sedente, et eadem falsa est, eo surgente. Et
|
|
|
7594 ideo concedendum est quod haec non est vera, quidquid Deus scivit,
|
|
|
7595 scit, si ad enuntiabilia referatur. Sed ex hoc non sequitur quod
|
|
|
7596 scientia Dei sit variabilis. Sicut enim absque variatione divinae
|
|
|
7597 scientiae est, quod sciat unam et eandem rem quandoque esse et
|
|
|
7598 quandoque non esse; ita absque variatione divinae scientiae est,
|
|
|
7599 quod scit aliquod enuntiabile quandoque esse verum, et quandoque
|
|
|
7600 esse falsum. Esset autem ex hoc scientia Dei variabilis, si
|
|
|
7601 enuntiabilia cognosceret per modum enuntiabilium, componendo et
|
|
|
7602 dividendo, sicut accidit in intellectu nostro. Unde cognitio nostra
|
|
|
7603 variatur, vel secundum veritatem et falsitatem, puta si, mutata re,
|
|
|
7604 eandem opinionem de re illa retineamus, vel secundum diversas
|
|
|
7605 opiniones, ut si primo opinemur aliquem sedere, et postea opinemur
|
|
|
7606 eum non sedere. Quorum neutrum potest esse in Deo.</p>
|
|
|
7607 <br />
|
|
|
7608 <div class="E">Articulus 16</div>
|
|
|
7609 <p title="I q. 14 a. 16 arg. 1"><a name="29012"><span class=
|
|
|
7610 "ref">[29012] Iª q. 14 a. 16 arg. 1</span></a> Ad
|
|
|
7611 decimumsextum sic proceditur. Videtur quod Deus de rebus non habeat
|
|
|
7612 scientiam speculativam. Scientia enim Dei est causa rerum, ut supra
|
|
|
7613 ostensum est. Sed scientia speculativa non est causa rerum
|
|
|
7614 scitarum. Ergo scientia Dei non est speculativa.</p>
|
|
|
7615 <p title="I q. 14 a. 16 arg. 2"><a name="29013"><span class=
|
|
|
7616 "ref">[29013] Iª q. 14 a. 16 arg. 2</span></a> Praeterea.
|
|
|
7617 Scientia speculativa est per abstractionem a rebus, quod divinae
|
|
|
7618 scientiae non competit. Ergo scientia Dei non est speculativa.</p>
|
|
|
7619 <p title="I q. 14 a. 16 s. c."><a name="29014"><span class=
|
|
|
7620 "ref">[29014] Iª q. 14 a. 16 s. c.</span></a> Sed contra, omne
|
|
|
7621 quod est nobilius, Deo est attribuendum. Sed scientia speculativa
|
|
|
7622 est nobilior quam practica, ut patet per philosophum, in principio
|
|
|
7623 Metaphys. Ergo Deus habet de rebus scientiam speculativam.</p>
|
|
|
7624 <p title="I q. 14 a. 16 co."><a name="29015"><span class=
|
|
|
7625 "ref">[29015] Iª q. 14 a. 16 co.</span></a> Respondeo dicendum
|
|
|
7626 quod aliqua scientia est speculativa tantum, aliqua practica
|
|
|
7627 tantum, aliqua vero secundum aliquid speculativa et secundum
|
|
|
7628 aliquid practica. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod aliqua
|
|
|
7629 scientia potest dici speculativa tripliciter. Primo, ex parte rerum
|
|
|
7630 scitarum, quae non sunt operabiles a sciente, sicut est scientia
|
|
|
7631 hominis de rebus naturalibus vel divinis. Secundo, quantum ad modum
|
|
|
7632 sciendi, ut puta si aedificator consideret domum definiendo et
|
|
|
7633 dividendo et considerando universalia praedicata ipsius. Hoc
|
|
|
7634 siquidem est operabilia modo speculativo considerare, et non
|
|
|
7635 secundum quod operabilia sunt, operabile enim est aliquid per
|
|
|
7636 applicationem formae ad materiam, non per resolutionem compositi in
|
|
|
7637 principia universalia formalia. Tertio, quantum ad finem, <i>nam
|
|
|
7638 intellectus practicus differt fine a speculativo</i>, sicut dicitur
|
|
|
7639 in III de anima. Intellectus enim practicus ordinatur ad finem
|
|
|
7640 operationis, finis autem intellectus speculativi est consideratio
|
|
|
7641 veritatis. Unde, si quis aedificator consideret qualiter posset
|
|
|
7642 fieri aliqua domus, non ordinans ad finem operationis, sed ad
|
|
|
