Mercurial > hg > Aquinas

<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
<html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
<head>
<meta name="generator" content=
"HTML Tidy for Cygwin (vers 25 March 2009), see www.w3.org" />
<meta http-equiv="Content-Type" content=
"text/html; charset=us-ascii" />
<meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
<meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
<meta name="keywords" content=
"Thomas de Aquino, Corpus Thomisticum" />
<meta name="language" content="Latin" />
<meta name="security" content="public" />
<meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
<meta name="author" content="Enrique Alarc&oacute;n" />
<meta name="abstract" content="" />
<link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
"text/css" />
<link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
"text/css" />
<title>Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura, cap.
5</title>
</head>
<body>
<div class="tres"><a href="http://www.corpusthomisticum.org/">CORPUS THOMISTICUM</a></div>
<div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
<div class="uno">Super Evangelium S. Ioannis lectura</div>
<div class="dos">caput V</div>
<br />
<div class="centro">
<table align="center" summary="Imago">
<tr>
<th><img src="icons/crux190.jpg" width="164" height="190" border=
"0" alt="Thomas de Aquino a Beato Angelico depictus" align=
"middle" /></th>
</tr>
</table>
<br />
<span class="tres">Textum Taurini 1952 editum<br />
ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
magneticas<br />
denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<br />
<br /></span><br />
<hr />
<br />
<p><a href="cih03.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
<a href="cih06.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
<script language="JavaScript" type="text/javascript">
//<![CDATA[
<!--
// original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum');
document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia');
document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
document.write('<OPTION VALUE="none">-------------------------------------------');
document.write('<OPTION VALUE="#87451">Super Io., cap. 5 l. 1');
document.write('<OPTION VALUE="#87452">Super Io., cap. 5 l. 2');
document.write('<OPTION VALUE="#87453">Super Io., cap. 5 l. 3');
document.write('<OPTION VALUE="#87454">Super Io., cap. 5 l. 4');
document.write('<OPTION VALUE="#87455">Super Io., cap. 5 l. 5');
document.write('<OPTION VALUE="#87456">Super Io., cap. 5 l. 6');
document.write('<OPTION VALUE="#87457">Super Io., cap. 5 l. 7');
document.write('<\/SELECT>');
document.write('<BR><BR>');
document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
document.write('<\/FORM>');
// -->
//]]>
</script><br />
<hr />
<br /></div>
<div class="C">Caput 5</div>
<div class="D">Lectio 1</div>
<p title="Super Io., cap. 5 l. 1"><a name="87451"><span class=
"ref">[87451] Super Io., cap. 5 l. 1</span></a> Supra dominus egit
de regeneratione spirituali; hic agit consequenter de beneficiis
quae regeneratis spiritualiter conferuntur a Deo. Sed his qui
carnaliter generantur tria conferuntur a parentibus carnalibus:
scilicet vita, nutrimentum et doctrina sive disciplina; et haec
tria a Christo etiam regenerati spiritualiter percipiunt. Primo
quidem spiritualem vitam; secundo vero spirituale nutrimentum;
tertio spiritualem doctrinam. Secundum hoc ergo de tribus hic
agitur. Primo de collatione spiritualis vitae; secundo de
collatione spiritualis cibi; et hoc infra VI, ibi <i>post haec
abiit Iesus</i> etc.; tertio de spirituali doctrina, infra VII
<i>post haec ambulabat Iesus</i>. Circa primum tria facit. Primo
proponit signum visibile, in quo manifestatur virtus Christi
factiva et reparativa vitae, secundum consuetudinem huius
Evangelii, in quo semper doctrinae Christi adiungitur aliquod
visibile factum, pertinens ad illud de quo est doctrina, ut sic ex
visibilibus invisibilia innotescant. Secundo ponitur occasio
doctrinae proponendae, ibi <i>erat autem sabbatum</i> et cetera.
Tertio ponitur ipsa doctrina, ibi <i>respondit itaque Iesus: amen,
amen dico vobis</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo
describitur locus miraculi perpetrati; secundo infirmitas, ibi
<i>erat autem ibi homo</i> etc.; tertio restitutio sanitatis, ibi
<i>dixit ei Iesus: surge, tolle grabatum tuum, et ambula</i>. Locus
autem miraculi describitur dupliciter, scilicet generalis et
specialis. Generalis locus est Ierosolyma; et ideo dicit: <i>post
haec</i>, idest post miraculum in Galilaea factum, <i>erat dies
festus Iudaeorum</i>; scilicet Pentecostes, secundum Chrysostomum:
nam supra fit mentio de festo Paschae, quando ierat in Ierusalem.
Nunc ergo in sequenti festo Pentecostes, <i>ascendit Iesus
Ierosolymam</i>, iterato: nam, sicut legitur Ex. XXIII, 17,
mandatum erat a domino, ut omne masculinum generis Iudaeorum tribus
vicibus in anno, scilicet in die festo Paschae, Pentecostes,
Scenopegiae, in templo praesentaretur. Et in istis festis dominus
in Ierusalem ascendit propter duo: scilicet ne videretur legi fore
contrarius, sicut ipse dixerat, Matth. c. V, 17: <i>non veni legem
solvere, sed adimplere</i>: et ut multitudinem populi illuc
concurrentis in diebus festis ad Deum per signa et doctrinam
trahat, secundum illud Ps. CVIII, v. 30: <i>in medio multorum
laudabo eum</i>: et alibi <i>annuntiabo iustitiam tuam in Ecclesia
magna</i>. Unde et ipse dicit, infra XVIII, 20: <i>ego palam
locutus sum mundo</i>. Locus autem specialis miraculi fuit
probatica piscina; et ideo dicit: <i>est Ierosolymis probatica
piscina</i> etc., quae quidem describitur ex quatuor, scilicet ex
nomine, ex dispositione, ex inhabitatione, et ex virtute. Ex nomine
quidem cum dicit <i>probatica piscina</i>: probaton enim Graece
ovis dicitur. Probatica ergo piscina, quasi oviaria, vel pecuaria
dicitur, ex eo quod sacerdotes cadavera bestiarum, et praecipue
ovium, quae ut plurimum in sacrificiis offerebantur, ibi abluebant:
et ideo Hebraice cognominabatur <i>Bethsaida</i>, idest domus
ovium. Erat enim prope templum ex aquis pluvialibus collecta.
Mystice autem, secundum Chrysostomum, haec piscina Baptismum
praefigurabat: nam dominus volens gratiam baptismalem in diversis
praefigurare, primo quidem dedit aquam expurgantem corporis sordes,
quae erant ex tactu immundorum secundum legem, de qua habetur Num.
XIX. Secundo dedit virtutem huic piscinae quae repraesentat
expressius quam aqua illa virtutem Baptismi, non solum ab
immunditiis carnis sanando, sed etiam ab infirmitatibus corporis
salvando: nam quanto figurae fuerunt propinquiores veritati, tanto
expressiores erant. Signabat ergo virtutem Baptismi: quia sicut
aqua illa per hoc quod lavabat corpora, habebat virtutem ex Angelo,
non natura propria, infirmitatem sanandi, ita aqua Baptismi habet
virtutem sanandi et abluendi animam a peccatis; Apoc. I, 5:
<i>dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris</i>. Et inde est
quod passio Christi per sacrificia veteris legis praefigurata, in
Baptismo repraesentatur; Rom. VI, 3: <i>quicumque baptizati estis
in Christo Iesu, in morte ipsius baptizati estis</i> et cetera.
Secundum Augustinum vero, aqua illius piscinae significabat statum
populi Iudaeorum, secundum illud Apoc. XVII, 15: <i>aquae multae,
populi multi</i>. Nam populus gentium non erat inclusus sub limite
divinae legis, sed unusquisque ambulabat secundum vanitatem cordis
sui, secundum illud Eph. IV, 17. Populus vero Iudaeorum conclusus
erat sub cultu unius Dei, secundum illud Gal. III, 23: <i>conclusi
in eam fidem quae revelanda erat</i>. Et ideo iste populus
significabatur per aquam in piscina conclusam. Et dicitur
<i>probatica</i>, quia ipsi erant speciales oves Dei, secundum
illud Ps. XCIV, 7: <i>nos autem populus eius, et oves pascuae
eius</i>. Ex dispositione autem describitur, quia erat <i>quinque
porticus habens</i>, scilicet per circuitum, ut multi sacerdotes
absque impedimento commode starent ad lavandum cadavera bestiarum.
Per hos quinque porticus mystice significantur, secundum
Chrysostomum, quinque vulnera corporis Christi, de quibus dicitur
infra XX, 27: <i>mitte manum tuam in latus meum, et noli esse
incredulus, sed fidelis</i>. Secundum Augustinum vero, quinque
libri Moysi. Ex inhabitatione autem describitur, quia <i>in
his</i>, scilicet porticibus, <i>iacebat multitudo magna
languentium, caecorum, claudorum, aridorum</i> et cetera. Cuius
litteralis ratio est propter concursum omnium infirmorum ad
virtutem aquae: quae quia continue non sanabat, nec multos simul,
oportebat quod multi illic expectantes morarentur. Per hoc autem
mystice significatur, secundum Augustinum, quod lex non poterat
peccata sanare, secundum illud Hebr. X, 4: <i>impossibile est per
sanguinem hircorum aut taurorum peccata purgari</i>. Sed ostendebat
ea tantum, secundum illud Rom. III, 20: <i>per legem enim cognitio
peccati</i>. Et ideo iacebant in ea infirmi diversis
infirmitatibus, curari non valentes. Quae quidem describuntur
quantum ad quatuor. Primo quidem quantum ad situm, quia iacebant
prostrati, scilicet per peccata inhaerendo terrenis: qui enim
iacet, ex toto inhaeret terrae; Matth. IX, 36: <i>misertus est
eorum, quia erant vexati et iacentes, quasi oves non habentes
pastorem</i>. Iusti autem non iacent, sed recti ad caelestia stant;
Ps. XIX, 9: <i>ipsi</i>, scilicet peccatores, <i>obligati sunt, et
ceciderunt; nos autem</i>, scilicet iusti <i>surreximus, et erecti
sumus</i>. Secundo quantum ad numerum quia multi, unde dicit:
<i>multitudo magna</i>; Eccle. I, 15: <i>perversi difficile
corriguntur, et stultorum infinitus est numerus</i>. Et Matth. VII,
13: <i>lata est via quae ducit ad perditionem, et multi incedunt
per eam</i>. Tertio quantum ad dispositionem seu habitum
infirmorum. Et ponit quatuor quae homo per peccatum incurrit. Primo
enim homo ex hoc quod subiicitur passionibus peccatorum ei
praedominantibus, efficitur languidus: et quantum ad hoc dicit
<i>languentium</i>. Unde et a Tullio passiones animae, puta irae et
concupiscentiae, et huiusmodi, quaedam aegritudines animae
dicuntur. Unde Ps. VI, 3, dicebat: <i>miserere mei, domine quoniam
infirmus sum</i>. Secundo vero ex dominio passionum et victoria in
homine excaecatur ratio per consensum: et quantum ad hoc dicit
<i>caecorum</i>, scilicet per peccata, secundum illud Sap. II, v.
21: <i>excaecavit eos malitia eorum</i>; Ps. LVII, v. 9:
<i>supercecidit ignis</i>, scilicet irae et concupiscentiae, <i>et
non viderunt solem</i>. Tertio, homo languens et caecus efficitur
instabilis in suis operibus, et est quasi claudus; unde dicitur
Prov. XI, 18: <i>impius facit opus instabile</i>. Et quantum ad hoc
dicit <i>claudorum</i>; III Reg. XVIII, 21: <i>usquequo claudicatis
in duas partes?</i> Quarto homo sic languidus, caecus intellectu,
claudus in effectu, efficitur aridus in affectu, inquantum
exsiccatur in eo omnis pinguedo devotionis, quam petebat Psalmus
LXII, 6, dicens: <i>sicut adipe et pinguedine repleatur anima
mea</i>. Et quantum ad hoc dicit <i>aridorum</i>; Ps. XXI, 16:
<i>aruit tamquam testa virtus mea</i>. Sed sunt aliqui sic affecti
languore peccati, qui non expectant aquae motum, in peccatis suis
requiescentes, secundum illud Sap. XIV, 22: <i>in magno viventes
inscientiae bello, tot et tanta mala pacem appellant</i>. De quibus
dicitur Prov. II, 14: <i>laetantur cum male fecerint, et exultant
in rebus pessimis</i>. Cuius ratio est, quia non abhorrent peccata;
nec peccant ex ignorantia, seu infirmitate, sed ex certa malitia.
Isti autem, utpote non ex malitia peccantes, non quiescebant in
peccatis sed per desiderium expectabant aquae motum. Unde dicit
<i>et expectantium</i>; Iob XIV, 14: <i>cunctis diebus quibus nunc
milito, expecto donec veniat immutatio mea</i>. Sic et illi qui
erant in veteri testamento expectabant Christum, secundum illud
Gen., penult., 18: <i>salutare tuum expectabo, domine</i>. Ex
virtute vero describitur piscina, quia sanat ab omni infirmitate
corporali, virtute Angeli descendentis; et ideo dicit <i>Angelus
autem domini secundum tempus descendebat in piscinam</i>. Et quidem
virtus piscinae in aliquo concordat cum Baptismo, et in aliquo
differt. Concordat quidem in duobus. Primo quidem in occultatione
virtutis: nam virtus aquae huius piscinae non erat ex natura sua,
alias semper sanasset, sed ex aliqua virtute occulta, scilicet ex
Angelo; unde dicitur, quod <i>Angelus domini secundum tempus
descendebat in piscinam</i>. Et similiter aqua Baptismi, ex eo quod
aqua non habet virtutem purgativam animarum, sed ex occulta virtute
spiritus sancti, secundum illud supra III, 5: <i>nisi quis renatus
fuerit ex aqua et spiritu sancto, non potest introire in regnum
Dei</i>. Secundo concordat in effectu, quia sicut aqua Baptismi
sanat, ita et ista piscina sanabat: et ideo dicit, quod <i>qui
prior descendisset, sanus fiebat</i>. Ideo autem virtutem sanandi
corpora aquae istius piscinae Deus contulit, ut homines abluendo,
per salutem corporalem assuescerent quaerere spiritualem. Differt
autem quantum ad tria. Primo quantum ad id cuius virtute hoc
fiebat: quia aqua piscinae conferebat sanitatem virtute Angeli;
aqua vero Baptismi virtute increata, non solum spiritus sancti, sed
etiam Trinitatis. Unde etiam Matth. III, 16 s. super dominum
baptizatum tota Trinitas affuit: pater in voce, filius in persona,
spiritus sanctus in columbae specie. Et inde est quod in nostro
Baptismo fit invocatio Trinitatis. Secundo differt quantum ad
efficaciam: quia aqua piscinae non habuit virtutem sanativam
continue, sed <i>secundum tempus</i>, idest determinato tempore;
aqua vero Baptismi continuam abluendi virtutem habet, secundum
illud Zach. XIII, 1: <i>erit fons patens domui Iacob, et
habitantibus Ierusalem, in ablutionem peccatoris et
menstruatae</i>. Tertio quantum ad multitudinem sanandorum: quia ad
motum aquae illius piscinae, sanabatur tantum unus; sed ad motum
aquae Baptismi sanantur omnes. Nec mirum, quia virtus illius aquae,
cum sit creata, finita est, et finitum habet effectum; in hac vero
aqua virtus est infinita ad infinitas animas, si essent, abluendas;
Ez. XXXVI, 25: <i>effundam super vos aquam mundam, et mundabimini
ab omnibus inquinamentis vestris</i>. Secundum vero Augustinum, per
Angelum istum intelligitur Christus, secundum illud Is. IX, 6,
secundum aliam litteram: <i>vocabitur magni consilii Angelus</i>.
Sicut ille Angelus secundum tempus descendebat in piscinam, ita et
Christus secundum determinatum tempus a patre descendit in mundum;
Is. XIV, v. 1: <i>prope est ut veniat tempus eius, et dies eius non
elongabuntur</i>; Gal. IV, 4: <i>at ubi venit plenitudo temporis,
misit Deus filium suum, factum ex muliere, factum sub lege</i>.
Item sicut ille Angelus non videbatur nisi motu aquae, ita etiam
Christus secundum divinitatem non cognoscebatur: quia <i>si
cognovissent, numquam dominum gloriae crucifixissent</i>: I Cor.
II, 8. Nam Is. XLV, 15, dicitur: <i>vere tu es Deus
absconditus</i>. Et ideo videbatur aqua turbata sed a quo
turbaretur non videbatur, quia infirmitatem Christi videntes,
divinitatem eius non cognoscebant. Et sicut ille qui descendebat in
piscinam sanus fiebat; ita et qui humiliter credit in Deum, eius
passione sanatur; Rom. III, 24: <i>iustificati per fidem per
redemptionem quae est in Christo, quem proposuit Deus propitiatorem
per fidem in sanguine ipsius</i>. Sanabatur autem unus tantum, quia
nullus sanari potest nisi in ecclesiastica unitate; Eph. IV, 5:
<i>unus Deus, una fides, unum Baptisma</i>. Vae ergo illis qui
oderunt unitatem, et partes sibi faciunt in hominibus. Consequenter
cum dicit, <i>erat autem quidam homo ibi triginta et octo annos in
infirmitate habens</i>, ponit infirmitatem, et primo ponitur
diuturna infirmitas; secundo ostenditur causa diuturnae
infirmitatis, ibi <i>hunc cum vidisset ergo Iesus</i> et cetera.
