|
36
|
1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
|
|
|
2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
|
|
|
3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
|
|
|
4 <head>
|
|
|
5 <meta name="generator" content=
|
|
|
6 "HTML Tidy for Cygwin (vers 25 March 2009), see www.w3.org" />
|
|
|
7 <meta http-equiv="Content-Type" content=
|
|
|
8 "text/html; charset=us-ascii" />
|
|
|
9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
|
|
|
10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
|
|
|
11 <meta name="keywords" content=
|
|
|
12 "Thomas de Aquino, Corpus Thomisticum" />
|
|
|
13 <meta name="language" content="Latin" />
|
|
|
14 <meta name="security" content="public" />
|
|
|
15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
|
|
|
16 <meta name="author" content="Enrique Alarcón" />
|
|
|
17 <meta name="abstract" content="" />
|
|
|
18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
|
|
|
19 "text/css" />
|
|
|
20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
|
|
|
21 "text/css" />
|
|
|
22 <title>Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura, cap.
|
|
|
23 5</title>
|
|
|
24 </head>
|
|
|
25 <body>
|
|
|
26 <div class="tres"><a href="http://www.corpusthomisticum.org/">CORPUS THOMISTICUM</a></div>
|
|
|
27 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
|
|
|
28 <div class="uno">Super Evangelium S. Ioannis lectura</div>
|
|
|
29 <div class="dos">caput V</div>
|
|
|
30 <br />
|
|
|
31 <div class="centro">
|
|
|
32 <table align="center" summary="Imago">
|
|
|
33 <tr>
|
|
|
34 <th><img src="icons/crux190.jpg" width="164" height="190" border=
|
|
|
35 "0" alt="Thomas de Aquino a Beato Angelico depictus" align=
|
|
|
36 "middle" /></th>
|
|
|
37 </tr>
|
|
|
38 </table>
|
|
|
39 <br />
|
|
|
40 <span class="tres">Textum Taurini 1952 editum<br />
|
|
|
41 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
|
|
|
42 magneticas<br />
|
|
|
43 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br />
|
|
|
44 <br /></span><br />
|
|
|
45 <hr />
|
|
|
46 <br />
|
|
|
47 <p><a href="cih03.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
|
|
|
48 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a>
|
|
|
49 <a href="cih06.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
|
|
|
50 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
|
|
|
51 <script language="JavaScript" type="text/javascript">
|
|
|
52 //<![CDATA[
|
|
30
|
53 <!--
|
|
|
54 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
|
|
|
55 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
|
|
|
56 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
|
|
|
57 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
|
|
|
58 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
|
|
|
59 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum');
|
|
|
60 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia');
|
|
|
61 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
|
|
|
62 document.write('<OPTION VALUE="none">-------------------------------------------');
|
|
|
63 document.write('<OPTION VALUE="#87451">Super Io., cap. 5 l. 1');
|
|
|
64 document.write('<OPTION VALUE="#87452">Super Io., cap. 5 l. 2');
|
|
|
65 document.write('<OPTION VALUE="#87453">Super Io., cap. 5 l. 3');
|
|
|
66 document.write('<OPTION VALUE="#87454">Super Io., cap. 5 l. 4');
|
|
|
67 document.write('<OPTION VALUE="#87455">Super Io., cap. 5 l. 5');
|
|
|
68 document.write('<OPTION VALUE="#87456">Super Io., cap. 5 l. 6');
|
|
|
69 document.write('<OPTION VALUE="#87457">Super Io., cap. 5 l. 7');
|
|
36
|
70 document.write('<\/SELECT>');
|
|
30
|
71 document.write('<BR><BR>');
|
|
|
72 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
|
|
36
|
73 document.write('<\/FORM>');
|
|
30
|
74 // -->
|
|
36
|
75 //]]>
|
|
|
76 </script><br />
|
|
|
77 <hr />
|
|
|
78 <br /></div>
|
|
|
79 <div class="C">Caput 5</div>
|
|
|
80 <div class="D">Lectio 1</div>
|
|
|
81 <p title="Super Io., cap. 5 l. 1"><a name="87451"><span class=
|
|
|
82 "ref">[87451] Super Io., cap. 5 l. 1</span></a> Supra dominus egit
|
|
|
83 de regeneratione spirituali; hic agit consequenter de beneficiis
|
|
|
84 quae regeneratis spiritualiter conferuntur a Deo. Sed his qui
|
|
|
85 carnaliter generantur tria conferuntur a parentibus carnalibus:
|
|
|
86 scilicet vita, nutrimentum et doctrina sive disciplina; et haec
|
|
|
87 tria a Christo etiam regenerati spiritualiter percipiunt. Primo
|
|
|
88 quidem spiritualem vitam; secundo vero spirituale nutrimentum;
|
|
|
89 tertio spiritualem doctrinam. Secundum hoc ergo de tribus hic
|
|
|
90 agitur. Primo de collatione spiritualis vitae; secundo de
|
|
|
91 collatione spiritualis cibi; et hoc infra VI, ibi <i>post haec
|
|
|
92 abiit Iesus</i> etc.; tertio de spirituali doctrina, infra VII
|
|
|
93 <i>post haec ambulabat Iesus</i>. Circa primum tria facit. Primo
|
|
|
94 proponit signum visibile, in quo manifestatur virtus Christi
|
|
|
95 factiva et reparativa vitae, secundum consuetudinem huius
|
|
|
96 Evangelii, in quo semper doctrinae Christi adiungitur aliquod
|
|
|
97 visibile factum, pertinens ad illud de quo est doctrina, ut sic ex
|
|
|
98 visibilibus invisibilia innotescant. Secundo ponitur occasio
|
|
|
99 doctrinae proponendae, ibi <i>erat autem sabbatum</i> et cetera.
|
|
|
100 Tertio ponitur ipsa doctrina, ibi <i>respondit itaque Iesus: amen,
|
|
|
101 amen dico vobis</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo
|
|
|
102 describitur locus miraculi perpetrati; secundo infirmitas, ibi
|
|
|
103 <i>erat autem ibi homo</i> etc.; tertio restitutio sanitatis, ibi
|
|
|
104 <i>dixit ei Iesus: surge, tolle grabatum tuum, et ambula</i>. Locus
|
|
|
105 autem miraculi describitur dupliciter, scilicet generalis et
|
|
|
106 specialis. Generalis locus est Ierosolyma; et ideo dicit: <i>post
|
|
|
107 haec</i>, idest post miraculum in Galilaea factum, <i>erat dies
|
|
|
108 festus Iudaeorum</i>; scilicet Pentecostes, secundum Chrysostomum:
|
|
|
109 nam supra fit mentio de festo Paschae, quando ierat in Ierusalem.
|
|
|
110 Nunc ergo in sequenti festo Pentecostes, <i>ascendit Iesus
|
|
|
111 Ierosolymam</i>, iterato: nam, sicut legitur Ex. XXIII, 17,
|
|
|
112 mandatum erat a domino, ut omne masculinum generis Iudaeorum tribus
|
|
|
113 vicibus in anno, scilicet in die festo Paschae, Pentecostes,
|
|
|
114 Scenopegiae, in templo praesentaretur. Et in istis festis dominus
|
|
|
115 in Ierusalem ascendit propter duo: scilicet ne videretur legi fore
|
|
|
116 contrarius, sicut ipse dixerat, Matth. c. V, 17: <i>non veni legem
|
|
|
117 solvere, sed adimplere</i>: et ut multitudinem populi illuc
|
|
|
118 concurrentis in diebus festis ad Deum per signa et doctrinam
|
|
|
119 trahat, secundum illud Ps. CVIII, v. 30: <i>in medio multorum
|
|
|
120 laudabo eum</i>: et alibi <i>annuntiabo iustitiam tuam in Ecclesia
|
|
|
121 magna</i>. Unde et ipse dicit, infra XVIII, 20: <i>ego palam
|
|
|
122 locutus sum mundo</i>. Locus autem specialis miraculi fuit
|
|
|
123 probatica piscina; et ideo dicit: <i>est Ierosolymis probatica
|
|
|
124 piscina</i> etc., quae quidem describitur ex quatuor, scilicet ex
|
|
|
125 nomine, ex dispositione, ex inhabitatione, et ex virtute. Ex nomine
|
|
|
126 quidem cum dicit <i>probatica piscina</i>: probaton enim Graece
|
|
|
127 ovis dicitur. Probatica ergo piscina, quasi oviaria, vel pecuaria
|
|
|
128 dicitur, ex eo quod sacerdotes cadavera bestiarum, et praecipue
|
|
|
129 ovium, quae ut plurimum in sacrificiis offerebantur, ibi abluebant:
|
|
|
130 et ideo Hebraice cognominabatur <i>Bethsaida</i>, idest domus
|
|
|
131 ovium. Erat enim prope templum ex aquis pluvialibus collecta.
|
|
|
132 Mystice autem, secundum Chrysostomum, haec piscina Baptismum
|
|
|
133 praefigurabat: nam dominus volens gratiam baptismalem in diversis
|
|
|
134 praefigurare, primo quidem dedit aquam expurgantem corporis sordes,
|
|
|
135 quae erant ex tactu immundorum secundum legem, de qua habetur Num.
|
|
|
136 XIX. Secundo dedit virtutem huic piscinae quae repraesentat
|
|
|
137 expressius quam aqua illa virtutem Baptismi, non solum ab
|
|
|
138 immunditiis carnis sanando, sed etiam ab infirmitatibus corporis
|
|
|
139 salvando: nam quanto figurae fuerunt propinquiores veritati, tanto
|
|
|
140 expressiores erant. Signabat ergo virtutem Baptismi: quia sicut
|
|
|
141 aqua illa per hoc quod lavabat corpora, habebat virtutem ex Angelo,
|
|
|
142 non natura propria, infirmitatem sanandi, ita aqua Baptismi habet
|
|
|
143 virtutem sanandi et abluendi animam a peccatis; Apoc. I, 5:
|
|
|
144 <i>dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris</i>. Et inde est
|
|
|
145 quod passio Christi per sacrificia veteris legis praefigurata, in
|
|
|
146 Baptismo repraesentatur; Rom. VI, 3: <i>quicumque baptizati estis
|
|
|
147 in Christo Iesu, in morte ipsius baptizati estis</i> et cetera.
|
|
|
148 Secundum Augustinum vero, aqua illius piscinae significabat statum
|
|
|
149 populi Iudaeorum, secundum illud Apoc. XVII, 15: <i>aquae multae,
|
|
|
150 populi multi</i>. Nam populus gentium non erat inclusus sub limite
|
|
|
151 divinae legis, sed unusquisque ambulabat secundum vanitatem cordis
|
|
|
152 sui, secundum illud Eph. IV, 17. Populus vero Iudaeorum conclusus
|
|
|
153 erat sub cultu unius Dei, secundum illud Gal. III, 23: <i>conclusi
|
|
|
154 in eam fidem quae revelanda erat</i>. Et ideo iste populus
|
|
|
155 significabatur per aquam in piscina conclusam. Et dicitur
|
|
|
156 <i>probatica</i>, quia ipsi erant speciales oves Dei, secundum
|
|
|
157 illud Ps. XCIV, 7: <i>nos autem populus eius, et oves pascuae
|
|
|
158 eius</i>. Ex dispositione autem describitur, quia erat <i>quinque
|
|
|
159 porticus habens</i>, scilicet per circuitum, ut multi sacerdotes
|
|
|
160 absque impedimento commode starent ad lavandum cadavera bestiarum.
|
|
|
161 Per hos quinque porticus mystice significantur, secundum
|
|
|
162 Chrysostomum, quinque vulnera corporis Christi, de quibus dicitur
|
|
|
163 infra XX, 27: <i>mitte manum tuam in latus meum, et noli esse
|
|
|
164 incredulus, sed fidelis</i>. Secundum Augustinum vero, quinque
|
|
|
165 libri Moysi. Ex inhabitatione autem describitur, quia <i>in
|
|
|
166 his</i>, scilicet porticibus, <i>iacebat multitudo magna
|
|
|
167 languentium, caecorum, claudorum, aridorum</i> et cetera. Cuius
|
|
|
168 litteralis ratio est propter concursum omnium infirmorum ad
|
|
|
169 virtutem aquae: quae quia continue non sanabat, nec multos simul,
|
|
|
170 oportebat quod multi illic expectantes morarentur. Per hoc autem
|
|
|
171 mystice significatur, secundum Augustinum, quod lex non poterat
|
|
|
172 peccata sanare, secundum illud Hebr. X, 4: <i>impossibile est per
|
|
|
173 sanguinem hircorum aut taurorum peccata purgari</i>. Sed ostendebat
|
|
|
174 ea tantum, secundum illud Rom. III, 20: <i>per legem enim cognitio
|
|
|
175 peccati</i>. Et ideo iacebant in ea infirmi diversis
|
|
|
176 infirmitatibus, curari non valentes. Quae quidem describuntur
|
|
|
177 quantum ad quatuor. Primo quidem quantum ad situm, quia iacebant
|
|
|
178 prostrati, scilicet per peccata inhaerendo terrenis: qui enim
|
|
|
179 iacet, ex toto inhaeret terrae; Matth. IX, 36: <i>misertus est
|
|
|
180 eorum, quia erant vexati et iacentes, quasi oves non habentes
|
|
|
181 pastorem</i>. Iusti autem non iacent, sed recti ad caelestia stant;
|
|
|
182 Ps. XIX, 9: <i>ipsi</i>, scilicet peccatores, <i>obligati sunt, et
|
|
|
183 ceciderunt; nos autem</i>, scilicet iusti <i>surreximus, et erecti
|
|
|
184 sumus</i>. Secundo quantum ad numerum quia multi, unde dicit:
|
|
|
185 <i>multitudo magna</i>; Eccle. I, 15: <i>perversi difficile
|
|
|
186 corriguntur, et stultorum infinitus est numerus</i>. Et Matth. VII,
|
|
|
187 13: <i>lata est via quae ducit ad perditionem, et multi incedunt
|
|
|
188 per eam</i>. Tertio quantum ad dispositionem seu habitum
|
|
|
189 infirmorum. Et ponit quatuor quae homo per peccatum incurrit. Primo
|
|
|
190 enim homo ex hoc quod subiicitur passionibus peccatorum ei
|
|
|
191 praedominantibus, efficitur languidus: et quantum ad hoc dicit
|
|
|
192 <i>languentium</i>. Unde et a Tullio passiones animae, puta irae et
|
|
|
193 concupiscentiae, et huiusmodi, quaedam aegritudines animae
|
|
|
194 dicuntur. Unde Ps. VI, 3, dicebat: <i>miserere mei, domine quoniam
|
|
|
195 infirmus sum</i>. Secundo vero ex dominio passionum et victoria in
|
|
|
196 homine excaecatur ratio per consensum: et quantum ad hoc dicit
|
|
|
197 <i>caecorum</i>, scilicet per peccata, secundum illud Sap. II, v.
|
|
|
198 21: <i>excaecavit eos malitia eorum</i>; Ps. LVII, v. 9:
|
|
|
199 <i>supercecidit ignis</i>, scilicet irae et concupiscentiae, <i>et
|
|
|
200 non viderunt solem</i>. Tertio, homo languens et caecus efficitur
|
|
|
201 instabilis in suis operibus, et est quasi claudus; unde dicitur
|
|
|
202 Prov. XI, 18: <i>impius facit opus instabile</i>. Et quantum ad hoc
|
|
|
203 dicit <i>claudorum</i>; III Reg. XVIII, 21: <i>usquequo claudicatis
|
|
|
204 in duas partes?</i> Quarto homo sic languidus, caecus intellectu,
|
|
|
205 claudus in effectu, efficitur aridus in affectu, inquantum
|
|
|
206 exsiccatur in eo omnis pinguedo devotionis, quam petebat Psalmus
|
|
|
207 LXII, 6, dicens: <i>sicut adipe et pinguedine repleatur anima
|
|
|
208 mea</i>. Et quantum ad hoc dicit <i>aridorum</i>; Ps. XXI, 16:
|
|
|
209 <i>aruit tamquam testa virtus mea</i>. Sed sunt aliqui sic affecti
|
|
|
210 languore peccati, qui non expectant aquae motum, in peccatis suis
|
|
|
211 requiescentes, secundum illud Sap. XIV, 22: <i>in magno viventes
|
|
|
212 inscientiae bello, tot et tanta mala pacem appellant</i>. De quibus
|
|
|
213 dicitur Prov. II, 14: <i>laetantur cum male fecerint, et exultant
|
|
|
214 in rebus pessimis</i>. Cuius ratio est, quia non abhorrent peccata;
|
|
|
215 nec peccant ex ignorantia, seu infirmitate, sed ex certa malitia.
|
|
|
216 Isti autem, utpote non ex malitia peccantes, non quiescebant in
|
|
|
217 peccatis sed per desiderium expectabant aquae motum. Unde dicit
|
|
|
218 <i>et expectantium</i>; Iob XIV, 14: <i>cunctis diebus quibus nunc
|
|
|
219 milito, expecto donec veniat immutatio mea</i>. Sic et illi qui
|
|
|
220 erant in veteri testamento expectabant Christum, secundum illud
|
|
|
221 Gen., penult., 18: <i>salutare tuum expectabo, domine</i>. Ex
|
|
|
222 virtute vero describitur piscina, quia sanat ab omni infirmitate
|
|
|
223 corporali, virtute Angeli descendentis; et ideo dicit <i>Angelus
|
|
|
224 autem domini secundum tempus descendebat in piscinam</i>. Et quidem
|
|
|
225 virtus piscinae in aliquo concordat cum Baptismo, et in aliquo
|
|
|
226 differt. Concordat quidem in duobus. Primo quidem in occultatione
|
|
|
227 virtutis: nam virtus aquae huius piscinae non erat ex natura sua,
|
|
|
228 alias semper sanasset, sed ex aliqua virtute occulta, scilicet ex
|
|
|
229 Angelo; unde dicitur, quod <i>Angelus domini secundum tempus
|
|
|
230 descendebat in piscinam</i>. Et similiter aqua Baptismi, ex eo quod
|
|
|
231 aqua non habet virtutem purgativam animarum, sed ex occulta virtute
|
|
|
232 spiritus sancti, secundum illud supra III, 5: <i>nisi quis renatus
|
|
|
233 fuerit ex aqua et spiritu sancto, non potest introire in regnum
|
|
|
234 Dei</i>. Secundo concordat in effectu, quia sicut aqua Baptismi
|
|
|
235 sanat, ita et ista piscina sanabat: et ideo dicit, quod <i>qui
|
|
|
236 prior descendisset, sanus fiebat</i>. Ideo autem virtutem sanandi
|
|
|
237 corpora aquae istius piscinae Deus contulit, ut homines abluendo,
|
|
|
238 per salutem corporalem assuescerent quaerere spiritualem. Differt
|
|
|
239 autem quantum ad tria. Primo quantum ad id cuius virtute hoc
|
|
|
240 fiebat: quia aqua piscinae conferebat sanitatem virtute Angeli;
|
|
|
241 aqua vero Baptismi virtute increata, non solum spiritus sancti, sed
|
|
|
242 etiam Trinitatis. Unde etiam Matth. III, 16 s. super dominum
|
|
|
243 baptizatum tota Trinitas affuit: pater in voce, filius in persona,
|
|
|
244 spiritus sanctus in columbae specie. Et inde est quod in nostro
|
|
|
245 Baptismo fit invocatio Trinitatis. Secundo differt quantum ad
|
|
|
246 efficaciam: quia aqua piscinae non habuit virtutem sanativam
|
|
|
247 continue, sed <i>secundum tempus</i>, idest determinato tempore;
|
|
|
248 aqua vero Baptismi continuam abluendi virtutem habet, secundum
|
|
|
249 illud Zach. XIII, 1: <i>erit fons patens domui Iacob, et
|
|
|
250 habitantibus Ierusalem, in ablutionem peccatoris et
|
|
|
251 menstruatae</i>. Tertio quantum ad multitudinem sanandorum: quia ad
|
|
|
252 motum aquae illius piscinae, sanabatur tantum unus; sed ad motum
|
|
|
253 aquae Baptismi sanantur omnes. Nec mirum, quia virtus illius aquae,
|
|
|
254 cum sit creata, finita est, et finitum habet effectum; in hac vero
|
|
|
255 aqua virtus est infinita ad infinitas animas, si essent, abluendas;
|
|
|
256 Ez. XXXVI, 25: <i>effundam super vos aquam mundam, et mundabimini
|
|
|
257 ab omnibus inquinamentis vestris</i>. Secundum vero Augustinum, per
|
|
|
258 Angelum istum intelligitur Christus, secundum illud Is. IX, 6,
|
|
|
259 secundum aliam litteram: <i>vocabitur magni consilii Angelus</i>.
|
|
|
260 Sicut ille Angelus secundum tempus descendebat in piscinam, ita et
|
|
|
261 Christus secundum determinatum tempus a patre descendit in mundum;
|
|
|
262 Is. XIV, v. 1: <i>prope est ut veniat tempus eius, et dies eius non
|
|
|
263 elongabuntur</i>; Gal. IV, 4: <i>at ubi venit plenitudo temporis,
|
|
|
264 misit Deus filium suum, factum ex muliere, factum sub lege</i>.
|
|
|
265 Item sicut ille Angelus non videbatur nisi motu aquae, ita etiam
|
|
|
266 Christus secundum divinitatem non cognoscebatur: quia <i>si
|
|
|
267 cognovissent, numquam dominum gloriae crucifixissent</i>: I Cor.
|
|
|
268 II, 8. Nam Is. XLV, 15, dicitur: <i>vere tu es Deus
|
|
|
269 absconditus</i>. Et ideo videbatur aqua turbata sed a quo
|
|
|
270 turbaretur non videbatur, quia infirmitatem Christi videntes,
|
|
|
271 divinitatem eius non cognoscebant. Et sicut ille qui descendebat in
|
|
|
272 piscinam sanus fiebat; ita et qui humiliter credit in Deum, eius
|
|
|
273 passione sanatur; Rom. III, 24: <i>iustificati per fidem per
|
|
|
274 redemptionem quae est in Christo, quem proposuit Deus propitiatorem
|
|
|
275 per fidem in sanguine ipsius</i>. Sanabatur autem unus tantum, quia
|
|
|
276 nullus sanari potest nisi in ecclesiastica unitate; Eph. IV, 5:
|
|
|
277 <i>unus Deus, una fides, unum Baptisma</i>. Vae ergo illis qui
|
|
|
278 oderunt unitatem, et partes sibi faciunt in hominibus. Consequenter
|
|
|
279 cum dicit, <i>erat autem quidam homo ibi triginta et octo annos in
|
|
|
280 infirmitate habens</i>, ponit infirmitatem, et primo ponitur
|
|
|
281 diuturna infirmitas; secundo ostenditur causa diuturnae
|
|
|
282 infirmitatis, ibi <i>hunc cum vidisset ergo Iesus</i> et cetera.
