Mercurial > hg > Aquinas
changeset 29:58910566ba78
duplicates
| author | ht |
|---|---|
| date | Tue, 24 Nov 2009 20:09:35 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children | b56c501d878e |
| files | summa/latin/sth1003.xhtml summa/latin/sth1015.xhtml |
| diffstat | 2 files changed, 0 insertions(+), 14126 deletions(-) [+] |
line wrap: on
line diff
--- a/summa/latin/sth1003.xhtml Tue Nov 24 19:27:32 2009 +0000 +++ /dev/null Thu Jan 01 00:00:00 1970 +0000 @@ -1,7699 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" - "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> -<html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA"> -<head> -<meta name="generator" content= -"HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" /> -<meta http-equiv="Content-Type" content= -"text/html; charset=us-ascii" /> -<meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> -<meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" /> -<meta name="keywords" content= -"Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" /> -<meta name="language" content="Latin" /> -<meta name="security" content="public" /> -<meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" /> -<meta name="author" content="Enrique Alarcón" /> -<meta name="abstract" content="" /> -<link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type= -"text/css" /> -<link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type= -"text/css" /> -<title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 3-14</title> -</head> -<body> -<a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a> -<div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div> -<div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div> -<div class="uno">Summa Theologiae</div> -<div class="dos">prima pars a quaestione III ad quaestionem -XIV</div> -<br /> -<div class="centro"> -<table align="center" summary="Imago"> -<tr> -<th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border= -"0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align= -"middle" /></th> -</tr> -</table> -<br /> -<span class="tres">Textum Leoninum Romae 1888 editum<br /> -ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias -magneticas<br /> -denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br /> -<br /></span><br /> -<hr /> -<br /> -<p><a href="sth1002.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" -height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> -<a href="sth1015.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" -height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> -<script language="JavaScript" type="text/javascript"> -//<![CDATA[ -<!-- -// original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 -function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} -document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); -document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); -document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); -document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); -document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); -document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); -document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); -document.write('<OPTION VALUE="#28321">Iª q. 3 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28322">Iª q. 3 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28323">Iª q. 3 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28324">Iª q. 3 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28325">Iª q. 3 a. 1 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28326">Iª q. 3 a. 1 arg. 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#28327">Iª q. 3 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28328">Iª q. 3 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28329">Iª q. 3 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28330">Iª q. 3 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28331">Iª q. 3 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28332">Iª q. 3 a. 1 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28333">Iª q. 3 a. 1 ad 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#28334">Iª q. 3 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28335">Iª q. 3 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28336">Iª q. 3 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28337">Iª q. 3 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28338">Iª q. 3 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28339">Iª q. 3 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28340">Iª q. 3 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28341">Iª q. 3 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28342">Iª q. 3 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28343">Iª q. 3 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28344">Iª q. 3 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28345">Iª q. 3 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28346">Iª q. 3 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28347">Iª q. 3 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28348">Iª q. 3 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28349">Iª q. 3 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28350">Iª q. 3 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28351">Iª q. 3 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28352">Iª q. 3 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28353">Iª q. 3 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28354">Iª q. 3 a. 5 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28355">Iª q. 3 a. 5 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28356">Iª q. 3 a. 5 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28357">Iª q. 3 a. 5 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28358">Iª q. 3 a. 5 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28359">Iª q. 3 a. 5 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28360">Iª q. 3 a. 6 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28361">Iª q. 3 a. 6 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28362">Iª q. 3 a. 6 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28363">Iª q. 3 a. 6 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28364">Iª q. 3 a. 6 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28365">Iª q. 3 a. 6 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28366">Iª q. 3 a. 7 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28367">Iª q. 3 a. 7 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28368">Iª q. 3 a. 7 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28369">Iª q. 3 a. 7 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28370">Iª q. 3 a. 7 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28371">Iª q. 3 a. 7 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28372">Iª q. 3 a. 8 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28373">Iª q. 3 a. 8 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28374">Iª q. 3 a. 8 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28375">Iª q. 3 a. 8 s. c. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28376">Iª q. 3 a. 8 s. c. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28377">Iª q. 3 a. 8 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28378">Iª q. 3 a. 8 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28379">Iª q. 3 a. 8 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28380">Iª q. 3 a. 8 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28381">Iª q. 4 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28382">Iª q. 4 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28383">Iª q. 4 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28384">Iª q. 4 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28385">Iª q. 4 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28386">Iª q. 4 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28387">Iª q. 4 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28388">Iª q. 4 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28389">Iª q. 4 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28390">Iª q. 4 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28391">Iª q. 4 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28392">Iª q. 4 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28393">Iª q. 4 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28394">Iª q. 4 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28395">Iª q. 4 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28396">Iª q. 4 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28397">Iª q. 4 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28398">Iª q. 4 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28399">Iª q. 4 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28400">Iª q. 4 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28401">Iª q. 4 a. 3 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28402">Iª q. 4 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28403">Iª q. 4 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28404">Iª q. 4 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28405">Iª q. 4 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28406">Iª q. 4 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28407">Iª q. 4 a. 3 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28408">Iª q. 5 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28409">Iª q. 5 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28410">Iª q. 5 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28411">Iª q. 5 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28412">Iª q. 5 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28413">Iª q. 5 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28414">Iª q. 5 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28415">Iª q. 5 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28416">Iª q. 5 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28417">Iª q. 5 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28418">Iª q. 5 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28419">Iª q. 5 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28420">Iª q. 5 a. 2 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28421">Iª q. 5 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28422">Iª q. 5 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28423">Iª q. 5 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28424">Iª q. 5 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28425">Iª q. 5 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28426">Iª q. 5 a. 2 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28427">Iª q. 5 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28428">Iª q. 5 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28429">Iª q. 5 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28430">Iª q. 5 a. 3 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28431">Iª q. 5 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28432">Iª q. 5 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28433">Iª q. 5 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28434">Iª q. 5 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28435">Iª q. 5 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28436">Iª q. 5 a. 3 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28437">Iª q. 5 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28438">Iª q. 5 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28439">Iª q. 5 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28440">Iª q. 5 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28441">Iª q. 5 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28442">Iª q. 5 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28443">Iª q. 5 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28444">Iª q. 5 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28445">Iª q. 5 a. 5 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28446">Iª q. 5 a. 5 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28447">Iª q. 5 a. 5 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28448">Iª q. 5 a. 5 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28449">Iª q. 5 a. 5 arg. 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#28450">Iª q. 5 a. 5 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28451">Iª q. 5 a. 5 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28452">Iª q. 5 a. 5 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28453">Iª q. 5 a. 5 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28454">Iª q. 5 a. 5 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28455">Iª q. 5 a. 5 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28456">Iª q. 5 a. 5 ad 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#28457">Iª q. 5 a. 6 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28458">Iª q. 5 a. 6 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28459">Iª q. 5 a. 6 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28460">Iª q. 5 a. 6 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28461">Iª q. 5 a. 6 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28462">Iª q. 5 a. 6 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28463">Iª q. 5 a. 6 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28464">Iª q. 5 a. 6 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28465">Iª q. 6 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28466">Iª q. 6 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28467">Iª q. 6 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28468">Iª q. 6 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28469">Iª q. 6 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28470">Iª q. 6 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28471">Iª q. 6 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28472">Iª q. 6 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28473">Iª q. 6 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28474">Iª q. 6 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28475">Iª q. 6 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28476">Iª q. 6 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28477">Iª q. 6 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28478">Iª q. 6 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28479">Iª q. 6 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28480">Iª q. 6 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28481">Iª q. 6 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28482">Iª q. 6 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28483">Iª q. 6 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28484">Iª q. 6 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28485">Iª q. 6 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28486">Iª q. 6 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28487">Iª q. 6 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28488">Iª q. 6 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28489">Iª q. 6 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28490">Iª q. 6 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28491">Iª q. 6 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28492">Iª q. 6 a. 4 ad'); -document.write('<OPTION VALUE="#28493">Iª q. 7 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28494">Iª q. 7 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28495">Iª q. 7 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28496">Iª q. 7 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28497">Iª q. 7 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28498">Iª q. 7 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28499">Iª q. 7 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28500">Iª q. 7 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28501">Iª q. 7 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28502">Iª q. 7 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28503">Iª q. 7 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28504">Iª q. 7 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28505">Iª q. 7 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28506">Iª q. 7 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28507">Iª q. 7 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28508">Iª q. 7 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28509">Iª q. 7 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28510">Iª q. 7 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28511">Iª q. 7 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28512">Iª q. 7 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28513">Iª q. 7 a. 3 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28514">Iª q. 7 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28515">Iª q. 7 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28516">Iª q. 7 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28517">Iª q. 7 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28518">Iª q. 7 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28519">Iª q. 7 a. 3 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28520">Iª q. 7 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28521">Iª q. 7 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28522">Iª q. 7 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28523">Iª q. 7 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28524">Iª q. 7 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28525">Iª q. 7 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28526">Iª q. 7 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28527">Iª q. 7 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28528">Iª q. 8 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28529">Iª q. 8 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28530">Iª q. 8 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28531">Iª q. 8 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28532">Iª q. 8 a. 1 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28533">Iª q. 8 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28534">Iª q. 8 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28535">Iª q. 8 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28536">Iª q. 8 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28537">Iª q. 8 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28538">Iª q. 8 a. 1 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28539">Iª q. 8 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28540">Iª q. 8 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28541">Iª q. 8 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28542">Iª q. 8 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28543">Iª q. 8 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28544">Iª q. 8 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28545">Iª q. 8 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28546">Iª q. 8 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28547">Iª q. 8 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28548">Iª q. 8 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28549">Iª q. 8 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28550">Iª q. 8 a. 3 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28551">Iª q. 8 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28552">Iª q. 8 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28553">Iª q. 8 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28554">Iª q. 8 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28555">Iª q. 8 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28556">Iª q. 8 a. 3 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28557">Iª q. 8 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28558">Iª q. 8 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28559">Iª q. 8 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28560">Iª q. 8 a. 4 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28561">Iª q. 8 a. 4 arg. 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#28562">Iª q. 8 a. 4 arg. 6'); -document.write('<OPTION VALUE="#28563">Iª q. 8 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28564">Iª q. 8 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28565">Iª q. 8 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28566">Iª q. 8 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28567">Iª q. 8 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28568">Iª q. 8 a. 4 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28569">Iª q. 8 a. 4 ad 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#28570">Iª q. 8 a. 4 ad 6'); -document.write('<OPTION VALUE="#28571">Iª q. 9 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28572">Iª q. 9 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28573">Iª q. 9 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28574">Iª q. 9 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28575">Iª q. 9 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28576">Iª q. 9 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28577">Iª q. 9 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28578">Iª q. 9 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28579">Iª q. 9 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28580">Iª q. 9 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28581">Iª q. 9 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28582">Iª q. 9 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28583">Iª q. 9 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28584">Iª q. 9 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28585">Iª q. 9 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28586">Iª q. 9 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28587">Iª q. 9 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28588">Iª q. 10 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28589">Iª q. 10 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28590">Iª q. 10 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28591">Iª q. 10 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28592">Iª q. 10 a. 1 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28593">Iª q. 10 a. 1 arg. 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#28594">Iª q. 10 a. 1 arg. 6'); -document.write('<OPTION VALUE="#28595">Iª q. 10 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28596">Iª q. 10 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28597">Iª q. 10 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28598">Iª q. 10 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28599">Iª q. 10 a. 1 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28600">Iª q. 10 a. 1 ad 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#28601">Iª q. 10 a. 1 ad 6'); -document.write('<OPTION VALUE="#28602">Iª q. 10 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28603">Iª q. 10 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28604">Iª q. 10 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28605">Iª q. 10 a. 2 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28606">Iª q. 10 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28607">Iª q. 10 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28608">Iª q. 10 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28609">Iª q. 10 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28610">Iª q. 10 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28611">Iª q. 10 a. 2 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28612">Iª q. 10 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28613">Iª q. 10 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28614">Iª q. 10 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28615">Iª q. 10 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28616">Iª q. 10 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28617">Iª q. 10 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28618">Iª q. 10 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28619">Iª q. 10 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28620">Iª q. 10 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28621">Iª q. 10 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28622">Iª q. 10 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28623">Iª q. 10 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28624">Iª q. 10 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28625">Iª q. 10 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28626">Iª q. 10 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28627">Iª q. 10 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28628">Iª q. 10 a. 5 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28629">Iª q. 10 a. 5 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28630">Iª q. 10 a. 5 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28631">Iª q. 10 a. 5 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28632">Iª q. 10 a. 5 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28633">Iª q. 10 a. 5 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28634">Iª q. 10 a. 5 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28635">Iª q. 10 a. 5 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28636">Iª q. 10 a. 5 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28637">Iª q. 10 a. 5 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28638">Iª q. 10 a. 6 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28639">Iª q. 10 a. 6 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28640">Iª q. 10 a. 6 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28641">Iª q. 10 a. 6 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28642">Iª q. 10 a. 6 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28643">Iª q. 10 a. 6 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28644">Iª q. 10 a. 6 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28645">Iª q. 10 a. 6 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28646">Iª q. 10 a. 6 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28647">Iª q. 10 a. 6 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28648">Iª q. 11 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28649">Iª q. 11 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28650">Iª q. 11 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28651">Iª q. 11 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28652">Iª q. 11 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28653">Iª q. 11 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28654">Iª q. 11 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28655">Iª q. 11 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28656">Iª q. 11 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28657">Iª q. 11 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28658">Iª q. 11 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28659">Iª q. 11 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28660">Iª q. 11 a. 2 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28661">Iª q. 11 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28662">Iª q. 11 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28663">Iª q. 11 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28664">Iª q. 11 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28665">Iª q. 11 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28666">Iª q. 11 a. 2 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28667">Iª q. 11 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28668">Iª q. 11 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28669">Iª q. 11 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28670">Iª q. 11 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28671">Iª q. 11 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28672">Iª q. 11 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28673">Iª q. 11 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28674">Iª q. 11 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28675">Iª q. 11 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28676">Iª q. 11 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28677">Iª q. 11 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28678">Iª q. 11 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28679">Iª q. 11 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28680">Iª q. 11 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28681">Iª q. 12 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28682">Iª q. 12 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28683">Iª q. 12 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28684">Iª q. 12 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28685">Iª q. 12 a. 1 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28686">Iª q. 12 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28687">Iª q. 12 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28688">Iª q. 12 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28689">Iª q. 12 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28690">Iª q. 12 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28691">Iª q. 12 a. 1 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28692">Iª q. 12 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28693">Iª q. 12 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28694">Iª q. 12 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28695">Iª q. 12 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28696">Iª q. 12 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28697">Iª q. 12 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28698">Iª q. 12 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28699">Iª q. 12 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28700">Iª q. 12 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28701">Iª q. 12 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28702">Iª q. 12 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28703">Iª q. 12 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28704">Iª q. 12 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28705">Iª q. 12 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28706">Iª q. 12 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28707">Iª q. 12 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28708">Iª q. 12 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28709">Iª q. 12 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28710">Iª q. 12 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28711">Iª q. 12 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28712">Iª q. 12 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28713">Iª q. 12 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28714">Iª q. 12 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28715">Iª q. 12 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28716">Iª q. 12 a. 5 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28717">Iª q. 12 a. 5 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28718">Iª q. 12 a. 5 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28719">Iª q. 12 a. 5 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28720">Iª q. 12 a. 5 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28721">Iª q. 12 a. 5 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28722">Iª q. 12 a. 5 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28723">Iª q. 12 a. 5 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28724">Iª q. 12 a. 6 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28725">Iª q. 12 a. 6 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28726">Iª q. 12 a. 6 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28727">Iª q. 12 a. 6 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28728">Iª q. 12 a. 6 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28729">Iª q. 12 a. 6 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28730">Iª q. 12 a. 6 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28731">Iª q. 12 a. 6 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28732">Iª q. 12 a. 7 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28733">Iª q. 12 a. 7 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28734">Iª q. 12 a. 7 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28735">Iª q. 12 a. 7 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28736">Iª q. 12 a. 7 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28737">Iª q. 12 a. 7 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28738">Iª q. 12 a. 7 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28739">Iª q. 12 a. 7 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28740">Iª q. 12 a. 8 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28741">Iª q. 12 a. 8 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28742">Iª q. 12 a. 8 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28743">Iª q. 12 a. 8 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28744">Iª q. 12 a. 8 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28745">Iª q. 12 a. 8 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28746">Iª q. 12 a. 8 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28747">Iª q. 12 a. 8 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28748">Iª q. 12 a. 8 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28749">Iª q. 12 a. 8 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28750">Iª q. 12 a. 9 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28751">Iª q. 12 a. 9 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28752">Iª q. 12 a. 9 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28753">Iª q. 12 a. 9 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28754">Iª q. 12 a. 9 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28755">Iª q. 12 a. 9 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28756">Iª q. 12 a. 10 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28757">Iª q. 12 a. 10 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28758">Iª q. 12 a. 10 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28759">Iª q. 12 a. 10 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28760">Iª q. 12 a. 10 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28761">Iª q. 12 a. 10 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28762">Iª q. 12 a. 11 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28763">Iª q. 12 a. 11 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28764">Iª q. 12 a. 11 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28765">Iª q. 12 a. 11 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28766">Iª q. 12 a. 11 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28767">Iª q. 12 a. 11 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28768">Iª q. 12 a. 11 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28769">Iª q. 12 a. 11 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28770">Iª q. 12 a. 11 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28771">Iª q. 12 a. 11 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28772">Iª q. 12 a. 12 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28773">Iª q. 12 a. 12 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28774">Iª q. 12 a. 12 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28775">Iª q. 12 a. 12 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28776">Iª q. 12 a. 12 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28777">Iª q. 12 a. 12 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28778">Iª q. 12 a. 12 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28779">Iª q. 12 a. 12 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28780">Iª q. 12 a. 13 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28781">Iª q. 12 a. 13 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28782">Iª q. 12 a. 13 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28783">Iª q. 12 a. 13 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28784">Iª q. 12 a. 13 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28785">Iª q. 12 a. 13 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28786">Iª q. 12 a. 13 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28787">Iª q. 12 a. 13 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28788">Iª q. 13 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28789">Iª q. 13 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28790">Iª q. 13 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28791">Iª q. 13 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28792">Iª q. 13 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28793">Iª q. 13 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28794">Iª q. 13 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28795">Iª q. 13 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28796">Iª q. 13 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28797">Iª q. 13 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28798">Iª q. 13 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28799">Iª q. 13 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28800">Iª q. 13 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28801">Iª q. 13 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28802">Iª q. 13 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28803">Iª q. 13 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28804">Iª q. 13 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28805">Iª q. 13 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28806">Iª q. 13 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28807">Iª q. 13 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28808">Iª q. 13 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28809">Iª q. 13 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28810">Iª q. 13 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28811">Iª q. 13 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28812">Iª q. 13 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28813">Iª q. 13 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28814">Iª q. 13 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28815">Iª q. 13 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28816">Iª q. 13 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28817">Iª q. 13 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28818">Iª q. 13 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28819">Iª q. 13 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28820">Iª q. 13 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28821">Iª q. 13 a. 5 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28822">Iª q. 13 a. 5 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28823">Iª q. 13 a. 5 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28824">Iª q. 13 a. 5 s. c. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28825">Iª q. 13 a. 5 s. c. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28826">Iª q. 13 a. 5 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28827">Iª q. 13 a. 5 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28828">Iª q. 13 a. 5 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28829">Iª q. 13 a. 5 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28830">Iª q. 13 a. 5 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28831">Iª q. 13 a. 6 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28832">Iª q. 13 a. 6 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28833">Iª q. 13 a. 6 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28834">Iª q. 13 a. 6 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28835">Iª q. 13 a. 6 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28836">Iª q. 13 a. 6 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28837">Iª q. 13 a. 6 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28838">Iª q. 13 a. 6 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28839">Iª q. 13 a. 7 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28840">Iª q. 13 a. 7 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28841">Iª q. 13 a. 7 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28842">Iª q. 13 a. 7 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28843">Iª q. 13 a. 7 arg. 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#28844">Iª q. 13 a. 7 arg. 6'); -document.write('<OPTION VALUE="#28845">Iª q. 13 a. 7 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28846">Iª q. 13 a. 7 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28847">Iª q. 13 a. 7 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28848">Iª q. 13 a. 7 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28849">Iª q. 13 a. 7 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28850">Iª q. 13 a. 7 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28851">Iª q. 13 a. 7 ad 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#28852">Iª q. 13 a. 7 ad 6'); -document.write('<OPTION VALUE="#28853">Iª q. 13 a. 8 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28854">Iª q. 13 a. 8 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28855">Iª q. 13 a. 8 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28856">Iª q. 13 a. 8 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28857">Iª q. 13 a. 8 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28858">Iª q. 13 a. 8 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28859">Iª q. 13 a. 9 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28860">Iª q. 13 a. 9 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28861">Iª q. 13 a. 9 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28862">Iª q. 13 a. 9 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28863">Iª q. 13 a. 9 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28864">Iª q. 13 a. 9 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28865">Iª q. 13 a. 9 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28866">Iª q. 13 a. 9 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28867">Iª q. 13 a. 10 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28868">Iª q. 13 a. 10 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28869">Iª q. 13 a. 10 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28870">Iª q. 13 a. 10 s. c. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28871">Iª q. 13 a. 10 s. c. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28872">Iª q. 13 a. 10 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28873">Iª q. 13 a. 10 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28874">Iª q. 13 a. 10 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28875">Iª q. 13 a. 10 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28876">Iª q. 13 a. 10 ad 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#28877">Iª q. 13 a. 11 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28878">Iª q. 13 a. 11 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28879">Iª q. 13 a. 11 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28880">Iª q. 13 a. 11 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28881">Iª q. 13 a. 11 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28882">Iª q. 13 a. 11 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28883">Iª q. 13 a. 11 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28884">Iª q. 13 a. 11 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28885">Iª q. 13 a. 12 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28886">Iª q. 13 a. 12 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28887">Iª q. 13 a. 12 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28888">Iª q. 13 a. 12 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28889">Iª q. 13 a. 12 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28890">Iª q. 13 a. 12 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28891">Iª q. 13 a. 12 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28892">Iª q. 13 a. 12 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28893">Iª q. 14 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28894">Iª q. 14 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28895">Iª q. 14 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28896">Iª q. 14 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28897">Iª q. 14 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28898">Iª q. 14 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28899">Iª q. 14 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28900">Iª q. 14 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28901">Iª q. 14 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28902">Iª q. 14 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28903">Iª q. 14 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28904">Iª q. 14 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28905">Iª q. 14 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28906">Iª q. 14 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28907">Iª q. 14 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28908">Iª q. 14 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28909">Iª q. 14 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28910">Iª q. 14 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28911">Iª q. 14 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28912">Iª q. 14 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28913">Iª q. 14 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28914">Iª q. 14 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28915">Iª q. 14 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28916">Iª q. 14 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28917">Iª q. 14 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28918">Iª q. 14 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28919">Iª q. 14 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28920">Iª q. 14 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28921">Iª q. 14 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28922">Iª q. 14 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28923">Iª q. 14 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28924">Iª q. 14 a. 5 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28925">Iª q. 14 a. 5 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28926">Iª q. 14 a. 5 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28927">Iª q. 14 a. 5 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28928">Iª q. 14 a. 5 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28929">Iª q. 14 a. 5 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28930">Iª q. 14 a. 5 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28931">Iª q. 14 a. 5 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28932">Iª q. 14 a. 6 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28933">Iª q. 14 a. 6 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28934">Iª q. 14 a. 6 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28935">Iª q. 14 a. 6 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28936">Iª q. 14 a. 6 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28937">Iª q. 14 a. 6 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28938">Iª q. 14 a. 6 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28939">Iª q. 14 a. 6 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28940">Iª q. 14 a. 7 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28941">Iª q. 14 a. 7 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28942">Iª q. 14 a. 7 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28943">Iª q. 14 a. 7 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28944">Iª q. 14 a. 7 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28945">Iª q. 14 a. 7 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28946">Iª q. 14 a. 7 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28947">Iª q. 14 a. 7 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28948">Iª q. 14 a. 8 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28949">Iª q. 14 a. 8 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28950">Iª q. 14 a. 8 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28951">Iª q. 14 a. 8 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28952">Iª q. 14 a. 8 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28953">Iª q. 14 a. 8 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28954">Iª q. 14 a. 8 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28955">Iª q. 14 a. 8 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28956">Iª q. 14 a. 9 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28957">Iª q. 14 a. 9 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28958">Iª q. 14 a. 9 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28959">Iª q. 14 a. 9 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28960">Iª q. 14 a. 9 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28961">Iª q. 14 a. 9 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28962">Iª q. 14 a. 9 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28963">Iª q. 14 a. 9 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28964">Iª q. 14 a. 10 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28965">Iª q. 14 a. 10 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28966">Iª q. 14 a. 10 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28967">Iª q. 14 a. 10 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28968">Iª q. 14 a. 10 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28969">Iª q. 14 a. 10 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28970">Iª q. 14 a. 10 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28971">Iª q. 14 a. 10 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28972">Iª q. 14 a. 10 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28973">Iª q. 14 a. 10 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#28974">Iª q. 14 a. 11 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28975">Iª q. 14 a. 11 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28976">Iª q. 14 a. 11 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28977">Iª q. 14 a. 11 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28978">Iª q. 14 a. 11 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28979">Iª q. 14 a. 11 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28980">Iª q. 14 a. 11 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28981">Iª q. 14 a. 11 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28982">Iª q. 14 a. 12 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28983">Iª q. 14 a. 12 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28984">Iª q. 14 a. 12 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28985">Iª q. 14 a. 12 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28986">Iª q. 14 a. 12 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28987">Iª q. 14 a. 12 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28988">Iª q. 14 a. 12 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28989">Iª q. 14 a. 12 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28990">Iª q. 14 a. 13 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28991">Iª q. 14 a. 13 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28992">Iª q. 14 a. 13 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28993">Iª q. 14 a. 13 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28994">Iª q. 14 a. 13 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#28995">Iª q. 14 a. 13 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28996">Iª q. 14 a. 13 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#28997">Iª q. 14 a. 13 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#28998">Iª q. 14 a. 14 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#28999">Iª q. 14 a. 14 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29000">Iª q. 14 a. 14 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29001">Iª q. 14 a. 14 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29002">Iª q. 14 a. 14 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29003">Iª q. 14 a. 14 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29004">Iª q. 14 a. 15 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29005">Iª q. 14 a. 15 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29006">Iª q. 14 a. 15 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29007">Iª q. 14 a. 15 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29008">Iª q. 14 a. 15 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29009">Iª q. 14 a. 15 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29010">Iª q. 14 a. 15 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29011">Iª q. 14 a. 15 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29012">Iª q. 14 a. 16 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29013">Iª q. 14 a. 16 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29014">Iª q. 14 a. 16 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29015">Iª q. 14 a. 16 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29016">Iª q. 14 a. 16 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29017">Iª q. 14 a. 16 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29018">Iª q. 14 a. 16 ad 3'); -document.write('<\/SELECT>'); -document.write('<BR><BR>'); -document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); -document.write('<\/FORM>'); -// --> -//]]> -</script><br /> -<hr /> -<br /></div> -<div class="D">Quaestio 3</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 3 pr."><a name="28321"><span class="ref">[28321] -Iª q. 3 pr.</span></a> Cognito de aliquo an sit, inquirendum -restat quomodo sit, ut sciatur de eo quid sit. Sed quia de Deo -scire non possumus quid sit, sed quid non sit, non possumus -considerare de Deo quomodo sit, sed potius quomodo non sit. Primo -ergo considerandum est quomodo non sit; secundo, quomodo a nobis -cognoscatur; tertio, quomodo nominetur. Potest autem ostendi de Deo -quomodo non sit, removendo ab eo ea quae ei non conveniunt, utpote -compositionem, motum, et alia huiusmodi. Primo ergo inquiratur de -simplicitate ipsius, per quam removetur ab eo compositio. Et quia -simplicia in rebus corporalibus sunt imperfecta et partes, secundo -inquiretur de perfectione ipsius; tertio, de infinitate eius; -quarto, de immutabilitate; quinto, de unitate. Circa primum -quaeruntur octo. Primo, utrum Deus sit corpus. Secundo, utrum sit -in eo compositio formae et materiae. Tertio, utrum sit in eo -compositio quidditatis, sive essentiae, vel naturae, et subiecti. -Quarto, utrum sit in eo compositio quae est ex essentia et esse. -Quinto, utrum sit in eo compositio generis et differentiae. Sexto, -utrum sit in eo compositio subiecti et accidentis. Septimo, utrum -sit quocumque modo compositus, vel totaliter simplex. Octavo, utrum -veniat in compositionem cum aliis.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 3 a. 1 arg. 1"><a name="28322"><span class= -"ref">[28322] Iª q. 3 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod Deus sit corpus. Corpus enim est quod -habet trinam dimensionem. Sed sacra Scriptura attribuit Deo trinam -dimensionem, dicitur enim Iob XI, <i>excelsior caelo est, et quid -facies? Profundior Inferno, et unde cognosces? Longior terra -mensura eius, et latior mari</i>. Ergo Deus est corpus.</p> -<p title="I q. 3 a. 1 arg. 2"><a name="28323"><span class= -"ref">[28323] Iª q. 3 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne -figuratum est corpus, cum figura sit qualitas circa quantitatem. -Sed Deus videtur esse figuratus, cum scriptum sit Gen. I, -<i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram</i>, -figura enim imago dicitur, secundum illud Hebr. I, <i>cum sit -splendor gloriae, et figura substantiae eius</i>, idest imago. Ergo -Deus est corpus.</p> -<p title="I q. 3 a. 1 arg. 3"><a name="28324"><span class= -"ref">[28324] Iª q. 3 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omne -quod habet partes corporeas, est corpus. Sed Scriptura attribuit -Deo partes corporeas, dicitur enim Iob XL, <i>si habes brachium ut -Deus</i>; et in Psalmo, <i>oculi domini super iustos; et, dextera -domini fecit virtutem</i>. Ergo Deus est corpus.</p> -<p title="I q. 3 a. 1 arg. 4"><a name="28325"><span class= -"ref">[28325] Iª q. 3 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, situs -non convenit nisi corpori. Sed ea quae ad situm pertinent, in -Scripturis dicuntur de Deo, dicitur enim Isaiae VI, <i>vidi dominum -sedentem</i>; et Isaiae III, <i>stat ad iudicandum dominus</i>. -Ergo Deus est corpus.</p> -<p title="I q. 3 a. 1 arg. 5"><a name="28326"><span class= -"ref">[28326] Iª q. 3 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, nihil -potest esse terminus localis a quo vel ad quem, nisi sit corpus vel -aliquod corporeum. Sed Deus in Scriptura dicitur esse terminus -localis ut ad quem, secundum illud Psalmi, <i>accedite ad eum, et -illuminamini</i>; et ut a quo, secundum illud Hierem. XVII, -recedentes a te in terra scribentur. Ergo Deus est corpus.</p> -<p title="I q. 3 a. 1 s. c."><a name="28327"><span class= -"ref">[28327] Iª q. 3 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Ioan. IV, <i>spiritus est Deus</i>.</p> -<p title="I q. 3 a. 1 co."