Infirmitas diuturna erat, quia <i>homo erat habens triginta octo
annos in infirmitate sua</i>. Quod satis pulchre introducitur: homo
qui curari non poterat a piscina, curandus tamen a Christo; quia
quos lex sanare non poterat, Christus perfecte sanat, secundum
illud Rom. VIII, 3: <i>nam quod impossibile erat legi in quo
infirmabatur per carnem, mittens Deus filium suum in similitudinem
carnis peccati, de peccato damnavit peccatum in carne, ut
iustificatio legis impleretur in nobis</i>. Eccli. XXXVI, 6:
<i>innova signa, et immuta mirabilia</i>. Congruit autem iste
numerus infirmitati, ad languorem pertinens magis quam ad
sanitatem: nam, secundum Augustinum, quadragenarius numerus
consecratur ad designandam perfectionem iustitiae, quae in
observatione legis consistit. Lex autem in decem praeceptis data
est, et praedicanda erat in quatuor partibus mundi, vel implenda
per quatuor Evangelia, secundum illud Rom. X, v. 4: <i>finis legis
Christus</i>. Quia ergo denarius per quatuor multiplicatus pervenit
ad quadragenarium, recte perfecta iustitia designatur: subtractis
ergo duobus a quadragenario numero efficiuntur triginta octo. Haec
autem duo sunt duo praecepta caritatis, quibus impletur omnis
perfecta iustitia. Et ideo homo iste languebat, quia de
quadraginta, duo minus habebat, idest imperfectam iustitiam: quia,
ut dicitur Matth. XXII, 40: <i>in his duobus pendent lex et
prophetae</i>. Consequenter cum dicit <i>hunc cum vidisset
Iesus</i>, exquiritur causa diuturnae infirmitatis. Et primo
ponitur interrogatio domini; secundo responsio languidi, ibi
<i>respondit ei languidus</i>. Dixit ergo: <i>hunc</i>, scilicet
hominem, <i>cum vidisset Iesus iacentem</i>, non solum oculo
corporis, sed etiam miserationis, qualiter videri petebat David
dicens: <i>respice in me, domine, et miserere mei. Et cognovisset
quia multum tempus haberet</i>, in infirmitate; quod est contra cor
Christi, et infirmi, secundum illud Eccli. X, v. 11: <i>languor
prolixior gravat medicum. Dixit ei: vis sanus fieri?</i> Non quasi
ignorans, nam satis constare poterat quod sanus fieri volebat, sed
ut excitet desiderium infirmi, et ut ostendat patientiam, qui tot
annis expectavit eripi ab aegritudine, non desistens, et ex hoc
cognoscatur dignior ad sanandum; Ps. XXX, 25: <i>viriliter agite,
et confortetur cor vestrum, omnes qui speratis in Deo</i>. Excitat
autem desiderium: quia stabilius tenetur quod cum desiderio
percipitur et facilius acquiritur nobis; Matth. VII:
<i>pulsate</i>, per desiderium, <i>et aperietur vobis</i>. Sed
notandum, quod dominus a ceteris fidem requirit; Matth. IX, 28:
<i>creditis quod possum hoc facere vobis?</i> Sed in isto nihil
tale facit: quia illi quidem audierant aliqua de miraculis Iesu,
iste autem nondum: et ideo fidem ab eo non requirit, nisi post
factum miraculum. Responsio languidi ponitur cum dicit: <i>domine,
hominem non habeo</i>. Et duo insinuat, quae causa erant diuturnae
infirmitatis: scilicet paupertatem et debilitatem. Quia enim pauper
erat, non poterat habere hominem qui mitteret eum in piscinam; unde
dicit <i>domine, hominem non habeo</i> et cetera. Et forte,
secundum Chrysostomum, opinabatur sibi Christum utilem fore ad
mittendum eum in aquam. Quia vero debilis erat, et festinanter ire
non poterat, praeveniebatur ab alio; unde dicit <i>dum venio enim
ego, alius ante me descendit</i>. Et sic poterat dicere cum Iob VI,
13: <i>ecce non est auxilium mihi in me</i>. Per hoc significatur
quod non erat aliquis homo purus qui humanum genus salvare posset,
quia omnes peccaverunt, et egerunt gratia Dei, quousque veniret
Christus Deus et homo, per quem sanaretur. Consequenter cum dicit
<i>surge, tolle grabatum tuum</i>, ponitur restitutio sanitatis,
seu perpetratio miraculi. Et primo ponitur mandatum domini; secundo
obedientia hominis, ibi <i>et statim sanus factus est homo</i> et
cetera. Praecipit autem dominus naturae, et voluntati hominis; haec
enim duo sub potestate eius sunt. Naturae praecipit, cum dicit
<i>surge</i>: non enim hoc voluntati praecipitur, quia hoc non erat
in eius potestate, sed naturae, quam dominus praecipiendo
immutavit, dando ei virtutem qua surgere posset. Voluntati vero duo
praecipit, scilicet <i>tolle grabatum tuum, et ambula</i>. Et
quidem, quantum ad litteram, haec duo praecepit, ut ostendat
perfectam sanitatem homini restitutam. In omnibus enim miraculis,
secundum optimum illius naturae, dominus perfectum opus fecit;
Deut. XXXII, 4, dicitur: <i>Dei perfecta sunt opera</i>. Iste autem
in duobus defecerat: scilicet in viribus propriis, se sustinere non
valens, unde dominus eum iacentem invenit; et in subsidio aliorum,
unde dicebat <i>hominem non habeo</i>. Ut ergo perfecta sanitas
innotesceret, ei qui se sustinere non valebat, praecipit ut lectum
suum tollat; et ei qui ambulare non poterat, praecepit ut ambulet.
Nihilominus tamen haec tria in iustificatione dominus praecipit.
Primo quod surgat recedendo a peccato; Eph. V, 14: <i>surge qui
dormis, et exurge a mortuis</i>. Secundo praecipitur <i>tolle
grabatum</i>, satisfaciendo de commissis. Per grabatum enim, in quo
homo requiescit, significatur peccatum. Tollit ergo homo grabatum
suum, quando fert onus poenitentiae sibi pro peccato impositum;
Mich. c. VII, 9: <i>iram domini portabo, quoniam peccavi ei</i>.
Tertio ut ambulet proficiendo in bono, secundum illud Ps. LXXXIII,
8: <i>ibunt de virtute in virtutem</i>. Secundum Augustinum, duo
deficiebant isti languido, scilicet praecepta geminae caritatis: et
ideo voluntati, quae caritate perficitur, duo mandat, scilicet
tollere grabatum, et ambulare. Primum pertinet ad dilectionem
proximi, quae prior est ordine faciendi; secundum ad dilectionem
Dei, quae prior est ordine praecipiendi. Dicit ergo quantum ad
primum <i>tolle grabatum tuum</i>, quasi dicat: quando infirmus es,
proximus tuus sustinet te, et patienter fovet ut grabatus infirmum;
Rom. XV, 1: <i>debemus nos firmiores, imbecillitates infirmorum
sustinere, et non nobis ipsis placere</i>. Quando ergo sanus factus
es, <i>tolle grabatum tuum</i>, idest, sustine et supporta proximum
tuum, qui te infirmum portabat; Gal. VI, 2: <i>alter alterius onera
portate</i>. Quantum vero ad secundum, dicit <i>ambula</i>,
appropinquando ad Deum. Unde in Ps. LXXXIII, v. 8, dicitur:
<i>ibunt de virtute in virtutem</i>; et sequitur: <i>videbitur Deus
deorum in Sion</i>; infra XII, 35: <i>ambulate dum lucem
habetis</i>. Consequenter cum dicit <i>et statim sanus factus est
homo ille</i>, ponitur obedientia: et primo vere quia <i>statim
factus est homo sanus</i>. Nec mirum, quia ipse est verbum per quod
caelum et terra facta sunt; Ps. CXLVIII, 5: <i>dixit, et facta
sunt</i>. Et alibi: <i>verbo domini caeli firmati sunt</i>. Secundo
voluntas: et primo, quia <i>sustulit grabatum suum</i>; secundo,
quia <i>ambulabat</i>; Ex. XXIV, 7: <i>omnia quaecumque praecepit
dominus faciemus, et erimus obedientes</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 2</div>
<p title="Super Io., cap. 5 l. 2"><a name="87452"><span class=
"ref">[87452] Super Io., cap. 5 l. 2</span></a> Posito miraculo
visibili, per quod ostenditur virtus Christi ad reparandam vitam
spiritualem, hic ponitur occasio doctrinae Christi; quae quidem
occasio sumitur ex persecutione Iudaeorum contra Christum mota.
Cuius quidem persecutionis duplex causa fuit ex parte Iudaeorum
invidentium Christo. Prima quidem operatio pietatis; secunda vero
doctrina veritatis, ibi <i>Iesus autem respondit eis: pater meus
usque modo operatur</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo
praemittitur occasio persecutionis; secundo ponitur calumnia illata
contra curatum, ibi <i>dicebant ergo Iudaei illi qui sanatus
fuerat</i> etc.; tertio ponitur calumnia illata contra Christum,
ibi <i>interrogaverunt eum: quis est ille homo?</i> et cetera.
Occasio autem persecutionis inductae contra Christum sumitur ex eo
quod in sabbato curavit; et ideo dicit Evangelista <i>erat autem
sabbatum in die illo</i>, quando miraculum fecit Iesus, quando
grabatum tollere iussit. Assignatur autem triplex ratio quare
dominus in sabbato operari incepit. Una ab Ambrosio super Lucam,
Christus enim ad hoc venit, ut opus creationis, scilicet hominem,
deformatum repararet. Inde autem incipere debebat, ubi actor in
creationis opus consummatum creaverat: hoc autem fuit in die
sabbati, ut dicitur Gen. I; et ideo, ut Christus ostenderet se
reparatorem totius creaturae, incepit in sabbato. Alia ratio est,
quia dies sabbati celebratur a Iudaeis in memoriam primae
creationis. Christus autem venit, ut quasi novam creaturam faceret,
secundum illud Gal. ult., 15: <i>in Christo Iesu neque circumcisio,
neque praeputium aliquid valet; sed nova creatura</i>, per gratiam,
quae fit per spiritum sanctum, secundum illud Ps. CIII, 30:
<i>emittes spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem
terrae</i>. Volens ergo Christus ostendere, per eum recreationem
fieri, in sabbato operatur; Iac. I, 18: <i>ut simus initium aliquod
creaturae</i>. Tertia ratio est, ut ostenderet se facturum quod lex
facere non poterat; Rom. VIII, 3: <i>nam quod impossibile erat
legi, in quo infirmabatur per carnem, misit Deus filium suum in
similitudinem carnis peccati</i>. Et infra <i>ut iustificatio legis
impleretur in nobis</i>. Iudaei autem nihil operabantur in sabbato,
in figura quod quaedam quae erant sabbati, consummanda erant, quae
per legem fieri non poterant. Et hoc patet in quatuor, quae Deus
erga diem sabbati ordinavit. Nam diem sabbati sanctificavit, diem
sabbati benedixit, in eo opera sua consummavit, et in eo requievit.
Quae quidem lex facere non potuit, nam sanctificare non poterat.
Unde Ps. XI, 1, dicebat: <i>salvum me fac, domine, quoniam defecit
sanctus</i>. Neque etiam benedicere; quinimmo <i>qui sunt ex
operibus legis, sub maledicto sunt</i>, ut dicitur Gal. III, 10.
Nec consummare et perficere: quia <i>neminem ad perfectum adduxit
lex</i>: Hebr. VII, 19. Nec etiam perfectam quietem praestare:
quia, ut dicitur Hebr. IV, 8: <i>nam si eis Iesus requiem
praestitisset, numquam de alia loqueretur</i>. Haec ergo quae lex
facere non potuit, Christus fecit: ipsum enim populum sanctificavit
per passionem. Heb. XIII, 12: <i>Iesus ut per suum sanguinem
sanctificaret populum, extra portam passus est</i>. Ipse benedixit
per gratiae infusionem; Ephes. I, 3: <i>benedictus Deus pater
domini nostri Iesu Christi, qui benedixit nos in omni benedictione
spirituali in caelestibus in Christo</i>. Ipse consummavit per
perfectae iustitiae instructionem; Matth. V, v. 48: <i>estote
perfecti, sicut et pater caelestis perfectus est</i>. Ipse
introduxit in veram requiem; Hebr. IV, 3: <i>nos qui credimus,
ingrediemur in requiem, quemadmodum dixit: sicut iuravi in ira mea,
si introibunt in requiem meam</i>. Ipsi ergo competit in die
sabbati operari, qui, quae ad sabbatum pertinent, perficere potest,
a quibus lex impotens quiescebat. Consequenter ponit calumniam
illatam contra curatum, cum dicit: <i>dicebant ergo Iudaei illi qui
sanatus fuerat</i> et cetera. Et primo ponitur calumniae contra
curatum illatio; secundo subditur curati excusatio, ibi
<i>respondit eis: qui me sanum fecit</i> et cetera. Calumniam autem
inferunt contra istum de hoc quod in sabbato grabatum portat, sed
non de curatione; unde dicunt <i>sabbatum est, non licet tibi
tollere grabatum tuum</i>. Cuius ratio multiplex potest assignari.
Una, quia Iudaei frequenter Christo de curatione in die sabbati
calumniam inferentes, confutati erant a Christo, per hoc quod ipsi
etiam iumenta de puteo in die sabbati eruebant et salvabant, ut
habetur Lc. XIV, 15. Et ideo de curatione tamquam de re utili et
necessaria tacent; de portatione vero lecti, quae non necessaria
videbatur, calumniantur; quasi dicant: si sanitas non erat
differenda, quid erat necessarium lectum portare, seu portari
praecipere? Alia ratio est, quia dominus dixerat, contra eos
concludens, quod licet sabbato benefacere. Et ideo, quia curari non
est benefacere sed bene pati, curatum potius quam curantem
calumniantur. Tertia ratio est, quia hoc in lege videtur prohibitum
esse Iudaeis, ne aliquid in die sabbati operentur; specialiter
tamen portatio onerum in die sabbati prohibetur. Ier. XVII, 21:
<i>ne portetis onera in die sabbati</i>. Et ideo specialiter
calumniati sunt portationem in die sabbati, utpote dicto prophetae
contrariam. Sed hoc tamen mandatum prophetae mysticum est: nam per
onera non portanda intendebat eos inducere ut in die sabbati
requiescerent ab oneribus peccatorum; de quibus dicitur in Ps.
XXXVII, 5: <i>iniquitates meae sicut onus grave gravatae sunt super
me</i>. Unde, quia iam erat tempus solvendi figuras occultas,
mandat Christus isti grabatum tollere, idest proximum in
infirmitate sustentare, secundum illud Gal. VI, 2: <i>alter
alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi</i>.
Consequenter ponitur excusatio curati, cum subditur <i>respondit
eis: qui me sanum fecit, ille mihi dixit</i>. Et quidem prudenter
se excusat: numquam enim adeo bene probatur doctrina esse
divinitus, sicut per ostensionem miraculorum, quae nonnisi
divinitus fieri possunt. Mc. ult., 20: <i>illi autem profecti
praedicaverunt ubique, domino cooperante, et sermonem confirmante,
sequentibus signis</i>. Et ideo iste, auctorem sanitatis suae
calumniantibus, obiiciebat dicens <i>qui me sanum fecit, ille mihi
dixit</i>; quasi dicat: vos dicitis prohibitum esse ne onus
portetur in sabbato, et hoc auctoritate divina; sed mihi eadem
auctoritate est impositum ut tollam grabatum: nam <i>ille, qui me
salvum fecit</i>, et per sanitatem restitutam se divinam virtutem
habere ostendit, <i>mihi dixit: tolle grabatum tuum, et ambula</i>.
Et ideo mandatis eius qui tantae est virtutis, et qui mihi tale
beneficium contulit, merito teneor obedire. Ps. CXVIII, 93: <i>in
aeternum non obliviscar iustificationes tuas, quia in ipsis
vivificasti me</i>. Consequenter dicit <i>interrogaverunt ergo
eum</i>. Quia curatum hominem calumniari non poterant, Christi
curationem calumniari nituntur: per hunc enim se excusaverat homo
ille. Et quia eum determinate quis esset, non indicaverat, maligne
interrogabant ab eo qui esset. Et ideo circa hoc primo agitur de
Christi inquisitione; secundo de eius inventione, ibi <i>postea
invenit eum Iesus</i>; tertio de eius persecutione, ibi
<i>propterea persequebantur Iudaei Iesum</i>. Circa primum tria
ponuntur: scilicet Iudaeorum inquisitio, curati ignorantia et
ignorantiae causa. Quantum ad primum dicitur: <i>interrogabant ergo
eum Iudaei</i>, scilicet non bona intentione, ut proficiant, sed
maligno animo, ut persequantur et perdant. Infra VIII, 21:
<i>quaeretis me, et in peccato vestro moriemini</i>. Et hanc eorum
malitiam eorum verba manifestant. Cum enim dominus et sanari
languidum, et grabatum tolli iusserit, primum divinae virtutis
ostensivum et irrefragabile signum subticent; aliud quod contra
legem videtur, replicant, dicentes <i>quis est ille homo qui dixit
tibi: tolle grabatum tuum et ambula?</i> Eccli. XI, 33: <i>bona in
mala pervertens, insidiatur, et in electis imponit</i>, scilicet
imponere nititur <i>maculam</i>. Quantum ad secundum dicit <i>qui
autem sanus factus fuerat, nesciebat qui esset</i>. Sanus iste
significat fideles per gratiam Christi sanatos. Ephes. II, 8:
<i>gratia salvati estis</i>. Qui quidem nesciunt Christum quis est,
sed effectum tantum eius cognoscunt. II Cor. c. V, 6: <i>quamdiu
sumus in corpore, peregrinamur a domino: per fidem enim ambulamus,
et non per speciem</i>. Sed tunc cognoscemus Christum quis est,
<i>quando videbimus eum sicuti est</i>: I Io. III, 2. Huius autem
ignorantiae causam assignat quantum ad tria, cum dicit <i>Iesus
autem declinavit a turba constituta in loco</i>. Quod quidem causam
habet litteralem et mysticam. Litteralem quidem quantum ad duo.
Primo ut daret nobis exemplum occultandi opera nostra bona et non
quaerendi in eis hominum favorem, secundum illud Matth. VI, 1:
<i>attendite ne iustitiam vestram faciatis coram hominibus</i>.
Secundo ut declinemus et fugiamus oculos invidorum ab omnibus
operibus nostris, ne ex hoc eorum invidia crescat; Eccli. VIII, 14:
<i>ne contra faciem stes contumeliosi, ne sedeat quasi insidiator
ori tuo</i>. Mysticam vero quantum ad duo. Primo, ut det
intelligere quod Christus non de facili invenitur in hominum
multitudine et in turbine curarum temporalium, sed in spirituali
secreto. Osee II, 14: <i>ducam eam in solitudinem, et ibi loquar ad
cor eius</i>. Nam <i>verba sapientium audiuntur in silentio</i>, ut
dicitur Eccle. IX, 17. Secundo, ut insinuet quod Christus debebat
declinare a Iudaeis ad gentes; Is. VIII, 17: <i>abscondit faciem
suam parumper a Iacob</i>, idest subtraxit veritatis suae notitiam
a populo Iudaeorum. Consequenter agitur de inventione Christi, cum
dicit <i>postea invenit eum Iesus in templo</i>. Et primo dicit
quod invenitur; secundo insinuat quod inventus docet; tertio quod
post doctrinam manifestatur. Quantum ad inventionem duo ponit,
scilicet modum inveniendi, et locum. Modus quidem est mirabilis,
quia non invenitur nisi inveniat, unde dicit <i>postea</i>,
scilicet quae dicta sunt, <i>invenit eum Iesus</i>: nam homo sua
virtute Christum invenire non potest, nisi ei se Christus
praesentet. Unde etiam Ps. CXVIII, 176 dicebat: <i>require servum
tuum</i>. Sap. VI, 14: <i>praeoccupat eos qui se concupiscunt</i>.