|
|
|
283 Infirmitas diuturna erat, quia <i>homo erat habens triginta octo
|
|
|
284 annos in infirmitate sua</i>. Quod satis pulchre introducitur: homo
|
|
|
285 qui curari non poterat a piscina, curandus tamen a Christo; quia
|
|
|
286 quos lex sanare non poterat, Christus perfecte sanat, secundum
|
|
|
287 illud Rom. VIII, 3: <i>nam quod impossibile erat legi in quo
|
|
|
288 infirmabatur per carnem, mittens Deus filium suum in similitudinem
|
|
|
289 carnis peccati, de peccato damnavit peccatum in carne, ut
|
|
|
290 iustificatio legis impleretur in nobis</i>. Eccli. XXXVI, 6:
|
|
|
291 <i>innova signa, et immuta mirabilia</i>. Congruit autem iste
|
|
|
292 numerus infirmitati, ad languorem pertinens magis quam ad
|
|
|
293 sanitatem: nam, secundum Augustinum, quadragenarius numerus
|
|
|
294 consecratur ad designandam perfectionem iustitiae, quae in
|
|
|
295 observatione legis consistit. Lex autem in decem praeceptis data
|
|
|
296 est, et praedicanda erat in quatuor partibus mundi, vel implenda
|
|
|
297 per quatuor Evangelia, secundum illud Rom. X, v. 4: <i>finis legis
|
|
|
298 Christus</i>. Quia ergo denarius per quatuor multiplicatus pervenit
|
|
|
299 ad quadragenarium, recte perfecta iustitia designatur: subtractis
|
|
|
300 ergo duobus a quadragenario numero efficiuntur triginta octo. Haec
|
|
|
301 autem duo sunt duo praecepta caritatis, quibus impletur omnis
|
|
|
302 perfecta iustitia. Et ideo homo iste languebat, quia de
|
|
|
303 quadraginta, duo minus habebat, idest imperfectam iustitiam: quia,
|
|
|
304 ut dicitur Matth. XXII, 40: <i>in his duobus pendent lex et
|
|
|
305 prophetae</i>. Consequenter cum dicit <i>hunc cum vidisset
|
|
|
306 Iesus</i>, exquiritur causa diuturnae infirmitatis. Et primo
|
|
|
307 ponitur interrogatio domini; secundo responsio languidi, ibi
|
|
|
308 <i>respondit ei languidus</i>. Dixit ergo: <i>hunc</i>, scilicet
|
|
|
309 hominem, <i>cum vidisset Iesus iacentem</i>, non solum oculo
|
|
|
310 corporis, sed etiam miserationis, qualiter videri petebat David
|
|
|
311 dicens: <i>respice in me, domine, et miserere mei. Et cognovisset
|
|
|
312 quia multum tempus haberet</i>, in infirmitate; quod est contra cor
|
|
|
313 Christi, et infirmi, secundum illud Eccli. X, v. 11: <i>languor
|
|
|
314 prolixior gravat medicum. Dixit ei: vis sanus fieri?</i> Non quasi
|
|
|
315 ignorans, nam satis constare poterat quod sanus fieri volebat, sed
|
|
|
316 ut excitet desiderium infirmi, et ut ostendat patientiam, qui tot
|
|
|
317 annis expectavit eripi ab aegritudine, non desistens, et ex hoc
|
|
|
318 cognoscatur dignior ad sanandum; Ps. XXX, 25: <i>viriliter agite,
|
|
|
319 et confortetur cor vestrum, omnes qui speratis in Deo</i>. Excitat
|
|
|
320 autem desiderium: quia stabilius tenetur quod cum desiderio
|
|
|
321 percipitur et facilius acquiritur nobis; Matth. VII:
|
|
|
322 <i>pulsate</i>, per desiderium, <i>et aperietur vobis</i>. Sed
|
|
|
323 notandum, quod dominus a ceteris fidem requirit; Matth. IX, 28:
|
|
|
324 <i>creditis quod possum hoc facere vobis?</i> Sed in isto nihil
|
|
|
325 tale facit: quia illi quidem audierant aliqua de miraculis Iesu,
|
|
|
326 iste autem nondum: et ideo fidem ab eo non requirit, nisi post
|
|
|
327 factum miraculum. Responsio languidi ponitur cum dicit: <i>domine,
|
|
|
328 hominem non habeo</i>. Et duo insinuat, quae causa erant diuturnae
|
|
|
329 infirmitatis: scilicet paupertatem et debilitatem. Quia enim pauper
|
|
|
330 erat, non poterat habere hominem qui mitteret eum in piscinam; unde
|
|
|
331 dicit <i>domine, hominem non habeo</i> et cetera. Et forte,
|
|
|
332 secundum Chrysostomum, opinabatur sibi Christum utilem fore ad
|
|
|
333 mittendum eum in aquam. Quia vero debilis erat, et festinanter ire
|
|
|
334 non poterat, praeveniebatur ab alio; unde dicit <i>dum venio enim
|
|
|
335 ego, alius ante me descendit</i>. Et sic poterat dicere cum Iob VI,
|
|
|
336 13: <i>ecce non est auxilium mihi in me</i>. Per hoc significatur
|
|
|
337 quod non erat aliquis homo purus qui humanum genus salvare posset,
|
|
|
338 quia omnes peccaverunt, et egerunt gratia Dei, quousque veniret
|
|
|
339 Christus Deus et homo, per quem sanaretur. Consequenter cum dicit
|
|
|
340 <i>surge, tolle grabatum tuum</i>, ponitur restitutio sanitatis,
|
|
|
341 seu perpetratio miraculi. Et primo ponitur mandatum domini; secundo
|
|
|
342 obedientia hominis, ibi <i>et statim sanus factus est homo</i> et
|
|
|
343 cetera. Praecipit autem dominus naturae, et voluntati hominis; haec
|
|
|
344 enim duo sub potestate eius sunt. Naturae praecipit, cum dicit
|
|
|
345 <i>surge</i>: non enim hoc voluntati praecipitur, quia hoc non erat
|
|
|
346 in eius potestate, sed naturae, quam dominus praecipiendo
|
|
|
347 immutavit, dando ei virtutem qua surgere posset. Voluntati vero duo
|
|
|
348 praecipit, scilicet <i>tolle grabatum tuum, et ambula</i>. Et
|
|
|
349 quidem, quantum ad litteram, haec duo praecepit, ut ostendat
|
|
|
350 perfectam sanitatem homini restitutam. In omnibus enim miraculis,
|
|
|
351 secundum optimum illius naturae, dominus perfectum opus fecit;
|
|
|
352 Deut. XXXII, 4, dicitur: <i>Dei perfecta sunt opera</i>. Iste autem
|
|
|
353 in duobus defecerat: scilicet in viribus propriis, se sustinere non
|
|
|
354 valens, unde dominus eum iacentem invenit; et in subsidio aliorum,
|
|
|
355 unde dicebat <i>hominem non habeo</i>. Ut ergo perfecta sanitas
|
|
|
356 innotesceret, ei qui se sustinere non valebat, praecipit ut lectum
|
|
|
357 suum tollat; et ei qui ambulare non poterat, praecepit ut ambulet.
|
|
|
358 Nihilominus tamen haec tria in iustificatione dominus praecipit.
|
|
|
359 Primo quod surgat recedendo a peccato; Eph. V, 14: <i>surge qui
|
|
|
360 dormis, et exurge a mortuis</i>. Secundo praecipitur <i>tolle
|
|
|
361 grabatum</i>, satisfaciendo de commissis. Per grabatum enim, in quo
|
|
|
362 homo requiescit, significatur peccatum. Tollit ergo homo grabatum
|
|
|
363 suum, quando fert onus poenitentiae sibi pro peccato impositum;
|
|
|
364 Mich. c. VII, 9: <i>iram domini portabo, quoniam peccavi ei</i>.
|
|
|
365 Tertio ut ambulet proficiendo in bono, secundum illud Ps. LXXXIII,
|
|
|
366 8: <i>ibunt de virtute in virtutem</i>. Secundum Augustinum, duo
|
|
|
367 deficiebant isti languido, scilicet praecepta geminae caritatis: et
|
|
|
368 ideo voluntati, quae caritate perficitur, duo mandat, scilicet
|
|
|
369 tollere grabatum, et ambulare. Primum pertinet ad dilectionem
|
|
|
370 proximi, quae prior est ordine faciendi; secundum ad dilectionem
|
|
|
371 Dei, quae prior est ordine praecipiendi. Dicit ergo quantum ad
|
|
|
372 primum <i>tolle grabatum tuum</i>, quasi dicat: quando infirmus es,
|
|
|
373 proximus tuus sustinet te, et patienter fovet ut grabatus infirmum;
|
|
|
374 Rom. XV, 1: <i>debemus nos firmiores, imbecillitates infirmorum
|
|
|
375 sustinere, et non nobis ipsis placere</i>. Quando ergo sanus factus
|
|
|
376 es, <i>tolle grabatum tuum</i>, idest, sustine et supporta proximum
|
|
|
377 tuum, qui te infirmum portabat; Gal. VI, 2: <i>alter alterius onera
|
|
|
378 portate</i>. Quantum vero ad secundum, dicit <i>ambula</i>,
|
|
|
379 appropinquando ad Deum. Unde in Ps. LXXXIII, v. 8, dicitur:
|
|
|
380 <i>ibunt de virtute in virtutem</i>; et sequitur: <i>videbitur Deus
|
|
|
381 deorum in Sion</i>; infra XII, 35: <i>ambulate dum lucem
|
|
|
382 habetis</i>. Consequenter cum dicit <i>et statim sanus factus est
|
|
|
383 homo ille</i>, ponitur obedientia: et primo vere quia <i>statim
|
|
|
384 factus est homo sanus</i>. Nec mirum, quia ipse est verbum per quod
|
|
|
385 caelum et terra facta sunt; Ps. CXLVIII, 5: <i>dixit, et facta
|
|
|
386 sunt</i>. Et alibi: <i>verbo domini caeli firmati sunt</i>. Secundo
|
|
|
387 voluntas: et primo, quia <i>sustulit grabatum suum</i>; secundo,
|
|
|
388 quia <i>ambulabat</i>; Ex. XXIV, 7: <i>omnia quaecumque praecepit
|
|
|
389 dominus faciemus, et erimus obedientes</i>.</p>
|
|
|
390 <br />
|
|
|
391 <div class="D">Lectio 2</div>
|
|
|
392 <p title="Super Io., cap. 5 l. 2"><a name="87452"><span class=
|
|
|
393 "ref">[87452] Super Io., cap. 5 l. 2</span></a> Posito miraculo
|
|
|
394 visibili, per quod ostenditur virtus Christi ad reparandam vitam
|
|
|
395 spiritualem, hic ponitur occasio doctrinae Christi; quae quidem
|
|
|
396 occasio sumitur ex persecutione Iudaeorum contra Christum mota.
|
|
|
397 Cuius quidem persecutionis duplex causa fuit ex parte Iudaeorum
|
|
|
398 invidentium Christo. Prima quidem operatio pietatis; secunda vero
|
|
|
399 doctrina veritatis, ibi <i>Iesus autem respondit eis: pater meus
|
|
|
400 usque modo operatur</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo
|
|
|
401 praemittitur occasio persecutionis; secundo ponitur calumnia illata
|
|
|
402 contra curatum, ibi <i>dicebant ergo Iudaei illi qui sanatus
|
|
|
403 fuerat</i> etc.; tertio ponitur calumnia illata contra Christum,
|
|
|
404 ibi <i>interrogaverunt eum: quis est ille homo?</i> et cetera.
|
|
|
405 Occasio autem persecutionis inductae contra Christum sumitur ex eo
|
|
|
406 quod in sabbato curavit; et ideo dicit Evangelista <i>erat autem
|
|
|
407 sabbatum in die illo</i>, quando miraculum fecit Iesus, quando
|
|
|
408 grabatum tollere iussit. Assignatur autem triplex ratio quare
|
|
|
409 dominus in sabbato operari incepit. Una ab Ambrosio super Lucam,
|
|
|
410 Christus enim ad hoc venit, ut opus creationis, scilicet hominem,
|
|
|
411 deformatum repararet. Inde autem incipere debebat, ubi actor in
|
|
|
412 creationis opus consummatum creaverat: hoc autem fuit in die
|
|
|
413 sabbati, ut dicitur Gen. I; et ideo, ut Christus ostenderet se
|
|
|
414 reparatorem totius creaturae, incepit in sabbato. Alia ratio est,
|
|
|
415 quia dies sabbati celebratur a Iudaeis in memoriam primae
|
|
|
416 creationis. Christus autem venit, ut quasi novam creaturam faceret,
|
|
|
417 secundum illud Gal. ult., 15: <i>in Christo Iesu neque circumcisio,
|
|
|
418 neque praeputium aliquid valet; sed nova creatura</i>, per gratiam,
|
|
|
419 quae fit per spiritum sanctum, secundum illud Ps. CIII, 30:
|
|
|
420 <i>emittes spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem
|
|
|
421 terrae</i>. Volens ergo Christus ostendere, per eum recreationem
|
|
|
422 fieri, in sabbato operatur; Iac. I, 18: <i>ut simus initium aliquod
|
|
|
423 creaturae</i>. Tertia ratio est, ut ostenderet se facturum quod lex
|
|
|
424 facere non poterat; Rom. VIII, 3: <i>nam quod impossibile erat
|
|
|
425 legi, in quo infirmabatur per carnem, misit Deus filium suum in
|
|
|
426 similitudinem carnis peccati</i>. Et infra <i>ut iustificatio legis
|
|
|
427 impleretur in nobis</i>. Iudaei autem nihil operabantur in sabbato,
|
|
|
428 in figura quod quaedam quae erant sabbati, consummanda erant, quae
|
|
|
429 per legem fieri non poterant. Et hoc patet in quatuor, quae Deus
|
|
|
430 erga diem sabbati ordinavit. Nam diem sabbati sanctificavit, diem
|
|
|
431 sabbati benedixit, in eo opera sua consummavit, et in eo requievit.
|
|
|
432 Quae quidem lex facere non potuit, nam sanctificare non poterat.
|
|
|
433 Unde Ps. XI, 1, dicebat: <i>salvum me fac, domine, quoniam defecit
|
|
|
434 sanctus</i>. Neque etiam benedicere; quinimmo <i>qui sunt ex
|
|
|
435 operibus legis, sub maledicto sunt</i>, ut dicitur Gal. III, 10.
|
|
|
436 Nec consummare et perficere: quia <i>neminem ad perfectum adduxit
|
|
|
437 lex</i>: Hebr. VII, 19. Nec etiam perfectam quietem praestare:
|
|
|
438 quia, ut dicitur Hebr. IV, 8: <i>nam si eis Iesus requiem
|
|
|
439 praestitisset, numquam de alia loqueretur</i>. Haec ergo quae lex
|
|
|
440 facere non potuit, Christus fecit: ipsum enim populum sanctificavit
|
|
|
441 per passionem. Heb. XIII, 12: <i>Iesus ut per suum sanguinem
|
|
|
442 sanctificaret populum, extra portam passus est</i>. Ipse benedixit
|
|
|
443 per gratiae infusionem; Ephes. I, 3: <i>benedictus Deus pater
|
|
|
444 domini nostri Iesu Christi, qui benedixit nos in omni benedictione
|
|
|
445 spirituali in caelestibus in Christo</i>. Ipse consummavit per
|
|
|
446 perfectae iustitiae instructionem; Matth. V, v. 48: <i>estote
|
|
|
447 perfecti, sicut et pater caelestis perfectus est</i>. Ipse
|
|
|
448 introduxit in veram requiem; Hebr. IV, 3: <i>nos qui credimus,
|
|
|
449 ingrediemur in requiem, quemadmodum dixit: sicut iuravi in ira mea,
|
|
|
450 si introibunt in requiem meam</i>. Ipsi ergo competit in die
|
|
|
451 sabbati operari, qui, quae ad sabbatum pertinent, perficere potest,
|
|
|
452 a quibus lex impotens quiescebat. Consequenter ponit calumniam
|
|
|
453 illatam contra curatum, cum dicit: <i>dicebant ergo Iudaei illi qui
|
|
|
454 sanatus fuerat</i> et cetera. Et primo ponitur calumniae contra
|
|
|
455 curatum illatio; secundo subditur curati excusatio, ibi
|
|
|
456 <i>respondit eis: qui me sanum fecit</i> et cetera. Calumniam autem
|
|
|
457 inferunt contra istum de hoc quod in sabbato grabatum portat, sed
|
|
|
458 non de curatione; unde dicunt <i>sabbatum est, non licet tibi
|
|
|
459 tollere grabatum tuum</i>. Cuius ratio multiplex potest assignari.
|
|
|
460 Una, quia Iudaei frequenter Christo de curatione in die sabbati
|
|
|
461 calumniam inferentes, confutati erant a Christo, per hoc quod ipsi
|
|
|
462 etiam iumenta de puteo in die sabbati eruebant et salvabant, ut
|
|
|
463 habetur Lc. XIV, 15. Et ideo de curatione tamquam de re utili et
|
|
|
464 necessaria tacent; de portatione vero lecti, quae non necessaria
|
|
|
465 videbatur, calumniantur; quasi dicant: si sanitas non erat
|
|
|
466 differenda, quid erat necessarium lectum portare, seu portari
|
|
|
467 praecipere? Alia ratio est, quia dominus dixerat, contra eos
|
|
|
468 concludens, quod licet sabbato benefacere. Et ideo, quia curari non
|
|
|
469 est benefacere sed bene pati, curatum potius quam curantem
|
|
|
470 calumniantur. Tertia ratio est, quia hoc in lege videtur prohibitum
|
|
|
471 esse Iudaeis, ne aliquid in die sabbati operentur; specialiter
|
|
|
472 tamen portatio onerum in die sabbati prohibetur. Ier. XVII, 21:
|
|
|
473 <i>ne portetis onera in die sabbati</i>. Et ideo specialiter
|
|
|
474 calumniati sunt portationem in die sabbati, utpote dicto prophetae
|
|
|
475 contrariam. Sed hoc tamen mandatum prophetae mysticum est: nam per
|
|
|
476 onera non portanda intendebat eos inducere ut in die sabbati
|
|
|
477 requiescerent ab oneribus peccatorum; de quibus dicitur in Ps.
|
|
|
478 XXXVII, 5: <i>iniquitates meae sicut onus grave gravatae sunt super
|
|
|
479 me</i>. Unde, quia iam erat tempus solvendi figuras occultas,
|
|
|
480 mandat Christus isti grabatum tollere, idest proximum in
|
|
|
481 infirmitate sustentare, secundum illud Gal. VI, 2: <i>alter
|
|
|
482 alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi</i>.
|
|
|
483 Consequenter ponitur excusatio curati, cum subditur <i>respondit
|
|
|
484 eis: qui me sanum fecit, ille mihi dixit</i>. Et quidem prudenter
|
|
|
485 se excusat: numquam enim adeo bene probatur doctrina esse
|
|
|
486 divinitus, sicut per ostensionem miraculorum, quae nonnisi
|
|
|
487 divinitus fieri possunt. Mc. ult., 20: <i>illi autem profecti
|
|
|
488 praedicaverunt ubique, domino cooperante, et sermonem confirmante,
|
|
|
489 sequentibus signis</i>. Et ideo iste, auctorem sanitatis suae
|
|
|
490 calumniantibus, obiiciebat dicens <i>qui me sanum fecit, ille mihi
|
|
|
491 dixit</i>; quasi dicat: vos dicitis prohibitum esse ne onus
|
|
|
492 portetur in sabbato, et hoc auctoritate divina; sed mihi eadem
|
|
|
493 auctoritate est impositum ut tollam grabatum: nam <i>ille, qui me
|
|
|
494 salvum fecit</i>, et per sanitatem restitutam se divinam virtutem
|
|
|
495 habere ostendit, <i>mihi dixit: tolle grabatum tuum, et ambula</i>.
|
|
|
496 Et ideo mandatis eius qui tantae est virtutis, et qui mihi tale
|
|
|
497 beneficium contulit, merito teneor obedire. Ps. CXVIII, 93: <i>in
|
|
|
498 aeternum non obliviscar iustificationes tuas, quia in ipsis
|
|
|
499 vivificasti me</i>. Consequenter dicit <i>interrogaverunt ergo
|
|
|
500 eum</i>. Quia curatum hominem calumniari non poterant, Christi
|
|
|
501 curationem calumniari nituntur: per hunc enim se excusaverat homo
|
|
|
502 ille. Et quia eum determinate quis esset, non indicaverat, maligne
|
|
|
503 interrogabant ab eo qui esset. Et ideo circa hoc primo agitur de
|
|
|
504 Christi inquisitione; secundo de eius inventione, ibi <i>postea
|
|
|
505 invenit eum Iesus</i>; tertio de eius persecutione, ibi
|
|
|
506 <i>propterea persequebantur Iudaei Iesum</i>. Circa primum tria
|
|
|
507 ponuntur: scilicet Iudaeorum inquisitio, curati ignorantia et
|
|
|
508 ignorantiae causa. Quantum ad primum dicitur: <i>interrogabant ergo
|
|
|
509 eum Iudaei</i>, scilicet non bona intentione, ut proficiant, sed
|
|
|
510 maligno animo, ut persequantur et perdant. Infra VIII, 21:
|
|
|
511 <i>quaeretis me, et in peccato vestro moriemini</i>. Et hanc eorum
|
|
|
512 malitiam eorum verba manifestant. Cum enim dominus et sanari
|
|
|
513 languidum, et grabatum tolli iusserit, primum divinae virtutis
|
|
|
514 ostensivum et irrefragabile signum subticent; aliud quod contra
|
|
|
515 legem videtur, replicant, dicentes <i>quis est ille homo qui dixit
|
|
|
516 tibi: tolle grabatum tuum et ambula?</i> Eccli. XI, 33: <i>bona in
|
|
|
517 mala pervertens, insidiatur, et in electis imponit</i>, scilicet
|
|
|
518 imponere nititur <i>maculam</i>. Quantum ad secundum dicit <i>qui
|
|
|
519 autem sanus factus fuerat, nesciebat qui esset</i>. Sanus iste
|
|
|
520 significat fideles per gratiam Christi sanatos. Ephes. II, 8:
|
|
|
521 <i>gratia salvati estis</i>. Qui quidem nesciunt Christum quis est,
|
|
|
522 sed effectum tantum eius cognoscunt. II Cor. c. V, 6: <i>quamdiu
|
|
|
523 sumus in corpore, peregrinamur a domino: per fidem enim ambulamus,
|
|
|
524 et non per speciem</i>. Sed tunc cognoscemus Christum quis est,
|
|
|
525 <i>quando videbimus eum sicuti est</i>: I Io. III, 2. Huius autem
|
|
|
526 ignorantiae causam assignat quantum ad tria, cum dicit <i>Iesus
|
|
|
527 autem declinavit a turba constituta in loco</i>. Quod quidem causam
|
|
|
528 habet litteralem et mysticam. Litteralem quidem quantum ad duo.
|
|
|
529 Primo ut daret nobis exemplum occultandi opera nostra bona et non
|
|
|
530 quaerendi in eis hominum favorem, secundum illud Matth. VI, 1:
|
|
|
531 <i>attendite ne iustitiam vestram faciatis coram hominibus</i>.
|
|
|
532 Secundo ut declinemus et fugiamus oculos invidorum ab omnibus
|
|
|
533 operibus nostris, ne ex hoc eorum invidia crescat; Eccli. VIII, 14:
|
|
|
534 <i>ne contra faciem stes contumeliosi, ne sedeat quasi insidiator
|
|
|
535 ori tuo</i>. Mysticam vero quantum ad duo. Primo, ut det
|
|
|
536 intelligere quod Christus non de facili invenitur in hominum
|
|
|
537 multitudine et in turbine curarum temporalium, sed in spirituali
|
|
|
538 secreto. Osee II, 14: <i>ducam eam in solitudinem, et ibi loquar ad
|
|
|
539 cor eius</i>. Nam <i>verba sapientium audiuntur in silentio</i>, ut
|
|
|
540 dicitur Eccle. IX, 17. Secundo, ut insinuet quod Christus debebat
|
|
|
541 declinare a Iudaeis ad gentes; Is. VIII, 17: <i>abscondit faciem
|
|
|
542 suam parumper a Iacob</i>, idest subtraxit veritatis suae notitiam
|
|
|
543 a populo Iudaeorum. Consequenter agitur de inventione Christi, cum
|
|
|
544 dicit <i>postea invenit eum Iesus in templo</i>. Et primo dicit
|
|
|
545 quod invenitur; secundo insinuat quod inventus docet; tertio quod
|
|
|
546 post doctrinam manifestatur. Quantum ad inventionem duo ponit,
|
|
|
547 scilicet modum inveniendi, et locum. Modus quidem est mirabilis,
|
|
|
548 quia non invenitur nisi inveniat, unde dicit <i>postea</i>,
|
|
|
549 scilicet quae dicta sunt, <i>invenit eum Iesus</i>: nam homo sua
|
|
|
550 virtute Christum invenire non potest, nisi ei se Christus
|
|
|
551 praesentet. Unde etiam Ps. CXVIII, 176 dicebat: <i>require servum
|
|
|
552 tuum</i>. Sap. VI, 14: <i>praeoccupat eos qui se concupiscunt</i>.
|
|
|
553 Locus autem in quo invenitur Christus est venerabilis, quia <i>in
|
|
|
554 templo</i>, secundum illud Ps. X, 5: <i>dominus in templo sancto
|
|
|
555 suo</i>. Nam et mater eius in templo eum invenit, Lc. II, 46 et hoc
|
|
|
556 quia in his quae patris sui sunt, oportebat eum esse. In quo datur
|
|
|
557 nobis intelligi quod curatus iste non ad vanitatem, sed ad
|
|
|
558 religionis studium conversus, templum frequentans, in ipso Christum
|
|
|
559 cognoscit: quia si ad conditoris cognitionem venire volumus,
|
|
|
560 fugienda est turba pravorum affectuum, et declinanda sunt malorum
|
|
|
561 conventicula, et fugiendum est ad templum cordis nostri, quod Deus
|
|
|
562 invisere et habitare dignatur. Consequenter inventus docet; unde
|
|
|
563 <i>et dixit illi: ecce sanus factus es, iam noli peccare</i>. Ubi
|
|
|
564 primo commemorat impensum beneficium; secundo proponit sanum
|
|
|
565 consilium; tertio ostendit imminens periculum. Sed beneficium est
|
|
|
566 admirabile, quia subita restitutio sanitatis. Unde dicitur <i>ecce
|
|
|
567 iam sanus factus es</i>. Et ideo semper oportet in memoria teneri,
|
|
|
568 secundum illud Is. LXIII, v. 7: <i>miserationum domini
|
|
|
569 recordabor</i>. Consilium vero utile, quia <i>iam amplius noli
|
|
|
570 peccare</i>; Eccli. XXI, 1: <i>fili, peccasti, ne adiicias
|
|
|
571 iterum</i>. Quare dominus isti paralytico et aliis quibusdam ab eo
|
|
|
572 curatis mentionem facit de peccatis, et non aliis? Ideo scilicet ut
|
|
|
573 ostendat per hoc, infirmitates aliquibus, ex peccatis prioribus
|
|
|
574 provenire, secundum illud I Cor. XI, v. 30: <i>ideo multi
|
|
|
575 imbecilles et infirmi, et dormiunt multi</i>. Per quod etiam se
|
|
|
576 esse Deum ostendit, peccata et occulta cordium manifestans. Prov.