><a name="28328"><span class= -"ref">[28328] Iª q. 3 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -absolute Deum non esse corpus. Quod tripliciter ostendi potest. -Primo quidem, quia nullum corpus movet non motum, ut patet -inducendo per singula. Ostensum est autem supra quod Deus est -primum movens immobile. Unde manifestum est quod Deus non est -corpus. Secundo, quia necesse est id quod est primum ens, esse in -actu, et nullo modo in potentia. Licet enim in uno et eodem quod -exit de potentia in actum, prius sit potentia quam actus tempore, -simpliciter tamen actus prior est potentia, quia quod est in -potentia, non reducitur in actum nisi per ens actu. Ostensum est -autem supra quod Deus est primum ens. Impossibile est igitur quod -in Deo sit aliquid in potentia. Omne autem corpus est in potentia, -quia continuum, inquantum huiusmodi, divisibile est in infinitum. -Impossibile est igitur Deum esse corpus. Tertio, quia Deus est id -quod est nobilissimum in entibus, ut ex dictis patet. Impossibile -est autem aliquod corpus esse nobilissimum in entibus. Quia corpus -aut est vivum, aut non vivum. Corpus autem vivum, manifestum est -quod est nobilius corpore non vivo. Corpus autem vivum non vivit -inquantum corpus, quia sic omne corpus viveret, oportet igitur quod -vivat per aliquid aliud, sicut corpus nostrum vivit per animam. -Illud autem per quod vivit corpus, est nobilius quam corpus. -Impossibile est igitur Deum esse corpus.</p> -<p title="I q. 3 a. 1 ad 1"><a name="28329"><span class= -"ref">[28329] Iª q. 3 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, sicut supra dictum est, sacra Scriptura tradit nobis -spiritualia et divina sub similitudinibus corporalium. Unde, cum -trinam dimensionem Deo attribuit, sub similitudine quantitatis -corporeae, quantitatem virtualem ipsius designat, utpote per -profunditatem, virtutem ad cognoscendum occulta; per altitudinem, -excellentiam virtutis super omnia; per longitudinem, durationem sui -esse; per latitudinem, affectum dilectionis ad omnia. Vel, ut dicit -Dionysius, cap. IX de Div. Nom., per profunditatem Dei intelligitur -incomprehensibilitas ipsius essentiae; per longitudinem, processus -virtutis eius, omnia penetrantis; per latitudinem vero, -superextensio eius ad omnia, inquantum scilicet sub eius -protectione omnia continentur.</p> -<p title="I q. 3 a. 1 ad 2"><a name="28330"><span class= -"ref">[28330] Iª q. 3 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod homo dicitur esse ad imaginem Dei, non secundum -corpus, sed secundum id quo homo excellit alia animalia, unde, Gen. -I, postquam dictum est, <i>faciamus hominem ad imaginem et -similitudinem nostram</i>, subditur, <i>ut praesit piscibus -maris,</i> et cetera. Excellit autem homo omnia animalia quantum ad -rationem et intellectum. Unde secundum intellectum et rationem, -quae sunt incorporea, homo est ad imaginem Dei.</p> -<p title="I q. 3 a. 1 ad 3"><a name="28331"><span class= -"ref">[28331] Iª q. 3 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod partes corporeae attribuuntur Deo in Scripturis ratione suorum -actuum, secundum quandam similitudinem. Sicut actus oculi est -videre, unde oculus de Deo dictus, significat virtutem eius ad -videndum modo intelligibili, non sensibili. Et simile est de aliis -partibus.</p> -<p title="I q. 3 a. 1 ad 4"><a name="28332"><span class= -"ref">[28332] Iª q. 3 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum -quod etiam ea quae ad situm pertinent, non attribuuntur Deo nisi -secundum quandam similitudinem, sicut dicitur sedens, propter suam -immobilitatem et auctoritatem; et stans, propter suam fortitudinem -ad debellandum omne quod adversatur.</p> -<p title="I q. 3 a. 1 ad 5"><a name="28333"><span class= -"ref">[28333] Iª q. 3 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum -quod ad Deum non acceditur passibus corporalibus, cum ubique sit, -sed affectibus mentis, et eodem modo ab eo receditur. Et sic -accessus et recessus, sub similitudine localis motus, designant -spiritualem affectum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 3 a. 2 arg. 1"><a name="28334"><span class= -"ref">[28334] Iª q. 3 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod in Deo sit compositio formae et materiae. -Omne enim quod habet animam, est compositum ex materia et forma, -quia anima est forma corporis. Sed Scriptura attribuit animam Deo, -introducitur enim ad Hebr. X, ex persona Dei, <i>iustus autem meus -ex fide vivit; quod si subtraxerit se, non placebit animae -meae</i>. Ergo Deus est compositus ex materia et forma.</p> -<p title="I q. 3 a. 2 arg. 2"><a name="28335"><span class= -"ref">[28335] Iª q. 3 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ira, -gaudium, et huiusmodi, sunt passiones coniuncti, ut dicitur I de -anima. Sed huiusmodi attribuuntur Deo in Scriptura dicitur enim in -Psalmo, <i>iratus est furore dominus in populum suum</i>. Ergo Deus -ex materia et forma est compositus.</p> -<p title="I q. 3 a. 2 arg. 3"><a name="28336"><span class= -"ref">[28336] Iª q. 3 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, -materia est principium individuationis. Sed Deus videtur esse -individuum, non enim de multis praedicatur. Ergo est compositus ex -materia et forma.</p> -<p title="I q. 3 a. 2 s. c."><a name="28337"><span class= -"ref">[28337] Iª q. 3 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, omne -compositum ex materia et forma est corpus, quantitas enim dimensiva -est quae primo inhaeret materiae. Sed Deus non est corpus, ut -ostensum est. Ergo Deus non est compositus ex materia et forma.</p> -<p title="I q. 3 a. 2 co."><a name="28338"><span class= -"ref">[28338] Iª q. 3 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod impossibile est in Deo esse materiam. Primo quidem, quia -materia est id quod est in potentia. Ostensum est autem quod Deus -est purus actus, non habens aliquid de potentialitate. Unde -impossibile est quod Deus sit compositus ex materia et forma. -Secundo, quia omne compositum ex materia et forma est perfectum et -bonum per suam formam, unde oportet quod sit bonum per -participationem, secundum quod materia participat formam. Primum -autem quod est bonum et optimum, quod Deus est, non est bonum per -participationem, quia bonum per essentiam, prius est bono per -participationem. Unde impossibile est quod Deus sit compositus ex -materia et forma. Tertio, quia unumquodque agens agit per suam -formam, unde secundum quod aliquid se habet ad suam formam, sic se -habet ad hoc quod sit agens. Quod igitur primum est et per se -agens, oportet quod sit primo et per se forma. Deus autem est -primum agens, cum sit prima causa efficiens, ut ostensum est. Est -igitur per essentiam suam forma; et non compositus ex materia et -forma.</p> -<p title="I q. 3 a. 2 ad 1"><a name="28339"><span class= -"ref">[28339] Iª q. 3 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod anima attribuitur Deo per similitudinem actus. Quod -enim volumus aliquid nobis, ex anima nostra est, unde illud dicitur -esse placitum animae Dei, quod est placitum voluntati ipsius.</p> -<p title="I q. 3 a. 2 ad 2"><a name="28340"><span class= -"ref">[28340] Iª q. 3 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod ira et huiusmodi attribuuntur Deo secundum -similitudinem effectus, quia enim proprium est irati punire, ira -eius punitio metaphorice vocatur.</p> -<p title="I q. 3 a. 2 ad 3"><a name="28341"><span class= -"ref">[28341] Iª q. 3 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod formae quae sunt receptibiles in materia individuantur per -materiam, quae non potest esse in alio, cum sit primum subiectum -substans, forma vero, quantum est de se, nisi aliquid aliud -impediat, recipi potest a pluribus. Sed illa forma quae non est -receptibilis in materia, sed est per se subsistens, ex hoc ipso -individuatur, quod non potest recipi in alio, et huiusmodi forma -est Deus. Unde non sequitur quod habeat materiam.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 3 a. 3 arg. 1"><a name="28342"><span class= -"ref">[28342] Iª q. 3 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod non sit idem Deus quod sua essentia vel -natura. Nihil enim est in seipso. Sed essentia vel natura Dei, quae -est deitas, dicitur esse in Deo. Ergo videtur quod Deus non sit -idem quod sua essentia vel natura.</p> -<p title="I q. 3 a. 3 arg. 2"><a name="28343"><span class= -"ref">[28343] Iª q. 3 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, -effectus assimilatur suae causae, quia omne agens agit sibi simile. -Sed in rebus creatis non est idem suppositum quod sua natura, non -enim idem est homo quod sua humanitas. Ergo nec Deus est idem quod -sua deitas.</p> -<p title="I q. 3 a. 3 s. c."><a name="28344"><span class= -"ref">[28344] Iª q. 3 a. 3 s. c.</span></a> Contra, de Deo -dicitur quod est vita, et non solum quod est vivens, ut patet Ioan. -XIV, <i>ego sum via, veritas et vita</i>. Sicut autem se habet vita -ad viventem, ita deitas ad Deum. Ergo Deus est ipsa deitas.</p> -<p title="I q. 3 a. 3 co."><a name="28345"><span class= -"ref">[28345] Iª q. 3 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deus est idem quod sua essentia vel natura. Ad cuius -intellectum sciendum est, quod in rebus compositis ex materia et -forma, necesse est quod differant natura vel essentia et -suppositum. Quia essentia vel natura comprehendit in se illa tantum -quae cadunt in definitione speciei, sicut humanitas comprehendit in -se ea quae cadunt in definitione hominis, his enim homo est homo, -et hoc significat humanitas, hoc scilicet quo homo est homo. Sed -materia individualis, cum accidentibus omnibus individuantibus -ipsam, non cadit in definitione speciei, non enim cadunt in -definitione hominis hae carnes et haec ossa, aut albedo vel -nigredo, vel aliquid huiusmodi. Unde hae carnes et haec ossa, et -accidentia designantia hanc materiam, non concluduntur in -humanitate. Et tamen in eo quod est homo, includuntur, unde id quod -est homo, habet in se aliquid quod non habet humanitas. Et propter -hoc non est totaliter idem homo et humanitas, sed humanitas -significatur ut pars formalis hominis; quia principia definientia -habent se formaliter, respectu materiae individuantis. In his -igitur quae non sunt composita ex materia et forma, in quibus -individuatio non est per materiam individualem, idest per hanc -materiam, sed ipsae formae per se individuantur, oportet quod ipsae -formae sint supposita subsistentia. Unde in eis non differt -suppositum et natura. Et sic, cum Deus non sit compositus ex -materia et forma, ut ostensum est, oportet quod Deus sit sua -deitas, sua vita, et quidquid aliud sic de Deo praedicatur.</p> -<p title="I q. 3 a. 3 ad 1"><a name="28346"><span class= -"ref">[28346] Iª q. 3 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod de rebus simplicibus loqui non possumus, nisi per -modum compositorum, a quibus cognitionem accipimus. Et ideo, de Deo -loquentes, utimur nominibus concretis, ut significemus eius -subsistentiam, quia apud nos non subsistunt nisi composita, et -utimur nominibus abstractis, ut significemus eius simplicitatem. -Quod ergo dicitur deitas vel vita, vel aliquid huiusmodi, esse in -Deo, referendum est ad diversitatem quae est in acceptione -intellectus nostri; et non ad aliquam diversitatem rei.</p> -<p title="I q. 3 a. 3 ad 2"><a name="28347"><span class= -"ref">[28347] Iª q. 3 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod effectus Dei imitantur ipsum, non perfecte, sed -secundum quod possunt. Et hoc ad defectum imitationis pertinet, -quod id quod est simplex et unum, non potest repraesentari nisi per -multa, et sic accidit in eis compositio, ex qua provenit quod in -eis non est idem suppositum quod natura.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 3 a. 4 arg. 1"><a name="28348"><span class= -"ref">[28348] Iª q. 3 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod in Deo non sit idem essentia et esse. Si -enim hoc sit, tunc ad esse divinum nihil additur. Sed esse cui -nulla fit additio, est esse commune quod de omnibus praedicatur, -sequitur ergo quod Deus sit ens commune praedicabile de omnibus. -Hoc autem est falsum, secundum illud Sap. XIV, <i>incommunicabile -nomen lignis et lapidibus imposuerunt</i>. Ergo esse Dei non est -eius essentia.</p> -<p title="I q. 3 a. 4 arg. 2"><a name="28349"><span class= -"ref">[28349] Iª q. 3 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, de Deo -scire possumus an sit, ut supra dictum est. Non autem possumus -scire quid sit. Ergo non est idem esse Dei, et quod quid est eius, -sive quidditas vel natura.</p> -<p title="I q. 3 a. 4 s. c."><a name="28350"><span class= -"ref">[28350] Iª q. 3 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod Hilarius dicit in VII de Trin., <i>esse non est accidens in -Deo, sed subsistens veritas</i>. Id ergo quod subsistit in Deo, est -suum esse.</p> -<p title="I q. 3 a. 4 co."><a name="28351"><span class= -"ref">[28351] Iª q. 3 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deus non solum est sua essentia, ut ostensum est, sed etiam -suum esse. Quod quidem multipliciter ostendi potest. Primo quidem, -quia quidquid est in aliquo quod est praeter essentiam eius, -oportet esse causatum vel a principiis essentiae, sicut accidentia -propria consequentia speciem, ut risibile consequitur hominem et -causatur ex principiis essentialibus speciei; vel ab aliquo -exteriori, sicut calor in aqua causatur ab igne. Si igitur ipsum -esse rei sit aliud ab eius essentia, necesse est quod esse illius -rei vel sit causatum ab aliquo exteriori, vel a principiis -essentialibus eiusdem rei. Impossibile est autem quod esse sit -causatum tantum ex principiis essentialibus rei, quia nulla res -sufficit quod sit sibi causa essendi, si habeat esse causatum. -Oportet ergo quod illud cuius esse est aliud ab essentia sua, -habeat esse causatum ab alio. Hoc autem non potest dici de Deo, -quia Deum dicimus esse primam causam efficientem. Impossibile est -ergo quod in Deo sit aliud esse, et aliud eius essentia. Secundo, -quia esse est actualitas omnis formae vel naturae, non enim bonitas -vel humanitas significatur in actu, nisi prout significamus eam -esse. Oportet igitur quod ipsum esse comparetur ad essentiam quae -est aliud ab ipso, sicut actus ad potentiam. Cum igitur in Deo -nihil sit potentiale, ut ostensum est supra, sequitur quod non sit -aliud in eo essentia quam suum esse. Sua igitur essentia est suum -esse. Tertio, quia sicut illud quod habet ignem et non est ignis, -est ignitum per participationem, ita illud quod habet esse et non -est esse, est ens per participationem. Deus autem est sua essentia, -ut ostensum est. Si igitur non sit suum esse, erit ens per -participationem, et non per essentiam. Non ergo erit primum ens, -quod absurdum est dicere. Est igitur Deus suum esse, et non solum -sua essentia.</p> -<p title="I q. 3 a. 4 ad 1"><a name="28352"><span class= -"ref">[28352] Iª q. 3 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod aliquid cui non fit additio potest intelligi -dupliciter. Uno modo, ut de ratione eius sit quod non fiat ei -additio; sicut de ratione animalis irrationalis est, ut sit sine -ratione. Alio modo intelligitur aliquid cui non fit additio, quia -non est de ratione eius quod sibi fiat additio, sicut animal -commune est sine ratione, quia non est de ratione animalis communis -ut habeat rationem; sed nec de ratione eius est ut careat ratione. -Primo igitur modo, esse sine additione, est esse divinum, secundo -modo, esse sine additione, est esse commune.</p> -<p title="I q. 3 a. 4 ad 2"><a name="28353"><span class= -"ref">[28353] Iª q. 3 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod esse dupliciter dicitur, uno modo, significat actum -essendi; alio modo, significat compositionem propositionis, quam -anima adinvenit coniungens praedicatum subiecto. Primo igitur modo -accipiendo esse, non possumus scire esse Dei, sicut nec eius -essentiam, sed solum secundo modo. Scimus enim quod haec propositio -quam formamus de Deo, cum dicimus Deus est, vera est. Et hoc scimus -ex eius effectibus, ut supra dictum est.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 5</div> -<p title="I q. 3 a. 5 arg. 1"><a name="28354"><span class= -"ref">[28354] Iª q. 3 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic -proceditur. Videtur quod Deus sit in genere aliquo. Substantia enim -est ens per se subsistens. Hoc autem maxime convenit Deo. Ergo Deus -est in genere substantiae.</p> -<p title="I q. 3 a. 5 arg. 2"><a name="28355"><span class= -"ref">[28355] Iª q. 3 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, -unumquodque mensuratur per aliquid sui generis; sicut longitudines -per longitudinem, et numeri per numerum. Sed Deus est mensura -omnium substantiarum, ut patet per Commentatorem, X Metaphys. Ergo -Deus est in genere substantiae.</p> -<p title="I q. 3 a. 5 s. c."><a name="28356"><span class= -"ref">[28356] Iª q. 3 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, genus -est prius, secundum intellectum, eo quod in genere continetur. Sed -nihil est prius Deo, nec secundum rem, nec secundum intellectum. -Ergo Deus non est in aliquo genere.</p> -<p title="I q. 3 a. 5 co."><a name="28357"><span class= -"ref">[28357] Iª q. 3 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod aliquid est in genere dupliciter. Uno modo simpliciter et -proprie; sicut species, quae sub genere continentur. Alio modo, per -reductionem, sicut principia et privationes, sicut punctus et -unitas reducuntur ad genus quantitatis, sicut principia; caecitas -autem, et omnis privatio, reducitur ad genus sui habitus. Neutro -autem modo Deus est in genere. Quod enim non possit esse species -alicuius generis, tripliciter ostendi potest. Primo quidem, quia -species constituitur ex genere et differentia. Semper autem id a -quo sumitur differentia constituens speciem, se habet ad illud unde -sumitur genus, sicut actus ad potentiam. Animal enim sumitur a -natura sensitiva per modum concretionis; hoc enim dicitur animal, -quod naturam sensitivam habet, rationale vero sumitur a natura -intellectiva, quia rationale est quod naturam intellectivam habet, -intellectivum autem comparatur ad sensitivum, sicut actus ad -potentiam. Et similiter manifestum est in aliis. Unde, cum in Deo -non adiungatur potentia actui, impossibile est quod sit in genere -tanquam species. Secundo, quia, cum esse Dei sit eius essentia, ut -ostensum est, si Deus esset in aliquo genere, oporteret quod genus -eius esset ens, nam genus significat essentiam rei, cum praedicetur -in eo quod quid est. Ostendit autem philosophus in III Metaphys., -quod ens non potest esse genus alicuius, omne enim genus habet -differentias quae sunt extra essentiam generis; nulla autem -differentia posset inveniri, quae esset extra ens; quia non ens non -potest esse differentia. Unde relinquitur quod Deus non sit in -genere. Tertio, quia omnia quae sunt in genere uno, communicant in -quidditate vel essentia generis, quod praedicatur de eis in eo quod -quid est. Differunt autem secundum esse, non enim idem est esse -hominis et equi, nec huius hominis et illius hominis. Et sic -oportet quod quaecumque sunt in genere, differant in eis esse et -quod quid est, idest essentia. In Deo autem non differt, ut -ostensum est. Unde manifestum est quod Deus non est in genere sicut -species. Et ex hoc patet quod non habet genus, neque differentias; -neque est definitio ipsius; neque demonstratio, nisi per effectum, -quia definitio est ex genere et differentia, demonstrationis autem -medium est definitio. Quod autem Deus non sit in genere per -reductionem ut principium, manifestum est ex eo quod principium -quod reducitur in aliquod genus, non se extendit ultra genus illud, -sicut punctum non est principium nisi quantitatis continuae, et -unitas quantitatis discretae. Deus autem est principium totius -esse, ut infra ostendetur. Unde non continetur in aliquo genere -sicut principium.</p> -<p title="I q. 3 a. 5 ad 1"><a name="28358"><span class= -"ref">[28358] Iª q. 3 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod substantiae nomen non significat hoc solum quod est -per se esse, quia hoc quod est esse, non potest per se esse genus, -ut ostensum est. Sed significat essentiam cui competit sic esse, -idest per se esse, quod tamen esse non est ipsa eius essentia. Et -sic patet quod Deus non est in genere substantiae.</p> -<p title="I q. 3 a. 5 ad 2"><a name="28359"><span class= -"ref">[28359] Iª q. 3 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod obiectio illa procedit de mensura proportionata, hanc -enim oportet esse homogeneam mensurato. Deus autem non est mensura -proportionata alicui. Dicitur tamen mensura omnium, ex eo quod -unumquodque tantum habet de esse, quantum ei appropinquat.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 6</div> -<p title="I q. 3 a. 6 arg. 1"><a name="28360"><span class= -"ref">[28360] Iª q. 3 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic -proceditur. Videtur quod in Deo sint aliqua accidentia. Substantia -enim nulli est accidens, ut dicitur in I Physic. Quod ergo in uno -est accidens, non potest in alio esse substantia, sicut probatur -quod calor non sit forma substantialis ignis, quia in aliis est -accidens. Sed sapientia, virtus, et huiusmodi, quae in nobis sunt -accidentia, Deo attribuuntur. Ergo et in Deo sunt accidentia.</p> -<p title="I q. 3 a. 6 arg. 2"><a name="28361"><span class= -"ref">[28361] Iª q. 3 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, in -quolibet genere est unum primum. Multa autem sunt genera -accidentium. Si igitur prima illorum generum non sunt in Deo, erunt -multa prima extra Deum, quod est inconveniens.</p> -<p title="I q. 3 a. 6 s. c."><a name="28362"><span class= -"ref">[28362] Iª q. 3 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, omne -accidens in subiecto est. Deus autem non potest esse subiectum, -quia <i>forma simplex non potest esse subiectum</i>, ut dicit -Boetius in Lib. de Trin. Ergo in Deo non potest esse accidens.</p> -<p title="I q. 3 a. 6 co."><a name="28363"><span class= -"ref">[28363] Iª q. 3 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, secundum praemissa, manifeste apparet quod in Deo accidens -esse non potest. Primo quidem, quia subiectum comparatur ad -accidens, sicut potentia ad actum, subiectum enim secundum accidens -est aliquo modo in actu. Esse autem in potentia, omnino removetur a -Deo, ut ex praedictis patet. Secundo, quia Deus est suum esse, et, -ut Boetius dicit in Lib. de Hebdomad., <i>licet id quod est, -aliquid aliud possit habere adiunctum, tamen ipsum esse nihil aliud -adiunctum habere potest</i>, sicut quod est calidum, potest habere -aliquid extraneum quam calidum, ut albedinem; sed ipse calor nihil -habet praeter calorem. Tertio, quia omne quod est per se, prius est -eo quod est per accidens. Unde, cum Deus sit simpliciter primum -ens, in eo non potest esse aliquid per accidens. Sed nec accidentia -per se in eo esse possunt, sicut risibile est per se accidens -hominis. Quia huiusmodi accidentia causantur ex principiis -subiecti, in Deo autem nihil potest esse causatum, cum sit causa -prima. Unde relinquitur quod in Deo nullum sit accidens.</p> -<p title="I q. 3 a. 6 ad 1"><a name="28364"><span class= -"ref">[28364] Iª q. 3 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod virtus et sapientia non univoce dicuntur de Deo et de -nobis, ut infra patebit. Unde non sequitur quod accidentia sint in -Deo, sicut in nobis.</p> -<p title="I q. 3 a. 6 ad 2"><a name="28365"><span class= -"ref">[28365] Iª q. 3 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, cum substantia sit prior accidentibus, principia -accidentium reducuntur in principia substantiae sicut in priora. -Quamvis Deus non sit primum contentum in genere substantiae, sed -primum extra omne genus, respectu totius esse.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 7</div> -<p title="I q. 3 a. 7 arg. 1"><a name="28366"><span class= -"ref">[28366] Iª q. 3 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic -proceditur. Videtur quod Deus non sit omnino simplex. Ea enim quae -sunt a Deo, imitantur ipsum, unde a primo ente sunt omnia entia, et -a primo bono sunt omnia bona. Sed in rebus quae sunt a Deo, nihil -est omnino simplex. Ergo Deus non est omnino simplex.</p> -<p title="I q. 3 a. 7 arg. 2"><a name="28367"><span class= -"ref">[28367] Iª q. 3 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, omne -quod est melius, Deo attribuendum est. Sed, apud nos, composita -sunt meliora simplicibus, sicut corpora mixta elementis, et -elementa suis partibus. Ergo non est dicendum quod Deus sit omnino -simplex.</p> -<p title="I q. 3 a. 7 s. c."><a name="28368"><span class= -"ref">[28368] Iª q. 3 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est -quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod Deus vere et summe simplex -est.</p> -<p title="I q. 3 a. 7 co."><a name="28369"><span class= -"ref">[28369] Iª q. 3 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deum omnino esse simplicem, multipliciter potest esse -manifestum. Primo quidem per supradicta. Cum enim in Deo non sit -compositio, neque quantitativarum partium, quia corpus non est; -neque compositio formae et materiae, neque in eo sit aliud natura -et suppositum; neque aliud essentia et esse, neque in eo sit -compositio generis et differentiae; neque subiecti et accidentis, -manifestum est quod Deus nullo modo compositus est, sed est omnino -simplex. Secundo, quia omne compositum est posterius suis -componentibus, et dependens ex eis. Deus autem est primum ens, ut -supra ostensum est. Tertio, quia omne compositum causam habet, quae -enim secundum se diversa sunt, non conveniunt in aliquod unum nisi -per aliquam causam adunantem ipsa. Deus autem non habet causam, ut -supra ostensum est, cum sit prima causa efficiens. Quarto, quia in -omni composito oportet esse potentiam et actum, quod in Deo non -est, quia vel una partium est actus respectu alterius; vel saltem -omnes partes sunt sicut in potentia respectu totius. Quinto, quia -omne compositum est aliquid quod non convenit alicui suarum -partium. Et quidem in totis dissimilium partium, manifestum est, -nulla enim partium hominis est homo, neque aliqua partium pedis est -pes. In totis vero similium partium, licet aliquid quod dicitur de -toto, dicatur de parte, sicut pars aeris est aer, et aquae aqua; -aliquid tamen dicitur de toto, quod non convenit alicui partium, -non enim si tota aqua est bicubita, et pars eius. Sic igitur in -omni composito est aliquid quod non est ipsum. Hoc autem etsi -possit dici de habente formam, quod scilicet habeat aliquid quod -non est ipsum (puta in albo est aliquid quod non pertinet ad -rationem albi), tamen in ipsa forma nihil est alienum. Unde, cum -Deus sit ipsa forma, vel potius ipsum esse, nullo modo compositus -esse potest. Et hanc rationem tangit Hilarius, VII de Trin., -dicens, <i>Deus, qui virtus est, ex infirmis non continetur, neque -qui lux est, ex obscuris coaptatur</i>.</p> -<p title="I q. 3 a. 7 ad 1"><a name="28370"><span class= -"ref">[28370] Iª q. 3 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod ea quae sunt a Deo, imitantur Deum sicut causata -primam causam. Est autem hoc de ratione causati, quod sit aliquo -modo compositum, quia ad minus esse eius est aliud quam quod quid -est, ut infra patebit.</p> -<p title="I q. 3 a. 7 ad 2"><a name="28371"><span class= -"ref">[28371] Iª q. 3 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod apud nos composita sunt meliora simplicibus, quia -perfectio bonitatis creaturae non invenitur in uno simplici, sed in -multis. Sed perfectio divinae bonitatis invenitur in uno simplici, -ut infra ostendetur.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 8</div> -<p title="I q. 3 a. 8 arg. 1"><a name="28372"><span class= -"ref">[28372] Iª q. 3 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic -proceditur. Videtur quod Deus in compositionem aliorum veniat. -Dicit enim Dionysius, IV cap. Cael. Hier., <i>esse omnium est, quae -super esse est deitas</i>. Sed esse omnium intrat compositionem -uniuscuiusque. Ergo Deus in compositionem aliorum venit.</p> -<p title="I q. 3 a. 8 arg. 2"><a name="28373"><span class= -"ref">[28373] Iª q. 3 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus -est forma, dicit enim Augustinus, in libro de verbis domini, quod -verbum Dei (quod est Deus) est forma quaedam non formata. Sed forma -est pars compositi. Ergo Deus est pars alicuius compositi.</p> -<p title="I q. 3 a. 8 arg. 3"><a name="28374"><span class= -"ref">[28374] Iª q. 3 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, -quaecumque sunt et nullo modo differunt, sunt idem. Sed Deus et -materia prima sunt, et nullo modo differunt. Ergo penitus sunt -idem. Sed materia prima intrat compositionem rerum. Ergo et Deus. -Probatio mediae, quaecumque differunt, aliquibus differentiis -differunt, et ita oportet ea esse composita; sed Deus et materia -prima sunt omnino simplicia; ergo nullo modo differunt.</p> -<p title="I q. 3 a. 8 s. c. 1"><a name="28375"><span class= -"ref">[28375] Iª q. 3 a. 8 s. c. 1</span></a> Sed contra est -quod dicit Dionysius, II cap. de Div. Nom., quod neque tactus est -eius (scilicet Dei), <i>neque alia quaedam ad partes commiscendi -communio</i>.</p> -<p title="I q. 3 a. 8 s. c. 2"><a name="28376"><span class= -"ref">[28376] Iª q. 3 a. 8 s. c. 2</span></a> Praeterea, -dicitur in libro de causis, quod <i>causa prima regit omnes res, -praeterquam commisceatur eis</i>.</p> -<p title="I q. 3 a. 8 co."><a name="28377"><span class= -"ref">[28377] Iª q. 3 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod circa hoc fuerunt tres errores. Quidam enim posuerunt quod -Deus esset anima mundi, ut patet per Augustinum in Lib. VII de -civitate Dei, et ad hoc etiam reducitur, quod quidam dixerunt Deum -esse animam primi caeli. Alii autem dixerunt Deum esse principium -formale omnium rerum. Et haec dicitur fuisse opinio Almarianorum. -Sed tertius error fuit David de Dinando, qui stultissime posuit -Deum esse materiam primam. Omnia enim haec manifestam continent -falsitatem, neque est possibile Deum aliquo modo in compositionem -alicuius venire, nec sicut principium formale, nec sicut principium -materiale. Primo quidem, quia supra diximus Deum esse primam causam -efficientem. Causa autem efficiens cum forma rei factae non incidit -in idem numero, sed solum in idem specie, homo enim generat -hominem. Materia vero cum causa efficiente non incidit in idem -numero, nec in idem specie, quia hoc est in potentia, illud vero in -actu. Secundo, quia cum Deus sit prima causa efficiens, eius est -primo et per se agere. Quod autem venit in compositionem alicuius, -non est primo et per se agens, sed magis compositum, non enim manus -agit, sed homo per manum; et ignis calefacit per calorem. Unde Deus -non potest esse pars alicuius compositi. Tertio, quia nulla pars -compositi potest esse simpliciter prima in entibus; neque etiam -materia et forma, quae sunt primae partes compositorum. Nam materia -est in potentia, potentia autem est posterior actu simpliciter, ut -ex dictis patet. Forma autem quae est pars compositi, est forma -participata, sicut autem participans est posterius eo quod est per -essentiam, ita et ipsum participatum; sicut ignis in ignitis est -posterior eo quod est per essentiam. Ostensum est autem quod Deus -est primum ens simpliciter.</p> -<p title="I q. 3 a. 8 ad 1"><a name="28378"><span class= -"ref">[28378] Iª q. 3 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod deitas dicitur esse omnium effective et exemplariter, -non autem per essentiam.</p> -<p title="I q. 3 a. 8 ad 2"><a name="28379"><span class= -"ref">[28379] Iª q. 3 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod verbum est forma exemplaris, non autem forma quae est -pars compositi.</p> -<p title="I q. 3 a. 8 ad 3"><a name="28380"><span class= -"ref">[28380] Iª q. 3 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod simplicia non differunt aliquibus aliis differentiis, hoc enim -compositorum est. Homo enim et equus differunt rationali et -irrationali differentiis, quae quidem differentiae non differunt -amplius ab invicem aliis differentiis. Unde, si fiat vis in verbo, -non proprie dicuntur differre, sed diversa esse, nam, secundum -philosophum X Metaphys., diversum absolute dicitur, sed omne -differens aliquo differt. Unde, si fiat vis in verbo, materia prima -et Deus non differunt, sed sunt diversa seipsis. Unde non sequitur -quod sint idem.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 4</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 4 pr."><a name="28381"><span class="ref">[28381] -Iª q. 4 pr.</span></a> Post considerationem divinae -simplicitatis, de perfectione ipsius Dei dicendum est. Et quia -unumquodque, secundum quod perfectum est, sic dicitur bonum, primo -agendum est de perfectione divina; secundo de eius bonitate. Circa -primum quaeruntur tria. Primo, utrum Deus sit perfectus. Secundo, -utrum Deus sit universaliter perfectus omnium in se perfectiones -habens. Tertio, utrum creaturae similes Deo dici possint.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 4 a. 1 arg. 1"><a name="28382"><span class= -"ref">[28382] Iª q. 4 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod esse perfectum non conveniat Deo. -Perfectum enim dicitur quasi totaliter factum. Sed Deo non convenit -esse factum. Ergo nec esse perfectum.</p> -<p title="I q. 4 a. 1 arg. 2"><a name="28383"><span class= -"ref">[28383] Iª q. 4 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus -est primum rerum principium. Sed principia rerum videntur esse -imperfecta, semen enim est principium animalium et plantarum. Ergo -Deus est imperfectus.</p> -<p title="I q. 4 a. 1 arg. 3"><a name="28384"><span class= -"ref">[28384] Iª q. 4 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, -ostensum est supra quod essentia Dei est ipsum esse. Sed ipsum esse -videtur esse imperfectissimum, cum sit communissimum, et recipiens -omnium additiones. Ergo Deus est imperfectus.</p> -<p title="I q. 4 a. 1 s. c."><a name="28385"><span class= -"ref">[28385] Iª q. 4 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Matt. V, <i>estote perfecti, sicut et pater vester -caelestis perfectus est</i>.</p> -<p title="I q. 4 a. 1 co."><a name="28386"><span class= -"ref">[28386] Iª q. 4 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, sicut philosophus narrat in XII Metaphys., quidam antiqui -philosophi, scilicet Pythagorici et Speusippus, non attribuerunt -optimum et perfectissimum primo principio. Cuius ratio est, quia -philosophi antiqui consideraverunt principium materiale tantum, -primum autem principium materiale imperfectissimum est. Cum enim -materia, inquantum huiusmodi, sit in potentia, oportet quod primum -principium materiale sit maxime in potentia; et ita maxime -imperfectum. Deus autem ponitur primum principium, non materiale, -sed in genere causae efficientis, et hoc oportet esse -perfectissimum. Sicut enim materia, inquantum huiusmodi, est in -potentia; ita agens, inquantum huiusmodi, est in actu. Unde primum -principium activum oportet maxime esse in actu, et per consequens -maxime esse perfectum. Secundum hoc enim dicitur aliquid esse -perfectum, secundum quod est actu, nam perfectum dicitur, cui nihil -deest secundum modum suae perfectionis.</p> -<p title="I q. 4 a. 1 ad 1"><a name="28387"><span class= -"ref">[28387] Iª q. 4 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, sicut dicit Gregorius, <i>balbutiendo ut possumus, -excelsa Dei resonamus, quod enim factum non est, perfectum proprie -dici non potest</i>. Sed quia in his quae fiunt, tunc dicitur esse -aliquid perfectum, cum de potentia educitur in actum; transumitur -hoc nomen perfectum ad significandum omne illud cui non deest esse -in actu, sive hoc habeat per modum factionis, sive non.</p> -<p title="I q. 4 a. 1 ad 2"><a name="28388"><span class= -"ref">[28388] Iª q. 4 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod principium materiale, quod apud nos imperfectum -invenitur, non potest esse simpliciter primum, sed praeceditur ab -alio perfecto. Nam semen, licet sit principium animalis generati ex -semine, tamen habet ante se animal vel plantam unde deciditur. -Oportet enim ante id quod est in potentia, esse aliquid actu, cum -ens in potentia non reducatur in actum, nisi per aliquod ens in -actu.</p> -<p title="I q. 4 a. 1 ad 3"><a name="28389"><span class= -"ref">[28389] Iª q. 4 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod ipsum esse est perfectissimum omnium, comparatur enim ad omnia -ut actus. Nihil enim habet actualitatem, nisi inquantum est, unde -ipsum esse est actualitas omnium rerum, et etiam ipsarum formarum. -Unde non comparatur ad alia sicut recipiens ad receptum, sed magis -sicut receptum ad recipiens. Cum enim dico esse hominis, vel equi, -vel cuiuscumque alterius, ipsum esse consideratur ut formale et -receptum, non autem ut illud cui competit esse.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 4 a. 2 arg. 1"><a name="28390"><span class= -"ref">[28390] Iª q. 4 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod in Deo non sint perfectiones omnium rerum. -Deus enim simplex est, ut ostensum est. Sed perfectiones rerum sunt -multae et diversae. Ergo in Deo non sunt omnes perfectiones -rerum.</p> -<p title="I q. 4 a. 2 arg. 2"><a name="28391"><span class= -"ref">[28391] Iª q. 4 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, -opposita non possunt esse in eodem. Sed perfectiones rerum sunt -oppositae, unaquaeque enim species perficitur per suam differentiam -specificam; differentiae autem quibus dividitur genus et -constituuntur species, sunt oppositae. Cum ergo opposita non -possint simul esse in eodem, videtur quod non omnes rerum -perfectiones sint in Deo.</p> -<p title="I q. 4 a. 2 arg. 3"><a name="28392"><span class= -"ref">[28392] Iª q. 4 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, vivens -est perfectius quam ens, et sapiens quam vivens, ergo et vivere est -perfectius quam esse, et sapere quam vivere. Sed essentia Dei est -ipsum esse. Ergo non habet in se perfectionem vitae et sapientiae, -et alias huiusmodi perfectiones.</p> -<p title="I q. 4 a. 2 s. c."><a name="28393"><span class= -"ref">[28393] Iª q. 4 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Dionysius, cap. V de Div. Nom., quod Deus in uno -existentia omnia praehabet.</p> -<p title="I q. 4 a. 2 co."><a name="28394"><span class= -"ref">[28394] Iª q. 4 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod in Deo sunt perfectiones omnium rerum. Unde et dicitur -universaliter perfectus, quia non deest ei aliqua nobilitas quae -inveniatur in aliquo genere, ut dicit Commentator in V Metaphys. Et -hoc quidem ex duobus considerari potest. Primo quidem, per hoc quod -quidquid perfectionis est in effectu, oportet inveniri in causa -effectiva, vel secundum eandem rationem, si sit agens univocum, ut -homo generat hominem; vel eminentiori modo, si sit, agens -aequivocum, sicut in sole est similitudo eorum quae generantur per -virtutem solis. Manifestum est enim quod effectus praeexistit -virtute in causa agente, praeexistere autem in virtute causae -agentis, non est praeexistere imperfectiori modo, sed perfectiori; -licet praeexistere in potentia causae materialis, sit praeexistere -imperfectiori modo, eo quod materia, inquantum huiusmodi, est -imperfecta; agens vero, inquantum huiusmodi, est perfectum. Cum -ergo Deus sit prima causa effectiva rerum, oportet omnium rerum -perfectiones praeexistere in Deo secundum eminentiorem modum. Et -hanc rationem tangit Dionysius, cap. V de Div. Nom., dicens de Deo -quod <i>non hoc quidem est, hoc autem non est, sed omnia est, ut -omnium causa</i>. Secundo vero, ex hoc quod supra ostensum est, -quod Deus est ipsum esse per se subsistens, ex quo oportet quod -totam perfectionem essendi in se contineat. Manifestum est enim -quod, si aliquod calidum non habeat totam perfectionem calidi, hoc -ideo est, quia calor non participatur secundum perfectam rationem, -sed si calor esset per se subsistens, non posset ei aliquid deesse -de virtute caloris. Unde, cum Deus sit ipsum esse subsistens, nihil -de perfectione essendi potest ei deesse. Omnium autem perfectiones -pertinent ad perfectionem essendi, secundum hoc enim aliqua -perfecta sunt, quod aliquo modo esse habent. Unde sequitur quod -nullius rei perfectio Deo desit. Et hanc etiam rationem tangit -Dionysius, cap. V de Div. Nom., dicens quod <i>Deus non quodammodo -est existens, sed simpliciter et incircumscripte totum in seipso -uniformiter esse praeaccipit</i>, et postea subdit quod <i>ipse est -esse subsistentibus</i>.</p> -<p title="I q. 4 a. 2 ad 1"><a name="28395"><span class= -"ref">[28395] Iª q. 4 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, <i>sicut sol</i>, ut dicit Dionysius, cap. V de Div. -Nom., <i>sensibilium substantias et qualitates multas et -differentes, ipse unus existens et uniformiter lucendo, in seipso -uniformiter praeaccipit; ita multo magis in causa omnium necesse -est praeexistere omnia secundum naturalem unionem</i>. Et sic, quae -sunt diversa et opposita in seipsis, in Deo praeexistunt ut unum, -absque detrimento simplicitatis ipsius.</p> -<p title="I q. 4 a. 2 ad 2"><a name="28396"><span class= -"ref">[28396] Iª q. 4 a. 2 ad 2</span></a> Et per hoc patet -solutio ad secundum.</p> -<p title="I q. 4 a. 2 ad 3"><a name="28397"><span class= -"ref">[28397] Iª q. 4 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod, sicut in eodem capite idem Dionysius dicit, licet ipsum esse -sit perfectius quam vita, et ipsa vita quam ipsa sapientia, si -considerentur secundum quod distinguuntur ratione, tamen vivens est -perfectius quam ens tantum, quia vivens etiam est ens; et sapiens -est ens et vivens. Licet igitur ens non includat in se vivens et -sapiens, quia non oportet quod illud quod participat esse, -participet ipsum secundum omnem modum essendi, tamen ipsum esse Dei -includit in se vitam et sapientiam; quia nulla de perfectionibus -essendi potest deesse ei quod est ipsum esse subsistens.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 4 a. 3 arg. 1"><a name="28398"><span class= -"ref">[28398] Iª q. 4 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod nulla creatura possit esse similis Deo. -Dicitur enim in Psalmo, <i>non est similis tui in diis, domine</i>. -Sed inter omnes creaturas, excellentiores sunt quae dicuntur dii -participative. Multo ergo minus aliae creaturae possunt dici Deo -similes.</p> -<p title="I q. 4 a. 3 arg. 2"><a name="28399"><span class= -"ref">[28399] Iª q. 4 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, -similitudo est comparatio quaedam. Non est autem comparatio eorum -quae sunt diversorum generum; ergo nec similitudo, non enim dicimus -quod dulcedo sit similis albedini. Sed nulla creatura est eiusdem -generis cum Deo, cum Deus non sit in genere, ut supra ostensum est. -Ergo nulla creatura est similis Deo.</p> -<p title="I q. 4 a. 3 arg. 3"><a name="28400"><span class= -"ref">[28400] Iª q. 4 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, -similia dicuntur quae conveniunt in forma. Sed nihil convenit cum -Deo in forma, nullius enim rei essentia est ipsum esse, nisi solius -Dei. Ergo nulla creatura potest esse similis Deo.</p> -<p title="I q. 4 a. 3 arg. 4"><a name="28401"><span class= -"ref">[28401] Iª q. 4 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, in -similibus est mutua similitudo, nam simile est simili simile. Si -igitur aliqua creatura est similis Deo, et Deus erit similis alicui -creaturae. Quod est contra id quod dicitur Isaiae XL, <i>cui -similem fecistis Deum?</i></p> -<div xml:lang="la"> -<p title="I q. 4 a. 3 s. c."><a name="28402"><span class= -"ref">[28402] Iª q. 4 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Gen. I, <i>faciamus hominem ad imaginem et -similitudinem nostram</i>; et I Ioann. III, <i>cum apparuerit, -similes ei erimus</i>.</p> -<p title="I q. 4 a. 3 co."><a name="28403"><span class= -"ref">[28403] Iª q. 4 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, cum similitudo attendatur secundum convenientiam vel -communicationem in forma, multiplex est similitudo, secundum multos -modos communicandi in forma. Quaedam enim dicuntur similia, quae -communicant in eadem forma secundum eandem rationem, et secundum -eundem modum, et haec non solum dicuntur similia, sed aequalia in -sua similitudine; sicut duo aequaliter alba, dicuntur similia in -albedine. Et haec est perfectissima similitudo. Alio modo dicuntur -similia, quae communicant in forma secundum eandem rationem, et non -secundum eundem modum, sed secundum magis et minus; ut minus album -dicitur simile magis albo. Et haec est similitudo imperfecta. -Tertio modo dicuntur aliqua similia, quae communicant in eadem -forma, sed non secundum eandem rationem; ut patet in agentibus non -univocis. Cum enim omne agens agat sibi simile inquantum est agens, -agit autem unumquodque secundum suam formam, necesse est quod in -effectu sit similitudo formae agentis. Si ergo agens sit contentum -in eadem specie cum suo effectu, erit similitudo inter faciens et -factum in forma, secundum eandem rationem speciei; sicut homo -generat hominem. Si autem agens non sit contentum in eadem specie, -erit similitudo, sed non secundum eandem rationem speciei, sicut ea -quae generantur ex virtute solis, accedunt quidem ad aliquam -similitudinem solis, non tamen ut recipiant formam solis secundum -similitudinem speciei, sed secundum similitudinem generis. Si -igitur sit aliquod agens, quod non in genere contineatur, effectus -eius adhuc magis accedent remote ad similitudinem formae agentis, -non tamen ita quod participent similitudinem formae agentis -secundum eandem rationem speciei aut generis, sed secundum -aliqualem analogiam, sicut ipsum esse est commune omnibus. Et hoc -modo illa quae sunt a Deo, assimilantur ei inquantum sunt entia, ut -primo et universali principio totius esse.</p> -</div> -<p title="I q. 4 a. 3 ad 1"><a name="28404"><span class= -"ref">[28404] Iª q. 4 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, sicut dicit Dionysius cap. IX de Div. Nom., cum -sacra Scriptura dicit aliquid non esse simile Deo, <i>non est -contrarium assimilationi ad ipsum. Eadem enim sunt similia Deo, et -dissimilia, similia quidem secundum quod imitantur ipsum, prout -contingit eum imitari qui non perfecte imitabilis est dissimilia -vero, secundum quod deficiunt a sua causa</i>; non solum secundum -intensionem et remissionem, sicut minus album deficit a magis albo; -sed quia non est convenientia nec secundum speciem nec secundum -genus.</p> -<p title="I q. 4 a. 3 ad 2"><a name="28405"><span class= -"ref">[28405] Iª q. 4 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod Deus non se habet ad creaturas sicut res diversorum -generum, sed sicut id quod est extra omne genus, et principium -omnium generum.</p> -<p title="I q. 4 a. 3 ad 3"><a name="28406"><span class= -"ref">[28406] Iª q. 4 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod non dicitur esse similitudo creaturae ad Deum propter -communicantiam in forma secundum eandem rationem generis et -speciei, sed secundum analogiam tantum; prout scilicet Deus est ens -per essentiam, et alia per participationem.</p> -<p title="I q. 4 a. 3 ad 4"><a name="28407"><span class= -"ref">[28407] Iª q. 4 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum -quod, licet aliquo modo concedatur quod creatura sit similis Deo, -nullo tamen modo concedendum est quod Deus sit similis creaturae, -quia, ut dicit Dionysius cap. IX de Div. Nom., <i>in his quae unius -ordinis sunt, recipitur mutua similitudo, non autem in causa et -causato</i>, dicimus enim quod imago sit similis homini, et non e -converso. Et similiter dici potest aliquo modo quod creatura sit -similis Deo, non tamen quod Deus sit similis creaturae.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 5</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 5 pr."><a name="28408"><span class="ref">[28408] -Iª q. 5 pr.</span></a> Deinde quaeritur de bono, et primo de -bono in communi; secundo de bonitate Dei. Circa primum quaeruntur -sex. Primo, utrum bonum et ens sint idem secundum rem. Secundo, -supposito quod differant ratione tantum, quid sit prius secundum -rationem, utrum bonum vel ens. Tertio, supposito quod ens sit -prius, utrum omne ens sit bonum. Quarto, ad quam causam ratio boni -reducatur. Quinto, utrum ratio boni consistat in modo, specie et -ordine. Sexto, quomodo dividatur bonum in honestum, utile et -delectabile.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 5 a. 1 arg. 1"><a name="28409"><span class= -"ref">[28409] Iª q. 5 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod bonum differat secundum rem ab ente. Dicit -enim Boetius, in libro de Hebdom., <i>intueor in rebus aliud esse -quod sunt bona, et aliud esse quod sunt</i>. Ergo bonum et ens -differunt secundum rem.</p> -<p title="I q. 5 a. 1 arg. 2"><a name="28410"><span class= -"ref">[28410] Iª q. 5 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil -informatur seipso. Sed bonum dicitur per informationem entis, ut -habetur in commento libri de causis. Ergo bonum differt secundum -rem ab ente.</p> -<p title="I q. 5 a. 1 arg. 3"><a name="28411"><span class= -"ref">[28411] Iª q. 5 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum -suscipit magis et minus. Esse autem non suscipit magis et minus. -Ergo bonum differt secundum rem ab ente.</p> -<p title="I q. 5 a. 1 s. c."><a name="28412"><span class= -"ref">[28412] Iª q. 5 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod Augustinus dicit, in libro de doctrina Christiana, quod -<i>inquantum sumus, boni sumus</i>.</p> -<p title="I q. 5 a. 1 co."><a name="28413"><span class= -"ref">[28413] Iª q. 5 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod bonum et ens sunt idem secundum rem, sed differunt secundum -rationem tantum. Quod sic patet. Ratio enim boni in hoc consistit, -quod aliquid sit appetibile, unde philosophus, in I Ethic., dicit -quod <i>bonum est quod omnia appetunt</i>. Manifestum est autem -quod unumquodque est appetibile secundum quod est perfectum, nam -omnia appetunt suam perfectionem. Intantum est autem perfectum -unumquodque, inquantum est actu, unde manifestum est quod intantum -est aliquid bonum, inquantum est ens, esse enim est actualitas -omnis rei, ut ex superioribus patet. Unde manifestum est quod bonum -et ens sunt idem secundum rem, sed bonum dicit rationem -appetibilis, quam non dicit ens.</p> -<p title="I q. 5 a. 1 ad 1"><a name="28414"><span class= -"ref">[28414] Iª q. 5 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, licet bonum et ens sint idem secundum rem, quia -tamen differunt secundum rationem, non eodem modo dicitur aliquid -ens simpliciter, et bonum simpliciter. Nam cum ens dicat aliquid -proprie esse in actu; actus autem proprie ordinem habeat ad -potentiam; secundum hoc simpliciter aliquid dicitur ens, secundum -quod primo discernitur ab eo quod est in potentia tantum. Hoc autem -est esse substantiale rei uniuscuiusque; unde per suum esse -substantiale dicitur unumquodque ens simpliciter. Per actus autem -superadditos, dicitur aliquid esse secundum quid, sicut esse album -significat esse secundum quid, non enim esse album aufert esse in -potentia simpliciter, cum adveniat rei iam praeexistenti in actu. -Sed bonum dicit rationem perfecti, quod est appetibile, et per -consequens dicit rationem ultimi. Unde id quod est ultimo -perfectum, dicitur bonum simpliciter. Quod autem non habet ultimam -perfectionem quam debet habere, quamvis habeat aliquam perfectionem -inquantum est actu, non tamen dicitur perfectum simpliciter, nec -bonum simpliciter, sed secundum quid. Sic ergo secundum primum -esse, quod est substantiale, dicitur aliquid ens simpliciter et -bonum secundum quid, idest inquantum est ens, secundum vero ultimum -actum dicitur aliquid ens secundum quid, et bonum simpliciter. Sic -ergo quod dicit Boetius, quod <i>in rebus aliud est quod sunt bona, -et aliud quod sunt</i>, referendum est ad esse bonum et ad esse -simpliciter, quia secundum primum actum est aliquid ens -simpliciter; et secundum ultimum, bonum simpliciter. Et tamen -secundum primum actum est quodammodo bonum, et secundum ultimum -actum est quodammodo ens.</p> -<p title="I q. 5 a. 1 ad 2"><a name="28415"><span class= -"ref">[28415] Iª q. 5 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod bonum dicitur per informationem, prout accipitur -bonum simpliciter, secundum ultimum actum.</p> -<p title="I q. 5 a. 1 ad 3"><a name="28416"><span class= -"ref">[28416] Iª q. 5 a. 1 ad 3</span></a> Et similiter -dicendum ad tertium, quod bonum dicitur secundum magis et minus, -secundum actum supervenientem; puta secundum scientiam vel -virtutem.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 5 a. 2 arg. 1"><a name="28417"><span class= -"ref">[28417] Iª q. 5 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod bonum secundum rationem sit prius quam -ens. Ordo enim nominum est secundum ordinem rerum significatarum -per nomina. Sed Dionysius, inter alia nomina Dei, prius ponit bonum -quam ens, ut patet, in III cap. de Div. Nom. Ergo bonum secundum -rationem est prius quam ens.</p> -<p title="I q. 5 a. 2 arg. 2"><a name="28418"><span class= -"ref">[28418] Iª q. 5 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, illud -est prius secundum rationem, quod ad plura se extendit. Sed bonum -ad plura se extendit quam ens, quia, ut dicit Dionysius, V cap. de -Div. Nom., <i>bonum se extendit ad existentia et non existentia, -ens vero ad existentia tantum</i>. Ergo bonum est prius secundum -rationem quam ens.</p> -<p title="I q. 5 a. 2 arg. 3"><a name="28419"><span class= -"ref">[28419] Iª q. 5 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quod -est universalius, est prius secundum rationem. Sed bonum videtur -universalius esse quam ens, quia bonum habet rationem appetibilis; -quibusdam autem appetibile est ipsum non esse; dicitur enim, Matth. -XXVI, de Iuda, <i>bonum erat ei, si natus non fuisset</i> et -cetera. Ergo bonum est prius quam ens, secundum rationem.</p> -<p title="I q. 5 a. 2 arg. 4"><a name="28420"><span class= -"ref">[28420] Iª q. 5 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, non -solum esse est appetibile, sed et vita et sapientia, et multa -huiusmodi, et sic videtur quod esse sit quoddam particulare -appetibile, et bonum, universale. Bonum ergo simpliciter est prius -secundum rationem quam ens.</p> -<p title="I q. 5 a. 2 s. c."><a name="28421"><span class= -"ref">[28421] Iª q. 5 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in libro de causis, quod <i>prima rerum creatarum est -esse</i>.</p> -<p title="I q. 5 a. 2 co."><a name="28422"><span class= -"ref">[28422] Iª q. 5 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod ens secundum rationem est prius quam bonum. Ratio enim -significata per nomen, est id quod concipit intellectus de re, et -significat illud per vocem, illud ergo est prius secundum rationem, -quod prius cadit in conceptione intellectus. Primo autem in -conceptione intellectus cadit ens, quia secundum hoc unumquodque -cognoscibile est, inquantum est actu, ut dicitur in IX Metaphys. -Unde ens est proprium obiectum intellectus, et sic est primum -intelligibile, sicut sonus est primum audibile. Ita ergo secundum -rationem prius est ens quam bonum.</p> -<p title="I q. 5 a. 2 ad 1"><a name="28423"><span class= -"ref">[28423] Iª q. 5 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Dionysius determinat de divinis nominibus secundum -quod important circa Deum habitudinem causae, nominamus enim Deum, -ut ipse dicit, ex creaturis, sicut causam ex effectibus. Bonum -autem, cum habeat rationem appetibilis, importat habitudinem causae -finalis, cuius causalitas prima est, quia agens non agit nisi -propter finem, et ab agente materia movetur ad formam, unde dicitur -quod finis est causa causarum. Et sic, in causando, bonum est prius -quam ens, sicut finis quam forma, et hac ratione, inter nomina -significantia causalitatem divinam, prius ponitur bonum quam ens. -Et iterum quia, secundum Platonicos, qui, materiam a privatione non -distinguentes, dicebant materiam esse non ens, ad plura se extendit -participatio boni quam participatio entis. Nam materia prima -participat bonum, cum appetat ipsum (nihil autem appetit nisi -simile sibi), non autem participat ens, cum ponatur non ens. Et -ideo dicit Dionysius quod <i>bonum extenditur ad non -existentia</i>.</p> -<p title="I q. 5 a. 2 ad 2"><a name="28424"><span class= -"ref">[28424] Iª q. 5 a. 2 ad 2</span></a> Unde patet solutio -ad secundum. Vel dicendum quod bonum extenditur ad existentia et -non existentia, non secundum praedicationem, sed secundum -causalitatem, ut per non existentia intelligamus, non ea -simpliciter quae penitus non sunt, sed ea quae sunt in potentia et -non in actu, quia bonum habet rationem finis, in quo non solum -quiescunt quae sunt in actu, sed ad ipsum etiam ea moventur quae in -actu non sunt sed in potentia tantum. Ens autem non importat -habitudinem causae nisi formalis tantum, vel inhaerentis vel -exemplaris, cuius causalitas non se extendit nisi ad ea quae sunt -in actu.</p> -<p title="I q. 5 a. 2 ad 3"><a name="28425"><span class= -"ref">[28425] Iª q. 5 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod non esse secundum se non est appetibile, sed per accidens, -inquantum scilicet ablatio alicuius mali est appetibilis, quod -malum quidem aufertur per non esse. Ablatio vero mali non est -appetibilis, nisi inquantum per malum privatur quodam esse. Illud -igitur quod per se est appetibile, est esse, non esse vero per -accidens tantum, inquantum scilicet quoddam esse appetitur, quo -homo non sustinet privari. Et sic etiam per accidens non esse -dicitur bonum.</p> -<p title="I q. 5 a. 2 ad 4"><a name="28426"><span class= -"ref">[28426] Iª q. 5 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum -quod vita et scientia, et alia huiusmodi, sic appetuntur ut sunt in -actu, unde in omnibus appetitur quoddam esse. Et sic nihil est -appetibile nisi ens, et per consequens nihil est bonum nisi -ens.