Locus autem in quo invenitur Christus est venerabilis, quia <i>in
templo</i>, secundum illud Ps. X, 5: <i>dominus in templo sancto
suo</i>. Nam et mater eius in templo eum invenit, Lc. II, 46 et hoc
quia in his quae patris sui sunt, oportebat eum esse. In quo datur
nobis intelligi quod curatus iste non ad vanitatem, sed ad
religionis studium conversus, templum frequentans, in ipso Christum
cognoscit: quia si ad conditoris cognitionem venire volumus,
fugienda est turba pravorum affectuum, et declinanda sunt malorum
conventicula, et fugiendum est ad templum cordis nostri, quod Deus
invisere et habitare dignatur. Consequenter inventus docet; unde
<i>et dixit illi: ecce sanus factus es, iam noli peccare</i>. Ubi
primo commemorat impensum beneficium; secundo proponit sanum
consilium; tertio ostendit imminens periculum. Sed beneficium est
admirabile, quia subita restitutio sanitatis. Unde dicitur <i>ecce
iam sanus factus es</i>. Et ideo semper oportet in memoria teneri,
secundum illud Is. LXIII, v. 7: <i>miserationum domini
recordabor</i>. Consilium vero utile, quia <i>iam amplius noli
peccare</i>; Eccli. XXI, 1: <i>fili, peccasti, ne adiicias
iterum</i>. Quare dominus isti paralytico et aliis quibusdam ab eo
curatis mentionem facit de peccatis, et non aliis? Ideo scilicet ut
ostendat per hoc, infirmitates aliquibus, ex peccatis prioribus
provenire, secundum illud I Cor. XI, v. 30: <i>ideo multi
imbecilles et infirmi, et dormiunt multi</i>. Per quod etiam se
esse Deum ostendit, peccata et occulta cordium manifestans. Prov.
XV, 11: <i>Infernus et perditio coram illo: quanto magis corda
filiorum hominum?</i> Istis ergo solis mentionem de peccatis facit
et non aliis ab eo curatis, quia non omnes infirmitates propter
peccata priora proveniunt; sed quaedam ex naturali dispositione,
quaedam propter probationem, sicut in Iob. Vel de istis tantum
mentionem fecit, quia magis praeparati erant ad correctionem. Prov.
c. IX, 8: <i>noli arguere derisorem, ne oderit te: argue sapientem,
et diliget te</i>. Vel in istis, omnibus aliis hoc mandavit.
Periculum autem imminens erat terribile, unde dicit <i>ne deterius
tibi aliquid contingat</i>. Quod quidem dupliciter intelligi
potest, secundum duo quae in isto praecesserunt. Primo enim punitus
fuit per prolixum morbum; secundo consecutus fuit magnum
beneficium. Et ideo ad utrumque referri potest quod dicitur. Ad
primum quidem: quia cum aliquis pro peccato punitur et ex ipsa
poena a peccato non retrahitur, iustum est ut gravius puniatur. Et
ideo dicit <i>noli amplius peccare</i>, quia si peccaveris
<i>deterius tibi continget</i>. Ier. c. II, 30: <i>frustra percussi
filios vestros: disciplinam non receperunt</i>. Ad secundum vero:
quia qui post beneficia recepta ad peccata prolabitur, gravioris
supplicii reus efficitur propter ingratitudinem, secundum illud II
Pet. II, 20: <i>melius erat eis viam veritatis non agnoscere, quam
post agnitionem retrorsum converti</i>. Similiter etiam quia
postquam homo ad peccatum semel redierit, facilius peccat; secundum
illud Mt. XII, v. 45: <i>fiunt novissima hominis illius peiora
prioribus</i>. Ier. II, 20: <i>a saeculo fregisti iugum, rupisti
vinculum, dixisti: non serviam</i>. Consequenter ponitur inventi
manifestatio, cum subditur <i>abiit ille homo et annuntiavit</i> et
cetera. Et secundum quosdam posset intelligi, ut Chrysostomus
dicit, quod ex malitia manifestasset eum; sed hoc non videtur
probabile, scilicet quod post tantum beneficium ita ingratus esset.
<i>Nuntiavit</i> ergo <i>Iudaeis, quia Iesus esset qui fecit eum
sanum</i>, ut manifestaret Christi virtutem ad sanandum. Ps. LXV,
16: <i>venite, et narrabo (...) quanta fecit dominus animae
meae</i>. Et hoc patet, quia illi interrogaverunt eum, quis
iusserit grabatum tollere. Iste autem annuntiavit eis quod <i>Iesus
fecit eum sanum</i>. Consequenter cum dicit <i>propterea
persequebantur Iudaei Iesum</i>, ponitur persecutio contra
Christum, quae est propter quoddam opus pietatis in sabbato
exhibitum; unde dicit <i>propterea persequebantur Iudaei Iesum</i>,
quia haec faciebat in sabbato. Ps. CXVIII, 161: <i>principes
persecuti sunt me gratis</i>. Consequenter cum dicit <i>Iesus autem
respondit eis</i> etc., ponitur secunda causa persecutionis, quae
sumitur ex doctrina. Et primo ponitur doctrina veritatis; secundo
persecutio Iudaicae pravitatis, ibi <i>propterea ergo magis
quaerebant eum Iudaei interficere</i>. Doctrinam autem veritatis
proponit dominus, excusando se de solutione sabbati. Sed notandum
est, quod dominus de huius solutione aliquando quidem excusavit se,
aliquando discipulos suos. Et discipulos quidem, quia homines puri
erant, excusavit per similitudinem hominum, scilicet per exemplum
sacerdotum, qui operabantur in templo in die sabbati, et sabbatum
non solvebant. Et David, qui sub Achimelech sacerdote in die
sabbati a facie Saulis fugiens, panes propositionis accepit de
templo, ut habetur I Reg. XXI, v. 1 ss. Se vero, quia homo erat et
Deus, aliquando per similitudinem hominum excusavit a solutione
sabbati. Lc. XIV, 5: <i>quis vestrum, si ceciderit bos aut asinus
suus in puteum, non continuo extrahet eum in die sabbati?</i>
Aliquando vero, et praecipue in hoc loco, excusat se per
similitudinem Dei, dicens <i>pater meus usque modo operatur, et ego
operor</i>; quasi dicat: nolite putare quod in sabbato ita
requieverit pater meus, ut ex illo non operetur; sed sicut ipse et
nunc sine labore operatur, ita et ego operor. In quo excludit
falsum intellectum Iudaeorum, qui volentes conformari Deo, nihil in
die sabbati operantur, ac si Deus ipso die omnino destiterit
operari. Et quidem licet in sabbato requieverit a novis creaturis
condendis, nihilominus tamen semper et continue usque modo
operatur, creaturas in esse conservando. Unde et signanter verbo
requietionis Moyses est usus post opera Dei, a quibus condendis
requievit, ut signaret spiritualem requiem, quam Deus exemplo
quietis suae fidelibus postea qui bona fecerint opera, arcana
significatione pollicebatur. Unde dici potest, illud mandatum in
umbra futuri fuisse praeceptum. Signanter autem dicit <i>usque nunc
operatur</i>; non autem operatus est, ut designet continuationem
divini operis. Nam possent imaginari Deum esse causam mundi, sicut
artifex est causa domus, quantum ad fieri tantum: ut sicut domus
manet, etiam cessante operatione artificis, ita et mundus
subsistere posset, influxu divino cessante. Sed, secundum
Augustinum, Deus ita est causa omnium creaturarum quod sit etiam
causa subsistendi; quia si eius potentia ad momentum cessaret,
simul et illarum cessarent species omnes, quas natura continet:
sicut si dicerem, quod aer tamdiu illuminatur quamdiu lumen solis
manet in ipso. Cuius quidem ratio est, quia ea quae causam habent,
quantum ad fieri solum, cessante causa subsistere possunt; ea vero
quae non solum fieri, sed etiam subsistentiae causam habent,
continua conservatione causae indigent. Excludit etiam per hoc quod
dicit <i>pater meus usque modo operatur</i>, opinionem quorumdam
dicentium, quod Deus mediantibus secundis causis res producit; quod
est contra illud Is. XXVI, 12: <i>omnia opera nostra operatus es in
nobis, domine</i>. Sicut ergo <i>pater meus</i>, in principio
instituendo naturam, <i>usque modo operatur</i>, eadem operatione
ipsam continendo et conservando, <i>et ego operor</i>, quia sum
patris verbum, per quod omnia operatur; Gen. I, 3: <i>dixit Deus:
fiat lux</i>. Unde sicut primam institutionem rerum per verbum
operatus est, ita et ipsarum conservationem. Et sic si ipse
<i>usque modo operatur, et ego operor</i>, quia sum verbum patris,
per quod omnia fiunt et conservantur. Consequenter cum dicit
<i>propterea ergo magis quaerebant eum Iudaei interficere</i>,
ponitur persecutio ex doctrina proveniens: quia propter ipsam
doctrinam <i>Iudaei magis</i>, idest avidiori animo, ferventiori
zelo, <i>quaerebant eum interficere</i>. Duo enim crimina in lege
morte punita fuerunt: scilicet crimen solutionis sabbati, unde ille
qui collegit ligna in sabbato lapidatus est, Num. XV, 32, et crimen
blasphemiae, unde dicitur Lev. XXIV, 14: <i>educ blasphemum extra
castra (...) et lapidet eum omnis multitudo filiorum Israel</i>.
Blasphemiam autem isti reputabant quod homo diceret se esse Deum;
infra X, 33: <i>de bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia,
quia homo cum sis, facis teipsum Deum</i>. Et haec duo crimina
imponebant Christo: unum scilicet quia solvebat sabbatum, aliud
quia dicebat se aequalem Deo. Unde dicit, quod ideo <i>quaerebant
eum occidere, quia non solum solvebat sabbatum, sed etiam patrem
suum dicebat Deum</i>. Sed quia etiam alii iusti Deum patrem suum
dicunt: Ier. III, 19: <i>patrem vocabis me</i>, ideo non solum
dicunt quod <i>patrem suum dicebat Deum</i>, sed addunt quod
pertinet ad blasphemiam <i>aequalem se faciens Deo, quod ex hoc
colligunt quod</i> dixit: <i>pater meus operatur, et ego
operor</i>. Deum patrem suum dicit, ut det intelligere quod pater
eius est per naturam, aliorum autem per adoptionem: secundum quem
modum loquitur infra XX, 17: <i>vado ad patrem meum</i>, scilicet
per naturam, <i>et patrem vestrum</i>, scilicet per gratiam. Item
ad similitudinem eius se operari dicit, solvens per hoc calumniam
Iudaeorum de solutione sabbati: quae non esset conveniens
excusatio, nisi aequalis auctoritatis esset in operando cum Deo. Et
ideo dicunt quod facit se aequalem Deo. Et quidem magna est
Arianorum caecitas, qui in verbis domini non possunt intelligere
quod Iudaei intelligunt, dicentes Christum Deo patre minorem esse.
Sed Ariani dicunt, quod Christus non fecit se aequalem Deo, sed
Iudaei hoc suspicabantur. Sed per ea quae dicta sunt in ipso textu,
aliter etiam manifestum est. Nam Evangelista dicit quod Iudaei
persequebantur Christum, quia solvebat sabbatum, et quia dicebat
patrem suum Deum, et quia faciebat se aequalem Deo. Aut ergo
Christus est mendax, aut est aequalis Deo. Sed si est aequalis Deo,
ergo Christus Deus est per naturam. Dicit autem Evangelista <i>se
aequalem faciens Deo</i>, non quod ipse aequalem se Deo faceret,
quia per aeternam generationem aequalis erat Deo; sed secundum
intentionem Iudaeorum loquens, qui non credentes Christum esse
filium Dei per naturam, intellexerunt ex verbis eius quod se
diceret Dei filium, quasi volens se aequalem Deo facere, cum tamen
hoc eum esse non crederent; infra c. X, 33: <i>tu homo cum sis,
facis teipsum Deum</i>; idest, dicis te esse Deum: quod
interpretatur ac si tu ipse facias teipsum Deum.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 3</div>
<p title="Super Io., cap. 5 l. 3"><a name="87453"><span class=
"ref">[87453] Super Io., cap. 5 l. 3</span></a> Hic tradit
doctrinam de potestate vivificativa. Et primo ponitur ipsa
doctrina; secundo confirmatio eius, ibi <i>si ego testimonium
perhibeo de meipso, testimonium meum non est verum</i>. Circa
primum duo facit. Primo proponit doctrinam eius de potestate
vivificativa in communi; secundo in speciali, ibi <i>et maiora his
demonstrabit ei opera</i>. Circa primum tria facit. Primo insinuat
potestatis suae originem; secundo ipsius potestatis magnitudinem,
ibi <i>quaecumque enim ille fecerit, haec et filius similiter
facit</i>. Tertio assignat utriusque rationem, ibi <i>pater enim
diligit filium</i>. Considerandum autem circa primum, quod Ariani
ex his verbis quae hic dominus dicit <i>non potest filius a se
facere quidquam</i> etc., errorem suum confirmare nituntur,
scilicet quod filius minor sit patre, quia, secundum quod
Evangelista dixit, Iudaei persequebantur Christum, quia faciebat se
aequalem Deo. Quod videns dominus, Iudaeos ex hoc moveri, volens
hoc excludere, ut Ariani dicunt, talia verba subiunxit, ut se
aequalem patri non esse monstraret, dicens: <i>amen, amen dico
vobis, non potest filius a se facere quidquam, nisi quod viderit
patrem facientem</i>; quasi dicat: non intelligatis me per hoc quod
dixi <i>pater meus operatur, et ego operor</i>, sic operari quasi
ego sim ei aequalis, quia nihil possum facere a meipso. Quia ergo
<i>filius non potest facere quidquam, nisi quod viderit patrem
facientem</i>, utique minor est patre, ut ipsi dicunt. Sed hic
intellectus falsus est et erroneus: quia si filius non esset
aequalis patri, tunc non esset filius idem cum patre, quod est
contra illud, infra X, 30: <i>ego et pater unum sumus</i>. Nam
aequalitas attenditur secundum magnitudinem, quae in divinis est
ipsa essentia. Unde si esset patri inaequalis, differret ab eo
secundum essentiam. Ad verum autem huius intellectum, sciendum est,
quod in his quae in filio minorationem importare videntur, posset
dici ab aliquibus haec de Christo dicta esse secundum naturam
assumptam, sicut dicitur infra XIV, v. 28: <i>pater maior me
est</i>. Unde secundum hoc vellent dicere, quod hoc quod dominus
dicit <i>non potest filius a se facere quidquam</i>, intelligendum
est de filio secundum naturam assumptam. Quod quidem stare non
potest, quia secundum hoc oporteret dicere quod omnia quae filius
Dei fecit in natura assumpta, pater ante eum fecisset; puta quod
siccis pedibus super mare ambulasset, sicut Christus ambulavit,
alias non diceretur <i>nisi quod viderit patrem facientem</i>. Sed
si dicatur, quod quaecumque Christus in carne fecit, etiam Deus
pater fecit, inquantum in eo pater operatur, secundum illud, infra
XIV, 10: <i>pater autem in me manens ipse facit opera</i>; ut sit
sensus: <i>non potest filius a se facere quidquam, nisi quod
viderit patrem facientem</i>, in seipso, scilicet filio. Sed nec
hoc stare potest, quia secundum hoc ea quae sequuntur, non possent
ei adaptari, scilicet <i>quaecumque ille fecerit, haec et filius
similiter facit</i>. Numquam enim secundum naturam assumptam filius
creavit mundum, sicut pater creavit. Non ergo ad naturam assumptam
referendum est quod dicitur. Secundum Augustinum autem, alius modus
est intelligendi ea quae videntur in filio minorationem importare,
licet non importent: ut scilicet referantur ad originem filii a
patre. Quia licet filius sit aequalis patri per omnia, tamen hoc
ipsum habet a patre per aeternam generationem; sed pater a nullo
habet, cum sit ingenitus. Unde secundum hoc continuatur sic. Quid
scandalizati estis, quia patrem meum dixi Deum, et quia aequalem me
feci Deo? <i>Amen, amen dico vobis, non potest filius a seipso
facere quidquam</i>; quasi dicat: ita sum aequalis patri, ut ab
illo sim, non ille a me; et quidquid ego habeo ut faciam, est mihi
a patre. Secundum hunc ergo modum in his verbis fit mentio de
potestate filii, per hoc verbum <i>potest</i>, et de eius
operatione per hoc verbum <i>facere</i>. Et ideo utrumque potest
hic intelligi: ut scilicet ostendatur primo derivatio potestatis
filii a patre; secundo vero ut ostendatur conformitas operationis
filii ad operationem patris. Quantum ad primum, exponit Hilarius
hoc modo. Supra dominus dixit se esse aequalem patri. Sed aliqui
haeretici propter auctoritates Scripturae, quae dicunt unitatem et
aequalitatem filii ad patrem, attribuunt filio quod sit ingenitus,
sicut Sabelliani, dicentes filium esse idem cum patre in persona.
Ne ergo hoc intelligas, dicit: <i>non potest filius a se facere
quidquam</i>, nam potentia filii idem est quod natura eius. Ab eo
ergo filius habet posse a quo habet esse; esse autem habet a patre,
infra XVI, 28: <i>exivi a patre, et veni in mundum</i>: a quo etiam
habet naturam, quia Deus est de Deo, ergo ab eo habet posse. Sic
ergo hoc quod dicit: <i>non potest filius facere quidquam, nisi
quod patrem viderit facientem</i>, tantum valet ac si dicatur:
filius, sicut non habet esse nisi a patre, ita nec posse facere
aliquid nisi a patre. In naturalibus enim ab eodem aliquid accipit
posse operari a quo recipit esse, sicut ignis ab eo recipit quod
possit ascendere sursum a quo recipit formam et esse. Nec tamen per
hoc quod dicit <i>non potest filius a se facere quidquam</i>,
importatur inaequalitas: quia hoc pertinet ad relationem; quaestio
autem aequalitatis et inaequalitatis pertinet ad quantitatem. Per
hoc autem quod dicit <i>nisi quod viderit patrem facientem</i>,
posset alicui falsus intellectus subintrare, ut crederet filium hoc
modo facere, quia vidit patrem facientem; scilicet, quod pater
primo fecit, hoc viso, filius postea inceperit facere; ad modum
duorum fabrorum, magistri scilicet et discipuli, qui arcam facit
secundum modum quem viderit magistrum facere. Quod quidem non est
verum de verbo; nam supra dicitur: <i>omnia per ipsum facta
sunt</i>. Ergo pater non fecit aliquid, ita quod filius videret
fieri, et addisceret. Sed hoc dictum est ut designetur communicatio
paternitatis filio per generationem, quae convenienter designatur
hoc verbo <i>viderit</i>, quia per visum et auditum in nos ab alio
scientia transfunditur. Nam per visum quidem scientiam a rebus
accipimus, per auditum vero a sermonibus. Filius autem non est
aliud quam sapientia, secundum illud Eccli. XXIV, 5: <i>ego ex ore
altissimi prodii primogenita ante omnem creaturam</i>. Et sic
derivatio filii a patre nihil aliud est quam derivatio divinae
sapientiae. Quia ergo visio designat derivationem cognitionis et
sapientiae ab alio, recte per visionem generatio filii a patre
designatur, ut sic nihil aliud sit filium videre patrem facientem,
quam procedere intelligibili processione a patre operante. Potest
autem et de huiusmodi, secundum Hilarium, alia ratio assignari;
scilicet, ut per hoc quod dicit <i>viderit</i>, excludatur omnis
imperfectio a generatione filii vel verbi; nam in generatione
materiali illud quod generatur, paulatim per incrementa temporum ab
imperfecto ad perfectum perducitur: non enim iam perfectum est
aliquid quando generari incipit. Sed hoc in generatione aeterna
locum non habet, cum sit generatio perfecti a perfecto. Et ideo
dicit <i>nisi quod viderit filius patrem facientem</i>. Cum enim
videre sit actus perfecti, manifestum est quod filius statim
perfectus genitus est, tamquam statim videns, et non per incrementa
temporum ad perfectum perducitur. Quantum vero ad secundum exponit
Chrysostomus, scilicet ad ostendendum conformitatem patris ad
filium, quantum ad operationem, hoc modo. Dico quod licet mihi
operari in sabbato, quia et pater meus continue operatur, cui non
possum operari contrarium; et hoc quia <i>non potest filius a se
facere quidquam</i> et cetera. Tunc enim quis aliquid a se facit,
cum in faciendo non se conformat alteri. Quicumque autem est ab
alio, si discordat ab eo, peccat; infra VII, 18: <i>qui a semetipso
loquitur, gloriam propriam quaerit</i>. Quicumque ergo existens ab
alio, a semetipso operatur, peccat; filius autem est a patre: ergo
si operatur a semetipso, peccat; quod est impossibile. Per hoc ergo
quod dicit dominus, <i>filius non potest a se facere quidquam</i>
etc., nihil aliud insinuat, quam quod filius non potest peccare.