|
|
|
577 XV, 11: <i>Infernus et perditio coram illo: quanto magis corda
|
|
|
578 filiorum hominum?</i> Istis ergo solis mentionem de peccatis facit
|
|
|
579 et non aliis ab eo curatis, quia non omnes infirmitates propter
|
|
|
580 peccata priora proveniunt; sed quaedam ex naturali dispositione,
|
|
|
581 quaedam propter probationem, sicut in Iob. Vel de istis tantum
|
|
|
582 mentionem fecit, quia magis praeparati erant ad correctionem. Prov.
|
|
|
583 c. IX, 8: <i>noli arguere derisorem, ne oderit te: argue sapientem,
|
|
|
584 et diliget te</i>. Vel in istis, omnibus aliis hoc mandavit.
|
|
|
585 Periculum autem imminens erat terribile, unde dicit <i>ne deterius
|
|
|
586 tibi aliquid contingat</i>. Quod quidem dupliciter intelligi
|
|
|
587 potest, secundum duo quae in isto praecesserunt. Primo enim punitus
|
|
|
588 fuit per prolixum morbum; secundo consecutus fuit magnum
|
|
|
589 beneficium. Et ideo ad utrumque referri potest quod dicitur. Ad
|
|
|
590 primum quidem: quia cum aliquis pro peccato punitur et ex ipsa
|
|
|
591 poena a peccato non retrahitur, iustum est ut gravius puniatur. Et
|
|
|
592 ideo dicit <i>noli amplius peccare</i>, quia si peccaveris
|
|
|
593 <i>deterius tibi continget</i>. Ier. c. II, 30: <i>frustra percussi
|
|
|
594 filios vestros: disciplinam non receperunt</i>. Ad secundum vero:
|
|
|
595 quia qui post beneficia recepta ad peccata prolabitur, gravioris
|
|
|
596 supplicii reus efficitur propter ingratitudinem, secundum illud II
|
|
|
597 Pet. II, 20: <i>melius erat eis viam veritatis non agnoscere, quam
|
|
|
598 post agnitionem retrorsum converti</i>. Similiter etiam quia
|
|
|
599 postquam homo ad peccatum semel redierit, facilius peccat; secundum
|
|
|
600 illud Mt. XII, v. 45: <i>fiunt novissima hominis illius peiora
|
|
|
601 prioribus</i>. Ier. II, 20: <i>a saeculo fregisti iugum, rupisti
|
|
|
602 vinculum, dixisti: non serviam</i>. Consequenter ponitur inventi
|
|
|
603 manifestatio, cum subditur <i>abiit ille homo et annuntiavit</i> et
|
|
|
604 cetera. Et secundum quosdam posset intelligi, ut Chrysostomus
|
|
|
605 dicit, quod ex malitia manifestasset eum; sed hoc non videtur
|
|
|
606 probabile, scilicet quod post tantum beneficium ita ingratus esset.
|
|
|
607 <i>Nuntiavit</i> ergo <i>Iudaeis, quia Iesus esset qui fecit eum
|
|
|
608 sanum</i>, ut manifestaret Christi virtutem ad sanandum. Ps. LXV,
|
|
|
609 16: <i>venite, et narrabo (...) quanta fecit dominus animae
|
|
|
610 meae</i>. Et hoc patet, quia illi interrogaverunt eum, quis
|
|
|
611 iusserit grabatum tollere. Iste autem annuntiavit eis quod <i>Iesus
|
|
|
612 fecit eum sanum</i>. Consequenter cum dicit <i>propterea
|
|
|
613 persequebantur Iudaei Iesum</i>, ponitur persecutio contra
|
|
|
614 Christum, quae est propter quoddam opus pietatis in sabbato
|
|
|
615 exhibitum; unde dicit <i>propterea persequebantur Iudaei Iesum</i>,
|
|
|
616 quia haec faciebat in sabbato. Ps. CXVIII, 161: <i>principes
|
|
|
617 persecuti sunt me gratis</i>. Consequenter cum dicit <i>Iesus autem
|
|
|
618 respondit eis</i> etc., ponitur secunda causa persecutionis, quae
|
|
|
619 sumitur ex doctrina. Et primo ponitur doctrina veritatis; secundo
|
|
|
620 persecutio Iudaicae pravitatis, ibi <i>propterea ergo magis
|
|
|
621 quaerebant eum Iudaei interficere</i>. Doctrinam autem veritatis
|
|
|
622 proponit dominus, excusando se de solutione sabbati. Sed notandum
|
|
|
623 est, quod dominus de huius solutione aliquando quidem excusavit se,
|
|
|
624 aliquando discipulos suos. Et discipulos quidem, quia homines puri
|
|
|
625 erant, excusavit per similitudinem hominum, scilicet per exemplum
|
|
|
626 sacerdotum, qui operabantur in templo in die sabbati, et sabbatum
|
|
|
627 non solvebant. Et David, qui sub Achimelech sacerdote in die
|
|
|
628 sabbati a facie Saulis fugiens, panes propositionis accepit de
|
|
|
629 templo, ut habetur I Reg. XXI, v. 1 ss. Se vero, quia homo erat et
|
|
|
630 Deus, aliquando per similitudinem hominum excusavit a solutione
|
|
|
631 sabbati. Lc. XIV, 5: <i>quis vestrum, si ceciderit bos aut asinus
|
|
|
632 suus in puteum, non continuo extrahet eum in die sabbati?</i>
|
|
|
633 Aliquando vero, et praecipue in hoc loco, excusat se per
|
|
|
634 similitudinem Dei, dicens <i>pater meus usque modo operatur, et ego
|
|
|
635 operor</i>; quasi dicat: nolite putare quod in sabbato ita
|
|
|
636 requieverit pater meus, ut ex illo non operetur; sed sicut ipse et
|
|
|
637 nunc sine labore operatur, ita et ego operor. In quo excludit
|
|
|
638 falsum intellectum Iudaeorum, qui volentes conformari Deo, nihil in
|
|
|
639 die sabbati operantur, ac si Deus ipso die omnino destiterit
|
|
|
640 operari. Et quidem licet in sabbato requieverit a novis creaturis
|
|
|
641 condendis, nihilominus tamen semper et continue usque modo
|
|
|
642 operatur, creaturas in esse conservando. Unde et signanter verbo
|
|
|
643 requietionis Moyses est usus post opera Dei, a quibus condendis
|
|
|
644 requievit, ut signaret spiritualem requiem, quam Deus exemplo
|
|
|
645 quietis suae fidelibus postea qui bona fecerint opera, arcana
|
|
|
646 significatione pollicebatur. Unde dici potest, illud mandatum in
|
|
|
647 umbra futuri fuisse praeceptum. Signanter autem dicit <i>usque nunc
|
|
|
648 operatur</i>; non autem operatus est, ut designet continuationem
|
|
|
649 divini operis. Nam possent imaginari Deum esse causam mundi, sicut
|
|
|
650 artifex est causa domus, quantum ad fieri tantum: ut sicut domus
|
|
|
651 manet, etiam cessante operatione artificis, ita et mundus
|
|
|
652 subsistere posset, influxu divino cessante. Sed, secundum
|
|
|
653 Augustinum, Deus ita est causa omnium creaturarum quod sit etiam
|
|
|
654 causa subsistendi; quia si eius potentia ad momentum cessaret,
|
|
|
655 simul et illarum cessarent species omnes, quas natura continet:
|
|
|
656 sicut si dicerem, quod aer tamdiu illuminatur quamdiu lumen solis
|
|
|
657 manet in ipso. Cuius quidem ratio est, quia ea quae causam habent,
|
|
|
658 quantum ad fieri solum, cessante causa subsistere possunt; ea vero
|
|
|
659 quae non solum fieri, sed etiam subsistentiae causam habent,
|
|
|
660 continua conservatione causae indigent. Excludit etiam per hoc quod
|
|
|
661 dicit <i>pater meus usque modo operatur</i>, opinionem quorumdam
|
|
|
662 dicentium, quod Deus mediantibus secundis causis res producit; quod
|
|
|
663 est contra illud Is. XXVI, 12: <i>omnia opera nostra operatus es in
|
|
|
664 nobis, domine</i>. Sicut ergo <i>pater meus</i>, in principio
|
|
|
665 instituendo naturam, <i>usque modo operatur</i>, eadem operatione
|
|
|
666 ipsam continendo et conservando, <i>et ego operor</i>, quia sum
|
|
|
667 patris verbum, per quod omnia operatur; Gen. I, 3: <i>dixit Deus:
|
|
|
668 fiat lux</i>. Unde sicut primam institutionem rerum per verbum
|
|
|
669 operatus est, ita et ipsarum conservationem. Et sic si ipse
|
|
|
670 <i>usque modo operatur, et ego operor</i>, quia sum verbum patris,
|
|
|
671 per quod omnia fiunt et conservantur. Consequenter cum dicit
|
|
|
672 <i>propterea ergo magis quaerebant eum Iudaei interficere</i>,
|
|
|
673 ponitur persecutio ex doctrina proveniens: quia propter ipsam
|
|
|
674 doctrinam <i>Iudaei magis</i>, idest avidiori animo, ferventiori
|
|
|
675 zelo, <i>quaerebant eum interficere</i>. Duo enim crimina in lege
|
|
|
676 morte punita fuerunt: scilicet crimen solutionis sabbati, unde ille
|
|
|
677 qui collegit ligna in sabbato lapidatus est, Num. XV, 32, et crimen
|
|
|
678 blasphemiae, unde dicitur Lev. XXIV, 14: <i>educ blasphemum extra
|
|
|
679 castra (...) et lapidet eum omnis multitudo filiorum Israel</i>.
|
|
|
680 Blasphemiam autem isti reputabant quod homo diceret se esse Deum;
|
|
|
681 infra X, 33: <i>de bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia,
|
|
|
682 quia homo cum sis, facis teipsum Deum</i>. Et haec duo crimina
|
|
|
683 imponebant Christo: unum scilicet quia solvebat sabbatum, aliud
|
|
|
684 quia dicebat se aequalem Deo. Unde dicit, quod ideo <i>quaerebant
|
|
|
685 eum occidere, quia non solum solvebat sabbatum, sed etiam patrem
|
|
|
686 suum dicebat Deum</i>. Sed quia etiam alii iusti Deum patrem suum
|
|
|
687 dicunt: Ier. III, 19: <i>patrem vocabis me</i>, ideo non solum
|
|
|
688 dicunt quod <i>patrem suum dicebat Deum</i>, sed addunt quod
|
|
|
689 pertinet ad blasphemiam <i>aequalem se faciens Deo, quod ex hoc
|
|
|
690 colligunt quod</i> dixit: <i>pater meus operatur, et ego
|
|
|
691 operor</i>. Deum patrem suum dicit, ut det intelligere quod pater
|
|
|
692 eius est per naturam, aliorum autem per adoptionem: secundum quem
|
|
|
693 modum loquitur infra XX, 17: <i>vado ad patrem meum</i>, scilicet
|
|
|
694 per naturam, <i>et patrem vestrum</i>, scilicet per gratiam. Item
|
|
|
695 ad similitudinem eius se operari dicit, solvens per hoc calumniam
|
|
|
696 Iudaeorum de solutione sabbati: quae non esset conveniens
|
|
|
697 excusatio, nisi aequalis auctoritatis esset in operando cum Deo. Et
|
|
|
698 ideo dicunt quod facit se aequalem Deo. Et quidem magna est
|
|
|
699 Arianorum caecitas, qui in verbis domini non possunt intelligere
|
|
|
700 quod Iudaei intelligunt, dicentes Christum Deo patre minorem esse.
|
|
|
701 Sed Ariani dicunt, quod Christus non fecit se aequalem Deo, sed
|
|
|
702 Iudaei hoc suspicabantur. Sed per ea quae dicta sunt in ipso textu,
|
|
|
703 aliter etiam manifestum est. Nam Evangelista dicit quod Iudaei
|
|
|
704 persequebantur Christum, quia solvebat sabbatum, et quia dicebat
|
|
|
705 patrem suum Deum, et quia faciebat se aequalem Deo. Aut ergo
|
|
|
706 Christus est mendax, aut est aequalis Deo. Sed si est aequalis Deo,
|
|
|
707 ergo Christus Deus est per naturam. Dicit autem Evangelista <i>se
|
|
|
708 aequalem faciens Deo</i>, non quod ipse aequalem se Deo faceret,
|
|
|
709 quia per aeternam generationem aequalis erat Deo; sed secundum
|
|
|
710 intentionem Iudaeorum loquens, qui non credentes Christum esse
|
|
|
711 filium Dei per naturam, intellexerunt ex verbis eius quod se
|
|
|
712 diceret Dei filium, quasi volens se aequalem Deo facere, cum tamen
|
|
|
713 hoc eum esse non crederent; infra c. X, 33: <i>tu homo cum sis,
|
|
|
714 facis teipsum Deum</i>; idest, dicis te esse Deum: quod
|
|
|
715 interpretatur ac si tu ipse facias teipsum Deum.</p>
|
|
|
716 <br />
|
|
|
717 <div class="D">Lectio 3</div>
|
|
|
718 <p title="Super Io., cap. 5 l. 3"><a name="87453"><span class=
|
|
|
719 "ref">[87453] Super Io., cap. 5 l. 3</span></a> Hic tradit
|
|
|
720 doctrinam de potestate vivificativa. Et primo ponitur ipsa
|
|
|
721 doctrina; secundo confirmatio eius, ibi <i>si ego testimonium
|
|
|
722 perhibeo de meipso, testimonium meum non est verum</i>. Circa
|
|
|
723 primum duo facit. Primo proponit doctrinam eius de potestate
|
|
|
724 vivificativa in communi; secundo in speciali, ibi <i>et maiora his
|
|
|
725 demonstrabit ei opera</i>. Circa primum tria facit. Primo insinuat
|
|
|
726 potestatis suae originem; secundo ipsius potestatis magnitudinem,
|
|
|
727 ibi <i>quaecumque enim ille fecerit, haec et filius similiter
|
|
|
728 facit</i>. Tertio assignat utriusque rationem, ibi <i>pater enim
|
|
|
729 diligit filium</i>. Considerandum autem circa primum, quod Ariani
|
|
|
730 ex his verbis quae hic dominus dicit <i>non potest filius a se
|
|
|
731 facere quidquam</i> etc., errorem suum confirmare nituntur,
|
|
|
732 scilicet quod filius minor sit patre, quia, secundum quod
|
|
|
733 Evangelista dixit, Iudaei persequebantur Christum, quia faciebat se
|
|
|
734 aequalem Deo. Quod videns dominus, Iudaeos ex hoc moveri, volens
|
|
|
735 hoc excludere, ut Ariani dicunt, talia verba subiunxit, ut se
|
|
|
736 aequalem patri non esse monstraret, dicens: <i>amen, amen dico
|
|
|
737 vobis, non potest filius a se facere quidquam, nisi quod viderit
|
|
|
738 patrem facientem</i>; quasi dicat: non intelligatis me per hoc quod
|
|
|
739 dixi <i>pater meus operatur, et ego operor</i>, sic operari quasi
|
|
|
740 ego sim ei aequalis, quia nihil possum facere a meipso. Quia ergo
|
|
|
741 <i>filius non potest facere quidquam, nisi quod viderit patrem
|
|
|
742 facientem</i>, utique minor est patre, ut ipsi dicunt. Sed hic
|
|
|
743 intellectus falsus est et erroneus: quia si filius non esset
|
|
|
744 aequalis patri, tunc non esset filius idem cum patre, quod est
|
|
|
745 contra illud, infra X, 30: <i>ego et pater unum sumus</i>. Nam
|
|
|
746 aequalitas attenditur secundum magnitudinem, quae in divinis est
|
|
|
747 ipsa essentia. Unde si esset patri inaequalis, differret ab eo
|
|
|
748 secundum essentiam. Ad verum autem huius intellectum, sciendum est,
|
|
|
749 quod in his quae in filio minorationem importare videntur, posset
|
|
|
750 dici ab aliquibus haec de Christo dicta esse secundum naturam
|
|
|
751 assumptam, sicut dicitur infra XIV, v. 28: <i>pater maior me
|
|
|
752 est</i>. Unde secundum hoc vellent dicere, quod hoc quod dominus
|
|
|
753 dicit <i>non potest filius a se facere quidquam</i>, intelligendum
|
|
|
754 est de filio secundum naturam assumptam. Quod quidem stare non
|
|
|
755 potest, quia secundum hoc oporteret dicere quod omnia quae filius
|
|
|
756 Dei fecit in natura assumpta, pater ante eum fecisset; puta quod
|
|
|
757 siccis pedibus super mare ambulasset, sicut Christus ambulavit,
|
|
|
758 alias non diceretur <i>nisi quod viderit patrem facientem</i>. Sed
|
|
|
759 si dicatur, quod quaecumque Christus in carne fecit, etiam Deus
|
|
|
760 pater fecit, inquantum in eo pater operatur, secundum illud, infra
|
|
|
761 XIV, 10: <i>pater autem in me manens ipse facit opera</i>; ut sit
|
|
|
762 sensus: <i>non potest filius a se facere quidquam, nisi quod
|
|
|
763 viderit patrem facientem</i>, in seipso, scilicet filio. Sed nec
|
|
|
764 hoc stare potest, quia secundum hoc ea quae sequuntur, non possent
|
|
|
765 ei adaptari, scilicet <i>quaecumque ille fecerit, haec et filius
|
|
|
766 similiter facit</i>. Numquam enim secundum naturam assumptam filius
|
|
|
767 creavit mundum, sicut pater creavit. Non ergo ad naturam assumptam
|
|
|
768 referendum est quod dicitur. Secundum Augustinum autem, alius modus
|
|
|
769 est intelligendi ea quae videntur in filio minorationem importare,
|
|
|
770 licet non importent: ut scilicet referantur ad originem filii a
|
|
|
771 patre. Quia licet filius sit aequalis patri per omnia, tamen hoc
|
|
|
772 ipsum habet a patre per aeternam generationem; sed pater a nullo
|
|
|
773 habet, cum sit ingenitus. Unde secundum hoc continuatur sic. Quid
|
|
|
774 scandalizati estis, quia patrem meum dixi Deum, et quia aequalem me
|
|
|
775 feci Deo? <i>Amen, amen dico vobis, non potest filius a seipso
|
|
|
776 facere quidquam</i>; quasi dicat: ita sum aequalis patri, ut ab
|
|
|
777 illo sim, non ille a me; et quidquid ego habeo ut faciam, est mihi
|
|
|
778 a patre. Secundum hunc ergo modum in his verbis fit mentio de
|
|
|
779 potestate filii, per hoc verbum <i>potest</i>, et de eius
|
|
|
780 operatione per hoc verbum <i>facere</i>. Et ideo utrumque potest
|
|
|
781 hic intelligi: ut scilicet ostendatur primo derivatio potestatis
|
|
|
782 filii a patre; secundo vero ut ostendatur conformitas operationis
|
|
|
783 filii ad operationem patris. Quantum ad primum, exponit Hilarius
|
|
|
784 hoc modo. Supra dominus dixit se esse aequalem patri. Sed aliqui
|
|
|
785 haeretici propter auctoritates Scripturae, quae dicunt unitatem et
|
|
|
786 aequalitatem filii ad patrem, attribuunt filio quod sit ingenitus,
|
|
|
787 sicut Sabelliani, dicentes filium esse idem cum patre in persona.
|
|
|
788 Ne ergo hoc intelligas, dicit: <i>non potest filius a se facere
|
|
|
789 quidquam</i>, nam potentia filii idem est quod natura eius. Ab eo
|
|
|
790 ergo filius habet posse a quo habet esse; esse autem habet a patre,
|
|
|
791 infra XVI, 28: <i>exivi a patre, et veni in mundum</i>: a quo etiam
|
|
|
792 habet naturam, quia Deus est de Deo, ergo ab eo habet posse. Sic
|
|
|
793 ergo hoc quod dicit: <i>non potest filius facere quidquam, nisi
|
|
|
794 quod patrem viderit facientem</i>, tantum valet ac si dicatur:
|
|
|
795 filius, sicut non habet esse nisi a patre, ita nec posse facere
|
|
|
796 aliquid nisi a patre. In naturalibus enim ab eodem aliquid accipit
|
|
|
797 posse operari a quo recipit esse, sicut ignis ab eo recipit quod
|
|
|
798 possit ascendere sursum a quo recipit formam et esse. Nec tamen per
|
|
|
799 hoc quod dicit <i>non potest filius a se facere quidquam</i>,
|
|
|
800 importatur inaequalitas: quia hoc pertinet ad relationem; quaestio
|
|
|
801 autem aequalitatis et inaequalitatis pertinet ad quantitatem. Per
|
|
|
802 hoc autem quod dicit <i>nisi quod viderit patrem facientem</i>,
|
|
|
803 posset alicui falsus intellectus subintrare, ut crederet filium hoc
|
|
|
804 modo facere, quia vidit patrem facientem; scilicet, quod pater
|
|
|
805 primo fecit, hoc viso, filius postea inceperit facere; ad modum
|
|
|
806 duorum fabrorum, magistri scilicet et discipuli, qui arcam facit
|
|
|
807 secundum modum quem viderit magistrum facere. Quod quidem non est
|
|
|
808 verum de verbo; nam supra dicitur: <i>omnia per ipsum facta
|
|
|
809 sunt</i>. Ergo pater non fecit aliquid, ita quod filius videret
|
|
|
810 fieri, et addisceret. Sed hoc dictum est ut designetur communicatio
|
|
|
811 paternitatis filio per generationem, quae convenienter designatur
|
|
|
812 hoc verbo <i>viderit</i>, quia per visum et auditum in nos ab alio
|
|
|
813 scientia transfunditur. Nam per visum quidem scientiam a rebus
|
|
|
814 accipimus, per auditum vero a sermonibus. Filius autem non est
|
|
|
815 aliud quam sapientia, secundum illud Eccli. XXIV, 5: <i>ego ex ore
|
|
|
816 altissimi prodii primogenita ante omnem creaturam</i>. Et sic
|
|
|
817 derivatio filii a patre nihil aliud est quam derivatio divinae
|
|
|
818 sapientiae. Quia ergo visio designat derivationem cognitionis et
|
|
|
819 sapientiae ab alio, recte per visionem generatio filii a patre
|
|
|
820 designatur, ut sic nihil aliud sit filium videre patrem facientem,
|
|
|
821 quam procedere intelligibili processione a patre operante. Potest
|
|
|
822 autem et de huiusmodi, secundum Hilarium, alia ratio assignari;
|
|
|
823 scilicet, ut per hoc quod dicit <i>viderit</i>, excludatur omnis
|
|
|
824 imperfectio a generatione filii vel verbi; nam in generatione
|
|
|
825 materiali illud quod generatur, paulatim per incrementa temporum ab
|
|
|
826 imperfecto ad perfectum perducitur: non enim iam perfectum est
|
|
|
827 aliquid quando generari incipit. Sed hoc in generatione aeterna
|
|
|
828 locum non habet, cum sit generatio perfecti a perfecto. Et ideo
|
|
|
829 dicit <i>nisi quod viderit filius patrem facientem</i>. Cum enim
|
|
|
830 videre sit actus perfecti, manifestum est quod filius statim
|
|
|
831 perfectus genitus est, tamquam statim videns, et non per incrementa
|
|
|
832 temporum ad perfectum perducitur. Quantum vero ad secundum exponit
|
|
|
833 Chrysostomus, scilicet ad ostendendum conformitatem patris ad
|
|
|
834 filium, quantum ad operationem, hoc modo. Dico quod licet mihi
|
|
|
835 operari in sabbato, quia et pater meus continue operatur, cui non
|
|
|
836 possum operari contrarium; et hoc quia <i>non potest filius a se
|
|
|
837 facere quidquam</i> et cetera. Tunc enim quis aliquid a se facit,
|
|
|
838 cum in faciendo non se conformat alteri. Quicumque autem est ab
|
|
|
839 alio, si discordat ab eo, peccat; infra VII, 18: <i>qui a semetipso
|
|
|
840 loquitur, gloriam propriam quaerit</i>. Quicumque ergo existens ab
|
|
|
841 alio, a semetipso operatur, peccat; filius autem est a patre: ergo
|
|
|
842 si operatur a semetipso, peccat; quod est impossibile. Per hoc ergo
|
|
|
843 quod dicit dominus, <i>filius non potest a se facere quidquam</i>
|
|
|
844 etc., nihil aliud insinuat, quam quod filius non potest peccare.