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 5 a. 3 arg. 1"><a name="28427"><span class= -"ref">[28427] Iª q. 5 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod non omne ens sit bonum. Bonum enim addit -supra ens, ut ex dictis patet. Ea vero quae addunt aliquid supra -ens, contrahunt ipsum, sicut substantia, quantitas, qualitas, et -alia huiusmodi. Ergo bonum contrahit ens. Non igitur omne ens est -bonum.</p> -<p title="I q. 5 a. 3 arg. 2"><a name="28428"><span class= -"ref">[28428] Iª q. 5 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, nullum -malum est bonum, Isaiae V, <i>vae qui dicitis malum bonum, et bonum -malum</i>. Sed aliquod ens dicitur malum. Ergo non omne ens est -bonum.</p> -<p title="I q. 5 a. 3 arg. 3"><a name="28429"><span class= -"ref">[28429] Iª q. 5 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum -habet rationem appetibilis. Sed materia prima non habet rationem -appetibilis, sed appetentis tantum. Ergo materia prima non habet -rationem boni. Non igitur omne ens est bonum.</p> -<p title="I q. 5 a. 3 arg. 4"><a name="28430"><span class= -"ref">[28430] Iª q. 5 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, -philosophus dicit, in III Metaphys., quod in mathematicis non est -bonum. Sed mathematica sunt quaedam entia, alioquin de eis non -esset scientia. Ergo non omne ens est bonum.</p> -<p title="I q. 5 a. 3 s. c."><a name="28431"><span class= -"ref">[28431] Iª q. 5 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, omne -ens quod non est Deus, est Dei creatura. Sed omnis creatura Dei est -bona, ut dicitur I ad Tim., IV cap., Deus vero est maxime bonus. -Ergo omne ens est bonum.</p> -<p title="I q. 5 a. 3 co."><a name="28432"><span class= -"ref">[28432] Iª q. 5 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod omne ens, inquantum est ens, est bonum. Omne enim ens, -inquantum est ens, est in actu, et quodammodo perfectum, quia omnis -actus perfectio quaedam est. Perfectum vero habet rationem -appetibilis et boni, ut ex dictis patet. Unde sequitur omne ens, -inquantum huiusmodi, bonum esse.</p> -<p title="I q. 5 a. 3 ad 1"><a name="28433"><span class= -"ref">[28433] Iª q. 5 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod substantia, quantitas et qualitas, et ea quae sub eis -continentur, contrahunt ens applicando ens ad aliquam quidditatem -seu naturam. Sic autem non addit aliquid bonum super ens, sed -rationem tantum appetibilis et perfectionis, quod convenit ipsi -esse in quacumque natura sit. Unde bonum non contrahit ens.</p> -<p title="I q. 5 a. 3 ad 2"><a name="28434"><span class= -"ref">[28434] Iª q. 5 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod nullum ens dicitur malum inquantum est ens, sed -inquantum caret quodam esse, sicut homo dicitur malus inquantum -caret esse virtutis, et oculus dicitur malus inquantum caret -acumine visus.</p> -<p title="I q. 5 a. 3 ad 3"><a name="28435"><span class= -"ref">[28435] Iª q. 5 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod materia prima, sicut non est ens nisi in potentia, ita nec -bonum nisi in potentia. Licet, secundum Platonicos, dici possit -quod materia prima est non ens, propter privationem adiunctam. Sed -tamen participat aliquid de bono, scilicet ipsum ordinem vel -aptitudinem ad bonum. Et ideo non convenit sibi quod sit -appetibile, sed quod appetat.</p> -<p title="I q. 5 a. 3 ad 4"><a name="28436"><span class= -"ref">[28436] Iª q. 5 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum -quod mathematica non subsistunt separata secundum esse, quia si -subsisterent, esset in eis bonum, scilicet ipsum esse ipsorum. Sunt -autem mathematica separata secundum rationem tantum, prout -abstrahuntur a motu et a materia, et sic abstrahuntur a ratione -finis, qui habet rationem moventis. Non est autem inconveniens quod -in aliquo ente secundum rationem non sit bonum vel ratio boni, cum -ratio entis sit prior quam ratio boni, sicut supra dictum est.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 5 a. 4 arg. 1"><a name="28437"><span class= -"ref">[28437] Iª q. 5 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod bonum non habeat rationem causae finalis, -sed magis aliarum. Ut enim dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., -<i>bonum laudatur ut pulchrum</i>. Sed pulchrum importat rationem -causae formalis. Ergo bonum habet rationem causae formalis.</p> -<p title="I q. 5 a. 4 arg. 2"><a name="28438"><span class= -"ref">[28438] Iª q. 5 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum -est diffusivum sui esse, ut ex verbis Dionysii accipitur, quibus -dicit quod <i>bonum est ex quo omnia subsistunt et sunt</i>. Sed -esse diffusivum importat rationem causae efficientis. Ergo bonum -habet rationem causae efficientis.</p> -<p title="I q. 5 a. 4 arg. 3"><a name="28439"><span class= -"ref">[28439] Iª q. 5 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, dicit -Augustinus in I de Doctr. Christ., quod <i>quia Deus bonus est, nos -sumus</i>. Sed ex Deo sumus sicut ex causa efficiente. Ergo bonum -importat rationem causae efficientis.</p> -<p title="I q. 5 a. 4 s. c."><a name="28440"><span class= -"ref">[28440] Iª q. 5 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod philosophus dicit, in II Physic., quod <i>illud cuius causa -est, est sicut finis et bonum aliorum</i>. Bonum ergo habet -rationem causae finalis.</p> -<p title="I q. 5 a. 4 co."><a name="28441"><span class= -"ref">[28441] Iª q. 5 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, cum bonum sit quod omnia appetunt, hoc autem habet rationem -finis; manifestum est quod bonum rationem finis importat. Sed tamen -ratio boni praesupponit rationem causae efficientis, et rationem -causae formalis. Videmus enim quod id quod est primum in causando, -ultimum est in causato, ignis enim primo calefacit quam formam -ignis inducat, cum tamen calor in igne consequatur formam -substantialem. In causando autem, primum invenitur bonum et finis, -qui movet efficientem; secundo, actio efficientis, movens ad -formam; tertio advenit forma. Unde e converso esse oportet in -causato, quod primum sit ipsa forma, per quam est ens; secundo -consideratur in ea virtus effectiva, secundum quod est perfectum in -esse (quia unumquodque tunc perfectum est, quando potest sibi -simile facere, ut dicit philosophus in IV Meteor.); tertio -consequitur ratio boni, per quam in ente perfectio fundatur.</p> -<p title="I q. 5 a. 4 ad 1"><a name="28442"><span class= -"ref">[28442] Iª q. 5 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod pulchrum et bonum in subiecto quidem sunt idem, quia -super eandem rem fundantur, scilicet super formam, et propter hoc, -bonum laudatur ut pulchrum. Sed ratione differunt. Nam bonum -proprie respicit appetitum, est enim bonum quod omnia appetunt. Et -ideo habet rationem finis, nam appetitus est quasi quidam motus ad -rem. Pulchrum autem respicit vim cognoscitivam, pulchra enim -dicuntur quae visa placent. Unde pulchrum in debita proportione -consistit, quia sensus delectatur in rebus debite proportionatis, -sicut in sibi similibus; nam et sensus ratio quaedam est, et omnis -virtus cognoscitiva. Et quia cognitio fit per assimilationem, -similitudo autem respicit formam, pulchrum proprie pertinet ad -rationem causae formalis.</p> -<p title="I q. 5 a. 4 ad 2"><a name="28443"><span class= -"ref">[28443] Iª q. 5 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod bonum dicitur diffusivum sui esse, eo modo quo finis -dicitur movere.</p> -<p title="I q. 5 a. 4 ad 3"><a name="28444"><span class= -"ref">[28444] Iª q. 5 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod quilibet habens voluntatem, dicitur bonus inquantum habet -bonam voluntatem, quia per voluntatem utimur omnibus quae in nobis -sunt. Unde non dicitur bonus homo, qui habet bonum intellectum, sed -qui habet bonam voluntatem. Voluntas autem respicit finem ut -obiectum proprium, et sic, quod dicitur, quia Deus est bonus, -sumus, refertur ad causam finalem.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 5</div> -<p title="I q. 5 a. 5 arg. 1"><a name="28445"><span class= -"ref">[28445] Iª q. 5 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic -proceditur. Videtur quod ratio boni non consistat in modo, specie -et ordine. Bonum enim et ens ratione differunt, ut supra dictum -est. Sed modus, species et ordo pertinere ad rationem entis -videntur, quia, sicut dicitur Sap. XI, <i>omnia in numero, pondere -et mensura disposuisti</i>, ad quae tria reducuntur species, modus -et ordo, quia, ut dicit Augustinus, IV super Gen. ad litteram, -<i>mensura omni rei modum praefigit, et numerus omni rei speciem -praebet, et pondus omnem rem ad quietem et stabilitatem trahit</i>. -Ergo ratio boni non consistit in modo, specie et ordine.</p> -<p title="I q. 5 a. 5 arg. 2"><a name="28446"><span class= -"ref">[28446] Iª q. 5 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, ipse -modus, species et ordo bona quaedam sunt. Si ergo ratio boni -consistit in modo, specie et ordine, oportet etiam quod modus -habeat modum, speciem et ordinem, et similiter species et ordo. -Ergo procederetur in infinitum.</p> -<p title="I q. 5 a. 5 arg. 3"><a name="28447"><span class= -"ref">[28447] Iª q. 5 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, malum -est privatio modi et speciei et ordinis. Sed malum non tollit -totaliter bonum. Ergo ratio boni non consistit in modo, specie et -ordine.</p> -<p title="I q. 5 a. 5 arg. 4"><a name="28448"><span class= -"ref">[28448] Iª q. 5 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, illud -in quo consistit ratio boni, non potest dici malum. Sed dicitur -malus modus, mala species, malus ordo. Ergo ratio boni non -consistit in modo, specie et ordine.</p> -<p title="I q. 5 a. 5 arg. 5"><a name="28449"><span class= -"ref">[28449] Iª q. 5 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, modus, -species et ordo ex pondere, numero et mensura causantur, ut ex -auctoritate Augustini inducta patet. Non autem omnia bona habent -pondus, numerum et mensuram, dicit enim Ambrosius, in Hexaemeron, -quod <i>lucis natura est, ut non in numero, non in pondere, non in -mensura creata sit</i>. Non ergo ratio boni consistit in modo, -specie et ordine.</p> -<p title="I q. 5 a. 5 s. c."><a name="28450"><span class= -"ref">[28450] Iª q. 5 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, in libro de natura boni, <i>haec tria, -modus, species et ordo, tanquam generalia bona sunt in rebus a Deo -factis, et ita, haec tria ubi magna sunt, magna bona sunt; ubi -parva, parva bona sunt; ubi nulla, nullum bonum est</i>. Quod non -esset, nisi ratio boni in eis consisteret. Ergo ratio boni -consistit in modo, specie et ordine.</p> -<p title="I q. 5 a. 5 co."><a name="28451"><span class= -"ref">[28451] Iª q. 5 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod unumquodque dicitur bonum, inquantum est perfectum, sic enim -est appetibile, ut supra dictum est. Perfectum autem dicitur, cui -nihil deest secundum modum suae perfectionis. Cum autem unumquodque -sit id quod est, per suam formam; forma autem praesupponit quaedam, -et quaedam ad ipsam ex necessitate consequuntur; ad hoc quod -aliquid sit perfectum et bonum, necesse est quod formam habeat, et -ea quae praeexiguntur ad eam, et ea quae consequuntur ad ipsam. -Praeexigitur autem ad formam determinatio sive commensuratio -principiorum, seu materialium, seu efficientium ipsam, et hoc -significatur per modum, unde dicitur quod mensura modum praefigit. -Ipsa autem forma significatur per speciem, quia per formam -unumquodque in specie constituitur. Et propter hoc dicitur quod -numerus speciem praebet, quia definitiones significantes speciem -sunt sicut numeri, secundum philosophum in VIII Metaphys.; sicut -enim unitas addita vel subtracta variat speciem numeri, ita in -definitionibus differentia apposita vel subtracta. Ad formam autem -consequitur inclinatio ad finem, aut ad actionem, aut ad aliquid -huiusmodi, quia unumquodque, inquantum est actu, agit, et tendit in -id quod sibi convenit secundum suam formam. Et hoc pertinet ad -pondus et ordinem. Unde ratio boni, secundum quod consistit in -perfectione, consistit etiam in modo, specie et ordine.</p> -<p title="I q. 5 a. 5 ad 1"><a name="28452"><span class= -"ref">[28452] Iª q. 5 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod ista tria non consequuntur ens, nisi inquantum est -perfectum, et secundum hoc est bonum.</p> -<p title="I q. 5 a. 5 ad 2"><a name="28453"><span class= -"ref">[28453] Iª q. 5 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod modus, species et ordo eo modo dicuntur bona, sicut -et entia, non quia ipsa sint quasi subsistentia, sed quia eis alia -sunt et entia et bona. Unde non oportet quod ipsa habeant aliqua -alia, quibus sint bona. Non enim sic dicuntur bona, quasi -formaliter aliis sint bona; sed quia ipsis formaliter aliqua sunt -bona; sicut albedo non dicitur ens quia ipsa aliquo sit, sed quia -ipsa aliquid est secundum quid, scilicet album.</p> -<p title="I q. 5 a. 5 ad 3"><a name="28454"><span class= -"ref">[28454] Iª q. 5 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod quodlibet esse est secundum formam aliquam, unde secundum -quodlibet esse rei, consequuntur ipsam modus, species et ordo, -sicut homo habet speciem, modum et ordinem, inquantum est homo; et -similiter inquantum est albus, habet similiter modum, speciem et -ordinem; et inquantum est virtuosus, et inquantum est sciens, et -secundum omnia quae de ipso dicuntur. Malum autem privat quodam -esse, sicut caecitas privat esse visus, unde non tollit omnem -modum, speciem et ordinem; sed solum modum, speciem et ordinem quae -consequuntur esse visus.</p> -<p title="I q. 5 a. 5 ad 4"><a name="28455"><span class= -"ref">[28455] Iª q. 5 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum -quod, sicut dicit Augustinus in libro de natura boni, <i>omnis -modus, inquantum modus, bonus est</i> (et sic potest dici de specie -et ordine), <i>sed malus modus, vel mala species, vel malus ordo, -aut ideo dicuntur quia minora sunt quam esse debuerunt; aut quia -non his rebus accommodantur, quibus accommodanda sunt; ut ideo -dicantur mala, quia sunt aliena et incongrua</i>.</p> -<p title="I q. 5 a. 5 ad 5"><a name="28456"><span class= -"ref">[28456] Iª q. 5 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum -quod natura lucis dicitur esse sine numero et pondere et mensura, -non simpliciter, sed per comparationem ad corporalia, quia virtus -lucis ad omnia corporalia se extendit, inquantum est qualitas -activa primi corporis alterantis, scilicet caeli.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 6</div> -<p title="I q. 5 a. 6 arg. 1"><a name="28457"><span class= -"ref">[28457] Iª q. 5 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic -proceditur. Videtur quod non convenienter dividatur bonum per -honestum, utile et delectabile. Bonum enim, sicut dicit philosophus -in I Ethic., dividitur per decem praedicamenta. Honestum autem, -utile et delectabile inveniri possunt in uno praedicamento. Ergo -non convenienter per haec dividitur bonum.</p> -<p title="I q. 5 a. 6 arg. 2"><a name="28458"><span class= -"ref">[28458] Iª q. 5 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis -divisio fit per opposita. Sed haec tria non videntur esse opposita, -nam honesta sunt delectabilia, nullumque inhonestum est utile (quod -tamen oportet, si divisio fieret per opposita, ut opponerentur -honestum et utile), ut etiam dicit Tullius, in libro de officiis. -Ergo praedicta divisio non est conveniens.</p> -<p title="I q. 5 a. 6 arg. 3"><a name="28459"><span class= -"ref">[28459] Iª q. 5 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, ubi -unum propter alterum, ibi unum tantum est. Sed utile non est bonum -nisi propter delectabile vel honestum. Ergo non debet utile dividi -contra delectabile et honestum.</p> -<p title="I q. 5 a. 6 s. c."><a name="28460"><span class= -"ref">[28460] Iª q. 5 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est -quod Ambrosius, in libro de officiis, utitur ista divisione -boni.</p> -<p title="I q. 5 a. 6 co."><a name="28461"><span class= -"ref">[28461] Iª q. 5 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod haec divisio proprie videtur esse boni humani. Si tamen altius -et communius rationem boni consideremus, invenitur haec divisio -proprie competere bono, secundum quod bonum est. Nam bonum est -aliquid, inquantum est appetibile, et terminus motus appetitus. -Cuius quidem motus terminatio considerari potest ex consideratione -motus corporis naturalis. Terminatur autem motus corporis -naturalis, simpliciter quidem ad ultimum; secundum quid autem etiam -ad medium, per quod itur ad ultimum quod terminat motum, et dicitur -aliquis terminus motus, inquantum aliquam partem motus terminat. Id -autem quod est ultimus terminus motus, potest accipi dupliciter, -vel ipsa res in quam tenditur, utpote locus vel forma; vel quies in -re illa. Sic ergo in motu appetitus, id quod est appetibile -terminans motum appetitus secundum quid, ut medium per quod -tenditur in aliud, vocatur utile. Id autem quod appetitur ut -ultimum, terminans totaliter motum appetitus, sicut quaedam res in -quam per se appetitus tendit, vocatur honestum, quia honestum -dicitur quod per se desideratur. Id autem quod terminat motum -appetitus ut quies in re desiderata, est delectatio.</p> -<p title="I q. 5 a. 6 ad 1"><a name="28462"><span class= -"ref">[28462] Iª q. 5 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod bonum, inquantum est idem subiecto cum ente, -dividitur per decem praedicamenta, sed secundum propriam rationem, -competit sibi ista divisio.</p> -<p title="I q. 5 a. 6 ad 2"><a name="28463"><span class= -"ref">[28463] Iª q. 5 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod haec divisio non est per oppositas res, sed per -oppositas rationes. Dicuntur tamen illa proprie delectabilia, quae -nullam habent aliam rationem appetibilitatis nisi delectationem, -cum aliquando sint et noxia et inhonesta. Utilia vero dicuntur, -quae non habent in se unde desiderentur; sed desiderantur solum ut -sunt ducentia in alterum, sicut sumptio medicinae amarae. Honesta -vero dicuntur, quae in seipsis habent unde desiderentur.</p> -<p title="I q. 5 a. 6 ad 3"><a name="28464"><span class= -"ref">[28464] Iª q. 5 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod bonum non dividitur in ista tria sicut univocum aequaliter de -his praedicatum, sed sicut analogum, quod praedicatur secundum -prius et posterius. Per prius enim praedicatur de honesto; et -secundario de delectabili; tertio de utili.</p> -<br /> -<!-- merged down to here --> -<div class="D">Quaestio 6</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 6 pr."><a name="28465"><span class="ref">[28465] -Iª q. 6 pr.</span></a> Deinde quaeritur de bonitate Dei. Et -circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum esse bonum conveniat -Deo. Secundo, utrum Deus sit summum bonum. Tertio, utrum ipse solus -sit bonus per suam essentiam. Quarto, utrum omnia sint bona -bonitate divina.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 6 a. 1 arg. 1"><a name="28466"><span class= -"ref">[28466] Iª q. 6 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod esse bonum non conveniat Deo. Ratio enim -boni consistit in modo, specie et ordine. Haec autem non videntur -Deo convenire, cum Deus immensus sit, et ad aliquid non ordinetur. -Ergo esse bonum non convenit Deo.</p> -<p title="I q. 6 a. 1 arg. 2"><a name="28467"><span class= -"ref">[28467] Iª q. 6 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum -est quod omnia appetunt. Sed Deum non omnia appetunt, quia non -omnia cognoscunt ipsum, nihil autem appetitur nisi notum. Ergo esse -bonum non convenit Deo.</p> -<p title="I q. 6 a. 1 s. c."><a name="28468"><span class= -"ref">[28468] Iª q. 6 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Thren. III, <i>bonus est dominus sperantibus in eum, -animae quaerenti illum</i>.</p> -<p title="I q. 6 a. 1 co."><a name="28469"><span class= -"ref">[28469] Iª q. 6 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod bonum esse praecipue Deo convenit. Bonum enim aliquid est, -secundum quod est appetibile. Unumquodque autem appetit suam -perfectionem. Perfectio autem et forma effectus est quaedam -similitudo agentis, cum omne agens agat sibi simile. Unde ipsum -agens est appetibile, et habet rationem boni, hoc enim est quod de -ipso appetitur, ut eius similitudo participetur. Cum ergo Deus sit -prima causa effectiva omnium, manifestum est quod sibi competit -ratio boni et appetibilis. Unde Dionysius, in libro de Div. Nom., -attribuit bonum Deo sicut primae causae efficienti, dicens quod -bonus dicitur Deus, <i>sicut ex quo omnia subsistunt</i>.</p> -<p title="I q. 6 a. 1 ad 1"><a name="28470"><span class= -"ref">[28470] Iª q. 6 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod habere modum, speciem et ordinem, pertinet ad -rationem boni causati. Sed bonum in Deo est sicut in causa, unde ad -eum pertinet imponere aliis modum, speciem et ordinem. Unde ista -tria sunt in Deo sicut in causa.</p> -<p title="I q. 6 a. 1 ad 2"><a name="28471"><span class= -"ref">[28471] Iª q. 6 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod omnia, appetendo proprias perfectiones, appetunt -ipsum Deum, inquantum perfectiones omnium rerum sunt quaedam -similitudines divini esse, ut ex dictis patet. Et sic eorum quae -Deum appetunt, quaedam cognoscunt ipsum secundum seipsum, quod est -proprium creaturae rationalis. Quaedam vero cognoscunt aliquas -participationes suae bonitatis, quod etiam extenditur usque ad -cognitionem sensibilem. Quaedam vero appetitum naturalem habent -absque cognitione, utpote inclinata ad suos fines ab alio superiori -cognoscente.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 6 a. 2 arg. 1"><a name="28472"><span class= -"ref">[28472] Iª q. 6 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod Deus non sit summum bonum. Summum enim -bonum addit aliquid supra bonum, alioquin omni bono conveniret. Sed -omne quod se habet ex additione ad aliquid, est compositum. Ergo -summum bonum est compositum. Sed Deus est summe simplex, ut supra -ostensum est. Ergo Deus non est summum bonum.</p> -<p title="I q. 6 a. 2 arg. 2"><a name="28473"><span class= -"ref">[28473] Iª q. 6 a. 2 arg. 2</span></a> <i>Praeterea, -bonum est quod omnia appetunt</i>, ut dicit philosophus. Sed nihil -aliud est quod omnia appetunt, nisi solus Deus, qui est finis -omnium. Ergo nihil aliud est bonum nisi Deus. Quod etiam videtur -per id quod dicitur Matth. XIX, <i>nemo bonus nisi solus Deus</i>. -Sed summum dicitur in comparatione aliorum; sicut summum calidum in -comparatione ad omnia calida. Ergo Deus non potest dici summum -bonum.</p> -<p title="I q. 6 a. 2 arg. 3"><a name="28474"><span class= -"ref">[28474] Iª q. 6 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, summum -comparationem importat. Sed quae non sunt unius generis, non sunt -comparabilia; sicut dulcedo inconvenienter dicitur maior vel minor -quam linea. Cum igitur Deus non sit in eodem genere cum aliis -bonis, ut ex superioribus patet, videtur quod Deus non possit dici -summum bonum respectu eorum.</p> -<p title="I q. 6 a. 2 s. c."><a name="28475"><span class= -"ref">[28475] Iª q. 6 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, I de Trin., quod <i>Trinitas divinarum -personarum est summum bonum, quod purgatissimis mentibus -cernitur</i>.</p> -<p title="I q. 6 a. 2 co."><a name="28476"><span class= -"ref">[28476] Iª q. 6 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deus est summum bonum simpliciter, et non solum in aliquo -genere vel ordine rerum. Sic enim bonum Deo attribuitur, ut dictum -est, inquantum omnes perfectiones desideratae effluunt ab eo, sicut -a prima causa. Non autem effluunt ab eo sicut ab agente univoco, ut -ex superioribus patet, sed sicut ab agente quod non convenit cum -suis effectibus, neque in ratione speciei, nec in ratione generis. -Similitudo autem effectus in causa quidem univoca invenitur -uniformiter, in causa autem aequivoca invenitur excellentius, sicut -calor excellentiori modo est in sole quam in igne. Sic ergo oportet -quod cum bonum sit in Deo sicut in prima causa omnium non univoca, -quod sit in eo excellentissimo modo. Et propter hoc dicitur summum -bonum.</p> -<p title="I q. 6 a. 2 ad 1"><a name="28477"><span class= -"ref">[28477] Iª q. 6 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod summum bonum addit super bonum, non rem aliquam -absolutam, sed relationem tantum. Relatio autem qua aliquid de Deo -dicitur relative ad creaturas, non est realiter in Deo, sed in -creatura; in Deo vero secundum rationem; sicut scibile relative -dicitur ad scientiam, non quia ad ipsam referatur, sed quia -scientia refertur ad ipsum. Et sic non oportet quod in summo bono -sit aliqua compositio, sed solum quod alia deficiant ab ipso.</p> -<p title="I q. 6 a. 2 ad 2"><a name="28478"><span class= -"ref">[28478] Iª q. 6 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, cum dicitur <i>bonum est quod omnia appetunt</i>, -non sic intelligitur quasi unumquodque bonum ab omnibus appetatur, -sed quia quidquid appetitur, rationem boni habet. Quod autem -dicitur, <i>nemo bonus nisi solus Deus</i>, intelligitur de bono -per essentiam, ut post dicetur.</p> -<p title="I q. 6 a. 2 ad 3"><a name="28479"><span class= -"ref">[28479] Iª q. 6 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod ea quae non sunt in eodem genere, si quidem sint in diversis -generibus contenta, nullo modo comparabilia sunt. De Deo autem -negatur esse in eodem genere cum aliis bonis, non quod ipse sit in -quodam alio genere; sed quia ipse est extra genus, et principium -omnis generis. Et sic comparatur ad alia per excessum. Et huiusmodi -comparationem importat summum bonum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 6 a. 3 arg. 1"><a name="28480"><span class= -"ref">[28480] Iª q. 6 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod esse bonum per essentiam non sit proprium -Dei. Sicut enim unum convertitur cum ente, ita et bonum, ut supra -habitum est. Sed omne ens est unum per suam essentiam, ut patet per -philosophum in IV Metaphys. Ergo omne ens est bonum per suam -essentiam.</p> -<p title="I q. 6 a. 3 arg. 2"><a name="28481"><span class= -"ref">[28481] Iª q. 6 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si -bonum est quod omnia appetunt, cum ipsum esse sit desideratum ab -omnibus, ipsum esse cuiuslibet rei est eius bonum. Sed quaelibet -res est ens per suam essentiam. Ergo quaelibet res est bona per -suam essentiam.</p> -<p title="I q. 6 a. 3 arg. 3"><a name="28482"><span class= -"ref">[28482] Iª q. 6 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis -res per suam bonitatem est bona. Si igitur aliqua res est quae non -sit bona per suam essentiam, oportebit quod eius bonitas non sit -sua essentia. Illa ergo bonitas, cum sit ens quoddam, oportet quod -sit bona, et si quidem alia bonitate, iterum de illa bonitate -quaeretur. Aut ergo erit procedere in infinitum, aut venire ad -aliquam bonitatem quae non erit bona per aliam bonitatem. Eadem -ergo ratione standum est in primo. Res igitur quaelibet est bona -per suam essentiam.</p> -<p title="I q. 6 a. 3 s. c."><a name="28483"><span class= -"ref">[28483] Iª q. 6 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Boetius, in libro de Hebdomad., quod alia omnia a Deo -sunt bona per participationem. Non igitur per essentiam.</p> -<p title="I q. 6 a. 3 co."><a name="28484"><span class= -"ref">[28484] Iª q. 6 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod solus Deus est bonus per suam essentiam. Unumquodque enim -dicitur bonum, secundum quod est perfectum. Perfectio autem -alicuius rei triplex est. Prima quidem, secundum quod in suo esse -constituitur. Secunda vero, prout ei aliqua accidentia -superadduntur, ad suam perfectam operationem necessaria. Tertia -vero perfectio alicuius est per hoc, quod aliquid aliud attingit -sicut finem. Utpote prima perfectio ignis consistit in esse, quod -habet per suam formam substantialem, secunda vero eius perfectio -consistit in caliditate, levitate et siccitate, et huiusmodi, -tertia vero perfectio eius est secundum quod in loco suo quiescit. -Haec autem triplex perfectio nulli creato competit secundum suam -essentiam, sed soli Deo, cuius solius essentia est suum esse; et -cui non adveniunt aliqua accidentia; sed quae de aliis dicuntur -accidentaliter, sibi conveniunt essentialiter, ut esse potentem, -sapientem, et huiusmodi, sicut ex dictis patet. Ipse etiam ad nihil -aliud ordinatur sicut ad finem, sed ipse est ultimus finis omnium -rerum. Unde manifestum est quod solus Deus habet omnimodam -perfectionem secundum suam essentiam. Et ideo ipse solus est bonus -per suam essentiam.</p> -<p title="I q. 6 a. 3 ad 1"><a name="28485"><span class= -"ref">[28485] Iª q. 6 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod unum non importat rationem perfectionis, sed -indivisionis tantum, quae unicuique rei competit secundum suam -essentiam. Simplicium autem essentiae sunt indivisae et actu et -potentia, compositorum vero essentiae sunt indivisae secundum actum -tantum. Et ideo oportet quod quaelibet res sit una per suam -essentiam, non autem bona, ut ostensum est.</p> -<p title="I q. 6 a. 3 ad 2"><a name="28486"><span class= -"ref">[28486] Iª q. 6 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, licet unumquodque sit bonum inquantum habet esse, -tamen essentia rei creatae non est ipsum esse, et ideo non sequitur -quod res creata sit bona per suam essentiam.</p> -<p title="I q. 6 a. 3 ad 3"><a name="28487"><span class= -"ref">[28487] Iª q. 6 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod bonitas rei creatae non est ipsa eius essentia, sed aliquid -superadditum; vel ipsum esse eius, vel aliqua perfectio -superaddita, vel ordo ad finem. Ipsa tamen bonitas sic superaddita -dicitur bona sicut et ens, hac autem ratione dicitur ens, quia ea -est aliquid, non quia ipsa aliquo alio sit. Unde hac ratione -dicitur bona, quia ea est aliquid bonum, non quia ipsa habeat -aliquam aliam bonitatem, qua sit bona.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 6 a. 4 arg. 1"><a name="28488"><span class= -"ref">[28488] Iª q. 6 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod omnia sint bona bonitate divina. Dicit -enim Augustinus, VII de Trin., <i>bonum hoc et bonum illud, tolle -hoc et tolle illud, et vide ipsum bonum, si potes, ita Deum -videbis, non alio bono bonum, sed bonum omnis boni</i>. Sed -unumquodque est bonum suo bono. Ergo unumquodque est bonum ipso -bono quod est Deus.</p> -<p title="I q. 6 a. 4 arg. 2"><a name="28489"><span class= -"ref">[28489] Iª q. 6 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut -dicit Boetius, in libro de Hebdomad., omnia dicuntur bona inquantum -ordinantur ad Deum, et hoc ratione bonitatis divinae. Ergo omnia -sunt bona bonitate divina.</p> -<p title="I q. 6 a. 4 s. c."><a name="28490"><span class= -"ref">[28490] Iª q. 6 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod omnia sunt bona inquantum sunt. Sed non dicuntur omnia entia -per esse divinum, sed per esse proprium. Ergo non omnia sunt bona -bonitate divina, sed bonitate propria.</p> -<p title="I q. 6 a. 4 co."><a name="28491"><span class= -"ref">[28491] Iª q. 6 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod nihil prohibet in his quae relationem important, aliquid ab -extrinseco denominari; sicut aliquid denominatur locatum a loco, et -mensuratum a mensura. Circa vero ea quae absolute dicuntur, diversa -fuit opinio. Plato enim posuit omnium rerum species separatas; et -quod ab eis individua denominantur, quasi species separatas -participando; ut puta quod Socrates dicitur homo secundum ideam -hominis separatam. Et sicut ponebat ideam hominis et equi -separatam, quam vocabat per se hominem et per se equum, ita ponebat -ideam entis et ideam unius separatam, quam dicebat per se ens et -per se unum, et eius participatione unumquodque dicitur ens vel -unum. Hoc autem quod est per se bonum et per se unum, ponebat esse -summum Deum, a quo omnia dicuntur bona per modum participationis. -Et quamvis haec opinio irrationabilis videatur quantum ad hoc, quod -ponebat species rerum naturalium separatas per se subsistentes, ut -Aristoteles multipliciter probat; tamen hoc absolute verum est, -quod est aliquod unum per essentiam suam bonum, quod dicimus Deum, -ut ex superioribus patet. Huic etiam sententiae concordat -Aristoteles. A primo igitur per suam essentiam ente et bono, -unumquodque potest dici bonum et ens, inquantum participat ipsum -per modum cuiusdam assimilationis, licet remote et deficienter, ut -ex superioribus patet. Sic ergo unumquodque dicitur bonum bonitate -divina, sicut primo principio exemplari, effectivo et finali totius -bonitatis. Nihilominus tamen unumquodque dicitur bonum similitudine -divinae bonitatis sibi inhaerente, quae est formaliter sua bonitas -denominans ipsum. Et sic est bonitas una omnium; et etiam multae -bonitates.</p> -<p title="I q. 6 a. 4 ad arg."><a name="28492"><span class= -"ref">[28492] Iª q. 6 a. 4 ad arg.</span></a> Et per hoc patet -responsio ad obiecta.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 7</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 7 pr."><a name="28493"><span class="ref">[28493] -Iª q. 7 pr.</span></a> Post considerationem divinae -perfectionis, considerandum est de eius infinitate, et de -existentia eius in rebus, attribuitur enim Deo quod sit ubique et -in omnibus rebus, inquantum est incircumscriptibilis et infinitus. -Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deus sit infinitus. -Secundo, utrum aliquid praeter ipsum sit infinitum secundum -essentiam. Tertio, utrum aliquid possit esse infinitum secundum -magnitudinem. Quarto, utrum possit esse infinitum in rebus secundum -multitudinem.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 7 a. 1 arg. 1"><a name="28494"><span class= -"ref">[28494] Iª q. 7 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod Deus non sit infinitus. Omne enim -infinitum est imperfectum, quia habet rationem partis et materiae, -ut dicitur in III Physic. Sed Deus est perfectissimus. Ergo non est -infinitus.</p> -<p title="I q. 7 a. 1 arg. 2"><a name="28495"><span class= -"ref">[28495] Iª q. 7 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, -secundum philosophum in I Physic., finitum et infinitum conveniunt -quantitati. Sed in Deo non est quantitas, cum non sit corpus, ut -supra ostensum est. Ergo non competit sibi esse infinitum.</p> -<p title="I q. 7 a. 1 arg. 3"><a name="28496"><span class= -"ref">[28496] Iª q. 7 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quod -ita est hic quod non alibi, est finitum secundum locum, ergo quod -ita est hoc quod non est aliud, est finitum secundum substantiam. -Sed Deus est hoc, et non est aliud, non enim est lapis nec lignum. -Ergo Deus non est infinitus secundum substantiam.</p> -<p title="I q. 7 a. 1 s. c."><a name="28497"><span class= -"ref">[28497] Iª q. 7 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Damascenus, quod <i>Deus est infinitus et aeternus et -incircumscriptibilis</i>.</p> -<p title="I q. 7 a. 1 co."><a name="28498"><span class= -"ref">[28498] Iª q. 7 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod omnes antiqui philosophi attribuunt infinitum primo principio, -ut dicitur in III Physic., et hoc rationabiliter, considerantes res -effluere a primo principio in infinitum. Sed quia quidam erraverunt -circa naturam primi principii, consequens fuit ut errarent circa -infinitatem ipsius. Quia enim ponebant primum principium materiam, -consequenter attribuerunt primo principio infinitatem materialem; -dicentes aliquod corpus infinitum esse primum principium rerum. -Considerandum est igitur quod infinitum dicitur aliquid ex eo quod -non est finitum. Finitur autem quodammodo et materia per formam, et -forma per materiam. Materia quidem per formam, inquantum materia, -antequam recipiat formam, est in potentia ad multas formas, sed cum -recipit unam, terminatur per illam. Forma vero finitur per -materiam, inquantum forma, in se considerata, communis est ad -multa, sed per hoc quod recipitur in materia, fit forma determinate -huius rei. Materia autem perficitur per formam per quam finitur, et -ideo infinitum secundum quod attribuitur materiae, habet rationem -imperfecti; est enim quasi materia non habens formam. Forma autem -non perficitur per materiam, sed magis per eam eius amplitudo -contrahitur, unde infinitum secundum quod se tenet ex parte formae -non determinatae per materiam, habet rationem perfecti. Illud autem -quod est maxime formale omnium, est ipsum esse, ut ex superioribus -patet. Cum igitur esse divinum non sit esse receptum in aliquo, sed -ipse sit suum esse subsistens, ut supra ostensum est; manifestum -est quod ipse Deus sit infinitus et perfectus.</p> -<p title="I q. 7 a. 1 ad 1"><a name="28499"><span class= -"ref">[28499] Iª q. 7 a. 1 ad 1</span></a> Et per hoc patet -responsio ad primum.</p> -<p title="I q. 7 a. 1 ad 2"><a name="28500"><span class= -"ref">[28500] Iª q. 7 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod terminus quantitatis est sicut forma ipsius, cuius -signum est, quod figura, quae consistit in terminatione -quantitatis, est quaedam forma circa quantitatem. Unde infinitum -quod competit quantitati, est infinitum quod se tenet ex parte -materiae, et tale infinitum non attribuitur Deo, ut dictum est.</p> -<p title="I q. 7 a. 1 ad 3"><a name="28501"><span class= -"ref">[28501] Iª q. 7 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod, ex hoc ipso quod esse Dei est per se subsistens non receptum -in aliquo, prout dicitur infinitum, distinguitur ab omnibus aliis, -et alia removentur ab eo, sicut, si esset albedo subsistens, ex hoc -ipso quod non esset in alio, differret ab omni albedine existente -in subiecto.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 7 a. 2 arg. 1"><a name="28502"><span class= -"ref">[28502] Iª q. 7 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod aliquid aliud quam Deus possit esse -infinitum per essentiam. Virtus enim rei proportionatur essentiae -eius. Si igitur essentia Dei est infinita, oportet quod eius virtus -sit infinita. Ergo potest producere effectum infinitum, cum -quantitas virtutis per effectum cognoscatur.</p> -<p title="I q. 7 a. 2 arg. 2"><a name="28503"><span class= -"ref">[28503] Iª q. 7 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, -quidquid habet virtutem infinitam, habet essentiam infinitam. Sed -intellectus creatus habet virtutem infinitam, apprehendit enim -universale, quod se potest extendere ad infinita singularia. Ergo -omnis substantia intellectualis creata est infinita.</p> -<p title="I q. 7 a. 2 arg. 3"><a name="28504"><span class= -"ref">[28504] Iª q. 7 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, -materia prima aliud est a Deo, ut supra ostensum est. Sed materia -prima est infinita. Ergo aliquid aliud praeter Deum potest esse -infinitum.</p> -<p title="I q. 7 a. 2 s. c."><a name="28505"><span class= -"ref">[28505] Iª q. 7 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod infinitum non potest esse ex principio aliquo, ut dicitur in -III Physic. Omne autem quod est praeter Deum, est ex Deo sicut ex -primo principio. Ergo nihil quod est praeter Deum, potest esse -infinitum.</p> -<p title="I q. 7 a. 2 co."><a name="28506"><span class= -"ref">[28506] Iª q. 7 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod aliquid praeter Deum potest esse infinitum secundum quid, sed -non simpliciter. Si enim loquamur de infinito secundum quod -competit materiae, manifestum est quod omne existens in actu, habet -aliquam formam, et sic materia eius est terminata per formam. Sed -quia materia, secundum quod est sub una forma substantiali, remanet -in potentia ad multas formas accidentales; quod est finitum -simpliciter, potest esse infinitum secundum quid, utpote lignum est -finitum secundum suam formam, sed tamen est infinitum secundum -quid, inquantum est in potentia ad figuras infinitas. Si autem -loquamur de infinito secundum quod convenit formae, sic manifestum -est quod illa quorum formae sunt in materia, sunt simpliciter -finita, et nullo modo infinita. Si autem sint aliquae formae -creatae non receptae in materia, sed per se subsistentes, ut quidam -de Angelis opinantur, erunt quidem infinitae secundum quid, -inquantum huiusmodi formae non terminantur neque contrahuntur per -aliquam materiam, sed quia forma creata sic subsistens habet esse, -et non est suum esse, necesse est quod ipsum eius esse sit receptum -et contractum ad determinatam naturam. Unde non potest esse -infinitum simpliciter.</p> -<p title="I q. 7 a. 2 ad 1"><a name="28507"><span class= -"ref">[28507] Iª q. 7 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod hoc est contra rationem facti, quod essentia rei sit -ipsum esse eius, quia esse subsistens non est esse creatum, unde -contra rationem facti est, quod sit simpliciter infinitum. Sicut -ergo Deus, licet habeat potentiam infinitam, non tamen potest -facere aliquid non factum (hoc enim esset contradictoria esse -simul); ita non potest facere aliquid infinitum simpliciter.</p> -<p title="I q. 7 a. 2 ad 2"><a name="28508"><span class= -"ref">[28508] Iª q. 7 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod hoc ipsum quod virtus intellectus extendit se -quodammodo ad infinita, procedit ex hoc quod intellectus est forma -non in materia; sed vel totaliter separata, sicut sunt substantiae -Angelorum; vel ad minus potentia intellectiva, quae non est actus -alicuius organi, in anima intellectiva corpori coniuncta.</p> -<p title="I q. 7 a. 2 ad 3"><a name="28509"><span class= -"ref">[28509] Iª q. 7 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod materia prima non existit in rerum natura per seipsam, cum non -sit ens in actu, sed potentia tantum, unde magis est aliquid -concreatum, quam creatum. Nihilominus tamen materia prima, etiam -secundum potentiam, non est infinita simpliciter, sed secundum -quid, quia eius potentia non se extendit nisi ad formas -naturales.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 7 a. 3 arg. 1"><a name="28510"><span class= -"ref">[28510] Iª q. 7 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod possit esse aliquid infinitum actu -secundum magnitudinem. In scientiis enim mathematicis non invenitur -falsum, <i>quia abstrahentium non est mendacium</i>, ut dicitur in -II Physic. Sed scientiae mathematicae utuntur infinito secundum -magnitudinem, dicit enim geometra in suis demonstrationibus, sit -linea talis infinita. Ergo non est impossibile aliquid esse -infinitum secundum magnitudinem.</p> -<p title="I q. 7 a. 3 arg. 2"><a name="28511"><span class= -"ref">[28511] Iª q. 7 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, id -quod non est contra rationem alicuius, non est impossibile -convenire sibi. Sed esse infinitum non est contra rationem -magnitudinis, sed magis finitum et infinitum videntur esse -passiones quantitatis. Ergo non est impossibile aliquam -magnitudinem esse infinitam.</p> -<p title="I q. 7 a. 3 arg. 3"><a name="28512"><span class= -"ref">[28512] Iª q. 7 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, -magnitudo divisibilis est in infinitum, sic enim definitur -continuum, quod est in infinitum divisibile, ut patet in III -Physic. Sed contraria nata sunt fieri circa idem. Cum ergo -divisioni opponatur additio, et diminutioni augmentum, videtur quod -magnitudo possit crescere in infinitum. Ergo possibile est esse -magnitudinem infinitam.</p> -<p title="I q. 7 a. 3 arg. 4"><a name="28513"><span class= -"ref">[28513] Iª q. 7 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, motus -et tempus habent quantitatem et continuitatem a magnitudine super -quam transit motus, ut dicitur in IV Physic. Sed non est contra -rationem temporis et motus quod sint infinita, cum unumquodque -indivisibile signatum in tempore et motu circulari, sit principium -et finis. Ergo nec contra rationem magnitudinis erit quod sit -infinita.</p> -<p title="I q. 7 a. 3 s. c."><a name="28514"><span class= -"ref">[28514] Iª q. 7 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, omne -corpus superficiem habet. Sed omne corpus superficiem habens est -finitum, quia superficies est terminus corporis finiti. Ergo omne -corpus est finitum. Et similiter potest dici de superficie et -linea. Nihil est ergo infinitum secundum magnitudinem.</p> -<p title="I q. 7 a. 3 co."><a name="28515"><span class= -"ref">[28515] Iª q. 7 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod aliud est esse infinitum secundum suam essentiam, et secundum -magnitudinem. Dato enim quod esset aliquod corpus infinitum -secundum magnitudinem, utpote ignis vel aer, non tamen esset -infinitum secundum essentiam, quia essentia sua esset terminata ad -aliquam speciem per formam, et ad aliquod individuum per materiam. -Et ideo, habito ex praemissis quod nulla creatura est infinita -secundum essentiam, adhuc restat inquirere utrum aliquid creatum -sit infinitum secundum magnitudinem. Sciendum est igitur quod -corpus, quod est magnitudo completa, dupliciter sumitur, scilicet -mathematice, secundum quod consideratur in eo sola quantitas; et -naturaliter, secundum quod consideratur in eo materia et forma. Et -de corpore quidem naturali, quod non possit esse infinitum in actu, -manifestum est. Nam omne corpus naturale aliquam formam -substantialem habet determinatam, cum igitur ad formam -substantialem consequantur accidentia, necesse est quod ad -determinatam formam consequantur determinata accidentia; inter quae -est quantitas. Unde omne corpus naturale habet determinatam -quantitatem et in maius et in minus. Unde impossibile est aliquod -corpus naturale infinitum esse. Hoc etiam ex motu patet. Quia omne -corpus naturale habet aliquem motum naturalem. Corpus autem -infinitum non posset habere aliquem motum naturalem, nec rectum, -quia nihil movetur naturaliter motu recto, nisi cum est extra suum -locum, quod corpori infinito accidere non posset; occuparet enim -omnia loca, et sic indifferenter quilibet locus esset locus eius. -Et similiter etiam neque secundum motum circularem. Quia in motu -circulari oportet quod una pars corporis transferatur ad locum in -quo fuit alia pars; quod in corpore circulari, si ponatur -infinitum, esse non posset, quia duae lineae protractae a centro, -quanto longius protrahuntur a centro, tanto longius distant ab -invicem; si ergo corpus esset infinitum, in infinitum lineae -distarent ab invicem, et sic una nunquam posset pervenire ad locum -alterius. De corpore etiam mathematico eadem ratio est. Quia si -imaginemur corpus mathematicum existens actu, oportet quod -imaginemur ipsum sub aliqua forma, quia nihil est actu nisi per -suam formam. Unde, cum forma quanti, inquantum huiusmodi, sit -figura, oportebit quod habeat aliquam figuram. Et sic erit finitum, -est enim figura, quae termino vel terminis comprehenditur.</p> -<p title="I q. 7 a. 3 ad 1"><a name="28516"><span class= -"ref">[28516] Iª q. 7 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod geometer non indiget sumere aliquam lineam esse -infinitam actu, sed indiget accipere aliquam lineam finitam actu, a -qua possit subtrahi quantum necesse est, et hanc nominat lineam -infinitam.</p> -<p title="I q. 7 a. 3 ad 2"><a name="28517"><span class= -"ref">[28517] Iª q. 7 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, licet infinitum non sit contra rationem magnitudinis -in communi, est tamen contra rationem cuiuslibet speciei eius, -scilicet contra rationem magnitudinis bicubitae vel tricubitae, -sive circularis vel triangularis, et similium. Non autem est -possibile in genere esse quod in nulla specie est. Unde non est -possibile esse aliquam magnitudinem infinitam, cum nulla species -magnitudinis sit infinita.</p> -<p title="I q. 7 a. 3 ad 3"><a name="28518"><span class= -"ref">[28518] Iª q. 7 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod infinitum quod convenit quantitati, ut dictum est, se tenet ex -parte materiae. Per divisionem autem totius acceditur ad materiam, -nam partes se habent in ratione materiae, per additionem autem -acceditur ad totum, quod se habet in ratione formae. Et ideo non -invenitur infinitum in additione magnitudinis, sed in divisione -tantum.</p> -<p title="I q. 7 a. 3 ad 4"><a name="28519"><span class= -"ref">[28519] Iª q. 7 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum -quod motus et tempus non sunt secundum totum in actu, sed -successive, unde habent potentiam permixtam actui. Sed magnitudo -est tota in actu. Et ideo infinitum quod convenit quantitati, et se -tenet ex parte materiae, repugnat totalitati magnitudinis, non -autem totalitati temporis vel motus, esse enim in potentia convenit -materiae.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 7 a. 4 arg. 1"><a name="28520"><span class= -"ref">[28520] Iª q. 7 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod possibile sit esse multitudinem infinitam -secundum actum. Non enim est impossibile id quod est in potentia -reduci ad actum. Sed numerus est in infinitum multiplicabilis. Ergo -non est impossibile esse multitudinem infinitam in actu.</p> -<p title="I q. 7 a. 4 arg. 2"><a name="28521"><span class= -"ref">[28521] Iª q. 7 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, -cuiuslibet speciei possibile est esse aliquod individuum in actu. -Sed species figurae sunt infinitae. Ergo possibile est esse -infinitas figuras in actu.</p> -<p title="I q. 7 a. 4 arg. 3"><a name="28522"><span class= -"ref">[28522] Iª q. 7 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ea -quae non opponuntur ad invicem, non impediunt se invicem. Sed, -posita aliqua multitudine rerum, adhuc possunt fieri alia multa -quae eis non opponuntur, ergo non est impossibile aliqua iterum -simul esse cum eis, et sic in infinitum. Ergo possibile est esse -infinita in actu.</p> -<p title="I q. 7 a. 4 s. c."><a name="28523"><span class= -"ref">[28523] Iª q. 7 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Sap. XI, <i>omnia in pondere, numero et mensura -disposuisti</i>.</p> -<p title="I q. 7 a. 4 co."><a name="28524"><span class= -"ref">[28524] Iª q. 7 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod circa hoc fuit duplex opinio. Quidam enim, sicut Avicenna et -Algazel, dixerunt quod impossibile est esse multitudinem actu -infinitam per se, sed infinitam per accidens multitudinem esse, non -est impossibile. Dicitur enim multitudo esse infinita per se, -quando requiritur ad aliquid ut multitudo infinita sit. Et hoc est -impossibile esse, quia sic oporteret quod aliquid dependeret ex -infinitis; unde eius generatio nunquam compleretur, cum non sit -infinita pertransire. Per accidens autem dicitur multitudo -infinita, quando non requiritur ad aliquid infinitas multitudinis, -sed accidit ita esse. Et hoc sic manifestari potest in operatione -fabri, ad quam quaedam multitudo requiritur per se, scilicet quod -sit ars in anima, et manus movens, et martellus. Et si haec in -infinitum multiplicarentur, nunquam opus fabrile compleretur, quia -dependeret ex infinitis causis. Sed multitudo martellorum quae -accidit ex hoc quod unum frangitur et accipitur aliud, est -multitudo per accidens, accidit enim quod multis martellis -operetur; et nihil differt utrum uno vel duobus vel pluribus -operetur, vel infinitis, si infinito tempore operaretur. Per hunc -igitur modum, posuerunt quod possibile est esse actu multitudinem -infinitam per accidens. Sed hoc est impossibile. Quia omnem -multitudinem oportet esse in aliqua specie multitudinis. Species -autem multitudinis sunt secundum species numerorum. Nulla autem -species numeri est infinita, quia quilibet numerus est multitudo -mensurata per unum. Unde impossibile est esse multitudinem -infinitam actu, sive per se, sive per accidens. Item, multitudo in -rerum natura existens est creata, et omne creatum sub aliqua certa -intentione creantis comprehenditur, non enim in vanum agens aliquod -operatur. Unde necesse est quod sub certo numero omnia creata -comprehendantur. Impossibile est ergo esse multitudinem infinitam -in actu, etiam per accidens. Sed esse multitudinem infinitam in -potentia, possibile est. Quia augmentum multitudinis consequitur -divisionem magnitudinis, quanto enim aliquid plus dividitur, tanto -plura secundum numerum resultant. Unde, sicut infinitum invenitur -in potentia in divisione continui, quia proceditur ad materiam, ut -supra ostensum est; eadem ratione etiam infinitum invenitur in -potentia in additione multitudinis.</p> -<p title="I q. 7 a. 4 ad 1"><a name="28525"><span class= -"ref">[28525] Iª q. 7 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod unumquodque quod est in potentia, reducitur in actum -secundum modum sui esse, dies enim non reducitur in actum ut sit -tota simul, sed successive. Et similiter infinitum multitudinis non -reducitur in actum ut sit totum simul, sed successive, quia post -quamlibet multitudinem, potest sumi alia multitudo in -infinitum.</p> -<p title="I q. 7 a. 4 ad 2"><a name="28526"><span class= -"ref">[28526] Iª q. 7 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod species figurarum habent infinitatem ex infinitate -numeri, sunt enim species figurarum, trilaterum, quadrilaterum, et -sic inde. Unde, sicut multitudo infinita numerabilis non reducitur -in actum quod sit tota simul, ita nec multitudo figurarum.</p> -<p title="I q. 7 a. 4 ad 3"><a name="28527"><span class= -"ref">[28527] Iª q. 7 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod, licet, quibusdam positis, alia poni non sit eis oppositum; -tamen infinita poni opponitur cuilibet speciei multitudinis. Unde -non est possibile esse aliquam multitudinem actu infinitam.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 8</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 8 pr."><a name="28528"><span class="ref">[28528] -Iª q. 8 pr.</span></a> Quia vero infinito convenire videtur -quod ubique et in omnibus sit, considerandum est utrum hoc Deo -conveniat. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deus sit -in omnibus rebus. Secundo, utrum Deus sit ubique. Tertio, utrum -Deus sit ubique per essentiam et potentiam et praesentiam. Quarto, -utrum esse ubique sit proprium Dei.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 8 a. 1 arg. 1"><a name="28529"><span class= -"ref">[28529] Iª q. 8 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod Deus non sit in omnibus rebus. Quod enim -est supra omnia, non est in omnibus rebus. Sed Deus est supra -omnia, secundum illud Psalmi, <i>excelsus super omnes gentes -dominus,</i> et cetera. Ergo Deus non est in omnibus rebus.</p> -<p title="I q. 8 a. 1 arg. 2"><a name="28530"><span class= -"ref">[28530] Iª q. 8 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, quod -est in aliquo, continetur ab eo. Sed Deus non continetur a rebus, -sed magis continet res. Ergo Deus non est in rebus, sed magis res -sunt in eo. Unde Augustinus, in libro octoginta trium quaest., -dicit quod <i>in ipso potius sunt omnia, quam ipse alicubi</i>.</p> -<p title="I q. 8 a. 1 arg. 3"><a name="28531"><span class= -"ref">[28531] Iª q. 8 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quanto -aliquod agens est virtuosius, tanto ad magis distans eius actio -procedit. Sed Deus est virtuosissimum agens. Ergo eius actio -pertingere potest ad ea etiam quae ab ipso distant, nec oportet -quod sit in omnibus.</p> -<p title="I q. 8 a. 1 arg. 4"><a name="28532"><span class= -"ref">[28532] Iª q. 8 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, -Daemones res aliquae sunt. Nec tamen Deus est in Daemonibus, non -enim est conventio lucis ad tenebras, ut dicitur II ad Cor. VI. -Ergo Deus non est in omnibus rebus.</p> -<p title="I q. 8 a. 1 s. c."><a name="28533"><span class= -"ref">[28533] Iª q. 8 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, -ubicumque operatur aliquid, ibi est. Sed Deus operatur in omnibus, -secundum illud Isaiae XXVI, <i>omnia opera nostra operatus es in -nobis, domine</i>. Ergo Deus est in omnibus rebus.</p> -<p title="I q. 8 a. 1 co."><a name="28534"><span class= -"ref">[28534] Iª q. 8 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deus est in omnibus rebus, non quidem sicut pars essentiae, -vel sicut accidens, sed sicut agens adest ei in quod agit. Oportet -enim omne agens coniungi ei in quod immediate agit, et sua virtute -illud contingere, unde in VII Physic. probatur quod motum et movens -oportet esse simul. Cum autem Deus sit ipsum esse per suam -essentiam, oportet quod esse creatum sit proprius effectus eius; -sicut ignire est proprius effectus ignis. Hunc autem effectum -causat Deus in rebus, non solum quando primo esse incipiunt, sed -quandiu in esse conservantur; sicut lumen causatur in aere a sole -quandiu aer illuminatus manet. Quandiu igitur res habet esse, -tandiu oportet quod Deus adsit ei, secundum modum quo esse habet. -Esse autem est illud quod est magis intimum cuilibet, et quod -profundius omnibus inest, cum sit formale respectu omnium quae in -re sunt, ut ex supra dictis patet. Unde oportet quod Deus sit in -omnibus rebus, et intime.</p> -<p title="I q. 8 a. 1 ad 1"><a name="28535"><span class= -"ref">[28535] Iª q. 8 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Deus est supra omnia per excellentiam suae naturae, -et tamen est in omnibus rebus, ut causans omnium esse, ut supra -dictum est.