Quasi dicat: iniuste persequimini me de solutione sabbati, quia non
possum peccare, quia non operor contraria patri meo. Utramque autem
expositionem, scilicet Hilarii et Chrysostomi, facit Augustinus,
licet in diversis locis. Consequenter cum dicit <i>quaecumque enim
ille fecerit, haec et filius similiter facit</i>, ponitur magnitudo
potestatis Christi et excludit in his tria circa potestatem suam:
scilicet particularitatem, diversitatem et imperfectionem.
Particularitatem: quia, cum sint diversa agentia in mundo, et agens
primum universale virtutem habeat super omnia agentia, alia vero
agentia, quae sunt ab ipso, tanto particularis virtutis sint,
quanto sunt inferiora in ordine causalitatis, posset ex hoc aliquis
credere, quod cum filius non sit a se, habeat potestatem
particularem respectu aliquorum existentium, et non universalem
respectu omnium, sicut habet pater. Et ideo hoc excludens dicit
<i>quaecumque enim ille</i>, idest pater, <i>fecerit</i>, idest ad
omnia ad quae se extendit potestas patris, extendit se etiam
potestas filii. Supra I, 3: <i>omnia per ipsum facta sunt</i>.
Diversitatem vero, quia aliquando unum, ab alio existens, potest
quidem facere quaecumque ille a quo est facit, nihilominus tamen
illa quae facit, non sunt eadem cum illis quae ille a quo est
facit. Sicut si unus ignis existens ab alio, potest facere
quaecumque alius facit, puta comburere, sed tamen alia comburit
iste, alia ille, licet eadem sit combustio utriusque secundum
speciem. Ne ergo intelligas sic operationem filii diversam esse ab
operatione patris, dicit <i>haec</i>, idest non diversa, sed eadem.
Imperfectionem vero, quia quandoque contingit aliquod unum et idem
ex duobus agentibus fieri, sed ab uno quidem sicut a principali et
perfecto, ab alio vero sicut ab instrumento et imperfecto; sed non
similiter, quia aliter agit principale agens, et aliter
instrumentum, quia instrumentum imperfecte agit, utpote in virtute
alterius. Ne ergo sic intelligas filium facere quaecumque facit
pater, addit <i>similiter</i>, idest, potestate qua pater facit,
facit et filius; quia eadem virtus et eadem perfectio est in patre
et filio; Prov. VIII, 30: <i>cum eo eram cuncta componens</i>.
Consequenter cum dicit <i>pater enim diligit filium</i>, assignat
rationem utriusque, scilicet originis et magnitudinis potestatis
filii; quae quidem ratio assignatur ex dilectione patris, qui
diligit filium; unde dicit: <i>pater enim diligit filium</i>. Sed
ad sciendum quomodo dilectio patris ad filium sit ratio originis,
seu communicationis potestatis filii, attendendum est, quod
dupliciter aliquid diligitur. Cum enim bonum solum sit amabile,
aliquod bonum potest se dupliciter ad amorem habere, scilicet vel
ut causa amoris, vel ut ab amore causatum. In nobis autem bonum
causat amorem; nam causa amoris nostri ad aliquem est bonitas eius.
Non enim ideo bonus est, quia nos eum diligimus; sed ideo diligimus
eum, quia bonus est: unde in nobis amor causatur a bono. Sed in Deo
aliter est, quia ipse amor Dei est causa bonitatis in rebus
dilectis: quia enim Deus diligit nos, ideo boni sumus, nam amare
nihil est aliud quam velle bonum alicui. Cum ergo voluntas Dei sit
causa rerum, quia <i>omnia quaecumque voluit, dominus, fecit</i>,
ut dicit Ps. CXIII, 3, manifestum est quod amor Dei, causa est
bonitatis in rebus. Unde Dionysius dicit, VI cap. de divinis
nominibus, quod divinus amor non permisit eum sine germine esse.
Ergo si consideremus originem filii, videamus utrum amor quo pater
diligit filium, sit principium originis vel procedat ab ea. Amor
autem in divinis dupliciter accipitur; scilicet essentialiter,
secundum quod pater diligit et filius et spiritus sanctus; et
notionaliter, seu personaliter, secundum quod spiritus sanctus
procedit ut amor. Sed neutro horum modorum amor dictus, potest esse
principium originis filii. Nam secundum quod accipitur
essentialiter, sic importat actum voluntatis. Si ergo esset
principium originis filii, sequeretur quod pater genuisset filium
voluntate, non natura: quod est erroneum. Similiter etiam nec amor
notionaliter sumptus, qua pertinet ad spiritum sanctum, quia tunc
sequeretur quod spiritus sanctus esset principium filii: quod est
erroneum; immo nullus haereticus hoc dixit. Licet enim amor
notionaliter sumptus sit principium omnium donorum quae nobis
donantur a Deo, non tamen est principium filii, sed potius ipse a
patre filioque procedit. Sic ergo dicendum, quod ratio ista non
sumitur ex dilectione ut ex principio, sed ut ex signo. Cum enim
similitudo sit causa dilectionis (omne enim animal diligit simile
sibi): ubi invenitur perfecta similitudo Dei, ibi invenitur etiam
perfecta dilectio Dei. Perfecta autem similitudo patris in filio
est secundum illud Coloss. I, 15: <i>qui est imago invisibilis
Dei</i>; Hebr. I, 3: <i>qui cum sit splendor, gloria et figura
substantiae eius</i>. Perfecte ergo filius a patre diligitur: et
ideo quia perfecte diligit eum, signum est quod pater omnia
ostenderit ei et communicaverit ei suam potestatem et naturam. Et
de huius dilectione dicitur supra II, 35: <i>pater diligit filium,
et omnia dedit in manu eius</i>. Et Matth. III, 17: <i>hic est
filius meus dilectus</i>. Circa hoc autem quod sequitur <i>et omnia
demonstrat ei quae ipse facit</i>, sciendum est, quod dupliciter
potest aliquis alicui sua opera demonstrare. Vel quantum ad visum,
sicut artifex ea quae facit demonstrat discipulo; vel quantum ad
auditum, sicut quando verbo instruit eum. Quocumque ergo istorum
modorum accipiatur <i>demonstrat</i>, sequi potest duplex
inconveniens: quod tamen non est in ista demonstratione, qua pater
demonstrat filio. Si enim pater dicatur demonstrare filio quantum
ad visum, primo quidem sequitur in istis inferioribus quod prius
operetur aliquid quod alteri demonstrat; deinde quod seorsum ab eo
cui demonstrat. Sed pater non demonstrat filio ea quae prius facit,
quia ipse filius dicit Prov. VIII, 22: <i>dominus possedit me in
initio viarum suarum, antequam quidquam faceret</i>. Neque etiam ea
quae seorsum a filio facit: quia pater omnia operatur per filium;
supra I, 3: <i>omnia per ipsum facta sunt</i>. Si autem accipiatur
demonstratio quantum ad auditum, duo videntur sequi: nam qui verbo
docet, primo demonstrat ignoranti; deinde verbum est inter
demonstrantem et cui fit demonstratio. Sed neutro modo pater
demonstrat filio: non enim sicut ignoranti, cum filius sit
sapientia patris, I Cor. I, 24: <i>Christum Dei virtutem et Dei
sapientiam</i>; nec aliquo alio verbo medio, quia ipse filius est
verbum patris, supra I: <i>verbum erat apud Deum</i>. Dicitur ergo
pater omnia quae facit demonstrare filio, inquantum communicat ei
notitiam omnium suorum operum: sic enim magister dicitur
demonstrare discipulo, inquantum dat ei notitiam eorum quae facit.
Unde, secundum Augustinum, demonstrare patrem filio, nihil aliud
est quam patrem generare filium. Et filium videre quae pater facit,
nihil aliud est quam filium esse et naturam a patre recipere.
Potest tamen dici demonstratio illa similis visuali, inquantum ipse
filius est splendor visionis paternae, ut dicitur Hebr. I, 3: nam
pater videns se et intelligens, concipit filium, qui est conceptus
huius visionis. Potest etiam esse similis ei quae fit per auditum,
inquantum filius procedit a patre ut verbum. Ut si dicatur quod
<i>pater omnia demonstrat filio</i>, inquantum producit ipsum ut
splendorem, et conceptum suae sapientiae, et verbum. Hoc ergo quod
dicit <i>demonstrat</i>, refertur ad illud quod supra dixit: <i>non
potest filius a se facere quidquam, nisi quod viderit patrem
facientem</i>. Hoc vero quod dicit <i>omnia</i>, refertur ad illud
quod dixit: <i>quaecumque enim ille fecerit, haec similiter et
filius facit</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 4</div>
<p title="Super Io., cap. 5 l. 4"><a name="87454"><span class=
"ref">[87454] Super Io., cap. 5 l. 4</span></a> Ostensa potestate
filii in communi, hic consequenter ostendit eam in speciali, et
primo dominus manifestat suam potestatem vivificativam; secundo
manifestat quaedam praedicta, quae videbantur obscura, ibi <i>sicut
enim pater habet vitam in semetipso, sic dedit filio vitam habere
in semetipso</i>. Circa primum duo facit. Primo ostendit filium
habere potestatem vivificativam; secundo docet modum percipiendi
vitam a filio, ibi <i>amen, amen dico vobis, quia qui verbum meum
audit</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo proponit
potestatem vivificativam filii; secundo dicti rationem assignat,
ibi <i>neque enim pater iudicat quemquam</i>; tertio ostendit
effectum exinde provenientem, ibi <i>ut omnes honorificent
filium</i> et cetera. Et circa primum duo facit. Primo proponit
potestatem vivificativam in communi; secundo exprimit eam, ibi
<i>sicut enim pater</i> et cetera. Quantum ad primum dicit
<i>maiora his demonstrabit</i>; quasi dicat: miramini et turbamini
de potestate filii in sanatione languidi; sed adhuc pater <i>maiora
his demonstrabit opera</i>, scilicet in suscitatione mortuorum,
<i>ut vos miremini</i>. Sed ex his verbis insurgit dubitatio
quantum ad duo: primo quidem quantum ad hoc quod dicit
<i>demonstrabit</i>: nam hoc quod supra dictum est, quod pater
omnia demonstrat filio, refertur ad aeternam generationem: quomodo
ergo hic dicit <i>demonstrabit</i>, cum filius sit ei coaeternus,
et in aeternitate non sit accipere futurum? Secundo vero quantum ad
hoc quod dicit <i>ut vos miremini</i>. Si enim ideo demonstraturus
est ut Iudaei mirentur, tunc filio demonstraturus est simul et
istis, alias non mirarentur, nisi viderent; cum tamen filius ab
aeterno omnia viderit apud patrem. Et ideo dicendum est, quod hoc
exponitur tripliciter. Uno modo, secundum Augustinum, ut referatur
haec demonstratio fienda discipulis. Consuetus enim modus loquendi
est Christi, ut aliquando attribuat sibi fieri quod fit membris
suis, secundum illud Matth. XXV, v. 40: <i>quod uni ex minimis meis
fecistis, mihi fecistis</i>. Et tunc est sensus: vos vidistis
filium magna facientem in curatione languidi, et miramini; sed
adhuc <i>maiora his pater demonstrabit ei</i>, in membris, scilicet
discipulis; infra XIV, 12: <i>et maiora horum faciet</i>. Dicit
ergo <i>ut vos miremini</i>: quia ex miraculis discipulorum Iudaei
intantum mirati sunt quod maxima multitudo eorum conversa est ad
fidem, sicut habetur Act. I. Alio modo, secundum Augustinum, sic,
ut scilicet referatur ad Christum secundum naturam assumptam. In
Christo enim est et natura divina et natura humana; et secundum
utramque habet a patre potestatem vivificativam; sed aliter et
aliter, quia secundum divinitatem habet potestatem vivificandi
animas, sed secundum naturam assumptam vivificat corpora unde
Augustinus: verbum vivificat animas, sed verbum caro factum
vivificat corpora. Nam resurrectio Christi, et mysteria quae
Christus implevit in carne, sunt causa futurae resurrectionis
corporum; Eph. II, 5: <i>convivificavit nos in Christo</i>; I Cor.
XV, 12: <i>si autem Christus praedicatur quod resurrexit a mortuis,
quomodo quidam dicunt in vobis, quoniam resurrectio mortuorum non
est?</i> Sed primum habet ab aeterno, et hoc ostendit cum supra
dixit: <i>et omnia demonstrat ei quae ipse facit</i>; quae quidem
omnia demonstrat carni; sed alia ex tempore, et quantum ad hoc
dicit: <i>et maiora his demonstrabit ei</i>, idest demonstratur
potestas eius in hoc quod maiora faciet, suscitando mortuos:
quosdam quidem hic, sicut Lazarum, puellam et unicum matris; omnes
tandem in die iudicii. Tertio modo ut referatur ad Christum
secundum naturam divinam, secundum illum modum quo in Scriptura
dici consuetum est, tunc aliquid fieri quando innotescit; sicut
illud Matth. ult., 18: <i>data est mihi omnis potestas in caelo et
in terra</i>. Cum enim Christus ab aeterno habuerit potestatem
plenissimam, quia <i>quaecumque pater facit, similiter et filius
facit</i>, dicit tamen, post resurrectionem domini potestatem datam
esse: non quia tunc tantum eam recepit, sed quia per resurrectionis
gloriam tunc maxime innotuit. Secundum hoc ergo dicit sibi
potestatem dari, secundum quod eam exequitur in opere, ut dicatur:
<i>et maiora demonstrabit ei opera</i>; idest, sibi data per
executionem ostendet: et hoc vobis mirantibus, quando scilicet qui
vobis videtur ut homo tantum, apparebit virtutis divinae et Deus.
Est autem verbum demonstrationis accipiendum ut verbum visionis,
secundum quod supra expositum est. Consequenter cum dicit <i>sicut
enim pater suscitat mortuos (...) sic et filius</i>, explicat in
speciali potestatem vivificativam filii, ostendens quae sunt illa
maiora quae pater filio demonstrabit. Ubi sciendum est quod divina
virtus in veteri testamento ex hoc praecipue commendatur quod Deus
est auctor vitae; I Reg. II, 6: <i>dominus mortificat, et
vivificat</i>. Et Deut. c. XXXII, 39: <i>ego occidam, et ego vivere
faciam</i>. Quam quidem virtutem sicut habet pater, sic habet et
filius, et ideo dicit <i>sicut pater suscitat mortuos et vivificat,
sic et filius quos vult vivificat</i>; quasi dicat: haec sunt
maiora quae pater filio demonstrabit, scilicet ut mortuos
vivificet. Plane maiora sunt ista valde: quia plus est ut resurgat
mortuus, quam ut convalescat aegrotus. Sic ergo <i>filius quos vult
vivificat</i>, et primam vitam viventibus dando, et mortuos
suscitando. Nec tamen putemus alios a patre suscitari et alios a
filio, sed eosdem quos pater suscitat et vivificat, filius suscitat
et vivificat: quia pater, sicut omnia operatur per filium, qui est
virtus eius, ita et omnes vivificat per filium, qui est vita, ut
dicit infra XIV, 6: <i>ego sum via, veritas et vita</i>. Non tamen
per filium suscitat et vivificat mortuos sicut per instrumentum,
quia secundum hoc filius non esset constitutus in suae potestatis
arbitrio. Et ideo ut hoc excludat, dicit: <i>filius quos vult
vivificat</i>; idest, in suae potestatis arbitrio est vivificare
quod vult. Nam non aliud vult filius quam pater: sicut enim est
illis una substantia, sic est illis una voluntas; unde Matth.: c.
XX, 15, dicit: <i>an non licet mihi quod volo facere?</i>
Consequenter cum dicit <i>neque enim pater iudicat quemquam</i>,
assignat rationem dicti, manifestans suam potestatem. Sed
attendendum est, quod ex hoc loco usque ad finem sunt duae
expositiones: una est Augustini, alia Hilarii et Chrysostomi.