|
|
|
845 Quasi dicat: iniuste persequimini me de solutione sabbati, quia non
|
|
|
846 possum peccare, quia non operor contraria patri meo. Utramque autem
|
|
|
847 expositionem, scilicet Hilarii et Chrysostomi, facit Augustinus,
|
|
|
848 licet in diversis locis. Consequenter cum dicit <i>quaecumque enim
|
|
|
849 ille fecerit, haec et filius similiter facit</i>, ponitur magnitudo
|
|
|
850 potestatis Christi et excludit in his tria circa potestatem suam:
|
|
|
851 scilicet particularitatem, diversitatem et imperfectionem.
|
|
|
852 Particularitatem: quia, cum sint diversa agentia in mundo, et agens
|
|
|
853 primum universale virtutem habeat super omnia agentia, alia vero
|
|
|
854 agentia, quae sunt ab ipso, tanto particularis virtutis sint,
|
|
|
855 quanto sunt inferiora in ordine causalitatis, posset ex hoc aliquis
|
|
|
856 credere, quod cum filius non sit a se, habeat potestatem
|
|
|
857 particularem respectu aliquorum existentium, et non universalem
|
|
|
858 respectu omnium, sicut habet pater. Et ideo hoc excludens dicit
|
|
|
859 <i>quaecumque enim ille</i>, idest pater, <i>fecerit</i>, idest ad
|
|
|
860 omnia ad quae se extendit potestas patris, extendit se etiam
|
|
|
861 potestas filii. Supra I, 3: <i>omnia per ipsum facta sunt</i>.
|
|
|
862 Diversitatem vero, quia aliquando unum, ab alio existens, potest
|
|
|
863 quidem facere quaecumque ille a quo est facit, nihilominus tamen
|
|
|
864 illa quae facit, non sunt eadem cum illis quae ille a quo est
|
|
|
865 facit. Sicut si unus ignis existens ab alio, potest facere
|
|
|
866 quaecumque alius facit, puta comburere, sed tamen alia comburit
|
|
|
867 iste, alia ille, licet eadem sit combustio utriusque secundum
|
|
|
868 speciem. Ne ergo intelligas sic operationem filii diversam esse ab
|
|
|
869 operatione patris, dicit <i>haec</i>, idest non diversa, sed eadem.
|
|
|
870 Imperfectionem vero, quia quandoque contingit aliquod unum et idem
|
|
|
871 ex duobus agentibus fieri, sed ab uno quidem sicut a principali et
|
|
|
872 perfecto, ab alio vero sicut ab instrumento et imperfecto; sed non
|
|
|
873 similiter, quia aliter agit principale agens, et aliter
|
|
|
874 instrumentum, quia instrumentum imperfecte agit, utpote in virtute
|
|
|
875 alterius. Ne ergo sic intelligas filium facere quaecumque facit
|
|
|
876 pater, addit <i>similiter</i>, idest, potestate qua pater facit,
|
|
|
877 facit et filius; quia eadem virtus et eadem perfectio est in patre
|
|
|
878 et filio; Prov. VIII, 30: <i>cum eo eram cuncta componens</i>.
|
|
|
879 Consequenter cum dicit <i>pater enim diligit filium</i>, assignat
|
|
|
880 rationem utriusque, scilicet originis et magnitudinis potestatis
|
|
|
881 filii; quae quidem ratio assignatur ex dilectione patris, qui
|
|
|
882 diligit filium; unde dicit: <i>pater enim diligit filium</i>. Sed
|
|
|
883 ad sciendum quomodo dilectio patris ad filium sit ratio originis,
|
|
|
884 seu communicationis potestatis filii, attendendum est, quod
|
|
|
885 dupliciter aliquid diligitur. Cum enim bonum solum sit amabile,
|
|
|
886 aliquod bonum potest se dupliciter ad amorem habere, scilicet vel
|
|
|
887 ut causa amoris, vel ut ab amore causatum. In nobis autem bonum
|
|
|
888 causat amorem; nam causa amoris nostri ad aliquem est bonitas eius.
|
|
|
889 Non enim ideo bonus est, quia nos eum diligimus; sed ideo diligimus
|
|
|
890 eum, quia bonus est: unde in nobis amor causatur a bono. Sed in Deo
|
|
|
891 aliter est, quia ipse amor Dei est causa bonitatis in rebus
|
|
|
892 dilectis: quia enim Deus diligit nos, ideo boni sumus, nam amare
|
|
|
893 nihil est aliud quam velle bonum alicui. Cum ergo voluntas Dei sit
|
|
|
894 causa rerum, quia <i>omnia quaecumque voluit, dominus, fecit</i>,
|
|
|
895 ut dicit Ps. CXIII, 3, manifestum est quod amor Dei, causa est
|
|
|
896 bonitatis in rebus. Unde Dionysius dicit, VI cap. de divinis
|
|
|
897 nominibus, quod divinus amor non permisit eum sine germine esse.
|
|
|
898 Ergo si consideremus originem filii, videamus utrum amor quo pater
|
|
|
899 diligit filium, sit principium originis vel procedat ab ea. Amor
|
|
|
900 autem in divinis dupliciter accipitur; scilicet essentialiter,
|
|
|
901 secundum quod pater diligit et filius et spiritus sanctus; et
|
|
|
902 notionaliter, seu personaliter, secundum quod spiritus sanctus
|
|
|
903 procedit ut amor. Sed neutro horum modorum amor dictus, potest esse
|
|
|
904 principium originis filii. Nam secundum quod accipitur
|
|
|
905 essentialiter, sic importat actum voluntatis. Si ergo esset
|
|
|
906 principium originis filii, sequeretur quod pater genuisset filium
|
|
|
907 voluntate, non natura: quod est erroneum. Similiter etiam nec amor
|
|
|
908 notionaliter sumptus, qua pertinet ad spiritum sanctum, quia tunc
|
|
|
909 sequeretur quod spiritus sanctus esset principium filii: quod est
|
|
|
910 erroneum; immo nullus haereticus hoc dixit. Licet enim amor
|
|
|
911 notionaliter sumptus sit principium omnium donorum quae nobis
|
|
|
912 donantur a Deo, non tamen est principium filii, sed potius ipse a
|
|
|
913 patre filioque procedit. Sic ergo dicendum, quod ratio ista non
|
|
|
914 sumitur ex dilectione ut ex principio, sed ut ex signo. Cum enim
|
|
|
915 similitudo sit causa dilectionis (omne enim animal diligit simile
|
|
|
916 sibi): ubi invenitur perfecta similitudo Dei, ibi invenitur etiam
|
|
|
917 perfecta dilectio Dei. Perfecta autem similitudo patris in filio
|
|
|
918 est secundum illud Coloss. I, 15: <i>qui est imago invisibilis
|
|
|
919 Dei</i>; Hebr. I, 3: <i>qui cum sit splendor, gloria et figura
|
|
|
920 substantiae eius</i>. Perfecte ergo filius a patre diligitur: et
|
|
|
921 ideo quia perfecte diligit eum, signum est quod pater omnia
|
|
|
922 ostenderit ei et communicaverit ei suam potestatem et naturam. Et
|
|
|
923 de huius dilectione dicitur supra II, 35: <i>pater diligit filium,
|
|
|
924 et omnia dedit in manu eius</i>. Et Matth. III, 17: <i>hic est
|
|
|
925 filius meus dilectus</i>. Circa hoc autem quod sequitur <i>et omnia
|
|
|
926 demonstrat ei quae ipse facit</i>, sciendum est, quod dupliciter
|
|
|
927 potest aliquis alicui sua opera demonstrare. Vel quantum ad visum,
|
|
|
928 sicut artifex ea quae facit demonstrat discipulo; vel quantum ad
|
|
|
929 auditum, sicut quando verbo instruit eum. Quocumque ergo istorum
|
|
|
930 modorum accipiatur <i>demonstrat</i>, sequi potest duplex
|
|
|
931 inconveniens: quod tamen non est in ista demonstratione, qua pater
|
|
|
932 demonstrat filio. Si enim pater dicatur demonstrare filio quantum
|
|
|
933 ad visum, primo quidem sequitur in istis inferioribus quod prius
|
|
|
934 operetur aliquid quod alteri demonstrat; deinde quod seorsum ab eo
|
|
|
935 cui demonstrat. Sed pater non demonstrat filio ea quae prius facit,
|
|
|
936 quia ipse filius dicit Prov. VIII, 22: <i>dominus possedit me in
|
|
|
937 initio viarum suarum, antequam quidquam faceret</i>. Neque etiam ea
|
|
|
938 quae seorsum a filio facit: quia pater omnia operatur per filium;
|
|
|
939 supra I, 3: <i>omnia per ipsum facta sunt</i>. Si autem accipiatur
|
|
|
940 demonstratio quantum ad auditum, duo videntur sequi: nam qui verbo
|
|
|
941 docet, primo demonstrat ignoranti; deinde verbum est inter
|
|
|
942 demonstrantem et cui fit demonstratio. Sed neutro modo pater
|
|
|
943 demonstrat filio: non enim sicut ignoranti, cum filius sit
|
|
|
944 sapientia patris, I Cor. I, 24: <i>Christum Dei virtutem et Dei
|
|
|
945 sapientiam</i>; nec aliquo alio verbo medio, quia ipse filius est
|
|
|
946 verbum patris, supra I: <i>verbum erat apud Deum</i>. Dicitur ergo
|
|
|
947 pater omnia quae facit demonstrare filio, inquantum communicat ei
|
|
|
948 notitiam omnium suorum operum: sic enim magister dicitur
|
|
|
949 demonstrare discipulo, inquantum dat ei notitiam eorum quae facit.
|
|
|
950 Unde, secundum Augustinum, demonstrare patrem filio, nihil aliud
|
|
|
951 est quam patrem generare filium. Et filium videre quae pater facit,
|
|
|
952 nihil aliud est quam filium esse et naturam a patre recipere.
|
|
|
953 Potest tamen dici demonstratio illa similis visuali, inquantum ipse
|
|
|
954 filius est splendor visionis paternae, ut dicitur Hebr. I, 3: nam
|
|
|
955 pater videns se et intelligens, concipit filium, qui est conceptus
|
|
|
956 huius visionis. Potest etiam esse similis ei quae fit per auditum,
|
|
|
957 inquantum filius procedit a patre ut verbum. Ut si dicatur quod
|
|
|
958 <i>pater omnia demonstrat filio</i>, inquantum producit ipsum ut
|
|
|
959 splendorem, et conceptum suae sapientiae, et verbum. Hoc ergo quod
|
|
|
960 dicit <i>demonstrat</i>, refertur ad illud quod supra dixit: <i>non
|
|
|
961 potest filius a se facere quidquam, nisi quod viderit patrem
|
|
|
962 facientem</i>. Hoc vero quod dicit <i>omnia</i>, refertur ad illud
|
|
|
963 quod dixit: <i>quaecumque enim ille fecerit, haec similiter et
|
|
|
964 filius facit</i>.</p>
|
|
|
965 <br />
|
|
|
966 <div class="D">Lectio 4</div>
|
|
|
967 <p title="Super Io., cap. 5 l. 4"><a name="87454"><span class=
|
|
|
968 "ref">[87454] Super Io., cap. 5 l. 4</span></a> Ostensa potestate
|
|
|
969 filii in communi, hic consequenter ostendit eam in speciali, et
|
|
|
970 primo dominus manifestat suam potestatem vivificativam; secundo
|
|
|
971 manifestat quaedam praedicta, quae videbantur obscura, ibi <i>sicut
|
|
|
972 enim pater habet vitam in semetipso, sic dedit filio vitam habere
|
|
|
973 in semetipso</i>. Circa primum duo facit. Primo ostendit filium
|
|
|
974 habere potestatem vivificativam; secundo docet modum percipiendi
|
|
|
975 vitam a filio, ibi <i>amen, amen dico vobis, quia qui verbum meum
|
|
|
976 audit</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo proponit
|
|
|
977 potestatem vivificativam filii; secundo dicti rationem assignat,
|
|
|
978 ibi <i>neque enim pater iudicat quemquam</i>; tertio ostendit
|
|
|
979 effectum exinde provenientem, ibi <i>ut omnes honorificent
|
|
|
980 filium</i> et cetera. Et circa primum duo facit. Primo proponit
|
|
|
981 potestatem vivificativam in communi; secundo exprimit eam, ibi
|
|
|
982 <i>sicut enim pater</i> et cetera. Quantum ad primum dicit
|
|
|
983 <i>maiora his demonstrabit</i>; quasi dicat: miramini et turbamini
|
|
|
984 de potestate filii in sanatione languidi; sed adhuc pater <i>maiora
|
|
|
985 his demonstrabit opera</i>, scilicet in suscitatione mortuorum,
|
|
|
986 <i>ut vos miremini</i>. Sed ex his verbis insurgit dubitatio
|
|
|
987 quantum ad duo: primo quidem quantum ad hoc quod dicit
|
|
|
988 <i>demonstrabit</i>: nam hoc quod supra dictum est, quod pater
|
|
|
989 omnia demonstrat filio, refertur ad aeternam generationem: quomodo
|
|
|
990 ergo hic dicit <i>demonstrabit</i>, cum filius sit ei coaeternus,
|
|
|
991 et in aeternitate non sit accipere futurum? Secundo vero quantum ad
|
|
|
992 hoc quod dicit <i>ut vos miremini</i>. Si enim ideo demonstraturus
|
|
|
993 est ut Iudaei mirentur, tunc filio demonstraturus est simul et
|
|
|
994 istis, alias non mirarentur, nisi viderent; cum tamen filius ab
|
|
|
995 aeterno omnia viderit apud patrem. Et ideo dicendum est, quod hoc
|
|
|
996 exponitur tripliciter. Uno modo, secundum Augustinum, ut referatur
|
|
|
997 haec demonstratio fienda discipulis. Consuetus enim modus loquendi
|
|
|
998 est Christi, ut aliquando attribuat sibi fieri quod fit membris
|
|
|
999 suis, secundum illud Matth. XXV, v. 40: <i>quod uni ex minimis meis
|
|
|
1000 fecistis, mihi fecistis</i>. Et tunc est sensus: vos vidistis
|
|
|
1001 filium magna facientem in curatione languidi, et miramini; sed
|
|
|
1002 adhuc <i>maiora his pater demonstrabit ei</i>, in membris, scilicet
|
|
|
1003 discipulis; infra XIV, 12: <i>et maiora horum faciet</i>. Dicit
|
|
|
1004 ergo <i>ut vos miremini</i>: quia ex miraculis discipulorum Iudaei
|
|
|
1005 intantum mirati sunt quod maxima multitudo eorum conversa est ad
|
|
|
1006 fidem, sicut habetur Act. I. Alio modo, secundum Augustinum, sic,
|
|
|
1007 ut scilicet referatur ad Christum secundum naturam assumptam. In
|
|
|
1008 Christo enim est et natura divina et natura humana; et secundum
|
|
|
1009 utramque habet a patre potestatem vivificativam; sed aliter et
|
|
|
1010 aliter, quia secundum divinitatem habet potestatem vivificandi
|
|
|
1011 animas, sed secundum naturam assumptam vivificat corpora unde
|
|
|
1012 Augustinus: verbum vivificat animas, sed verbum caro factum
|
|
|
1013 vivificat corpora. Nam resurrectio Christi, et mysteria quae
|
|
|
1014 Christus implevit in carne, sunt causa futurae resurrectionis
|
|
|
1015 corporum; Eph. II, 5: <i>convivificavit nos in Christo</i>; I Cor.
|
|
|
1016 XV, 12: <i>si autem Christus praedicatur quod resurrexit a mortuis,
|
|
|
1017 quomodo quidam dicunt in vobis, quoniam resurrectio mortuorum non
|
|
|
1018 est?</i> Sed primum habet ab aeterno, et hoc ostendit cum supra
|
|
|
1019 dixit: <i>et omnia demonstrat ei quae ipse facit</i>; quae quidem
|
|
|
1020 omnia demonstrat carni; sed alia ex tempore, et quantum ad hoc
|
|
|
1021 dicit: <i>et maiora his demonstrabit ei</i>, idest demonstratur
|
|
|
1022 potestas eius in hoc quod maiora faciet, suscitando mortuos:
|
|
|
1023 quosdam quidem hic, sicut Lazarum, puellam et unicum matris; omnes
|
|
|
1024 tandem in die iudicii. Tertio modo ut referatur ad Christum
|
|
|
1025 secundum naturam divinam, secundum illum modum quo in Scriptura
|
|
|
1026 dici consuetum est, tunc aliquid fieri quando innotescit; sicut
|
|
|
1027 illud Matth. ult., 18: <i>data est mihi omnis potestas in caelo et
|
|
|
1028 in terra</i>. Cum enim Christus ab aeterno habuerit potestatem
|
|
|
1029 plenissimam, quia <i>quaecumque pater facit, similiter et filius
|
|
|
1030 facit</i>, dicit tamen, post resurrectionem domini potestatem datam
|
|
|
1031 esse: non quia tunc tantum eam recepit, sed quia per resurrectionis
|
|
|
1032 gloriam tunc maxime innotuit. Secundum hoc ergo dicit sibi
|
|
|
1033 potestatem dari, secundum quod eam exequitur in opere, ut dicatur:
|
|
|
1034 <i>et maiora demonstrabit ei opera</i>; idest, sibi data per
|
|
|
1035 executionem ostendet: et hoc vobis mirantibus, quando scilicet qui
|
|
|
1036 vobis videtur ut homo tantum, apparebit virtutis divinae et Deus.
|
|
|
1037 Est autem verbum demonstrationis accipiendum ut verbum visionis,
|
|
|
1038 secundum quod supra expositum est. Consequenter cum dicit <i>sicut
|
|
|
1039 enim pater suscitat mortuos (...) sic et filius</i>, explicat in
|
|
|
1040 speciali potestatem vivificativam filii, ostendens quae sunt illa
|
|
|
1041 maiora quae pater filio demonstrabit. Ubi sciendum est quod divina
|
|
|
1042 virtus in veteri testamento ex hoc praecipue commendatur quod Deus
|
|
|
1043 est auctor vitae; I Reg. II, 6: <i>dominus mortificat, et
|
|
|
1044 vivificat</i>. Et Deut. c. XXXII, 39: <i>ego occidam, et ego vivere
|
|
|
1045 faciam</i>. Quam quidem virtutem sicut habet pater, sic habet et
|
|
|
1046 filius, et ideo dicit <i>sicut pater suscitat mortuos et vivificat,
|
|
|
1047 sic et filius quos vult vivificat</i>; quasi dicat: haec sunt
|
|
|
1048 maiora quae pater filio demonstrabit, scilicet ut mortuos
|
|
|
1049 vivificet. Plane maiora sunt ista valde: quia plus est ut resurgat
|
|
|
1050 mortuus, quam ut convalescat aegrotus. Sic ergo <i>filius quos vult
|
|
|
1051 vivificat</i>, et primam vitam viventibus dando, et mortuos
|
|
|
1052 suscitando. Nec tamen putemus alios a patre suscitari et alios a
|
|
|
1053 filio, sed eosdem quos pater suscitat et vivificat, filius suscitat
|
|
|
1054 et vivificat: quia pater, sicut omnia operatur per filium, qui est
|
|
|
1055 virtus eius, ita et omnes vivificat per filium, qui est vita, ut
|
|
|
1056 dicit infra XIV, 6: <i>ego sum via, veritas et vita</i>. Non tamen
|
|
|
1057 per filium suscitat et vivificat mortuos sicut per instrumentum,
|
|
|
1058 quia secundum hoc filius non esset constitutus in suae potestatis
|
|
|
1059 arbitrio. Et ideo ut hoc excludat, dicit: <i>filius quos vult
|
|
|
1060 vivificat</i>; idest, in suae potestatis arbitrio est vivificare
|
|
|
1061 quod vult. Nam non aliud vult filius quam pater: sicut enim est
|
|
|
1062 illis una substantia, sic est illis una voluntas; unde Matth.: c.
|
|
|
1063 XX, 15, dicit: <i>an non licet mihi quod volo facere?</i>
|
|
|
1064 Consequenter cum dicit <i>neque enim pater iudicat quemquam</i>,
|
|
|
1065 assignat rationem dicti, manifestans suam potestatem. Sed
|
|
|
1066 attendendum est, quod ex hoc loco usque ad finem sunt duae
|
|
|
1067 expositiones: una est Augustini, alia Hilarii et Chrysostomi.
|
|
|
1068 Secundum Augustinum quidem exponitur sic. Dixerat dominus supra,
|
|
|
1069 quod sicut pater suscitat mortuos ita et filius. Sed ne
|
|
|
1070 intelligeres illam mortuorum resuscitationem tantum qua aliquos ad
|
|
|
1071 hanc vitam resuscitavit ad miraculi ostensionem et non illam qua
|
|
|
1072 resuscitat ad vitam aeternam, ideo ducit eos ad altiorem
|
|
|
1073 considerationem alterius, scilicet resurrectionis quae erit in
|
|
|
1074 futuro iudicio. Unde et specialiter de iudicio mentionem facit,
|
|
|
1075 dicens <i>neque enim pater iudicat quemquam</i>. Potest et aliter,
|
|
|
1076 secundum eumdem, sub eodem sensu continuari, ut secundum hoc quod
|
|
|
1077 dixit <i>sicut pater resuscitat mortuos, sic et filius</i> etc.,
|
|
|
1078 referatur ad resurrectionem animarum, quam facit filius inquantum
|
|
|
1079 est verbum; hoc vero quod dicit <i>neque enim pater iudicat
|
|
|
1080 quemquam</i>, referatur ad resurrectionem corporum, quam facit
|
|
|
1081 inquantum verbum caro factum est. Resurrectio enim animarum fit per
|
|
|
1082 personam patris et filii; unde et simul nominat patrem et filium,
|
|
|
1083 dicens <i>sicut pater suscitat (...) sic et filius</i>. Resurrectio
|
|
|
1084 vero corporum per dispensationem humanitatis patri non coaeternam:
|
|
|
1085 et ideo soli filio iudicium attribuit. Sed attende mirabilem
|
|
|
1086 varietatem verborum: nam primo proponitur nobis pater operans et
|
|
|
1087 filius vacans, scilicet cum dicitur: <i>non potest filius a se
|
|
|
1088 facere quidquam, nisi quod viderit patrem facientem</i>; hic vero e
|
|
|
1089 converso proponitur filius operans, et pater vacans: <i>neque enim
|
|
|
1090 pater iudicat quemquam; sed omne iudicium dedit filio</i> et
|
|
|
1091 cetera. In quo datur intelligi, quod alio modo loquitur hic et alio
|
|
|
1092 modo ibi. Nam ibi loquitur de operatione quae est patris et filii,
|
|
|
1093 unde dicit quod <i>a se non facit quidquam, nisi quod viderit
|
|
|
1094 patrem facientem</i>; hic vero loquitur de operatione qua filius
|
|
|
1095 secundum quod homo iudicat et non pater: unde dicit quod <i>omne
|
|
|
1096 iudicium dedit filio</i>. Nam pater in iudicio non apparebit; quia
|
|
|
1097 secundum iustitiam Deus in propria natura iudicandis omnibus
|
|
|
1098 apparere non potest: quia cum visio divina sit beatitudo nostra, si
|
|
|
1099 mali Deum in propria natura viderent, iam essent beati. Apparebit
|
|
|
1100 ergo solus filius, qui solus habet naturam assumptam. Ipse ergo
|
|
|
1101 solus iudicat, qui solus omnibus apparebit; sed tamen auctoritate
|
|
|
1102 patris; Act. X, 42: <i>hic est qui constitutus est a Deo iudex
|
|
|
1103 vivorum et mortuorum</i>. Et in Ps. LXXI, 1: <i>Deus, iudicium tuum
|
|
|
1104 regi da</i>. Consequenter cum dicit <i>ut omnes honorificent
|
|
|
1105 filium</i>, ponit effectum qui provenit ex potestate filii, et
|
|
|
1106 primo ponit fructum consequentiae; secundo excludit
|
|
|
1107 contradictionem, ibi <i>qui non honorificat filium, non honorificat
|
|
|
1108 patrem qui misit illum</i>. Dicit ergo: ideo pater omne iudicium
|
|
|
1109 dedit filio, secundum humanam naturam, quia in incarnatione se
|
|
|
1110 filius exinanivit formam servi accipiens, in qua inhonoratus est ab
|
|
|
1111 hominibus, secundum illud infra VIII, 49: <i>ego honorifico patrem
|
|
|
1112 meum, et vos inhonorastis me</i>. Ideo ergo in ipsa natura assumpta
|
|
|
1113 datum est ei iudicium, <i>ut omnes honorificent filium, sicut
|
|
|
1114 honorificant patrem. Tunc enim videbunt filium hominis venientem
|
|
|
1115 cum potestate magna et maiestate</i>: Lc. XXI, 27. Et Apoc. VII,
|
|
|
1116 11: <i>ceciderunt in facies suas, et adoraverunt, dicentes:
|
|
|
1117 benedictio, et claritas, et sapientia, et gratiarum actio, honor,
|
|
|
1118 virtus et fortitudo Deo nostro</i>. Sed posset aliquis dicere: volo
|
|
|
1119 honorificare patrem, et non curare de filio. Sed hoc non potest
|
|
|
1120 esse, quia <i>qui non honorificat filium, non honorificat patrem
|
|
|
1121 qui misit illum</i>. Aliud enim est honorare Deum ratione qua Deus
|
|
|
1122 est, aliud honorare patrem. Nam bene potest aliquis honorare Deum
|
|
|
1123 inquantum creator, omnipotens et incommutabilis, absque hoc quod
|
|
|
1124 honoret et filium. Sed honorare Deum ut patrem nullus potest quin
|
|
|
1125 honorificet filium: nam pater dici non potest si filium non habet.