</p> -<p title="I q. 8 a. 1 ad 2"><a name="28536"><span class= -"ref">[28536] Iª q. 8 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, licet corporalia dicantur esse in aliquo sicut in -continente, tamen spiritualia continent ea in quibus sunt, sicut -anima continet corpus. Unde et Deus est in rebus sicut continens -res. Tamen, per quandam similitudinem corporalium, dicuntur omnia -esse in Deo, inquantum continentur ab ipso.</p> -<p title="I q. 8 a. 1 ad 3"><a name="28537"><span class= -"ref">[28537] Iª q. 8 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod nullius agentis, quantumcumque virtuosi, actio procedit ad -aliquid distans, nisi inquantum in illud per media agit. Hoc autem -ad maximam virtutem Dei pertinet, quod immediate in omnibus agit. -Unde nihil est distans ab eo, quasi in se illud Deum non habeat. -Dicuntur tamen res distare a Deo per dissimilitudinem naturae vel -gratiae, sicut et ipse est super omnia per excellentiam suae -naturae.</p> -<p title="I q. 8 a. 1 ad 4"><a name="28538"><span class= -"ref">[28538] Iª q. 8 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum -quod in Daemonibus intelligitur et natura, quae est a Deo, et -deformitas culpae, quae non est ab ipso. Et ideo non est absolute -concedendum quod Deus sit in Daemonibus, sed cum hac additione, -inquantum sunt res quaedam. In rebus autem quae nominant naturam -non deformatam, absolute dicendum est Deum esse.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 8 a. 2 arg. 1"><a name="28539"><span class= -"ref">[28539] Iª q. 8 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod Deus non sit ubique. Esse enim ubique -significat esse in omni loco. Sed esse in omni loco non convenit -Deo, cui non convenit esse in loco, nam incorporalia, ut dicit -Boetius, in libro de Hebdomad., non sunt in loco. Ergo Deus non est -ubique.</p> -<p title="I q. 8 a. 2 arg. 2"><a name="28540"><span class= -"ref">[28540] Iª q. 8 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut -se habet tempus ad successiva, ita se habet locus ad permanentia. -Sed unum indivisibile actionis vel motus, non potest esse in -diversis temporibus. Ergo nec unum indivisibile in genere rerum -permanentium, potest esse in omnibus locis. Esse autem divinum non -est successivum, sed permanens. Ergo Deus non est in pluribus -locis. Et ita non est ubique.</p> -<p title="I q. 8 a. 2 arg. 3"><a name="28541"><span class= -"ref">[28541] Iª q. 8 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quod -est totum alicubi, nihil eius est extra locum illum. Sed Deus, si -est in aliquo loco, totus est ibi, non enim habet partes. Ergo -nihil eius est extra locum illum. Ergo Deus non est ubique.</p> -<p title="I q. 8 a. 2 s. c."><a name="28542"><span class= -"ref">[28542] Iª q. 8 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Ierem. XXIII, <i>caelum et terram ego impleo</i>.</p> -<p title="I q. 8 a. 2 co."><a name="28543"><span class= -"ref">[28543] Iª q. 8 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, cum locus sit res quaedam, esse aliquid in loco potest -intelligi dupliciter, vel per modum aliarum rerum, idest sicut -dicitur aliquid esse in aliis rebus quocumque modo, sicut -accidentia loci sunt in loco; vel per modum proprium loci, sicut -locata sunt in loco. Utroque autem modo, secundum aliquid, Deus est -in omni loco, quod est esse ubique. Primo quidem, sicut est in -omnibus rebus, ut dans eis esse et virtutem et operationem, sic -enim est in omni loco, ut dans ei esse et virtutem locativam. Item, -locata sunt in loco inquantum replent locum, et Deus omnem locum -replet. Non sicut corpus, corpus enim dicitur replere locum, -inquantum non compatitur secum aliud corpus; sed per hoc quod Deus -est in aliquo loco, non excluditur quin alia sint ibi, imo per hoc -replet omnia loca, quod dat esse omnibus locatis, quae replent -omnia loca.</p> -<p title="I q. 8 a. 2 ad 1"><a name="28544"><span class= -"ref">[28544] Iª q. 8 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod incorporalia non sunt in loco per contactum -quantitatis dimensivae, sicut corpora, sed per contactum -virtutis.</p> -<p title="I q. 8 a. 2 ad 2"><a name="28545"><span class= -"ref">[28545] Iª q. 8 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod indivisibile est duplex. Unum quod est terminus -continui, ut punctus in permanentibus, et momentum in successivis. -Et huiusmodi indivisibile, in permanentibus, quia habet -determinatum situm, non potest esse in pluribus partibus loci, vel -in pluribus locis, et similiter indivisibile actionis vel motus, -quia habet determinatum ordinem in motu vel actione, non potest -esse in pluribus partibus temporis. Aliud autem indivisibile est, -quod est extra totum genus continui, et hoc modo substantiae -incorporeae, ut Deus, Angelus et anima, dicuntur esse -indivisibiles. Tale igitur indivisibile non applicatur ad continuum -sicut aliquid eius, sed inquantum contingit illud sua virtute. Unde -secundum quod virtus sua se potest extendere ad unum vel multa, ad -parvum vel magnum, secundum hoc est in uno vel pluribus locis, et -in loco parvo vel magno.</p> -<p title="I q. 8 a. 2 ad 3"><a name="28546"><span class= -"ref">[28546] Iª q. 8 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod totum dicitur respectu partium. Est autem duplex pars, -scilicet pars essentiae, ut forma et materia dicuntur partes -compositi, et genus et differentia partes speciei; et etiam pars -quantitatis, in quam scilicet dividitur aliqua quantitas. Quod ergo -est totum in aliquo loco totalitate quantitatis, non potest esse -extra locum illum, quia quantitas locati commensuratur quantitati -loci, unde non est totalitas quantitatis, si non sit totalitas -loci. Sed totalitas essentiae non commensuratur totalitati loci. -Unde non oportet quod illud quod est totum totalitate essentiae in -aliquo, nullo modo sit extra illud. Sicut apparet etiam in formis -accidentalibus, quae secundum accidens quantitatem habent, albedo -enim est tota in qualibet parte superficiei, si accipiatur -totalitas essentiae, quia secundum perfectam rationem suae speciei -invenitur in qualibet parte superficiei, si autem accipiatur -totalitas secundum quantitatem, quam habet per accidens, sic non -est tota in qualibet parte superficiei. In substantiis autem -incorporeis non est totalitas, nec per se nec per accidens, nisi -secundum perfectam rationem essentiae. Et ideo, sicut anima est -tota in qualibet parte corporis, ita Deus totus est in omnibus et -singulis.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 8 a. 3 arg. 1"><a name="28547"><span class= -"ref">[28547] Iª q. 8 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod male assignentur modi existendi Deum in -rebus, cum dicitur quod Deus est in omnibus rebus per essentiam, -potentiam et praesentiam. Id enim per essentiam est in aliquo, quod -essentialiter est in eo. Deus autem non est essentialiter in rebus, -non enim est de essentia alicuius rei. Ergo non debet dici quod -Deus sit in rebus per essentiam, praesentiam et potentiam.</p> -<p title="I q. 8 a. 3 arg. 2"><a name="28548"><span class= -"ref">[28548] Iª q. 8 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, hoc -est esse praesentem alicui rei, scilicet non deesse illi. Sed hoc -est Deum esse per essentiam in rebus, scilicet non deesse alicui -rei. Ergo idem est esse Deum in omnibus per essentiam et -praesentiam. Superfluum ergo fuit dicere quod Deus sit in rebus per -essentiam, praesentiam et potentiam.</p> -<p title="I q. 8 a. 3 arg. 3"><a name="28549"><span class= -"ref">[28549] Iª q. 8 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut -Deus est principium omnium rerum per suam potentiam, ita per -scientiam et voluntatem. Sed non dicitur Deus esse in rebus per -scientiam et voluntatem. Ergo nec per potentiam.</p> -<p title="I q. 8 a. 3 arg. 4"><a name="28550"><span class= -"ref">[28550] Iª q. 8 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut -gratia est quaedam perfectio superaddita substantiae rei, ita -multae sunt aliae perfectiones superadditae. Si ergo Deus dicitur -esse speciali modo in quibusdam per gratiam, videtur quod secundum -quamlibet perfectionem debeat accipi specialis modus essendi Deum -in rebus.</p> -<p title="I q. 8 a. 3 s. c."><a name="28551"><span class= -"ref">[28551] Iª q. 8 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod Gregorius dicit, super Cant. Cantic., quod <i>Deus communi -modo est in omnibus rebus praesentia, potentia et substantia, tamen -familiari modo dicitur esse in aliquibus per gratiam</i>.</p> -<p title="I q. 8 a. 3 co."><a name="28552"><span class= -"ref">[28552] Iª q. 8 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deus dicitur esse in re aliqua dupliciter. Uno modo, per modum -causae agentis, et sic est in omnibus rebus creatis ab ipso. Alio -modo, sicut obiectum operationis est in operante, quod proprium est -in operationibus animae, secundum quod cognitum est in cognoscente, -et desideratum in desiderante. Hoc igitur secundo modo, Deus -specialiter est in rationali creatura, quae cognoscit et diligit -illum actu vel habitu. Et quia hoc habet rationalis creatura per -gratiam, ut infra patebit, dicitur esse hoc modo in sanctis per -gratiam.</p> -<p>In rebus vero aliis ab ipso creatis quomodo sit, -considerandum est ex his quae in rebus humanis esse dicuntur. Rex -enim dicitur esse in toto regno suo per suam potentiam, licet non -sit ubique praesens. Per praesentiam vero suam, dicitur aliquid -esse in omnibus quae in prospectu ipsius sunt; sicut omnia quae -sunt in aliqua domo, dicuntur esse praesentia alicui, qui tamen non -est secundum substantiam suam in qualibet parte domus. Secundum -vero substantiam vel essentiam, dicitur aliquid esse in loco in quo -eius substantia habetur. Fuerunt ergo aliqui, scilicet Manichaei, -qui dixerunt divinae potestati subiecta spiritualia esse et -incorporalia, visibilia vero et corporalia subiecta esse dicebant -potestati principii contrarii. Contra hos ergo oportet dicere quod -Deus sit in omnibus per potentiam suam.</p> -<p>Fuerunt vero alii, qui -licet crederent omnia esse subiecta divinae potentiae, tamen -providentiam divinam usque ad haec inferiora corpora non -extendebant, ex quorum persona dicitur Iob XXII, <i>circa cardines -caeli perambulat, nec nostra considerat</i>. Et contra hos oportuit -dicere quod sit in omnibus per suam praesentiam.</p> -<p>Fuerunt vero alii, -qui licet dicerent omnia ad Dei providentiam pertinere, tamen -posuerunt omnia non immediate esse a Deo creata, sed quod immediate -creavit primas creaturas, et illae creaverunt alias. Et contra hos -oportet dicere quod sit in omnibus per essentiam.</p> -<p>Sic ergo est in -omnibus per potentiam, inquantum omnia eius potestati subduntur. -Est per praesentiam in omnibus, inquantum omnia nuda sunt et aperta -oculis eius. Est in omnibus per essentiam, inquantum adest omnibus -ut causa essendi, sicut dictum est.</p> -<p title="I q. 8 a. 3 ad 1"><a name="28553"><span class= -"ref">[28553] Iª q. 8 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Deus dicitur esse in omnibus per essentiam, non -quidem rerum, quasi sit de essentia earum, sed per essentiam suam, -quia substantia sua adest omnibus ut causa essendi, sicut dictum -est.</p> -<p title="I q. 8 a. 3 ad 2"><a name="28554"><span class= -"ref">[28554] Iª q. 8 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod aliquid potest dici praesens alicui, inquantum -subiacet eius conspectui, quod tamen distat ab eo secundum suam -substantiam, ut dictum est. Et ideo oportuit duos modos poni, -scilicet per essentiam, et praesentiam.</p> -<p title="I q. 8 a. 3 ad 3"><a name="28555"><span class= -"ref">[28555] Iª q. 8 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod de ratione scientiae et voluntatis est, quod scitum sit in -sciente, et volitum in volente, unde secundum scientiam et -voluntatem, magis res sunt in Deo, quam Deus in rebus. Sed de -ratione potentiae est, quod sit principium agendi in aliud, unde -secundum potentiam agens comparatur et applicatur rei exteriori. Et -sic per potentiam potest dici agens esse in altero.</p> -<p title="I q. 8 a. 3 ad 4"><a name="28556"><span class= -"ref">[28556] Iª q. 8 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum -quod nulla alia perfectio superaddita substantiae, facit Deum esse -in aliquo sicut obiectum cognitum et amatum, nisi gratia, et ideo -sola gratia facit singularem modum essendi Deum in rebus. Est autem -alius singularis modus essendi Deum in homine per unionem, de quo -modo suo loco agetur.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 8 a. 4 arg. 1"><a name="28557"><span class= -"ref">[28557] Iª q. 8 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod esse ubique non sit proprium Dei. -Universale enim, secundum philosophum, est ubique et semper, -materia etiam prima, cum sit in omnibus corporibus, est ubique. -Neutrum autem horum est Deus, ut ex praemissis patet. Ergo esse -ubique non est proprium Dei.</p> -<p title="I q. 8 a. 4 arg. 2"><a name="28558"><span class= -"ref">[28558] Iª q. 8 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, -numerus est in numeratis. Sed totum universum est constitutum in -numero, ut patet Sap. XI. Ergo aliquis numerus est, qui est in toto -universo, et ita ubique.</p> -<p title="I q. 8 a. 4 arg. 3"><a name="28559"><span class= -"ref">[28559] Iª q. 8 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, totum -universum est quoddam totum corpus perfectum, ut dicitur in I caeli -et mundi. Sed totum universum est ubique, quia extra ipsum nullus -locus est. Non ergo solus Deus est ubique.</p> -<p title="I q. 8 a. 4 arg. 4"><a name="28560"><span class= -"ref">[28560] Iª q. 8 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, si -aliquod corpus esset infinitum, nullus locus esset extra ipsum. -Ergo esset ubique. Et sic, esse ubique non videtur proprium -Dei.</p> -<p title="I q. 8 a. 4 arg. 5"><a name="28561"><span class= -"ref">[28561] Iª q. 8 a. 4 arg. 5</span></a> <i>Praeterea, -anima</i>, ut dicit Augustinus, in VI de Trin., <i>est tota in toto -corpore, et tota in qualibet eius parte</i>. Si ergo non esset in -mundo nisi unum solum animal, anima eius esset ubique. Et sic, esse -ubique non est proprium Dei.</p> -<p title="I q. 8 a. 4 arg. 6"><a name="28562"><span class= -"ref">[28562] Iª q. 8 a. 4 arg. 6</span></a> Praeterea, ut -Augustinus dicit in epistola ad Volusianum, <i>anima ubi videt, ibi -sentit; et ubi sentit, ibi vivit; et ubi vivit, ibi est</i>. Sed -anima videt quasi ubique, quia successive videt etiam totum caelum. -Ergo anima est ubique.</p> -<p title="I q. 8 a. 4 s. c."><a name="28563"><span class= -"ref">[28563] Iª q. 8 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod Ambrosius dicit, in libro de spiritu sancto, <i>quis audeat -creaturam dicere spiritum sanctum, qui in omnibus et ubique et -semper est; quod utique divinitatis est proprium?</i></p> -<p title="I q. 8 a. 4 co."><a name="28564"><span class= -"ref">[28564] Iª q. 8 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod esse ubique primo et per se, est proprium Dei. Dico autem esse -ubique primo, quod secundum se totum est ubique. Si quid enim esset -ubique, secundum diversas partes in diversis locis existens, non -esset primo ubique, quia quod convenit alicui ratione partis suae, -non convenit ei primo; sicut si homo est albus dente, albedo non -convenit primo homini, sed denti. Esse autem ubique per se dico id -cui non convenit esse ubique per accidens, propter aliquam -suppositionem factam, quia sic granum milii esset ubique, supposito -quod nullum aliud corpus esset. Per se igitur convenit esse ubique -alicui, quando tale est quod, qualibet positione facta, sequitur -illud esse ubique. Et hoc proprie convenit Deo. Quia quotcumque -loca ponantur, etiam si ponerentur infinita praeter ista quae sunt, -oporteret in omnibus esse Deum, quia nihil potest esse nisi per -ipsum. Sic igitur esse ubique primo et per se convenit Deo, et est -proprium eius, quia quotcumque loca ponantur, oportet quod in -quolibet sit Deus, non secundum partem, sed secundum seipsum.</p> -<p title="I q. 8 a. 4 ad 1"><a name="28565"><span class= -"ref">[28565] Iª q. 8 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod universale et materia prima sunt quidem ubique, sed -non secundum idem esse.</p> -<p title="I q. 8 a. 4 ad 2"><a name="28566"><span class= -"ref">[28566] Iª q. 8 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod numerus, cum sit accidens, non est per se sed per -accidens, in loco. Nec est totus in quolibet numeratorum, sed -secundum partem. Et sic non sequitur quod sit primo et per se -ubique.</p> -<p title="I q. 8 a. 4 ad 3"><a name="28567"><span class= -"ref">[28567] Iª q. 8 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod totum corpus universi est ubique, sed non primo, quia non -totum est in quolibet loco, sed secundum suas partes. Nec iterum -per se, quia si ponerentur aliqua alia loca, non esset in eis.</p> -<p title="I q. 8 a. 4 ad 4"><a name="28568"><span class= -"ref">[28568] Iª q. 8 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum -quod, si esset corpus infinitum, esset ubique; sed secundum suas -partes.</p> -<p title="I q. 8 a. 4 ad 5"><a name="28569"><span class= -"ref">[28569] Iª q. 8 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum -quod, si esset unum solum animal, anima eius esset ubique primo -quidem, sed per accidens.</p> -<p title="I q. 8 a. 4 ad 6"><a name="28570"><span class= -"ref">[28570] Iª q. 8 a. 4 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum -quod, cum dicitur anima alicubi videre, potest intelligi -dupliciter. Uno modo, secundum quod hoc adverbium alicubi -determinat actum videndi ex parte obiecti. Et sic verum est quod, -dum caelum videt, in caelo videt, et eadem ratione in caelo sentit. -Non tamen sequitur quod in caelo vivat vel sit, quia vivere et esse -non important actum transeuntem in exterius obiectum. Alio modo -potest intelligi secundum quod adverbium determinat actum videntis, -secundum quod exit a vidente. Et sic verum est quod anima ubi -sentit et videt, ibi est et vivit, secundum istum modum loquendi. -Et ita non sequitur quod sit ubique.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 9</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 9 pr."><a name="28571"><span class="ref">[28571] -Iª q. 9 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de -immutabilitate et aeternitate divina, quae immutabilitatem -consequitur. Circa immutabilitatem vero quaeruntur duo. Primo, -utrum Deus sit omnino immutabilis. Secundo, utrum esse immutabile -sit proprium Dei.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 9 a. 1 arg. 1"><a name="28572"><span class= -"ref">[28572] Iª q. 9 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod Deus non sit omnino immutabilis. Quidquid -enim movet seipsum, est aliquo modo mutabile. Sed, sicut dicit -Augustinus, VIII super Genesim ad litteram, <i>spiritus creator -movet se nec per tempus nec per locum</i>. Ergo Deus est aliquo -modo mutabilis.</p> -<p title="I q. 9 a. 1 arg. 2"><a name="28573"><span class= -"ref">[28573] Iª q. 9 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Sap. -VII dicitur de sapientia quod est <i>mobilior omnibus -mobilibus</i>. Sed Deus est ipsa sapientia. Ergo Deus est -mobilis.</p> -<p title="I q. 9 a. 1 arg. 3"><a name="28574"><span class= -"ref">[28574] Iª q. 9 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, -appropinquari et elongari motum significant. Huiusmodi autem -dicuntur de Deo in Scriptura, Iac. IV, <i>appropinquate Deo, et -appropinquabit vobis</i>. Ergo Deus est mutabilis.</p> -<p title="I q. 9 a. 1 s. c."><a name="28575"><span class= -"ref">[28575] Iª q. 9 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Malach. III, <i>ego Deus, et non mutor</i>.</p> -<p title="I q. 9 a. 1 co."><a name="28576"><span class= -"ref">[28576] Iª q. 9 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod ex praemissis ostenditur Deum esse omnino immutabilem. Primo -quidem, quia supra ostensum est esse aliquod primum ens, quod Deum -dicimus, et quod huiusmodi primum ens oportet esse purum actum -absque permixtione alicuius potentiae, eo quod potentia simpliciter -est posterior actu. Omne autem quod quocumque modo mutatur, est -aliquo modo in potentia. Ex quo patet quod impossibile est Deum -aliquo modo mutari. Secundo, quia omne quod movetur, quantum ad -aliquid manet, et quantum ad aliquid transit, sicut quod movetur de -albedine in nigredinem, manet secundum substantiam. Et sic in omni -eo quod movetur, attenditur aliqua compositio. Ostensum est autem -supra quod in Deo nulla est compositio, sed est omnino simplex. -Unde manifestum est quod Deus moveri non potest. Tertio, quia omne -quod movetur, motu suo aliquid acquirit, et pertingit ad illud ad -quod prius non pertingebat. Deus autem, cum sit infinitus, -comprehendens in se omnem plenitudinem perfectionis totius esse, -non potest aliquid acquirere, nec extendere se in aliquid ad quod -prius non pertingebat. Unde nullo modo sibi competit motus. Et inde -est quod quidam antiquorum, quasi ab ipsa veritate coacti, -posuerunt primum principium esse immobile.</p> -<p title="I q. 9 a. 1 ad 1"><a name="28577"><span class= -"ref">[28577] Iª q. 9 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Augustinus ibi loquitur secundum modum quo Plato -dicebat primum movens movere seipsum, omnem operationem nominans -motum; secundum quod etiam ipsum intelligere et velle et amare -motus quidam dicuntur. Quia ergo Deus intelligit et amat seipsum, -secundum hoc dixerunt quod Deus movet seipsum, non autem secundum -quod motus et mutatio est existentis in potentia, ut nunc loquimur -de mutatione et motu.</p> -<p title="I q. 9 a. 1 ad 2"><a name="28578"><span class= -"ref">[28578] Iª q. 9 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod sapientia dicitur mobilis esse similitudinarie, -secundum quod suam similitudinem diffundit usque ad ultima rerum. -Nihil enim esse potest, quod non procedat a divina sapientia per -quandam imitationem, sicut a primo principio effectivo et formali; -prout etiam artificiata procedunt a sapientia artificis. Sic igitur -inquantum similitudo divinae sapientiae gradatim procedit a -supremis, quae magis participant de eius similitudine, usque ad -infima rerum, quae minus participant dicitur esse quidam processus -et motus divinae sapientiae in res, sicut si dicamus solem -procedere usque ad terram, inquantum radius luminis eius usque ad -terram pertingit. Et hoc modo exponit Dionysius, cap. I Cael. -Hier., dicens quod <i>omnis processus divinae manifestationis venit -ad nos a patre luminum moto</i>.</p> -<p title="I q. 9 a. 1 ad 3"><a name="28579"><span class= -"ref">[28579] Iª q. 9 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod huiusmodi dicuntur de Deo in Scripturis metaphorice. Sicut -enim dicitur sol intrare domum vel exire, inquantum radius eius -pertingit ad domum; sic dicitur Deus appropinquare ad nos vel -recedere a nobis, inquantum percipimus influentiam bonitatis -ipsius, vel ab eo deficimus.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 9 a. 2 arg. 1"><a name="28580"><span class= -"ref">[28580] Iª q. 9 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod esse immutabile non sit proprium Dei. -Dicit enim philosophus, in II Metaphys., quod materia est in omni -eo quod movetur. Sed substantiae quaedam creatae, sicut Angeli et -animae, non habent materiam, ut quibusdam videtur. Ergo esse -immutabile non est proprium Dei.</p> -<p title="I q. 9 a. 2 arg. 2"><a name="28581"><span class= -"ref">[28581] Iª q. 9 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne -quod movetur, movetur propter aliquem finem, quod ergo iam pervenit -ad ultimum finem, non movetur. Sed quaedam creaturae iam -pervenerunt ad ultimum finem, sicut omnes beati. Ergo aliquae -creaturae sunt immobiles.</p> -<p title="I q. 9 a. 2 arg. 3"><a name="28582"><span class= -"ref">[28582] Iª q. 9 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne -quod est mutabile, est variabile. Sed formae sunt invariabiles, -dicitur enim in libro sex principiorum, quod <i>forma est simplici -et invariabili essentia consistens</i>. Ergo non est solius Dei -proprium esse immutabile.</p> -<p title="I q. 9 a. 2 s. c."><a name="28583"><span class= -"ref">[28583] Iª q. 9 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, in libro de natura boni, <i>solus Deus -immutabilis est; quae autem fecit, quia ex nihilo sunt, mutabilia -sunt</i>.</p> -<p title="I q. 9 a. 2 co."><a name="28584"><span class= -"ref">[28584] Iª q. 9 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod solus Deus est omnino immutabilis, omnis autem creatura aliquo -modo est mutabilis. Sciendum est enim quod mutabile potest aliquid -dici dupliciter, uno modo, per potentiam quae in ipso est; alio -modo, per potentiam quae in altero est. Omnes enim creaturae, -antequam essent, non erant possibiles esse per aliquam potentiam -creatam, cum nullum creatum sit aeternum, sed per solam potentiam -divinam, inquantum Deus poterat eas in esse producere. Sicut autem -ex voluntate Dei dependet quod res in esse producit, ita ex -voluntate eius dependet quod res in esse conservat, non enim aliter -eas in esse conservat, quam semper eis esse dando; unde si suam -actionem eis subtraheret, omnia in nihilum redigerentur, ut patet -per Augustinum, IV super Gen. ad Litt. Sicut igitur in potentia -creatoris fuit ut res essent, antequam essent in seipsis, ita in -potentia creatoris est, postquam sunt in seipsis, ut non sint. Sic -igitur per potentiam quae est in altero, scilicet in Deo, sunt -mutabiles, inquantum ab ipso ex nihilo potuerunt produci in esse, -et de esse possunt reduci in non esse.</p> -<p>Si autem dicatur aliquid -mutabile per potentiam in ipso existentem, sic etiam aliquo modo -omnis creatura est mutabilis. Est enim in creatura duplex potentia, -scilicet activa et passiva. Dico autem potentiam passivam, secundum -quam aliquid assequi potest suam perfectionem, vel in essendo vel -in consequendo finem. Si igitur attendatur mutabilitas rei secundum -potentiam ad esse, sic non in omnibus creaturis est mutabilitas, -sed in illis solum in quibus illud quod est possibile in eis, -potest stare cum non esse. Unde in corporibus inferioribus est -mutabilitas et secundum esse substantiale, quia materia eorum -potest esse cum privatione formae substantialis ipsorum, et quantum -ad esse accidentale, si subiectum compatiatur secum privationem -accidentis; sicut hoc subiectum, homo, compatitur secum non album, -et ideo potest mutari de albo in non album. Si vero sit tale -accidens quod consequatur principia essentialia subiecti, privatio -illius accidentis non potest stare cum subiecto, unde subiectum non -potest mutari secundum illud accidens, sicut nix non potest fieri -nigra. In corporibus vero caelestibus, materia non compatitur secum -privationem formae, quia forma perficit totam potentialitatem -materiae, et ideo non sunt mutabilia secundum esse substantiale; -sed secundum esse locale, quia subiectum compatitur secum -privationem huius loci vel illius. Substantiae vero incorporeae, -quia sunt ipsae formae subsistentes, quae tamen se habent ad esse -ipsarum sicut potentia ad actum, non compatiuntur secum privationem -huius actus, quia esse consequitur formam, et nihil corrumpitur -nisi per hoc quod amittit formam. Unde in ipsa forma non est -potentia ad non esse, et ideo huiusmodi substantiae sunt -immutabiles et invariabiles secundum esse. Et hoc est quod dicit -Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>substantiae intellectuales -creatae mundae sunt a generatione et ab omni variatione, sicut -incorporales et immateriales</i>. Sed tamen remanet in eis duplex -mutabilitas. Una secundum quod sunt in potentia ad finem, et sic -est in eis mutabilitas secundum electionem de bono in malum, ut -Damascenus dicit. Alia secundum locum, inquantum virtute sua finita -possunt attingere quaedam loca quae prius non attingebant, quod de -Deo dici non potest, qui sua infinitate omnia loca replet, ut supra -dictum est.</p> -<p>Sic igitur in omni creatura est potentia ad mutationem, -vel secundum esse substantiale, sicut corpora corruptibilia; vel -secundum esse locale tantum, sicut corpora caelestia, vel secundum -ordinem ad finem et applicationem virtutis ad diversa, sicut in -Angelis. Et universaliter omnes creaturae communiter sunt mutabiles -secundum potentiam creantis, in cuius potestate est esse et non -esse earum. Unde, cum Deus nullo istorum modorum sit mutabilis, -proprium eius est omnino immutabilem esse.</p> -<p title="I q. 9 a. 2 ad 1"><a name="28585"><span class= -"ref">[28585] Iª q. 9 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod obiectio illa procedit de eo quod est mutabile -secundum esse substantiale vel accidentale, de tali enim motu -philosophi tractaverunt.</p> -<p title="I q. 9 a. 2 ad 2"><a name="28586"><span class= -"ref">[28586] Iª q. 9 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod Angeli boni, supra immutabilitatem essendi, quae -competit eis secundum naturam, habent immutabilitatem electionis ex -divina virtute, tamen remanet in eis mutabilitas secundum -locum.</p> -<p title="I q. 9 a. 2 ad 3"><a name="28587"><span class= -"ref">[28587] Iª q. 9 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum -quod formae dicuntur invariabiles, quia non possunt esse subiectum -variationis, subiiciuntur tamen variationi, inquantum subiectum -secundum eas variatur. Unde patet quod secundum quod sunt, sic -variantur, non enim dicuntur entia quasi sint subiectum essendi, -sed quia eis aliquid est.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 10</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 10 pr."><a name="28588"><span class="ref">[28588] -Iª q. 10 pr.</span></a> Deinde quaeritur de aeternitate. Et -circa hoc quaeruntur sex. Primo, quid sit aeternitas. Secundo, -utrum Deus sit aeternus. Tertio, utrum esse aeternum sit proprium -Dei. Quarto, utrum aeternitas differat a tempore. Quinto, de -differentia aevi et temporis. Sexto, utrum sit unum aevum tantum, -sicut est unum tempus et una aeternitas.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 10 a. 1 arg. 1"><a name="28589"><span class= -"ref">[28589] Iª q. 10 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod non sit conveniens definitio aeternitatis, -quam Boetius ponit V de consolatione, dicens quod <i>aeternitas est -interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio</i>. -Interminabile enim negative dicitur. Sed negatio non est de ratione -nisi eorum quae sunt deficientia, quod aeternitati non competit. -Ergo in definitione aeternitatis non debet poni interminabile.</p> -<p title="I q. 10 a. 1 arg. 2"><a name="28590"><span class= -"ref">[28590] Iª q. 10 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, -aeternitas durationem quandam significat. Duratio autem magis -respicit esse quam vitam. Ergo non debuit poni in definitione -aeternitatis vita, sed magis esse.</p> -<p title="I q. 10 a. 1 arg. 3"><a name="28591"><span class= -"ref">[28591] Iª q. 10 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, totum -dicitur quod habet partes. Hoc autem aeternitati non convenit, cum -sit simplex. Ergo inconvenienter dicitur tota.</p> -<p title="I q. 10 a. 1 arg. 4"><a name="28592"><span class= -"ref">[28592] Iª q. 10 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, -plures dies non possunt esse simul, nec plura tempora. Sed in -aeternitate pluraliter dicuntur dies et tempora, dicitur enim -Micheae V, <i>egressus eius ab initio, a diebus aeternitatis</i>; -et ad Rom., XVI cap., <i>secundum revelationem mysterii temporibus -aeternis taciti</i>. Ergo aeternitas non est tota simul.</p> -<p title="I q. 10 a. 1 arg. 5"><a name="28593"><span class= -"ref">[28593] Iª q. 10 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, totum -et perfectum sunt idem. Posito igitur quod sit tota, superflue -additur quod sit perfecta.</p> -<p title="I q. 10 a. 1 arg. 6"><a name="28594"><span class= -"ref">[28594] Iª q. 10 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, -possessio ad durationem non pertinet. Aeternitas autem quaedam -duratio est. Ergo aeternitas non est possessio.</p> -<p title="I q. 10 a. 1 co."><a name="28595"><span class= -"ref">[28595] Iª q. 10 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, sicut in cognitionem simplicium oportet nos venire per -composita, ita in cognitionem aeternitatis oportet nos venire per -tempus; quod nihil aliud est quam numerus motus secundum prius et -posterius. Cum enim in quolibet motu sit successio, et una pars -post alteram, ex hoc quod numeramus prius et posterius in motu, -apprehendimus tempus; quod nihil aliud est quam numerus prioris et -posterioris in motu. In eo autem quod caret motu, et semper eodem -modo se habet, non est accipere prius et posterius. Sicut igitur -ratio temporis consistit in numeratione prioris et posterioris in -motu, ita in apprehensione uniformitatis eius quod est omnino extra -motum, consistit ratio aeternitatis.</p> -<p>Item, ea dicuntur tempore -mensurari, quae principium et finem habent in tempore, ut dicitur -in IV Physic., et hoc ideo, quia in omni eo quod movetur est -accipere aliquod principium et aliquem finem. Quod vero est omnino -immutabile, sicut nec successionem, ita nec principium aut finem -habere potest.</p> -<p>Sic ergo ex duobus notificatur aeternitas. Primo, ex -hoc quod id quod est in aeternitate, est interminabile, idest -principio et fine carens (ut terminus ad utrumque referatur). -Secundo, per hoc quod ipsa aeternitas successione caret, tota simul -existens.</p> -<p title="I q. 10 a. 1 ad 1"><a name="28596"><span class= -"ref">[28596] Iª q. 10 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod simplicia consueverunt per negationem definiri, sicut -punctus est cuius pars non est. Quod non ideo est, quod negatio sit -de essentia eorum, sed quia intellectus noster, qui primo -apprehendit composita, in cognitionem simplicium pervenire non -potest, nisi per remotionem compositionis.</p> -<p title="I q. 10 a. 1 ad 2"><a name="28597"><span class= -"ref">[28597] Iª q. 10 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod illud quod est vere aeternum, non solum est ens, sed -vivens, et ipsum vivere se extendit quodammodo ad operationem, non -autem esse. Protensio autem durationis videtur attendi secundum -operationem, magis quam secundum esse, unde et tempus est numerus -motus.</p> -<p title="I q. 10 a. 1 ad 3"><a name="28598"><span class= -"ref">[28598] Iª q. 10 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod aeternitas dicitur tota, non quia habet partes, sed -inquantum nihil ei deest.</p> -<p title="I q. 10 a. 1 ad 4"><a name="28599"><span class= -"ref">[28599] Iª q. 10 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod, sicut Deus, cum sit incorporeus, nominibus rerum -corporalium metaphorice in Scripturis nominatur, sic aeternitas, -tota simul existens, nominibus temporalibus successivis.</p> -<p title="I q. 10 a. 1 ad 5"><a name="28600"><span class= -"ref">[28600] Iª q. 10 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum -dicendum quod in tempore est duo considerare, scilicet ipsum -tempus, quod est successivum; et nunc temporis, quod est -imperfectum. Dicit ergo tota simul, ad removendum tempus, et -perfecta, ad excludendum nunc temporis.</p> -<p title="I q. 10 a. 1 ad 6"><a name="28601"><span class= -"ref">[28601] Iª q. 10 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum -quod illud quod possidetur, firmiter et quiete habetur. Ad -designandam ergo immutabilitatem et indeficientiam aeternitatis, -usus est nomine possessionis.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 10 a. 2 arg. 1"><a name="28602"><span class= -"ref">[28602] Iª q. 10 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod Deus non sit aeternus. Nihil enim factum -potest dici de Deo. Sed aeternitas est aliquid factum, dicit enim -Boetius quod <i>nunc fluens facit tempus, nunc stans facit -aeternitatem</i>; et Augustinus dicit, in libro octoginta trium -quaest., quod Deus est auctor aeternitatis. Ergo Deus non est -aeternus.</p> -<p title="I q. 10 a. 2 arg. 2"><a name="28603"><span class= -"ref">[28603] Iª q. 10 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, quod -est ante aeternitatem et post aeternitatem, non mensuratur -aeternitate. Sed Deus est ante aeternitatem, ut dicitur in libro de -causis, et post aeternitatem; dicitur enim Exod. XV, quod -<i>dominus regnabit in aeternum et ultra</i>. Ergo esse aeternum -non convenit Deo.</p> -<p title="I q. 10 a. 2 arg. 3"><a name="28604"><span class= -"ref">[28604] Iª q. 10 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, -aeternitas mensura quaedam est. Sed Deo non convenit esse -mensuratum. Ergo non competit ei esse aeternum.</p> -<p title="I q. 10 a. 2 arg. 4"><a name="28605"><span class= -"ref">[28605] Iª q. 10 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, in -aeternitate non est praesens, praeteritum vel futurum cum sit tota -simul, ut dictum est. Sed de Deo dicuntur in Scripturis verba -praesentis temporis, praeteriti vel futuri. Ergo Deus non est -aeternus.</p> -<p title="I q. 10 a. 2 s. c."><a name="28606"><span class= -"ref">[28606] Iª q. 10 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Athanasius, <i>aeternus pater, aeternus filius, aeternus -spiritus sanctus</i>.</p> -<p title="I q. 10 a. 2 co."><a name="28607"><span class= -"ref">[28607] Iª q. 10 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod ratio aeternitatis consequitur immutabilitatem, sicut ratio -temporis consequitur motum, ut ex dictis patet. Unde, cum Deus sit -maxime immutabilis, sibi maxime competit esse aeternum. Nec solum -est aeternus, sed est sua aeternitas, cum tamen nulla alia res sit -sua duratio, quia non est suum esse. Deus autem est suum esse -uniforme, unde, sicut est sua essentia, ita est sua aeternitas.</p> -<p title="I q. 10 a. 2 ad 1"><a name="28608"><span class= -"ref">[28608] Iª q. 10 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod nunc stans dicitur facere aeternitatem, secundum -nostram apprehensionem. Sicut enim causatur in nobis apprehensio -temporis, eo quod apprehendimus fluxum ipsius nunc, ita causatur in -nobis apprehensio aeternitatis, inquantum apprehendimus nunc stans. -Quod autem dicit Augustinus, quod <i>Deus est auctor -aeternitatis</i>, intelligitur de aeternitate participata, eo enim -modo communicat Deus suam aeternitatem aliquibus, quo et suam -immutabilitatem.</p> -<p title="I q. 10 a. 2 ad 2"><a name="28609"><span class= -"ref">[28609] Iª q. 10 a. 2 ad 2</span></a> Et per hoc patet -solutio ad secundum. Nam Deus dicitur esse ante aeternitatem, prout -participatur a substantiis immaterialibus. Unde et ibidem dicitur, -quod <i>intelligentia parificatur aeternitati</i>. Quod autem -dicitur in Exodo, <i>dominus regnabit in aeternum et ultra</i> -sciendum quod aeternum accipitur ibi pro saeculo, sicut habet alia -translatio. Sic igitur dicitur quod regnabit ultra aeternum, quia -durat ultra quodcumque saeculum, idest ultra quamcumque durationem -datam, nihil est enim aliud saeculum quam periodus cuiuslibet rei, -ut dicitur in libro I de caelo. Vel dicitur etiam ultra aeternum -regnare, quia, si etiam aliquid aliud semper esset (ut motus caeli -secundum quosdam philosophos), tamen Deus ultra regnat, inquantum -eius regnum est totum simul.</p> -<p title="I q. 10 a. 2 ad 3"><a name="28610"><span class= -"ref">[28610] Iª q. 10 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod aeternitas non est aliud quam ipse Deus. Unde non -dicitur Deus aeternus, quasi sit aliquo modo mensuratus, sed -accipitur ibi ratio mensurae secundum apprehensionem nostram -tantum.</p> -<p title="I q. 10 a. 2 ad 4"><a name="28611"><span class= -"ref">[28611] Iª q. 10 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod verba diversorum temporum attribuuntur Deo, inquantum -eius aeternitas omnia tempora includit, non quod ipse varietur per -praesens, praeteritum et futurum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 10 a. 3 arg. 1"><a name="28612"><span class= -"ref">[28612] Iª q. 10 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod esse aeternum non sit soli Deo proprium. -Dicitur enim Danielis XII, quod <i>qui ad iustitiam erudiunt -plurimos, erunt quasi stellae in perpetuas aeternitates</i>. Non -autem essent plures aeternitates, si solus Deus esset aeternus. Non -igitur solus Deus est aeternus.</p> -<p title="I q. 10 a. 3 arg. 2"><a name="28613"><span class= -"ref">[28613] Iª q. 10 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, -Matth. XXV dicitur, <i>ite, maledicti, in ignem aeternum</i>. Non -igitur solus Deus est aeternus.</p> -<p title="I q. 10 a. 3 arg. 3"><a name="28614"><span class= -"ref">[28614] Iª q. 10 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omne -necessarium est aeternum. Sed multa sunt necessaria; sicut omnia -principia demonstrationis, et omnes propositiones demonstrativae. -Ergo non solus Deus est aeternus.</p> -<p title="I q. 10 a. 3 s. c."><a name="28615"><span class= -"ref">[28615] Iª q. 10 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Hieronymus, ad Marcellam, <i>Deus solus est qui exordium -non habet</i>. Quidquid autem exordium habet, non est aeternum. -Solus ergo Deus est aeternus.</p> -<p title="I q. 10 a. 3 co."><a name="28616"><span class= -"ref">[28616] Iª q. 10 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod aeternitas vere et proprie in solo Deo est. Quia aeternitas -immutabilitatem consequitur, ut ex dictis patet. Solus autem Deus -est omnino immutabilis, ut est superius ostensum. Secundum tamen -quod aliqua ab ipso immutabilitatem percipiunt, secundum hoc aliqua -eius aeternitatem participant. Quaedam ergo quantum ad hoc -immutabilitatem sortiuntur a Deo, quod nunquam esse desinunt, et -secundum hoc dicitur Eccle. I de terra, quod in aeternum stat. -Quaedam etiam aeterna in Scripturis dicuntur propter diuturnitatem -durationis, licet corruptibilia sint, sicut in Psalmo dicuntur -montes aeterni; et Deuter. XXXIII etiam dicitur, de pomis collium -aeternorum. Quaedam autem amplius participant de ratione -aeternitatis, inquantum habent intransmutabilitatem vel secundum -esse, vel ulterius secundum operationem, sicut Angeli et beati, qui -verbo fruuntur, quia quantum ad illam visionem verbi, non sunt in -sanctis volubiles cogitationes, ut dicit Augustinus, XV de Trin. -Unde et videntes Deum dicuntur habere vitam aeternam, secundum -illud Ioann. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut cognoscant</i> et -cetera.</p> -<p title="I q. 10 a. 3 ad 1"><a name="28617"><span class= -"ref">[28617] Iª q. 10 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod dicuntur multae aeternitates, secundum quod sunt -multi participantes aeternitatem ex ipsa Dei contemplatione.</p> -<p title="I q. 10 a. 3 ad 2"><a name="28618"><span class= -"ref">[28618] Iª q. 10 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod ignis Inferni dicitur aeternus propter -interminabilitatem tantum. Est tamen in poenis eorum transmutatio, -secundum illud Iob XXIV, <i>ad nimium calorem transibunt ab aquis -nivium</i>. Unde in Inferno non est vera aeternitas, sed magis -tempus; secundum illud Psalmi, <i>erit tempus eorum in -saecula</i>.</p> -<p title="I q. 10 a. 3 ad 3"><a name="28619"><span class= -"ref">[28619] Iª q. 10 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod necessarium significat quendam modum veritatis. Verum -autem, secundum philosophum, VI Metaphys., est in intellectu. -Secundum hoc igitur vera et necessaria sunt aeterna, quia sunt in -intellectu aeterno, qui est intellectus divinus solus. Unde non -sequitur quod aliquid extra Deum sit aeternum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 10 a. 4 arg. 1"><a name="28620"><span class= -"ref">[28620] Iª q. 10 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod aeternitas non sit aliud a tempore. -Impossibile est enim duas esse mensuras durationis simul, nisi una -sit pars alterius, non enim sunt simul duo dies vel duae horae; sed -dies et hora sunt simul, quia hora est pars diei. Sed aeternitas et -tempus sunt simul, quorum utrumque mensuram quandam durationis -importat. Cum igitur aeternitas non sit pars temporis, quia -aeternitas excedit tempus et includit ipsum; videtur quod tempus -sit pars aeternitatis, et non aliud ab aeternitate.</p> -<p title="I q. 10 a. 4 arg. 2"><a name="28621"><span class= -"ref">[28621] Iª q. 10 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, -secundum philosophum in IV Physic., nunc temporis manet idem in -toto tempore. Sed hoc videtur constituere rationem aeternitatis, -quod sit idem indivisibiliter se habens in toto decursu temporis. -Ergo aeternitas est nunc temporis. Sed nunc temporis non est aliud -secundum substantiam a tempore. Ergo aeternitas non est aliud -secundum substantiam a tempore.</p> -<p title="I q. 10 a. 4 arg. 3"><a name="28622"><span class= -"ref">[28622] Iª q. 10 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut -mensura primi motus est mensura omnium motuum, ut dicitur in IV -Physic., ita videtur quod mensura primi esse sit mensura omnis -esse. Sed aeternitas est mensura primi esse, quod est esse divinum. -Ergo aeternitas est mensura omnis esse. Sed esse rerum -corruptibilium mensuratur tempore. Ergo tempus vel est aeternitas, -vel aliquid aeternitatis.</p> -<p title="I q. 10 a. 4 s. c."><a name="28623"><span class= -"ref">[28623] Iª q. 10 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod aeternitas est tota simul, in tempore autem est prius et -posterius. Ergo tempus et aeternitas non sunt idem.</p> -<p title="I q. 10 a. 4 co."><a name="28624"><span class= -"ref">[28624] Iª q. 10 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod manifestum est tempus et aeternitatem non esse idem. Sed huius -diversitatis rationem quidam assignaverunt ex hoc quod aeternitas -caret principio et fine, tempus autem habet principium et finem. -Sed haec est differentia per accidens, et non per se. Quia dato -quod tempus semper fuerit et semper futurum sit, secundum -positionem eorum qui motum caeli ponunt sempiternum, adhuc -remanebit differentia inter aeternitatem et tempus, ut dicit -Boetius in libro de Consolat., ex hoc quod aeternitas est tota -simul, quod tempori non convenit, quia aeternitas est mensura esse -permanentis, tempus vero est mensura motus. Si tamen praedicta -differentia attendatur quantum ad mensurata, et non quantum ad -mensuras, sic habet aliquam rationem, quia solum illud mensuratur -tempore, quod habet principium et finem in tempore, ut dicitur in -IV Physic. Unde si motus caeli semper duraret, tempus non -mensuraret ipsum secundum suam totam durationem, cum infinitum non -sit mensurabile; sed mensuraret quamlibet circulationem, quae habet -principium et finem in tempore.</p> -<p>Potest tamen et aliam rationem -habere ex parte istarum mensurarum, si accipiatur finis et -principium in potentia. Quia etiam dato quod tempus semper duret, -tamen possibile est signare in tempore et principium et finem, -accipiendo aliquas partes ipsius, sicut dicimus principium et finem -diei vel anni, quod non contingit in aeternitate. Sed tamen istae -differentiae consequuntur eam quae est per se et primo, -differentiam, per hoc quod aeternitas est tota simul, non autem -tempus.</p> -<p title="I q. 10 a. 4 ad 1"><a name="28625"><span class= -"ref">[28625] Iª q. 10 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod ratio illa procederet, si tempus et aeternitas essent -mensurae unius generis, quod patet esse falsum, ex his quorum est -tempus et aeternitas mensura.</p> -<p title="I q. 10 a. 4 ad 2"><a name="28626"><span class= -"ref">[28626] Iª q. 10 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod nunc temporis est idem subiecto in toto tempore, sed -differens ratione, eo quod, sicut tempus respondet motui, ita nunc -temporis respondet mobili; mobile autem est idem subiecto in toto -decursu temporis, sed differens ratione, inquantum est hic et ibi. -Et ista alternatio est motus. Similiter fluxus ipsius nunc, -secundum quod alternatur ratione, est tempus. Aeternitas autem -manet eadem et subiecto et ratione. Unde aeternitas non est idem -quod nunc temporis.</p> -<p title="I q. 10 a. 4 ad 3"><a name="28627"><span class= -"ref">[28627] Iª q. 10 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, sicut aeternitas est propria mensura ipsius esse, -ita tempus est propria mensura motus. Unde secundum quod aliquod -esse recedit a permanentia essendi et subditur transmutationi, -secundum hoc recedit ab aeternitate et subditur tempori. Esse ergo -rerum corruptibilium, quia est transmutabile, non mensuratur -aeternitate, sed tempore. Tempus enim mensurat non solum quae -transmutantur in actu, sed quae sunt transmutabilia. Unde non solum -mensurat motum, sed etiam quietem; quae est eius quod natum est -moveri, et non movetur.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 5</div> -<p title="I q. 10 a. 5 arg. 1"><a name="28628"><span class= -"ref">[28628] Iª q. 10 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic -proceditur. Videtur quod aevum non sit aliud a tempore. Dicit enim -Augustinus, VIII super Gen. ad Litt., quod <i>Deus movet creaturam -spiritualem per tempus</i>. Sed aevum dicitur esse mensura -spiritualium substantiarum. Ergo tempus non differt ab aevo.</p> -<p title="I q. 10 a. 5 arg. 2"><a name="28629"><span class= -"ref">[28629] Iª q. 10 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, de -ratione temporis est quod habeat prius et posterius, de ratione -vero aeternitatis est quod sit tota simul, ut dictum est. Sed aevum -non est aeternitas, dicitur enim Eccli. I, quod sapientia aeterna -est ante aevum. Ergo non est totum simul, sed habet prius et -posterius, et ita est tempus.</p> -<p title="I q. 10 a. 5 arg. 3"><a name="28630"><span class= -"ref">[28630] Iª q. 10 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, si in -aevo non est prius et posterius, sequitur quod in aeviternis non -differat esse vel fuisse vel futurum esse. Cum igitur sit -impossibile aeviterna non fuisse, sequitur quod impossibile sit ea -non futura esse. Quod falsum est, cum Deus possit ea reducere in -nihilum.</p> -<p title="I q. 10 a. 5 arg. 4"><a name="28631"><span class= -"ref">[28631] Iª q. 10 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, cum -duratio aeviternorum sit infinita ex parte post, si aevum sit totum -simul, sequitur quod aliquod creatum sit infinitum in actu, quod -est impossibile. Non igitur aevum differt a tempore.</p> -<p title="I q. 10 a. 5 s. c."><a name="28632"><span class= -"ref">[28632] Iª q. 10 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Boetius, <i>qui tempus ab aevo ire iubes</i>.</p> -<p title="I q. 10 a. 5 co."><a name="28633"><span class= -"ref">[28633] Iª q. 10 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod aevum differt a tempore et ab aeternitate, sicut medium -existens inter illa. Sed horum differentiam aliqui sic assignant, -dicentes quod aeternitas principio et fine caret; aevum habet -principium, sed non finem; tempus autem habet principium et finem. -Sed haec differentia est per accidens, sicut supra dictum est, quia -si etiam semper aeviterna fuissent et semper futura essent, ut -aliqui ponunt; vel etiam si quandoque deficerent, quod Deo -possibile esset, adhuc aevum distingueretur ab aeternitate et -tempore.</p> -<p>Alii vero assignant differentiam inter haec tria, per hoc -quod aeternitas non habet prius et posterius; tempus autem habet -prius et posterius cum innovatione et veteratione; aevum habet -prius et posterius sine innovatione et veteratione. Sed haec -positio implicat contradictoria. Quod quidem manifeste apparet, si -innovatio et veteratio referantur ad ipsam mensuram. Cum enim prius -et posterius durationis non possint esse simul, si aevum habet -prius et posterius, oportet quod, priore parte aevi recedente, -posterior de novo adveniat, et sic erit innovatio in ipso aevo, -sicut in tempore. Si vero referantur ad mensurata, adhuc sequitur -inconveniens. Ex hoc enim res temporalis inveteratur tempore, quod -habet esse transmutabile, et ex transmutabilitate mensurati, est -prius et posterius in mensura, ut patet ex IV Physic. Si igitur -ipsum aeviternum non sit inveterabile nec innovabile, hoc erit quia -esse eius est intransmutabile. Mensura ergo eius non habebit prius -et posterius. Est ergo dicendum quod, cum aeternitas sit mensura -esse permanentis, secundum quod aliquid recedit a permanentia -essendi, secundum hoc recedit ab aeternitate. Quaedam autem sic -recedunt a permanentia essendi, quod esse eorum est subiectum -transmutationis, vel in transmutatione consistit, et huiusmodi -mensurantur tempore; sicut omnis motus, et etiam esse omnium -corruptibilium. Quaedam vero recedunt minus a permanentia essendi, -quia esse eorum nec in transmutatione consistit, nec est subiectum -transmutationis, tamen habent transmutationem adiunctam, vel in -actu vel in potentia. Sicut patet in corporibus caelestibus, quorum -esse substantiale est intransmutabile; tamen esse intransmutabile -habent cum transmutabilitate secundum locum. Et similiter patet de -Angelis, quod habent esse intransmutabile cum transmutabilitate -secundum electionem, quantum ad eorum naturam pertinet; et cum -transmutabilitate intelligentiarum et affectionum, et locorum suo -modo. Et ideo huiusmodi mensurantur aevo, quod est medium inter -aeternitatem et tempus. Esse autem quod mensurat aeternitas, nec -est mutabile, nec mutabilitati adiunctum. Sic ergo tempus habet -prius et posterius, aevum autem non habet in se prius et posterius, -sed ei coniungi possunt, aeternitas autem non habet prius neque -posterius, neque ea compatitur.</p> -<p title="I q. 10 a. 5 ad 1"><a name="28634"><span class= -"ref">[28634] Iª q. 10 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod creaturae spirituales, quantum ad affectiones et -intelligentias, in quibus est successio, mensurantur tempore. Unde -et Augustinus ibidem dicit quod per tempus moveri, est per -affectiones moveri. Quantum vero ad eorum esse naturale, -mensurantur aevo. Sed quantum ad visionem gloriae, participant -aeternitatem.</p> -<p title="I q. 10 a. 5 ad 2"><a name="28635"><span class= -"ref">[28635] Iª q. 10 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod aevum est totum simul, non tamen est aeternitas, quia -compatitur secum prius et posterius.</p> -<p title="I q. 10 a. 5 ad 3"><a name="28636"><span class= -"ref">[28636] Iª q. 10 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod in ipso esse Angeli in se considerato, non est -differentia praeteriti et futuri, sed solum secundum adiunctas -mutationes. Sed quod dicimus Angelum esse vel fuisse vel futurum -esse, differt secundum acceptionem intellectus nostri, qui accipit -esse Angeli per comparationem ad diversas partes temporis. Et cum -dicit Angelum esse vel fuisse, supponit aliquid cum quo eius -oppositum non subditur divinae potentiae, cum vero dicit futurum -esse, nondum supponit aliquid. Unde, cum esse et non esse Angeli -subsit divinae potentiae, absolute considerando, potest Deus facere -quod esse Angeli non sit futurum, tamen non potest facere quod non -sit dum est, vel quod non fuerit postquam fuit.</p> -<p title="I q. 10 a. 5 ad 4"><a name="28637"><span class= -"ref">[28637] Iª q. 10 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod duratio aevi est infinita, quia non finitur tempore. -Sic autem esse aliquod creatum infinitum, quod non finiatur quodam -alio, non est inconveniens.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 6</div> -<p title="I q. 10 a. 6 arg. 1"><a name="28638"><span class= -"ref">[28638] Iª q. 10 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic -proceditur. Videtur quod non sit tantum unum aevum. Dicitur enim in -apocryphis Esdrae, <i>maiestas et potestas aevorum est apud te, -domine</i>.</p> -<p title="I q. 10 a. 6 arg. 2"><a name="28639"><span class= -"ref">[28639] Iª q. 10 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, -diversorum generum diversae sunt mensurae. Sed quaedam aeviterna -sunt in genere corporalium, scilicet corpora caelestia, quaedam -vero sunt spirituales substantiae, scilicet Angeli. Non ergo est -unum aevum tantum.</p> -<p title="I q. 10 a. 6 arg. 3"><a name="28640"><span class= -"ref">[28640] Iª q. 10 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, cum -aevum sit nomen durationis, quorum est unum aevum, est una duratio. -Sed non omnium aeviternorum est una duratio, quia quaedam post alia -esse incipiunt, ut maxime patet in animabus humanis. Non est ergo -unum aevum tantum.</p> -<p title="I q. 10 a. 6 arg. 4"><a name="28641"><span class= -"ref">[28641] Iª q. 10 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, ea -quae non dependent ab invicem, non videntur habere unam mensuram -durationis, propter hoc enim omnium temporalium videtur esse unum -tempus, quia omnium motuum quodammodo causa est primus motus, qui -prius tempore mensuratur. Sed aeviterna non dependent ab invicem, -quia unus Angelus non est causa alterius. Non ergo est unum aevum -tantum.</p> -<p title="I q. 10 a. 6 s. c."><a name="28642"><span class= -"ref">[28642] Iª q. 10 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, aevum -est simplicius tempore, et propinquius se habens ad aeternitatem. -Sed tempus est unum tantum. Ergo multo magis aevum.</p> -<p title="I q. 10 a. 6 co."