7643 cognoscendum tantum, erit, quantum ad finem, speculativa
|
|
|
7644 consideratio, tamen de re operabili. Scientia igitur quae est
|
|
|
7645 speculativa ratione ipsius rei scitae, est speculativa tantum. Quae
|
|
|
7646 vero speculativa est vel secundum modum vel secundum finem, est
|
|
|
7647 secundum quid speculativa et secundum quid practica. Cum vero
|
|
|
7648 ordinatur ad finem operationis, est simpliciter practica. Secundum
|
|
|
7649 hoc ergo, dicendum est quod Deus de seipso habet scientiam
|
|
|
7650 speculativam tantum, ipse enim operabilis non est. De omnibus vero
|
|
|
7651 aliis habet scientiam et speculativam et practicam. Speculativam
|
|
|
7652 quidem, quantum ad modum, quidquid enim in rebus nos speculative
|
|
|
7653 cognoscimus definiendo et dividendo, hoc totum Deus multo
|
|
|
7654 perfectius novit. Sed de his quae potest quidem facere, sed
|
|
|
7655 secundum nullum tempus facit, non habet practicam scientiam,
|
|
|
7656 secundum quod practica scientia dicitur a fine. Sic autem habet
|
|
|
7657 practicam scientiam de his quae secundum aliquod tempus facit. Mala
|
|
|
7658 vero, licet ab eo non sint operabilia, tamen sub cognitione
|
|
|
7659 practica ipsius cadunt, sicut et bona, inquantum permittit vel
|
|
|
7660 impedit vel ordinat ea, sicut et aegritudines cadunt sub practica
|
|
|
7661 scientia medici, inquantum per artem suam curat eas.</p>
|
|
|
7662 <p title="I q. 14 a. 16 ad 1"><a name="29016"><span class=
|
|
|
7663 "ref">[29016] Iª q. 14 a. 16 ad 1</span></a> Ad primum ergo
|
|
|
7664 dicendum quod scientia Dei est causa, non quidem sui ipsius, sed
|
|
|
7665 aliorum, quorundam quidem actu, scilicet eorum quae secundum
|
|
|
7666 aliquod tempus fiunt; quorundam vero virtute, scilicet eorum quae
|
|
|
7667 potest facere, et tamen nunquam fiunt.</p>
|
|
|
7668 <p title="I q. 14 a. 16 ad 2"><a name="29017"><span class=
|
|
|
7669 "ref">[29017] Iª q. 14 a. 16 ad 2</span></a> Ad secundum
|
|
|
7670 dicendum quod scientiam esse acceptam a rebus scitis, non per se
|
|
|
7671 convenit scientiae speculativae, sed per accidens, inquantum est
|
|
|
7672 humana.</p>
|
|
|
7673 <p title="I q. 14 a. 16 ad 3"><a name="29018"><span class=
|
|
|
7674 "ref">[29018] Iª q. 14 a. 16 ad 3</span></a> Ad id vero quod
|
|
|
7675 in contrarium obiicitur, dicendum quod de operabilibus perfecta
|
|
|
7676 scientia non habetur, nisi sciantur inquantum operabilia sunt. Et
|
|
|
7677 ideo, cum scientia Dei sit omnibus modis perfecta, oportet quod
|
|
|
7678 sciat ea quae sunt a se operabilia, inquantum huiusmodi, et non
|
|
|
7679 solum secundum quod sunt speculabilia. Sed tamen non receditur a
|
|
|
7680 nobilitate speculativae scientiae, quia omnia alia a se videt in
|
|
|
7681 seipso, seipsum autem speculative cognoscit; et sic in speculativa
|
|
|
7682 sui ipsius scientia, habet cognitionem et speculativam et practicam
|
|
|
7683 omnium aliorum.</p>
|
|
|
7684 <div class="centro"><br />
|
|
|
7685 <p><a href="sth1002.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
|
|
|
7686 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a>
|
|
|
7687 <a href="sth1015.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
|
|
|
7688 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
|
|
|
7689 <br />
|
|
|
7690 <hr />
|
|
|
7691 <br />
|
|
|
7692 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad
|
|
|
7693 hanc editionem<br />
|
|
|
7694 Iura omnia asservantur<br />
|
|
|
7695 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
|
|
|
7696 style="text-decoration=none">49644264</a></address>
|
|
|
7697 </div>
|
|
|
7698 </body>
|
|
|
7699 </html>
|