|
|
|
1126 Sed si inhonoras filium dividendo eius virtutem, inhonoras et
|
|
|
1127 patrem: ibi enim tollis virtutem patri, ubi minorem das filio. Vel
|
|
|
1128 aliter, secundum eumdem: Christo debetur duplex honor: scilicet
|
|
|
1129 secundum divinitatem, secundum quam debetur ei honor aequalis
|
|
|
1130 patri; et quantum ad hoc dicit <i>ut omnes honorificent filium,
|
|
|
1131 sicut honorificant patrem</i>: alius debetur ei secundum
|
|
|
1132 humanitatem, sed non aequalis patri; et de isto dicit <i>qui non
|
|
|
1133 honorificat filium, non honorificat patrem qui misit illum</i>.
|
|
|
1134 Unde ibi signanter dicitur <i>sicut</i>; hic autem non dicit sicut,
|
|
|
1135 sed simpliciter dicit filium esse honorandum; Lc. X, 16: <i>qui vos
|
|
|
1136 spernit, me spernit; qui autem me spernit, spernit eum qui misit
|
|
|
1137 me</i>. Secundum autem Hilarium et Chrysostomum, exponitur magis ad
|
|
|
1138 litteram, quamvis parum mutetur, hoc modo. Dominus supra dicit:
|
|
|
1139 <i>filius quos vult vivificat</i>. Quicumque aliquid facit pro
|
|
|
1140 libero voluntatis arbitrio, agit ex proprio iudicio. Supra vero
|
|
|
1141 dictum est quod <i>omnia quaecumque facit pater haec et filius
|
|
|
1142 similiter facit</i>. Ergo filius de omnibus habet liberum
|
|
|
1143 voluntatis arbitrium, quia ex proprio iudicio procedit. Et ideo
|
|
|
1144 statim facit mentionem de iudicio, dicens <i>neque pater iudicat
|
|
|
1145 quemquam</i>, seorsum scilicet a filio. Et hoc modo loquendi usus
|
|
|
1146 est dominus infra XII, 47: <i>ego non iudico vos</i>, scilicet
|
|
|
1147 solum, <i>sed sermo quem locutus sum, ille iudicabit vos in
|
|
|
1148 novissimo. Sed omne iudicium dedit filio</i>, sicut et dedit ei
|
|
|
1149 omnia. Sicut enim dedit ei vitam, et genuit eum viventem, ita dedit
|
|
|
1150 ei omne iudicium, idest genuit eum iudicem; infra ibid., 30:
|
|
|
1151 <i>sicut audio iudico</i>; idest, sicut habeo esse a patre, ita et
|
|
|
1152 iudicium. Ratio huius est, quia filius nihil aliud est, ut dictum
|
|
|
1153 est supra, quam conceptus paternae sapientiae; unusquisque autem
|
|
|
1154 per conceptum suae sapientiae iudicat: unde sicut pater omnia per
|
|
|
1155 filium facit, ita et omnia per ipsum iudicat. Et fructus huius est
|
|
|
1156 <i>ut omnes honorificent filium, sicut honorificant patrem</i>;
|
|
|
1157 idest, exhibeant ei cultum latriae, sicut patri. Cetera vero non
|
|
|
1158 mutantur. Sed attendenda est, secundum Hilarium, mirabilis connexio
|
|
|
1159 verborum, ut errores contra aeternam generationem confutentur. Duae
|
|
|
1160 namque haereses contra ipsam generationem aeternam exortae fuerunt.
|
|
|
1161 Una Arii dicentis filium minorem patre; quod est contra
|
|
|
1162 aequalitatem et unitatem. Alia Sabellii dicentis non esse
|
|
|
1163 distinctionem personarum in divinis; quod est contra originem. Et
|
|
|
1164 ideo ubicumque facit mentionem de unitate et aequalitate, statim
|
|
|
1165 addit et distinctionem personarum secundum originem, et e converso.
|
|
|
1166 Unde, quia innuit originem personarum, dicens: <i>non potest filius
|
|
|
1167 a seipso facere quidquam, nisi quod viderit patrem facientem</i>,
|
|
|
1168 ne crederes inaequalitatem, statim subiungit: <i>quaecumque enim
|
|
|
1169 ille fecerit, haec et filius similiter facit</i>. Et, e converso,
|
|
|
1170 cum innuit aequalitatem, dicens: <i>sicut pater suscitat mortuos et
|
|
|
1171 vivificat, ita et filius quos vult vivificat</i>, ne discredas
|
|
|
1172 originem et filium genitum, subiungit: <i>neque enim pater iudicat
|
|
|
1173 quemquam; sed omne iudicium dedit filio</i>. Eodem modo cum
|
|
|
1174 insinuat aequalitatem personarum, dicens <i>ut omnes honorificent
|
|
|
1175 filium, sicut honorificant patrem</i>, statim subiungit de
|
|
|
1176 missione, in qua demonstratur origo, dicens <i>qui non honorificat
|
|
|
1177 filium, non honorificat patrem, qui misit illum</i>, non per
|
|
|
1178 separationem a seipso. Missionem audi, infra VIII, 29: <i>qui misit
|
|
|
1179 me, mecum est, et non reliquit me solum</i>. Supra ostendit dominus
|
|
|
1180 se habere virtutem vivificativam; hic ostendit modum quo aliquis ab
|
|
|
1181 ipso vitam participare potest, et primo ponit modum, quomodo
|
|
|
1182 aliquis per ipsum vitam participet; secundo huiusmodi adimpletionem
|
|
|
1183 praenuntiat, ibi <i>amen, amen dico vobis, quia venit hora</i>.
|
|
|
1184 Circa primum considerandum est, quod sunt quatuor gradus vitae.
|
|
|
1185 Unus quidem invenitur in plantis, quae nutriuntur, augentur et
|
|
|
1186 generantur et generant; alius in animalibus, quae tantum sentiunt;
|
|
|
1187 alius vero in his quae moventur, quae sunt animalia perfecta;
|
|
|
1188 ulterius vero est aliud genus vitae in his quae intelligunt. Tot
|
|
|
1189 ergo existentibus gradibus vitae, impossibile est vel vitam quae
|
|
|
1190 est in plantis, vel eam quae est in sensu, aut eam quae est ex
|
|
|
1191 motu, esse primam vitam. Nam prima vita debet esse per se vita, non
|
|
|
1192 participata. Nulla autem vita potest esse talis nisi sola vita
|
|
|
1193 intellectualis, aliae autem tres communes sunt corporali et
|
|
|
1194 spirituali creaturae; corpus autem quod vivit, non est ipsa vita;
|
|
|
1195 sed vitam participans: et ideo vita intellectualis est prima vita,
|
|
|
1196 quae est vita spiritualis, quae immediate percipitur a primo vitae
|
|
|
1197 principio, unde dicitur vita sapientiae. Et propter hoc in
|
|
|
1198 Scripturis vita attribuitur sapientiae. Prov. VIII, 35: <i>qui me
|
|
|
1199 invenerit, inveniet vitam, et hauriet salutem a domino</i>. Sic
|
|
|
1200 ergo vitam a Christo, qui est Dei sapientia, participamus,
|
|
|
1201 inquantum anima nostra ab ipso sapientiam percipit. Haec autem vita
|
|
|
1202 intellectualis perficitur in vera cognitione divinae sapientiae,
|
|
|
1203 quae est vita aeterna. Infra XVII, 3: <i>haec est vita aeterna, ut
|
|
|
1204 cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Iesum Christum</i>.
|
|
|
1205 Sed ad nullam sapientiam potest homo pervenire nisi per fidem: unde
|
|
|
1206 in scientiis nullus ad sapientiam pervenit, nisi prius fidem
|
|
|
1207 adhibeat dictis a magistro. Si ergo nos volumus ad illam vitam
|
|
|
1208 sapientiae pervenire, oportet nos per fidem credere ea quae ab illa
|
|
|
1209 nobis proponuntur. Ad Hebr. XI, 6: <i>oportet accedentem ad Deum
|
|
|
1210 credere quia est, et inquirentibus se remunerator sit</i>. Is.
|
|
|
1211 XXVIII, 16, secundum aliam litteram: <i>nisi credideritis, non
|
|
|
1212 intelligetis</i>. Et ideo dominus congrue modum perveniendi ad
|
|
|
1213 vitam ostendit esse per fidem, dicens <i>qui verbum meum audit, et
|
|
|
1214 credit ei qui misit me, habet vitam aeternam</i>. Et primo ponit
|
|
|
1215 meritum fidei; secundo subdit praemium eius, ibi <i>habet vitam
|
|
|
1216 aeternam</i>. Circa meritum fidei primo ponit illud per quod fides
|
|
|
1217 introducitur; secundo illud cui fides innititur. Introducitur
|
|
|
1218 quidem fides per verbum hominis; Rom. X, 17: <i>fides ex auditu,
|
|
|
1219 auditus autem per verbum Christi</i>. Innititur autem fides non
|
|
|
1220 verbo hominis sed ipsi Deo; Gen. c. XV, 6: <i>credidit Abraham Deo,
|
|
|
1221 et reputatum est ei ad iustitiam</i>; Eccli. II, 8: <i>qui timetis
|
|
|
1222 Deum, credite illi</i>. Sic nos introducit per verbum hominis ad
|
|
|
1223 credendum, non ipsi homini qui loquitur, sed Deo cuius verba
|
|
|
1224 loquitur; I Thess. II, 13: <i>cum accepissetis a nobis verbum
|
|
|
1225 auditus Dei, accepistis illud non sicut verbum hominum, sed, sicut
|
|
|
1226 vere est, verbum Dei</i>. Et haec duo dominus ponit. Primo illud
|
|
|
1227 per quod fides introducitur; unde dicit <i>qui verbum meum
|
|
|
1228 audit</i>, quod introducit ad fidem. Secundo illud cui innititur,
|
|
|
1229 cum dicit <i>et credit ei qui misit me</i>, non mihi, sed illi in
|
|
|
1230 cuius virtute loquor. Quae quidem verba possunt competere Christo
|
|
|
1231 secundum quod homo inquantum per verbum eius humanum homines
|
|
|
1232 conversi sunt ad fidem; et secundum quod Deus, inquantum Christus
|
|
|
1233 est verbum Dei. Cum enim Christus sit verbum Dei, manifestum est
|
|
|
1234 quod audientes Christum audiebant verbum Dei et per consequens
|
|
|
1235 credebant Deo. Et hoc est quod dicit: <i>qui audit verbum meum</i>,
|
|
|
1236 idest me verbum Dei, <i>et credit ei</i>, idest patri cuius sum
|
|
|
1237 verbum. Praemium autem fidei ponit cum subdit <i>habet vitam
|
|
|
1238 aeternam</i>. Et ponit tria quae nos habebimus in gloria, sed
|
|
|
1239 ordine retrogrado. Primo enim consequemur resurrectionem ex
|
|
|
1240 mortuis; secundo liberationem a futuro iudicio; tertio vitam
|
|
|
1241 aeternam: quia, ut dicitur Matth. XXV, 46 post iudicium ibunt iusti
|
|
|
1242 in vitam aeternam. Et haec tria ponit ad fidei praemium pertinere:
|
|
|
1243 et primo tertium tamquam magis desideratum. Unde dicit <i>qui
|
|
|
1244 credit</i>, scilicet per fidem, <i>habet vitam aeternam</i>, quae
|
|
|
1245 consistit in plena Dei visione. Et dignum est ut qui credit propter
|
|
|
1246 Deum his quae non videt, perducatur ad plenam eorum visionem; infra
|
|
|
1247 c. XX, 31: <i>haec scripta sunt ut credatis (...) et ut credentes
|
|
|
1248 vitam habeatis in nomine eius</i>. Secundo ponit secundum, cum
|
|
|
1249 dicit <i>et in iudicium non veniet</i>. Sed contra hoc est quod
|
|
|
1250 apostolus dicit II Cor. V, 10: <i>omnes nos astare oportet ante
|
|
|
1251 tribunal Christi</i>, etiam ipsos apostolos: ergo qui credit, in
|
|
|
1252 iudicium veniet. Sed dicendum, quod duplex est iudicium. Scilicet
|
|
|
1253 condemnationis, et in isto non venient qui fide formata in Deum
|
|
|
1254 credunt: de quo dicebat Ps. CXLII, 2: <i>non intres in iudicium cum
|
|
|
1255 servo tuo, quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis
|
|
|
1256 vivens</i>; supra III, 18: <i>qui credit non iudicatur</i>. Est
|
|
|
1257 etiam iudicium discretionis vel discussionis, et ad istud oportet
|
|
|
1258 nos omnes ante tribunal Christi exhibere, ut dicit apostolus; et de
|
|
|
1259 isto dicitur in Ps. XLII: <i>iudica me, Deus, et discerne causam
|
|
|
1260 meam</i>. Tertio ponit praemium, cum dicit <i>sed transit a morte
|
|
|
1261 in vitam</i>, vel <i>transiet</i>, secundum aliam litteram. Quod
|
|
|
1262 quidem potest exponi dupliciter. Primo ut referatur ad
|
|
|
1263 resurrectionem animae et sic planus est sensus quasi dicat: non
|
|
|
1264 solum per fidem adipiscitur vitam aeternam et liberatur a iudicio,
|
|
|
1265 sed etiam remissionem peccatorum consequitur. Unde dicit <i>sed
|
|
|
1266 transit</i> de infidelitate ad fidem, de iniustitia ad iustitiam; I
|
|
|
1267 Io. III, 14: <i>nos scimus quoniam translati sumus de morte ad
|
|
|
1268 vitam</i>. Secundo ut referatur ad resurrectionem corporum; et tunc
|
|
|
1269 est expositivum huius quod dicit <i>habet vitam aeternam</i>.
|
|
|
1270 Posset enim ex hoc aliquis credere quod qui credit in Deum, numquam
|
|
|
1271 moreretur, sed viveret in aeternum; quod esse non potest, quia
|
|
|
1272 omnes homines solvere oportet debitum primae praevaricationis,
|
|
|
1273 secundum illud Ps. LXXXVIII, 49: <i>quis est homo qui vivet, et non
|
|
|
1274 videbit mortem?</i> Et ideo non est intelligendum, eum qui credit
|
|
|
1275 sic habere vitam aeternam, quasi numquam moriturus; sed quia de hac
|
|
|
1276 vita transiet per mortem in vitam, idest per mortem corporis
|
|
|
1277 reparabitur in vitam aeternam. Vel <i>transiet</i> quantum ad
|
|
|
1278 causam: quia quando homo credit, iam habet meritum gloriosae
|
|
|
1279 resurrectionis; Is. XXVI, 19: <i>vivent mortui tui, interfecti tui
|
|
|
1280 resurgent</i>. Et tunc soluti a morte veteris hominis suscipiemus
|
|
|
1281 vitam novi hominis, scilicet Christi. <i>Amen, amen dico vobis</i>
|
|
|
1282 et cetera. Quia possent aliqui dubitare utrum aliqui de morte ad
|
|
|
1283 vitam transirent, ideo dominus praenuntiat huiusmodi adimpletionem
|
|
|
1284 dicens: dico quod <i>transiet de morte in vitam</i>, et hoc iam
|
|
|
1285 ante impletur. Et hoc est quod dicit: <i>amen, amen dico vobis,
|
|
|
1286 quia venit hora</i>, non fatali necessitate subiecta, sed a Deo
|
|
|
1287 praeordinata; I Io. II, 18: <i>novissima hora est</i>. Et ne
|
|
|
1288 credatur distare subiungit <i>et nunc est</i> (Rom. XIII, 11:
|
|
|
1289 <i>hora est iam nos de somno surgere</i>), hora scilicet nunc est,
|
|
|
1290 <i>quando mortui audient vocem filii Dei, et qui audierint
|
|
|
1291 vivent</i>. Quod potest dupliciter exponi. Uno modo ut referatur ad
|
|
|
1292 resurrectionem corporis et dicatur <i>venit hora, et nunc est</i>
|
|
|
1293 etc., quasi dicat: verum est quod omnes finaliter resurgent, sed
|
|
|
1294 etiam nunc est hora, quando aliqui, quos resuscitaturus erat
|
|
|
1295 dominus, <i>audient vocem eius</i>. Sic audivit Lazarus quando
|
|
|
1296 dictum est ei, <i>veni foras</i>, ut dicitur infra XI, 43; sic
|
|
|
1297 audivit filia archisynagogi, ut dicitur Matth. IX, 18 et filius
|
|
|
1298 viduae, ut habetur Lc. VII, 12. Et ideo, dicit signanter <i>et nunc
|
|
|
1299 est</i>, quia per me iam incipiunt mortui resuscitari. Alio modo,
|
|
|
1300 secundum Augustinum, ut hoc quod dicit <i>nunc est</i>, referatur
|
|
|
1301 ad resurrectionem animae. Nam, sicut dictum est supra, duplex est
|
|
|
1302 resurrectio: scilicet corporum, quae erit; et hoc nondum est sed
|
|
|
1303 erit in iudicio futuro; alia est animarum, de morte infidelitatis
|
|
|
1304 ad vitam fidei, et iniustitiae ad iustitiam; et hoc iam <i>nunc
|
|
|
1305 est</i>. Et ideo dicit <i>venit hora, et nunc est, quando
|
|
|
1306 mortui</i>, scilicet infideles et peccatores, <i>audient vocem
|
|
|
1307 filii Dei, et qui audierint vivent</i>, secundum veram fidem. Sed
|
|
|
1308 duo mirabilia in his verbis implicari videntur. Unum, cum dicit
|
|
|
1309 mortuos audire; aliud cum subdit, eos per auditum reviviscere,
|
|
|
1310 quasi prior sit auditus quam vita, cum tamen auditus sit quidam
|
|
|
1311 actus vitae. Sed si hoc referamus ad resurrectionem, verum est quod
|
|
|
1312 mortui audient, idest obedient voci filii Dei. Vox enim expressiva
|
|
|
1313 est interioris conceptus. Tota autem natura ad nutum obedit
|
|
|
1314 voluntati divinae; Rom. IV, 17: <i>vocat ea quae non sunt, tamquam
|
|
|
1315 ea quae sunt</i>. Secundum hoc ergo ligna, lapides et omnia, non
|
|
|
1316 solum ossa arida, sed et cineres corporum mortuorum <i>audient
|
|
|
1317 vocem filii Dei</i>, inquantum ad nutum ei obedient. Et hoc non
|
|
|
1318 convenit Christo inquantum est filius hominis sed inquantum est
|
|
|
1319 filius Dei, quia verbo Dei omnia obediunt. Et ideo signanter dicit
|
|
|
1320 <i>filii Dei</i>; Matth. VIII, 27: <i>qualis est hic, quia mare et
|
|
|
1321 venti obediunt ei?</i> Si vero referatur ad resurrectionem
|
|
|
1322 animarum, rationem habet quod dicitur: nam vox filii Dei, qua
|
|
|
1323 interius per inspirationem vel exterius per praedicationem suam et
|
|
|
1324 aliorum, corda fidelium movet, habet vim vivificativam, infra VI,
|
|
|
1325 64: <i>verba quae locutus sum vobis, spiritus et vita sunt</i>, et
|
|
|
1326 sic vivificat mortuos, dum iustificat impios. Et quia auditus est
|
|
|
1327 via ad vitam vel naturae per obedientiam, ad reparationem scilicet
|
|
|
1328 naturae, vel auditus fidei ad reparationem vitae et iustitiae, ideo
|
|
|
1329 dicit <i>et qui audierint</i>, per obedientiam quantum ad
|
|
|
1330 resurrectionem corporum, vel per fidem quantum ad resurrectionem
|
|
|
1331 animarum, <i>vivent</i>, in corpore in aeterna vita et in iustitia
|
|
|
1332 in vita gratiae et cetera.</p>
|
|
|
1333 <br />
|
|
|
1334 <div class="D">Lectio 5</div>
|
|
|
1335 <p title="Super Io., cap. 5 l. 5"><a name="87455"><span class=
|
|
|
1336 "ref">[87455] Super Io., cap. 5 l. 5</span></a> Supra ostendit
|
|
|
1337 dominus se habere potestatem vivificativam et iudiciariam, et
|
|
|
1338 explicavit utramque per effectum, hic manifestat quomodo utraque
|
|
|
1339 potestas sibi competat, et primo ostendit hoc de potestate
|
|
|
1340 vivificativa; secundo de potestate iudiciaria, ibi <i>et potestatem
|
|
|
1341 dedit ei iudicium facere</i>. Dicit ergo primo: dico quod <i>sicut
|
|
|
1342 pater suscitat mortuos</i> ita et ego, et <i>qui audit verbum meum,
|
|
|
1343 habet vitam aeternam</i>: et hoc ideo habeo, quia <i>sicut pater
|
|
|
1344 habet vitam in semetipso, sic et filio dedit habere vitam in
|
|
|
1345 semetipso</i>. Circa quod sciendum est, quod aliqui vivunt, sed non
|
|
|
1346 habent vitam in semetipsis sicut Paulus Gal. II, 20: <i>quod autem
|
|
|
1347 nunc vivo, in fide filii Dei vivo</i>. Et iterum: <i>vivo ego, iam
|
|
|
1348 non ego, vivit vero in me Christus</i>. Vivebat ergo, sed non in
|
|
|
1349 semetipso, sed in alio per quem vivebat; sicut et corpus vivit, sed
|
|
|
1350 non habet vitam in semetipso, sed in anima per quam vivit. Illud
|
|
|
1351 ergo in semetipso vitam habet, quod habet vitam essentialem non
|
|
|
1352 participatam, idest quod ipsum est vita. In quolibet autem genere
|
|
|
1353 rerum, quod est per essentiam, est causa eorum quae sunt per
|
|
|
1354 participationem, sicut ignis est causa omnium ignitorum. Quod ergo
|
|
|
1355 est per essentiam vita, est causa et principium omnis vitae in
|
|
|
1356 viventibus. Et ideo ad hoc quod aliquod sit principium vitae
|
|
|
1357 requiritur quod sit per essentiam vita. Et ideo congrue manifestat
|
|
|
1358 dominus se totius vitae principium, dicens se habere vitam in
|
|
|
1359 semetipso, idest per essentiam, cum dicit <i>sicut pater habet
|
|
|
1360 vitam in semetipso</i>, idest sicut est vivens per essentiam, ita
|
|
|
1361 et filius. Ideo sicut pater est causa vitae, ita filius suus.