><a name="28643"><span class= -"ref">[28643] Iª q. 10 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod circa hoc est duplex opinio, quidam enim dicunt quod est unum -aevum tantum; quidam quod multa. Quid autem horum verius sit, -oportet considerare ex causa unitatis temporis, in cognitionem enim -spiritualium per corporalia devenimus.</p> -<p>Dicunt autem quidam esse -unum tempus omnium temporalium, propter hoc quod est unus numerus -omnium numeratorum, cum tempus sit numerus, secundum philosophum. -Sed hoc non sufficit, quia tempus non est numerus ut abstractus -extra numeratum, sed ut in numerato existens, alioquin non esset -continuus; quia decem ulnae panni continuitatem habent, non ex -numero, sed ex numerato. Numerus autem in numerato existens non est -idem omnium, sed diversus diversorum. Unde alii assignant causam -unitatis temporis ex unitate aeternitatis, quae est principium -omnis durationis. Et sic, omnes durationes sunt unum, si -consideretur earum principium, sunt vero multae, si consideretur -diversitas eorum quae recipiunt durationem ex influxu primi -principii. Alii vero assignant causam unitatis temporis ex parte -materiae primae, quae est primum subiectum motus, cuius mensura est -tempus. Sed neutra assignatio sufficiens videtur, quia ea quae sunt -unum principio vel subiecto, et maxime remoto, non sunt unum -simpliciter sed secundum quid. Est ergo ratio unitatis temporis, -unitas primi motus, secundum quem, cum sit simplicissimus, omnes -alii mensurantur, ut dicitur in X Metaphys. Sic ergo tempus ad -illum motum comparatur non solum ut mensura ad mensuratum, sed -etiam ut accidens ad subiectum; et sic ab eo recipit unitatem. Ad -alios autem motus comparatur solum ut mensura ad mensuratum. Unde -secundum eorum multitudinem non multiplicatur, quia una mensura -separata multa mensurari possunt.</p> -<p>Hoc igitur habito, sciendum quod -de substantiis spiritualibus duplex fuit opinio. Quidam enim -dixerunt quod omnes processerunt a Deo in quadam aequalitate, ut -Origenes dixit; vel etiam multae earum, ut quidam posuerunt. Alii -vero dixerunt quod omnes substantiae spirituales processerunt a Deo -quodam gradu et ordine et hoc videtur sentire Dionysius, qui dicit, -cap. X Cael. Hier., quod inter substantias spirituales sunt primae, -mediae et ultimae, etiam in uno ordine Angelorum. Secundum igitur -primam opinionem, necesse est dicere quod sunt plura aeva, secundum -quod sunt plura aeviterna prima aequalia. Secundum autem secundam -opinionem, oportet dicere quod sit unum aevum tantum, quia, cum -unumquodque mensuretur simplicissimo sui generis, ut dicitur in X -Metaphys., oportet quod esse omnium aeviternorum mensuretur esse -primi aeviterni, quod tanto est simplicius, quanto prius. Et quia -secunda opinio verior est, ut infra ostendetur, concedimus ad -praesens unum esse aevum tantum.</p> -<p title="I q. 10 a. 6 ad 1"><a name="28644"><span class= -"ref">[28644] Iª q. 10 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod aevum aliquando accipitur pro saeculo, quod est -periodus durationis alicuius rei, et sic dicuntur multa aeva, sicut -multa saecula.</p> -<p title="I q. 10 a. 6 ad 2"><a name="28645"><span class= -"ref">[28645] Iª q. 10 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, licet corpora caelestia et spiritualia differant in -genere naturae, tamen conveniunt in hoc, quod habent esse -intransmutabile. Et sic mensurantur aevo.</p> -<p title="I q. 10 a. 6 ad 3"><a name="28646"><span class= -"ref">[28646] Iª q. 10 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod nec omnia temporalia simul incipiunt, et tamen omnium -est unum tempus, propter primum quod mensuratur tempore. Et sic -omnia aeviterna habent unum aevum propter primum, etiam si non -omnia simul incipiant.</p> -<p title="I q. 10 a. 6 ad 4"><a name="28647"><span class= -"ref">[28647] Iª q. 10 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod ad hoc quod aliqua mensurentur per aliquod unum, non -requiritur quod illud unum sit causa omnium eorum; sed quod sit -simplicius.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 11</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 11 pr."><a name="28648"><span class="ref">[28648] -Iª q. 11 pr.</span></a> Post praemissa, considerandum est de -divina unitate. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum unum -addat aliquid supra ens. Secundo, utrum opponantur unum et multa. -Tertio, utrum Deus sit unus. Quarto, utrum sit maxime unus.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 11 a. 1 arg. 1"><a name="28649"><span class= -"ref">[28649] Iª q. 11 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod unum addat aliquid supra ens. Omne enim -quod est in aliquo genere determinato, se habet ex additione ad -ens, quod circuit omnia genera. Sed unum est in genere determinato, -est enim principium numeri, qui est species quantitatis. Ergo unum -addit aliquid supra ens.</p> -<p title="I q. 11 a. 1 arg. 2"><a name="28650"><span class= -"ref">[28650] Iª q. 11 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, quod -dividit aliquod commune, se habet ex additione ad illud. Sed ens -dividitur per unum et multa. Ergo unum addit aliquid supra ens.</p> -<p title="I q. 11 a. 1 arg. 3"><a name="28651"><span class= -"ref">[28651] Iª q. 11 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, si -unum non addit supra ens, idem esset dicere unum et ens. Sed -nugatorie dicitur ens ens. Ergo nugatio esset dicere ens unum, quod -falsum est. Addit igitur unum supra ens.</p> -<p title="I q. 11 a. 1 s. c."><a name="28652"><span class= -"ref">[28652] Iª q. 11 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Dionysius, ult. cap. de Div. Nom., <i>nihil est -existentium non participans uno</i>, quod non esset, si unum -adderet supra ens quod contraheret ipsum. Ergo unum non habet se ex -additione ad ens.</p> -<p title="I q. 11 a. 1 co."><a name="28653"><span class= -"ref">[28653] Iª q. 11 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod unum non addit supra ens rem aliquam, sed tantum negationem -divisionis, unum enim nihil aliud significat quam ens indivisum. Et -ex hoc ipso apparet quod unum convertitur cum ente. Nam omne ens -aut est simplex, aut compositum. Quod autem est simplex, est -indivisum et actu et potentia. Quod autem est compositum, non habet -esse quandiu partes eius sunt divisae, sed postquam constituunt et -componunt ipsum compositum. Unde manifestum est quod esse -cuiuslibet rei consistit in indivisione. Et inde est quod -unumquodque, sicut custodit suum esse, ita custodit suam -unitatem.</p> -<p title="I q. 11 a. 1 ad 1"><a name="28654"><span class= -"ref">[28654] Iª q. 11 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum igitur -dicendum quod quidam, putantes idem esse unum quod convertitur cum -ente, et quod est principium numeri, divisi sunt in contrarias -positiones. Pythagoras enim et Plato, videntes quod unum quod -convertitur cum ente, non addit aliquam rem supra ens, sed -significat substantiam entis prout est indivisa, existimaverunt sic -se habere de uno quod est principium numeri. Et quia numerus -componitur ex unitatibus, crediderunt quod numeri essent -substantiae omnium rerum. E contrario autem Avicenna, considerans -quod unum quod est principium numeri, addit aliquam rem supra -substantiam entis (alias numerus ex unitatibus compositus non esset -species quantitatis), credidit quod unum quod convertitur cum ente, -addat rem aliquam supra substantiam entis, sicut album supra -hominem. Sed hoc manifeste falsum est, quia quaelibet res est una -per suam substantiam. Si enim per aliquid aliud esset una quaelibet -res, cum illud iterum sit unum, si esset iterum unum per aliquid -aliud, esset abire in infinitum. Unde standum est in primo. Sic -igitur dicendum est quod unum quod convertitur cum ente, non addit -aliquam rem supra ens, sed unum quod est principium numeri, addit -aliquid supra ens, ad genus quantitatis pertinens.</p> -<p title="I q. 11 a. 1 ad 2"><a name="28655"><span class= -"ref">[28655] Iª q. 11 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod nihil prohibet id quod est uno modo divisum, esse -alio modo indivisum; sicut quod est divisum numero, est indivisum -secundum speciem, et sic contingit aliquid esse uno modo unum, alio -modo multa. Sed tamen si sit indivisum simpliciter; vel quia est -indivisum secundum id quod pertinet ad essentiam rei, licet sit -divisum quantum ad ea quae sunt extra essentiam rei, sicut quod est -unum subiecto et multa secundum accidentia; vel quia est indivisum -in actu, et divisum in potentia, sicut quod est unum toto et multa -secundum partes, huiusmodi erit unum simpliciter, et multa secundum -quid. Si vero aliquid e converso sit indivisum secundum quid, et -divisum simpliciter; utpote quia est divisum secundum essentiam, et -indivisum secundum rationem, vel secundum principium sive causam, -erit multa simpliciter, et unum secundum quid; ut quae sunt multa -numero et unum specie, vel unum principio. Sic igitur ens dividitur -per unum et multa, quasi per unum simpliciter, et multa secundum -quid. Nam et ipsa multitudo non contineretur sub ente, nisi -contineretur aliquo modo sub uno. Dicit enim Dionysius, ult. cap. -de Div. Nom., quod <i>non est multitudo non participans uno, sed -quae sunt multa partibus, sunt unum toto; et quae sunt multa -accidentibus, sunt unum subiecto; et quae sunt multa numero, sunt -unum specie; et quae sunt speciebus multa, sunt unum genere; et -quae sunt multa processibus, sunt unum principio</i>.</p> -<p title="I q. 11 a. 1 ad 3"><a name="28656"><span class= -"ref">[28656] Iª q. 11 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod ideo non est nugatio cum dicitur ens unum, quia unum -addit aliquid secundum rationem supra ens.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 11 a. 2 arg. 1"><a name="28657"><span class= -"ref">[28657] Iª q. 11 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod unum et multa non opponantur. Nullum enim -oppositum praedicatur de suo opposito. Sed omnis multitudo est -quodammodo unum, ut ex praedictis patet. Ergo unum non opponitur -multitudini.</p> -<p title="I q. 11 a. 2 arg. 2"><a name="28658"><span class= -"ref">[28658] Iª q. 11 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, -nullum oppositum constituitur ex suo opposito. Sed unum constituit -multitudinem. Ergo non opponitur multitudini.</p> -<p title="I q. 11 a. 2 arg. 3"><a name="28659"><span class= -"ref">[28659] Iª q. 11 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, unum -uni est oppositum. Sed multo opponitur paucum. Ergo non opponitur -ei unum.</p> -<p title="I q. 11 a. 2 arg. 4"><a name="28660"><span class= -"ref">[28660] Iª q. 11 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, si -unum opponitur multitudini, opponitur ei sicut indivisum diviso, et -sic opponetur ei ut privatio habitui. Hoc autem videtur -inconveniens, quia sequeretur quod unum sit posterius multitudine, -et definiatur per eam; cum tamen multitudo definiatur per unum. -Unde erit circulus in definitione, quod est inconveniens. Non ergo -unum et multa sunt opposita.</p> -<p title="I q. 11 a. 2 s. c."><a name="28661"><span class= -"ref">[28661] Iª q. 11 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, -quorum rationes sunt oppositae, ipsa sunt opposita. Sed ratio unius -consistit in indivisibilitate, ratio vero multitudinis divisionem -continet. Ergo unum et multa sunt opposita.</p> -<p title="I q. 11 a. 2 co."><a name="28662"><span class= -"ref">[28662] Iª q. 11 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod unum opponitur multis, sed diversimode. Nam unum quod est -principium numeri, opponitur multitudini quae est numerus, ut -mensura mensurato, unum enim habet rationem primae mensurae, et -numerus est multitudo mensurata per unum, ut patet ex X Metaphys. -Unum vero quod convertitur cum ente, opponitur multitudini per -modum privationis, ut indivisum diviso.</p> -<p title="I q. 11 a. 2 ad 1"><a name="28663"><span class= -"ref">[28663] Iª q. 11 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod nulla privatio tollit totaliter esse, quia privatio -est negatio in subiecto, secundum philosophum. Sed tamen omnis -privatio tollit aliquod esse. Et ideo in ente, ratione suae -communitatis, accidit quod privatio entis fundatur in ente, quod -non accidit in privationibus formarum specialium, ut visus vel -albedinis, vel alicuius huiusmodi. Et sicut est de ente, ita est de -uno et bono, quae convertuntur cum ente, nam privatio boni fundatur -in aliquo bono, et similiter remotio unitatis fundatur in aliquo -uno. Et exinde contingit quod multitudo est quoddam unum, et malum -est quoddam bonum, et non ens est quoddam ens. Non tamen oppositum -praedicatur de opposito, quia alterum horum est simpliciter, et -alterum secundum quid. Quod enim secundum quid est ens, ut in -potentia, est non ens simpliciter, idest actu, vel quod est ens -simpliciter in genere substantiae, est non ens secundum quid, -quantum ad aliquod esse accidentale. Similiter ergo quod est bonum -secundum quid, est malum simpliciter; vel e converso. Et similiter -quod est unum simpliciter, est multa secundum quid; et e -converso.</p> -<p title="I q. 11 a. 2 ad 2"><a name="28664"><span class= -"ref">[28664] Iª q. 11 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod duplex est totum, quoddam homogeneum, quod componitur -ex similibus partibus; quoddam vero heterogeneum, quod componitur -ex dissimilibus partibus. In quolibet autem toto homogeneo, totum -constituitur ex partibus habentibus formam totius, sicut quaelibet -pars aquae est aqua, et talis est constitutio continui ex suis -partibus. In quolibet autem toto heterogeneo, quaelibet pars caret -forma totius, nulla enim pars domus est domus, nec aliqua pars -hominis est homo. Et tale totum est multitudo. Inquantum ergo pars -eius non habet formam multitudinis, componitur multitudo ex -unitatibus, sicut domus ex non domibus, non quod unitates -constituant multitudinem secundum id quod habent de ratione -indivisionis, prout opponuntur multitudini; sed secundum hoc quod -habent de entitate, sicut et partes domus constituunt domum per hoc -quod sunt quaedam corpora, non per hoc quod sunt non domus.</p> -<p title="I q. 11 a. 2 ad 3"><a name="28665"><span class= -"ref">[28665] Iª q. 11 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod multum accipitur dupliciter. Uno modo, absolute, et -sic opponitur uni. Alio modo, secundum quod importat excessum -quendam, et sic opponitur pauco. Unde primo modo duo sunt multa; -non autem secundo.</p> -<p title="I q. 11 a. 2 ad 4"><a name="28666"><span class= -"ref">[28666] Iª q. 11 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod unum opponitur privative multis, inquantum in ratione -multorum est quod sint divisa. Unde oportet quod divisio sit prius -unitate, non simpliciter, sed secundum rationem nostrae -apprehensionis. Apprehendimus enim simplicia per composita, unde -definimus punctum, cuius pars non est, vel principium lineae. Sed -multitudo, etiam secundum rationem, consequenter se habet ad unum, -quia divisa non intelligimus habere rationem multitudinis, nisi per -hoc quod utrique divisorum attribuimus unitatem. Unde unum ponitur -in definitione multitudinis, non autem multitudo in definitione -unius. Sed divisio cadit in intellectu ex ipsa negatione entis. Ita -quod primo cadit in intellectu ens; secundo, quod hoc ens non est -illud ens, et sic secundo apprehendimus divisionem; tertio, unum; -quarto, multitudinem.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 11 a. 3 arg. 1"><a name="28667"><span class= -"ref">[28667] Iª q. 11 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod Deus non sit unus. Dicitur enim I ad Cor. -VIII, <i>siquidem sunt dii multi et domini multi</i>.</p> -<p title="I q. 11 a. 3 arg. 2"><a name="28668"><span class= -"ref">[28668] Iª q. 11 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, unum -quod est principium numeri, non potest praedicari de Deo, cum nulla -quantitas de Deo praedicetur. Similiter nec unum quod convertitur -cum ente, quia importat privationem, et omnis privatio imperfectio -est, quae Deo non competit. Non est igitur dicendum quod Deus sit -unus.</p> -<p title="I q. 11 a. 3 s. c."><a name="28669"><span class= -"ref">[28669] Iª q. 11 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Deut. VI, <i>audi, Israel, dominus Deus tuus unus -est</i>.</p> -<p title="I q. 11 a. 3 co."><a name="28670"><span class= -"ref">[28670] Iª q. 11 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deum esse unum, ex tribus demonstratur. Primo quidem ex eius -simplicitate. Manifestum est enim quod illud unde aliquod singulare -est hoc aliquid, nullo modo est multis communicabile. Illud enim -unde Socrates est homo, multis communicari potest, sed id unde est -hic homo, non potest communicari nisi uni tantum. Si ergo Socrates -per id esset homo, per quod est hic homo, sicut non possunt esse -plures Socrates, ita non possent esse plures homines. Hoc autem -convenit Deo, nam ipse Deus est sua natura, ut supra ostensum est. -Secundum igitur idem est Deus, et hic Deus. Impossibile est igitur -esse plures deos.</p> -<p>Secundo vero, ex infinitate eius perfectionis. -Ostensum est enim supra quod Deus comprehendit in se totam -perfectionem essendi. Si ergo essent plures dii, oporteret eos -differre. Aliquid ergo conveniret uni, quod non alteri. Et si hoc -esset privatio, non esset simpliciter perfectus, si autem hoc esset -perfectio, alteri eorum deesset. Impossibile est ergo esse plures -deos. Unde et antiqui philosophi, quasi ab ipsa coacti veritate, -ponentes principium infinitum, posuerunt unum tantum principium.</p> -<p>Tertio, ab unitate mundi. Omnia enim quae sunt, inveniuntur esse -ordinata ad invicem, dum quaedam quibusdam deserviunt. Quae autem -diversa sunt, in unum ordinem non convenirent, nisi ab aliquo uno -ordinarentur. Melius enim multa reducuntur in unum ordinem per -unum, quam per multa, quia per se unius unum est causa, et multa -non sunt causa unius nisi per accidens, inquantum scilicet sunt -aliquo modo unum. Cum igitur illud quod est primum, sit -perfectissimum et per se, non per accidens, oportet quod primum -reducens omnia in unum ordinem, sit unum tantum. Et hoc est -Deus.</p> -<p title="I q. 11 a. 3 ad 1"><a name="28671"><span class= -"ref">[28671] Iª q. 11 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod dicuntur dii multi secundum errorem quorundam qui -multos deos colebant, existimantes planetas et alias stellas esse -deos, vel etiam singulas partes mundi. Unde subdit, <i>nobis autem -unus Deus,</i> et cetera.</p> -<p title="I q. 11 a. 3 ad 2"><a name="28672"><span class= -"ref">[28672] Iª q. 11 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod unum secundum quod est principium numeri, non -praedicatur de Deo; sed solum de his quae habent esse in materia. -Unum enim quod est principium numeri, est de genere mathematicorum; -quae habent esse in materia, sed sunt secundum rationem a materia -abstracta. Unum vero quod convertitur cum ente, est quoddam -metaphysicum, quod secundum esse non dependet a materia. Et licet -in Deo non sit aliqua privatio, tamen, secundum modum -apprehensionis nostrae, non cognoscitur a nobis nisi per modum -privationis et remotionis. Et sic nihil prohibet aliqua privative -dicta de Deo praedicari; sicut quod est incorporeus, infinitus. Et -similiter de Deo dicitur quod sit unus.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 11 a. 4 arg. 1"><a name="28673"><span class= -"ref">[28673] Iª q. 11 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod Deus non sit maxime unus. Unum enim -dicitur secundum privationem divisionis. Sed privatio non recipit -magis et minus. Ergo Deus non dicitur magis unus quam alia quae -sunt unum.</p> -<p title="I q. 11 a. 4 arg. 2"><a name="28674"><span class= -"ref">[28674] Iª q. 11 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil -videtur esse magis indivisibile quam id quod est indivisibile actu -et potentia, cuiusmodi est punctus et unitas. Sed intantum dicitur -aliquid magis unum, inquantum est indivisibile. Ergo Deus non est -magis unum quam unitas et punctus.</p> -<p title="I q. 11 a. 4 arg. 3"><a name="28675"><span class= -"ref">[28675] Iª q. 11 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, quod -est per essentiam bonum, est maxime bonum, ergo quod est per -essentiam suam unum, est maxime unum. Sed omne ens est unum per -suam essentiam, ut patet per philosophum in IV Metaphys. Ergo omne -ens est maxime unum. Deus igitur non est magis unum quam alia -entia.</p> -<p title="I q. 11 a. 4 s. c."><a name="28676"><span class= -"ref">[28676] Iª q. 11 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Bernardus, quod <i>inter omnia quae unum dicuntur, arcem -tenet unitas divinae Trinitatis</i>.</p> -<p title="I q. 11 a. 4 co."><a name="28677"><span class= -"ref">[28677] Iª q. 11 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, cum unum sit ens indivisum, ad hoc quod aliquid sit maxime -unum, oportet quod sit et maxime ens et maxime indivisum. Utrumque -autem competit Deo. Est enim maxime ens, inquantum est non habens -aliquod esse determinatum per aliquam naturam cui adveniat, sed est -ipsum esse subsistens, omnibus modis indeterminatum. Est autem -maxime indivisum, inquantum neque dividitur actu neque potentia, -secundum quemcunque modum divisionis, cum sit omnibus modis -simplex, ut supra ostensum est. Unde manifestum est quod Deus est -maxime unus.</p> -<p title="I q. 11 a. 4 ad 1"><a name="28678"><span class= -"ref">[28678] Iª q. 11 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, licet privatio secundum se non recipiat magis et -minus, tamen secundum quod eius oppositum recipit magis et minus, -etiam ipsa privativa dicuntur secundum magis et minus. Secundum -igitur quod aliquid est magis divisum vel divisibile, vel minus, -vel nullo modo, secundum hoc aliquid dicitur magis et minus vel -maxime unum.</p> -<p title="I q. 11 a. 4 ad 2"><a name="28679"><span class= -"ref">[28679] Iª q. 11 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod punctus et unitas quae est principium numeri, non -sunt maxime entia, cum non habeant esse nisi in subiecto aliquo. -Unde neutrum eorum est maxime unum. Sicut enim subiectum non est -maxime unum, propter diversitatem accidentis et subiecti, ita nec -accidens.</p> -<p title="I q. 11 a. 4 ad 3"><a name="28680"><span class= -"ref">[28680] Iª q. 11 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, licet omne ens sit unum per suam substantiam, non -tamen se habet aequaliter substantia cuiuslibet ad causandam -unitatem, quia substantia quorundam est ex multis composita, -quorundam vero non.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 12</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 12 pr."><a name="28681"><span class="ref">[28681] -Iª q. 12 pr.</span></a> Quia in superioribus consideravimus -qualiter Deus sit secundum seipsum, restat considerandum qualiter -sit in cognitione nostra, idest quomodo cognoscatur a creaturis. Et -circa hoc quaeruntur tredecim. Primo, utrum aliquis intellectus -creatus possit videre essentiam Dei. Secundo, utrum Dei essentia -videatur ab intellectu per aliquam speciem creatam. Tertio, utrum -oculo corporeo Dei essentia possit videri. Quarto, utrum aliqua -substantia intellectualis creata ex suis naturalibus sufficiens sit -videre Dei essentiam. Quinto, utrum intellectus creatus ad videndam -Dei essentiam indigeat aliquo lumine creato. Sexto, utrum videntium -essentiam Dei unus alio perfectius videat. Septimo, utrum aliquis -intellectus creatus possit comprehendere Dei essentiam. Octavo, -utrum intellectus creatus videns Dei essentiam, omnia in ipsa -cognoscat. Nono, utrum ea quae ibi cognoscit, per aliquas -similitudines cognoscat. Decimo, utrum simul cognoscat omnia quae -in Deo videt. Undecimo, utrum in statu huius vitae possit aliquis -homo essentiam Dei videre. Duodecimo, utrum per rationem naturalem -Deum in hac vita possimus cognoscere. Tertiodecimo, utrum, supra -cognitionem naturalis rationis, sit in praesenti vita aliqua -cognitio Dei per gratiam.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 12 a. 1 arg. 1"><a name="28682"><span class= -"ref">[28682] Iª q. 12 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod nullus intellectus creatus possit Deum per -essentiam videre. Chrysostomus enim, super Ioannem, exponens illud -quod dicitur Ioan. I, <i>Deum nemo vidit unquam</i>, sic dicit, -<i>ipsum quod est Deus, non solum prophetae, sed nec Angeli -viderunt nec Archangeli, quod enim creabilis est naturae, qualiter -videre poterit quod increabile est?</i> Dionysius etiam, I cap. de -Div. Nom., loquens de Deo, dicit, <i>neque sensus est eius, neque -phantasia, neque opinio, nec ratio, nec scientia</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 1 arg. 2"><a name="28683"><span class= -"ref">[28683] Iª q. 12 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne -infinitum, inquantum huiusmodi, est ignotum. Sed Deus est -infinitus, ut supra ostensum est. Ergo secundum se est ignotus.</p> -<p title="I q. 12 a. 1 arg. 3"><a name="28684"><span class= -"ref">[28684] Iª q. 12 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, -intellectus creatus non est cognoscitivus nisi existentium, primum -enim quod cadit in apprehensione intellectus, est ens. Sed Deus non -est existens, sed supra existentia. Ut dicit Dionysius. Ergo non -est intelligibilis; sed est supra omnem intellectum.</p> -<p title="I q. 12 a. 1 arg. 4"><a name="28685"><span class= -"ref">[28685] Iª q. 12 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, -cognoscentis ad cognitum oportet esse aliquam proportionem, cum -cognitum sit perfectio cognoscentis. Sed nulla est proportio -intellectus creati ad Deum, quia in infinitum distant. Ergo -intellectus creatus non potest videre essentiam Dei.</p> -<p title="I q. 12 a. 1 s. c."><a name="28686"><span class= -"ref">[28686] Iª q. 12 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur I Ioan. III, <i>videbimus eum sicuti est</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 1 co."><a name="28687"><span class= -"ref">[28687] Iª q. 12 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, cum unumquodque sit cognoscibile secundum quod est in actu, -Deus, qui est actus purus absque omni permixtione potentiae, -quantum in se est, maxime cognoscibilis est. Sed quod est maxime -cognoscibile in se, alicui intellectui cognoscibile non est, -propter excessum intelligibilis supra intellectum, sicut sol, qui -est maxime visibilis, videri non potest a vespertilione, propter -excessum luminis. Hoc igitur attendentes, quidam posuerunt quod -nullus intellectus creatus essentiam Dei videre potest. Sed hoc -inconvenienter dicitur. Cum enim ultima hominis beatitudo in -altissima eius operatione consistat, quae est operatio intellectus, -si nunquam essentiam Dei videre potest intellectus creatus, vel -nunquam beatitudinem obtinebit, vel in alio eius beatitudo -consistet quam in Deo. Quod est alienum a fide. In ipso enim est -ultima perfectio rationalis creaturae, quia est ei principium -essendi, intantum enim unumquodque perfectum est, inquantum ad suum -principium attingit. Similiter etiam est praeter rationem. Inest -enim homini naturale desiderium cognoscendi causam, cum intuetur -effectum; et ex hoc admiratio in hominibus consurgit. Si igitur -intellectus rationalis creaturae pertingere non possit ad primam -causam rerum, remanebit inane desiderium naturae. Unde simpliciter -concedendum est quod beati Dei essentiam videant.</p> -<p title="I q. 12 a. 1 ad 1"><a name="28688"><span class= -"ref">[28688] Iª q. 12 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod utraque auctoritas loquitur de visione -comprehensionis. Unde praemittit Dionysius immediate ante verba -proposita, dicens, <i>omnibus ipse est universaliter -incomprehensibilis, et nec sensus est</i>, et cetera. Et -Chrysostomus parum post verba praedicta subdit, <i>visionem hic -dicit certissimam patris considerationem et comprehensionem, tantam -quantam pater habet de filio</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 1 ad 2"><a name="28689"><span class= -"ref">[28689] Iª q. 12 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod infinitum quod se tenet ex parte materiae non -perfectae per formam, ignotum est secundum se, quia omnis cognitio -est per formam. Sed infinitum quod se tenet ex parte formae non -limitatae per materiam, est secundum se maxime notum. Sic autem -Deus est infinitus, et non primo modo, ut ex superioribus -patet.</p> -<p title="I q. 12 a. 1 ad 3"><a name="28690"><span class= -"ref">[28690] Iª q. 12 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod Deus non sic dicitur non existens, quasi nullo modo -sit existens, sed quia est supra omne existens, inquantum est suum -esse. Unde ex hoc non sequitur quod nullo modo possit cognosci, sed -quod omnem cognitionem excedat, quod est ipsum non comprehendi.</p> -<p title="I q. 12 a. 1 ad 4"><a name="28691"><span class= -"ref">[28691] Iª q. 12 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod proportio dicitur dupliciter. Uno modo, certa -habitudo unius quantitatis ad alteram; secundum quod duplum, -triplum et aequale sunt species proportionis. Alio modo, quaelibet -habitudo unius ad alterum proportio dicitur. Et sic potest esse -proportio creaturae ad Deum, inquantum se habet ad ipsum ut -effectus ad causam, et ut potentia ad actum. Et secundum hoc, -intellectus creatus proportionatus esse potest ad cognoscendum -Deum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 12 a. 2 arg. 1"><a name="28692"><span class= -"ref">[28692] Iª q. 12 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod essentia Dei ab intellectu creato per -aliquam similitudinem videatur. Dicitur enim I Ioan. III, <i>scimus -quoniam, cum apparuerit, similes ei erimus, et videbimus eum sicuti -est</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 2 arg. 2"><a name="28693"><span class= -"ref">[28693] Iª q. 12 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, -Augustinus dicit, IX de Trin., <i>cum Deum novimus, fit aliqua Dei -similitudo in nobis</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 2 arg. 3"><a name="28694"><span class= -"ref">[28694] Iª q. 12 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, -intellectus in actu est intelligibile in actu, sicut sensus in actu -est sensibile in actu. Hoc autem non est nisi inquantum informatur -sensus similitudine rei sensibilis, et intellectus similitudine rei -intellectae. Ergo, si Deus ab intellectu creato videtur in actu, -oportet quod per aliquam similitudinem videatur.</p> -<p title="I q. 12 a. 2 s. c."><a name="28695"><span class= -"ref">[28695] Iª q. 12 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, XV de Trin., quod cum apostolus dicit -<i>videmus nunc per speculum et in aenigmate, speculi et aenigmatis -nomine, quaecumque similitudines ab ipso significatae intelligi -possunt, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum</i>. Sed -videre Deum per essentiam non est visio aenigmatica vel specularis, -sed contra eam dividitur. Ergo divina essentia non videtur per -similitudines.</p> -<p title="I q. 12 a. 2 co."><a name="28696"><span class= -"ref">[28696] Iª q. 12 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod ad visionem, tam sensibilem quam intellectualem, duo -requiruntur, scilicet virtus visiva, et unio rei visae cum visu, -non enim fit visio in actu, nisi per hoc quod res visa quodammodo -est in vidente. Et in rebus quidem corporalibus, apparet quod res -visa non potest esse in vidente per suam essentiam, sed solum per -suam similitudinem, sicut similitudo lapidis est in oculo, per quam -fit visio in actu, non autem ipsa substantia lapidis. Si autem -esset una et eadem res, quae esset principium visivae virtutis, et -quae esset res visa, oporteret videntem ab illa re et virtutem -visivam habere, et formam per quam videret. Manifestum est autem -quod Deus et est auctor intellectivae virtutis, et ab intellectu -videri potest. Et cum ipsa intellectiva virtus creaturae non sit -Dei essentia, relinquitur quod sit aliqua participata similitudo -ipsius, qui est primus intellectus. Unde et virtus intellectualis -creaturae lumen quoddam intelligibile dicitur, quasi a prima luce -derivatum, sive hoc intelligatur de virtute naturali, sive de -aliqua perfectione superaddita gratiae vel gloriae. Requiritur ergo -ad videndum Deum aliqua Dei similitudo ex parte visivae potentiae, -qua scilicet intellectus sit efficax ad videndum Deum. Sed ex parte -visae rei, quam necesse est aliquo modo uniri videnti per nullam -similitudinem creatam Dei essentia videri potest. Primo quidem, -quia, sicut dicit Dionysius, I cap. de Div. Nom., per similitudines -inferioris ordinis rerum nullo modo superiora possunt cognosci, -sicut per speciem corporis non potest cognosci essentia rei -incorporeae. Multo igitur minus per speciem creatam quamcumque -potest essentia Dei videri. Secundo, quia essentia Dei est ipsum -esse eius, ut supra ostensum est, quod nulli formae creatae -competere potest. Non potest igitur aliqua forma creata esse -similitudo repraesentans videnti Dei essentiam. Tertio, quia divina -essentia est aliquod incircumscriptum, continens in se -supereminenter quidquid potest significari vel intelligi ab -intellectu creato. Et hoc nullo modo per aliquam speciem creatam -repraesentari potest, quia omnis forma creata est determinata -secundum aliquam rationem vel sapientiae, vel virtutis, vel ipsius -esse, vel alicuius huiusmodi. Unde dicere Deum per similitudinem -videri, est dicere divinam essentiam non videri, quod est erroneum. -Dicendum ergo quod ad videndum Dei essentiam requiritur aliqua -similitudo ex parte visivae potentiae, scilicet lumen gloriae, -confortans intellectum ad videndum Deum, de quo dicitur in Psalmo, -<i>in lumine tuo videbimus lumen</i>. Non autem per aliquam -similitudinem creatam Dei essentia videri potest, quae ipsam -divinam essentiam repraesentet ut in se est.</p> -<p title="I q. 12 a. 2 ad 1"><a name="28697"><span class= -"ref">[28697] Iª q. 12 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod auctoritas illa loquitur de similitudine quae est per -participationem luminis gloriae.</p> -<p title="I q. 12 a. 2 ad 2"><a name="28698"><span class= -"ref">[28698] Iª q. 12 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod Augustinus ibi loquitur de cognitione Dei quae -habetur in via.</p> -<p title="I q. 12 a. 2 ad 3"><a name="28699"><span class= -"ref">[28699] Iª q. 12 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod divina essentia est ipsum esse. Unde, sicut aliae -formae intelligibiles quae non sunt suum esse, uniuntur intellectui -secundum aliquod esse quo informant ipsum intellectum et faciunt -ipsum in actu; ita divina essentia unitur intellectui creato ut -intellectum in actu, per seipsam faciens intellectum in actu.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 12 a. 3 arg. 1"><a name="28700"><span class= -"ref">[28700] Iª q. 12 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod essentia Dei videri possit oculo -corporali. Dicitur enim Iob XIX, <i>in carne mea videbo Deum,</i> -etc.; et XLII, <i>auditu auris audivi te, nunc autem oculus meus -videt te</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 3 arg. 2"><a name="28701"><span class= -"ref">[28701] Iª q. 12 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, -Augustinus dicit, ultimo de civitate Dei, cap. XXIX, <i>vis itaque -praepollentior oculorum erit illorum</i> (scilicet glorificatorum), -<i>non ut acutius videant quam quidam perhibentur videre serpentes -vel aquilae (quantalibet enim acrimonia cernendi eadem animalia -vigeant, nihil aliud possunt videre quam corpora), sed ut videant -et incorporalia</i>. Quicumque autem potest videre incorporalia, -potest elevari ad videndum Deum. Ergo oculus glorificatus potest -videre Deum.</p> -<p title="I q. 12 a. 3 arg. 3"><a name="28702"><span class= -"ref">[28702] Iª q. 12 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus -potest videri ab homine visione imaginaria, dicitur enim Isaiae VI, -<i>vidi dominum sedentem super solium,</i> et cetera. Sed visio -imaginaria a sensu originem habet, <i>phantasia enim est motus -factus a sensu secundum actum</i>, ut dicitur in III de anima. Ergo -Deus sensibili visione videri potest.</p> -<p title="I q. 12 a. 3 s. c."><a name="28703"><span class= -"ref">[28703] Iª q. 12 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, in libro de videndo Deum ad Paulinam, -<i>Deum nemo vidit unquam, vel in hac vita, sicut ipse est; vel in -Angelorum vita, sicut visibilia ista quae corporali visione -cernuntur</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 3 co."><a name="28704"><span class= -"ref">[28704] Iª q. 12 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod impossibile est Deum videri sensu visus, vel quocumque alio -sensu aut potentia sensitivae partis. Omnis enim potentia huiusmodi -est actus corporalis organi, ut infra dicetur. Actus autem -proportionatur ei cuius est actus. Unde nulla huiusmodi potentia -potest se extendere ultra corporalia. Deus autem incorporeus est, -ut supra ostensum est. Unde nec sensu nec imaginatione videri -potest, sed solo intellectu.</p> -<p title="I q. 12 a. 3 ad 1"><a name="28705"><span class= -"ref">[28705] Iª q. 12 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, cum dicitur <i>in carne mea videbo Deum, salvatorem -meum</i>, non intelligitur quod oculo carnis sit Deum visurus, sed -quod in carne existens, post resurrectionem, visurus sit Deum. -Similiter quod dicitur, <i>nunc oculus meus videt te</i>, -intelligitur de oculo mentis, sicut Ephes. I dicit apostolus, -<i>det vobis spiritum sapientiae in agnitione eius, illuminatos -oculos cordis vestri</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 3 ad 2"><a name="28706"><span class= -"ref">[28706] Iª q. 12 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod Augustinus loquitur inquirendo in verbis illis, et -sub conditione. Quod patet ex hoc quod praemittitur, longe itaque -potentiae alterius erunt (scilicet oculi glorificati), si per eos -videbitur incorporea illa natura. Sed postmodum hoc determinat, -dicens, <i>valde credibile est sic nos visuros mundana tunc corpora -caeli novi et terrae novae, ut Deum ubique praesentem, et universa -etiam corporalia gubernantem, clarissima perspicuitate videamus; -non sicut nunc invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta -conspiciuntur; sed sicut homines, inter quos viventes motusque -vitales exerentes vivimus, mox ut aspicimus, non credimus vivere, -sed videmus</i>. Ex quo patet quod hoc modo intelligit oculos -glorificatos Deum visuros, sicut nunc oculi nostri vident alicuius -vitam. Vita autem non videtur oculo corporali, sicut per se -visibile, sed sicut sensibile per accidens, quod quidem a sensu non -cognoscitur, sed statim cum sensu ab aliqua alia virtute -cognoscitiva. Quod autem statim, visis corporibus, divina -praesentia ex eis cognoscatur per intellectum, ex duobus contingit, -scilicet ex perspicacitate intellectus; et ex refulgentia divinae -claritatis in corporibus innovatis.</p> -<p title="I q. 12 a. 3 ad 3"><a name="28707"><span class= -"ref">[28707] Iª q. 12 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod in visione imaginaria non videtur Dei essentia, sed -aliqua forma in imaginatione formatur, repraesentans Deum secundum -aliquem modum similitudinis, prout in Scripturis divinis divina per -res sensibiles metaphorice describuntur.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 12 a. 4 arg. 1"><a name="28708"><span class= -"ref">[28708] Iª q. 12 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod aliquis intellectus creatus per sua -naturalia divinam essentiam videre possit. Dicit enim Dionysius, -cap. IV de Div. Nom., quod Angelus est speculum purum, clarissimum, -<i>suscipiens totam, si fas est dicere, pulchritudinem Dei</i>. Sed -unumquodque videtur dum videtur eius speculum. Cum igitur Angelus -per sua naturalia intelligat seipsum, videtur quod etiam per sua -naturalia intelligat divinam essentiam.</p> -<p title="I q. 12 a. 4 arg. 2"><a name="28709"><span class= -"ref">[28709] Iª q. 12 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, illud -quod est maxime visibile, fit minus visibile nobis propter defectum -nostri visus, vel corporalis vel intellectualis. Sed intellectus -Angeli non patitur aliquem defectum. Cum ergo Deus secundum se sit -maxime intelligibilis, videtur quod ab Angelo sit maxime -intelligibilis. Si igitur alia intelligibilia per sua naturalia -intelligere potest, multo magis Deum.</p> -<p title="I q. 12 a. 4 arg. 3"><a name="28710"><span class= -"ref">[28710] Iª q. 12 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, -sensus corporeus non potest elevari ad intelligendam substantiam -incorpoream, quia est supra eius naturam. Si igitur videre Deum per -essentiam sit supra naturam cuiuslibet intellectus creati, videtur -quod nullus intellectus creatus ad videndum Dei essentiam -pertingere possit, quod est erroneum, ut ex supradictis patet. -Videtur ergo quod intellectui creato sit naturale divinam essentiam -videre.</p> -<p title="I q. 12 a. 4 s. c."><a name="28711"><span class= -"ref">[28711] Iª q. 12 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Rom. VI, <i>gratia Dei vita aeterna</i>. Sed vita -aeterna consistit in visione divinae essentiae, secundum illud -Ioan. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum verum -Deum,</i> et cetera. Ergo videre Dei essentiam convenit intellectui -creato per gratiam, et non per naturam.</p> -<p title="I q. 12 a. 4 co."><a name="28712"><span class= -"ref">[28712] Iª q. 12 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod impossibile est quod aliquis intellectus creatus per sua -naturalia essentiam Dei videat. Cognitio enim contingit secundum -quod cognitum est in cognoscente. Cognitum autem est in cognoscente -secundum modum cognoscentis. Unde cuiuslibet cognoscentis cognitio -est secundum modum suae naturae. Si igitur modus essendi alicuius -rei cognitae excedat modum naturae cognoscentis, oportet quod -cognitio illius rei sit supra naturam illius cognoscentis. Est -autem multiplex modus essendi rerum. Quaedam enim sunt, quorum -natura non habet esse nisi in hac materia individuali, et huiusmodi -sunt omnia corporalia. Quaedam vero sunt, quorum naturae sunt per -se subsistentes, non in materia aliqua, quae tamen non sunt suum -esse, sed sunt esse habentes, et huiusmodi sunt substantiae -incorporeae, quas Angelos dicimus. Solius autem Dei proprius modus -essendi est, ut sit suum esse subsistens. Ea igitur quae non habent -esse nisi in materia individuali, cognoscere est nobis connaturale, -eo quod anima nostra, per quam cognoscimus, est forma alicuius -materiae. Quae tamen habet duas virtutes cognoscitivas. Unam, quae -est actus alicuius corporei organi. Et huic connaturale est -cognoscere res secundum quod sunt in materia individuali, unde -sensus non cognoscit nisi singularia. Alia vero virtus cognoscitiva -eius est intellectus, qui non est actus alicuius organi corporalis. -Unde per intellectum connaturale est nobis cognoscere naturas, quae -quidem non habent esse nisi in materia individuali; non tamen -secundum quod sunt in materia individuali, sed secundum quod -abstrahuntur ab ea per considerationem intellectus. Unde secundum -intellectum possumus cognoscere huiusmodi res in universali, quod -est supra facultatem sensus. Intellectui autem angelico connaturale -est cognoscere naturas non in materia existentes. Quod est supra -naturalem facultatem intellectus animae humanae, secundum statum -praesentis vitae, quo corpori unitur. Relinquitur ergo quod -cognoscere ipsum esse subsistens, sit connaturale soli intellectui -divino, et quod sit supra facultatem naturalem cuiuslibet -intellectus creati, quia nulla creatura est suum esse, sed habet -esse participatum. Non igitur potest intellectus creatus Deum per -essentiam videre, nisi inquantum Deus per suam gratiam se -intellectui creato coniungit, ut intelligibile ab ipso.</p> -<p title="I q. 12 a. 4 ad 1"><a name="28713"><span class= -"ref">[28713] Iª q. 12 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod iste modus cognoscendi Deum, est Angelo connaturalis, -ut scilicet cognoscat eum per similitudinem eius in ipso Angelo -refulgentem. Sed cognoscere Deum per aliquam similitudinem creatam, -non est cognoscere essentiam Dei, ut supra ostensum est. Unde non -sequitur quod Angelus per sua naturalia possit cognoscere essentiam -Dei.</p> -<p title="I q. 12 a. 4 ad 2"><a name="28714"><span class= -"ref">[28714] Iª q. 12 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod intellectus Angeli non habet defectum, si defectus -accipiatur privative, ut scilicet careat eo quod habere debet. Si -vero accipiatur negative, sic quaelibet creatura invenitur -deficiens, Deo comparata, dum non habet illam excellentiam quae -invenitur in Deo.</p> -<p title="I q. 12 a. 4 ad 3"><a name="28715"><span class= -"ref">[28715] Iª q. 12 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod sensus visus, quia omnino materialis est, nullo modo -elevari potest ad aliquid immateriale. Sed intellectus noster vel -angelicus, quia secundum naturam a materia aliqualiter elevatus -est, potest ultra suam naturam per gratiam ad aliquid altius -elevari. Et huius signum est, quia visus nullo modo potest in -abstractione cognoscere id quod in concretione cognoscit, nullo -enim modo potest percipere naturam, nisi ut hanc. Sed intellectus -noster potest in abstractione considerare quod in concretione -cognoscit. Etsi enim cognoscat res habentes formam in materia, -tamen resolvit compositum in utrumque, et considerat ipsam formam -per se. Et similiter intellectus Angeli, licet connaturale sit ei -cognoscere esse concretum in aliqua natura, tamen potest ipsum esse -secernere per intellectum, dum cognoscit quod aliud est ipse, et -aliud est suum esse. Et ideo, cum intellectus creatus per suam -naturam natus sit apprehendere formam concretam et esse concretum -in abstractione, per modum resolutionis cuiusdam, potest per -gratiam elevari ut cognoscat substantiam separatam subsistentem, et -esse separatum subsistens.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 5</div> -<p title="I q. 12 a. 5 arg. 1"><a name="28716"><span class= -"ref">[28716] Iª q. 12 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic -proceditur. Videtur quod intellectus creatus ad videndum essentiam -Dei aliquo lumine creato non indigeat. Illud enim quod est per se -lucidum in rebus sensibilibus, alio lumine non indiget ut videatur, -ergo nec in intelligibilibus. Sed Deus est lux intelligibilis. Ergo -non videtur per aliquod lumen creatum.</p> -<p title="I q. 12 a. 5 arg. 2"><a name="28717"><span class= -"ref">[28717] Iª q. 12 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, cum -Deus videtur per medium, non videtur per suam essentiam. Sed cum -videtur per aliquod lumen creatum, videtur per medium. Ergo non -videtur per suam essentiam.</p> -<p title="I q. 12 a. 5 arg. 3"><a name="28718"><span class= -"ref">[28718] Iª q. 12 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, illud -quod est creatum, nihil prohibet alicui creaturae esse naturale. Si -ergo per aliquod lumen creatum Dei essentia videtur, poterit illud -lumen esse naturale alicui creaturae. Et ita illa creatura non -indigebit aliquo alio lumine ad videndum Deum, quod est -impossibile. Non est ergo necessarium quod omnis creatura ad -videndum Dei essentiam lumen superadditum requirat.</p> -<p title="I q. 12 a. 5 s. c."><a name="28719"><span class= -"ref">[28719] Iª q. 12 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in Psalmo, <i>in lumine tuo videbimus lumen</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 5 co."><a name="28720"><span class= -"ref">[28720] Iª q. 12 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod omne quod elevatur ad aliquid quod excedit suam naturam, -oportet quod disponatur aliqua dispositione quae sit supra suam -naturam, sicut, si aer debeat accipere formam ignis, oportet quod -disponatur aliqua dispositione ad talem formam. Cum autem aliquis -intellectus creatus videt Deum per essentiam, ipsa essentia Dei fit -forma intelligibilis intellectus. Unde oportet quod aliqua -dispositio supernaturalis ei superaddatur, ad hoc quod elevetur in -tantam sublimitatem. Cum igitur virtus naturalis intellectus creati -non sufficiat ad Dei essentiam videndam, ut ostensum est, oportet -quod ex divina gratia superaccrescat ei virtus intelligendi. Et hoc -augmentum virtutis intellectivae illuminationem intellectus -vocamus; sicut et ipsum intelligibile vocatur lumen vel lux. Et -istud est lumen de quo dicitur Apoc. XXI, <i>quod claritas Dei -illuminabit eam</i>, scilicet societatem beatorum Deum videntium. -Et secundum hoc lumen efficiuntur deiformes, idest Deo similes; -secundum illud I Ioan. III, <i>cum apparuerit, similes ei erimus, -et videbimus eum sicuti est</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 5 ad 1"><a name="28721"><span class= -"ref">[28721] Iª q. 12 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod lumen creatum est necessarium ad videndum Dei -essentiam, non quod per hoc lumen Dei essentia intelligibilis fiat, -quae secundum se intelligibilis est, sed ad hoc quod intellectus -fiat potens ad intelligendum, per modum quo potentia fit potentior -ad operandum per habitum, sicut etiam et lumen corporale -necessarium est in visu exteriori, inquantum facit medium -transparens in actu, ut possit moveri a colore.</p> -<p title="I q. 12 a. 5 ad 2"><a name="28722"><span class= -"ref">[28722] Iª q. 12 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod lumen istud non requiritur ad videndum Dei essentiam -quasi similitudo in qua Deus videatur, sed quasi perfectio quaedam -intellectus, confortans ipsum ad videndum Deum. Et ideo potest dici -quod non est medium in quo Deus videatur, sed sub quo videtur. Et -hoc non tollit immediatam visionem Dei.</p> -<p title="I q. 12 a. 5 ad 3"><a name="28723"><span class= -"ref">[28723] Iª q. 12 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod dispositio ad formam ignis non potest esse naturalis -nisi habenti formam ignis. Unde lumen gloriae non potest esse -naturale creaturae, nisi creatura esset naturae divinae, quod est -impossibile. Per hoc enim lumen fit creatura rationalis deiformis, -ut dictum est.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 6</div> -<p title="I q. 12 a. 6 arg. 1"><a name="28724"><span class= -"ref">[28724] Iª q. 12 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic -proceditur. Videtur quod videntium essentiam Dei unus alio -perfectius non videat. Dicitur enim I Ioan. III, <i>videbimus eum -sicuti est</i>. Sed ipse uno modo est. Ergo uno modo videbitur ab -omnibus. Non ergo perfectius et minus perfecte.</p> -<p title="I q. 12 a. 6 arg. 2"><a name="28725"><span class= -"ref">[28725] Iª q. 12 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, -Augustinus dicit, in libro octoginta trium qq., quod unam rem non -potest unus alio plus intelligere. Sed omnes videntes Deum per -essentiam, intelligunt Dei essentiam, intellectu enim videtur Deus, -non sensu, ut supra habitum est. Ergo videntium divinam essentiam -unus alio non clarius videt.</p> -<p title="I q. 12 a. 6 arg. 3"><a name="28726"><span class= -"ref">[28726] Iª q. 12 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, quod -aliquid altero perfectius videatur, ex duobus contingere potest, -vel ex parte obiecti visibilis; vel ex parte potentiae visivae -videntis. Ex parte autem obiecti, per hoc quod obiectum perfectius -in vidente recipitur, scilicet secundum perfectiorem similitudinem. -Quod in proposito locum non habet, Deus enim non per aliquam -similitudinem, sed per eius essentiam praesens est intellectui -essentiam eius videnti. Relinquitur ergo quod, si unus alio -perfectius eum videat, quod hoc sit secundum differentiam potentiae -intellectivae. Et ita sequitur quod cuius potentia intellectiva -naturaliter est sublimior, clarius eum videat. Quod est -inconveniens, cum hominibus promittatur in beatitudine aequalitas -Angelorum.</p> -<p title="I q. 12 a. 6 s. c."><a name="28727"><span class= -"ref">[28727] Iª q. 12 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est -quod vita aeterna in visione Dei consistit, secundum illud Ioan. -XVII, <i>haec est vita aeterna,</i> et cetera. Ergo, si omnes -aequaliter Dei essentiam vident, in vita aeterna omnes erunt -aequales. Cuius contrarium dicit apostolus, I Cor. XV, <i>stella -differt a stella in claritate</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 6 co."><a name="28728"><span class= -"ref">[28728] Iª q. 12 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod videntium Deum per essentiam unus alio perfectius eum videbit. -Quod quidem non erit per aliquam Dei similitudinem perfectiorem in -uno quam in alio, cum illa visio non sit futura per aliquam -similitudinem, ut ostensum est. Sed hoc erit per hoc, quod -intellectus unius habebit maiorem virtutem seu facultatem ad -videndum Deum, quam alterius. Facultas autem videndi Deum non -competit intellectui creato secundum suam naturam, sed per lumen -gloriae, quod intellectum in quadam deiformitate constituit, ut ex -superioribus patet. Unde intellectus plus participans de lumine -gloriae, perfectius Deum videbit. Plus autem participabit de lumine -gloriae, qui plus habet de caritate, quia ubi est maior caritas, -ibi est maius desiderium; et desiderium quodammodo facit -desiderantem aptum et paratum ad susceptionem desiderati. Unde qui -plus habebit de caritate, perfectius Deum videbit, et beatior -erit.</p> -<p title="I q. 12 a. 6 ad 1"><a name="28729"><span class= -"ref">[28729] Iª q. 12 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, cum dicitur videbimus eum sicuti est, hoc adverbium -sicuti determinat modum visionis ex parte rei visae ut sit sensus, -videbimus eum ita esse sicuti est, quia ipsum esse eius videbimus, -quod est eius essentia. Non autem determinat modum visionis ex -parte videntis, ut sit sensus, quod ita erit perfectus modus -videndi, sicut est in Deo perfectus modus essendi.</p> -<p title="I q. 12 a. 6 ad 2"><a name="28730"><span class= -"ref">[28730] Iª q. 12 a. 6 ad 2</span></a> Et per hoc etiam -patet solutio ad secundum. Cum enim dicitur quod rem unam unus alio -melius non intelligit, hoc habet veritatem si referatur ad modum -rei intellectae, quia quicumque intelligit rem esse aliter quam -sit, non vere intelligit. Non autem si referatur ad modum -intelligendi, quia intelligere unius est perfectius quam -intelligere alterius.</p> -<p title="I q. 12 a. 6 ad 3"><a name="28731"><span class= -"ref">[28731] Iª q. 12 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod diversitas videndi non erit ex parte obiecti, quia -idem obiectum omnibus praesentabitur, scilicet Dei essentia, nec ex -diversa participatione obiecti per differentes similitudines, sed -erit per diversam facultatem intellectus, non quidem naturalem, sed -gloriosam, ut dictum est.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 7</div> -<p title="I q. 12 a. 7 arg. 1"><a name="28732"><span class= -"ref">[28732] Iª q. 12 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic -proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam ipsum -comprehendant. Dicit enim apostolus, Philipp. III, <i>sequor autem -si quo modo comprehendam</i>. Non autem frustra sequebatur, dicit -enim ipse, I Cor. IX, <i>sic curro, non quasi in incertum</i>. Ergo -ipse comprehendit, et eadem ratione alii, quos ad hoc invitat, -dicens, <i>sic currite, ut comprehendatis</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 7 arg. 2"><a name="28733"><span class= -"ref">[28733] Iª q. 12 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, ut -dicit Augustinus in libro de videndo Deum ad Paulinam, <i>illud -comprehenditur, quod ita totum videtur, ut nihil eius lateat -videntem</i>. Sed si Deus per essentiam videtur, totus videtur, et -nihil eius latet videntem; cum Deus sit simplex. Ergo a quocumque -videtur per essentiam, comprehenditur.</p> -<p title="I q. 12 a. 7 arg. 3"><a name="28734"><span class= -"ref">[28734] Iª q. 12 a. 7 arg. 3</span></a> Si dicatur quod -videtur totus, sed non totaliter, contra, totaliter vel dicit modum -videntis, vel modum rei visae. Sed ille qui videt Deum per -essentiam, videt eum totaliter, si significetur modus rei visae, -quia videt eum sicuti est, ut dictum est. Similiter videt eum -totaliter, si significetur modus videntis, quia tota virtute sua -intellectus Dei essentiam videbit. Quilibet ergo videns Deum per -essentiam, totaliter eum videbit. Ergo eum comprehendet.</p> -<p title="I q. 12 a. 7 s. c."><a name="28735"><span class= -"ref">[28735] Iª q. 12 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Ierem. XXXII, <i>fortissime, magne, potens, dominus -exercituum nomen tibi; magnus consilio, et incomprehensibilis -cogitatu</i>. Ergo comprehendi non potest.</p> -<p title="I q. 12 a. 7 co."