Secundum Augustinum quidem exponitur sic. Dixerat dominus supra,
quod sicut pater suscitat mortuos ita et filius. Sed ne
intelligeres illam mortuorum resuscitationem tantum qua aliquos ad
hanc vitam resuscitavit ad miraculi ostensionem et non illam qua
resuscitat ad vitam aeternam, ideo ducit eos ad altiorem
considerationem alterius, scilicet resurrectionis quae erit in
futuro iudicio. Unde et specialiter de iudicio mentionem facit,
dicens <i>neque enim pater iudicat quemquam</i>. Potest et aliter,
secundum eumdem, sub eodem sensu continuari, ut secundum hoc quod
dixit <i>sicut pater resuscitat mortuos, sic et filius</i> etc.,
referatur ad resurrectionem animarum, quam facit filius inquantum
est verbum; hoc vero quod dicit <i>neque enim pater iudicat
quemquam</i>, referatur ad resurrectionem corporum, quam facit
inquantum verbum caro factum est. Resurrectio enim animarum fit per
personam patris et filii; unde et simul nominat patrem et filium,
dicens <i>sicut pater suscitat (...) sic et filius</i>. Resurrectio
vero corporum per dispensationem humanitatis patri non coaeternam:
et ideo soli filio iudicium attribuit. Sed attende mirabilem
varietatem verborum: nam primo proponitur nobis pater operans et
filius vacans, scilicet cum dicitur: <i>non potest filius a se
facere quidquam, nisi quod viderit patrem facientem</i>; hic vero e
converso proponitur filius operans, et pater vacans: <i>neque enim
pater iudicat quemquam; sed omne iudicium dedit filio</i> et
cetera. In quo datur intelligi, quod alio modo loquitur hic et alio
modo ibi. Nam ibi loquitur de operatione quae est patris et filii,
unde dicit quod <i>a se non facit quidquam, nisi quod viderit
patrem facientem</i>; hic vero loquitur de operatione qua filius
secundum quod homo iudicat et non pater: unde dicit quod <i>omne
iudicium dedit filio</i>. Nam pater in iudicio non apparebit; quia
secundum iustitiam Deus in propria natura iudicandis omnibus
apparere non potest: quia cum visio divina sit beatitudo nostra, si
mali Deum in propria natura viderent, iam essent beati. Apparebit
ergo solus filius, qui solus habet naturam assumptam. Ipse ergo
solus iudicat, qui solus omnibus apparebit; sed tamen auctoritate
patris; Act. X, 42: <i>hic est qui constitutus est a Deo iudex
vivorum et mortuorum</i>. Et in Ps. LXXI, 1: <i>Deus, iudicium tuum
regi da</i>. Consequenter cum dicit <i>ut omnes honorificent
filium</i>, ponit effectum qui provenit ex potestate filii, et
primo ponit fructum consequentiae; secundo excludit
contradictionem, ibi <i>qui non honorificat filium, non honorificat
patrem qui misit illum</i>. Dicit ergo: ideo pater omne iudicium
dedit filio, secundum humanam naturam, quia in incarnatione se
filius exinanivit formam servi accipiens, in qua inhonoratus est ab
hominibus, secundum illud infra VIII, 49: <i>ego honorifico patrem
meum, et vos inhonorastis me</i>. Ideo ergo in ipsa natura assumpta
datum est ei iudicium, <i>ut omnes honorificent filium, sicut
honorificant patrem. Tunc enim videbunt filium hominis venientem
cum potestate magna et maiestate</i>: Lc. XXI, 27. Et Apoc. VII,
11: <i>ceciderunt in facies suas, et adoraverunt, dicentes:
benedictio, et claritas, et sapientia, et gratiarum actio, honor,
virtus et fortitudo Deo nostro</i>. Sed posset aliquis dicere: volo
honorificare patrem, et non curare de filio. Sed hoc non potest
esse, quia <i>qui non honorificat filium, non honorificat patrem
qui misit illum</i>. Aliud enim est honorare Deum ratione qua Deus
est, aliud honorare patrem. Nam bene potest aliquis honorare Deum
inquantum creator, omnipotens et incommutabilis, absque hoc quod
honoret et filium. Sed honorare Deum ut patrem nullus potest quin
honorificet filium: nam pater dici non potest si filium non habet.
Sed si inhonoras filium dividendo eius virtutem, inhonoras et
patrem: ibi enim tollis virtutem patri, ubi minorem das filio. Vel
aliter, secundum eumdem: Christo debetur duplex honor: scilicet
secundum divinitatem, secundum quam debetur ei honor aequalis
patri; et quantum ad hoc dicit <i>ut omnes honorificent filium,
sicut honorificant patrem</i>: alius debetur ei secundum
humanitatem, sed non aequalis patri; et de isto dicit <i>qui non
honorificat filium, non honorificat patrem qui misit illum</i>.
Unde ibi signanter dicitur <i>sicut</i>; hic autem non dicit sicut,
sed simpliciter dicit filium esse honorandum; Lc. X, 16: <i>qui vos
spernit, me spernit; qui autem me spernit, spernit eum qui misit
me</i>. Secundum autem Hilarium et Chrysostomum, exponitur magis ad
litteram, quamvis parum mutetur, hoc modo. Dominus supra dicit:
<i>filius quos vult vivificat</i>. Quicumque aliquid facit pro
libero voluntatis arbitrio, agit ex proprio iudicio. Supra vero
dictum est quod <i>omnia quaecumque facit pater haec et filius
similiter facit</i>. Ergo filius de omnibus habet liberum
voluntatis arbitrium, quia ex proprio iudicio procedit. Et ideo
statim facit mentionem de iudicio, dicens <i>neque pater iudicat
quemquam</i>, seorsum scilicet a filio. Et hoc modo loquendi usus
est dominus infra XII, 47: <i>ego non iudico vos</i>, scilicet
solum, <i>sed sermo quem locutus sum, ille iudicabit vos in
novissimo. Sed omne iudicium dedit filio</i>, sicut et dedit ei
omnia. Sicut enim dedit ei vitam, et genuit eum viventem, ita dedit
ei omne iudicium, idest genuit eum iudicem; infra ibid., 30:
<i>sicut audio iudico</i>; idest, sicut habeo esse a patre, ita et
iudicium. Ratio huius est, quia filius nihil aliud est, ut dictum
est supra, quam conceptus paternae sapientiae; unusquisque autem
per conceptum suae sapientiae iudicat: unde sicut pater omnia per
filium facit, ita et omnia per ipsum iudicat. Et fructus huius est
<i>ut omnes honorificent filium, sicut honorificant patrem</i>;
idest, exhibeant ei cultum latriae, sicut patri. Cetera vero non
mutantur. Sed attendenda est, secundum Hilarium, mirabilis connexio
verborum, ut errores contra aeternam generationem confutentur. Duae
namque haereses contra ipsam generationem aeternam exortae fuerunt.
Una Arii dicentis filium minorem patre; quod est contra
aequalitatem et unitatem. Alia Sabellii dicentis non esse
distinctionem personarum in divinis; quod est contra originem. Et
ideo ubicumque facit mentionem de unitate et aequalitate, statim
addit et distinctionem personarum secundum originem, et e converso.
Unde, quia innuit originem personarum, dicens: <i>non potest filius
a seipso facere quidquam, nisi quod viderit patrem facientem</i>,
ne crederes inaequalitatem, statim subiungit: <i>quaecumque enim
ille fecerit, haec et filius similiter facit</i>. Et, e converso,
cum innuit aequalitatem, dicens: <i>sicut pater suscitat mortuos et
vivificat, ita et filius quos vult vivificat</i>, ne discredas
originem et filium genitum, subiungit: <i>neque enim pater iudicat
quemquam; sed omne iudicium dedit filio</i>. Eodem modo cum
insinuat aequalitatem personarum, dicens <i>ut omnes honorificent
filium, sicut honorificant patrem</i>, statim subiungit de
missione, in qua demonstratur origo, dicens <i>qui non honorificat
filium, non honorificat patrem, qui misit illum</i>, non per
separationem a seipso. Missionem audi, infra VIII, 29: <i>qui misit
me, mecum est, et non reliquit me solum</i>. Supra ostendit dominus
se habere virtutem vivificativam; hic ostendit modum quo aliquis ab
ipso vitam participare potest, et primo ponit modum, quomodo
aliquis per ipsum vitam participet; secundo huiusmodi adimpletionem
praenuntiat, ibi <i>amen, amen dico vobis, quia venit hora</i>.
Circa primum considerandum est, quod sunt quatuor gradus vitae.
Unus quidem invenitur in plantis, quae nutriuntur, augentur et
generantur et generant; alius in animalibus, quae tantum sentiunt;
alius vero in his quae moventur, quae sunt animalia perfecta;
ulterius vero est aliud genus vitae in his quae intelligunt. Tot
ergo existentibus gradibus vitae, impossibile est vel vitam quae
est in plantis, vel eam quae est in sensu, aut eam quae est ex
motu, esse primam vitam. Nam prima vita debet esse per se vita, non
participata. Nulla autem vita potest esse talis nisi sola vita
intellectualis, aliae autem tres communes sunt corporali et
spirituali creaturae; corpus autem quod vivit, non est ipsa vita;
sed vitam participans: et ideo vita intellectualis est prima vita,
quae est vita spiritualis, quae immediate percipitur a primo vitae
principio, unde dicitur vita sapientiae. Et propter hoc in
Scripturis vita attribuitur sapientiae. Prov. VIII, 35: <i>qui me
invenerit, inveniet vitam, et hauriet salutem a domino</i>. Sic
ergo vitam a Christo, qui est Dei sapientia, participamus,
inquantum anima nostra ab ipso sapientiam percipit. Haec autem vita
intellectualis perficitur in vera cognitione divinae sapientiae,
quae est vita aeterna. Infra XVII, 3: <i>haec est vita aeterna, ut
cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Iesum Christum</i>.
Sed ad nullam sapientiam potest homo pervenire nisi per fidem: unde
in scientiis nullus ad sapientiam pervenit, nisi prius fidem
adhibeat dictis a magistro. Si ergo nos volumus ad illam vitam
sapientiae pervenire, oportet nos per fidem credere ea quae ab illa
nobis proponuntur. Ad Hebr. XI, 6: <i>oportet accedentem ad Deum
credere quia est, et inquirentibus se remunerator sit</i>. Is.
XXVIII, 16, secundum aliam litteram: <i>nisi credideritis, non
intelligetis</i>. Et ideo dominus congrue modum perveniendi ad
vitam ostendit esse per fidem, dicens <i>qui verbum meum audit, et
credit ei qui misit me, habet vitam aeternam</i>. Et primo ponit
meritum fidei; secundo subdit praemium eius, ibi <i>habet vitam
aeternam</i>. Circa meritum fidei primo ponit illud per quod fides
introducitur; secundo illud cui fides innititur. Introducitur
quidem fides per verbum hominis; Rom. X, 17: <i>fides ex auditu,
auditus autem per verbum Christi</i>. Innititur autem fides non
verbo hominis sed ipsi Deo; Gen. c. XV, 6: <i>credidit Abraham Deo,
et reputatum est ei ad iustitiam</i>; Eccli. II, 8: <i>qui timetis
Deum, credite illi</i>. Sic nos introducit per verbum hominis ad
credendum, non ipsi homini qui loquitur, sed Deo cuius verba
loquitur; I Thess. II, 13: <i>cum accepissetis a nobis verbum
auditus Dei, accepistis illud non sicut verbum hominum, sed, sicut
vere est, verbum Dei</i>. Et haec duo dominus ponit. Primo illud
per quod fides introducitur; unde dicit <i>qui verbum meum
audit</i>, quod introducit ad fidem. Secundo illud cui innititur,
cum dicit <i>et credit ei qui misit me</i>, non mihi, sed illi in
cuius virtute loquor. Quae quidem verba possunt competere Christo
secundum quod homo inquantum per verbum eius humanum homines
conversi sunt ad fidem; et secundum quod Deus, inquantum Christus
est verbum Dei. Cum enim Christus sit verbum Dei, manifestum est
quod audientes Christum audiebant verbum Dei et per consequens
credebant Deo. Et hoc est quod dicit: <i>qui audit verbum meum</i>,
idest me verbum Dei, <i>et credit ei</i>, idest patri cuius sum
verbum. Praemium autem fidei ponit cum subdit <i>habet vitam
aeternam</i>. Et ponit tria quae nos habebimus in gloria, sed
ordine retrogrado. Primo enim consequemur resurrectionem ex
mortuis; secundo liberationem a futuro iudicio; tertio vitam
aeternam: quia, ut dicitur Matth. XXV, 46 post iudicium ibunt iusti
in vitam aeternam. Et haec tria ponit ad fidei praemium pertinere:
et primo tertium tamquam magis desideratum. Unde dicit <i>qui
credit</i>, scilicet per fidem, <i>habet vitam aeternam</i>, quae
consistit in plena Dei visione. Et dignum est ut qui credit propter
Deum his quae non videt, perducatur ad plenam eorum visionem; infra
c. XX, 31: <i>haec scripta sunt ut credatis (...) et ut credentes
vitam habeatis in nomine eius</i>. Secundo ponit secundum, cum
dicit <i>et in iudicium non veniet</i>. Sed contra hoc est quod
apostolus dicit II Cor. V, 10: <i>omnes nos astare oportet ante
tribunal Christi</i>, etiam ipsos apostolos: ergo qui credit, in
iudicium veniet. Sed dicendum, quod duplex est iudicium. Scilicet
condemnationis, et in isto non venient qui fide formata in Deum
credunt: de quo dicebat Ps. CXLII, 2: <i>non intres in iudicium cum
servo tuo, quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis
vivens</i>; supra III, 18: <i>qui credit non iudicatur</i>. Est
etiam iudicium discretionis vel discussionis, et ad istud oportet
nos omnes ante tribunal Christi exhibere, ut dicit apostolus; et de
isto dicitur in Ps. XLII: <i>iudica me, Deus, et discerne causam
meam</i>. Tertio ponit praemium, cum dicit <i>sed transit a morte
in vitam</i>, vel <i>transiet</i>, secundum aliam litteram. Quod
quidem potest exponi dupliciter. Primo ut referatur ad
resurrectionem animae et sic planus est sensus quasi dicat: non
solum per fidem adipiscitur vitam aeternam et liberatur a iudicio,
sed etiam remissionem peccatorum consequitur. Unde dicit <i>sed
transit</i> de infidelitate ad fidem, de iniustitia ad iustitiam; I
Io. III, 14: <i>nos scimus quoniam translati sumus de morte ad
vitam</i>. Secundo ut referatur ad resurrectionem corporum; et tunc
est expositivum huius quod dicit <i>habet vitam aeternam</i>.
Posset enim ex hoc aliquis credere quod qui credit in Deum, numquam
moreretur, sed viveret in aeternum; quod esse non potest, quia
omnes homines solvere oportet debitum primae praevaricationis,
secundum illud Ps. LXXXVIII, 49: <i>quis est homo qui vivet, et non
videbit mortem?</i> Et ideo non est intelligendum, eum qui credit
sic habere vitam aeternam, quasi numquam moriturus; sed quia de hac
vita transiet per mortem in vitam, idest per mortem corporis
reparabitur in vitam aeternam. Vel <i>transiet</i> quantum ad
causam: quia quando homo credit, iam habet meritum gloriosae
resurrectionis; Is. XXVI, 19: <i>vivent mortui tui, interfecti tui
resurgent</i>. Et tunc soluti a morte veteris hominis suscipiemus
vitam novi hominis, scilicet Christi. <i>Amen, amen dico vobis</i>
et cetera. Quia possent aliqui dubitare utrum aliqui de morte ad
vitam transirent, ideo dominus praenuntiat huiusmodi adimpletionem
dicens: dico quod <i>transiet de morte in vitam</i>, et hoc iam
ante impletur. Et hoc est quod dicit: <i>amen, amen dico vobis,
quia venit hora</i>, non fatali necessitate subiecta, sed a Deo
praeordinata; I Io. II, 18: <i>novissima hora est</i>. Et ne
credatur distare subiungit <i>et nunc est</i> (Rom. XIII, 11:
<i>hora est iam nos de somno surgere</i>), hora scilicet nunc est,
<i>quando mortui audient vocem filii Dei, et qui audierint
vivent</i>. Quod potest dupliciter exponi. Uno modo ut referatur ad
resurrectionem corporis et dicatur <i>venit hora, et nunc est</i>
etc., quasi dicat: verum est quod omnes finaliter resurgent, sed
etiam nunc est hora, quando aliqui, quos resuscitaturus erat
dominus, <i>audient vocem eius</i>. Sic audivit Lazarus quando
dictum est ei, <i>veni foras</i>, ut dicitur infra XI, 43; sic
audivit filia archisynagogi, ut dicitur Matth. IX, 18 et filius
viduae, ut habetur Lc. VII, 12. Et ideo, dicit signanter <i>et nunc
est</i>, quia per me iam incipiunt mortui resuscitari. Alio modo,
secundum Augustinum, ut hoc quod dicit <i>nunc est</i>, referatur
ad resurrectionem animae. Nam, sicut dictum est supra, duplex est
resurrectio: scilicet corporum, quae erit; et hoc nondum est sed
erit in iudicio futuro; alia est animarum, de morte infidelitatis
ad vitam fidei, et iniustitiae ad iustitiam; et hoc iam <i>nunc
est</i>. Et ideo dicit <i>venit hora, et nunc est, quando
mortui</i>, scilicet infideles et peccatores, <i>audient vocem
filii Dei, et qui audierint vivent</i>, secundum veram fidem. Sed
duo mirabilia in his verbis implicari videntur. Unum, cum dicit
mortuos audire; aliud cum subdit, eos per auditum reviviscere,
quasi prior sit auditus quam vita, cum tamen auditus sit quidam
actus vitae. Sed si hoc referamus ad resurrectionem, verum est quod
mortui audient, idest obedient voci filii Dei. Vox enim expressiva
est interioris conceptus. Tota autem natura ad nutum obedit
voluntati divinae; Rom. IV, 17: <i>vocat ea quae non sunt, tamquam
ea quae sunt</i>. Secundum hoc ergo ligna, lapides et omnia, non
solum ossa arida, sed et cineres corporum mortuorum <i>audient
vocem filii Dei</i>, inquantum ad nutum ei obedient. Et hoc non
convenit Christo inquantum est filius hominis sed inquantum est
filius Dei, quia verbo Dei omnia obediunt. Et ideo signanter dicit
<i>filii Dei</i>; Matth. VIII, 27: <i>qualis est hic, quia mare et
venti obediunt ei?</i> Si vero referatur ad resurrectionem
animarum, rationem habet quod dicitur: nam vox filii Dei, qua
interius per inspirationem vel exterius per praedicationem suam et
aliorum, corda fidelium movet, habet vim vivificativam, infra VI,
64: <i>verba quae locutus sum vobis, spiritus et vita sunt</i>, et
sic vivificat mortuos, dum iustificat impios. Et quia auditus est
via ad vitam vel naturae per obedientiam, ad reparationem scilicet
naturae, vel auditus fidei ad reparationem vitae et iustitiae, ideo
dicit <i>et qui audierint</i>, per obedientiam quantum ad
resurrectionem corporum, vel per fidem quantum ad resurrectionem
animarum, <i>vivent</i>, in corpore in aeterna vita et in iustitia
in vita gratiae et cetera.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 5</div>
<p title="Super Io., cap. 5 l. 5"><a name="87455"><span class=
"ref">[87455] Super Io., cap. 5 l. 5</span></a> Supra ostendit
dominus se habere potestatem vivificativam et iudiciariam, et
explicavit utramque per effectum, hic manifestat quomodo utraque
potestas sibi competat, et primo ostendit hoc de potestate
vivificativa; secundo de potestate iudiciaria, ibi <i>et potestatem
dedit ei iudicium facere</i>. Dicit ergo primo: dico quod <i>sicut
pater suscitat mortuos</i> ita et ego, et <i>qui audit verbum meum,
habet vitam aeternam</i>: et hoc ideo habeo, quia <i>sicut pater
habet vitam in semetipso, sic et filio dedit habere vitam in
semetipso</i>. Circa quod sciendum est, quod aliqui vivunt, sed non
habent vitam in semetipsis sicut Paulus Gal. II, 20: <i>quod autem
nunc vivo, in fide filii Dei vivo</i>. Et iterum: <i>vivo ego, iam
non ego, vivit vero in me Christus</i>. Vivebat ergo, sed non in
semetipso, sed in alio per quem vivebat; sicut et corpus vivit, sed
non habet vitam in semetipso, sed in anima per quam vivit. Illud
ergo in semetipso vitam habet, quod habet vitam essentialem non
participatam, idest quod ipsum est vita. In quolibet autem genere
rerum, quod est per essentiam, est causa eorum quae sunt per
participationem, sicut ignis est causa omnium ignitorum. Quod ergo
est per essentiam vita, est causa et principium omnis vitae in
viventibus. Et ideo ad hoc quod aliquod sit principium vitae
requiritur quod sit per essentiam vita. Et ideo congrue manifestat
dominus se totius vitae principium, dicens se habere vitam in
semetipso, idest per essentiam, cum dicit <i>sicut pater habet
vitam in semetipso</i>, idest sicut est vivens per essentiam, ita
et filius. Ideo sicut pater est causa vitae, ita filius suus.