|
|
|
1362 Ostendit autem aequalitatem filii ad patrem, cum dicit <i>sicut
|
|
|
1363 pater habet vitam in semetipso</i>; et distinctionem, cum dicit
|
|
|
1364 <i>dedit filio</i>. Sunt enim aequales in vita pater et filius; sed
|
|
|
1365 distinguuntur, quia pater dat, filius accipit. Nec est
|
|
|
1366 intelligendum, quod filius a patre dante accipiat vitam, quasi
|
|
|
1367 praeexistat eam non habens, sicut in istis inferioribus materia
|
|
|
1368 prima existens accipit formam, et subiectum subiicitur accidenti:
|
|
|
1369 quia nihil in filio praeexistens est acceptioni vitae. Nam, sicut
|
|
|
1370 Hilarius dicit, filius nihil habet nisi natum, idest quod per
|
|
|
1371 nativitatem accepit. Et cum sit ipsa vita, ideo intelligendum est
|
|
|
1372 <i>dedit filio vitam</i>, idest, produxit filium vitam. Sicut si
|
|
|
1373 dicatur: mens dat verbo vitam, non quasi verbum praeexistat et
|
|
|
1374 postea vitam recipiat, sed quia produxit verbum in eadem vita qua
|
|
|
1375 ipsa vivit. Destruuntur autem per haec verba tres errores, secundum
|
|
|
1376 Hilarium. Primo Arianorum, qui dicentes filium minorem patre,
|
|
|
1377 coacti sunt per hoc quod supra dictum est <i>quaecumque pater
|
|
|
1378 fecerit, haec et filius facit</i>, dicere, quod filius sit aequalis
|
|
|
1379 patri in virtute; sed tamen adhuc negant eum esse aequalem sibi in
|
|
|
1380 natura. Sed ecce quod etiam in hoc confutantur, per hoc quod
|
|
|
1381 dicitur <i>sicut pater habet vitam in semetipso, sic dedit et filio
|
|
|
1382 vitam habere in semetipso</i>. Nam cum vita pertineat ad naturam,
|
|
|
1383 si filius habet vitam in semetipso sicut et pater, manifestum est
|
|
|
1384 quod tenet in se originis suae indivisibilem et aequalem cum patre
|
|
|
1385 naturam. Secundus error eorum, quantum ad hoc quod negabant filii
|
|
|
1386 coaeternitatem ad patrem, dicentes, filium ex tempore incepisse:
|
|
|
1387 quod destruitur inquantum dicit <i>filius vitam habet in
|
|
|
1388 semetipso</i>. Nam in omnibus viventibus quorum generatio est in
|
|
|
1389 tempore, semper est invenire aliquid quod aliquando fuit non
|
|
|
1390 vivens; sed in filio quidquid est, est ipsa vita et ideo sic
|
|
|
1391 accepit ipsam vitam, quod vitam habet in semetipso, ut semper
|
|
|
1392 fuerit vivens. Tertio per hoc quod dicit <i>dedit</i>, destruitur
|
|
|
1393 error Sabellii negantis distinctionem personarum. Si enim pater
|
|
|
1394 vitam dedit filio, manifestum est quod alius est pater qui dedit,
|
|
|
1395 et alius filius qui accepit. Consequenter cum dicit <i>et
|
|
|
1396 potestatem dedit ei iudicium facere</i>, manifestat se habere
|
|
|
1397 iudiciariam potestatem, et primo manifestat suam potestatem
|
|
|
1398 iudiciariam; secundo rationem dictorum assignat, ibi <i>non possum
|
|
|
1399 ego a me facere quidquam</i>. Circa primum duo facit. Primo ponit
|
|
|
1400 potestatis iudiciariae originem; secundo ostendit iudicii
|
|
|
1401 aequitatem, ibi <i>et procedent qui bona fecerunt, in
|
|
|
1402 resurrectionem vitae</i>. Circa primum notandum est, quod hoc quod
|
|
|
1403 dicit <i>potestatem dedit ei</i>, potest legi dupliciter. Uno modo
|
|
|
1404 secundum Chrysostomum, alio modo secundum Augustinum. Si autem
|
|
|
1405 legatur secundum Chrysostomum, tunc haec pars dividitur in duas.
|
|
|
1406 Primo proponit iudiciariae potestatis derivationem; secundo
|
|
|
1407 excludit dubitationem, ibi <i>quia filius hominis est</i>. Sciendum
|
|
|
1408 est autem, quod haec littera sic punctatur secundum Chrysostomum:
|
|
|
1409 <i>potestatem dedit ei iudicium facere</i>, postea resumitur
|
|
|
1410 <i>quia filius hominis est, nolite mirari hoc</i>. Et huius
|
|
|
1411 punctationis ratio est, quia Paulus Samosatenus, quidam antiquus
|
|
|
1412 haereticus, qui sicut et Photinus dicebat Christum purum hominem
|
|
|
1413 esse, et initium sumpsisse ex virgine, punctabat sic: <i>potestatem
|
|
|
1414 dedit ei iudicium facere, quia filius hominis est</i>, et postea
|
|
|
1415 resumitur: <i>nolite mirari hoc, quia venit hora</i> etc., quasi
|
|
|
1416 intelligens per hoc quod ideo necesse fuit dari potestatem
|
|
|
1417 iudiciariam Christo, <i>quia filius hominis est</i>, idest purus
|
|
|
1418 homo, cui ex se non convenit iudicare homines. Et ideo oportet quod
|
|
|
1419 si iudicat alios, sibi detur potestas iudicandi. Sed hoc, secundum
|
|
|
1420 Chrysostomum, non potest stare, quia nullam convenientiam habet
|
|
|
1421 quod dicitur. Si enim ideo suscepit potestatem iudiciariam, quia
|
|
|
1422 homo est, tunc pari ratione, cum cuilibet homini conveniat
|
|
|
1423 iudiciaria potestas per humanam naturam, non plus competet Christo
|
|
|
1424 quam aliis hominibus. Non ergo sic legendum est; sed dicendum, quod
|
|
|
1425 quia est ineffabilis Dei filius, propterea et iudex est. Et hoc est
|
|
|
1426 quod dicit: non solum dedit ei pater quod vivificat; sed etiam
|
|
|
1427 <i>potestatem dedit ei</i>, per aeternam generationem, <i>iudicium
|
|
|
1428 facere</i>, sicut per eam dedit ei vitam habere in semetipso; Act.
|
|
|
1429 X, 42: <i>hic est qui constitutus est a Deo iudex vivorum et
|
|
|
1430 mortuorum</i>. Dubitationem excludit cum dicit <i>nolite mirari
|
|
|
1431 hoc</i>: et primo movet eam; secundo excludit, ibi, <i>quia venit
|
|
|
1432 hora</i> et cetera. Dubitatio autem oriebatur in cordibus
|
|
|
1433 Iudaeorum, quia aestimantes Christum nihil plus esse quam purum
|
|
|
1434 hominem, ea vero, quae dicebantur de eo, erant supra hominem, et
|
|
|
1435 etiam supra Angelum, mirabantur cum audirent. Et ideo dicit
|
|
|
1436 <i>nolite mirari hoc</i>, scilicet quod dixi, quod filius vivificat
|
|
|
1437 mortuos et habet iudiciariam potestatem, propter hoc <i>quia filius
|
|
|
1438 hominis est</i>. Et de hoc mirabantur, quia purum hominem
|
|
|
1439 aestimantes, videbant in eo facta divina; Matth. VIII, 27:
|
|
|
1440 <i>mirabantur omnes dicentes: qualis est hic, quia venti et mare
|
|
|
1441 obediunt ei?</i> Et subdit causam quare non mirentur, quia scilicet
|
|
|
1442 ipse idem qui est filius hominis, est filius Dei. Et licet,
|
|
|
1443 secundum Chrysostomum, non exprimatur ista propositio, scilicet
|
|
|
1444 quod idem est filius hominis qui est filius Dei, ponit tamen
|
|
|
1445 dominus illud ex quo propositio illa de necessitate sequitur: sicut
|
|
|
1446 videmus, quod syllogizantes in doctrinis frequenter non proponunt
|
|
|
1447 intentum principaliter, sed illud ex quo de necessitate sequitur.
|
|
|
1448 Et ideo dominus non dicit quod ipse est filius Dei, sed quod filius
|
|
|
1449 hominis talis est quod ad vocem eius suscitantur omnes mortui: ex
|
|
|
1450 quo necessario sequitur quod sit filius Dei, nam suscitare mortuos
|
|
|
1451 est opus proprium Dei. Et ideo dicit <i>nolite mirari, quia venit
|
|
|
1452 hora in qua omnes qui in monumentis sunt, audient vocem filii
|
|
|
1453 Dei</i>. Sed non dicit et nunc est, ut supra dixit; neque quia ista
|
|
|
1454 hora nunc non est. Similiter hic dicit <i>omnes</i>, quod non
|
|
|
1455 dixerat supra: quia in prima resurrectione aliquos tantum
|
|
|
1456 resuscitavit, scilicet Lazarum, filium viduae, et puellam; sed tunc
|
|
|
1457 in futura resurrectione, quae erit tempore iudicii, <i>omnes
|
|
|
1458 audient vocem filii Dei</i>, et resurgent; Ezech. c. XXXVII, 12:
|
|
|
1459 <i>aperiam tumulos vestros, et educam vos de sepulcris vestris</i>.
|
|
|
1460 Secundum autem Augustinus, loquitur sic punctando: <i>potestatem
|
|
|
1461 dedit ei iudicium facere, quia filius hominis est</i>, et postea
|
|
|
1462 subditur <i>nolite mirari hoc</i>. Et secundum hoc dividitur in
|
|
|
1463 duas partes. In prima enim tangitur collatio iudiciariae potestatis
|
|
|
1464 facta filio hominis; secundo manifestatur per maioris potestatis
|
|
|
1465 collationem, ibi <i>nolite mirari hoc</i>. Circa primum sciendum
|
|
|
1466 est, secundum Augustinum, quod supra locutus est de resurrectione
|
|
|
1467 animarum, quae fit per filium Dei; hic vero loquitur de
|
|
|
1468 resurrectione corporum, quae fit per filium hominis. Et quia
|
|
|
1469 universalis resurrectio corporum futura est tempore iudicii, ideo
|
|
|
1470 hic praemittit de iudicio, dicens: <i>potestatem dedit ei</i>,
|
|
|
1471 scilicet Christo, <i>iudicium facere</i>, et hoc quia <i>filius
|
|
|
1472 hominis est</i>, idest secundum humanam naturam. Unde et post
|
|
|
1473 resurrectionem dicit, Matth. ult., c. 18: <i>data est mihi omnis
|
|
|
1474 potestas in caelo et in terra</i>. Est autem data iudiciaria
|
|
|
1475 potestas Christo secundum quod homo, propter tria. Primo ut ab
|
|
|
1476 omnibus videretur: necesse est enim iudicem a iudicandis videri.
|
|
|
1477 Iudicabuntur autem boni et mali, et boni quidem Christum videbunt
|
|
|
1478 secundum divinitatem et humanitatem; mali autem eum secundum
|
|
|
1479 divinitatem videre non poterunt, quia haec visio est beatitudo
|
|
|
1480 sanctorum, nec videtur nisi a mundis corde, ut dicitur Matth. V, 8:
|
|
|
1481 <i>beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt</i>. Et ideo ut
|
|
|
1482 videatur in iudicio non solum a bonis, sed etiam a malis, iudicabit
|
|
|
1483 in forma humana; Apoc. I, 7: <i>videbit eum omnis oculus, et qui
|
|
|
1484 eum pupugerunt</i>. Secundo, quia per humilitatem passionis
|
|
|
1485 promeruit gloriam exaltationis. Unde sicut ille qui mortuus est,
|
|
|
1486 resurrexit, ita forma illa iudicabit quae iudicata est, et sedebit
|
|
|
1487 iudex in iudicio hominum qui stetit sub iudice homine; damnabit
|
|
|
1488 vere reos qui factus est falso reus, ut dicit Augustinus libro de
|
|
|
1489 verbis domini. Iob XXXVI, c. 17: <i>causa tua quasi impii iudicata
|
|
|
1490 est; sed iudicium causamque recipies</i>. Tertio ad insinuandum
|
|
|
1491 iudicis clementiam. Quod homo iudicetur a Deo, videtur valde
|
|
|
1492 terribile: <i>horrendum est enim incidere in manus Dei
|
|
|
1493 viventis</i>, ut dicitur Hebr. X, 31; sed quod homo iudicem habeat
|
|
|
1494 hominem, confidentiam praebet: et ideo ut iudicis experiaris
|
|
|
1495 clementiam, hominem habebis iudicem; Hebr. IV, 15: <i>non habemus
|
|
|
1496 pontificem qui non possit compati infirmitatibus nostris</i>. Sic
|
|
|
1497 ergo <i>dedit potestatem</i> Christo, <i>iudicium facere, quia
|
|
|
1498 filius hominis est</i>. Sed hoc quidem <i>nolite mirari</i>, quia
|
|
|
1499 maiorem potestatem contulit ei, scilicet resuscitandi mortuos; unde
|
|
|
1500 dicit: <i>quia venit hora</i>, scilicet novissima, quae erit in
|
|
|
1501 fine mundi; Ez. VII, 7: <i>venit tempus, prope est dies occisionis;
|
|
|
1502 in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem filii Dei</i>.
|
|
|
1503 Supra autem non dixit <i>omnes</i>, quia ibi loquebatur de
|
|
|
1504 resurrectione spirituali, secundum quam non omnes in primo adventu
|
|
|
1505 resurrexerunt; quia II Thess. III, 2, dicitur: <i>non enim omnium
|
|
|
1506 est fides</i>. Hic vero loquitur de resurrectione corporum secundum
|
|
|
1507 quam omnes resurgemus, I Cor. XV, 20 ss. sed addit <i>qui in
|
|
|
1508 monumentis sunt</i>, quod supra non dixerat: quia animae non sunt
|
|
|
1509 in monumentis, sed corpora, quorum tunc resurrectio erit.
|
|
|
1510 <i>Omnes</i> ergo <i>qui in monumentis sunt, audient vocem filii
|
|
|
1511 Dei</i>. Vox ista erit sensibile signum filii Dei, ad quam omnes
|
|
|
1512 suscitabuntur; I Thess. IV, 15: <i>dominus veniet in iussu
|
|
|
1513 Archangeli, et in tuba Dei</i>. Et simile habetur I Cor. XV, 52,
|
|
|
1514 Matth. XXV, 6: <i>media nocte clamor factus est</i>. Quae quidem
|
|
|
1515 vox habebit virtutem ex divinitate Christi; Ps. LXVII, 34: <i>dabit
|
|
|
1516 voci suae vocem virtutis</i>. Quia ergo Augustinus dicit, quod
|
|
|
1517 resurrectio corporum fit per verbum carnem factum, resurrectio
|
|
|
1518 animarum per verbum, ut dictum est supra; ideo quaerendum est
|
|
|
1519 quomodo hoc intelligatur. Aut enim subintelligitur de causa prima,
|
|
|
1520 aut de causa meritoria. Si quidem de causa prima, constat quod
|
|
|
1521 divinitas Christi est causa corporalis et spiritualis
|
|
|
1522 resurrectionis, idest corporum et animarum, secundum illud Deut.
|
|
|
1523 XXXII, 39: <i>ego occidam, et ego vivere faciam</i>. Si vero de
|
|
|
1524 causa meritoria, tunc humanitas Christi est causa utriusque
|
|
|
1525 resurrectionis: quia per mysteria quae in carne Christi completa
|
|
|
1526 sunt, reparamur non solum quantum ad corpora ad vitam
|
|
|
1527 incorruptibilem, sed etiam quantum ad animas ad vitam spiritualem;
|
|
|
1528 Rom. IV, 25: <i>traditus est propter nostras iniquitates, et
|
|
|
1529 resurrexit propter iustificationem nostram</i>. Non ergo videtur
|
|
|
1530 verum quod dicit Augustinus. Sed dicendum, quod Augustinus loquitur
|
|
|
1531 de causa exemplari et de causa qua illud quod vivificatur,
|
|
|
1532 conformatur vivificatori: nam omne illud quod per aliud vivit,
|
|
|
1533 conformatur ei per quod vivit. Resurrectio autem animarum non est
|
|
|
1534 per hoc quod animae conformantur humanitati Christi, sed verbo,
|
|
|
1535 quia vita animae est per solum verbum; et ideo dicit animarum
|
|
|
1536 resurrectionem fieri per verbum. Resurrectio vero corporum erit per
|
|
|
1537 hoc quod corpora nostra conformabuntur corpori Christi per vitam
|
|
|
1538 gloriae, videlicet per claritatem corporum; secundum illud Phil.
|
|
|
1539 III, v. 21: <i>reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum
|
|
|
1540 corpori claritatis suae</i>. Et secundum hoc dicit resurrectionem
|
|
|
1541 corporum fieri per verbum carnem factum. Consequenter cum dicit
|
|
|
1542 <i>et procedent qui bona fecerunt, in resurrectionem vitae</i>,
|
|
|
1543 ostendit aequalitatem iudicii, quia boni praemiabuntur, unde dicit
|
|
|
1544 <i>procedent qui bona fecerunt, in resurrectione vitae</i>, idest
|
|
|
1545 ad hoc quod vivant in aeterna gloria, mali autem damnabuntur; unde
|
|
|
1546 dicit <i>qui vero mala egerunt, in resurrectionem iudicii</i>;
|
|
|
1547 idest, resurgent in condemnationem; Matth. XXV, 46: <i>ibunt hi in
|
|
|
1548 supplicium aeternum</i>, scilicet mali, <i>iusti autem in vitam
|
|
|
1549 aeternam</i>; Dan. XII, 2: <i>multi ex his qui in terrae pulvere
|
|
|
1550 dormierant, resurgent: quidam quidem ad vitam, alii autem ad
|
|
|
1551 opprobrium sempiternum, ut videant semper</i>. Et nota, quod supra
|
|
|
1552 loquens de resurrectione animarum, dicit: <i>qui audierint
|
|
|
1553 vivent</i>, hic vero dicit quod <i>procedent</i>; et hoc propter
|
|
|
1554 malos, qui vadunt in condemnationem: nam vita eorum non est dicenda
|
|
|
1555 vita, sed potius mors aeterna. Similiter etiam supra fecit
|
|
|
1556 mentionem de fide tantum, dicens: <i>qui verbum meum audit, et
|
|
|
1557 credit ei qui misit me, habet vitam aeternam, et in iudicium non
|
|
|
1558 venit</i>; hic ne credas solam fidem sine operibus ad salutem
|
|
|
1559 sufficere, facit mentionem de omnibus operibus, dicens <i>qui bona
|
|
|
1560 fecerunt, procedent in resurrectionem vitae</i>; quasi dicat: non
|
|
|
1561 qui credit tantum, sed qui cum fide bona operatur, <i>procedit in
|
|
|
1562 resurrectionem vitae</i>; Iac. II, 26: <i>fides sine operibus
|
|
|
1563 mortua est</i>. Consequenter cum dicit <i>non possum ego a me ipso
|
|
|
1564 facere quidquam</i>, assignat rationem praemissorum. Duo autem
|
|
|
1565 praemiserat, scilicet originem potestatis, et aequitatem iudicii;
|
|
|
1566 et ideo utriusque causam assignat. Primo de primo. Secundo de
|
|
|
1567 secundo, ibi <i>et iudicium meum iustum est</i>. Sciendum est autem
|
|
|
1568 circa primum, quod hoc quod dicit <i>non possum ego a meipso facere
|
|
|
1569 quidquam</i>, potest dupliciter legi, etiam secundum Augustinum.
|
|
|
1570 Primo ut referatur ad filium hominis hoc modo: tu dicis quod habes
|
|
|
1571 potestatem resuscitandi mortuos, quia filius hominis es, sed
|
|
|
1572 numquid hoc est tibi inquantum tu es filius hominis? Non, quia
|
|
|
1573 <i>non possum ego a meipso facere quidquam; sed sicut audio,
|
|
|
1574 iudico</i>. Non dicit, sicut video, secundum quod supra dixerat:
|
|
|
1575 <i>filius non potest a se facere quidquam, nisi quod viderit patrem
|
|
|
1576 facientem</i>, sed dicit <i>sicut audio</i>: nam audire idem est in
|
|
|
1577 hoc loco quod obedire. Obedire autem pertinet ad illum cui fit
|
|
|
1578 imperium. Imperare autem pertinet ad superiorem. Et ideo, quia
|
|
|
1579 Christus inquantum homo minor est patre, dicit <i>sicut audio</i>;
|
|
|
1580 idest, secundum quod inspiratur a Deo in anima mea. De ipso auditu
|
|
|
1581 dicit Ps. LXXXIV, 9: <i>audiam quid loquatur in me dominus
|
|
|
1582 Deus</i>. Supra autem, quia loquebatur de se secundum quod est
|
|
|
1583 verbum Dei, dixit <i>viderit</i>. Consequenter cum dicit <i>et
|
|
|
1584 iudicium meum iustum est</i>, manifestat aequitatem iudicii.
|
|
|
1585 Dixerat enim: <i>et procedent qui bona fecerunt in resurrectionem
|
|
|
1586 vitae</i>, sed posset aliquis dicere: numquid faciet gratiam
|
|
|
1587 aliquibus minus puniendo, et plus remunerando? Ideo respondet quod
|
|
|
1588 non, dicens: quia <i>iudicium meum verum est</i>. Cuius ratio est
|
|
|
1589 <i>quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem eius qui misit
|
|
|
1590 me</i>. In domino enim Iesu Christo sunt duae voluntates. Una
|
|
|
1591 divina quam habet eamdem cum patre; alia humana, quae est sibi
|
|
|
1592 propria, sicut est proprium eius esse hominem. Voluntas humana
|
|
|
1593 fertur in bonum proprium; sed in Christo per rectitudinem rationis
|
|
|
1594 regebatur et regulabatur, ut semper in omnibus voluntati divinae
|
|
|
1595 conformaretur; et ideo dicit: non quaero implere <i>voluntatem
|
|
|
1596 meam</i> propriam, quae, quantum in se est, inclinatur ad bonum
|
|
|
1597 proprium, sed <i>voluntatem eius qui misit me</i>, patris; Ps.
|
|
|
1598 XXXIX, 9: <i>ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui</i>;
|
|
|
1599 Matth. XXVI, 39: <i>non quod ego volo, sed quod tu vis</i>. Et si
|
|
|
1600 quidem diligenter attenditur, dominus veram rationem assignat iusti
|
|
|
1601 iudicii, dicens <i>quia non quaero voluntatem meam</i>: non enim
|
|
|
1602 iudicium alicuius est iniustum, quando procedit ab eo secundum
|
|
|
1603 regulam legis; voluntas autem divina regula est, et lex voluntatis
|
|
|
1604 creatae: et ideo voluntas creata, et ratio quae regulatur secundum
|
|
|
1605 regulam divinae voluntatis, iusta est, et iudicium eius iustum.
|
|
|
1606 Secundo vero exponitur ut referatur ad filium Dei, et manet eadem
|
|
|
1607 divisio quae prius posita est. Dixit ergo Christus inquantum verbum
|
|
|
1608 manifestans originem suae potestatis: <i>non possum ego a me facere
|
|
|
1609 quidquam</i>, eo modo sicut supra dixit: <i>non potest filius a se
|
|
|
1610 facere quidquam</i>; nam suum facere, et suum posse, est suum esse;
|
|
|
1611 esse autem est ei ab alio, scilicet a patre: et ideo, sicut non est
|
|
|
1612 a se, ita a se non potest facere quidquam; infra VIII, 28: <i>a
|
|
|
1613 meipso facio nihil</i>. Hoc autem quod dicit <i>sed sicut audio,
|
|
|
1614 iudico</i>, eodem modo exponendum est sicut illud supra <i>nisi
|
|
|
1615 quod viderit patrem facientem</i>. Nos enim scientiam, seu
|
|
|
1616 cognitionem aliquam accipimus per visum et per auditum (isti enim
|
|
|
1617 duo sensus maxime serviunt disciplinae), sed quia in nobis alius
|
|
|
1618 est visus, alius auditus; ideo aliter accipimus scientiam per
|
|
|
1619 visum, quia inveniendo; aliter per auditum, quia addiscendo. In
|
|
|
1620 filio vero Dei idem est auditus et visus; et ideo sive dicatur
|
|
|
1621 <i>audit</i>, sive <i>vidit</i>, idem significat secundum
|
|
|
1622 acceptionem scientiae. Et quia iudicium in qualibet natura
|
|
|
1623 intellectuali ex scientia procedit, signanter dicit <i>sicut audio,
|
|
|
1624 iudico</i>; idest, sicut cognitionem simul cum esse a patre accepi,
|
|
|
1625 sic iudico; infra XV, 15: <i>omnia quae audivi a patre meo, nota
|
|
|
1626 feci vobis</i>. Manifestans vero iudicii aequitatem, dicit <i>et
|
|
|
1627 iudicium meum verum est</i>. Cuius ratio est, <i>quia non quaero
|
|
|
1628 voluntatem meam</i>. Sed numquid non est eadem voluntas patris et
|
|
|
1629 filii? Sed dicendum, quod eadem quidem voluntas est utriusque, sed
|
|
|
1630 tamen pater non habet voluntatem ab alio, filius vero habet ab
|
|
|
1631 alio, scilicet a patre. Sic ergo filius implet voluntatem suam ut
|
|
|
1632 alterius, idest ab alio habens; pater vero ut suam, idest non
|
|
|
1633 habens ab alio: et ideo dicit <i>non quaero voluntatem meam</i>,
|
|
|
1634 quae sit mihi originaliter a me ipso, sed quae est mihi ab alio,
|
|
|
1635 scilicet a patre.</p>
|
|
|
1636 <br />
|
|
|
1637 <div class="D">Lectio 6</div>
|
|
|
1638 <p title="Super Io., cap. 5 l. 6"><a name="87456"><span class=
|
|
|
1639 "ref">[87456] Super Io., cap. 5 l. 6</span></a> Posita doctrina
|
|
|
1640 circa potestatem filii vivificativam, hic consequenter confirmat
|
|
|
1641 eam, et primo confirmat quae de excellentia potestatis suae
|
|
|
1642 dixerat, per multiplex testimonium; secundo redarguit eorum
|
|
|
1643 tarditatem ad credendum, ibi <i>claritatem ab hominibus non
|
|
|
1644 accipio</i> et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit
|
|
|
1645 necessitatem inducendi testimonium; secundo inducit ipsa
|
|
|
1646 testimonia, ibi <i>alius est qui testimonium perhibet de me</i>.