><a name="28736"><span class= -"ref">[28736] Iª q. 12 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod comprehendere Deum impossibile est cuicumque intellectui -creato, <i>attingere vero mente Deum qualitercumque, magna est -beatitudo</i>, ut dicit Augustinus. Ad cuius evidentiam, sciendum -est quod illud comprehenditur, quod perfecte cognoscitur. Perfecte -autem cognoscitur, quod tantum cognoscitur, quantum est -cognoscibile. Unde si id quod est cognoscibile per scientiam -demonstrativam, opinione teneatur ex aliqua ratione probabili -concepta, non comprehenditur. Puta, si hoc quod est triangulum -habere tres angulos aequales duobus rectis, aliquis sciat per -demonstrationem, comprehendit illud, si vero aliquis eius opinionem -accipiat probabiliter, per hoc quod a sapientibus vel pluribus ita -dicitur, non comprehendet ipsum, quia non pertingit ad illum -perfectum modum cognitionis, quo cognoscibilis est. Nullus autem -intellectus creatus pertingere potest ad illum perfectum modum -cognitionis divinae essentiae, quo cognoscibilis est. Quod sic -patet. Unumquodque enim sic cognoscibile est, secundum quod est ens -actu. Deus igitur, cuius esse est infinitum, ut supra ostensum est, -infinite cognoscibilis est. Nullus autem intellectus creatus potest -Deum infinite cognoscere. Intantum enim intellectus creatus divinam -essentiam perfectius vel minus perfecte cognoscit, inquantum maiori -vel minori lumine gloriae perfunditur. Cum igitur lumen gloriae -creatum, in quocumque intellectu creato receptum, non possit esse -infinitum, impossibile est quod aliquis intellectus creatus Deum -infinite cognoscat. Unde impossibile est quod Deum -comprehendat.</p> -<p title="I q. 12 a. 7 ad 1"><a name="28737"><span class= -"ref">[28737] Iª q. 12 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod comprehensio dicitur dupliciter. Uno modo, stricte et -proprie, secundum quod aliquid includitur in comprehendente. Et sic -nullo modo Deus comprehenditur, nec intellectu nec aliquo alio, -quia, cum sit infinitus, nullo finito includi potest, ut aliquid -finitum eum infinite capiat, sicut ipse infinite est. Et sic de -comprehensione nunc quaeritur. Alio modo comprehensio largius -sumitur, secundum quod comprehensio insecutioni opponitur. Qui enim -attingit aliquem, quando iam tenet ipsum, comprehendere eum -dicitur. Et sic Deus comprehenditur a beatis, secundum illud Cant. -III, <i>tenui eum, nec dimittam</i>. Et sic intelliguntur -auctoritates apostoli de comprehensione. Et hoc modo comprehensio -est una de tribus dotibus animae, quae respondet spei; sicut visio -fidei, et fruitio caritati. Non enim, apud nos, omne quod videtur, -iam tenetur vel habetur, quia videntur interdum distantia, vel quae -non sunt in potestate nostra. Neque iterum omnibus quae habemus, -fruimur, vel quia non delectamur in eis; vel quia non sunt ultimus -finis desiderii nostri, ut desiderium nostrum impleant et quietent. -Sed haec tria habent beati in Deo, quia et vident ipsum; et -videndo, tenent sibi praesentem, in potestate habentes semper eum -videre; et tenentes, fruuntur sicut ultimo fine desiderium -implente.</p> -<p title="I q. 12 a. 7 ad 2"><a name="28738"><span class= -"ref">[28738] Iª q. 12 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod non propter hoc Deus incomprehensibilis dicitur, -quasi aliquid eius sit quod non videatur, sed quia non ita perfecte -videtur, sicut visibilis est. Sicut cum aliqua demonstrabilis -propositio per aliquam probabilem rationem cognoscitur, non est -aliquid eius quod non cognoscatur, nec subiectum, nec praedicatum, -nec compositio, sed tota non ita perfecte cognoscitur, sicut -cognoscibilis est. Unde Augustinus, definiendo comprehensionem, -dicit quod <i>totum comprehenditur videndo, quod ita videtur, ut -nihil eius lateat videntem; aut cuius fines circumspici -possunt</i>, tunc enim fines alicuius circumspiciuntur, quando ad -finem in modo cognoscendi illam rem pervenitur.</p> -<p title="I q. 12 a. 7 ad 3"><a name="28739"><span class= -"ref">[28739] Iª q. 12 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod totaliter dicit modum obiecti, non quidem ita quod -totus modus obiecti non cadat sub cognitione; sed quia modus -obiecti non est modus cognoscentis. Qui igitur videt Deum per -essentiam, videt hoc in eo, quod infinite existit, et infinite -cognoscibilis est, sed hic infinitus modus non competit ei, ut -scilicet ipse infinite cognoscat, sicut aliquis probabiliter scire -potest aliquam propositionem esse demonstrabilem, licet ipse eam -demonstrative non cognoscat.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 8</div> -<p title="I q. 12 a. 8 arg. 1"><a name="28740"><span class= -"ref">[28740] Iª q. 12 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic -proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam omnia in Deo -videant. Dicit enim Gregorius, in IV Dialog. <i>quid est quod non -videant, qui videntem omnia vident?</i> Sed Deus est videns omnia. -Ergo qui vident Deum, omnia vident.</p> -<p title="I q. 12 a. 8 arg. 2"><a name="28741"><span class= -"ref">[28741] Iª q. 12 a. 8 arg. 2</span></a> Item, quicumque -videt speculum, videt ea quae in speculo resplendent. Sed omnia -quaecumque fiunt vel fieri possunt, in Deo resplendent sicut in -quodam speculo, ipse enim omnia in seipso cognoscit. Ergo quicumque -videt Deum, videt omnia quae sunt et quae fieri possunt.</p> -<p title="I q. 12 a. 8 arg. 3"><a name="28742"><span class= -"ref">[28742] Iª q. 12 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, qui -intelligit id quod est maius, potest intelligere minima, ut dicitur -III de anima. Sed omnia quae Deus facit vel facere potest, sunt -minus quam eius essentia. Ergo quicumque intelligit Deum, potest -intelligere omnia quae Deus facit vel facere potest.</p> -<p title="I q. 12 a. 8 arg. 4"><a name="28743"><span class= -"ref">[28743] Iª q. 12 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, -rationalis creatura omnia naturaliter scire desiderat. Si igitur -videndo Deum non omnia sciat, non quietatur eius naturale -desiderium, et ita, videndo Deum non erit beata. Quod est -inconveniens. Videndo igitur Deum, omnia scit.</p> -<p title="I q. 12 a. 8 s. c."><a name="28744"><span class= -"ref">[28744] Iª q. 12 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est -quod Angeli vident Deum per essentiam, et tamen non omnia sciunt. -Inferiores enim Angeli purgantur a superioribus a nescientia, ut -dicit Dionysius, VII cap. Cael. Hier. Ipsi etiam nesciunt futura -contingentia et cogitationes cordium, hoc enim solius Dei est. Non -ergo quicumque vident Dei essentiam, vident omnia.</p> -<p title="I q. 12 a. 8 co."><a name="28745"><span class= -"ref">[28745] Iª q. 12 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod intellectus creatus, videndo divinam essentiam, non videt in -ipsa omnia quae facit Deus vel facere potest. Manifestum est enim -quod sic aliqua videntur in Deo, secundum quod sunt in ipso. Omnia -autem alia sunt in Deo, sicut effectus sunt virtute in sua causa. -Sic igitur videntur alia in Deo, sicut effectus in sua causa. Sed -manifestum est quod quanto aliqua causa perfectius videtur, tanto -plures eius effectus in ipsa videri possunt. Qui enim habet -intellectum elevatum, statim uno principio demonstrativo proposito, -ex ipso multarum conclusionum cognitionem accipit, quod non -convenit ei qui debilioris intellectus est, sed oportet quod ei -singula explanentur. Ille igitur intellectus potest in causa -cognoscere omnes causae effectus, et omnes rationes effectuum, qui -causam totaliter comprehendit. Nullus autem intellectus creatus -totaliter Deum comprehendere potest, ut ostensum est. Nullus igitur -intellectus creatus, videndo Deum, potest cognoscere omnia quae -Deus facit vel potest facere, hoc enim esset comprehendere eius -virtutem. Sed horum quae Deus facit vel facere potest, tanto -aliquis intellectus plura cognoscit, quanto perfectius Deum -videt.</p> -<p title="I q. 12 a. 8 ad 1"><a name="28746"><span class= -"ref">[28746] Iª q. 12 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Gregorius loquitur quantum ad sufficientiam obiecti, -scilicet Dei, quod, quantum in se est, sufficienter continet omnia -et demonstrat. Non tamen sequitur quod unusquisque videns Deum -omnia cognoscat, quia non perfecte comprehendit ipsum.</p> -<p title="I q. 12 a. 8 ad 2"><a name="28747"><span class= -"ref">[28747] Iª q. 12 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod videns speculum, non est necessarium quod omnia in -speculo videat, nisi speculum visu suo comprehendat.</p> -<p title="I q. 12 a. 8 ad 3"><a name="28748"><span class= -"ref">[28748] Iª q. 12 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, licet maius sit videre Deum quam omnia alia, tamen -maius est videre sic Deum quod omnia in eo cognoscantur, quam -videre sic ipsum quod non omnia, sed pauciora vel plura -cognoscantur in eo. Iam enim ostensum est quod multitudo cognitorum -in Deo, consequitur modum videndi ipsum vel magis perfectum vel -minus perfectum.</p> -<p title="I q. 12 a. 8 ad 4"><a name="28749"><span class= -"ref">[28749] Iª q. 12 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod naturale desiderium rationalis creaturae est ad -sciendum omnia illa quae pertinent ad perfectionem intellectus; et -haec sunt species et genera rerum, et rationes earum, quae in Deo -videbit quilibet videns essentiam divinam. Cognoscere autem alia -singularia, et cogitata et facta eorum, non est de perfectione -intellectus creati, nec ad hoc eius naturale desiderium tendit, nec -iterum cognoscere illa quae nondum sunt, sed fieri a Deo possunt. -Si tamen solus Deus videretur, qui est fons et principium totius -esse et veritatis, ita repleret naturale desiderium sciendi, quod -nihil aliud quaereretur, et beatus esset. Unde dicit Augustinus, V -Confess., infelix homo qui scit omnia illa (scilicet creaturas), -<i>te autem nescit, beatus autem qui te scit, etiam si illa -nesciat. Qui vero te et illa novit, non propter illa beatior est, -sed propter te solum beatus</i>.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 9</div> -<p title="I q. 12 a. 9 arg. 1"><a name="28750"><span class= -"ref">[28750] Iª q. 12 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic -proceditur. Videtur quod ea quae videntur in Deo, a videntibus -divinam essentiam per aliquas similitudines videantur. Omnis enim -cognitio est per assimilationem cognoscentis ad cognitum, sic enim -intellectus in actu fit intellectum in actu, et sensus in actu -sensibile in actu, inquantum eius similitudine informatur, ut -pupilla similitudine coloris. Si igitur intellectus videntis Deum -per essentiam intelligat in Deo aliquas creaturas, oportet quod -earum similitudinibus informetur.</p> -<p title="I q. 12 a. 9 arg. 2"><a name="28751"><span class= -"ref">[28751] Iª q. 12 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, ea -quae prius vidimus, memoriter tenemus. Sed Paulus, videns in raptu -essentiam Dei, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad litteram, -postquam desiit essentiam Dei videre, recordatus est multorum quae -in illo raptu viderat, unde ipse dicit quod <i>audivit arcana -verba, quae non licet homini loqui</i>, II Cor. XII. Ergo oportet -dicere quod aliquae similitudines eorum quae recordatus est, in -eius intellectu remanserint. Et eadem ratione, quando -praesentialiter videbat Dei essentiam, eorum quae in ipsa videbat, -aliquas similitudines vel species habebat.</p> -<p title="I q. 12 a. 9 s. c."><a name="28752"><span class= -"ref">[28752] Iª q. 12 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est -quod per unam speciem videtur speculum, et ea quae in speculo -apparent. Sed omnia sic videntur in Deo sicut in quodam speculo -intelligibili. Ergo, si ipse Deus non videtur per aliquam -similitudinem, sed per suam essentiam; nec ea quae in ipso -videntur, per aliquas similitudines sive species videntur.</p> -<p title="I q. 12 a. 9 co."><a name="28753"><span class= -"ref">[28753] Iª q. 12 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod videntes Deum per essentiam, ea quae in ipsa essentia Dei -vident, non vident per aliquas species, sed per ipsam essentiam -divinam intellectui eorum unitam. Sic enim cognoscitur unumquodque, -secundum quod similitudo eius est in cognoscente. Sed hoc contingit -dupliciter. Cum enim quaecumque uni et eidem sunt similia, sibi -invicem sint similia, virtus cognoscitiva dupliciter assimilari -potest alicui cognoscibili. Uno modo, secundum se, quando directe -eius similitudine informatur, et tunc cognoscitur illud secundum -se. Alio modo, secundum quod informatur specie alicuius quod est ei -simile, et tunc non dicitur res cognosci in seipsa, sed in suo -simili. Alia enim est cognitio qua cognoscitur aliquis homo in -seipso, et alia qua cognoscitur in sua imagine. Sic ergo, -cognoscere res per earum similitudines in cognoscente existentes, -est cognoscere eas in seipsis, seu in propriis naturis, sed -cognoscere eas prout earum similitudines praeexistunt in Deo, est -videre eas in Deo. Et hae duae cognitiones differunt. Unde secundum -illam cognitionem qua res cognoscuntur a videntibus Deum per -essentiam in ipso Deo, non videntur per aliquas similitudines -alias; sed per solam essentiam divinam intellectui praesentem, per -quam et Deus videtur.</p> -<p title="I q. 12 a. 9 ad 1"><a name="28754"><span class= -"ref">[28754] Iª q. 12 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod intellectus videntis Deum assimilatur rebus quae -videntur in Deo, inquantum unitur essentiae divinae, in qua rerum -omnium similitudines praeexistunt.</p> -<p title="I q. 12 a. 9 ad 2"><a name="28755"><span class= -"ref">[28755] Iª q. 12 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod aliquae potentiae cognoscitivae sunt, quae ex -speciebus primo conceptis alias formare possunt. Sicut imaginatio -ex praeconceptis speciebus montis et auri, format speciem montis -aurei, et intellectus ex praeconceptis speciebus generis et -differentiae, format rationem speciei. Et similiter ex similitudine -imaginis formare possumus in nobis similitudinem eius cuius est -imago. Et sic Paulus, vel quicumque alius videns Deum, ex ipsa -visione essentiae divinae potest formare in se similitudines rerum -quae in essentia divina videntur, quae remanserunt in Paulo etiam -postquam desiit Dei essentiam videre. Ista tamen visio, qua -videntur res per huiusmodi species sic conceptas, est alia a -visione qua videntur res in Deo.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 10</div> -<p title="I q. 12 a. 10 arg. 1"><a name="28756"><span class= -"ref">[28756] Iª q. 12 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic -proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam non simul -videant omnia quae in ipso vident. Quia, secundum philosophum, -contingit multa scire, intelligere vero unum. Sed ea quae videntur -in Deo, intelliguntur, intellectu enim videtur Deus. Ergo non -contingit a videntibus Deum simul multa videri in Deo.</p> -<p title="I q. 12 a. 10 arg. 2"><a name="28757"><span class= -"ref">[28757] Iª q. 12 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, -Augustinus dicit, VIII super Gen. ad litteram, quod <i>Deus movet -creaturam spiritualem per tempus</i>, hoc est per intelligentiam et -affectionem. Sed creatura spiritualis est Angelus, qui Deum videt. -Ergo videntes Deum, successive intelligunt et afficiuntur, tempus -enim successionem importat.</p> -<p title="I q. 12 a. 10 s. c."><a name="28758"><span class= -"ref">[28758] Iª q. 12 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est -quod Augustinus dicit, ultimo de Trin., <i>non erunt volubiles -nostrae cogitationes, ab aliis in alia euntes atque redeuntes; sed -omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 10 co."><a name="28759"><span class= -"ref">[28759] Iª q. 12 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod ea quae videntur in verbo, non successive, sed simul videntur. -Ad cuius evidentiam considerandum est, quod ideo nos simul non -possumus multa intelligere, quia multa per diversas species -intelligimus; diversis autem speciebus non potest intellectus unus -simul actu informari ad intelligendum per eas, sicut nec unum -corpus potest simul diversis figuris figurari. Unde contingit quod, -quando aliqua multa una specie intelligi possunt, simul -intelliguntur, sicut diversae partes alicuius totius, si singulae -propriis speciebus intelligantur, successive intelliguntur, et non -simul; si autem omnes intelligantur una specie totius, simul -intelliguntur. Ostensum est autem quod ea quae videntur in Deo, non -videntur singula per suas similitudines, sed omnia per unam -essentiam Dei. Unde simul, et non successive videntur.</p> -<p title="I q. 12 a. 10 ad 1"><a name="28760"><span class= -"ref">[28760] Iª q. 12 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod sic unum tantum intelligimus, inquantum una specie -intelligimus. Sed multa una specie intellecta simul intelliguntur, -sicut in specie hominis intelligimus animal et rationale, et in -specie domus parietem et tectum.</p> -<p title="I q. 12 a. 10 ad 2"><a name="28761"><span class= -"ref">[28761] Iª q. 12 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod Angeli, quantum ad cognitionem naturalem qua -cognoscunt res per species diversas eis inditas, non simul omnia -cognoscunt, et sic moventur, secundum intelligentiam, per tempus. -Sed secundum quod vident res in Deo, simul eas vident.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 11</div> -<p title="I q. 12 a. 11 arg. 1"><a name="28762"><span class= -"ref">[28762] Iª q. 12 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum -sic proceditur. Videtur quod aliquis in hac vita possit Deum per -essentiam videre. Dicit enim Iacob, Gen. XXXII, <i>vidi Deum facie -ad faciem</i>. Sed videre facie ad faciem, est videre per -essentiam, ut patet per illud quod dicitur I Cor. XIII, <i>videmus -nunc per speculum et in aenigmate, tunc autem facie ad faciem</i>. -Ergo Deus in hac vita per essentiam videri potest.</p> -<p title="I q. 12 a. 11 arg. 2"><a name="28763"><span class= -"ref">[28763] Iª q. 12 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, Num. -XII dicit dominus de Moyse, <i>ore ad os loquor ei, et palam, et -non per aenigmata et figuras, videt Deum</i>. Sed hoc est videre -Deum per essentiam. Ergo aliquis in statu huius vitae potest Deum -per essentiam videre.</p> -<p title="I q. 12 a. 11 arg. 3"><a name="28764"><span class= -"ref">[28764] Iª q. 12 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, -illud in quo alia omnia cognoscimus, et per quod de aliis -iudicamus, est nobis secundum se notum. Sed omnia etiam nunc in Deo -cognoscimus. Dicit enim Augustinus, XII Conf., <i>si ambo videmus -verum esse quod dicis, et ambo videmus verum esse quod dico, ubi -quaeso illud videmus? Nec ego in te, nec tu in me, sed ambo in ipsa -quae supra mentes nostras est, incommutabili veritate</i>. Idem -etiam, in libro de vera religione, dicit quod secundum veritatem -divinam de omnibus iudicamus. Et XII de Trin. dicit quod -<i>rationis est iudicare de istis corporalibus secundum rationes -incorporales et sempiternas, quae nisi supra mentem essent, -incommutabiles profecto non essent</i>. Ergo et in hac vita ipsum -Deum videmus.</p> -<p title="I q. 12 a. 11 arg. 4"><a name="28765"><span class= -"ref">[28765] Iª q. 12 a. 11 arg. 4</span></a> Praeterea, -secundum Augustinum, XII super Gen. ad Litt., visione intellectuali -videntur ea quae sunt in anima per suam essentiam. Sed visio -intellectualis est de rebus intelligibilibus, non per aliquas -similitudines, sed per suas essentias, ut ipse ibidem dicit. Ergo, -cum Deus sit per essentiam suam in anima nostra, per essentiam suam -videtur a nobis.</p> -<p title="I q. 12 a. 11 s. c."><a name="28766"><span class= -"ref">[28766] Iª q. 12 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Exod. XXXIII, <i>non videbit me homo et vivet</i>. -Glossa, <i>quandiu hic mortaliter vivitur, videri per quasdam -imagines Deus potest; sed per ipsam naturae suae speciem non -potest</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 11 co."><a name="28767"><span class= -"ref">[28767] Iª q. 12 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod ab homine puro Deus videri per essentiam non potest, nisi ab -hac vita mortali separetur. Cuius ratio est quia, sicut supra -dictum est, modus cognitionis sequitur modum naturae rei -cognoscentis. Anima autem nostra, quandiu in hac vita vivimus, -habet esse in materia corporali, unde naturaliter non cognoscit -aliqua nisi quae habent formam in materia, vel quae per huiusmodi -cognosci possunt. Manifestum est autem quod per naturas rerum -materialium divina essentia cognosci non potest. Ostensum est enim -supra quod cognitio Dei per quamcumque similitudinem creatam, non -est visio essentiae ipsius. Unde impossibile est animae hominis -secundum hanc vitam viventis, essentiam Dei videre. Et huius signum -est, quod anima nostra, quanto magis a corporalibus abstrahitur, -tanto intelligibilium abstractorum fit capacior. Unde in somniis et -alienationibus a sensibus corporis, magis divinae revelationes -percipiuntur, et praevisiones futurorum. Quod ergo anima elevetur -usque ad supremum intelligibilium, quod est essentia divina, esse -non potest quandiu hac mortali vita utitur.</p> -<p title="I q. 12 a. 11 ad 1"><a name="28768"><span class= -"ref">[28768] Iª q. 12 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, secundum Dionysium, IV cap. Cael. Hier., sic in -Scripturis dicitur aliquis Deum vidisse, inquantum formatae sunt -aliquae figurae, vel sensibiles vel imaginariae, secundum aliquam -similitudinem aliquod divinum repraesentantes. Quod ergo dicit -Iacob, vidi Deum facie ad faciem, referendum est, non ad ipsam -divinam essentiam, sed ad figuram in qua repraesentabatur Deus. Et -hoc ipsum ad quandam prophetiae eminentiam pertinet, ut videatur -persona Dei loquentis, licet imaginaria visione, ut infra patebit, -cum de gradibus prophetiae loquemur. Vel hoc dicit Iacob ad -designandam quandam eminentiam intelligibilis contemplationis, -supra communem statum.</p> -<p title="I q. 12 a. 11 ad 2"><a name="28769"><span class= -"ref">[28769] Iª q. 12 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, sicut Deus miraculose aliquid supernaturaliter in -rebus corporeis operatur, ita etiam et supernaturaliter, et praeter -communem ordinem, mentes aliquorum in hac carne viventium, sed non -sensibus carnis utentium, usque ad visionem suae essentiae -elevavit; ut dicit Augustinus, XII super Genes. ad Litt., et in -libro de videndo Deum de Moyse, qui fuit magister Iudaeorum, et -Paulo, qui fuit magister gentium. Et de hoc plenius tractabitur, -cum de raptu agemus.</p> -<p title="I q. 12 a. 11 ad 3"><a name="28770"><span class= -"ref">[28770] Iª q. 12 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod omnia dicimur in Deo videre, et secundum ipsum de -omnibus iudicare, inquantum per participationem sui luminis omnia -cognoscimus et diiudicamus, nam et ipsum lumen naturale rationis -participatio quaedam est divini luminis; sicut etiam omnia -sensibilia dicimus videre et iudicare in sole, idest per lumen -solis. Unde dicit Augustinus, I Soliloquiorum, <i>disciplinarum -spectamina videri non possunt, nisi aliquo velut suo sole -illustrentur, videlicet Deo</i>. Sicut ergo ad videndum aliquid -sensibiliter, non est necesse quod videatur substantia solis, ita -ad videndum aliquid intelligibiliter, non est necessarium quod -videatur essentia Dei.</p> -<p title="I q. 12 a. 11 ad 4"><a name="28771"><span class= -"ref">[28771] Iª q. 12 a. 11 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod visio intellectualis est eorum quae sunt in anima per -suam essentiam sicut intelligibilia in intellectu. Sic autem Deus -est in anima beatorum, non autem in anima nostra; sed per -praesentiam, essentiam, et potentiam.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 12</div> -<p title="I q. 12 a. 12 arg. 1"><a name="28772"><span class= -"ref">[28772] Iª q. 12 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum -sic proceditur. Videtur quod per naturalem rationem Deum in hac -vita cognoscere non possimus. Dicit enim Boetius, in libro de -Consol., quod <i>ratio non capit simplicem formam</i>. Deus autem -maxime est simplex forma, ut supra ostensum est. Ergo ad eius -cognitionem ratio naturalis pervenire non potest.</p> -<p title="I q. 12 a. 12 arg. 2"><a name="28773"><span class= -"ref">[28773] Iª q. 12 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, -ratione naturali sine phantasmate nihil intelligit anima, ut -dicitur in III de anima. Sed Dei, cum sit incorporeus, phantasma in -nobis esse non potest. Ergo cognosci non potest a nobis cognitione -naturali.</p> -<p title="I q. 12 a. 12 arg. 3"><a name="28774"><span class= -"ref">[28774] Iª q. 12 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, -cognitio quae est per rationem naturalem, communis est bonis et -malis, sicut natura eis communis est. Sed cognitio Dei competit -tantum bonis, dicit enim Augustinus, I de Trin., quod <i>mentis -humanae acies in tam excellenti luce non figitur, nisi per -iustitiam fidei emundetur</i>. Ergo Deus per rationem naturalem -cognosci non potest.</p> -<p title="I q. 12 a. 12 s. c."><a name="28775"><span class= -"ref">[28775] Iª q. 12 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Rom. I, <i>quod notum est Dei, manifestum est in -illis</i>, idest, quod cognoscibile est de Deo per rationem -naturalem.</p> -<p title="I q. 12 a. 12 co."><a name="28776"><span class= -"ref">[28776] Iª q. 12 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod naturalis nostra cognitio a sensu principium sumit, unde -tantum se nostra naturalis cognitio extendere potest, inquantum -manuduci potest per sensibilia. Ex sensibilibus autem non potest -usque ad hoc intellectus noster pertingere, quod divinam essentiam -videat, quia creaturae sensibiles sunt effectus Dei virtutem causae -non adaequantes. Unde ex sensibilium cognitione non potest tota Dei -virtus cognosci, et per consequens nec eius essentia videri. Sed -quia sunt eius effectus a causa dependentes, ex eis in hoc perduci -possumus, ut cognoscamus de Deo an est; et ut cognoscamus de ipso -ea quae necesse est ei convenire secundum quod est prima omnium -causa, excedens omnia sua causata. Unde cognoscimus de ipso -habitudinem ipsius ad creaturas, quod scilicet omnium est causa; et -differentiam creaturarum ab ipso, quod scilicet ipse non est -aliquid eorum quae ab eo causantur; et quod haec non removentur ab -eo propter eius defectum, sed quia superexcedit.</p> -<p title="I q. 12 a. 12 ad 1"><a name="28777"><span class= -"ref">[28777] Iª q. 12 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod ratio ad formam simplicem pertingere non potest, ut -sciat de ea quid est, potest tamen de ea cognoscere, ut sciat an -est.</p> -<p title="I q. 12 a. 12 ad 2"><a name="28778"><span class= -"ref">[28778] Iª q. 12 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod Deus naturali cognitione cognoscitur per phantasmata -effectus sui.</p> -<p title="I q. 12 a. 12 ad 3"><a name="28779"><span class= -"ref">[28779] Iª q. 12 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod cognitio Dei per essentiam, cum sit per gratiam, non -competit nisi bonis, sed cognitio eius quae est per rationem -naturalem, potest competere bonis et malis. Unde dicit Augustinus, -in libro Retractationum, <i>non approbo quod in oratione dixi, -Deus, qui non nisi mundos verum scire voluisti, responderi enim -potest, multos etiam non mundos multa scire vera</i>, scilicet per -rationem naturalem.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 13</div> -<p title="I q. 12 a. 13 arg. 1"><a name="28780"><span class= -"ref">[28780] Iª q. 12 a. 13 arg. 1</span></a> Ad -decimumtertium sic proceditur. Videtur quod per gratiam non -habeatur altior cognitio Dei, quam ea quae habetur per naturalem -rationem. Dicit enim Dionysius, in libro de mystica theologia, quod -ille qui melius unitur Deo in hac vita, unitur ei sicut omnino -ignoto, quod etiam de Moyse dicit, qui tamen excellentiam quandam -obtinuit in gratiae cognitione. Sed coniungi Deo ignorando de eo -quid est, hoc contingit etiam per rationem naturalem. Ergo per -gratiam non plenius cognoscitur a nobis Deus, quam per rationem -naturalem.</p> -<p title="I q. 12 a. 13 arg. 2"><a name="28781"><span class= -"ref">[28781] Iª q. 12 a. 13 arg. 2</span></a> Praeterea, per -rationem naturalem in cognitionem divinorum pervenire non possumus, -nisi per phantasmata, sic etiam nec secundum cognitionem gratiae. -Dicit enim Dionysius, I cap. de Cael. Hier., quod <i>impossibile -est nobis aliter lucere divinum radium, nisi varietate sacrorum -velaminum circumvelatum</i>. Ergo per gratiam non plenius -cognoscimus Deum, quam per rationem naturalem.</p> -<p title="I q. 12 a. 13 arg. 3"><a name="28782"><span class= -"ref">[28782] Iª q. 12 a. 13 arg. 3</span></a> Praeterea, -intellectus noster per gratiam fidei Deo adhaeret. Fides autem non -videtur esse cognitio, dicit enim Gregorius, in Homil., quod ea -quae non videntur fidem habent, et non agnitionem. Ergo per gratiam -non additur nobis aliqua excellentior cognitio de Deo.</p> -<p title="I q. 12 a. 13 s. c."><a name="28783"><span class= -"ref">[28783] Iª q. 12 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit apostolus, I Cor. II, <i>nobis revelavit Deus per -spiritum suum</i>, illa scilicet quae nemo principum huius saeculi -novit, idest philosophorum, ut exponit Glossa.</p> -<p title="I q. 12 a. 13 co."><a name="28784"><span class= -"ref">[28784] Iª q. 12 a. 13 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod per gratiam perfectior cognitio de Deo habetur a nobis, quam -per rationem naturalem. Quod sic patet. Cognitio enim quam per -naturalem rationem habemus, duo requirit, scilicet, phantasmata ex -sensibilibus accepta, et lumen naturale intelligibile, cuius -virtute intelligibiles conceptiones ab eis abstrahimus. Et quantum -ad utrumque, iuvatur humana cognitio per revelationem gratiae. Nam -et lumen naturale intellectus confortatur per infusionem luminis -gratuiti. Et interdum etiam phantasmata in imaginatione hominis -formantur divinitus, magis exprimentia res divinas, quam ea quae -naturaliter a sensibilibus accipimus; sicut apparet in visionibus -prophetalibus. Et interdum etiam aliquae res sensibiles formantur -divinitus, aut etiam voces, ad aliquid divinum exprimendum; sicut -in Baptismo visus est spiritus sanctus in specie columbae, et vox -patris audita est, <i>hic est filius meus dilectus</i>.</p> -<p title="I q. 12 a. 13 ad 1"><a name="28785"><span class= -"ref">[28785] Iª q. 12 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, licet per revelationem gratiae in hac vita non -cognoscamus de Deo quid est, et sic ei quasi ignoto coniungamur; -tamen plenius ipsum cognoscimus, inquantum plures et excellentiores -effectus eius nobis demonstrantur; et inquantum ei aliqua -attribuimus ex revelatione divina, ad quae ratio naturalis non -pertingit, ut Deum esse trinum et unum.</p> -<p title="I q. 12 a. 13 ad 2"><a name="28786"><span class= -"ref">[28786] Iª q. 12 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod ex phantasmatibus, vel a sensu acceptis secundum -naturalem ordinem, vel divinitus in imaginatione formatis, tanto -excellentior cognitio intellectualis habetur, quanto lumen -intelligibile in homine fortius fuerit. Et sic per revelationem ex -phantasmatibus plenior cognitio accipitur, ex infusione divini -luminis.</p> -<p title="I q. 12 a. 13 ad 3"><a name="28787"><span class= -"ref">[28787] Iª q. 12 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod fides cognitio quaedam est, inquantum intellectus -determinatur per fidem ad aliquod cognoscibile. Sed haec -determinatio ad unum non procedit ex visione credentis, sed a -visione eius cui creditur. Et sic, inquantum deest visio, deficit a -ratione cognitionis quae est in scientia, nam scientia determinat -intellectum ad unum per visionem et intellectum primorum -principiorum.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 13</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 13 pr."><a name="28788"><span class="ref">[28788] -Iª q. 13 pr.</span></a> Consideratis his quae ad divinam -cognitionem pertinent, procedendum est ad considerationem divinorum -nominum, unumquodque enim nominatur a nobis, secundum quod ipsum -cognoscimus. Circa hoc ergo quaeruntur duodecim. Primo, utrum Deus -sit nominabilis a nobis. Secundo, utrum aliqua nomina dicta de Deo, -praedicentur de ipso substantialiter. Tertio, utrum aliqua nomina -dicta de Deo, proprie dicantur de ipso; an omnia attribuantur ei -metaphorice. Quarto, utrum multa nomina dicta de Deo, sint -synonyma. Quinto, utrum nomina aliqua dicantur de Deo et creaturis -univoce, vel aequivoce. Sexto, supposito quod dicantur analogice, -utrum dicantur de Deo per prius, vel de creaturis. Septimo, utrum -aliqua nomina dicantur de Deo ex tempore. Octavo, utrum hoc nomen -Deus sit nomen naturae, vel operationis. Nono, utrum hoc nomen Deus -sit nomen communicabile. Decimo, utrum accipiatur univoce vel -aequivoce, secundum quod significat Deum per naturam, et per -participationem, et secundum opinionem. Undecimo, utrum hoc nomen -qui est sit maxime proprium nomen Dei. Duodecimo, utrum -propositiones affirmativae possint formari de Deo.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 13 a. 1 arg. 1"><a name="28789"><span class= -"ref">[28789] Iª q. 13 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod nullum nomen Deo conveniat. Dicit enim -Dionysius, I cap. de Div. Nom., quod neque nomen eius est, neque -opinio. Et Prov. XXX dicitur, <i>quod nomen eius, et quod nomen -filii eius, si nosti?</i></p> -<p title="I q. 13 a. 1 arg. 2"><a name="28790"><span class= -"ref">[28790] Iª q. 13 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne -nomen aut dicitur in abstracto, aut in concreto. Sed nomina -significantia in concreto, non competunt Deo, cum simplex sit, -neque nomina significantia in abstracto, quia non significant -aliquid perfectum subsistens. Ergo nullum nomen potest dici de -Deo.</p> -<p title="I q. 13 a. 1 arg. 3"><a name="28791"><span class= -"ref">[28791] Iª q. 13 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, -nomina significant substantiam cum qualitate; verba autem et -participia significant cum tempore; pronomina autem cum -demonstratione vel relatione. Quorum nihil competit Deo, quia sine -qualitate est et sine omni accidente, et sine tempore; et sentiri -non potest, ut demonstrari possit; nec relative significari, cum -relativa sint aliquorum antedictorum recordativa, vel nominum, vel -participiorum, vel pronominum demonstrativorum. Ergo Deus nullo -modo potest nominari a nobis.</p> -<p title="I q. 13 a. 1 s. c."><a name="28792"><span class= -"ref">[28792] Iª q. 13 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Exod. XV, <i>dominus quasi vir pugnator, omnipotens -nomen eius</i>.</p> -<p title="I q. 13 a. 1 co."><a name="28793"><span class= -"ref">[28793] Iª q. 13 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, secundum philosophum, voces sunt signa intellectuum, et -intellectus sunt rerum similitudines. Et sic patet quod voces -referuntur ad res significandas, mediante conceptione intellectus. -Secundum igitur quod aliquid a nobis intellectu cognosci potest, -sic a nobis potest nominari. Ostensum est autem supra quod Deus in -hac vita non potest a nobis videri per suam essentiam; sed -cognoscitur a nobis ex creaturis, secundum habitudinem principii, -et per modum excellentiae et remotionis. Sic igitur potest nominari -a nobis ex creaturis, non tamen ita quod nomen significans ipsum, -exprimat divinam essentiam secundum quod est, sicut hoc nomen homo -exprimit sua significatione essentiam hominis secundum quod est, -significat enim eius definitionem, declarantem eius essentiam; -ratio enim quam significat nomen, est definitio.</p> -<p title="I q. 13 a. 1 ad 1"><a name="28794"><span class= -"ref">[28794] Iª q. 13 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod ea ratione dicitur Deus non habere nomen, vel esse -supra nominationem, quia essentia eius est supra id quod de Deo -intelligimus et voce significamus.</p> -<p title="I q. 13 a. 1 ad 2"><a name="28795"><span class= -"ref">[28795] Iª q. 13 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, quia ex creaturis in Dei cognitionem venimus, et ex -ipsis eum nominamus, nomina quae Deo attribuimus, hoc modo -significant, secundum quod competit creaturis materialibus, quarum -cognitio est nobis connaturalis, ut supra dictum est. Et quia in -huiusmodi creaturis, ea quae sunt perfecta et subsistentia sunt -composita; forma autem in eis non est aliquid completum subsistens, -sed magis quo aliquid est, inde est quod omnia nomina a nobis -imposita ad significandum aliquid completum subsistens, significant -in concretione, prout competit compositis; quae autem imponuntur ad -significandas formas simplices, significant aliquid non ut -subsistens, sed ut quo aliquid est, sicut albedo significat ut quo -aliquid est album. Quia igitur et Deus simplex est, et subsistens -est, attribuimus ei et nomina abstracta, ad significandam -simplicitatem eius; et nomina concreta, ad significandum -subsistentiam et perfectionem ipsius, quamvis utraque nomina -deficiant a modo ipsius, sicut intellectus noster non cognoscit eum -ut est, secundum hanc vitam.</p> -<p title="I q. 13 a. 1 ad 3"><a name="28796"><span class= -"ref">[28796] Iª q. 13 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod significare substantiam cum qualitate, est -significare suppositum cum natura vel forma determinata in qua -subsistit. Unde, sicut de Deo dicuntur aliqua in concretione, ad -significandum subsistentiam et perfectionem ipsius, sicut iam -dictum est, ita dicuntur de Deo nomina significantia substantiam -cum qualitate. Verba vero et participia consignificantia tempus -dicuntur de ipso, ex eo quod aeternitas includit omne tempus, sicut -enim simplicia subsistentia non possumus apprehendere et -significare nisi per modum compositorum, ita simplicem aeternitatem -non possumus intelligere vel voce exprimere, nisi per modum -temporalium rerum; et hoc propter connaturalitatem intellectus -nostri ad res compositas et temporales. Pronomina vero -demonstrativa dicuntur de Deo, secundum quod faciunt -demonstrationem ad id quod intelligitur, non ad id quod sentitur, -secundum enim quod a nobis intelligitur, secundum hoc sub -demonstratione cadit. Et sic, secundum illum modum quo nomina et -participia et pronomina demonstrativa de Deo dicuntur, secundum hoc -et pronominibus relativis significari potest.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 13 a. 2 arg. 1"><a name="28797"><span class= -"ref">[28797] Iª q. 13 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod nullum nomen dicatur de Deo -substantialiter. Dicit enim Damascenus, <i>oportet singulum eorum -quae de Deo dicuntur, non quid est secundum substantiam -significare, sed quid non est ostendere, aut habitudinem quandam, -aut aliquid eorum quae assequuntur naturam vel operationem</i>.</p> -<p title="I q. 13 a. 2 arg. 2"><a name="28798"><span class= -"ref">[28798] Iª q. 13 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, dicit -Dionysius, I cap. de Div. Nom., <i>omnem sanctorum theologorum -hymnum invenies, ad bonos thearchiae processus, manifestative et -laudative Dei nominationes dividentem</i>, et est sensus, quod -nomina quae in divinam laudem sancti doctores assumunt, secundum -processus ipsius Dei distinguuntur. Sed quod significat processum -alicuius rei, nihil significat ad eius essentiam pertinens. Ergo -nomina dicta de Deo, non dicuntur de ipso substantialiter.</p> -<p title="I q. 13 a. 2 arg. 3"><a name="28799"><span class= -"ref">[28799] Iª q. 13 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, -secundum hoc nominatur aliquid a nobis, secundum quod intelligitur. -Sed non intelligitur Deus a nobis in hac vita secundum suam -substantiam. Ergo nec aliquod nomen impositum a nobis, dicitur de -Deo secundum suam substantiam.</p> -<p title="I q. 13 a. 2 s. c."><a name="28800"><span class= -"ref">[28800] Iª q. 13 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, VI de Trin., <i>Deo hoc est esse, quod -fortem esse vel sapientem esse, et si quid de illa simplicitate -dixeris, quo eius substantia significatur</i>. Ergo omnia nomina -huiusmodi significant divinam substantiam.</p> -<p title="I q. 13 a. 2 co."><a name="28801"><span class= -"ref">[28801] Iª q. 13 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod de nominibus quae de Deo dicuntur negative, vel quae -relationem ipsius ad creaturam significant, manifestum est quod -substantiam eius nullo modo significant; sed remotionem alicuius ab -ipso, vel relationem eius ad alium, vel potius alicuius ad ipsum. -Sed de nominibus quae absolute et affirmative de Deo dicuntur, -sicut bonus, sapiens, et huiusmodi, multipliciter aliqui sunt -opinati. Quidam enim dixerunt quod haec omnia nomina, licet -affirmative de Deo dicantur, tamen magis inventa sunt ad aliquid -removendum a Deo, quam ad aliquid ponendum in ipso. Unde dicunt -quod, cum dicimus Deum esse viventem, significamus quod Deus non -hoc modo est, sicut res inanimatae, et similiter accipiendum est in -aliis. Et hoc posuit Rabbi Moyses. Alii vero dicunt quod haec -nomina imposita sunt ad significandum habitudinem eius ad creata, -ut, cum dicimus Deus est bonus, sit sensus, Deus est causa -bonitatis in rebus. Et eadem ratio est in aliis. Sed utrumque -istorum videtur esse inconveniens, propter tria. Primo quidem, quia -secundum neutram harum positionum posset assignari ratio quare -quaedam nomina magis de Deo dicerentur quam alia. Sic enim est -causa corporum, sicut est causa bonorum, unde, si nihil aliud -significatur, cum dicitur Deus est bonus, nisi Deus est causa -bonorum, poterit similiter dici quod Deus est corpus, quia est -causa corporum. Item, per hoc quod dicitur quod est corpus, -removetur quod non sit ens in potentia tantum, sicut materia prima. -Secundo, quia sequeretur quod omnia nomina dicta de Deo, per -posterius dicerentur de ipso, sicut sanum per posterius dicitur de -medicina, eo quod significat hoc tantum quod sit causa sanitatis in -animali, quod per prius dicitur sanum. Tertio, quia hoc est contra -intentionem loquentium de Deo. Aliud enim intendunt dicere, cum -dicunt Deum viventem, quam quod sit causa vitae nostrae, vel quod -differat a corporibus inanimatis. Et ideo aliter dicendum est, quod -huiusmodi quidem nomina significant substantiam divinam, et -praedicantur de Deo substantialiter, sed deficiunt a -repraesentatione ipsius. Quod sic patet. Significant enim sic -nomina Deum, secundum quod intellectus noster cognoscit ipsum. -Intellectus autem noster, cum cognoscat Deum ex creaturis, sic -cognoscit ipsum, secundum quod creaturae ipsum repraesentant. -Ostensum est autem supra quod Deus in se praehabet omnes -perfectiones creaturarum, quasi simpliciter et universaliter -perfectus. Unde quaelibet creatura intantum eum repraesentat, et -est ei similis, inquantum perfectionem aliquam habet, non tamen ita -quod repraesentet eum sicut aliquid eiusdem speciei vel generis, -sed sicut excellens principium, a cuius forma effectus deficiunt, -cuius tamen aliqualem similitudinem effectus consequuntur; sicut -formae corporum inferiorum repraesentant virtutem solarem. Et hoc -supra expositum est, cum de perfectione divina agebatur. Sic igitur -praedicta nomina divinam substantiam significant, imperfecte tamen, -sicut et creaturae imperfecte eam repraesentant. Cum igitur dicitur -Deus est bonus, non est sensus, Deus est causa bonitatis, vel Deus -non est malus, sed est sensus, id quod bonitatem dicimus in -creaturis, praeexistit in Deo, et hoc quidem secundum modum -altiorem. Unde ex hoc non sequitur quod Deo competat esse bonum -inquantum causat bonitatem, sed potius e converso, quia est bonus, -bonitatem rebus diffundit, secundum illud Augustini, de Doct. -Christ., <i>inquantum bonus est, sumus</i>.</p> -<p title="I q. 13 a. 2 ad 1"><a name="28802"><span class= -"ref">[28802] Iª q. 13 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Damascenus ideo dicit quod haec nomina non -significant quid est Deus, quia a nullo istorum nominum exprimitur -quid est Deus perfecte, sed unumquodque imperfecte eum significat, -sicut et creaturae imperfecte eum repraesentant.</p> -<p title="I q. 13 a. 2 ad 2"><a name="28803"><span class= -"ref">[28803] Iª q. 13 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod in significatione nominum, aliud est quandoque a quo -imponitur nomen ad significandum, et id ad quod significandum nomen -imponitur, sicut hoc nomen lapis imponitur ab eo quod laedit pedem, -non tamen imponitur ad hoc significandum quod significet laedens -pedem, sed ad significandam quandam speciem corporum; alioquin omne -laedens pedem esset lapis. Sic igitur dicendum est quod huiusmodi -divina nomina imponuntur quidem a processibus deitatis, sicut enim -secundum diversos processus perfectionum, creaturae Deum -repraesentant, licet imperfecte; ita intellectus noster, secundum -unumquemque processum, Deum cognoscit et nominat. Sed tamen haec -nomina non imponit ad significandum ipsos processus, ut, cum -dicitur Deus est vivens, sit sensus, ab eo procedit vita, sed ad -significandum ipsum rerum principium, prout in eo praeexistit vita, -licet eminentiori modo quam intelligatur vel significetur.</p> -<p title="I q. 13 a. 2 ad 3"><a name="28804"><span class= -"ref">[28804] Iª q. 13 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod essentiam Dei in hac vita cognoscere non possumus -secundum quod in se est, sed cognoscimus eam secundum quod -repraesentatur in perfectionibus creaturarum. Et sic nomina a nobis -imposita eam significant.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 13 a. 3 arg. 1"><a name="28805"><span class= -"ref">[28805] Iª q. 13 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod nullum nomen dicatur de Deo proprie. Omnia -enim nomina quae de Deo dicimus, sunt a creaturis accepta, ut -dictum est. Sed nomina creaturarum metaphorice dicuntur de Deo, -sicut cum dicitur Deus est lapis, vel leo, vel aliquid huiusmodi. -Ergo omnia nomina dicta de Deo, dicuntur metaphorice.</p> -<p title="I q. 13 a. 3 arg. 2"><a name="28806"><span class= -"ref">[28806] Iª q. 13 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, -nullum nomen proprie dicitur de aliquo, a quo verius removetur quam -de eo praedicetur. Sed omnia huiusmodi nomina, bonus sapiens, et -similia, verius removentur a Deo quam de eo praedicentur, ut patet -per Dionysium, II cap. Cael. Hier. Ergo nullum istorum nominum -proprie dicitur de Deo.</p> -<p title="I q. 13 a. 3 arg. 3"><a name="28807"><span class= -"ref">[28807] Iª q. 13 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, -nomina corporum non dicuntur de Deo nisi metaphorice, cum sit -incorporeus. Sed omnia huiusmodi nomina implicant quasdam -corporales conditiones, significant enim cum tempore, et cum -compositione, et cum aliis huiusmodi, quae sunt conditiones -corporum. Ergo omnia huiusmodi nomina dicuntur de Deo -metaphorice.</p> -<p title="I q. 13 a. 3 s. c."><a name="28808"><span class= -"ref">[28808] Iª q. 13 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Ambrosius, in Lib. II de fide, <i>sunt quaedam nomina, -quae evidenter proprietatem divinitatis ostendunt; et quaedam quae -perspicuam divinae maiestatis exprimunt veritatem; alia vero sunt, -quae translative per similitudinem de Deo dicuntur</i>. Non igitur -omnia nomina dicuntur de Deo metaphorice, sed aliqua dicuntur -proprie.</p> -<p title="I q. 13 a. 3 co."><a name="28809"><span class= -"ref">[28809] Iª q. 13 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, sicut dictum est, Deum cognoscimus ex perfectionibus -procedentibus in creaturas ab ipso; quae quidem perfectiones in Deo -sunt secundum eminentiorem modum quam in creaturis. Intellectus -autem noster eo modo apprehendit eas, secundum quod sunt in -creaturis, et secundum quod apprehendit, ita significat per nomina. -In nominibus igitur quae Deo attribuimus, est duo considerare, -scilicet, perfectiones ipsas significatas, ut bonitatem, vitam, et -huiusmodi; et modum significandi. Quantum igitur ad id quod -significant huiusmodi nomina, proprie competunt Deo, et magis -proprie quam ipsis creaturis, et per prius dicuntur de eo. Quantum -vero ad modum significandi, non proprie dicuntur de Deo, habent -enim modum significandi qui creaturis competit.</p> -<p title="I q. 13 a. 3 ad 1"><a name="28810"><span class= -"ref">[28810] Iª q. 13 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod quaedam nomina significant huiusmodi perfectiones a -Deo procedentes in res creatas, hoc modo quod ipse modus -imperfectus quo a creatura participatur divina perfectio, in ipso -nominis significato includitur, sicut lapis significat aliquid -materialiter ens, et huiusmodi nomina non possunt attribui Deo nisi -metaphorice. Quaedam vero nomina significant ipsas perfectiones -absolute, absque hoc quod aliquis modus participandi claudatur in -eorum significatione, ut ens, bonum vivens, et huiusmodi, et talia -proprie dicuntur de Deo.</p> -<p title="I q. 13 a. 3 ad 2"><a name="28811"><span class= -"ref">[28811] Iª q. 13 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod ideo huiusmodi nomina dicit Dionysius negari a Deo, -quia id quod significatur per nomen, non convenit eo modo ei, quo -nomen significat, sed excellentiori modo. Unde ibidem dicit -Dionysius quod Deus est super omnem substantiam et vitam.</p> -<p title="I q. 13 a. 3 ad 3"><a name="28812"><span class= -"ref">[28812] Iª q. 13 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod ista nomina quae proprie dicuntur de Deo important -conditiones corporales, non in ipso significato nominis, sed -quantum ad modum significandi. Ea vero quae metaphorice de Deo -dicuntur, important conditionem corporalem in ipso suo -significato.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 13 a. 4 arg. 1"><a name="28813"><span class= -"ref">[28813] Iª q. 13 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod ista nomina dicta de Deo, sint nomina -synonyma. Synonyma enim nomina dicuntur, quae omnino idem -significant. Sed ista nomina dicta de Deo, omnino idem significant -in Deo, quia bonitas Dei est eius essentia, et similiter sapientia. -Ergo ista nomina sunt omnino synonyma.</p> -<p title="I q. 13 a. 4 arg. 2"><a name="28814"><span class= -"ref">[28814] Iª q. 13 a. 4 arg. 2</span></a> Si dicatur quod -ista nomina significant idem secundum rem, sed secundum rationes -diversas, contra, ratio cui non respondet aliquid in re, est vana; -si ergo istae rationes sunt multae, et res est una, videtur quod -rationes istae sint vanae.</p> -<p title="I q. 13 a. 4 arg. 3"><a name="28815"><span class= -"ref">[28815] Iª q. 13 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, magis -est unum quod est unum re et ratione, quam quod est unum re et -multiplex ratione. Sed Deus est maxime unus. Ergo videtur quod non -sit unus re et multiplex ratione. Et sic nomina dicta de Deo non -significant rationes diversas, et ita sunt synonyma.</p> -<p title="I q. 13 a. 4 s. c."><a name="28816"><span class= -"ref">[28816] Iª q. 13 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, omnia -synonyma, sibi invicem adiuncta, nugationem adducunt, sicut si -dicatur vestis indumentum. Si igitur omnia nomina dicta de Deo sunt -synonyma, non posset convenienter dici Deus bonus, vel aliquid -huiusmodi; cum tamen scriptum sit Ierem. XXXII, <i>fortissime, -magne, potens, dominus exercituum nomen tibi</i>.</p> -<p title="I q. 13 a. 4 co."><a name="28817"><span class= -"ref">[28817] Iª q. 13 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod huiusmodi nomina dicta de Deo, non sunt synonyma. Quod quidem -facile esset videre, si diceremus quod huiusmodi nomina sunt -inducta ad removendum, vel ad designandum habitudinem causae -respectu creaturarum, sic enim essent diversae rationes horum -nominum secundum diversa negata, vel secundum diversos effectus -connotatos. Sed secundum quod dictum est huiusmodi nomina -substantiam divinam significare, licet imperfecte, etiam plane -apparet, secundum praemissa, quod habent rationes diversas. Ratio -enim quam significat nomen, est conceptio intellectus de re -significata per nomen. Intellectus autem noster, cum cognoscat Deum -ex creaturis, format ad intelligendum Deum conceptiones -proportionatas perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas. -Quae quidem perfectiones in Deo praeexistunt unite et simpliciter, -in creaturis vero recipiuntur divise et multipliciter. Sicut igitur -diversis perfectionibus creaturarum respondet unum simplex -principium, repraesentatum per diversas perfectiones creaturarum -varie et multipliciter; ita variis et multiplicibus conceptibus -intellectus nostri respondet unum omnino simplex, secundum -huiusmodi conceptiones imperfecte intellectum. Et ideo nomina Deo -attributa, licet significent unam rem, tamen, quia significant eam -sub rationibus multis et diversis, non sunt synonyma.</p> -<p title="I q. 13 a. 4 ad 1"><a name="28818"><span class= -"ref">[28818] Iª q. 13 a. 4 ad 1</span></a> Et sic patet -solutio ad primum, quia nomina synonyma dicuntur, quae significant -unum secundum unam rationem. Quae enim significant rationes -diversas unius rei, non primo et per se unum significant, quia -nomen non significat rem, nisi mediante conceptione intellectus, ut -dictum est.</p> -<p title="I q. 13 a. 4 ad 2"><a name="28819"><span class= -"ref">[28819] Iª q. 13 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod rationes plures horum nominum non sunt cassae et -vanae, quia omnibus eis respondet unum quid simplex, per omnia -huiusmodi multipliciter et imperfecte repraesentatum.</p> -<p title="I q. 13 a. 4 ad 3"><a name="28820"><span class= -"ref">[28820] Iª q. 13 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod hoc ipsum ad perfectam Dei unitatem pertinet, quod ea -quae sunt multipliciter et divisim in aliis, in ipso sunt -simpliciter et unite. Et ex hoc contingit quod est unus re et -plures secundum rationem, quia intellectus noster ita multipliciter -apprehendit eum, sicut res multipliciter ipsum repraesentant.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 5</div> -<p title="I q. 13 a. 5 arg. 1"><a name="28821"><span class= -"ref">[28821] Iª q. 13 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic -proceditur. Videtur quod ea quae dicuntur de Deo et creaturis, -univoce de ipsis dicantur. Omne enim aequivocum reducitur ad -univocum, sicut multa ad unum. Nam si hoc nomen canis aequivoce -dicitur de latrabili et marino, oportet quod de aliquibus univoce -dicatur, scilicet de omnibus latrabilibus, aliter enim esset -procedere in infinitum. Inveniuntur autem quaedam agentia univoca, -quae conveniunt cum suis effectibus in nomine et definitione, ut -homo generat hominem; quaedam vero agentia aequivoca, sicut sol -causat calidum, cum tamen ipse non sit calidus nisi aequivoce. -Videtur igitur quod primum agens, ad quod omnia agentia reducuntur, -sit agens univocum. Et ita, quae de Deo et creaturis dicuntur, -univoce praedicantur.</p> -<p title="I q. 13 a. 5 arg. 2"><a name="28822"><span class= -"ref">[28822] Iª q. 13 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, -secundum aequivoca non attenditur aliqua similitudo. Cum igitur -creaturae ad Deum sit aliqua similitudo, secundum illud Genes. I, -<i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram</i>, -videtur quod aliquid univoce de Deo et creaturis dicatur.</p> -<p title="I q. 13 a. 5 arg. 3"><a name="28823"><span class= -"ref">[28823] Iª q. 13 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, -mensura est homogenea mensurato, ut dicitur in X Metaphys. Sed Deus -est prima mensura omnium entium, ut ibidem dicitur. Ergo Deus est -homogeneus creaturis. Et ita aliquid univoce de Deo et creaturis -dici potest.</p> -<p title="I q. 13 a. 5 s. c. 1"><a name="28824"><span class= -"ref">[28824] Iª q. 13 a. 5 s. c. 1</span></a> Sed contra, -quidquid praedicatur de aliquibus secundum idem nomen et non -secundum eandem rationem, praedicatur de eis aequivoce. Sed nullum -nomen convenit Deo secundum illam rationem, secundum quam dicitur -de creatura, nam sapientia in creaturis est qualitas, non autem in -Deo; genus autem variatum mutat rationem, cum sit pars -definitionis. Et eadem ratio est in aliis. Quidquid ergo de Deo et -creaturis dicitur, aequivoce dicitur.</p> -<p title="I q. 13 a. 5 s. c. 2"><a name="28825"><span class= -"ref">[28825] Iª q. 13 a. 5 s. c. 2</span></a> Praeterea, Deus -plus distat a creaturis, quam quaecumque creaturae ab invicem. Sed -propter distantiam quarundam creaturarum, contingit quod nihil -univoce de eis praedicari potest; sicut de his quae non conveniunt -in aliquo genere. Ergo multo minus de Deo et creaturis aliquid -univoce praedicatur, sed omnia praedicantur aequivoce.</p> -<p title="I q. 13 a. 5 co."