Ostendit autem aequalitatem filii ad patrem, cum dicit <i>sicut
pater habet vitam in semetipso</i>; et distinctionem, cum dicit
<i>dedit filio</i>. Sunt enim aequales in vita pater et filius; sed
distinguuntur, quia pater dat, filius accipit. Nec est
intelligendum, quod filius a patre dante accipiat vitam, quasi
praeexistat eam non habens, sicut in istis inferioribus materia
prima existens accipit formam, et subiectum subiicitur accidenti:
quia nihil in filio praeexistens est acceptioni vitae. Nam, sicut
Hilarius dicit, filius nihil habet nisi natum, idest quod per
nativitatem accepit. Et cum sit ipsa vita, ideo intelligendum est
<i>dedit filio vitam</i>, idest, produxit filium vitam. Sicut si
dicatur: mens dat verbo vitam, non quasi verbum praeexistat et
postea vitam recipiat, sed quia produxit verbum in eadem vita qua
ipsa vivit. Destruuntur autem per haec verba tres errores, secundum
Hilarium. Primo Arianorum, qui dicentes filium minorem patre,
coacti sunt per hoc quod supra dictum est <i>quaecumque pater
fecerit, haec et filius facit</i>, dicere, quod filius sit aequalis
patri in virtute; sed tamen adhuc negant eum esse aequalem sibi in
natura. Sed ecce quod etiam in hoc confutantur, per hoc quod
dicitur <i>sicut pater habet vitam in semetipso, sic dedit et filio
vitam habere in semetipso</i>. Nam cum vita pertineat ad naturam,
si filius habet vitam in semetipso sicut et pater, manifestum est
quod tenet in se originis suae indivisibilem et aequalem cum patre
naturam. Secundus error eorum, quantum ad hoc quod negabant filii
coaeternitatem ad patrem, dicentes, filium ex tempore incepisse:
quod destruitur inquantum dicit <i>filius vitam habet in
semetipso</i>. Nam in omnibus viventibus quorum generatio est in
tempore, semper est invenire aliquid quod aliquando fuit non
vivens; sed in filio quidquid est, est ipsa vita et ideo sic
accepit ipsam vitam, quod vitam habet in semetipso, ut semper
fuerit vivens. Tertio per hoc quod dicit <i>dedit</i>, destruitur
error Sabellii negantis distinctionem personarum. Si enim pater
vitam dedit filio, manifestum est quod alius est pater qui dedit,
et alius filius qui accepit. Consequenter cum dicit <i>et
potestatem dedit ei iudicium facere</i>, manifestat se habere
iudiciariam potestatem, et primo manifestat suam potestatem
iudiciariam; secundo rationem dictorum assignat, ibi <i>non possum
ego a me facere quidquam</i>. Circa primum duo facit. Primo ponit
potestatis iudiciariae originem; secundo ostendit iudicii
aequitatem, ibi <i>et procedent qui bona fecerunt, in
resurrectionem vitae</i>. Circa primum notandum est, quod hoc quod
dicit <i>potestatem dedit ei</i>, potest legi dupliciter. Uno modo
secundum Chrysostomum, alio modo secundum Augustinum. Si autem
legatur secundum Chrysostomum, tunc haec pars dividitur in duas.
Primo proponit iudiciariae potestatis derivationem; secundo
excludit dubitationem, ibi <i>quia filius hominis est</i>. Sciendum
est autem, quod haec littera sic punctatur secundum Chrysostomum:
<i>potestatem dedit ei iudicium facere</i>, postea resumitur
<i>quia filius hominis est, nolite mirari hoc</i>. Et huius
punctationis ratio est, quia Paulus Samosatenus, quidam antiquus
haereticus, qui sicut et Photinus dicebat Christum purum hominem
esse, et initium sumpsisse ex virgine, punctabat sic: <i>potestatem
dedit ei iudicium facere, quia filius hominis est</i>, et postea
resumitur: <i>nolite mirari hoc, quia venit hora</i> etc., quasi
intelligens per hoc quod ideo necesse fuit dari potestatem
iudiciariam Christo, <i>quia filius hominis est</i>, idest purus
homo, cui ex se non convenit iudicare homines. Et ideo oportet quod
si iudicat alios, sibi detur potestas iudicandi. Sed hoc, secundum
Chrysostomum, non potest stare, quia nullam convenientiam habet
quod dicitur. Si enim ideo suscepit potestatem iudiciariam, quia
homo est, tunc pari ratione, cum cuilibet homini conveniat
iudiciaria potestas per humanam naturam, non plus competet Christo
quam aliis hominibus. Non ergo sic legendum est; sed dicendum, quod
quia est ineffabilis Dei filius, propterea et iudex est. Et hoc est
quod dicit: non solum dedit ei pater quod vivificat; sed etiam
<i>potestatem dedit ei</i>, per aeternam generationem, <i>iudicium
facere</i>, sicut per eam dedit ei vitam habere in semetipso; Act.
X, 42: <i>hic est qui constitutus est a Deo iudex vivorum et
mortuorum</i>. Dubitationem excludit cum dicit <i>nolite mirari
hoc</i>: et primo movet eam; secundo excludit, ibi, <i>quia venit
hora</i> et cetera. Dubitatio autem oriebatur in cordibus
Iudaeorum, quia aestimantes Christum nihil plus esse quam purum
hominem, ea vero, quae dicebantur de eo, erant supra hominem, et
etiam supra Angelum, mirabantur cum audirent. Et ideo dicit
<i>nolite mirari hoc</i>, scilicet quod dixi, quod filius vivificat
mortuos et habet iudiciariam potestatem, propter hoc <i>quia filius
hominis est</i>. Et de hoc mirabantur, quia purum hominem
aestimantes, videbant in eo facta divina; Matth. VIII, 27:
<i>mirabantur omnes dicentes: qualis est hic, quia venti et mare
obediunt ei?</i> Et subdit causam quare non mirentur, quia scilicet
ipse idem qui est filius hominis, est filius Dei. Et licet,
secundum Chrysostomum, non exprimatur ista propositio, scilicet
quod idem est filius hominis qui est filius Dei, ponit tamen
dominus illud ex quo propositio illa de necessitate sequitur: sicut
videmus, quod syllogizantes in doctrinis frequenter non proponunt
intentum principaliter, sed illud ex quo de necessitate sequitur.
Et ideo dominus non dicit quod ipse est filius Dei, sed quod filius
hominis talis est quod ad vocem eius suscitantur omnes mortui: ex
quo necessario sequitur quod sit filius Dei, nam suscitare mortuos
est opus proprium Dei. Et ideo dicit <i>nolite mirari, quia venit
hora in qua omnes qui in monumentis sunt, audient vocem filii
Dei</i>. Sed non dicit et nunc est, ut supra dixit; neque quia ista
hora nunc non est. Similiter hic dicit <i>omnes</i>, quod non
dixerat supra: quia in prima resurrectione aliquos tantum
resuscitavit, scilicet Lazarum, filium viduae, et puellam; sed tunc
in futura resurrectione, quae erit tempore iudicii, <i>omnes
audient vocem filii Dei</i>, et resurgent; Ezech. c. XXXVII, 12:
<i>aperiam tumulos vestros, et educam vos de sepulcris vestris</i>.
Secundum autem Augustinus, loquitur sic punctando: <i>potestatem
dedit ei iudicium facere, quia filius hominis est</i>, et postea
subditur <i>nolite mirari hoc</i>. Et secundum hoc dividitur in
duas partes. In prima enim tangitur collatio iudiciariae potestatis
facta filio hominis; secundo manifestatur per maioris potestatis
collationem, ibi <i>nolite mirari hoc</i>. Circa primum sciendum
est, secundum Augustinum, quod supra locutus est de resurrectione
animarum, quae fit per filium Dei; hic vero loquitur de
resurrectione corporum, quae fit per filium hominis. Et quia
universalis resurrectio corporum futura est tempore iudicii, ideo
hic praemittit de iudicio, dicens: <i>potestatem dedit ei</i>,
scilicet Christo, <i>iudicium facere</i>, et hoc quia <i>filius
hominis est</i>, idest secundum humanam naturam. Unde et post
resurrectionem dicit, Matth. ult., c. 18: <i>data est mihi omnis
potestas in caelo et in terra</i>. Est autem data iudiciaria
potestas Christo secundum quod homo, propter tria. Primo ut ab
omnibus videretur: necesse est enim iudicem a iudicandis videri.
Iudicabuntur autem boni et mali, et boni quidem Christum videbunt
secundum divinitatem et humanitatem; mali autem eum secundum
divinitatem videre non poterunt, quia haec visio est beatitudo
sanctorum, nec videtur nisi a mundis corde, ut dicitur Matth. V, 8:
<i>beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt</i>. Et ideo ut
videatur in iudicio non solum a bonis, sed etiam a malis, iudicabit
in forma humana; Apoc. I, 7: <i>videbit eum omnis oculus, et qui
eum pupugerunt</i>. Secundo, quia per humilitatem passionis
promeruit gloriam exaltationis. Unde sicut ille qui mortuus est,
resurrexit, ita forma illa iudicabit quae iudicata est, et sedebit
iudex in iudicio hominum qui stetit sub iudice homine; damnabit
vere reos qui factus est falso reus, ut dicit Augustinus libro de
verbis domini. Iob XXXVI, c. 17: <i>causa tua quasi impii iudicata
est; sed iudicium causamque recipies</i>. Tertio ad insinuandum
iudicis clementiam. Quod homo iudicetur a Deo, videtur valde
terribile: <i>horrendum est enim incidere in manus Dei
viventis</i>, ut dicitur Hebr. X, 31; sed quod homo iudicem habeat
hominem, confidentiam praebet: et ideo ut iudicis experiaris
clementiam, hominem habebis iudicem; Hebr. IV, 15: <i>non habemus
pontificem qui non possit compati infirmitatibus nostris</i>. Sic
ergo <i>dedit potestatem</i> Christo, <i>iudicium facere, quia
filius hominis est</i>. Sed hoc quidem <i>nolite mirari</i>, quia
maiorem potestatem contulit ei, scilicet resuscitandi mortuos; unde
dicit: <i>quia venit hora</i>, scilicet novissima, quae erit in
fine mundi; Ez. VII, 7: <i>venit tempus, prope est dies occisionis;
in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem filii Dei</i>.
Supra autem non dixit <i>omnes</i>, quia ibi loquebatur de
resurrectione spirituali, secundum quam non omnes in primo adventu
resurrexerunt; quia II Thess. III, 2, dicitur: <i>non enim omnium
est fides</i>. Hic vero loquitur de resurrectione corporum secundum
quam omnes resurgemus, I Cor. XV, 20 ss. sed addit <i>qui in
monumentis sunt</i>, quod supra non dixerat: quia animae non sunt
in monumentis, sed corpora, quorum tunc resurrectio erit.
<i>Omnes</i> ergo <i>qui in monumentis sunt, audient vocem filii
Dei</i>. Vox ista erit sensibile signum filii Dei, ad quam omnes
suscitabuntur; I Thess. IV, 15: <i>dominus veniet in iussu
Archangeli, et in tuba Dei</i>. Et simile habetur I Cor. XV, 52,
Matth. XXV, 6: <i>media nocte clamor factus est</i>. Quae quidem
vox habebit virtutem ex divinitate Christi; Ps. LXVII, 34: <i>dabit
voci suae vocem virtutis</i>. Quia ergo Augustinus dicit, quod
resurrectio corporum fit per verbum carnem factum, resurrectio
animarum per verbum, ut dictum est supra; ideo quaerendum est
quomodo hoc intelligatur. Aut enim subintelligitur de causa prima,
aut de causa meritoria. Si quidem de causa prima, constat quod
divinitas Christi est causa corporalis et spiritualis
resurrectionis, idest corporum et animarum, secundum illud Deut.
XXXII, 39: <i>ego occidam, et ego vivere faciam</i>. Si vero de
causa meritoria, tunc humanitas Christi est causa utriusque
resurrectionis: quia per mysteria quae in carne Christi completa
sunt, reparamur non solum quantum ad corpora ad vitam
incorruptibilem, sed etiam quantum ad animas ad vitam spiritualem;
Rom. IV, 25: <i>traditus est propter nostras iniquitates, et
resurrexit propter iustificationem nostram</i>. Non ergo videtur
verum quod dicit Augustinus. Sed dicendum, quod Augustinus loquitur
de causa exemplari et de causa qua illud quod vivificatur,
conformatur vivificatori: nam omne illud quod per aliud vivit,
conformatur ei per quod vivit. Resurrectio autem animarum non est
per hoc quod animae conformantur humanitati Christi, sed verbo,
quia vita animae est per solum verbum; et ideo dicit animarum
resurrectionem fieri per verbum. Resurrectio vero corporum erit per
hoc quod corpora nostra conformabuntur corpori Christi per vitam
gloriae, videlicet per claritatem corporum; secundum illud Phil.
III, v. 21: <i>reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum
corpori claritatis suae</i>. Et secundum hoc dicit resurrectionem
corporum fieri per verbum carnem factum. Consequenter cum dicit
<i>et procedent qui bona fecerunt, in resurrectionem vitae</i>,
ostendit aequalitatem iudicii, quia boni praemiabuntur, unde dicit
<i>procedent qui bona fecerunt, in resurrectione vitae</i>, idest
ad hoc quod vivant in aeterna gloria, mali autem damnabuntur; unde
dicit <i>qui vero mala egerunt, in resurrectionem iudicii</i>;
idest, resurgent in condemnationem; Matth. XXV, 46: <i>ibunt hi in
supplicium aeternum</i>, scilicet mali, <i>iusti autem in vitam
aeternam</i>; Dan. XII, 2: <i>multi ex his qui in terrae pulvere
dormierant, resurgent: quidam quidem ad vitam, alii autem ad
opprobrium sempiternum, ut videant semper</i>. Et nota, quod supra
loquens de resurrectione animarum, dicit: <i>qui audierint
vivent</i>, hic vero dicit quod <i>procedent</i>; et hoc propter
malos, qui vadunt in condemnationem: nam vita eorum non est dicenda
vita, sed potius mors aeterna. Similiter etiam supra fecit
mentionem de fide tantum, dicens: <i>qui verbum meum audit, et
credit ei qui misit me, habet vitam aeternam, et in iudicium non
venit</i>; hic ne credas solam fidem sine operibus ad salutem
sufficere, facit mentionem de omnibus operibus, dicens <i>qui bona
fecerunt, procedent in resurrectionem vitae</i>; quasi dicat: non
qui credit tantum, sed qui cum fide bona operatur, <i>procedit in
resurrectionem vitae</i>; Iac. II, 26: <i>fides sine operibus
mortua est</i>. Consequenter cum dicit <i>non possum ego a me ipso
facere quidquam</i>, assignat rationem praemissorum. Duo autem
praemiserat, scilicet originem potestatis, et aequitatem iudicii;
et ideo utriusque causam assignat. Primo de primo. Secundo de
secundo, ibi <i>et iudicium meum iustum est</i>. Sciendum est autem
circa primum, quod hoc quod dicit <i>non possum ego a meipso facere
quidquam</i>, potest dupliciter legi, etiam secundum Augustinum.
Primo ut referatur ad filium hominis hoc modo: tu dicis quod habes
potestatem resuscitandi mortuos, quia filius hominis es, sed
numquid hoc est tibi inquantum tu es filius hominis? Non, quia
<i>non possum ego a meipso facere quidquam; sed sicut audio,
iudico</i>. Non dicit, sicut video, secundum quod supra dixerat:
<i>filius non potest a se facere quidquam, nisi quod viderit patrem
facientem</i>, sed dicit <i>sicut audio</i>: nam audire idem est in
hoc loco quod obedire. Obedire autem pertinet ad illum cui fit
imperium. Imperare autem pertinet ad superiorem. Et ideo, quia
Christus inquantum homo minor est patre, dicit <i>sicut audio</i>;
idest, secundum quod inspiratur a Deo in anima mea. De ipso auditu
dicit Ps. LXXXIV, 9: <i>audiam quid loquatur in me dominus
Deus</i>. Supra autem, quia loquebatur de se secundum quod est
verbum Dei, dixit <i>viderit</i>. Consequenter cum dicit <i>et
iudicium meum iustum est</i>, manifestat aequitatem iudicii.
Dixerat enim: <i>et procedent qui bona fecerunt in resurrectionem
vitae</i>, sed posset aliquis dicere: numquid faciet gratiam
aliquibus minus puniendo, et plus remunerando? Ideo respondet quod
non, dicens: quia <i>iudicium meum verum est</i>. Cuius ratio est
<i>quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem eius qui misit
me</i>. In domino enim Iesu Christo sunt duae voluntates. Una
divina quam habet eamdem cum patre; alia humana, quae est sibi
propria, sicut est proprium eius esse hominem. Voluntas humana
fertur in bonum proprium; sed in Christo per rectitudinem rationis
regebatur et regulabatur, ut semper in omnibus voluntati divinae
conformaretur; et ideo dicit: non quaero implere <i>voluntatem
meam</i> propriam, quae, quantum in se est, inclinatur ad bonum
proprium, sed <i>voluntatem eius qui misit me</i>, patris; Ps.
XXXIX, 9: <i>ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui</i>;
Matth. XXVI, 39: <i>non quod ego volo, sed quod tu vis</i>. Et si
quidem diligenter attenditur, dominus veram rationem assignat iusti
iudicii, dicens <i>quia non quaero voluntatem meam</i>: non enim
iudicium alicuius est iniustum, quando procedit ab eo secundum
regulam legis; voluntas autem divina regula est, et lex voluntatis
creatae: et ideo voluntas creata, et ratio quae regulatur secundum
regulam divinae voluntatis, iusta est, et iudicium eius iustum.