|
|
|
1647 Necessitas testimonii inducendi erat ex parte Iudaeorum qui ei non
|
|
|
1648 credebant; et propter hoc dicit <i>si ego testimonium perhibeo de
|
|
|
1649 meipso, testimonium meum non est verum</i>. Sed admirationis
|
|
|
1650 praebet materiam quod dicitur. Nam sicut dominus de se, infra XIV,
|
|
|
1651 v. 6 dicit, ipse est veritas: quomodo ergo testimonium eius non est
|
|
|
1652 verum? Si veritas est, cui credetur si veritati non creditur? Et
|
|
|
1653 ideo dicendum, secundum Chrysostomum, quod dominus hic de se
|
|
|
1654 loquitur secundum aliorum opinionem, ut sit sensus: <i>si ego
|
|
|
1655 testimonium perhibeo de meipso, testimonium meum non est verum</i>,
|
|
|
1656 quantum ad vestram reputationem, qui non accipitis illud quod de me
|
|
|
1657 dico, nisi per aliud testimonium confirmetur; infra VIII, 13: <i>tu
|
|
|
1658 de teipso testimonium dicis: testimonium tuum non est verum</i>.
|
|
|
1659 Consequenter cum dicit <i>alius est qui testimonium perhibet de
|
|
|
1660 me</i>, inducit testimonia, et primo testimonium humanum; secundo
|
|
|
1661 testimonium divinum, ibi <i>ego autem habeo testimonium maius
|
|
|
1662 Ioanne</i>. Circa primum duo facit. Primo inducit testimonium
|
|
|
1663 Ioannis; secundo rationem testimonii assignat, ibi <i>ego autem non
|
|
|
1664 ab homine testimonium accipio</i>. Circa primum duo facit. Primo
|
|
|
1665 inducit testimonium; secundo commendat eius testimonium, ibi
|
|
|
1666 <i>scio quia verum est testimonium eius</i>. Testem inducit dicens
|
|
|
1667 <i>alius est qui testimonium perhibet de me</i>. Iste alius,
|
|
|
1668 secundum Chrysostomum, est Ioannes Baptista, de quo dicitur supra
|
|
|
1669 I, 6: <i>fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Ioannes: hic venit
|
|
|
1670 in testimonium ut testimonium perhiberet de lumine</i>.
|
|
|
1671 Testificationem autem commendat cum dicit <i>et scio quia verum est
|
|
|
1672 testimonium eius</i>. Et hoc a duobus. Primo a veritate; secundo ab
|
|
|
1673 auctoritate: quia fuit ab eis requisitum, ibi <i>vos misistis ad
|
|
|
1674 Ioannem</i>. A veritate quidem commendat eius testimonium, dicens
|
|
|
1675 <i>et scio</i>, idest pro certo experior, <i>quia verum est
|
|
|
1676 testimonium eius</i>, scilicet Ioannis, <i>quod perhibet de me</i>.
|
|
|
1677 Sic enim pater eius Zacharias prophetavit de eo, Lc. I, 76:
|
|
|
1678 <i>praeibis enim ante faciem domini parare vias eius, ad dandam
|
|
|
1679 scientiam salutis plebi eius</i>. Constat autem quod testimonium
|
|
|
1680 mendax non est salutiferum, sed mortiferum: quia mendacium est
|
|
|
1681 causa mortis; Sap. 2, 11: <i>os quod mentitur occidit animam</i>.
|
|
|
1682 Si ergo testimonium Ioannis est ad dandam scientiam salutis plebi
|
|
|
1683 eius, verum est testimonium eius. Sed secundum Glossam aliter:
|
|
|
1684 <i>si testimonium perhibeo de meipso, testimonium meum non est
|
|
|
1685 verum</i>. Supra Christus locutus est de se secundum quod Deus, hic
|
|
|
1686 vero loquitur secundum quod homo. Et est sensus: <i>si ego</i>,
|
|
|
1687 homo scilicet, <i>testimonium de me perhibeo</i>, scilicet absque
|
|
|
1688 Deo, idest quod Deus pater non perhibeat; tunc sequitur quod
|
|
|
1689 <i>testimonium meum non est verum</i>: nam verbum humanum nisi a
|
|
|
1690 Deo fulciatur, nihil veritatis habet, secundum illud Rom. c. III,
|
|
|
1691 4: <i>est autem Deus verax, omnis autem homo mendax</i>. Unde si
|
|
|
1692 intelligamus Christum ut hominem a deitate separatum et ei non
|
|
|
1693 conformem, et in essentia eius mendacium invenitur et in verbis;
|
|
|
1694 infra VIII, v. 14: <i>si ego testimonium perhibeo de me ipso, verum
|
|
|
1695 testimonium meum</i>; infra: <i>quia solus non sum; sed ego, et qui
|
|
|
1696 misit me pater</i>. Et ideo quia non erat solus, sed cum patre,
|
|
|
1697 verum est testimonium eius. Unde ut ostendat testimonium eius
|
|
|
1698 veritatem non habere ex eius humanitate secundum se, sed inquantum
|
|
|
1699 est coniuncta divinitati et verbo Dei, dicit <i>sed alius est qui
|
|
|
1700 testimonium perhibet de me</i>: non Ioannes, sed pater, secundum
|
|
|
1701 istam expositionem: quia si testimonium Christi hominis de se non
|
|
|
1702 est verum et efficax, multo minus esset efficax testimonium
|
|
|
1703 Ioannis. Non ergo certificatur testimonio Ioannis, sed testimonio
|
|
|
1704 patris: unde iste alius qui testimonium perhibet, intelligitur
|
|
|
1705 pater. <i>Et scio quia verum est testimonium eius</i>, nam ipse
|
|
|
1706 veritas est; I Io. I, v. 5: <i>Deus lux est</i>, idest veritas,
|
|
|
1707 <i>et tenebrae</i>, mendacii, <i>in eo non sunt ullae</i>. Sed
|
|
|
1708 prima expositio, quae Chrysostomi est, magis est litteralis.
|
|
|
1709 Commendat etiam testimonium Ioannis ab auctoritate, quia fuit
|
|
|
1710 requisitum a Iudaeis, cum dicit <i>vos misistis ad Ioannem</i>;
|
|
|
1711 quasi diceret: scio quia verum est testimonium eius nec vos debetis
|
|
|
1712 illud repudiare, quia propter magnam auctoritatem qua erat apud vos
|
|
|
1713 Ioannes requisivistis ab eo testimonium de me; quod non fecissetis,
|
|
|
1714 si eum dignum fide non opinaremini. Supra I, 19: <i>miserunt Iudaei
|
|
|
1715 ab Ierosolymis sacerdotes et Levitas ad Ioannem</i>. Et Ioannes
|
|
|
1716 tunc <i>testimonium perhibuit</i>, non sibi, sed veritati, idest
|
|
|
1717 mihi. Sicut amicus veritatis veritati Christo testimonium
|
|
|
1718 perhibuit; supra I, 20: <i>confessus est, et non negavit: confessus
|
|
|
1719 est, quia non sum ego Christus</i>. Consequenter cum dicit <i>ego
|
|
|
1720 autem non ab homine testimonium accipio</i>, assignat rationem
|
|
|
1721 testimonii Ioannis inducti, et primo excludit rationem opinatam;
|
|
|
1722 secundo asserit veram, ibi <i>sed hoc dico ut vos salvi sitis</i>.
|
|
|
1723 Ratio autem inducti testimonii posset ab aliquo credi esse
|
|
|
1724 certificatio de Christo, propter eius insufficentiam; et ideo hanc
|
|
|
1725 excludit dicens <i>ego autem non ab homine testimonium accipio</i>.
|
|
|
1726 Ubi sciendum est, quod in scientiis aliquando probatur aliquid per
|
|
|
1727 minus notum secundum se, sed magis notum quoad nos; aliquando per
|
|
|
1728 aliquid magis notum secundum se et simpliciter. Sicut in hoc loco
|
|
|
1729 debebat quidem probari quod Christus esset Deus: et licet veritas
|
|
|
1730 Christi esset magis nota secundum se et simpliciter, nihilominus
|
|
|
1731 tamen probatur testimonio Ioannis, quod quantum ad Iudaeos magis
|
|
|
1732 notum erat. Et ideo Christus secundum se testimonio Ioannis non
|
|
|
1733 indigebat, et hoc est quod dicit <i>testimonium ab homine non
|
|
|
1734 accipio</i>. Sed contra hoc videtur, quia Is. c. XLIII, 10: <i>vos
|
|
|
1735 testes mei, dicit dominus; Act. I, 8: eritis mihi testes in omni
|
|
|
1736 Iudaea et Samaria, et usque ad ultimum terrae</i>. Quomodo ergo
|
|
|
1737 dicit hic <i>testimonium ab homine non accipio?</i> Sed dicendum,
|
|
|
1738 quod hoc dupliciter potest intelligi. Uno modo ut sit sensus <i>non
|
|
|
1739 accipio ab homine testimonium</i>, quasi sim illo tantum contentus;
|
|
|
1740 sed habeo maius testimonium, scilicet divinum; I Cor. IV, 3:
|
|
|
1741 <i>mihi autem pro minimo est ut a vobis iudicer</i>; Ier. XVII, 16:
|
|
|
1742 <i>diem hominis</i>, idest claritatem humanam, <i>non desideravit:
|
|
|
1743 tu scis</i>. Alio modo <i>testimonium ab homine non accipio</i>,
|
|
|
1744 inquantum scilicet testificans est homo, sed inquantum est
|
|
|
1745 illustratus a Deo ad testificandum; supra I, 6: <i>fuit homo missus
|
|
|
1746 a Deo, cui nomen erat Ioannes</i>; I Thess. II, 6: <i>non
|
|
|
1747 quaerentes ab hominibus gloriam</i>; infra VIII, v. 50: <i>ego
|
|
|
1748 gloriam meam non quaero</i>. Sic ergo accipio testimonium Ioannis,
|
|
|
1749 non inquantum fuit homo, sed inquantum missus et illustratus a Deo
|
|
|
1750 ad testificandum. Tertio modo, et melius, <i>ego testimonium non
|
|
|
1751 accipio ab homine</i>, idest, testimonio humano; quantum ex me est,
|
|
|
1752 auctoritatem non accipio ab aliquo, sed a Deo, qui demonstrat me
|
|
|
1753 clarum. Consequenter cum dicit <i>sed haec dico ut vos salvi
|
|
|
1754 sitis</i>, asserit rationem veram, quae erat ipsorum salus: et
|
|
|
1755 primo ponit rationem; secundo exponit eam. Ratio vero inducti
|
|
|
1756 testimonii erat, ut Iudaei credentes Christo, testimonio Ioannis
|
|
|
1757 salvarentur; et ideo dicit: <i>non accipio testimonium</i> Ioannis
|
|
|
1758 propter me, <i>sed haec dico ut salvi sitis</i>; I Tim. II, 4:
|
|
|
1759 <i>vult omnes homines salvos fieri</i>; et ibid. I, 15: <i>Christus
|
|
|
1760 Iesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere</i>. Et exponit
|
|
|
1761 quod dicit <i>salvi sitis</i>: quia scilicet induco testimonium a
|
|
|
1762 vobis acceptatum. Et ideo cum dicit <i>ille erat lucerna ardens et
|
|
|
1763 lucens</i>, ponit Ioannis acceptationem: et primo ponit quod
|
|
|
1764 Ioannes fuit testis secundum se acceptus; secundo quomodo fuit
|
|
|
1765 acceptatus apud eos, ibi <i>vos autem voluistis ad horam exultare
|
|
|
1766 in luce eius</i>. Quod autem Ioannes fuerit secundum se acceptus
|
|
|
1767 testis, ostendit per tria quae eum perficiebant. Primum pertinet ad
|
|
|
1768 conditionem naturae et hoc cum dicit <i>ille erat lucerna</i>;
|
|
|
1769 secundum pertinet ad perfectionem affectus, quia <i>ardens</i>;
|
|
|
1770 tertium ad perfectionem intellectus, quia <i>lucens</i>. Erat ergo
|
|
|
1771 in natura perfectus, quia <i>lucerna</i>, idest, illustratus
|
|
|
1772 gratia, et illustratus luce verbi Dei. Differt enim lucerna a luce:
|
|
|
1773 nam lux est quae per seipsam lucet; lucerna vero quae non per se
|
|
|
1774 lucet, sed per participationem lucet. Lux autem vera Christus est,
|
|
|
1775 ut dicitur supra I, 9: <i>erat lux vera quae illuminat omnem
|
|
|
1776 hominem</i>. Ioannes autem lux non erat, ut ibidem dicitur, sed
|
|
|
1777 lucerna, quia illustratus erat, <i>ut testimonium perhiberet de
|
|
|
1778 lumine</i>, ducendo ad Christum: de qua lucerna dicitur in Ps.
|
|
|
1779 CXXXI, 17: <i>paravi lucernam Christo meo</i>. Sed erat in eo
|
|
|
1780 affectus ardens et fervens, unde dicit <i>ardens</i>. Nam aliqui
|
|
|
1781 sunt lucernae solum quantum ad officium, sed quantum ad affectum
|
|
|
1782 sunt extinctae: nam sicut lucerna lucere non potest nisi igne
|
|
|
1783 accendatur, ita lucerna spiritualis non lucet nisi prius ardeat et
|
|
|
1784 inflammetur igne caritatis. Et ideo ardor praemittitur
|
|
|
1785 illustrationi, quia per ardorem caritatis datur cognitio veritatis;
|
|
|
1786 infra XIV, 23: <i>si quis diligit me, sermonem meum servabit, et
|
|
|
1787 pater meus diliget eum: et ad eum veniemus, et mansionem apud eum
|
|
|
1788 faciemus</i>; infra XV, 15: <i>vos autem dixi amicos, quia omnia
|
|
|
1789 quae audivi a patre meo, nota feci vobis</i>. Eccli. II, 20: <i>qui
|
|
|
1790 timetis Deum, diligite illum, et illuminabuntur corda vestra</i>.
|
|
|
1791 Nam ignis duo habet: scilicet quod ardet et splendet. Ardor autem
|
|
|
1792 ignis significat dilectionem propter tria. Primo quidem, quia ignis
|
|
|
1793 inter omnia corpora est magis activus: sic et ardor caritatis,
|
|
|
1794 intantum quod nihil eius impetum ferre potest, secundum illud II
|
|
|
1795 Cor. V, v. 14: <i>caritas Christi urget nos</i>. Secundo, quia
|
|
|
1796 sicut ignis per hoc quod est maxime sensitivus, facit multum
|
|
|
1797 aestuare, ita et caritas aestum causat quousque homo consequatur
|
|
|
1798 intentum; Cant. ult., 6: <i>lampades eius lampades ignis atque
|
|
|
1799 flammarum</i>. Tertio sicut ignis est sursum ductivus, ita et
|
|
|
1800 caritas, intantum quod coniungit nos Deo; I Io. IV, 16: <i>qui
|
|
|
1801 manet in caritate, in Deo manet, et Deus in eo</i>. Erat etiam
|
|
|
1802 intellectus <i>lucens</i>. Primo quidem per veritatis cognitionem
|
|
|
1803 interius; Is. c. LVIII, 11: <i>implebit splendoribus</i> idest,
|
|
|
1804 splendere faciet. Secundo per praedicationem exterius; Phili II,
|
|
|
1805 15: <i>inter quos lucetis tamquam luminaria in mundo, verbum vitae
|
|
|
1806 continentes</i>. Tertio per bonorum operum manifestationem; Matth.
|
|
|
1807 V, 16: <i>sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera
|
|
|
1808 vestra bona</i>. Quia ergo sic Ioannes acceptabilis erat secundum
|
|
|
1809 se, quia erat lucerna non extincta, sed ardens, non tenebrosa, sed
|
|
|
1810 lucens; dignus est quod et apud vos acceptaretur. Quod quidem ita
|
|
|
1811 fuit, quia <i>vos voluistis exultare ad horam in luce eius</i>. Et
|
|
|
1812 congrue exultationem luci adiungit: quia in illo homo exultat in
|
|
|
1813 quo maxime delectatur; nihil autem est in rebus corporalibus
|
|
|
1814 delectabilius luce, secundum illud Eccle. XI, 7: <i>delectabile est
|
|
|
1815 oculis videre solem</i>. Dicit autem <i>voluistis exultare</i>,
|
|
|
1816 quiescendo et ponendo in eo finem, credendo eum Christum; sed tamen
|
|
|
1817 <i>ad horam</i>, quia in hoc fuistis instabiles: nam videntes
|
|
|
1818 Ioannem homines ad alium, non ad se, ducere, aversi estis ab eo.
|
|
|
1819 Unde dicitur Matth. XXI, 32 quod Iudaei non crediderunt in Ioannem.
|
|
|
1820 Sunt enim de illis de quibus dicitur Matth. XIII, quia ad tempus
|
|
|
1821 credunt. Consequenter cum dicit <i>ego autem habeo testimonium
|
|
|
1822 maius Ioanne</i>, ponit testimonium divinum, et primo inducit eius
|
|
|
1823 magnitudinem; secundo prosequitur de ipso, ibi <i>opera quae dedit
|
|
|
1824 mihi pater ut perficiam ea</i> et cetera. Dicit ergo primo: dico
|
|
|
1825 quod ego quantum est ex me, non accipio ab homine testimonium, sed
|
|
|
1826 propter vos; nam <i>ego habeo testimonium maius Ioanne</i>,
|
|
|
1827 scilicet Dei, quod est maius testimonium quam Ioannis; I Io. ult.,
|
|
|
1828 9: <i>si testimonium hominum accipimus, testimonium Dei maius
|
|
|
1829 est</i>. Maius, inquam, propter maiorem auctoritatem, maiorem
|
|
|
1830 cognitionem, et infallibiliorem veritatem: nam Deus mentiri non
|
|
|
1831 potest. <i>Non est Deus ut homo, ut mentiatur</i>: Num. XXIII, 19.
|
|
|
1832 Testimonium autem prosequitur cum dicit <i>opera enim quae dedit
|
|
|
1833 mihi pater ut perficiam ea</i> et cetera. Tripliciter autem
|
|
|
1834 testificatus est Deus de Christo: scilicet per opera, per seipsum
|
|
|
1835 et per Scripturas, et ideo primo ponit modum testificandi quantum
|
|
|
1836 ad opera miraculorum; secundo modum testificandi per seipsum, ibi
|
|
|
1837 <i>et qui misit me pater, ipse testimonium perhibuit</i>; tertio
|
|
|
1838 per Scripturas, ibi <i>scrutamini Scripturas</i> et cetera. Dicit
|
|
|
1839 ergo primo: <i>habeo aliud testimonium maius Ioanne</i>; et hoc
|
|
|
1840 quantum ad opera, quia <i>opera</i> miraculorum <i>quae dedit mihi
|
|
|
1841 pater ut perficiam ea</i>. Sciendum est enim, quod naturale est
|
|
|
1842 homini virtutem et naturas rerum ex earum actionibus cognoscere: et
|
|
|
1843 ideo convenienter dominus per opera quae ipse facit, dicit se posse
|
|
|
1844 cognosci qualis sit. Cum ergo ipse propria virtute divina faceret,
|
|
|
1845 credendum erat in eo esse virtutem divinam; infra XV, 24: <i>si
|
|
|
1846 opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, peccatum non
|
|
|
1847 haberent</i>, scilicet infidelitatis. Et ideo ad sui cognitionem
|
|
|
1848 per opera sua ducit, dicens <i>opera quae dedit mihi</i>, in verbo,
|
|
|
1849 <i>pater</i>, per aeternam generationem dando mihi virtutem sibi
|
|
|
1850 aequalem. Vel <i>dedit mihi</i>, in conceptione, dando ut sim una
|
|
|
1851 persona Dei et hominis, <i>ut perficiam ea</i> idest, ut propria
|
|
|
1852 virtute faciam: quod dicit ad differentiam aliorum qui miracula
|
|
|
1853 faciunt non propria virtute, sed impetrando a Deo. Unde Petrus
|
|
|
1854 dicebat Act. III, 6: <i>in nomine Iesu Christi Nazareni surge</i>.
|
|
|
1855 Et ideo ipsi non perficiunt, sed Deus; Christus vero propria
|
|
|
1856 virtute ea perficiebat; infra XI, 43: <i>Lazare, veni foras</i>. Et
|
|
|
1857 ideo <i>opera quae ego facio, testimonium perhibent de me</i>;
|
|
|
1858 infra X, 38. <i>Si mihi non creditis, saltem operibus credite</i>.