><a name="28826"><span class= -"ref">[28826] Iª q. 13 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod impossibile est aliquid praedicari de Deo et creaturis -univoce. Quia omnis effectus non adaequans virtutem causae agentis, -recipit similitudinem agentis non secundum eandem rationem, sed -deficienter, ita ut quod divisim et multipliciter est in -effectibus, in causa est simpliciter et eodem modo; sicut sol -secundum unam virtutem, multiformes et varias formas in istis -inferioribus producit. Eodem modo, ut supra dictum est, omnes rerum -perfectiones, quae sunt in rebus creatis divisim et multipliciter, -in Deo praeexistunt unite. Sic igitur, cum aliquod nomen ad -perfectionem pertinens de creatura dicitur, significat illam -perfectionem ut distinctam secundum rationem definitionis ab aliis, -puta cum hoc nomen sapiens de homine dicitur, significamus aliquam -perfectionem distinctam ab essentia hominis, et a potentia et ab -esse ipsius, et ab omnibus huiusmodi. Sed cum hoc nomen de Deo -dicimus, non intendimus significare aliquid distinctum ab essentia -vel potentia vel esse ipsius. Et sic, cum hoc nomen sapiens de -homine dicitur, quodammodo circumscribit et comprehendit rem -significatam, non autem cum dicitur de Deo, sed relinquit rem -significatam ut incomprehensam, et excedentem nominis -significationem. Unde patet quod non secundum eandem rationem hoc -nomen sapiens de Deo et de homine dicitur. Et eadem ratio est de -aliis. Unde nullum nomen univoce de Deo et creaturis praedicatur. -Sed nec etiam pure aequivoce, ut aliqui dixerunt. Quia secundum -hoc, ex creaturis nihil posset cognosci de Deo, nec demonstrari; -sed semper incideret fallacia aequivocationis. Et hoc est tam -contra philosophos, qui multa demonstrative de Deo probant, quam -etiam contra apostolum dicentem, Rom. I, <i>invisibilia Dei per ea -quae facta sunt, intellecta, conspiciuntur</i>. Dicendum est igitur -quod huiusmodi nomina dicuntur de Deo et creaturis secundum -analogiam, idest proportionem. Quod quidem dupliciter contingit in -nominibus, vel quia multa habent proportionem ad unum, sicut sanum -dicitur de medicina et urina, inquantum utrumque habet ordinem et -proportionem ad sanitatem animalis, cuius hoc quidem signum est, -illud vero causa; vel ex eo quod unum habet proportionem ad -alterum, sicut sanum dicitur de medicina et animali, inquantum -medicina est causa sanitatis quae est in animali. Et hoc modo -aliqua dicuntur de Deo et creaturis analogice, et non aequivoce -pure, neque univoce. Non enim possumus nominare Deum nisi ex -creaturis, ut supra dictum est. Et sic, quidquid dicitur de Deo et -creaturis, dicitur secundum quod est aliquis ordo creaturae ad -Deum, ut ad principium et causam, in qua praeexistunt excellenter -omnes rerum perfectiones. Et iste modus communitatis medius est -inter puram aequivocationem et simplicem univocationem. Neque enim -in his quae analogice dicuntur, est una ratio, sicut est in -univocis; nec totaliter diversa, sicut in aequivocis; sed nomen -quod sic multipliciter dicitur, significat diversas proportiones ad -aliquid unum; sicut sanum, de urina dictum, significat signum -sanitatis animalis, de medicina vero dictum, significat causam -eiusdem sanitatis.</p> -<p title="I q. 13 a. 5 ad 1"><a name="28827"><span class= -"ref">[28827] Iª q. 13 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, licet in praedicationibus oporteat aequivoca ad -univoca reduci, tamen in actionibus agens non univocum ex -necessitate praecedit agens univocum. Agens enim non univocum est -causa universalis totius speciei, ut sol est causa generationis -omnium hominum. Agens vero univocum non est causa agens universalis -totius speciei (alioquin esset causa sui ipsius, cum sub specie -contineatur), sed est causa particularis respectu huius individui, -quod in participatione speciei constituit. Causa igitur universalis -totius speciei non est agens univocum. Causa autem universalis est -prior particulari. Hoc autem agens universale, licet non sit -univocum, non tamen est omnino aequivocum, quia sic non faceret -sibi simile; sed potest dici agens analogicum, sicut in -praedicationibus omnia univoca reducuntur ad unum primum, non -univocum, sed analogicum, quod est ens.</p> -<p title="I q. 13 a. 5 ad 2"><a name="28828"><span class= -"ref">[28828] Iª q. 13 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod similitudo creaturae ad Deum est imperfecta, quia -etiam nec idem secundum genus repraesentat, ut supra dictum -est.</p> -<p title="I q. 13 a. 5 ad 3"><a name="28829"><span class= -"ref">[28829] Iª q. 13 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod Deus non est mensura proportionata mensuratis. Unde -non oportet quod Deus et creaturae sub uno genere contineantur.</p> -<p title="I q. 13 a. 5 ad 4"><a name="28830"><span class= -"ref">[28830] Iª q. 13 a. 5 ad 4</span></a> Ea vero quae sunt -in contrarium, concludunt quod non univoce huiusmodi nomina de Deo -et creaturis praedicentur, non autem quod aequivoce.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 6</div> -<p title="I q. 13 a. 6 arg. 1"><a name="28831"><span class= -"ref">[28831] Iª q. 13 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic -proceditur. Videtur quod nomina per prius dicantur de creaturis -quam de Deo. Secundum enim quod cognoscimus aliquid, secundum hoc -illud nominamus; cum nomina, secundum philosophum, sint signa -intellectuum. Sed per prius cognoscimus creaturam quam Deum. Ergo -nomina a nobis imposita, per prius conveniunt creaturis quam -Deo.</p> -<p title="I q. 13 a. 6 arg. 2"><a name="28832"><span class= -"ref">[28832] Iª q. 13 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, -secundum Dionysium, in libro de Div. Nom., Deum ex creaturis -nominamus. Sed nomina a creaturis translata in Deum, per prius -dicuntur de creaturis quam de Deo; sicut leo, lapis, et huiusmodi. -Ergo omnia nomina quae de Deo et de creaturis dicuntur, per prius -de creaturis quam de Deo dicuntur.</p> -<p title="I q. 13 a. 6 arg. 3"><a name="28833"><span class= -"ref">[28833] Iª q. 13 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, omnia -nomina quae communiter de Deo et creaturis dicuntur, dicuntur de -Deo sicut de causa omnium, ut dicit Dionysius. Sed quod dicitur de -aliquo per causam, per posterius de illo dicitur, per prius enim -dicitur animal sanum quam medicina, quae est causa sanitatis. Ergo -huiusmodi nomina per prius dicuntur de creaturis quam de Deo.</p> -<p title="I q. 13 a. 6 s. c."><a name="28834"><span class= -"ref">[28834] Iª q. 13 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Ephes. III, <i>flecto genua mea ad patrem domini -nostri Iesu, ex quo omnis paternitas in caelo et in terra -nominatur</i>. Et eadem ratio videtur de nominibus aliis quae de -Deo et creaturis dicuntur. Ergo huiusmodi nomina per prius de Deo -quam de creaturis dicuntur.</p> -<p title="I q. 13 a. 6 co."><a name="28835"><span class= -"ref">[28835] Iª q. 13 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod in omnibus nominibus quae de pluribus analogice dicuntur, -necesse est quod omnia dicantur per respectum ad unum, et ideo -illud unum oportet quod ponatur in definitione omnium. Et quia -ratio quam significat nomen, est definitio, ut dicitur in IV -Metaphys., necesse est quod illud nomen per prius dicatur de eo -quod ponitur in definitione aliorum, et per posterius de aliis, -secundum ordinem quo appropinquant ad illud primum vel magis vel -minus, sicut sanum quod dicitur de animali, cadit in definitione -sani quod dicitur de medicina, quae dicitur sana inquantum causat -sanitatem in animali; et in definitione sani quod dicitur de urina, -quae dicitur sana inquantum est signum sanitatis animalis. Sic ergo -omnia nomina quae metaphorice de Deo dicuntur, per prius de -creaturis dicuntur quam de Deo, quia dicta de Deo, nihil aliud -significant quam similitudines ad tales creaturas. Sicut enim -ridere, dictum de prato, nihil aliud significat quam quod pratum -similiter se habet in decore cum floret, sicut homo cum ridet, -secundum similitudinem proportionis; sic nomen leonis, dictum de -Deo, nihil aliud significat quam quod Deus similiter se habet ut -fortiter operetur in suis operibus, sicut leo in suis. Et sic patet -quod, secundum quod dicuntur de Deo, eorum significatio definiri -non potest, nisi per illud quod de creaturis dicitur. De aliis -autem nominibus, quae non metaphorice dicuntur de Deo, esset etiam -eadem ratio, si dicerentur de Deo causaliter tantum, ut quidam -posuerunt. Sic enim. Cum dicitur Deus est bonus, nihil aliud esset -quam Deus est causa bonitatis creaturae, et sic hoc nomen bonum, -dictum de Deo, clauderet in suo intellectu bonitatem creaturae. -Unde bonum per prius diceretur de creatura quam de Deo. Sed supra -ostensum est quod huiusmodi nomina non solum dicuntur de Deo -causaliter, sed etiam essentialiter. Cum enim dicitur Deus est -bonus, vel sapiens, non solum significatur quod ipse sit causa -sapientiae vel bonitatis, sed quod haec in eo eminentius -praeexistunt. Unde, secundum hoc, dicendum est quod, quantum ad rem -significatam per nomen, per prius dicuntur de Deo quam de -creaturis, quia a Deo huiusmodi perfectiones in creaturas manant. -Sed quantum ad impositionem nominis, per prius a nobis imponuntur -creaturis, quas prius cognoscimus. Unde et modum significandi -habent qui competit creaturis, ut supra dictum est.</p> -<p title="I q. 13 a. 6 ad 1"><a name="28836"><span class= -"ref">[28836] Iª q. 13 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod obiectio illa procedit quantum ad impositionem -nominis.</p> -<p title="I q. 13 a. 6 ad 2"><a name="28837"><span class= -"ref">[28837] Iª q. 13 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod non est eadem ratio de nominibus quae metaphorice de -Deo dicuntur, et de aliis, ut dictum est.</p> -<p title="I q. 13 a. 6 ad 3"><a name="28838"><span class= -"ref">[28838] Iª q. 13 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod obiectio illa procederet, si huiusmodi nomina solum -de Deo causaliter dicerentur et non essentialiter, sicut sanum de -medicina.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 7</div> -<p title="I q. 13 a. 7 arg. 1"><a name="28839"><span class= -"ref">[28839] Iª q. 13 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic -proceditur. Videtur quod nomina quae important relationem ad -creaturas, non dicantur de Deo ex tempore. Omnia enim huiusmodi -nomina significant divinam substantiam, ut communiter dicitur. Unde -et Ambrosius dicit quod hoc nomen dominus est nomen potestatis, -quae est divina substantia, et creator significat Dei actionem, -quae est eius essentia. Sed divina substantia non est temporalis, -sed aeterna. Ergo huiusmodi nomina non dicuntur de Deo ex tempore, -sed ab aeterno.</p> -<p title="I q. 13 a. 7 arg. 2"><a name="28840"><span class= -"ref">[28840] Iª q. 13 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, -cuicumque convenit aliquid ex tempore, potest dici factum, quod -enim ex tempore est album, fit album. Sed Deo non convenit esse -factum. Ergo de Deo nihil praedicatur ex tempore.</p> -<p title="I q. 13 a. 7 arg. 3"><a name="28841"><span class= -"ref">[28841] Iª q. 13 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, si -aliqua nomina dicuntur de Deo ex tempore propter hoc quod important -relationem ad creaturas, eadem ratio videtur de omnibus quae -relationem ad creaturas important. Sed quaedam nomina importantia -relationem ad creaturas, dicuntur de Deo ab aeterno, ab aeterno -enim scivit creaturam et dilexit, secundum illud Ierem. XXXI, <i>in -caritate perpetua dilexi te</i>. Ergo et alia nomina quae important -relationem ad creaturas, ut dominus et creator, dicuntur de Deo ab -aeterno.</p> -<p title="I q. 13 a. 7 arg. 4"><a name="28842"><span class= -"ref">[28842] Iª q. 13 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, -huiusmodi nomina relationem significant. Oportet igitur quod -relatio illa vel sit aliquid in Deo, vel in creatura tantum. Sed -non potest esse quod sit in creatura tantum, quia sic Deus -denominaretur dominus a relatione opposita, quae est in creaturis; -nihil autem denominatur a suo opposito. Relinquitur ergo quod -relatio est etiam aliquid in Deo. Sed in Deo nihil potest esse ex -tempore, cum ipse sit supra tempus. Ergo videtur quod huiusmodi -nomina non dicantur de Deo ex tempore.</p> -<p title="I q. 13 a. 7 arg. 5"><a name="28843"><span class= -"ref">[28843] Iª q. 13 a. 7 arg. 5</span></a> Praeterea, -secundum relationem dicitur aliquid relative, puta secundum -dominium dominus, sicut secundum albedinem albus. Si igitur relatio -dominii non est in Deo secundum rem, sed solum secundum rationem, -sequitur quod Deus non sit realiter dominus, quod patet esse -falsum.</p> -<p title="I q. 13 a. 7 arg. 6"><a name="28844"><span class= -"ref">[28844] Iª q. 13 a. 7 arg. 6</span></a> Praeterea, in -relativis quae non sunt simul natura, unum potest esse, altero non -existente, sicut scibile existit, non existente scientia, ut -dicitur in praedicamentis. Sed relativa quae dicuntur de Deo et -creaturis, non sunt simul natura. Ergo potest aliquid dici relative -de Deo ad creaturam, etiam creatura non existente. Et sic huiusmodi -nomina, dominus et creator, dicuntur de Deo ab aeterno, et non ex -tempore.</p> -<p title="I q. 13 a. 7 s. c."><a name="28845"><span class= -"ref">[28845] Iª q. 13 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, V de Trin., quod haec relativa appellatio -dominus Deo convenit ex tempore.</p> -<p title="I q. 13 a. 7 co."><a name="28846"><span class= -"ref">[28846] Iª q. 13 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod quaedam nomina importantia relationem ad creaturam, ex tempore -de Deo dicuntur, et non ab aeterno. Ad cuius evidentiam, sciendum -est quod quidam posuerunt relationem non esse rem naturae, sed -rationis tantum. Quod quidem apparet esse falsum, ex hoc quod ipsae -res naturalem ordinem et habitudinem habent ad invicem. Veruntamen -sciendum est quod, cum relatio requirat duo extrema, tripliciter se -habere potest ad hoc quod sit res naturae et rationis. Quandoque -enim ex utraque parte est res rationis tantum, quando scilicet ordo -vel habitudo non potest esse inter aliqua, nisi secundum -apprehensionem rationis tantum, utpote cum dicimus idem eidem idem. -Nam secundum quod ratio apprehendit bis aliquod unum, statuit illud -ut duo; et sic apprehendit quandam habitudinem ipsius ad seipsum. -Et similiter est de omnibus relationibus quae sunt inter ens et non -ens; quas format ratio, inquantum apprehendit non ens ut quoddam -extremum. Et idem est de omnibus relationibus quae consequuntur -actum rationis, ut genus et species, et huiusmodi. Quaedam vero -relationes sunt, quantum ad utrumque extremum, res naturae, quando -scilicet est habitudo inter aliqua duo secundum aliquid realiter -conveniens utrique. Sicut patet de omnibus relationibus quae -consequuntur quantitatem, ut magnum et parvum, duplum et dimidium, -et huiusmodi, nam quantitas est in utroque extremorum. Et simile -est de relationibus quae consequuntur actionem et passionem, ut -motivum et mobile, pater et filius, et similia. Quandoque vero -relatio in uno extremorum est res naturae, et in altero est res -rationis tantum. Et hoc contingit quandocumque duo extrema non sunt -unius ordinis. Sicut sensus et scientia referuntur ad sensibile et -scibile, quae quidem, inquantum sunt res quaedam in esse naturali -existentes, sunt extra ordinem esse sensibilis et intelligibilis, -et ideo in scientia quidem et sensu est relatio realis, secundum -quod ordinantur ad sciendum vel sentiendum res; sed res ipsae in se -consideratae, sunt extra ordinem huiusmodi. Unde in eis non est -aliqua relatio realiter ad scientiam et sensum; sed secundum -rationem tantum, inquantum intellectus apprehendit ea ut terminos -relationum scientiae et sensus. Unde philosophus dicit, in V -Metaphys., quod non dicuntur relative eo quod ipsa referantur ad -alia, sed quia alia referuntur ad ipsa. Et similiter dextrum non -dicitur de columna, nisi inquantum ponitur animali ad dextram, unde -huiusmodi relatio non est realiter in columna, sed in animali. Cum -igitur Deus sit extra totum ordinem creaturae, et omnes creaturae -ordinentur ad ipsum, et non e converso, manifestum est quod -creaturae realiter referuntur ad ipsum Deum; sed in Deo non est -aliqua realis relatio eius ad creaturas, sed secundum rationem -tantum, inquantum creaturae referuntur ad ipsum. Et sic nihil -prohibet huiusmodi nomina importantia relationem ad creaturam, -praedicari de Deo ex tempore, non propter aliquam mutationem -ipsius, sed propter creaturae mutationem; sicut columna fit dextera -animali, nulla mutatione circa ipsam existente, sed animali -translato.</p> -<p title="I q. 13 a. 7 ad 1"><a name="28847"><span class= -"ref">[28847] Iª q. 13 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod relativa quaedam sunt imposita ad significandum ipsas -habitudines relativas, ut dominus, servus, pater et filius, et -huiusmodi, et haec dicuntur relativa secundum esse. Quaedam vero -sunt imposita ad significandas res quas consequuntur quaedam -habitudines, sicut movens et motum, caput et capitatum, et alia -huiusmodi, quae dicuntur relativa secundum dici. Sic igitur et -circa nomina divina haec differentia est consideranda. Nam quaedam -significant ipsam habitudinem ad creaturam, ut dominus. Et -huiusmodi non significant substantiam divinam directe, sed -indirecte, inquantum praesupponunt ipsam, sicut dominium -praesupponit potestatem, quae est divina substantia. Quaedam vero -significant directe essentiam divinam, et ex consequenti important -habitudinem; sicut salvator, creator, et huiusmodi, significant -actionem Dei, quae est eius essentia. Utraque tamen nomina ex -tempore de Deo dicuntur quantum ad habitudinem quam important, vel -principaliter vel consequenter, non autem quantum ad hoc quod -significant essentiam, vel directe vel indirecte.</p> -<p title="I q. 13 a. 7 ad 2"><a name="28848"><span class= -"ref">[28848] Iª q. 13 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, sicut relationes quae de Deo dicuntur ex tempore, -non sunt in Deo nisi secundum rationem, ita nec fieri nec factum -esse dicitur de Deo, nisi secundum rationem, nulla mutatione circa -ipsum existente, sicut est id, <i>domine refugium factus es -nobis</i>.</p> -<p title="I q. 13 a. 7 ad 3"><a name="28849"><span class= -"ref">[28849] Iª q. 13 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod operatio intellectus et voluntatis est in operante, -et ideo nomina quae significant relationes consequentes actionem -intellectus vel voluntatis, dicuntur de Deo ab aeterno. Quae vero -consequuntur actiones procedentes, secundum modum intelligendi, ad -exteriores effectus, dicuntur de Deo ex tempore, ut salvator, -creator, et huiusmodi.</p> -<p title="I q. 13 a. 7 ad 4"><a name="28850"><span class= -"ref">[28850] Iª q. 13 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod relationes significatae per huiusmodi nomina quae -dicuntur de Deo ex tempore, sunt in Deo secundum rationem tantum, -oppositae autem relationes in creaturis sunt secundum rem. Nec est -inconveniens quod a relationibus realiter existentibus in re, Deus -denominetur, tamen secundum quod cointelliguntur per intellectum -nostrum oppositae relationes in Deo. Ut sic Deus dicatur relative -ad creaturam, quia creatura refertur ad ipsum, sicut philosophus -dicit, in V Metaphys., quod scibile dicitur relative, quia scientia -refertur ad ipsum.</p> -<p title="I q. 13 a. 7 ad 5"><a name="28851"><span class= -"ref">[28851] Iª q. 13 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum -dicendum quod, cum ea ratione referatur Deus ad creaturam, qua -creatura refertur ad ipsum; cum relatio subiectionis realiter sit -in creatura, sequitur quod Deus non secundum rationem tantum, sed -realiter sit dominus. Eo enim modo dicitur dominus, quo creatura ei -subiecta est.</p> -<p title="I q. 13 a. 7 ad 6"><a name="28852"><span class= -"ref">[28852] Iª q. 13 a. 7 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum -quod, ad cognoscendum utrum relativa sint simul natura vel non, non -oportet considerare ordinem rerum de quibus relativa dicuntur, sed -significationes ipsorum relativorum. Si enim unum in sui intellectu -claudat aliud et e converso, tunc sunt simul natura, sicut duplum -et dimidium, pater et filius, et similia. Si autem unum in sui -intellectu claudat aliud, et non e converso, tunc non sunt simul -natura. Et hoc modo se habent scientia et scibile. Nam scibile -dicitur secundum potentiam, scientia autem secundum habitum, vel -secundum actum. Unde scibile, secundum modum suae significationis, -praeexistit scientiae. Sed si accipiatur scibile secundum actum, -tunc est simul cum scientia secundum actum, nam scitum non est -aliquid nisi sit eius scientia. Licet igitur Deus sit prior -creaturis, quia tamen in significatione domini clauditur quod -habeat servum, et e converso, ista duo relativa, dominus et servus, -sunt simul natura. Unde Deus non fuit dominus, antequam haberet -creaturam sibi subiectam.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 8</div> -<p title="I q. 13 a. 8 arg. 1"><a name="28853"><span class= -"ref">[28853] Iª q. 13 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic -proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus non sit nomen naturae. -Dicit enim Damascenus, in I libro, quod <i>Deus dicitur a -theein</i>, quod est currere, et fovere universa; <i>vel ab -aethein, idest ardere (Deus enim noster ignis consumens est omnem -malitiam); vel a theasthai</i>, quod est considerare, omnia. Haec -autem omnia ad operationem pertinent. Ergo hoc nomen Deus -operationem significat, et non naturam.</p> -<p title="I q. 13 a. 8 arg. 2"><a name="28854"><span class= -"ref">[28854] Iª q. 13 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, -secundum hoc aliquid nominatur a nobis, secundum quod cognoscitur. -Sed divina natura est nobis ignota. Ergo hoc nomen Deus non -significat naturam divinam.</p> -<p title="I q. 13 a. 8 s. c."><a name="28855"><span class= -"ref">[28855] Iª q. 13 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Ambrosius, in libro I de fide, quod Deus est nomen -naturae.</p> -<p title="I q. 13 a. 8 co."><a name="28856"><span class= -"ref">[28856] Iª q. 13 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod non est semper idem id a quo imponitur nomen ad significandum, -et id ad quod significandum nomen imponitur. Sicut enim substantiam -rei ex proprietatibus vel operationibus eius cognoscimus, ita -substantiam rei denominamus quandoque ab aliqua eius operatione vel -proprietate, sicut substantiam lapidis denominamus ab aliqua -actione eius, quia laedit pedem; non tamen hoc nomen impositum est -ad significandum hanc actionem, sed substantiam lapidis. Si qua -vero sunt quae secundum se sunt nota nobis, ut calor, frigus, -albedo, et huiusmodi, non ab aliis denominantur. Unde in talibus -idem est quod nomen significat, et id a quo imponitur nomen ad -significandum. Quia igitur Deus non est notus nobis in sui natura, -sed innotescit nobis ex operationibus vel effectibus eius, ex his -possumus eum nominare, ut supra dictum est. Unde hoc nomen Deus est -nomen operationis, quantum ad id a quo imponitur ad significandum. -Imponitur enim hoc nomen ab universali rerum providentia, omnes -enim loquentes de Deo, hoc intendunt nominare Deum, quod habet -providentiam universalem de rebus. Unde dicit Dionysius, XII cap. -de Div. Nom., quod <i>deitas est quae omnia videt providentia et -bonitate perfecta</i>. Ex hac autem operatione hoc nomen Deus -assumptum, impositum est ad significandum divinam naturam.</p> -<p title="I q. 13 a. 8 ad 1"><a name="28857"><span class= -"ref">[28857] Iª q. 13 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod omnia quae posuit Damascenus, pertinent ad -providentiam, a qua imponitur hoc nomen Deus ad significandum.</p> -<p title="I q. 13 a. 8 ad 2"><a name="28858"><span class= -"ref">[28858] Iª q. 13 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, secundum quod naturam alicuius rei ex eius -proprietatibus et effectibus cognoscere possumus, sic eam nomine -possumus significare. Unde, quia substantiam lapidis ex eius -proprietate possumus cognoscere secundum seipsam, sciendo quid est -lapis, hoc nomen lapis ipsam lapidis naturam, secundum quod in se -est, significat, significat enim definitionem lapidis, per quam -scimus quid est lapis. Ratio enim quam significat nomen, est -definitio, ut dicitur in IV Metaphys. Sed ex effectibus divinis -divinam naturam non possumus cognoscere secundum quod in se est, ut -sciamus de ea quid est; sed per modum eminentiae et causalitatis et -negationis, ut supra dictum est. Et sic hoc nomen Deus significat -naturam divinam. Impositum est enim nomen hoc ad aliquid -significandum supra omnia existens, quod est principium omnium, et -remotum ab omnibus. Hoc enim intendunt significare nominantes -Deum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 9</div> -<p title="I q. 13 a. 9 arg. 1"><a name="28859"><span class= -"ref">[28859] Iª q. 13 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic -proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus sit communicabile. -Cuicumque enim communicatur res significata per nomen, communicatur -et nomen ipsum. Sed hoc nomen Deus, ut dictum est, significat -divinam naturam, quae est communicabilis aliis, secundum illud II -Pet. I, <i>magna et pretiosa promissa nobis donavit, ut per hoc -efficiamur divinae consortes naturae</i>. Ergo hoc nomen Deus est -communicabile.</p> -<p title="I q. 13 a. 9 arg. 2"><a name="28860"><span class= -"ref">[28860] Iª q. 13 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, sola -nomina propria non sunt communicabilia. Sed hoc nomen Deus non est -nomen proprium, sed appellativum, quod patet ex hoc quod habet -plurale, secundum illud Psalmi LXXXI, <i>ego dixi, dii estis</i>. -Ergo hoc nomen Deus est communicabile.</p> -<p title="I q. 13 a. 9 arg. 3"><a name="28861"><span class= -"ref">[28861] Iª q. 13 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, hoc -nomen Deus imponitur ab operatione, ut dictum est. Sed alia nomina -quae imponuntur Deo ab operationibus, sive ab effectibus, sunt -communicabilia, ut bonus, sapiens et huiusmodi. Ergo et hoc nomen -Deus est communicabile.</p> -<p title="I q. 13 a. 9 s. c."><a name="28862"><span class= -"ref">[28862] Iª q. 13 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Sap. XIV, <i>incommunicabile nomen lignis et lapidibus -imposuerunt</i>; et loquitur de nomine deitatis. Ergo hoc nomen -Deus est nomen incommunicabile.</p> -<p title="I q. 13 a. 9 co."><a name="28863"><span class= -"ref">[28863] Iª q. 13 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod aliquod nomen potest esse communicabile dupliciter, uno modo, -proprie; alio modo, per similitudinem. Proprie quidem communicabile -est, quod secundum totam significationem nominis, est communicabile -multis. Per similitudinem autem communicabile est, quod est -communicabile secundum aliquid eorum quae includuntur in nominis -significatione. Hoc enim nomen leo proprie communicatur omnibus -illis in quibus invenitur natura quam significat hoc nomen leo, per -similitudinem vero communicabile est illis qui participant aliquid -leoninum, ut puta audaciam vel fortitudinem, qui metaphorice leones -dicuntur. Ad sciendum autem quae nomina proprie sunt -communicabilia, considerandum est quod omnis forma in supposito -singulari existens, per quod individuatur, communis est multis, vel -secundum rem vel secundum rationem saltem, sicut natura humana -communis est multis secundum rem et rationem, natura autem solis -non est communis multis secundum rem, sed secundum rationem tantum; -potest enim natura solis intelligi ut in pluribus suppositis -existens. Et hoc ideo, quia intellectus intelligit naturam -cuiuslibet speciei per abstractionem a singulari, unde esse in uno -supposito singulari vel in pluribus, est praeter intellectum -naturae speciei, unde, servato intellectu naturae speciei, potest -intelligi ut in pluribus existens. Sed singulare, ex hoc ipso quod -est singulare, est divisum ab omnibus aliis. Unde omne nomen -impositum ad significandum aliquod singulare, est incommunicabile -et re et ratione, non enim potest nec in apprehensione cadere -pluralitas huius individui. Unde nullum nomen significans aliquod -individuum, est communicabile multis proprie, sed solum secundum -similitudinem; sicut aliquis metaphorice potest dici Achilles, -inquantum habet aliquid de proprietatibus Achillis, scilicet -fortitudinem. Formae vero quae non individuantur per aliquod -suppositum, sed per seipsas (quia scilicet sunt formae -subsistentes), si intelligerentur secundum quod sunt in seipsis, -non possent communicari nec re neque ratione; sed forte per -similitudinem, sicut dictum est de individuis. Sed quia formas -simplices per se subsistentes non possumus intelligere secundum -quod sunt, sed intelligimus eas ad modum rerum compositarum -habentium formas in materia; ideo, ut dictum est, imponimus eis -nomina concreta significantia naturam in aliquo supposito. Unde, -quantum pertinet ad rationem nominum, eadem ratio est de nominibus -quae a nobis imponuntur ad significandum naturas rerum -compositarum, et de nominibus quae a nobis imponuntur ad -significandum naturas simplices subsistentes. Unde, cum hoc nomen -Deus impositum sit ad significandum naturam divinam, ut dictum est; -natura autem divina multiplicabilis non est, ut supra ostensum est, -sequitur quod hoc nomen Deus incommunicabile quidem sit secundum -rem, sed communicabile sit secundum opinionem, quemadmodum hoc -nomen sol esset communicabile secundum opinionem ponentium multos -soles. Et secundum hoc dicitur Gal. IV, <i>his qui natura non sunt -dii, serviebatis</i>; Glossa, <i>non sunt dii natura, sed opinione -hominum</i>. Est nihilominus communicabile hoc nomen Deus, non -secundum suam totam significationem, sed secundum aliquid eius, per -quandam similitudinem, ut dii dicantur, qui participant aliquid -divinum per similitudinem, secundum illud, <i>ego dixi, dii -estis</i>. Si vero esset aliquod nomen impositum ad significandum -Deum non ex parte naturae, sed ex parte suppositi, secundum quod -consideratur ut hoc aliquid, illud nomen esset omnibus modis -incommunicabile, sicut forte est nomen tetragrammaton apud -Hebraeos. Et est simile si quis imponeret nomen soli designans hoc -individuum.</p> -<p title="I q. 13 a. 9 ad 1"><a name="28864"><span class= -"ref">[28864] Iª q. 13 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod natura divina non est communicabilis nisi secundum -similitudinis participationem.</p> -<p title="I q. 13 a. 9 ad 2"><a name="28865"><span class= -"ref">[28865] Iª q. 13 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod hoc nomen Deus est nomen appellativum, et non -proprium, quia significat naturam divinam ut in habente; licet ipse -Deus, secundum rem, non sit nec universalis nec particularis. -Nomina enim non sequuntur modum essendi qui est in rebus, sed modum -essendi secundum quod in cognitione nostra est. Et tamen, secundum -rei veritatem, est incommunicabile, secundum quod dictum est de hoc -nomine sol.</p> -<p title="I q. 13 a. 9 ad 3"><a name="28866"><span class= -"ref">[28866] Iª q. 13 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod haec nomina bonus, sapiens, et similia, imposita -quidem sunt a perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas, non -tamen sunt imposita ad significandum divinam naturam, sed ad -significandum ipsas perfectiones absolute. Et ideo etiam secundum -rei veritatem sunt communicabilia multis. Sed hoc nomen Deus -impositum est ab operatione propria Deo, quam experimur continue, -ad significandum divinam naturam.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 10</div> -<p title="I q. 13 a. 10 arg. 1"><a name="28867"><span class= -"ref">[28867] Iª q. 13 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic -proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus univoce dicatur de Deo per -naturam, et per participationem, et secundum opinionem. Ubi enim -est diversa significatio, non est contradictio affirmantis et -negantis, aequivocatio enim impedit contradictionem sed Catholicus -dicens idolum non est Deus, contradicit Pagano dicenti idolum est -Deus. Ergo Deus utrobique sumptum univoce dicitur.</p> -<p title="I q. 13 a. 10 arg. 2"><a name="28868"><span class= -"ref">[28868] Iª q. 13 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, -sicut idolum est Deus secundum opinionem et non secundum veritatem, -ita fruitio carnalium delectationum dicitur felicitas secundum -opinionem, et non secundum veritatem. Sed hoc nomen beatitudo -univoce dicitur de hac beatitudine opinata, et de hac beatitudine -vera. Ergo et hoc nomen Deus univoce dicitur de Deo secundum -veritatem, et de Deo secundum opinionem.</p> -<p title="I q. 13 a. 10 arg. 3"><a name="28869"><span class= -"ref">[28869] Iª q. 13 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, -univoca dicuntur quorum est ratio una. Sed Catholicus, cum dicit -unum esse Deum, intelligit nomine Dei rem omnipotentem, et super -omnia venerandam, et hoc idem intelligit gentilis, cum dicit idolum -esse Deum. Ergo hoc nomen Deus univoce dicitur utrobique.</p> -<p title="I q. 13 a. 10 s. c. 1"><a name="28870"><span class= -"ref">[28870] Iª q. 13 a. 10 s. c. 1</span></a> Sed contra, -illud quod est in intellectu, est similitudo eius quod est in re, -ut dicitur in I Periherm. Sed animal, dictum de animali vero et de -animali picto, aequivoce dicitur. Ergo hoc nomen Deus, dictum de -Deo vero et de Deo secundum opinionem, aequivoce dicitur.</p> -<p title="I q. 13 a. 10 s. c. 2"><a name="28871"><span class= -"ref">[28871] Iª q. 13 a. 10 s. c. 2</span></a> Praeterea, -nullus potest significare id quod non cognoscit, sed gentilis non -cognoscit naturam divinam, ergo, cum dicit idolum est Deus, non -significat veram deitatem. Hanc autem significat Catholicus dicens -unum esse Deum. Ergo hoc nomen Deus non dicitur univoce, sed -aequivoce, de Deo vero, et de Deo secundum opinionem.</p> -<p title="I q. 13 a. 10 co."><a name="28872"><span class= -"ref">[28872] Iª q. 13 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod hoc nomen Deus, in praemissis tribus significationibus, non -accipitur neque univoce neque aequivoce, sed analogice. Quod ex hoc -patet. Quia univocorum est omnino eadem ratio, aequivocorum est -omnino ratio diversa, in analogicis vero, oportet quod nomen -secundum unam significationem acceptum, ponatur in definitione -eiusdem nominis secundum alias significationes accepti. Sicut ens -de substantia dictum, ponitur in definitione entis secundum quod de -accidente dicitur; et sanum dictum de animali, ponitur in -definitione sani secundum quod dicitur de urina et de medicina; -huius enim sani quod est in animali, urina est significativa, et -medicina factiva. Sic accidit in proposito. Nam hoc nomen Deus, -secundum quod pro Deo vero sumitur, in ratione Dei sumitur secundum -quod dicitur Deus secundum opinionem vel participationem. Cum enim -aliquem nominamus Deum secundum participationem, intelligimus -nomine Dei aliquid habens similitudinem veri Dei. Similiter cum -idolum nominamus Deum, hoc nomine Deus intelligimus significari -aliquid, de quo homines opinantur quod sit Deus. Et sic manifestum -est quod alia et alia est significatio nominis, sed una illarum -significationum clauditur in significationibus aliis. Unde -manifestum est quod analogice dicitur.</p> -<p title="I q. 13 a. 10 ad 1"><a name="28873"><span class= -"ref">[28873] Iª q. 13 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod nominum multiplicitas non attenditur secundum nominis -praedicationem, sed secundum significationem, hoc enim nomen homo, -de quocumque praedicetur, sive vere sive false, dicitur uno modo. -Sed tunc multipliciter diceretur, si per hoc nomen homo -intenderemus significare diversa, puta, si unus intenderet -significare per hoc nomen homo id quod vere est homo, et alius -intenderet significare eodem nomine lapidem, vel aliquid aliud. -Unde patet quod Catholicus dicens idolum non esse Deum, contradicit -Pagano hoc asserenti, quia uterque utitur hoc nomine Deus ad -significandum verum Deum. Cum enim Paganus dicit idolum esse Deum, -non utitur hoc nomine secundum quod significat Deum opinabilem, sic -enim verum diceret, cum etiam Catholici interdum in tali -significatione hoc nomine utantur, ut cum dicitur, <i>omnes dii -gentium Daemonia</i>.</p> -<p title="I q. 13 a. 10 ad 2"><a name="28874"><span class= -"ref">[28874] Iª q. 13 a. 10 ad 2</span></a> Et similiter -dicendum ad secundum et tertium. Nam illae rationes procedunt -secundum diversitatem praedicationis nominis, et non secundum -diversam significationem.</p> -<p title="I q. 13 a. 10 ad 4"><a name="28875"><span class= -"ref">[28875] Iª q. 13 a. 10 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod animal dictum de animali vero et de picto, non -dicitur pure aequivoce; sed philosophus largo modo accipit -aequivoca, secundum quod includunt in se analoga. Quia et ens, quod -analogice dicitur, aliquando dicitur aequivoce praedicari de -diversis praedicamentis.</p> -<p title="I q. 13 a. 10 ad 5"><a name="28876"><span class= -"ref">[28876] Iª q. 13 a. 10 ad 5</span></a> Ad quintum -dicendum quod ipsam naturam Dei prout in se est, neque Catholicus -neque Paganus cognoscit, sed uterque cognoscit eam secundum aliquam -rationem causalitatis vel excellentiae vel remotionis, ut supra -dictum est. Et secundum hoc, in eadem significatione accipere -potest gentilis hoc nomen Deus, cum dicit idolum est Deus, in qua -accipit ipsum Catholicus dicens idolum non est Deus. Si vero -aliquis esset qui secundum nullam rationem Deum cognosceret, nec -ipsum nominaret, nisi forte sicut proferimus nomina quorum -significationem ignoramus.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 11</div> -<p title="I q. 13 a. 11 arg. 1"><a name="28877"><span class= -"ref">[28877] Iª q. 13 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum -sic proceditur. Videtur quod hoc nomen qui est non sit maxime -proprium nomen Dei. Hoc enim nomen Deus est nomen incommunicabile, -ut dictum est. Sed hoc nomen qui est non est nomen incommunicabile. -Ergo hoc nomen qui est non est maxime proprium nomen Dei.</p> -<p title="I q. 13 a. 11 arg. 2"><a name="28878"><span class= -"ref">[28878] Iª q. 13 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, -Dionysius dicit, III cap. de Div. Nom., quod <i>boni nominatio est -manifestativa omnium Dei processionum</i>. Sed hoc maxime Deo -convenit, quod sit universale rerum principium. Ergo hoc nomen -bonum est maxime proprium Dei, et non hoc nomen qui est.</p> -<p title="I q. 13 a. 11 arg. 3"><a name="28879"><span class= -"ref">[28879] Iª q. 13 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, omne -nomen divinum videtur importare relationem ad creaturas, cum Deus -non cognoscatur a nobis nisi per creaturas. Sed hoc nomen qui est -nullam importat habitudinem ad creaturas. Ergo hoc nomen qui est -non est maxime proprium nomen Dei.</p> -<p title="I q. 13 a. 11 s. c."><a name="28880"><span class= -"ref">[28880] Iª q. 13 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Exod. III, quod Moysi quaerenti, <i>si dixerint mihi, -quod est nomen eius? Quid dicam eis?</i> Et respondit ei dominus, -<i>sic dices eis, qui est misit me ad vos</i>. Ergo hoc nomen qui -est est maxime proprium nomen Dei.</p> -<p title="I q. 13 a. 11 co."><a name="28881"><span class= -"ref">[28881] Iª q. 13 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod hoc nomen qui est triplici ratione est maxime proprium nomen -Dei. Primo quidem, propter sui significationem. Non enim significat -formam aliquam, sed ipsum esse. Unde, cum esse Dei sit ipsa eius -essentia, et hoc nulli alii conveniat, ut supra ostensum est, -manifestum est quod inter alia nomina hoc maxime proprie nominat -Deum, unumquodque enim denominatur a sua forma. Secundo, propter -eius universalitatem. Omnia enim alia nomina vel sunt minus -communia; vel, si convertantur cum ipso, tamen addunt aliqua supra -ipsum secundum rationem; unde quodammodo informant et determinant -ipsum. Intellectus autem noster non potest ipsam Dei essentiam -cognoscere in statu viae, secundum quod in se est, sed quemcumque -modum determinet circa id quod de Deo intelligit, deficit a modo -quo Deus in se est. Et ideo, quanto aliqua nomina sunt minus -determinata, et magis communia et absoluta, tanto magis proprie -dicuntur de Deo a nobis. Unde et Damascenus dicit quod -<i>principalius omnibus quae de Deo dicuntur nominibus, est qui -est, totum enim in seipso comprehendens, habet ipsum esse velut -quoddam pelagus substantiae infinitum et indeterminatum</i>. -Quolibet enim alio nomine determinatur aliquis modus substantiae -rei, sed hoc nomen qui est nullum modum essendi determinat, sed se -habet indeterminate ad omnes; et ideo nominat ipsum <i>pelagus -substantiae infinitum</i>. Tertio vero, ex eius consignificatione. -Significat enim esse in praesenti, et hoc maxime proprie de Deo -dicitur, cuius esse non novit praeteritum vel futurum, ut dicit -Augustinus in V de Trin.</p> -<p title="I q. 13 a. 11 ad 1"><a name="28882"><span class= -"ref">[28882] Iª q. 13 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod hoc nomen qui est est magis proprium nomen Dei quam -hoc nomen Deus, quantum ad id a quo imponitur, scilicet ab esse, et -quantum ad modum significandi et consignificandi, ut dictum est. -Sed quantum ad id ad quod imponitur nomen ad significandum, est -magis proprium hoc nomen Deus, quod imponitur ad significandum -naturam divinam. Et adhuc magis proprium nomen est tetragrammaton, -quod est impositum ad significandam ipsam Dei substantiam -incommunicabilem, et, ut sic liceat loqui, singularem.</p> -<p title="I q. 13 a. 11 ad 2"><a name="28883"><span class= -"ref">[28883] Iª q. 13 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod hoc nomen bonum est principale nomen Dei inquantum -est causa, non tamen simpliciter, nam esse absolute -praeintelligitur causae.</p> -<p title="I q. 13 a. 11 ad 3"><a name="28884"><span class= -"ref">[28884] Iª q. 13 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod non est necessarium quod omnia nomina divina -importent habitudinem ad creaturas; sed sufficit quod imponantur ab -aliquibus perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas. Inter -quas prima est ipsum esse, a qua sumitur hoc nomen qui est.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 12</div> -<p title="I q. 13 a. 12 arg. 1"><a name="28885"><span class= -"ref">[28885] Iª q. 13 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum -sic proceditur. Videtur quod propositiones affirmativae non possunt -formari de Deo. Dicit enim Dionysius, II cap. Cael. Hier., quod -<i>negationes de Deo sunt verae, affirmationes autem -incompactae</i>.</p> -<p title="I q. 13 a. 12 arg. 2"><a name="28886"><span class= -"ref">[28886] Iª q. 13 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, -Boetius dicit, in libro de Trin., quod <i>forma simplex subiectum -esse non potest</i>. Sed Deus maxime est forma simplex, ut supra -ostensum est. Ergo non potest esse subiectum. Sed omne illud de quo -propositio affirmativa formatur, accipitur ut subiectum. Ergo de -Deo propositio affirmativa formari non potest.</p> -<p title="I q. 13 a. 12 arg. 3"><a name="28887"><span class= -"ref">[28887] Iª q. 13 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, -omnis intellectus intelligens rem aliter quam sit, est falsus. Sed -Deus habet esse absque omni compositione, ut supra probatum est. -Cum igitur omnis intellectus affirmativus intelligat aliquid cum -compositione, videtur quod propositio affirmativa vere de Deo -formari non possit.</p> -<p title="I q. 13 a. 12 s. c."><a name="28888"><span class= -"ref">[28888] Iª q. 13 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est -quod fidei non subest falsum. Sed propositiones quaedam -affirmativae subduntur fidei, utpote quod Deus est trinus et unus, -et quod est omnipotens. Ergo propositiones affirmativae possunt -vere formari de Deo.</p> -<p title="I q. 13 a. 12 co."><a name="28889"><span class= -"ref">[28889] Iª q. 13 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod propositiones affirmativae possunt vere formari de Deo. Ad -cuius evidentiam, sciendum est quod in qualibet propositione -affirmativa vera, oportet quod praedicatum et subiectum significent -idem secundum rem aliquo modo, et diversum secundum rationem. Et -hoc patet tam in propositionibus quae sunt de praedicato -accidentali, quam in illis quae sunt de praedicato substantiali. -Manifestum est enim quod homo et albus sunt idem subiecto, et -differunt ratione, alia enim est ratio hominis, et alia ratio albi. -Et similiter cum dico homo est animal, illud enim ipsum quod est -homo, vere animal est; in eodem enim supposito est et natura -sensibilis, a qua dicitur animal, et rationalis, a qua dicitur -homo. Unde hic etiam praedicatum et subiectum sunt idem supposito, -sed diversa ratione. Sed et in propositionibus in quibus idem -praedicatur de seipso, hoc aliquo modo invenitur; inquantum -intellectus id quod ponit ex parte subiecti, trahit ad partem -suppositi, quod vero ponit ex parte praedicati, trahit ad naturam -formae in supposito existentis, secundum quod dicitur quod -praedicata tenentur formaliter, et subiecta materialiter. Huic vero -diversitati quae est secundum rationem, respondet pluralitas -praedicati et subiecti, identitatem vero rei significat intellectus -per ipsam compositionem. Deus autem, in se consideratus, est omnino -unus et simplex, sed tamen intellectus noster secundum diversas -conceptiones ipsum cognoscit, eo quod non potest ipsum ut in seipso -est, videre. Sed tamen, quamvis intelligat ipsum sub diversis -conceptionibus, cognoscit tamen quod omnibus suis conceptionibus -respondet una et eadem res simpliciter. Hanc ergo pluralitatem quae -est secundum rationem, repraesentat per pluralitatem praedicati et -subiecti, unitatem vero repraesentat intellectus per -compositionem.</p> -<p title="I q. 13 a. 12 ad 1"><a name="28890"><span class= -"ref">[28890] Iª q. 13 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Dionysius dicit affirmationes de Deo esse -incompactas, vel inconvenientes secundum aliam translationem, -inquantum nullum nomen Deo competit secundum modum significandi, ut -supra dictum est.</p> -<p title="I q. 13 a. 12 ad 2"><a name="28891"><span class= -"ref">[28891] Iª q. 13 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod intellectus noster non potest formas simplices -subsistentes secundum quod in seipsis sunt, apprehendere, sed -apprehendit eas secundum modum compositorum, in quibus est aliquid -quod subiicitur, et est aliquid quod inest. Et ideo apprehendit -formam simplicem in ratione subiecti, et attribuit ei aliquid.</p> -<p title="I q. 13 a. 12 ad 3"><a name="28892"><span class= -"ref">[28892] Iª q. 13 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod haec propositio, intellectus intelligens rem aliter -quam sit, est falsus, est duplex, ex eo quod hoc adverbium aliter -potest determinare hoc verbum intelligit ex parte intellecti, vel -ex parte intelligentis. Si ex parte intellecti, sic propositio vera -est, et est sensus, quicumque intellectus intelligit rem esse -aliter quam sit, falsus est. Sed hoc non habet locum in proposito, -quia intellectus noster, formans propositionem de Deo, non dicit -eum esse compositum, sed simplicem. Si vero ex parte intelligentis, -sic propositio falsa est. Alius est enim modus intellectus in -intelligendo, quam rei in essendo. Manifestum est enim quod -intellectus noster res materiales infra se existentes intelligit -immaterialiter; non quod intelligat eas esse immateriales, sed -habet modum immaterialem in intelligendo. Et similiter, cum -intelligit simplicia quae sunt supra se, intelligit ea secundum -modum suum, scilicet composite, non tamen ita quod intelligat ea -esse composita. Et sic intellectus noster non est falsus, formans -compositionem de Deo.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 14</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 14 pr."><a name="28893"><span class="ref">[28893] -Iª q. 14 pr.</span></a> Post considerationem eorum quae ad -divinam substantiam pertinent, restat considerandum de his quae -pertinent ad operationem ipsius. Et quia operatio quaedam est quae -manet in operante, quaedam vero quae procedit in exteriorem -effectum, primo agemus de scientia et voluntate (nam intelligere in -intelligente est, et velle in volente); et postmodum de potentia -Dei, quae consideratur ut principium operationis divinae in -effectum exteriorem procedentis. Quia vero intelligere quoddam -vivere est, post considerationem divinae scientiae, considerandum -erit de vita divina. Et quia scientia verorum est, erit etiam -considerandum de veritate et falsitate. Rursum, quia omne cognitum -in cognoscente est, rationes autem rerum secundum quod sunt in Deo -cognoscente, ideae vocantur, cum consideratione scientiae erit -etiam adiungenda consideratio de ideis. Circa scientiam vero -quaeruntur sexdecim. Primo, utrum in Deo sit scientia. Secundo, -utrum Deus intelligat seipsum. Tertio, utrum comprehendat se. -Quarto, utrum suum intelligere sit sua substantia. Quinto, utrum -intelligat alia a se. Sexto, utrum habeat de eis propriam -cognitionem. Septimo, utrum scientia Dei sit discursiva. Octavo, -utrum scientia Dei sit causa rerum. Nono, utrum scientia Dei sit -eorum quae non sunt. Decimo, utrum sit malorum. Undecimo, utrum sit -singularium. Duodecimo, utrum sit infinitorum. Decimotertio, utrum -sit contingentium futurorum. Decimoquarto, utrum sit enuntiabilium. -Decimoquinto, utrum scientia Dei sit variabilis. Decimosexto, utrum -Deus de rebus habeat speculativam scientiam vel practicam.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 14 a. 1 arg. 1"><a name="28894"><span class= -"ref">[28894] Iª q. 14 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod in Deo non sit scientia. Scientia enim -habitus est, qui Deo non competit, cum sit medius inter potentiam -et actum. Ergo scientia non est in Deo.</p> -<p title="I q. 14 a. 1 arg. 2"><a name="28895"><span class= -"ref">[28895] Iª q. 14 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, -scientia, cum sit conclusionum, est quaedam cognitio ab alio -causata, scilicet ex cognitione principiorum. Sed nihil causatum -est in Deo. Ergo scientia non est in Deo.</p> -<p title="I q. 14 a. 1 arg. 3"><a name="28896"><span class= -"ref">[28896] Iª q. 14 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis -scientia vel universalis vel particularis est. Sed in Deo non est -universale et particulare, ut ex superioribus patet; ergo in Deo -non est scientia.</p> -<p title="I q. 14 a. 1 s. c."><a name="28897"><span class= -"ref">[28897] Iª q. 14 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod apostolus dicit Rom. XI, <i>o altitudo divitiarum sapientiae -et scientiae Dei</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 1 co."><a name="28898"><span class= -"ref">[28898] Iª q. 14 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod in Deo perfectissime est scientia. Ad cuius evidentiam, -considerandum est quod cognoscentia a non cognoscentibus in hoc -distinguuntur, quia non cognoscentia nihil habent nisi formam suam -tantum; sed cognoscens natum est habere formam etiam rei alterius, -nam species cogniti est in cognoscente. Unde manifestum est quod -natura rei non cognoscentis est magis coarctata et limitata, natura -autem rerum cognoscentium habet maiorem amplitudinem et -extensionem. Propter quod dicit philosophus, III de anima, quod -<i>anima est quodammodo omnia</i>. Coarctatio autem formae est per -materiam. Unde et supra diximus quod formae, secundum quod sunt -magis immateriales, secundum hoc magis accedunt ad quandam -infinitatem. Patet igitur quod immaterialitas alicuius rei est -ratio quod sit cognoscitiva; et secundum modum immaterialitatis est -modus cognitionis. Unde in II de anima dicitur quod plantae non -cognoscunt, propter suam materialitatem. Sensus autem cognoscitivus -est, quia receptivus est specierum sine materia, et intellectus -adhuc magis cognoscitivus, quia magis separatus est a materia et -immixtus, ut dicitur in III de anima. Unde, cum Deus sit in summo -immaterialitatis, ut ex superioribus patet, sequitur quod ipse sit -in summo cognitionis.</p> -<p title="I q. 14 a. 1 ad 1"><a name="28899"><span class= -"ref">[28899] Iª q. 14 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, quia perfectiones procedentes a Deo in creaturas, -altiori modo sunt in Deo, ut supra dictum est, oportet quod, -quandocumque aliquod nomen sumptum a quacumque perfectione -creaturae Deo attribuitur, secludatur ab eius significatione omne -illud quod pertinet ad imperfectum modum qui competit creaturae. -Unde scientia non est qualitas in Deo vel habitus, sed substantia -et actus purus.</p> -<p title="I q. 14 a. 1 ad 2"><a name="28900"><span class= -"ref">[28900] Iª q. 14 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod ea quae sunt divisim et multipliciter in creaturis, -in Deo sunt simpliciter et unite, ut supra dictum est. Homo autem, -secundum diversa cognita, habet diversas cognitiones, nam secundum -quod cognoscit principia, dicitur habere intelligentiam; scientiam -vero, secundum quod cognoscit conclusiones; sapientiam, secundum -quod cognoscit causam altissimam; consilium vel prudentiam, -secundum quod cognoscit agibilia. Sed haec omnia Deus una et -simplici cognitione cognoscit, ut infra patebit. Unde simplex Dei -cognitio omnibus istis nominibus nominari potest, ita tamen quod ab -unoquoque eorum, secundum quod in divinam praedicationem venit, -secludatur quidquid imperfectionis est, et retineatur quidquid -perfectionis est. Et secundum hoc dicitur Iob XII, <i>apud ipsum -est sapientia et fortitudo; ipse habet consilium et -intelligentiam</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 1 ad 3"><a name="28901"><span class= -"ref">[28901] Iª q. 14 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod scientia est secundum modum cognoscentis, scitum enim -est in sciente secundum modum scientis. Et ideo, cum modus divinae -essentiae sit altior quam modus quo creaturae sunt, scientia divina -non habet modum creatae scientiae, ut scilicet sit universalis vel -particularis, vel in habitu vel in potentia, vel secundum aliquem -talem modum disposita.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 14 a. 2 arg. 1"><a name="28902"><span class= -"ref">[28902] Iª q. 14 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod Deus non intelligat se. Dicitur enim in -libro de causis, quod <i>omnis sciens qui scit suam essentiam, est -rediens ad essentiam suam reditione completa</i>. Sed Deus non exit -extra essentiam suam, nec aliquo modo movetur, et sic non competit -sibi redire ad essentiam suam. Ergo ipse non est sciens essentiam -suam.</p> -<p title="I q. 14 a. 2 arg. 2"><a name="28903"><span class= -"ref">[28903] Iª q. 14 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, -intelligere est quoddam pati et moveri, ut dicitur in III de anima, -scientia etiam est assimilatio ad rem scitam, et scitum etiam est -perfectio scientis. Sed nihil movetur, vel patitur, vel perficitur -a seipso; neque similitudo sibi est, ut Hilarius dicit. Ergo Deus -non est sciens seipsum.</p> -<p title="I q. 14 a. 2 arg. 3"><a name="28904"><span class= -"ref">[28904] Iª q. 14 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, -praecipue Deo sumus similes secundum intellectum, quia secundum -mentem sumus ad imaginem Dei, ut dicit Augustinus. Sed intellectus -noster non intelligit se, nisi sicut intelligit alia, ut dicitur in -III de anima. Ergo nec Deus intelligit se, nisi forte intelligendo -alia.</p> -<p title="I q. 14 a. 2 s. c."><a name="28905"><span class= -"ref">[28905] Iª q. 14 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur I ad Cor. II, <i>quae sunt Dei, nemo novit nisi -spiritus Dei</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 2 co."><a name="28906"><span class= -"ref">[28906] Iª q. 14 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deus se per seipsum intelligit. Ad cuius evidentiam, sciendum -est quod, licet in operationibus quae transeunt in exteriorem -effectum, obiectum operationis, quod significatur ut terminus, sit -aliquid extra operantem; tamen in operationibus quae sunt in -operante, obiectum quod significatur ut terminus operationis, est -in ipso operante; et secundum quod est in eo, sic est operatio in -actu. Unde dicitur in libro de anima, quod sensibile in actu est -sensus in actu, et intelligibile in actu est intellectus in actu. -Ex hoc enim aliquid in actu sentimus vel intelligimus, quod -intellectus noster vel sensus informatur in actu per speciem -sensibilis vel intelligibilis. Et secundum hoc tantum sensus vel -intellectus aliud est a sensibili vel intelligibili, quia utrumque -est in potentia. Cum igitur Deus nihil potentialitatis habeat, sed -sit actus purus, oportet quod in eo intellectus et intellectum sint -idem omnibus modis, ita scilicet, ut neque careat specie -intelligibili, sicut intellectus noster cum intelligit in potentia; -neque species intelligibilis sit aliud a substantia intellectus -divini, sicut accidit in intellectu nostro, cum est actu -intelligens; sed ipsa species intelligibilis est ipse intellectus -divinus. Et sic seipsum per seipsum intelligit.</p> -<p title="I q. 14 a. 2 ad 1"><a name="28907"><span class= -"ref">[28907] Iª q. 14 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod redire ad essentiam suam nihil aliud est quam rem -subsistere in seipsa. Forma enim, inquantum perficit materiam dando -ei esse, quodammodo supra ipsam effunditur, inquantum vero in -seipsa habet esse, in seipsam redit. Virtutes igitur cognoscitivae -quae non sunt subsistentes, sed actus aliquorum organorum, non -cognoscunt seipsas; sicut patet in singulis sensibus. Sed virtutes -cognoscitivae per se subsistentes, cognoscunt seipsas. Et propter -hoc dicitur in libro de causis, quod <i>sciens essentiam suam, -redit ad essentiam suam</i>. Per se autem subsistere maxime -convenit Deo. Unde secundum hunc modum loquendi, ipse est maxime -rediens ad essentiam suam, et cognoscens seipsum.