Secundo vero exponitur ut referatur ad filium Dei, et manet eadem
divisio quae prius posita est. Dixit ergo Christus inquantum verbum
manifestans originem suae potestatis: <i>non possum ego a me facere
quidquam</i>, eo modo sicut supra dixit: <i>non potest filius a se
facere quidquam</i>; nam suum facere, et suum posse, est suum esse;
esse autem est ei ab alio, scilicet a patre: et ideo, sicut non est
a se, ita a se non potest facere quidquam; infra VIII, 28: <i>a
meipso facio nihil</i>. Hoc autem quod dicit <i>sed sicut audio,
iudico</i>, eodem modo exponendum est sicut illud supra <i>nisi
quod viderit patrem facientem</i>. Nos enim scientiam, seu
cognitionem aliquam accipimus per visum et per auditum (isti enim
duo sensus maxime serviunt disciplinae), sed quia in nobis alius
est visus, alius auditus; ideo aliter accipimus scientiam per
visum, quia inveniendo; aliter per auditum, quia addiscendo. In
filio vero Dei idem est auditus et visus; et ideo sive dicatur
<i>audit</i>, sive <i>vidit</i>, idem significat secundum
acceptionem scientiae. Et quia iudicium in qualibet natura
intellectuali ex scientia procedit, signanter dicit <i>sicut audio,
iudico</i>; idest, sicut cognitionem simul cum esse a patre accepi,
sic iudico; infra XV, 15: <i>omnia quae audivi a patre meo, nota
feci vobis</i>. Manifestans vero iudicii aequitatem, dicit <i>et
iudicium meum verum est</i>. Cuius ratio est, <i>quia non quaero
voluntatem meam</i>. Sed numquid non est eadem voluntas patris et
filii? Sed dicendum, quod eadem quidem voluntas est utriusque, sed
tamen pater non habet voluntatem ab alio, filius vero habet ab
alio, scilicet a patre. Sic ergo filius implet voluntatem suam ut
alterius, idest ab alio habens; pater vero ut suam, idest non
habens ab alio: et ideo dicit <i>non quaero voluntatem meam</i>,
quae sit mihi originaliter a me ipso, sed quae est mihi ab alio,
scilicet a patre.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 6</div>
<p title="Super Io., cap. 5 l. 6"><a name="87456"><span class=
"ref">[87456] Super Io., cap. 5 l. 6</span></a> Posita doctrina
circa potestatem filii vivificativam, hic consequenter confirmat
eam, et primo confirmat quae de excellentia potestatis suae
dixerat, per multiplex testimonium; secundo redarguit eorum
tarditatem ad credendum, ibi <i>claritatem ab hominibus non
accipio</i> et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit
necessitatem inducendi testimonium; secundo inducit ipsa
testimonia, ibi <i>alius est qui testimonium perhibet de me</i>.
Necessitas testimonii inducendi erat ex parte Iudaeorum qui ei non
credebant; et propter hoc dicit <i>si ego testimonium perhibeo de
meipso, testimonium meum non est verum</i>. Sed admirationis
praebet materiam quod dicitur. Nam sicut dominus de se, infra XIV,
v. 6 dicit, ipse est veritas: quomodo ergo testimonium eius non est
verum? Si veritas est, cui credetur si veritati non creditur? Et
ideo dicendum, secundum Chrysostomum, quod dominus hic de se
loquitur secundum aliorum opinionem, ut sit sensus: <i>si ego
testimonium perhibeo de meipso, testimonium meum non est verum</i>,
quantum ad vestram reputationem, qui non accipitis illud quod de me
dico, nisi per aliud testimonium confirmetur; infra VIII, 13: <i>tu
de teipso testimonium dicis: testimonium tuum non est verum</i>.
Consequenter cum dicit <i>alius est qui testimonium perhibet de
me</i>, inducit testimonia, et primo testimonium humanum; secundo
testimonium divinum, ibi <i>ego autem habeo testimonium maius
Ioanne</i>. Circa primum duo facit. Primo inducit testimonium
Ioannis; secundo rationem testimonii assignat, ibi <i>ego autem non
ab homine testimonium accipio</i>. Circa primum duo facit. Primo
inducit testimonium; secundo commendat eius testimonium, ibi
<i>scio quia verum est testimonium eius</i>. Testem inducit dicens
<i>alius est qui testimonium perhibet de me</i>. Iste alius,
secundum Chrysostomum, est Ioannes Baptista, de quo dicitur supra
I, 6: <i>fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Ioannes: hic venit
in testimonium ut testimonium perhiberet de lumine</i>.
Testificationem autem commendat cum dicit <i>et scio quia verum est
testimonium eius</i>. Et hoc a duobus. Primo a veritate; secundo ab
auctoritate: quia fuit ab eis requisitum, ibi <i>vos misistis ad
Ioannem</i>. A veritate quidem commendat eius testimonium, dicens
<i>et scio</i>, idest pro certo experior, <i>quia verum est
testimonium eius</i>, scilicet Ioannis, <i>quod perhibet de me</i>.
Sic enim pater eius Zacharias prophetavit de eo, Lc. I, 76:
<i>praeibis enim ante faciem domini parare vias eius, ad dandam
scientiam salutis plebi eius</i>. Constat autem quod testimonium
mendax non est salutiferum, sed mortiferum: quia mendacium est
causa mortis; Sap. 2, 11: <i>os quod mentitur occidit animam</i>.
Si ergo testimonium Ioannis est ad dandam scientiam salutis plebi
eius, verum est testimonium eius. Sed secundum Glossam aliter:
<i>si testimonium perhibeo de meipso, testimonium meum non est
verum</i>. Supra Christus locutus est de se secundum quod Deus, hic
vero loquitur secundum quod homo. Et est sensus: <i>si ego</i>,
homo scilicet, <i>testimonium de me perhibeo</i>, scilicet absque
Deo, idest quod Deus pater non perhibeat; tunc sequitur quod
<i>testimonium meum non est verum</i>: nam verbum humanum nisi a
Deo fulciatur, nihil veritatis habet, secundum illud Rom. c. III,
4: <i>est autem Deus verax, omnis autem homo mendax</i>. Unde si
intelligamus Christum ut hominem a deitate separatum et ei non
conformem, et in essentia eius mendacium invenitur et in verbis;
infra VIII, v. 14: <i>si ego testimonium perhibeo de me ipso, verum
testimonium meum</i>; infra: <i>quia solus non sum; sed ego, et qui
misit me pater</i>. Et ideo quia non erat solus, sed cum patre,
verum est testimonium eius. Unde ut ostendat testimonium eius
veritatem non habere ex eius humanitate secundum se, sed inquantum
est coniuncta divinitati et verbo Dei, dicit <i>sed alius est qui
testimonium perhibet de me</i>: non Ioannes, sed pater, secundum
istam expositionem: quia si testimonium Christi hominis de se non
est verum et efficax, multo minus esset efficax testimonium
Ioannis. Non ergo certificatur testimonio Ioannis, sed testimonio
patris: unde iste alius qui testimonium perhibet, intelligitur
pater. <i>Et scio quia verum est testimonium eius</i>, nam ipse
veritas est; I Io. I, v. 5: <i>Deus lux est</i>, idest veritas,
<i>et tenebrae</i>, mendacii, <i>in eo non sunt ullae</i>. Sed
prima expositio, quae Chrysostomi est, magis est litteralis.
Commendat etiam testimonium Ioannis ab auctoritate, quia fuit
requisitum a Iudaeis, cum dicit <i>vos misistis ad Ioannem</i>;
quasi diceret: scio quia verum est testimonium eius nec vos debetis
illud repudiare, quia propter magnam auctoritatem qua erat apud vos
Ioannes requisivistis ab eo testimonium de me; quod non fecissetis,
si eum dignum fide non opinaremini. Supra I, 19: <i>miserunt Iudaei
ab Ierosolymis sacerdotes et Levitas ad Ioannem</i>. Et Ioannes
tunc <i>testimonium perhibuit</i>, non sibi, sed veritati, idest
mihi. Sicut amicus veritatis veritati Christo testimonium
perhibuit; supra I, 20: <i>confessus est, et non negavit: confessus
est, quia non sum ego Christus</i>. Consequenter cum dicit <i>ego
autem non ab homine testimonium accipio</i>, assignat rationem
testimonii Ioannis inducti, et primo excludit rationem opinatam;
secundo asserit veram, ibi <i>sed hoc dico ut vos salvi sitis</i>.
Ratio autem inducti testimonii posset ab aliquo credi esse
certificatio de Christo, propter eius insufficentiam; et ideo hanc
excludit dicens <i>ego autem non ab homine testimonium accipio</i>.
Ubi sciendum est, quod in scientiis aliquando probatur aliquid per
minus notum secundum se, sed magis notum quoad nos; aliquando per
aliquid magis notum secundum se et simpliciter. Sicut in hoc loco
debebat quidem probari quod Christus esset Deus: et licet veritas
Christi esset magis nota secundum se et simpliciter, nihilominus
tamen probatur testimonio Ioannis, quod quantum ad Iudaeos magis
notum erat. Et ideo Christus secundum se testimonio Ioannis non
indigebat, et hoc est quod dicit <i>testimonium ab homine non
accipio</i>. Sed contra hoc videtur, quia Is. c. XLIII, 10: <i>vos
testes mei, dicit dominus; Act. I, 8: eritis mihi testes in omni
Iudaea et Samaria, et usque ad ultimum terrae</i>. Quomodo ergo
dicit hic <i>testimonium ab homine non accipio?</i> Sed dicendum,
quod hoc dupliciter potest intelligi. Uno modo ut sit sensus <i>non
accipio ab homine testimonium</i>, quasi sim illo tantum contentus;
sed habeo maius testimonium, scilicet divinum; I Cor. IV, 3:
<i>mihi autem pro minimo est ut a vobis iudicer</i>; Ier. XVII, 16:
<i>diem hominis</i>, idest claritatem humanam, <i>non desideravit:
tu scis</i>. Alio modo <i>testimonium ab homine non accipio</i>,
inquantum scilicet testificans est homo, sed inquantum est
illustratus a Deo ad testificandum; supra I, 6: <i>fuit homo missus
a Deo, cui nomen erat Ioannes</i>; I Thess. II, 6: <i>non
quaerentes ab hominibus gloriam</i>; infra VIII, v. 50: <i>ego
gloriam meam non quaero</i>. Sic ergo accipio testimonium Ioannis,
non inquantum fuit homo, sed inquantum missus et illustratus a Deo
ad testificandum. Tertio modo, et melius, <i>ego testimonium non
accipio ab homine</i>, idest, testimonio humano; quantum ex me est,
auctoritatem non accipio ab aliquo, sed a Deo, qui demonstrat me
clarum. Consequenter cum dicit <i>sed haec dico ut vos salvi
sitis</i>, asserit rationem veram, quae erat ipsorum salus: et
primo ponit rationem; secundo exponit eam. Ratio vero inducti
testimonii erat, ut Iudaei credentes Christo, testimonio Ioannis
salvarentur; et ideo dicit: <i>non accipio testimonium</i> Ioannis
propter me, <i>sed haec dico ut salvi sitis</i>; I Tim. II, 4:
<i>vult omnes homines salvos fieri</i>; et ibid. I, 15: <i>Christus
Iesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere</i>. Et exponit
quod dicit <i>salvi sitis</i>: quia scilicet induco testimonium a
vobis acceptatum. Et ideo cum dicit <i>ille erat lucerna ardens et
lucens</i>, ponit Ioannis acceptationem: et primo ponit quod
Ioannes fuit testis secundum se acceptus; secundo quomodo fuit
acceptatus apud eos, ibi <i>vos autem voluistis ad horam exultare
in luce eius</i>. Quod autem Ioannes fuerit secundum se acceptus
testis, ostendit per tria quae eum perficiebant. Primum pertinet ad
conditionem naturae et hoc cum dicit <i>ille erat lucerna</i>;
secundum pertinet ad perfectionem affectus, quia <i>ardens</i>;
tertium ad perfectionem intellectus, quia <i>lucens</i>. Erat ergo
in natura perfectus, quia <i>lucerna</i>, idest, illustratus
gratia, et illustratus luce verbi Dei. Differt enim lucerna a luce:
nam lux est quae per seipsam lucet; lucerna vero quae non per se
lucet, sed per participationem lucet. Lux autem vera Christus est,
ut dicitur supra I, 9: <i>erat lux vera quae illuminat omnem
hominem</i>. Ioannes autem lux non erat, ut ibidem dicitur, sed
lucerna, quia illustratus erat, <i>ut testimonium perhiberet de
lumine</i>, ducendo ad Christum: de qua lucerna dicitur in Ps.
CXXXI, 17: <i>paravi lucernam Christo meo</i>. Sed erat in eo
affectus ardens et fervens, unde dicit <i>ardens</i>. Nam aliqui
sunt lucernae solum quantum ad officium, sed quantum ad affectum
sunt extinctae: nam sicut lucerna lucere non potest nisi igne
accendatur, ita lucerna spiritualis non lucet nisi prius ardeat et
inflammetur igne caritatis. Et ideo ardor praemittitur
illustrationi, quia per ardorem caritatis datur cognitio veritatis;
infra XIV, 23: <i>si quis diligit me, sermonem meum servabit, et
pater meus diliget eum: et ad eum veniemus, et mansionem apud eum
faciemus</i>; infra XV, 15: <i>vos autem dixi amicos, quia omnia
quae audivi a patre meo, nota feci vobis</i>. Eccli. II, 20: <i>qui
timetis Deum, diligite illum, et illuminabuntur corda vestra</i>.
Nam ignis duo habet: scilicet quod ardet et splendet. Ardor autem
ignis significat dilectionem propter tria. Primo quidem, quia ignis
inter omnia corpora est magis activus: sic et ardor caritatis,
intantum quod nihil eius impetum ferre potest, secundum illud II
Cor. V, v. 14: <i>caritas Christi urget nos</i>. Secundo, quia
sicut ignis per hoc quod est maxime sensitivus, facit multum
aestuare, ita et caritas aestum causat quousque homo consequatur
intentum; Cant. ult., 6: <i>lampades eius lampades ignis atque
flammarum</i>. Tertio sicut ignis est sursum ductivus, ita et
caritas, intantum quod coniungit nos Deo; I Io. IV, 16: <i>qui
manet in caritate, in Deo manet, et Deus in eo</i>. Erat etiam
intellectus <i>lucens</i>. Primo quidem per veritatis cognitionem
interius; Is. c. LVIII, 11: <i>implebit splendoribus</i> idest,
splendere faciet. Secundo per praedicationem exterius; Phili II,
15: <i>inter quos lucetis tamquam luminaria in mundo, verbum vitae
continentes</i>. Tertio per bonorum operum manifestationem; Matth.
V, 16: <i>sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera
vestra bona</i>. Quia ergo sic Ioannes acceptabilis erat secundum
se, quia erat lucerna non extincta, sed ardens, non tenebrosa, sed
lucens; dignus est quod et apud vos acceptaretur. Quod quidem ita
fuit, quia <i>vos voluistis exultare ad horam in luce eius</i>. Et
congrue exultationem luci adiungit: quia in illo homo exultat in
quo maxime delectatur; nihil autem est in rebus corporalibus
delectabilius luce, secundum illud Eccle. XI, 7: <i>delectabile est
oculis videre solem</i>. Dicit autem <i>voluistis exultare</i>,
quiescendo et ponendo in eo finem, credendo eum Christum; sed tamen
<i>ad horam</i>, quia in hoc fuistis instabiles: nam videntes
Ioannem homines ad alium, non ad se, ducere, aversi estis ab eo.
Unde dicitur Matth. XXI, 32 quod Iudaei non crediderunt in Ioannem.
Sunt enim de illis de quibus dicitur Matth. XIII, quia ad tempus
credunt. Consequenter cum dicit <i>ego autem habeo testimonium
maius Ioanne</i>, ponit testimonium divinum, et primo inducit eius
magnitudinem; secundo prosequitur de ipso, ibi <i>opera quae dedit
mihi pater ut perficiam ea</i> et cetera. Dicit ergo primo: dico
quod ego quantum est ex me, non accipio ab homine testimonium, sed
propter vos; nam <i>ego habeo testimonium maius Ioanne</i>,
scilicet Dei, quod est maius testimonium quam Ioannis; I Io. ult.,
9: <i>si testimonium hominum accipimus, testimonium Dei maius
est</i>. Maius, inquam, propter maiorem auctoritatem, maiorem
cognitionem, et infallibiliorem veritatem: nam Deus mentiri non
potest. <i>Non est Deus ut homo, ut mentiatur</i>: Num. XXIII, 19.
Testimonium autem prosequitur cum dicit <i>opera enim quae dedit
mihi pater ut perficiam ea</i> et cetera. Tripliciter autem
testificatus est Deus de Christo: scilicet per opera, per seipsum
et per Scripturas, et ideo primo ponit modum testificandi quantum
ad opera miraculorum; secundo modum testificandi per seipsum, ibi
<i>et qui misit me pater, ipse testimonium perhibuit</i>; tertio
per Scripturas, ibi <i>scrutamini Scripturas</i> et cetera. Dicit
ergo primo: <i>habeo aliud testimonium maius Ioanne</i>; et hoc
quantum ad opera, quia <i>opera</i> miraculorum <i>quae dedit mihi
pater ut perficiam ea</i>. Sciendum est enim, quod naturale est
homini virtutem et naturas rerum ex earum actionibus cognoscere: et
ideo convenienter dominus per opera quae ipse facit, dicit se posse
cognosci qualis sit. Cum ergo ipse propria virtute divina faceret,
credendum erat in eo esse virtutem divinam; infra XV, 24: <i>si
opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, peccatum non
haberent</i>, scilicet infidelitatis. Et ideo ad sui cognitionem
per opera sua ducit, dicens <i>opera quae dedit mihi</i>, in verbo,
<i>pater</i>, per aeternam generationem dando mihi virtutem sibi
aequalem. Vel <i>dedit mihi</i>, in conceptione, dando ut sim una
persona Dei et hominis, <i>ut perficiam ea</i> idest, ut propria
virtute faciam: quod dicit ad differentiam aliorum qui miracula
faciunt non propria virtute, sed impetrando a Deo. Unde Petrus
dicebat Act. III, 6: <i>in nomine Iesu Christi Nazareni surge</i>.
Et ideo ipsi non perficiunt, sed Deus; Christus vero propria
virtute ea perficiebat; infra XI, 43: <i>Lazare, veni foras</i>. Et
ideo <i>opera quae ego facio, testimonium perhibent de me</i>;
infra X, 38. <i>Si mihi non creditis, saltem operibus credite</i>.