|
|
|
1859 Quod autem opera miraculorum sint testimonia Dei, dicitur Mc. ult.,
|
|
|
1860 20: <i>domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus
|
|
|
1861 signis</i>. Consequenter cum dicit <i>et qui misit me pater, ipse
|
|
|
1862 testimonium perhibuit de me</i>, ponit secundum modum testificandi
|
|
|
1863 per ipsum Deum, et primo ponit ipsum modum; secundo ostendit eos
|
|
|
1864 huiusmodi non esse capaces, ibi <i>neque vocem eius unquam
|
|
|
1865 audistis</i> et cetera. Dicit ergo: non solum opera quae dedit mihi
|
|
|
1866 pater, testimonium perhibent de me, sed ipse <i>qui misit me,
|
|
|
1867 pater, testimonium perhibuit de me</i>, in Iordane, quando fuit
|
|
|
1868 baptizatus, ut habetur Matth. IV, 5, et in monte, quando
|
|
|
1869 transfiguratus est, ut dicitur Matth. XVII, 5. Utrobique enim vox
|
|
|
1870 patris audita est: <i>hic est filius meus dilectus</i>. Et ideo
|
|
|
1871 credendum est ei, sicut vero et naturali filio Dei; I Io. ult., 9:
|
|
|
1872 <i>hoc testimonium Dei, quod maius est, quia testificatus est de
|
|
|
1873 filio suo</i>. Et sic, qui non credit eum esse filium Dei, non
|
|
|
1874 credit Dei testimonio. Sed posset aliquis dicere, quod Deus etiam
|
|
|
1875 aliis testimonium perhibuit per seipsum, sicut Moysi in monte, cum
|
|
|
1876 quo locutus est, cunctis audientibus; testimonium vero numquam
|
|
|
1877 audivimus, et ideo dicit dominus, quod <i>neque vocem eius unquam
|
|
|
1878 audistis</i> et cetera. Sed contra Deut. IV, 33, dicitur: <i>si
|
|
|
1879 factum est aliquando res huiuscemodi, ut audiret populus vocem
|
|
|
1880 domini Dei loquentis de medio ignis, sicut tu audisti et
|
|
|
1881 vidisti</i>. Quid est ergo quod nunc dicit Christus <i>neque vocem
|
|
|
1882 eius unquam audistis?</i> Respondeo, secundum Chrysostomum, quod
|
|
|
1883 dominus eos in philosophica consideratione constituens, vult
|
|
|
1884 ostendere, quod Deus testificatur alicui dupliciter, scilicet
|
|
|
1885 sensibiliter et intelligibiliter. Sensibiliter quidem, sicut per
|
|
|
1886 vocem sensibilem tantum; et hoc modo testificatus fuit Moysi in
|
|
|
1887 monte Sinai; Deut. IV, 12: <i>vocem eius audistis, et formam
|
|
|
1888 penitus non vidistis</i>. Item per sensibilem speciem, sicut
|
|
|
1889 apparuit Abrahae Gen. XXVI, et Is. VI, 1: <i>vidi dominum sedentem
|
|
|
1890 supra solium excelsum et elevatum</i>. Sed tamen in istis
|
|
|
1891 visionibus nec vox corporalis nec figura Dei est sicut cuiusdam
|
|
|
1892 animalis, sed effective, inquantum a Deo formatur: nam cum Deus sit
|
|
|
1893 spiritus, neque vocem sensibilem de se emittit, nec figurari
|
|
|
1894 potest. Intelligibiliter autem testificatur inspirando in cordibus
|
|
|
1895 aliquorum quod credere debeant et tenere; Ps. LXXXIV, 9: <i>audiam
|
|
|
1896 quid loquatur in me dominus Deus</i>; Osee II, v. 4: <i>ducam eam
|
|
|
1897 in solitudinem, et ibi loquar ad cor eius</i>. Primo ergo
|
|
|
1898 testificationis capaces fuistis: nec mirum, quia non fuerunt Dei
|
|
|
1899 nisi effective, ut dictum est, voces illae et species. Sed non
|
|
|
1900 intelligibilis illius vocis. <i>Neque vocem eius unquam
|
|
|
1901 audistis</i> etc., idest participes eius non fuistis; infra VI, 45:
|
|
|
1902 <i>omnis qui audit a patre et didicit, venit ad me</i>. Sed vos non
|
|
|
1903 venitis ad me; ergo <i>non audistis vocem eius, nec vidistis
|
|
|
1904 speciem eius</i>; idest non habuistis istud testimonium
|
|
|
1905 intelligibile, et ideo subdit <i>et verbum eius non habetis in
|
|
|
1906 vobis manens</i>; idest, non habetis verbum interius inspiratum. Et
|
|
|
1907 haec ratio est, <i>quia quem misit ille</i>, idest pater, <i>huic
|
|
|
1908 vos non creditis</i>. Verbum enim Dei ducit ad Christum: nam ipse
|
|
|
1909 Christus est naturale Dei verbum. Omne autem verbum a Deo
|
|
|
1910 inspiratum, est quaedam participata similitudo illius. Cum ergo
|
|
|
1911 omnis similitudo participata ducat in suum principium, manifestum
|
|
|
1912 est quod omne verbum inspiratum a Deo ducit ad Christum. Et ideo,
|
|
|
1913 quia vos non ducimini ad me, non <i>habetis verbum</i> Dei,
|
|
|
1914 inspiratum, <i>in vobis manens</i>; infra: <i>qui non credit in
|
|
|
1915 filium Dei, non habet vitam in se manentem</i>. Et dicit
|
|
|
1916 <i>manens</i>, quia cum nullus sit quin aliquam veritatem habeat a
|
|
|
1917 Deo, illi tantum habent veritatem, et verbum in ipsis manens,
|
|
|
1918 quibus intantum cognitio proficit ut perducantur ad veri et
|
|
|
1919 naturalis verbi cognitionem. Vel per hoc quod dicit <i>neque vocem
|
|
|
1920 eius unquam audistis</i>, ostenditur triplex modus quo a Deo
|
|
|
1921 aliquid revelatur alicui. Quia vel per vocem sensibilem, et sic
|
|
|
1922 testificatus est Christo in Iordane et in monte, ut dictum est II
|
|
|
1923 Petri I, 16: <i>speculatores facti illius magnitudinis, voce lapsa
|
|
|
1924 de caelo a magnifica gloria</i>. Et hanc Iudaei non audierunt. Vel
|
|
|
1925 per visionem suae essentiae; et hanc revelat beatis. Et hanc
|
|
|
1926 speciem ipsi non viderunt, quia II Cor. V, 6: <i>quamdiu sumus in
|
|
|
1927 corpore, peregrinamur a domino</i> et cetera. Vel per interius
|
|
|
1928 verbum inspirando; et hoc etiam ipsi non habebant. Consequenter cum
|
|
|
1929 dicit <i>scrutamini Scripturas</i>, ponit tertium modum quo Deus
|
|
|
1930 testificatus est Christo per Scripturas, et primo inducit
|
|
|
1931 Scripturarum testimonium; secundo ostendit eos fructu huius
|
|
|
1932 testimonii non esse capaces, ibi <i>et non vultis venire ad me</i>
|
|
|
1933 et cetera. Dicit ergo <i>scrutamini Scripturas</i>, quasi dicat:
|
|
|
1934 vos non habetis verbum Dei in cordibus vestris, sed in Scripturis;
|
|
|
1935 et ideo oportet vos illud alibi quaerere. Et ideo <i>scrutamini
|
|
|
1936 Scripturas</i>; scilicet veteris testamenti. Nam fides Christi in
|
|
|
1937 veteri testamento continebatur, sed non in superficie, quia in
|
|
|
1938 profundo obumbrata figura latebat; II Cor. III, 15: <i>usque in
|
|
|
1939 hodiernum diem ipsum velamen habentes</i>. Et ideo signanter dicit
|
|
|
1940 <i>scrutamini</i>, quasi in profundum quaeratis; Prov. II, 4: <i>si
|
|
|
1941 quaesieris eam quasi pecuniam, et sicut thesauros effoderis illam,
|
|
|
1942 tunc intelliges timorem domini, et scientiam Dei invenies</i>; Ps.
|
|
|
1943 CXVIII, 69: <i>da mihi intellectum, et scrutabor mandata tua</i>.
|
|
|
1944 Ratio autem scrutinii ex vestra opinione sumitur <i>quia putatis in
|
|
|
1945 eis</i>, scilicet Scripturis, <i>vitam aeternam habere</i>, ex hoc
|
|
|
1946 quod dicitur Ez. XVIII, 19: <i>qui fecerit iudicia mea, vita
|
|
|
1947 vivet</i>. Sed estis decepti; quia licet praecepta veteris legis
|
|
|
1948 vitalia sint, non tamen vitam habent in seipsis; sed intantum
|
|
|
1949 dicuntur vitalia inquantum ducunt ad me Christum; cum tamen vos
|
|
|
1950 utamini eis tamquam in se vitam habentibus: quod decepit vos. Nam
|
|
|
1951 <i>illae</i>, scilicet Scripturae, <i>sunt quae testimonium
|
|
|
1952 perhibent de me</i>; idest, intantum vitalia sunt inquantum ad meam
|
|
|
1953 cognitionem ducunt. Vel apertis prophetiis, sicut Is. VII, 14:
|
|
|
1954 <i>ecce virgo concipiet</i>, et iterum Deut. XVIII, v. 15:
|
|
|
1955 <i>prophetam suscitabit vobis dominus Deus</i> et cetera. Unde
|
|
|
1956 dicitur Actor. X, 43: <i>huic omnes prophetae testimonium
|
|
|
1957 perhibent</i>. Vel operationibus prophetarum mysticis: unde dicitur
|
|
|
1958 Oseae XII, 10: <i>in manibus prophetarum assimilatus sum</i>. Vel
|
|
|
1959 in sacramentis et figuris; sicut est immolatio agni, et alia
|
|
|
1960 figuralia sacramenta legis; Hebr. X, 1: <i>umbram habens lex
|
|
|
1961 futurorum bonorum</i> et cetera. Et ideo, quia Scripturae veteris
|
|
|
1962 testamenti multipliciter testimonium perhibent de Christo, dicit
|
|
|
1963 apostolus, Rom. I, 2: <i>quod ante promiserat per prophetas in
|
|
|
1964 Scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine David
|
|
|
1965 secundum carnem</i>. Sed fructum quem in Scripturis putatis habere,
|
|
|
1966 scilicet vitam aeternam, consequi non poteritis, quia testimoniis
|
|
|
1967 Scripturae de me non credentes, <i>non vultis venire ad me</i>;
|
|
|
1968 idest, non vultis credere mihi, in quem est fructus illarum
|
|
|
1969 Scripturarum, ut in me <i>vitam habeatis</i>, quam ego do
|
|
|
1970 credentibus in me; infra X, 28: <i>ego vitam aeternam do eis</i>;
|
|
|
1971 Eccli. IV, 12: <i>sapientia filiis suis vitam inspirat</i>; Prov.
|
|
|
1972 VIII, 35: <i>qui me invenerit inveniet vitam, et hauriet salutem a
|
|
|
1973 domino</i>.</p>
|
|
|
1974 <br />
|
|
|
1975 <div class="D">Lectio 7</div>
|
|
|
1976 <p title="Super Io., cap. 5 l. 7"><a name="87457"><span class=
|
|
|
1977 "ref">[87457] Super Io., cap. 5 l. 7</span></a> Postquam Deus
|
|
|
1978 excellentiam suae potestatis confirmavit testimoniis hominum, Dei
|
|
|
1979 et Scripturarum, hic consequenter eorum tarditatem ad credendum
|
|
|
1980 redarguit. Duplici autem occasione Iudaei persequebantur Christum:
|
|
|
1981 propter solutionem sabbati, in quo videbatur contrarius legi; et
|
|
|
1982 quia dicebat se Dei filium, in quo videbatur contrarius Deo. Unde
|
|
|
1983 propter reverentiam quam habebant ad Deum, et propter zelum quem
|
|
|
1984 habebant ad legem Moysi, persequebantur. Et ideo dominus intendit
|
|
|
1985 ostendere quod non propter hoc eum persequebantur, sed propter
|
|
|
1986 contrarium. Unde primo ostendit irreverentiam ipsorum ad Deum esse
|
|
|
1987 causam incredulitatis ipsorum; secundo quod irreverentia, quam
|
|
|
1988 habebant ad Moysen, fuit causa incredulitatis ipsorum, ibi
|
|
|
1989 <i>nolite putare quia ego accusaturus sum vos apud patrem</i>.
|
|
|
1990 Circa primum duo facit. Primo ponit irreverentiam ipsorum ad Deum;
|
|
|
1991 secundo ostendit quod hoc sit causa incredulitatis ipsorum, ibi
|
|
|
1992 <i>quomodo vos potestis credere, qui gloriam ab invicem
|
|
|
1993 accipitis?</i> Circa primum duo facit. Primo proponit eorum
|
|
|
1994 indevotionem ad Deum; secundo manifestat eam per signum, ibi <i>ego
|
|
|
1995 veni in nomine patris mei</i>. Circa primum duo facit. Primo
|
|
|
1996 excludit intentionem opinatam, quae ex verbis praemissis accipi
|
|
|
1997 posset; secundo asserit veram, ibi <i>sed cognovi vos</i> et
|
|
|
1998 cetera. Intentio opinata est, quod quia dominus supra
|
|
|
1999 commemoraverat tot testimonia de seipso, scilicet Ioannis, Dei, et
|
|
|
2000 operum suorum, et Scripturarum, posset opinari a Iudaeis quod hoc
|
|
|
2001 fecerit quasi quaerens humanam gloriam. Contra hoc dicit
|
|
|
2002 <i>claritatem ab hominibus non accipio</i>; idest, laudem humanam
|
|
|
2003 non quaero. Non enim veni ut exemplum darem quaerendi gloriam
|
|
|
2004 hominum; I Thess. II, 6: <i>neque quaerentes ab hominibus gloriam:
|
|
|
2005 Deus testis est</i>. Vel <i>claritatem ab hominibus non
|
|
|
2006 accipio</i>, idest, claritate humana non indigeo, quia ab aeterno
|
|
|
2007 claritatem habeo apud patrem; infra XVII, 5: <i>clarifica me pater,
|
|
|
2008 claritate quam habui antequam mundus fieret</i>. Non enim veni
|
|
|
2009 clarificari ab hominibus, sed potius eos clarificare, cum a me
|
|
|
2010 omnis claritas procedat. Sap. c. VIII, 10: <i>habebo per hanc
|
|
|
2011 sapientiam claritatem</i>. Dicitur autem Deus clarificari et
|
|
|
2012 gloriari ab hominibus, secundum illud Eccli. XLIII, v. 32:
|
|
|
2013 <i>glorificantes Deum quantumcumque potestis, praevalebit
|
|
|
2014 adhuc</i>, non ut ipse propter hoc gloriosior fiat, sed inquantum
|
|
|
2015 gloriosus apparet in nobis. Non est ergo haec causa propositorum
|
|
|
2016 testimoniorum, sed alia est: quia <i>cognovi</i>, idest cognoscere
|
|
|
2017 feci, <i>quia non habetis dilectionem Dei in vobis</i>, quam habere
|
|
|
2018 vos fingitis, unde non propter Dei amorem me persequimini. Nam tunc
|
|
|
2019 propter Deum me persequeremini, si Deus et Scriptura non mihi
|
|
|
2020 testimonium perhiberent; sed ipse Deus mihi testatur et per opera,
|
|
|
2021 et per Scripturas, et per seipsum, ut dictum est; et ideo si Deum
|
|
|
2022 amaretis, oporteret ut sicut me abiicitis, ita ad me veniretis. Non
|
|
|
2023 ergo diligitis Deum. Vel aliter <i>sed cognovi vos</i>, quasi
|
|
|
2024 dicat: non induxi huiusmodi testimonia, indigens vestra
|
|
|
2025 clarificatione; sed scio, et condoleo vobis errantibus, qui non
|
|
|
2026 diligitis Deum, et volo vos reducere ad viam veritatis; infra XV,
|
|
|
2027 24: <i>nunc autem et viderunt, et oderunt et me et patrem</i>; Ps.
|
|
|
2028 LXXIII, 23: <i>superbia eorum, qui te oderunt, ascendit semper</i>.
|
|
|
2029 Sed sciendum, quod Deus in seipso a nullo potest haberi odio, nec
|
|
|
2030 secundum omnes effectus suos, cum omne bonum, quod est in rebus,
|
|
|
2031 sit a Deo, et impossibile sit quod aliquis habeat odium omnis boni,
|
|
|
2032 quin ad minus esse et vivere diligat. Sed tamen aliquem effectum
|
|
|
2033 Dei odio aliquis habet, inquantum suo appetitui contrariatur, ut
|
|
|
2034 poenam, vel aliquid huiusmodi. Et secundum hoc dicitur habere Deum
|
|
|
2035 odio. Signum autem quod dilectionem Dei non habent, ponit cum dicit
|
|
|
2036 <i>ego veni in nomine patris mei, et non accepistis me</i>, et
|
|
|
2037 primo ponit unum signum de praesenti; secundo aliud de futuro, ibi
|
|
|
2038 <i>si alius venerit in nomine suo, illum accipietis</i>. Signum de
|
|
|
2039 praesenti sumitur ex eius adventu; et ideo dicit <i>ego veni in
|
|
|
2040 nomine patris mei</i>, quasi diceret: manifeste apparet quod dico,
|
|
|
2041 nam si aliquis diligit dominum suum, manifestum est quod honorat et
|
|
|
2042 recipit eum qui venit ex parte sua, et honorem eius quaerit; sed
|
|
|
2043 <i>ego veni in nomine patris mei</i>, manifestando nomen eius
|
|
|
2044 mundo; infra XVII, 6: <i>pater, manifestavi nomen tuum hominibus
|
|
|
2045 quos dedisti mihi, et vos non accepistis me</i>, ergo non diligitis
|
|
|
2046 eum. Dicitur autem filius manifestare patrem suum hominibus, quia
|
|
|
2047 licet pater inquantum Deus, notus esset, secundum illud Ps. LXXV,
|
|
|
2048 v. 1: <i>notus in Iudaea Deus</i>, tamen inquantum est naturalis
|
|
|
2049 pater filii, non erat notus ante adventum Christi: et ideo Salomon
|
|
|
2050 quaerebat, Prov. XXX, 4: <i>quod nomen eius, et quod nomen filii
|
|
|
2051 eius nosti?</i> Signum de futuro sumitur ex adventu Antichristi.
|
|
|
2052 Possent autem Iudaei dicere: licet tu venias in nomine eius, ideo
|
|
|
2053 tamen non te recepimus, quia nullum volumus recipere nisi ipsum
|
|
|
2054 Deum patrem. Sed contra hoc dicit dominus, quod hoc non potest
|
|
|
2055 esse, quia vos recipietis alium, qui non veniet in nomine patris,
|
|
|
2056 sed in nomine sui ipsius; et, quod plus est veniet <i>in
|
|
|
2057 nomine</i>, non patris, sed <i>suo</i>: quia non quaeret gloriam
|
|
|
2058 patris, sed suam propriam; nec patri attribuet quae faciet, sed
|
|
|
2059 sibi, II Thess. II, 4: <i>qui adversatur et extollitur supra omne
|
|
|
2060 quod dicitur aut quod colitur Deus. Et illum accipietis</i>, unde
|
|
|
2061 ibidem subditur: <i>mittet Deus illis operationem erroris, ut
|
|
|
2062 credant mendacio</i>. Et hoc ideo, quia doctrinam veritatis non
|
|
|
2063 receperunt, ut salvi fierent; unde dicit Glossa: quia Iudaei
|
|
|
2064 noluerunt accipere Christum, poena peccati huius congrue erit ut
|
|
|
2065 recipiant Antichristum: ut qui noluerunt credere veritati, credant
|
|
|
2066 mendacio. Sed secundum Augustinum, potest hoc intelligi de
|
|
|
2067 haereticis et falsis doctoribus, qui doctrinam ex corde suo
|
|
|
2068 proferunt, et non ex ore Dei; qui nomen suum laudant, et nomen Dei
|
|
|
2069 contemnunt: de quibus dicitur I Io. II, 18: <i>audistis quia
|
|
|
2070 Antichristus venit; et nunc Antichristi multi facti sunt</i>.
|
|
|
2071 Manifestum est ergo quod persecutio qua me persequimini, non est ex
|
|
|
2072 dilectione Dei, sed ex odio et livore ad eum procedit: et ex hoc
|
|
|
2073 eorum incredulitas causabatur. Et ideo concludit <i>quomodo vos
|
|
|
2074 potestis credere, qui gloriam ab invicem accipitis?</i> Idest
|
|
|
2075 gloriam humanam, et eam <i>quae a solo Deo est, non quaeritis?</i>
|
|
|
2076 Quae est vera gloria. Ideo autem credere non poterant in Christum,
|
|
|
2077 quia cum superba mens eorum gloriam et laudem appeteret, se super
|
|
|
2078 alios efferri reputabant in gloriam, et dedecus in Christum credere
|
|
|
2079 qui abiectus videbatur et pauper; et ideo ei credere non poterant.
|
|
|
2080 Sed ille in eum credere potest qui cor habens humile, solius Dei
|
|
|
2081 gloriam quaerit, et ei placere appetit. Et ideo, sicut infra XII,
|
|
|
2082 42, dicitur: <i>multi ex principibus crediderunt in eum; sed
|
|
|
2083 propter Pharisaeos non confitebantur, ut de synagoga non
|
|
|
2084 eiicerentur</i>. Ex quo apparet quod multum periculosa est inanis
|
|
|
2085 gloria. Unde dicit Tullius: cavenda est homini gloria, quae aufert
|
|
|
2086 omnem libertatem, pro qua magnanimis viris omnis debet esse
|
|
|
2087 contentio. Et ideo dicit Glossa: magnum vitium est iactantia et
|
|
|
2088 humanae laudis ambitio, quae de se vult aestimari quae de se non
|
|
|
2089 habet. Consequenter cum dicit <i>nolite putare quia ego accusaturus
|
|
|
2090 sum vos</i>, ostendit quod non habent zelum ad Moysen, et primo
|
|
|
2091 ostendit quomodo Moyses erat eis contrarius; secundo rationem
|
|
|
2092 contrarietatis assignat, ibi <i>si enim crederetis Moysi,
|
|
|
2093 crederetis forsitan et mihi</i>. Circa primum duo facit. Primo
|
|
|
2094 removet opinatum zelum; secundo asserit verum, ibi <i>est qui
|
|
|
2095 accusat vos Moyses</i>. Quantum ad primum dicit <i>nolite putare
|
|
|
2096 quia ego accusaturus sum vos apud patrem</i>. Cuius quidem dicti
|
|
|
2097 est triplex ratio. Una, quod filius Dei non venit in mundum ut
|
|
|
2098 condemnet mundum, sed ut salvet; et ideo dicit <i>nolite putare</i>
|
|
|
2099 quod venerim ad condemnandum, sed ad liberandum; supra III, v. 17:
|
|
|
2100 <i>non enim misit Deus filium suum in mundum ut iudicet mundum</i>,
|
|
|
2101 idest ut condemnet mundum, <i>sed ut salvetur mundus per ipsum</i>.
|
|
|
2102 Et ideo sanguis Christi non clamat accusationem, sed remissionem,
|
|
|
2103 Hebr. XII, v. 24: <i>habemus sanguinem Christi melius clamantem
|
|
|
2104 quam Abel</i>, qui clamat accusando; Rom. VIII, 33: <i>quis
|
|
|
2105 accusabit adversus electos Dei? Christus est qui iustificat, quis
|
|
|
2106 est qui condemnet?</i> Secundo modo <i>nolite putare quod ego
|
|
|
2107 accusaturus sum vos apud patrem</i>, quia non ero accusator, sed
|
|
|
2108 iudex. Supra eodem: <i>pater omne iudicium dedit filio</i>. Tertio
|
|
|
2109 modo <i>nolite putare quod ego</i>, tantum scilicet, <i>accusaturus
|
|
|
2110 sum vos apud patrem</i> de hoc quod facitis mihi; sed etiam Moyses
|
|
|
2111 accusabit vos de hoc quod non creditis ei in his quae de me dixit.
|
|
|
2112 Et ideo subdit <i>est qui accusat vos Moyses, in quo speratis</i>,
|
|
|
2113 quia creditis per praecepta eius salvari. Accusat autem eos Moyses
|
|
|
2114 dupliciter. Materialiter, quia ex hoc quod praetergressi sunt
|
|
|
2115 mandata eius, sunt accusandi; Rom. II, 12: <i>quicumque in lege
|
|
|
2116 peccaverunt, per legem iudicabuntur</i>. Item accusat eos, quia
|
|
|
2117 Moyses et alii sancti potestatem habebunt in iudicio; Ps. XLIX, 6:
|
|
|
2118 <i>gladii ancipites in manibus eorum</i> et cetera. Rationem
|
|
|
2119 contrarietatis ponit dicens <i>si enim crederetis Moysi, crederetis
|
|
|
2120 forsitan et mihi</i>, ut patet Deut. XVIII, 15: <i>prophetam
|
|
|
2121 suscitabit Deus de gente tua et de fratribus tuis sicut me: ipsum
|
|
|
2122 audies</i>, et in omnibus sacrificiis, quae erant figura Christi.
|
|
|
2123 Et dicit <i>forsitan</i>, ad designandum voluntatem liberi
|
|
|
2124 arbitrii: non quod in Deo sit aliquod dubium. Consequenter cum
|
|
|
2125 dicit <i>si autem illius litteris non creditis, quomodo verbis meis
|
|
|
2126 credetis?</i> Ponit signum huius contrarietatis sumptum a maiori,
|
|
|
2127 negando per comparationem ad duo. Primo personae ad personam: licet
|
|
|
2128 enim Christus simpliciter maior esset Moyse, tamen in reputatione
|
|
|
2129 Iudaeorum Moyses erat maior, et ideo dicit <i>si non creditis
|
|
|
2130 Moysi</i>, nec mihi <i>credetis</i>. Secundo per comparationem ad
|
|
|
2131 modum tradendi: quia Moyses praecepta dedit in scriptis, quae
|
|
|
2132 possunt diutius meditari, nec tradi oblivioni de facili; et ideo
|
|
|
2133 magis obligant ad credendum. Christus vero tradidit verbis; et
|
|
|
2134 quantum ad hoc dicit <i>si non creditis litteris illius</i>, quarum
|
|
|
2135 libros apud vos habetis, <i>quomodo credetis verbis meis?</i></p>
|
|
|
2136 <div class="centro"><br />
|
|
|
2137 <p><a href="cih03.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
|
|
|
2138 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a>
|
|
|
2139 <a href="cih06.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
|
|
|
2140 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
|
|
|
2141 <br />
|
|
|
2142 <hr />
|
|
|
2143 <br />
|
|
|
2144 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad
|
|
|
2145 hanc editionem<br />
|
|
|
2146 Iura omnia asservantur<br />
|
|
|
2147 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
|
|
|
2148 style="text-decoration=none">49644264</a></address>
|
|
|
2149 </div>
|
|
|
2150 </body>
|
|
|
2151 </html>
|