Quod autem opera miraculorum sint testimonia Dei, dicitur Mc. ult.,
20: <i>domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus
signis</i>. Consequenter cum dicit <i>et qui misit me pater, ipse
testimonium perhibuit de me</i>, ponit secundum modum testificandi
per ipsum Deum, et primo ponit ipsum modum; secundo ostendit eos
huiusmodi non esse capaces, ibi <i>neque vocem eius unquam
audistis</i> et cetera. Dicit ergo: non solum opera quae dedit mihi
pater, testimonium perhibent de me, sed ipse <i>qui misit me,
pater, testimonium perhibuit de me</i>, in Iordane, quando fuit
baptizatus, ut habetur Matth. IV, 5, et in monte, quando
transfiguratus est, ut dicitur Matth. XVII, 5. Utrobique enim vox
patris audita est: <i>hic est filius meus dilectus</i>. Et ideo
credendum est ei, sicut vero et naturali filio Dei; I Io. ult., 9:
<i>hoc testimonium Dei, quod maius est, quia testificatus est de
filio suo</i>. Et sic, qui non credit eum esse filium Dei, non
credit Dei testimonio. Sed posset aliquis dicere, quod Deus etiam
aliis testimonium perhibuit per seipsum, sicut Moysi in monte, cum
quo locutus est, cunctis audientibus; testimonium vero numquam
audivimus, et ideo dicit dominus, quod <i>neque vocem eius unquam
audistis</i> et cetera. Sed contra Deut. IV, 33, dicitur: <i>si
factum est aliquando res huiuscemodi, ut audiret populus vocem
domini Dei loquentis de medio ignis, sicut tu audisti et
vidisti</i>. Quid est ergo quod nunc dicit Christus <i>neque vocem
eius unquam audistis?</i> Respondeo, secundum Chrysostomum, quod
dominus eos in philosophica consideratione constituens, vult
ostendere, quod Deus testificatur alicui dupliciter, scilicet
sensibiliter et intelligibiliter. Sensibiliter quidem, sicut per
vocem sensibilem tantum; et hoc modo testificatus fuit Moysi in
monte Sinai; Deut. IV, 12: <i>vocem eius audistis, et formam
penitus non vidistis</i>. Item per sensibilem speciem, sicut
apparuit Abrahae Gen. XXVI, et Is. VI, 1: <i>vidi dominum sedentem
supra solium excelsum et elevatum</i>. Sed tamen in istis
visionibus nec vox corporalis nec figura Dei est sicut cuiusdam
animalis, sed effective, inquantum a Deo formatur: nam cum Deus sit
spiritus, neque vocem sensibilem de se emittit, nec figurari
potest. Intelligibiliter autem testificatur inspirando in cordibus
aliquorum quod credere debeant et tenere; Ps. LXXXIV, 9: <i>audiam
quid loquatur in me dominus Deus</i>; Osee II, v. 4: <i>ducam eam
in solitudinem, et ibi loquar ad cor eius</i>. Primo ergo
testificationis capaces fuistis: nec mirum, quia non fuerunt Dei
nisi effective, ut dictum est, voces illae et species. Sed non
intelligibilis illius vocis. <i>Neque vocem eius unquam
audistis</i> etc., idest participes eius non fuistis; infra VI, 45:
<i>omnis qui audit a patre et didicit, venit ad me</i>. Sed vos non
venitis ad me; ergo <i>non audistis vocem eius, nec vidistis
speciem eius</i>; idest non habuistis istud testimonium
intelligibile, et ideo subdit <i>et verbum eius non habetis in
vobis manens</i>; idest, non habetis verbum interius inspiratum. Et
haec ratio est, <i>quia quem misit ille</i>, idest pater, <i>huic
vos non creditis</i>. Verbum enim Dei ducit ad Christum: nam ipse
Christus est naturale Dei verbum. Omne autem verbum a Deo
inspiratum, est quaedam participata similitudo illius. Cum ergo
omnis similitudo participata ducat in suum principium, manifestum
est quod omne verbum inspiratum a Deo ducit ad Christum. Et ideo,
quia vos non ducimini ad me, non <i>habetis verbum</i> Dei,
inspiratum, <i>in vobis manens</i>; infra: <i>qui non credit in
filium Dei, non habet vitam in se manentem</i>. Et dicit
<i>manens</i>, quia cum nullus sit quin aliquam veritatem habeat a
Deo, illi tantum habent veritatem, et verbum in ipsis manens,
quibus intantum cognitio proficit ut perducantur ad veri et
naturalis verbi cognitionem. Vel per hoc quod dicit <i>neque vocem
eius unquam audistis</i>, ostenditur triplex modus quo a Deo
aliquid revelatur alicui. Quia vel per vocem sensibilem, et sic
testificatus est Christo in Iordane et in monte, ut dictum est II
Petri I, 16: <i>speculatores facti illius magnitudinis, voce lapsa
de caelo a magnifica gloria</i>. Et hanc Iudaei non audierunt. Vel
per visionem suae essentiae; et hanc revelat beatis. Et hanc
speciem ipsi non viderunt, quia II Cor. V, 6: <i>quamdiu sumus in
corpore, peregrinamur a domino</i> et cetera. Vel per interius
verbum inspirando; et hoc etiam ipsi non habebant. Consequenter cum
dicit <i>scrutamini Scripturas</i>, ponit tertium modum quo Deus
testificatus est Christo per Scripturas, et primo inducit
Scripturarum testimonium; secundo ostendit eos fructu huius
testimonii non esse capaces, ibi <i>et non vultis venire ad me</i>
et cetera. Dicit ergo <i>scrutamini Scripturas</i>, quasi dicat:
vos non habetis verbum Dei in cordibus vestris, sed in Scripturis;
et ideo oportet vos illud alibi quaerere. Et ideo <i>scrutamini
Scripturas</i>; scilicet veteris testamenti. Nam fides Christi in
veteri testamento continebatur, sed non in superficie, quia in
profundo obumbrata figura latebat; II Cor. III, 15: <i>usque in
hodiernum diem ipsum velamen habentes</i>. Et ideo signanter dicit
<i>scrutamini</i>, quasi in profundum quaeratis; Prov. II, 4: <i>si
quaesieris eam quasi pecuniam, et sicut thesauros effoderis illam,
tunc intelliges timorem domini, et scientiam Dei invenies</i>; Ps.
CXVIII, 69: <i>da mihi intellectum, et scrutabor mandata tua</i>.
Ratio autem scrutinii ex vestra opinione sumitur <i>quia putatis in
eis</i>, scilicet Scripturis, <i>vitam aeternam habere</i>, ex hoc
quod dicitur Ez. XVIII, 19: <i>qui fecerit iudicia mea, vita
vivet</i>. Sed estis decepti; quia licet praecepta veteris legis
vitalia sint, non tamen vitam habent in seipsis; sed intantum
dicuntur vitalia inquantum ducunt ad me Christum; cum tamen vos
utamini eis tamquam in se vitam habentibus: quod decepit vos. Nam
<i>illae</i>, scilicet Scripturae, <i>sunt quae testimonium
perhibent de me</i>; idest, intantum vitalia sunt inquantum ad meam
cognitionem ducunt. Vel apertis prophetiis, sicut Is. VII, 14:
<i>ecce virgo concipiet</i>, et iterum Deut. XVIII, v. 15:
<i>prophetam suscitabit vobis dominus Deus</i> et cetera. Unde
dicitur Actor. X, 43: <i>huic omnes prophetae testimonium
perhibent</i>. Vel operationibus prophetarum mysticis: unde dicitur
Oseae XII, 10: <i>in manibus prophetarum assimilatus sum</i>. Vel
in sacramentis et figuris; sicut est immolatio agni, et alia
figuralia sacramenta legis; Hebr. X, 1: <i>umbram habens lex
futurorum bonorum</i> et cetera. Et ideo, quia Scripturae veteris
testamenti multipliciter testimonium perhibent de Christo, dicit
apostolus, Rom. I, 2: <i>quod ante promiserat per prophetas in
Scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine David
secundum carnem</i>. Sed fructum quem in Scripturis putatis habere,
scilicet vitam aeternam, consequi non poteritis, quia testimoniis
Scripturae de me non credentes, <i>non vultis venire ad me</i>;
idest, non vultis credere mihi, in quem est fructus illarum
Scripturarum, ut in me <i>vitam habeatis</i>, quam ego do
credentibus in me; infra X, 28: <i>ego vitam aeternam do eis</i>;
Eccli. IV, 12: <i>sapientia filiis suis vitam inspirat</i>; Prov.
VIII, 35: <i>qui me invenerit inveniet vitam, et hauriet salutem a
domino</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 7</div>
<p title="Super Io., cap. 5 l. 7"><a name="87457"><span class=
"ref">[87457] Super Io., cap. 5 l. 7</span></a> Postquam Deus
excellentiam suae potestatis confirmavit testimoniis hominum, Dei
et Scripturarum, hic consequenter eorum tarditatem ad credendum
redarguit. Duplici autem occasione Iudaei persequebantur Christum:
propter solutionem sabbati, in quo videbatur contrarius legi; et
quia dicebat se Dei filium, in quo videbatur contrarius Deo. Unde
propter reverentiam quam habebant ad Deum, et propter zelum quem
habebant ad legem Moysi, persequebantur. Et ideo dominus intendit
ostendere quod non propter hoc eum persequebantur, sed propter
contrarium. Unde primo ostendit irreverentiam ipsorum ad Deum esse
causam incredulitatis ipsorum; secundo quod irreverentia, quam
habebant ad Moysen, fuit causa incredulitatis ipsorum, ibi
<i>nolite putare quia ego accusaturus sum vos apud patrem</i>.
Circa primum duo facit. Primo ponit irreverentiam ipsorum ad Deum;
secundo ostendit quod hoc sit causa incredulitatis ipsorum, ibi
<i>quomodo vos potestis credere, qui gloriam ab invicem
accipitis?</i> Circa primum duo facit. Primo proponit eorum
indevotionem ad Deum; secundo manifestat eam per signum, ibi <i>ego
veni in nomine patris mei</i>. Circa primum duo facit. Primo
excludit intentionem opinatam, quae ex verbis praemissis accipi
posset; secundo asserit veram, ibi <i>sed cognovi vos</i> et
cetera. Intentio opinata est, quod quia dominus supra
commemoraverat tot testimonia de seipso, scilicet Ioannis, Dei, et
operum suorum, et Scripturarum, posset opinari a Iudaeis quod hoc
fecerit quasi quaerens humanam gloriam. Contra hoc dicit
<i>claritatem ab hominibus non accipio</i>; idest, laudem humanam
non quaero. Non enim veni ut exemplum darem quaerendi gloriam
hominum; I Thess. II, 6: <i>neque quaerentes ab hominibus gloriam:
Deus testis est</i>. Vel <i>claritatem ab hominibus non
accipio</i>, idest, claritate humana non indigeo, quia ab aeterno
claritatem habeo apud patrem; infra XVII, 5: <i>clarifica me pater,
claritate quam habui antequam mundus fieret</i>. Non enim veni
clarificari ab hominibus, sed potius eos clarificare, cum a me
omnis claritas procedat. Sap. c. VIII, 10: <i>habebo per hanc
sapientiam claritatem</i>. Dicitur autem Deus clarificari et
gloriari ab hominibus, secundum illud Eccli. XLIII, v. 32:
<i>glorificantes Deum quantumcumque potestis, praevalebit
adhuc</i>, non ut ipse propter hoc gloriosior fiat, sed inquantum
gloriosus apparet in nobis. Non est ergo haec causa propositorum
testimoniorum, sed alia est: quia <i>cognovi</i>, idest cognoscere
feci, <i>quia non habetis dilectionem Dei in vobis</i>, quam habere
vos fingitis, unde non propter Dei amorem me persequimini. Nam tunc
propter Deum me persequeremini, si Deus et Scriptura non mihi
testimonium perhiberent; sed ipse Deus mihi testatur et per opera,
et per Scripturas, et per seipsum, ut dictum est; et ideo si Deum
amaretis, oporteret ut sicut me abiicitis, ita ad me veniretis. Non
ergo diligitis Deum. Vel aliter <i>sed cognovi vos</i>, quasi
dicat: non induxi huiusmodi testimonia, indigens vestra
clarificatione; sed scio, et condoleo vobis errantibus, qui non
diligitis Deum, et volo vos reducere ad viam veritatis; infra XV,
24: <i>nunc autem et viderunt, et oderunt et me et patrem</i>; Ps.
LXXIII, 23: <i>superbia eorum, qui te oderunt, ascendit semper</i>.
Sed sciendum, quod Deus in seipso a nullo potest haberi odio, nec
secundum omnes effectus suos, cum omne bonum, quod est in rebus,
sit a Deo, et impossibile sit quod aliquis habeat odium omnis boni,
quin ad minus esse et vivere diligat. Sed tamen aliquem effectum
Dei odio aliquis habet, inquantum suo appetitui contrariatur, ut
poenam, vel aliquid huiusmodi. Et secundum hoc dicitur habere Deum
odio. Signum autem quod dilectionem Dei non habent, ponit cum dicit
<i>ego veni in nomine patris mei, et non accepistis me</i>, et
primo ponit unum signum de praesenti; secundo aliud de futuro, ibi
<i>si alius venerit in nomine suo, illum accipietis</i>. Signum de
praesenti sumitur ex eius adventu; et ideo dicit <i>ego veni in
nomine patris mei</i>, quasi diceret: manifeste apparet quod dico,
nam si aliquis diligit dominum suum, manifestum est quod honorat et
recipit eum qui venit ex parte sua, et honorem eius quaerit; sed
<i>ego veni in nomine patris mei</i>, manifestando nomen eius
mundo; infra XVII, 6: <i>pater, manifestavi nomen tuum hominibus
quos dedisti mihi, et vos non accepistis me</i>, ergo non diligitis
eum. Dicitur autem filius manifestare patrem suum hominibus, quia
licet pater inquantum Deus, notus esset, secundum illud Ps. LXXV,
v. 1: <i>notus in Iudaea Deus</i>, tamen inquantum est naturalis
pater filii, non erat notus ante adventum Christi: et ideo Salomon
quaerebat, Prov. XXX, 4: <i>quod nomen eius, et quod nomen filii
eius nosti?</i> Signum de futuro sumitur ex adventu Antichristi.
Possent autem Iudaei dicere: licet tu venias in nomine eius, ideo
tamen non te recepimus, quia nullum volumus recipere nisi ipsum
Deum patrem. Sed contra hoc dicit dominus, quod hoc non potest
esse, quia vos recipietis alium, qui non veniet in nomine patris,
sed in nomine sui ipsius; et, quod plus est veniet <i>in
nomine</i>, non patris, sed <i>suo</i>: quia non quaeret gloriam
patris, sed suam propriam; nec patri attribuet quae faciet, sed
sibi, II Thess. II, 4: <i>qui adversatur et extollitur supra omne
quod dicitur aut quod colitur Deus. Et illum accipietis</i>, unde
ibidem subditur: <i>mittet Deus illis operationem erroris, ut
credant mendacio</i>. Et hoc ideo, quia doctrinam veritatis non
receperunt, ut salvi fierent; unde dicit Glossa: quia Iudaei
noluerunt accipere Christum, poena peccati huius congrue erit ut
recipiant Antichristum: ut qui noluerunt credere veritati, credant
mendacio. Sed secundum Augustinum, potest hoc intelligi de
haereticis et falsis doctoribus, qui doctrinam ex corde suo
proferunt, et non ex ore Dei; qui nomen suum laudant, et nomen Dei
contemnunt: de quibus dicitur I Io. II, 18: <i>audistis quia
Antichristus venit; et nunc Antichristi multi facti sunt</i>.
Manifestum est ergo quod persecutio qua me persequimini, non est ex
dilectione Dei, sed ex odio et livore ad eum procedit: et ex hoc
eorum incredulitas causabatur. Et ideo concludit <i>quomodo vos
potestis credere, qui gloriam ab invicem accipitis?</i> Idest
gloriam humanam, et eam <i>quae a solo Deo est, non quaeritis?</i>
Quae est vera gloria. Ideo autem credere non poterant in Christum,
quia cum superba mens eorum gloriam et laudem appeteret, se super
alios efferri reputabant in gloriam, et dedecus in Christum credere
qui abiectus videbatur et pauper; et ideo ei credere non poterant.
Sed ille in eum credere potest qui cor habens humile, solius Dei
gloriam quaerit, et ei placere appetit. Et ideo, sicut infra XII,
42, dicitur: <i>multi ex principibus crediderunt in eum; sed
propter Pharisaeos non confitebantur, ut de synagoga non
eiicerentur</i>. Ex quo apparet quod multum periculosa est inanis
gloria. Unde dicit Tullius: cavenda est homini gloria, quae aufert
omnem libertatem, pro qua magnanimis viris omnis debet esse
contentio. Et ideo dicit Glossa: magnum vitium est iactantia et
humanae laudis ambitio, quae de se vult aestimari quae de se non
habet. Consequenter cum dicit <i>nolite putare quia ego accusaturus
sum vos</i>, ostendit quod non habent zelum ad Moysen, et primo
ostendit quomodo Moyses erat eis contrarius; secundo rationem
contrarietatis assignat, ibi <i>si enim crederetis Moysi,
crederetis forsitan et mihi</i>. Circa primum duo facit. Primo
removet opinatum zelum; secundo asserit verum, ibi <i>est qui
accusat vos Moyses</i>. Quantum ad primum dicit <i>nolite putare
quia ego accusaturus sum vos apud patrem</i>. Cuius quidem dicti
est triplex ratio. Una, quod filius Dei non venit in mundum ut
condemnet mundum, sed ut salvet; et ideo dicit <i>nolite putare</i>
quod venerim ad condemnandum, sed ad liberandum; supra III, v. 17:
<i>non enim misit Deus filium suum in mundum ut iudicet mundum</i>,
idest ut condemnet mundum, <i>sed ut salvetur mundus per ipsum</i>.
Et ideo sanguis Christi non clamat accusationem, sed remissionem,
Hebr. XII, v. 24: <i>habemus sanguinem Christi melius clamantem
quam Abel</i>, qui clamat accusando; Rom. VIII, 33: <i>quis
accusabit adversus electos Dei? Christus est qui iustificat, quis
est qui condemnet?</i> Secundo modo <i>nolite putare quod ego
accusaturus sum vos apud patrem</i>, quia non ero accusator, sed
iudex. Supra eodem: <i>pater omne iudicium dedit filio</i>. Tertio
modo <i>nolite putare quod ego</i>, tantum scilicet, <i>accusaturus
sum vos apud patrem</i> de hoc quod facitis mihi; sed etiam Moyses
accusabit vos de hoc quod non creditis ei in his quae de me dixit.
Et ideo subdit <i>est qui accusat vos Moyses, in quo speratis</i>,
quia creditis per praecepta eius salvari. Accusat autem eos Moyses
dupliciter. Materialiter, quia ex hoc quod praetergressi sunt
mandata eius, sunt accusandi; Rom. II, 12: <i>quicumque in lege
peccaverunt, per legem iudicabuntur</i>. Item accusat eos, quia
Moyses et alii sancti potestatem habebunt in iudicio; Ps. XLIX, 6:
<i>gladii ancipites in manibus eorum</i> et cetera. Rationem
contrarietatis ponit dicens <i>si enim crederetis Moysi, crederetis
forsitan et mihi</i>, ut patet Deut. XVIII, 15: <i>prophetam
suscitabit Deus de gente tua et de fratribus tuis sicut me: ipsum
audies</i>, et in omnibus sacrificiis, quae erant figura Christi.
Et dicit <i>forsitan</i>, ad designandum voluntatem liberi
arbitrii: non quod in Deo sit aliquod dubium. Consequenter cum
dicit <i>si autem illius litteris non creditis, quomodo verbis meis
credetis?</i> Ponit signum huius contrarietatis sumptum a maiori,
negando per comparationem ad duo. Primo personae ad personam: licet
enim Christus simpliciter maior esset Moyse, tamen in reputatione
Iudaeorum Moyses erat maior, et ideo dicit <i>si non creditis
Moysi</i>, nec mihi <i>credetis</i>. Secundo per comparationem ad
modum tradendi: quia Moyses praecepta dedit in scriptis, quae
possunt diutius meditari, nec tradi oblivioni de facili; et ideo
magis obligant ad credendum. Christus vero tradidit verbis; et
quantum ad hoc dicit <i>si non creditis litteris illius</i>, quarum
libros apud vos habetis, <i>quomodo credetis verbis meis?</i></p>
<div class="centro"><br />
<p><a href="cih03.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
<a href="cih06.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
<br />
<hr />
<br />
<address>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad
hanc editionem<br />
Iura omnia asservantur<br />
OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
style="text-decoration=none">49644264</a></address>
</div>
</body>
</html>
author	ht
date	Tue, 01 Dec 2009 20:58:09 +0000
parents	b56c501d878e
children