</p> -<p title="I q. 14 a. 2 ad 2"><a name="28908"><span class= -"ref">[28908] Iª q. 14 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod moveri et pati sumuntur aequivoce secundum quod -intelligere dicitur esse quoddam moveri vel pati, ut dicitur in III -de anima. Non enim intelligere est motus qui est actus imperfecti, -qui est ab alio in aliud, sed actus perfecti, existens in ipso -agente. Similiter etiam quod intellectus perficiatur ab -intelligibili vel assimiletur ei, hoc convenit intellectui qui -quandoque est in potentia, quia per hoc quod est in potentia, -differt ab intelligibili, et assimilatur ei per speciem -intelligibilem, quae est similitudo rei intellectae; et perficitur -per ipsam, sicut potentia per actum. Sed intellectus divinus, qui -nullo modo est in potentia, non perficitur per intelligibile, neque -assimilatur ei, sed est sua perfectio et suum intelligibile.</p> -<p title="I q. 14 a. 2 ad 3"><a name="28909"><span class= -"ref">[28909] Iª q. 14 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod esse naturale non est materiae primae, quae est in -potentia, nisi secundum quod est reducta in actum per formam. -Intellectus autem noster possibilis se habet in ordine -intelligibilium, sicut materia prima in ordine rerum naturalium, eo -quod est in potentia ad intelligibilia, sicut materia prima ad -naturalia. Unde intellectus noster possibilis non potest habere -intelligibilem operationem, nisi inquantum perficitur per speciem -intelligibilem alicuius. Et sic intelligit seipsum per speciem -intelligibilem, sicut et alia, manifestum est enim quod ex eo quod -cognoscit intelligibile, intelligit ipsum suum intelligere, et per -actum cognoscit potentiam intellectivam. Deus autem est sicut actus -purus tam in ordine existentium, quam in ordine intelligibilium, et -ideo per seipsum, seipsum intelligit.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 14 a. 3 arg. 1"><a name="28910"><span class= -"ref">[28910] Iª q. 14 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod Deus non comprehendat seipsum. Dicit enim -Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod id quod -comprehendit se, finitum est sibi. Sed Deus est omnibus modis -infinitus. Ergo non comprehendit se.</p> -<p title="I q. 14 a. 3 arg. 2"><a name="28911"><span class= -"ref">[28911] Iª q. 14 a. 3 arg. 2</span></a> Si dicatur quod -Deus infinitus est nobis, sed sibi finitus, contra, verius est -unumquodque secundum quod est apud Deum, quam secundum quod est -apud nos. Si igitur Deus sibi ipsi est finitus, nobis autem -infinitus, verius est Deum esse finitum, quam infinitum. Quod est -contra prius determinata. Non ergo Deus comprehendit seipsum.</p> -<p title="I q. 14 a. 3 s. c."><a name="28912"><span class= -"ref">[28912] Iª q. 14 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod Augustinus dicit ibidem, <i>omne quod intelligit se, -comprehendit se</i>. Sed Deus intelligit se. Ergo comprehendit -se.</p> -<p title="I q. 14 a. 3 co."><a name="28913"><span class= -"ref">[28913] Iª q. 14 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deus perfecte comprehendit seipsum. Quod sic patet. Tunc enim -dicitur aliquid comprehendi, quando pervenitur ad finem cognitionis -ipsius, et hoc est quando res cognoscitur ita perfecte, sicut -cognoscibilis est. Sicut propositio demonstrabilis comprehenditur, -quando scitur per demonstrationem, non autem quando cognoscitur per -aliquam rationem probabilem. Manifestum est autem quod Deus ita -perfecte cognoscit seipsum, sicut perfecte cognoscibilis est. Est -enim unumquodque cognoscibile secundum modum sui actus, non enim -cognoscitur aliquid secundum quod in potentia est, sed secundum -quod est in actu, ut dicitur in IX Metaphys. Tanta est autem virtus -Dei in cognoscendo, quanta est actualitas eius in existendo, quia -per hoc quod actu est, et ab omni materia et potentia separatus, -Deus cognoscitivus est, ut ostensum est. Unde manifestum est quod -tantum seipsum cognoscit, quantum cognoscibilis est. Et propter hoc -seipsum perfecte comprehendit.</p> -<p title="I q. 14 a. 3 ad 1"><a name="28914"><span class= -"ref">[28914] Iª q. 14 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod comprehendere, si proprie accipiatur, significat -aliquid habens et includens alterum. Et sic oportet quod omne -comprehensum sit finitum, sicut omne inclusum. Non sic autem -comprehendi dicitur Deus a seipso, ut intellectus suus sit aliud -quam ipse, et capiat ipsum et includat. Sed huiusmodi locutiones -per negationem sunt exponendae. Sicut enim Deus dicitur esse in -seipso, quia a nullo exteriori continetur; ita dicitur comprehendi -a seipso, quia nihil est sui quod lateat ipsum dicit enim -Augustinus, in libro de videndo Deum, quod <i>totum comprehenditur -videndo, quod ita videtur, ut nihil eius lateat videntem</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 3 ad 2"><a name="28915"><span class= -"ref">[28915] Iª q. 14 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, cum dicitur Deus finitus est sibi, intelligendum est -secundum quandam similitudinem proportionis; quia sic se habet in -non excedendo intellectum suum, sicut se habet aliquod finitum in -non excedendo intellectum finitum. Non autem sic dicitur Deus sibi -finitus, quod ipse intelligat se esse aliquid finitum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 14 a. 4 arg. 1"><a name="28916"><span class= -"ref">[28916] Iª q. 14 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod ipsum intelligere Dei non sit eius -substantia. Intelligere enim est quaedam operatio. Operatio autem -aliquid significat procedens ab operante. Ergo ipsum intelligere -Dei non est ipsa Dei substantia.</p> -<p title="I q. 14 a. 4 arg. 2"><a name="28917"><span class= -"ref">[28917] Iª q. 14 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, cum -aliquis intelligit se intelligere, hoc non est intelligere aliquid -magnum vel principale intellectum, sed intelligere quoddam -secundarium et accessorium. Si igitur Deus sit ipsum intelligere, -intelligere Deum erit sicut cum intelligimus intelligere. Et sic -non erit aliquid magnum intelligere Deum.</p> -<p title="I q. 14 a. 4 arg. 3"><a name="28918"><span class= -"ref">[28918] Iª q. 14 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, omne -intelligere est aliquid intelligere. Cum ergo Deus intelligit se, -si ipsemet non est aliud quam suum intelligere, intelligit se -intelligere, et intelligere se intelligere se, et sic in infinitum. -Non ergo ipsum intelligere Dei est eius substantia.</p> -<p title="I q. 14 a. 4 s. c."><a name="28919"><span class= -"ref">[28919] Iª q. 14 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, Lib. VII de Trin., <i>Deo hoc est esse, quod -sapientem esse</i>. Hoc autem est sapientem esse, quod intelligere. -Ergo Deo hoc est esse, quod intelligere. Sed esse Dei est eius -substantia, ut supra ostensum est. Ergo intelligere Dei est eius -substantia.</p> -<p title="I q. 14 a. 4 co."><a name="28920"><span class= -"ref">[28920] Iª q. 14 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod est necesse dicere quod intelligere Dei est eius substantia. -Nam si intelligere Dei sit aliud quam eius substantia, oporteret, -ut dicit philosophus in XII Metaphys., quod aliquid aliud esset -actus et perfectio substantiae divinae, ad quod se haberet -substantia divina sicut potentia ad actum (quod est omnino -impossibile), nam intelligere est perfectio et actus intelligentis. -Hoc autem qualiter sit, considerandum est. Sicut enim supra dictum -est, intelligere non est actio progrediens ad aliquid extrinsecum, -sed manet in operante sicut actus et perfectio eius, prout esse est -perfectio existentis, sicut enim esse consequitur formam, ita -intelligere sequitur speciem intelligibilem. In Deo autem non est -forma quae sit aliud quam suum esse, ut supra ostensum est. Unde, -cum ipsa sua essentia sit etiam species intelligibilis, ut dictum -est, ex necessitate sequitur quod ipsum eius intelligere sit eius -essentia et eius esse. Et sic patet ex omnibus praemissis quod in -Deo intellectus, et id quod intelligitur, et species -intelligibilis, et ipsum intelligere, sunt omnino unum et idem. -Unde patet quod per hoc quod Deus dicitur intelligens, nulla -multiplicitas ponitur in eius substantia.</p> -<p title="I q. 14 a. 4 ad 1"><a name="28921"><span class= -"ref">[28921] Iª q. 14 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod intelligere non est operatio exiens ab ipso operante, -sed manens in ipso.</p> -<p title="I q. 14 a. 4 ad 2"><a name="28922"><span class= -"ref">[28922] Iª q. 14 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, cum intelligitur illud intelligere quod non est -subsistens, non intelligitur aliquid magnum; sicut cum intelligimus -intelligere nostrum. Et ideo non est simile de ipso intelligere -divino, quod est subsistens.</p> -<p title="I q. 14 a. 4 ad 3"><a name="28923"><span class= -"ref">[28923] Iª q. 14 a. 4 ad 3</span></a> Et per hoc patet -responsio ad tertium. Nam intelligere divinum, quod est in seipso -subsistens, est sui ipsius; et non alicuius alterius, ut sic -oporteat procedere in infinitum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 5</div> -<p title="I q. 14 a. 5 arg. 1"><a name="28924"><span class= -"ref">[28924] Iª q. 14 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic -proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat alia a se. Quaecumque -enim sunt alia a Deo, sunt extra ipsum. Sed Augustinus dicit, in -libro octoginta trium qu., quod <i>neque quidquam Deus extra -seipsum intuetur</i>. Ergo non cognoscit alia a se.</p> -<p title="I q. 14 a. 5 arg. 2"><a name="28925"><span class= -"ref">[28925] Iª q. 14 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, -intellectum est perfectio intelligentis. Si ergo Deus intelligat -alia a se, aliquid aliud erit perfectio Dei, et nobilius ipso. Quod -est impossibile.</p> -<p title="I q. 14 a. 5 arg. 3"><a name="28926"><span class= -"ref">[28926] Iª q. 14 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, ipsum -intelligere speciem habet ab intelligibili, sicut et omnis alius -actus a suo obiecto, unde et ipsum intelligere tanto est nobilius, -quanto etiam nobilius est ipsum quod intelligitur. Sed Deus est -ipsum suum intelligere, ut ex dictis patet. Si igitur Deus -intelligit aliquid aliud a se, ipse Deus specificatur per aliquid -aliud a se, quod est impossibile. Non igitur intelligit alia a -se.</p> -<p title="I q. 14 a. 5 s. c."><a name="28927"><span class= -"ref">[28927] Iª q. 14 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Hebr. IV, <i>omnia nuda et aperta sunt oculis -eius</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 5 co."><a name="28928"><span class= -"ref">[28928] Iª q. 14 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod necesse est Deum cognoscere alia a se. Manifestum est enim -quod seipsum perfecte intelligit, alioquin suum esse non esset -perfectum, cum suum esse sit suum intelligere. Si autem perfecte -aliquid cognoscitur, necesse est quod virtus eius perfecte -cognoscatur. Virtus autem alicuius rei perfecte cognosci non -potest, nisi cognoscantur ea ad quae virtus se extendit. Unde, cum -virtus divina se extendat ad alia, eo quod ipsa est prima causa -effectiva omnium entium, ut ex supradictis patet; necesse est quod -Deus alia a se cognoscat. Et hoc etiam evidentius fit, si -adiungatur quod ipsum esse causae agentis primae, scilicet Dei, est -eius intelligere. Unde quicumque effectus praeexistunt in Deo sicut -in causa prima, necesse est quod sint in ipso eius intelligere; et -quod omnia in eo sint secundum modum intelligibilem, nam omne quod -est in altero, est in eo secundum modum eius in quo est. Ad -sciendum autem qualiter alia a se cognoscat, considerandum est quod -dupliciter aliquid cognoscitur, uno modo, in seipso; alio modo, in -altero. In seipso quidem cognoscitur aliquid, quando cognoscitur -per speciem propriam adaequatam ipsi cognoscibili, sicut cum oculus -videt hominem per speciem hominis. In alio autem videtur id quod -videtur per speciem continentis, sicut cum pars videtur in toto per -speciem totius, vel cum homo videtur in speculo per speciem -speculi, vel quocumque alio modo contingat aliquid in alio videri. -Sic igitur dicendum est quod Deus seipsum videt in seipso, quia -seipsum videt per essentiam suam. Alia autem a se videt non in -ipsis, sed in seipso, inquantum essentia sua continet similitudinem -aliorum ab ipso.</p> -<p title="I q. 14 a. 5 ad 1"><a name="28929"><span class= -"ref">[28929] Iª q. 14 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod verbum Augustini dicentis quod Deus nihil extra se -intuetur, non est sic intelligendum, quasi nihil quod sit extra se -intueatur, sed quia id quod est extra seipsum, non intuetur nisi in -seipso, ut dictum est.</p> -<p title="I q. 14 a. 5 ad 2"><a name="28930"><span class= -"ref">[28930] Iª q. 14 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod intellectum est perfectio intelligentis non quidem -secundum suam substantiam, sed secundum suam speciem, secundum quam -est in intellectu, ut forma et perfectio eius, <i>lapis enim non -est in anima, sed species eius</i>, ut dicitur in III de anima. Ea -vero quae sunt alia a Deo, intelliguntur a Deo inquantum essentia -Dei continet species eorum, ut dictum est. Unde non sequitur quod -aliquid aliud sit perfectio divini intellectus, quam ipsa essentia -Dei.</p> -<p title="I q. 14 a. 5 ad 3"><a name="28931"><span class= -"ref">[28931] Iª q. 14 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod ipsum intelligere non specificatur per id quod in -alio intelligitur, sed per principale intellectum, in quo alia -intelliguntur. Intantum enim ipsum intelligere specificatur per -obiectum suum, inquantum forma intelligibilis est principium -intellectualis operationis, nam omnis operatio specificatur per -formam quae est principium operationis, sicut calefactio per -calorem. Unde per illam formam intelligibilem specificatur -intellectualis operatio, quae facit intellectum in actu. Et haec -est species principalis intellecti, quae in Deo nihil est aliud -quam essentia sua, in qua omnes species rerum comprehenduntur. Unde -non oportet quod ipsum intelligere divinum, vel potius ipse Deus, -specificetur per aliud quam per essentiam divinam.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 6</div> -<p title="I q. 14 a. 6 arg. 1"><a name="28932"><span class= -"ref">[28932] Iª q. 14 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic -proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat alia a se propria -cognitione. Sic enim cognoscit alia a se, ut dictum est, secundum -quod alia ab ipso in eo sunt. Sed alia ab eo sunt in ipso sicut in -prima causa communi et universali. Ergo et alia cognoscuntur a Deo, -sicut in causa prima et universali. Hoc autem est cognoscere in -universali, et non secundum propriam cognitionem. Ergo Deus -cognoscit alia a se in universali, et non secundum propriam -cognitionem.</p> -<p title="I q. 14 a. 6 arg. 2"><a name="28933"><span class= -"ref">[28933] Iª q. 14 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, -quantum distat essentia creaturae ab essentia divina, tantum distat -essentia divina ab essentia creaturae. Sed per essentiam creaturae -non potest cognosci essentia divina, ut supra dictum est. Ergo nec -per essentiam divinam potest cognosci essentia creaturae. Et sic, -cum Deus nihil cognoscat nisi per essentiam suam, sequitur quod non -cognoscat creaturam secundum eius essentiam, ut cognoscat de ea -quid est, quod est propriam cognitionem de re habere.</p> -<p title="I q. 14 a. 6 arg. 3"><a name="28934"><span class= -"ref">[28934] Iª q. 14 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, -propria cognitio non habetur de re, nisi per propriam eius -rationem. Sed cum Deus cognoscat omnia per essentiam suam, non -videtur quod unumquodque per propriam rationem cognoscat, idem enim -non potest esse propria ratio multorum et diversorum. Non ergo -habet propriam cognitionem Deus de rebus, sed communem, nam -cognoscere res non secundum propriam rationem, est cognoscere res -solum in communi.</p> -<p title="I q. 14 a. 6 s. c."><a name="28935"><span class= -"ref">[28935] Iª q. 14 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, -habere propriam cognitionem de rebus, est cognoscere res non solum -in communi, sed secundum quod sunt ab invicem distinctae. Sic autem -Deus cognoscit res. Unde dicitur Heb. IV, quod <i>pertingit usque -ad divisionem spiritus et animae, compagum quoque et medullarum; et -discretor cogitationum et intentionum cordis; et non est ulla -creatura invisibilis in conspectu eius</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 6 co."><a name="28936"><span class= -"ref">[28936] Iª q. 14 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod circa hoc quidam erraverunt, dicentes quod Deus alia a se non -cognoscit nisi in communi, scilicet inquantum sunt entia. Sicut -enim ignis, si cognosceret seipsum ut est principium caloris, -cognosceret naturam caloris, et omnia alia inquantum sunt calida; -ita Deus, inquantum cognoscit se ut principium essendi, cognoscit -naturam entis, et omnia alia inquantum sunt entia. Sed hoc non -potest esse. Nam intelligere aliquid in communi, et non in -speciali, est imperfecte aliquid cognoscere. Unde intellectus -noster, dum de potentia in actum reducitur, pertingit prius ad -cognitionem universalem et confusam de rebus, quam ad propriam -rerum cognitionem, sicut de imperfecto ad perfectum procedens, ut -patet in I Physic. Si igitur cognitio Dei de rebus aliis a se, -esset in universali tantum, et non in speciali, sequeretur quod -eius intelligere non esset omnibus modis perfectum, et per -consequens nec eius esse, quod est contra ea quae superius ostensa -sunt. Oportet igitur dicere quod alia a se cognoscat propria -cognitione; non solum secundum quod communicant in ratione entis, -sed secundum quod unum ab alio distinguitur. Et ad huius -evidentiam, considerandum est quod quidam, volentes ostendere quod -Deus per unum cognoscit multa, utuntur quibusdam exemplis, ut puta -quod, si centrum cognosceret seipsum, cognosceret omnes lineas -progredientes a centro; vel lux, si cognosceret seipsam, -cognosceret omnes colores. Sed haec exempla, licet quantum ad -aliquid similia sint, scilicet quantum ad universalem causalitatem; -tamen deficiunt quantum ad hoc, quod multitudo et diversitas non -causantur ab illo uno principio universali, quantum ad id quod -principium distinctionis est, sed solum quantum ad id in quo -communicant. Non enim diversitas colorum causatur ex luce solum, -sed ex diversa dispositione diaphani recipientis, et similiter -diversitas linearum ex diverso situ. Et inde est quod huiusmodi -diversitas et multitudo non potest cognosci in suo principio -secundum propriam cognitionem, sed solum in communi. Sed in Deo non -sic est. Supra enim ostensum est quod quidquid perfectionis est in -quacumque creatura, totum praeexistit et continetur in Deo secundum -modum excellentem. Non solum autem id in quo creaturae communicant, -scilicet ipsum esse, ad perfectionem pertinet; sed etiam ea per -quae creaturae ad invicem distinguuntur, sicut vivere, et -intelligere, et huiusmodi, quibus viventia a non viventibus, et -intelligentia a non intelligentibus distinguuntur. Et omnis forma, -per quam quaelibet res in propria specie constituitur, perfectio -quaedam est. Et sic omnia in Deo praeexistunt, non solum quantum ad -id quod commune est omnibus, sed etiam quantum ad ea secundum quae -res distinguuntur. Et sic, cum Deus in se omnes perfectiones -contineat, comparatur Dei essentia ad omnes rerum essentias, non -sicut commune ad propria, ut unitas ad numeros, vel centrum ad -lineas; sed sicut perfectus actus ad imperfectos, ut si dicerem, -homo ad animal, vel senarius, qui est numerus perfectus, ad numeros -imperfectos sub ipso contentos. Manifestum est autem quod per actum -perfectum cognosci possunt actus imperfecti, non solum in communi, -sed etiam propria cognitione. Sicut qui cognoscit hominem, -cognoscit animal propria cognitione, et qui cognoscit senarium, -cognoscit trinarium propria cognitione. Sic igitur, cum essentia -Dei habeat in se quidquid perfectionis habet essentia cuiuscumque -rei alterius, et adhuc amplius, Deus in seipso potest omnia propria -cognitione cognoscere. Propria enim natura uniuscuiusque consistit, -secundum quod per aliquem modum divinam perfectionem participat. -Non autem Deus perfecte seipsum cognosceret, nisi cognosceret -quomodocumque participabilis est ab aliis sua perfectio, nec etiam -ipsam naturam essendi perfecte sciret, nisi cognosceret omnes modos -essendi. Unde manifestum est quod Deus cognoscit omnes res propria -cognitione, secundum quod ab aliis distinguuntur.</p> -<p title="I q. 14 a. 6 ad 1"><a name="28937"><span class= -"ref">[28937] Iª q. 14 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod sic cognoscere aliquid sicut in cognoscente est, -potest dupliciter intelligi. Uno modo, secundum quod hoc adverbium -sic importat modum cognitionis ex parte rei cognitae. Et sic falsum -est. Non enim semper cognoscens cognoscit cognitum secundum illud -esse quod habet in cognoscente, oculus enim non cognoscit lapidem -secundum esse quod habet in oculo; sed per speciem lapidis quam -habet in se, cognoscit lapidem secundum esse quod habet extra -oculum. Et si aliquis cognoscens cognoscat cognitum secundum esse -quod habet in cognoscente, nihilominus cognoscit ipsum secundum -esse quod habet extra cognoscentem, sicut intellectus cognoscit -lapidem secundum esse intelligibile quod habet in intellectu, -inquantum cognoscit se intelligere; sed nihilominus cognoscit esse -lapidis in propria natura. Si vero intelligatur secundum quod hoc -adverbium sic importat modum ex parte cognoscentis, verum est quod -sic solum cognoscens cognoscit cognitum, secundum quod est in -cognoscente, quia quanto perfectius est cognitum in cognoscente, -tanto perfectior est modus cognitionis. Sic igitur dicendum est -quod Deus non solum cognoscit res esse in seipso; sed per id quod -in seipso continet res, cognoscit eas in propria natura; et tanto -perfectius, quanto perfectius est unumquodque in ipso.</p> -<p title="I q. 14 a. 6 ad 2"><a name="28938"><span class= -"ref">[28938] Iª q. 14 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod essentia creaturae comparatur ad essentiam Dei, ut -actus imperfectus ad perfectum. Et ideo essentia creaturae non -sufficienter ducit in cognitionem essentiae divinae, sed e -converso.</p> -<p title="I q. 14 a. 6 ad 3"><a name="28939"><span class= -"ref">[28939] Iª q. 14 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod idem non potest accipi ut ratio diversorum per modum -adaequationis. Sed divina essentia est aliquid excedens omnes -creaturas. Unde potest accipi ut propria ratio uniuscuiusque, -secundum quod diversimode est participabilis vel imitabilis a -diversis creaturis.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 7</div> -<p title="I q. 14 a. 7 arg. 1"><a name="28940"><span class= -"ref">[28940] Iª q. 14 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic -proceditur. Videtur quod scientia Dei sit discursiva. Scientia enim -Dei non est secundum scire in habitu, sed secundum intelligere in -actu. Sed secundum philosophum, in II Topic., scire in habitu -contingit multa simul, sed intelligere actu unum tantum. Cum ergo -Deus multa cognoscat, quia et se et alia, ut ostensum est, videtur -quod non simul omnia intelligat, sed de uno in aliud discurrat.</p> -<p title="I q. 14 a. 7 arg. 2"><a name="28941"><span class= -"ref">[28941] Iª q. 14 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, -cognoscere effectum per causam est scire discurrentis. Sed Deus -cognoscit alia per seipsum, sicut effectum per causam. Ergo -cognitio sua est discursiva.</p> -<p title="I q. 14 a. 7 arg. 3"><a name="28942"><span class= -"ref">[28942] Iª q. 14 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, -perfectius Deus scit unamquamque creaturam quam nos sciamus. Sed -nos in causis creatis cognoscimus earum effectus, et sic de causis -ad causata discurrimus. Ergo videtur similiter esse in Deo.</p> -<p title="I q. 14 a. 7 s. c."><a name="28943"><span class= -"ref">[28943] Iª q. 14 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est -quod Augustinus dicit, in XV de Trin., quod <i>Deus non -particulatim vel singillatim omnia videt, velut alternante -conspectu hinc illuc, et inde huc; sed omnia videt simul</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 7 co."><a name="28944"><span class= -"ref">[28944] Iª q. 14 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod in scientia divina nullus est discursus. Quod sic patet. In -scientia enim nostra duplex est discursus. Unus secundum -successionem tantum, sicut cum, postquam intelligimus aliquid in -actu, convertimus nos ad intelligendum aliud. Alius discursus est -secundum causalitatem, sicut cum per principia pervenimus in -cognitionem conclusionum. Primus autem discursus Deo convenire non -potest. Multa enim, quae successive intelligimus si unumquodque -eorum in seipso consideretur, omnia simul intelligimus si in aliquo -uno ea intelligamus, puta si partes intelligamus in toto, vel si -diversas res videamus in speculo. Deus autem omnia videt in uno, -quod est ipse, ut habitum est. Unde simul, et non successive omnia -videt. Similiter etiam et secundus discursus Deo competere non -potest. Primo quidem, quia secundus discursus praesupponit primum, -procedentes enim a principiis ad conclusiones, non simul utrumque -considerant. Deinde, quia discursus talis est procedentis de noto -ad ignotum. Unde manifestum est quod, quando cognoscitur primum, -adhuc ignoratur secundum. Et sic secundum non cognoscitur in primo, -sed ex primo. Terminus vero discursus est, quando secundum videtur -in primo, resolutis effectibus in causas, et tunc cessat discursus. -Unde, cum Deus effectus suos in seipso videat sicut in causa, eius -cognitio non est discursiva.</p> -<p title="I q. 14 a. 7 ad 1"><a name="28945"><span class= -"ref">[28945] Iª q. 14 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, licet sit unum tantum intelligere in seipso, tamen -contingit multa intelligere in aliquo uno, ut dictum est.</p> -<p title="I q. 14 a. 7 ad 2"><a name="28946"><span class= -"ref">[28946] Iª q. 14 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod Deus non cognoscit per causam quasi prius cognitam, -effectus incognitos, sed eos cognoscit in causa. Unde eius cognitio -est sine discursu, ut dictum est.</p> -<p title="I q. 14 a. 7 ad 3"><a name="28947"><span class= -"ref">[28947] Iª q. 14 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod effectus causarum creatarum videt quidem Deus in -ipsis causis, multo melius quam nos, non tamen ita quod cognitio -effectuum causetur in ipso ex cognitione causarum creatarum, sicut -in nobis. Unde eius scientia non est discursiva.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 8</div> -<p title="I q. 14 a. 8 arg. 1"><a name="28948"><span class= -"ref">[28948] Iª q. 14 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic -proceditur. Videtur quod scientia Dei non sit causa rerum. Dicit -enim Origenes, super epistolam ad Rom., <i>non propterea aliquid -erit, quia id scit Deus futurum; sed quia futurum est, ideo scitur -a Deo antequam fiat</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 8 arg. 2"><a name="28949"><span class= -"ref">[28949] Iª q. 14 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, -posita causa ponitur effectus. Sed scientia Dei est aeterna. Si -ergo scientia Dei est causa rerum creatarum, videtur quod creaturae -sint ab aeterno.</p> -<p title="I q. 14 a. 8 arg. 3"><a name="28950"><span class= -"ref">[28950] Iª q. 14 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, -scibile est prius scientia, et mensura eius, ut dicitur in X -Metaphys. Sed id quod est posterius et mensuratum, non potest esse -causa. Ergo scientia Dei non est causa rerum.</p> -<p title="I q. 14 a. 8 s. c."><a name="28951"><span class= -"ref">[28951] Iª q. 14 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, XV de Trin., <i>universas creaturas, et -spirituales et corporales, non quia sunt, ideo novit Deus; sed ideo -sunt, quia novit</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 8 co."><a name="28952"><span class= -"ref">[28952] Iª q. 14 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod scientia Dei est causa rerum. Sic enim scientia Dei se habet -ad omnes res creatas, sicut scientia artificis se habet ad -artificiata. Scientia autem artificis est causa artificiatorum, eo -quod artifex operatur per suum intellectum, unde oportet quod forma -intellectus sit principium operationis, sicut calor est principium -calefactionis. Sed considerandum est quod forma naturalis, -inquantum est forma manens in eo cui dat esse, non nominat -principium actionis; sed secundum quod habet inclinationem ad -effectum. Et similiter forma intelligibilis non nominat principium -actionis secundum quod est tantum in intelligente, nisi adiungatur -ei inclinatio ad effectum, quae est per voluntatem. Cum enim forma -intelligibilis ad opposita se habeat (cum sit eadem scientia -oppositorum), non produceret determinatum effectum, nisi -determinaretur ad unum per appetitum, ut dicitur in IX Metaphys. -Manifestum est autem quod Deus per intellectum suum causat res, cum -suum esse sit suum intelligere. Unde necesse est quod sua scientia -sit causa rerum, secundum quod habet voluntatem coniunctam. Unde -scientia Dei, secundum quod est causa rerum, consuevit nominari -scientia approbationis.</p> -<p title="I q. 14 a. 8 ad 1"><a name="28953"><span class= -"ref">[28953] Iª q. 14 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Origenes locutus est attendens rationem scientiae, -cui non competit ratio causalitatis, nisi adiuncta voluntate, ut -dictum est. Sed quod dicit ideo praescire Deum aliqua, quia sunt -futura, intelligendum est secundum causam consequentiae, non -secundum causam essendi. Sequitur enim, si aliqua sunt futura, quod -Deus ea praescierit, non tamen res futurae sunt causa quod Deus -sciat.</p> -<p title="I q. 14 a. 8 ad 2"><a name="28954"><span class= -"ref">[28954] Iª q. 14 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod scientia Dei est causa rerum, secundum quod res sunt -in scientia. Non fuit autem in scientia Dei, quod res essent ab -aeterno. Unde, quamvis scientia Dei sit aeterna, non sequitur tamen -quod creaturae sint ab aeterno.</p> -<p title="I q. 14 a. 8 ad 3"><a name="28955"><span class= -"ref">[28955] Iª q. 14 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod res naturales sunt mediae inter scientiam Dei et -scientiam nostram, nos enim scientiam accipimus a rebus -naturalibus, quarum Deus per suam scientiam causa est. Unde, sicut -scibilia naturalia sunt priora quam scientia nostra, et mensura -eius, ita scientia Dei est prior quam res naturales, et mensura -ipsarum. Sicut aliqua domus est media inter scientiam artificis qui -eam fecit, et scientiam illius qui eius cognitionem ex ipsa iam -facta capit.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 9</div> -<p title="I q. 14 a. 9 arg. 1"><a name="28956"><span class= -"ref">[28956] Iª q. 14 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic -proceditur. Videtur quod Deus non habeat scientiam non entium. -Scientia enim Dei non est nisi verorum. Sed verum et ens -convertuntur. Ergo scientia Dei non est non entium.</p> -<p title="I q. 14 a. 9 arg. 2"><a name="28957"><span class= -"ref">[28957] Iª q. 14 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, -scientia requirit similitudinem inter scientem et scitum. Sed ea -quae non sunt, non possunt habere aliquam similitudinem ad Deum, -qui est ipsum esse. Ergo ea quae non sunt, non possunt sciri a -Deo.</p> -<p title="I q. 14 a. 9 arg. 3"><a name="28958"><span class= -"ref">[28958] Iª q. 14 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, -scientia Dei est causa scitorum ab ipso. Sed non est causa non -entium, quia non ens non habet causam. Ergo Deus non habet -scientiam de non entibus.</p> -<p title="I q. 14 a. 9 s. c."><a name="28959"><span class= -"ref">[28959] Iª q. 14 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit apostolus ad Rom. IV, <i>qui vocat ea quae non sunt, -tanquam ea quae sunt</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 9 co."><a name="28960"><span class= -"ref">[28960] Iª q. 14 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deus scit omnia quaecumque sunt quocumque modo. Nihil autem -prohibet ea quae non sunt simpliciter, aliquo modo esse. -Simpliciter enim sunt, quae actu sunt. Ea vero quae non sunt actu, -sunt in potentia vel ipsius Dei, vel creaturae; sive in potentia -activa, sive in passiva, sive in potentia opinandi, vel imaginandi, -vel quocumque modo significandi. Quaecumque igitur possunt per -creaturam fieri vel cogitari vel dici, et etiam quaecumque ipse -facere potest, omnia cognoscit Deus, etiam si actu non sint. Et pro -tanto dici potest quod habet etiam non entium scientiam. Sed horum -quae actu non sunt, est attendenda quaedam diversitas. Quaedam -enim, licet non sint nunc in actu, tamen vel fuerunt vel erunt, et -omnia ista dicitur Deus scire scientia visionis. Quia, cum -intelligere Dei, quod est eius esse, aeternitate mensuretur, quae -sine successione existens totum tempus comprehendit, praesens -intuitus Dei fertur in totum tempus, et in omnia quae sunt in -quocumque tempore, sicut in subiecta sibi praesentialiter. Quaedam -vero sunt, quae sunt in potentia Dei vel creaturae, quae tamen nec -sunt nec erunt neque fuerunt. Et respectu horum non dicitur habere -scientiam visionis, sed simplicis intelligentiae. Quod ideo -dicitur, quia ea quae videntur apud nos, habent esse distinctum -extra videntem.</p> -<p title="I q. 14 a. 9 ad 1"><a name="28961"><span class= -"ref">[28961] Iª q. 14 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, secundum quod sunt in potentia, sic habent veritatem -ea quae non sunt actu, verum est enim ea esse in potentia. Et sic -sciuntur a Deo.</p> -<p title="I q. 14 a. 9 ad 2"><a name="28962"><span class= -"ref">[28962] Iª q. 14 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, cum Deus sit ipsum esse, intantum unumquodque est, -inquantum participat de Dei similitudine, sicut unumquodque -intantum est calidum, inquantum participat calorem. Sic et ea quae -sunt in potentia, etiam si non sunt in actu, cognoscuntur a -Deo.</p> -<p title="I q. 14 a. 9 ad 3"><a name="28963"><span class= -"ref">[28963] Iª q. 14 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod Dei scientia est causa rerum, voluntate adiuncta. -Unde non oportet quod quaecumque scit Deus, sint vel fuerint vel -futura sint, sed solum ea quae vult esse, vel permittit esse. Et -iterum, non est in scientia Dei ut illa sint, sed quod esse -possint.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 10</div> -<p title="I q. 14 a. 10 arg. 1"><a name="28964"><span class= -"ref">[28964] Iª q. 14 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic -proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat mala. Dicit enim -philosophus, in III de anima, quod intellectus qui non est in -potentia, non cognoscit privationem. Sed malum est privatio boni, -ut dicit Augustinus. Igitur, cum intellectus Dei nunquam sit in -potentia, sed semper actu, ut ex dictis patet, videtur quod Deus -non cognoscat mala.</p> -<p title="I q. 14 a. 10 arg. 2"><a name="28965"><span class= -"ref">[28965] Iª q. 14 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, -omnis scientia vel est causa sciti, vel causatur ab eo. Sed -scientia Dei non est causa mali, nec causatur a malo. Ergo scientia -Dei non est malorum.</p> -<p title="I q. 14 a. 10 arg. 3"><a name="28966"><span class= -"ref">[28966] Iª q. 14 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, omne -quod cognoscitur, cognoscitur per suam similitudinem, vel per suum -oppositum. Quidquid autem cognoscit Deus, cognoscit per suam -essentiam, ut ex dictis patet. Divina autem essentia neque est -similitudo mali, neque ei malum opponitur, divinae enim essentiae -nihil est contrarium, ut dicit Augustinus, XII de Civ. Dei. Ergo -Deus non cognoscit mala.</p> -<p title="I q. 14 a. 10 arg. 4"><a name="28967"><span class= -"ref">[28967] Iª q. 14 a. 10 arg. 4</span></a> Praeterea, quod -cognoscitur non per seipsum, sed per aliud, imperfecte cognoscitur. -Sed malum non cognoscitur a Deo per seipsum, quia sic oporteret -quod malum esset in Deo; oportet enim cognitum esse in cognoscente. -Si ergo cognoscitur per aliud, scilicet per bonum, imperfecte -cognoscetur ab ipso, quod est impossibile, quia nulla cognitio Dei -est imperfecta. Ergo scientia Dei non est malorum.</p> -<p title="I q. 14 a. 10 s. c."><a name="28968"><span class= -"ref">[28968] Iª q. 14 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Proverb. XV, <i>Infernus et perditio coram -Deo</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 10 co."><a name="28969"><span class= -"ref">[28969] Iª q. 14 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod quicumque perfecte cognoscit aliquid, oportet quod cognoscat -omnia quae possunt illi accidere. Sunt autem quaedam bona, quibus -accidere potest ut per mala corrumpantur. Unde Deus non perfecte -cognosceret bona, nisi etiam cognosceret mala. Sic autem est -cognoscibile unumquodque, secundum quod est. Unde, cum hoc sit esse -mali, quod est privatio boni, per hoc ipsum quod Deus cognoscit -bona, cognoscit etiam mala; sicut per lucem cognoscuntur tenebrae. -Unde dicit Dionysius, VII cap. de Div. Nom., quod <i>Deus per -semetipsum tenebrarum accipit visionem, non aliunde videns tenebras -quam a lumine</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 10 ad 1"><a name="28970"><span class= -"ref">[28970] Iª q. 14 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod verbum philosophi est sic intelligendum, quod -intellectus qui non est in potentia, non cognoscit privationem per -privationem in ipso existentem. Et hoc congruit cum eo quod supra -dixerat, quod punctum et omne indivisibile per privationem -divisionis cognoscitur. Quod contingit ex hoc, quia formae -simplices et indivisibiles non sunt actu in intellectu nostro, sed -in potentia tantum, nam si essent actu in intellectu nostro, non -per privationem cognoscerentur. Et sic cognoscuntur simplicia a -substantiis separatis. Deus igitur non cognoscit malum per -privationem in se existentem, sed per bonum oppositum.</p> -<p title="I q. 14 a. 10 ad 2"><a name="28971"><span class= -"ref">[28971] Iª q. 14 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod scientia Dei non est causa mali, sed est causa boni, -per quod cognoscitur malum.</p> -<p title="I q. 14 a. 10 ad 3"><a name="28972"><span class= -"ref">[28972] Iª q. 14 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, licet malum non opponatur essentiae divinae, quae -non est corruptibilis per malum, opponitur tamen effectibus Dei; -quos per essentiam suam cognoscit, et eos cognoscens, mala opposita -cognoscit.</p> -<p title="I q. 14 a. 10 ad 4"><a name="28973"><span class= -"ref">[28973] Iª q. 14 a. 10 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod cognoscere aliquid per aliud tantum, est imperfectae -cognitionis, si illud sit cognoscibile per se. Sed malum non est -per se cognoscibile, quia de ratione mali est, quod sit privatio -boni. Et sic neque definiri, neque cognosci potest, nisi per -bonum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 11</div> -<p title="I q. 14 a. 11 arg. 1"><a name="28974"><span class= -"ref">[28974] Iª q. 14 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum -sic proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat singularia. -Intellectus enim divinus immaterialior est quam intellectus -humanus. Sed intellectus humanus, propter suam immaterialitatem, -non cognoscit singularia, sed, sicut dicitur in II de anima, -<i>ratio est universalium, sensus vero singularium</i>. Ergo Deus -non cognoscit singularia.</p> -<p title="I q. 14 a. 11 arg. 2"><a name="28975"><span class= -"ref">[28975] Iª q. 14 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, -illae solae virtutes in nobis sunt singularium cognoscitivae, quae -recipiunt species non abstractas a materialibus conditionibus. Sed -res in Deo sunt maxime abstractae ab omni materialitate. Ergo Deus -non cognoscit singularia.</p> -<p title="I q. 14 a. 11 arg. 3"><a name="28976"><span class= -"ref">[28976] Iª q. 14 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, -omnis cognitio est per aliquam similitudinem. Sed similitudo -singularium, inquantum sunt singularia, non videtur esse in Deo, -quia principium singularitatis est materia, quae, cum sit ens in -potentia tantum, omnino est dissimilis Deo, qui est actus purus. -Non ergo Deus potest cognoscere singularia.</p> -<p title="I q. 14 a. 11 s. c."><a name="28977"><span class= -"ref">[28977] Iª q. 14 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur, Proverb. XVI, <i>omnes viae hominum patent oculis -eius</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 11 co."><a name="28978"><span class= -"ref">[28978] Iª q. 14 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deus cognoscit singularia. Omnes enim perfectiones in -creaturis inventae, in Deo praeexistunt secundum altiorem modum, ut -ex dictis patet. Cognoscere autem singularia pertinet ad -perfectionem nostram. Unde necesse est quod Deus singularia -cognoscat. Nam et philosophus pro inconvenienti habet, quod aliquid -cognoscatur a nobis, quod non cognoscatur a Deo. Unde contra -Empedoclem arguit, in I de anima et in III Metaphys., quod -accideret Deum esse insipientissimum, si discordiam ignoraret. Sed -perfectiones quae in inferioribus dividuntur, in Deo simpliciter et -unite existunt. Unde, licet nos per aliam potentiam cognoscamus -universalia et immaterialia, et per aliam singularia et materialia; -Deus tamen per suum simplicem intellectum utraque cognoscit. Sed -qualiter hoc esse possit, quidam manifestare volentes, dixerunt -quod Deus cognoscit singularia per causas universales, nam nihil -est in aliquo singularium, quod non ex aliqua causa oriatur -universali. Et ponunt exemplum, sicut si aliquis astrologus -cognosceret omnes motus universales caeli, posset praenuntiare -omnes eclipses futuras. Sed istud non sufficit. Quia singularia ex -causis universalibus sortiuntur quasdam formas et virtutes, quae, -quantumcumque ad invicem coniungantur, non individuantur nisi per -materiam individualem. Unde qui cognosceret Socratem per hoc quod -est albus vel Sophronisci filius, vel quidquid aliud sic dicatur, -non cognosceret ipsum inquantum est hic homo. Unde secundum modum -praedictum, Deus non cognosceret singularia in sua singularitate. -Alii vero dixerunt quod Deus cognoscit singularia, applicando -causas universales ad particulares effectus. Sed hoc nihil est. -Quia nullus potest applicare aliquid ad alterum, nisi illud -praecognoscat, unde dicta applicatio non potest esse ratio -cognoscendi particularia, sed cognitionem singularium praesupponit. -Et ideo aliter dicendum est, quod, cum Deus sit causa rerum per -suam scientiam, ut dictum est, intantum se extendit scientia Dei, -inquantum se extendit eius causalitas. Unde, cum virtus activa Dei -se extendat non solum ad formas, a quibus accipitur ratio -universalis, sed etiam usque ad materiam, ut infra ostendetur; -necesse est quod scientia Dei usque ad singularia se extendat, quae -per materiam individuantur. Cum enim sciat alia a se per essentiam -suam, inquantum est similitudo rerum velut principium activum -earum, necesse est quod essentia sua sit principium sufficiens -cognoscendi omnia quae per ipsum fiunt, non solum in universali, -sed etiam in singulari. Et esset simile de scientia artificis, si -esset productiva totius rei, et non formae tantum.</p> -<p title="I q. 14 a. 11 ad 1"><a name="28979"><span class= -"ref">[28979] Iª q. 14 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod intellectus noster speciem intelligibilem abstrahit a -principiis individuantibus, unde species intelligibilis nostri -intellectus non potest esse similitudo principiorum individualium. -Et propter hoc, intellectus noster singularia non cognoscit. Sed -species intelligibilis divini intellectus, quae est Dei essentia, -non est immaterialis per abstractionem, sed per seipsam, principium -existens omnium principiorum quae intrant rei compositionem, sive -sint principia speciei, sive principia individui. Unde per eam Deus -cognoscit non solum universalia, sed etiam singularia.</p> -<p title="I q. 14 a. 11 ad 2"><a name="28980"><span class= -"ref">[28980] Iª q. 14 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, quamvis species intellectus divini secundum esse -suum non habeat conditiones materiales, sicut species receptae in -imaginatione et sensu; tamen virtute se extendit ad immaterialia et -materialia, ut dictum est.</p> -<p title="I q. 14 a. 11 ad 3"><a name="28981"><span class= -"ref">[28981] Iª q. 14 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod materia, licet recedat a Dei similitudine secundum -suam potentialitatem, tamen inquantum vel sic esse habet, -similitudinem quandam retinet divini esse.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 12</div> -<p title="I q. 14 a. 12 arg. 1"><a name="28982"><span class= -"ref">[28982] Iª q. 14 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum -sic proceditur. Videtur quod Deus non possit cognoscere infinita. -Infinitum enim, secundum quod est infinitum, est ignotum, quia -infinitum est cuius quantitatem accipientibus semper est aliquid -extra assumere, ut dicitur in III Physic. Augustinus etiam dicit, -XII de Civ. Dei, quod <i>quidquid scientia comprehenditur, scientis -comprehensione finitur</i>. Sed infinita non possunt finiri. Ergo -non possunt scientia Dei comprehendi.</p> -<p title="I q. 14 a. 12 arg. 2"><a name="28983"><span class= -"ref">[28983] Iª q. 14 a. 12 arg. 2</span></a> Si dicatur quod -ea quae in se sunt infinita, scientiae Dei finita sunt, contra, -ratio infiniti est quod sit impertransibile; et finiti quod sit -pertransibile, ut dicitur in III Physic. Sed infinitum non potest -transiri nec a finito, nec ab infinito, ut probatur in VI Physic. -Ergo infinitum non potest esse finitum finito, neque etiam -infinito. Et ita infinita non sunt finita scientiae Dei, quae est -infinita.</p> -<p title="I q. 14 a. 12 arg. 3"><a name="28984"><span class= -"ref">[28984] Iª q. 14 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, -scientia Dei est mensura scitorum. Sed contra rationem infiniti -est, quod sit mensuratum. Ergo infinita non possunt sciri a -Deo.</p> -<p title="I q. 14 a. 12 s. c."><a name="28985"><span class= -"ref">[28985] Iª q. 14 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, XII de Civ. Dei, <i>quamvis infinitorum -numerorum nullus sit numerus, non est tamen incomprehensibilis ei, -cuius scientiae non est numerus</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 12 co."><a name="28986"><span class= -"ref">[28986] Iª q. 14 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, cum Deus sciat non solum ea quae sunt actu, sed etiam ea quae -sunt in potentia vel sua vel creaturae, ut ostensum est; haec autem -constat esse infinita; necesse est dicere quod Deus sciat infinita. -Et licet scientia visionis, quae est tantum eorum quae sunt vel -erunt vel fuerunt, non sit infinitorum, ut quidam dicunt, cum non -ponamus mundum ab aeterno fuisse, nec generationem et motum in -aeternum mansura, ut individua in infinitum multiplicentur, tamen, -si diligentius consideretur, necesse est dicere quod Deus etiam -scientia visionis sciat infinita. Quia Deus scit etiam cogitationes -et affectiones cordium, quae in infinitum multiplicabuntur, -creaturis rationalibus permanentibus absque fine. Hoc autem ideo -est, quia cognitio cuiuslibet cognoscentis se extendit secundum -modum formae quae est principium cognitionis. Species enim -sensibilis, quae est in sensu, est similitudo solum unius -individui, unde per eam solum unum individuum cognosci potest. -Species autem intelligibilis intellectus nostri est similitudo rei -quantum ad naturam speciei, quae est participabilis a -particularibus infinitis, unde intellectus noster per speciem -intelligibilem hominis, cognoscit quodammodo homines infinitos. Sed -tamen non inquantum distinguuntur ab invicem, sed secundum quod -communicant in natura speciei; propter hoc quod species -intelligibilis intellectus nostri non est similitudo hominum -quantum ad principia individualia, sed solum quantum ad principia -speciei. Essentia autem divina, per quam intellectus divinus -intelligit, est similitudo sufficiens omnium quae sunt vel esse -possunt, non solum quantum ad principia communia, sed etiam quantum -ad principia propria uniuscuiusque, ut ostensum est. Unde sequitur -quod scientia Dei se extendat ad infinita, etiam secundum quod sunt -ab invicem distincta.</p> -<p title="I q. 14 a. 12 ad 1"><a name="28987"><span class= -"ref">[28987] Iª q. 14 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod <i>infiniti ratio congruit quantitati</i>, secundum -philosophum in I Physic. De ratione autem quantitatis est ordo -partium. Cognoscere ergo infinitum secundum modum infiniti, est -cognoscere partem post partem. Et sic nullo modo contingit cognosci -infinitum, quia quantacumque quantitas partium accipiatur, semper -remanet aliquid extra accipientem. Deus autem non sic cognoscit -infinitum vel infinita, quasi enumerando partem post partem; cum -cognoscat omnia simul, non successive, ut supra dictum est. Unde -nihil prohibet ipsum cognoscere infinita.</p> -<p title="I q. 14 a. 12 ad 2"><a name="28988"><span class= -"ref">[28988] Iª q. 14 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod transitio importat quandam successionem in partibus, -et inde est quod infinitum transiri non potest, neque a finito -neque ab infinito. Sed ad rationem comprehensionis sufficit -adaequatio, quia id comprehendi dicitur, cuius nihil est extra -comprehendentem. Unde non est contra rationem infiniti, quod -comprehendatur ab infinito. Et sic, quod in se est infinitum, -potest dici finitum scientiae Dei, tanquam comprehensum, non tamen -tanquam pertransibile.</p> -<p title="I q. 14 a. 12 ad 3"><a name="28989"><span class= -"ref">[28989] Iª q. 14 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod scientia Dei est mensura rerum, non quantitativa, qua -quidem mensura carent infinita; sed quia mensurat essentiam et -veritatem rei. Unumquodque enim intantum habet de veritate suae -naturae, inquantum imitatur Dei scientiam; sicut artificiatum -inquantum concordat arti. Dato autem quod essent aliqua infinita -actu secundum numerum, puta infiniti homines; vel secundum -quantitatem continuam, ut si esset aer infinitus, ut quidam antiqui -dixerunt, tamen manifestum est quod haberent esse determinatum et -finitum, quia esse eorum esset limitatum ad aliquas determinatas -naturas. Unde mensurabilia essent secundum scientiam Dei.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 13</div> -<p title="I q. 14 a. 13 arg. 1"><a name="28990"><span class= -"ref">[28990] Iª q. 14 a. 13 arg. 1</span></a> Ad -decimumtertium sic proceditur. Videtur quod scientia Dei non sit -futurorum contingentium. A causa enim necessaria procedit effectus -necessarius. Sed scientia Dei est causa scitorum, ut supra dictum -est. Cum ergo ipsa sit necessaria, sequitur scita eius esse -necessaria. Non ergo scientia Dei est contingentium.</p> -<p title="I q. 14 a. 13 arg. 2"><a name="28991"><span class= -"ref">[28991] Iª q. 14 a. 13 arg. 2</span></a> Praeterea, -omnis conditionalis cuius antecedens est necessarium absolute, -consequens est necessarium absolute. Sic enim se habet antecedens -ad consequens, sicut principia ad conclusionem, ex principiis autem -necessariis non sequitur conclusio nisi necessaria, ut in I Poster. -probatur. Sed haec est quaedam conditionalis vera, si Deus scivit -hoc futurum esse, hoc erit, quia scientia Dei non est nisi verorum. -Huius autem conditionalis antecedens est necessarium absolute, tum -quia est aeternum; tum quia significatur ut praeteritum. Ergo et -consequens est necessarium absolute. Igitur quidquid scitur a Deo, -est necessarium. Et sic scientia Dei non est contingentium.</p> -<p title="I q. 14 a. 13 arg. 3"><a name="28992"><span class= -"ref">[28992] Iª q. 14 a. 13 arg. 3</span></a> Praeterea, omne -scitum a Deo necesse est esse, quia etiam omne scitum a nobis -necesse est esse, cum tamen scientia Dei certior sit quam scientia -nostra. Sed nullum contingens futurum necesse est esse. Ergo nullum -contingens futurum est scitum a Deo.</p> -<p title="I q. 14 a. 13 s. c."><a name="28993"><span class= -"ref">[28993] Iª q. 14 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in Psalmo XXXII, <i>qui finxit singillatim corda -eorum, qui intelligit omnia opera eorum</i>, scilicet hominum. Sed -opera hominum sunt contingentia, utpote libero arbitrio subiecta. -Ergo Deus scit futura contingentia.</p> -<p title="I q. 14 a. 13 co."><a name="28994"><span class= -"ref">[28994] Iª q. 14 a. 13 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, cum supra ostensum sit quod Deus sciat omnia non solum quae -actu sunt, sed etiam quae sunt in potentia sua vel creaturae; horum -autem quaedam sunt contingentia nobis futura; sequitur quod Deus -contingentia futura cognoscat. Ad cuius evidentiam, considerandum -est quod contingens aliquod dupliciter potest considerari. Uno -modo, in seipso, secundum quod iam actu est. Et sic non -consideratur ut futurum, sed ut praesens, neque ut ad utrumlibet -contingens, sed ut determinatum ad unum. Et propter hoc, sic -infallibiliter subdi potest certae cognitioni, utpote sensui visus, -sicut cum video Socratem sedere. Alio modo potest considerari -contingens, ut est in sua causa. Et sic consideratur ut futurum, et -ut contingens nondum determinatum ad unum, quia causa contingens se -habet ad opposita. Et sic contingens non subditur per certitudinem -alicui cognitioni. Unde quicumque cognoscit effectum contingentem -in causa sua tantum, non habet de eo nisi coniecturalem -cognitionem. Deus autem cognoscit omnia contingentia, non solum -prout sunt in suis causis, sed etiam prout unumquodque eorum est -actu in seipso. Et licet contingentia fiant in actu successive, non -tamen Deus successive cognoscit contingentia, prout sunt in suo -esse, sicut nos, sed simul. Quia sua cognitio mensuratur -aeternitate, sicut etiam suum esse, aeternitas autem, tota simul -existens, ambit totum tempus, ut supra dictum est. Unde omnia quae -sunt in tempore, sunt Deo ab aeterno praesentia, non solum ea -ratione qua habet rationes rerum apud se praesentes, ut quidam -dicunt, sed quia eius intuitus fertur ab aeterno super omnia, prout -sunt in sua praesentialitate. Unde manifestum est quod contingentia -et infallibiliter a Deo cognoscuntur, inquantum subduntur divino -conspectui secundum suam praesentialitatem, et tamen sunt futura -contingentia, suis causis comparata.</p> -<p title="I q. 14 a. 13 ad 1"><a name="28995"><span class= -"ref">[28995] Iª q. 14 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, licet causa suprema sit necessaria, tamen effectus -potest esse contingens, propter causam proximam contingentem, sicut -germinatio plantae est contingens propter causam proximam -contingentem, licet motus solis, qui est causa prima, sit -necessarius. Et similiter scita a Deo sunt contingentia propter -causas proximas, licet scientia Dei, quae est causa prima, sit -necessaria.</p> -<p title="I q. 14 a. 13 ad 2"><a name="28996"><span class= -"ref">[28996] Iª q. 14 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod quidam dicunt quod hoc antecedens, Deus scivit hoc -contingens futurum, non est necessarium, sed contingens, quia, -licet sit praeteritum, tamen importat respectum ad futurum. Sed hoc -non tollit ei necessitatem, quia id quod habuit respectum ad -futurum, necesse est habuisse, licet etiam futurum non sequatur -quandoque. Alii vero dicunt hoc antecedens esse contingens, quia -est compositum ex necessario et contingenti; sicut istud dictum est -contingens, Socratem esse hominem album. Sed hoc etiam nihil est. -Quia cum dicitur, Deus scivit esse futurum hoc contingens, -contingens non ponitur ibi nisi ut materia verbi, et non sicut -principalis pars propositionis, unde contingentia eius vel -necessitas nihil refert ad hoc quod propositio sit necessaria vel -contingens, vera vel falsa. Ita enim potest esse verum me dixisse -hominem esse asinum, sicut me dixisse Socratem currere, vel Deum -esse, et eadem ratio est de necessario et contingenti. Unde -dicendum est quod hoc antecedens est necessarium absolute. Nec -tamen sequitur, ut quidam dicunt, quod consequens sit necessarium -absolute, quia antecedens est causa remota consequentis, quod -propter causam proximam contingens est. Sed hoc nihil est. Esset -enim conditionalis falsa, cuius antecedens esset causa remota -necessaria, et consequens effectus contingens, ut puta si dicerem, -si sol movetur, herba germinabit. Et ideo aliter dicendum est, quod -quando in antecedente ponitur aliquid pertinens ad actum animae, -consequens est accipiendum non secundum quod in se est, sed -secundum quod est in anima, aliud enim est esse rei in seipsa, et -esse rei in anima. Ut puta, si dicam, si anima intelligit aliquid, -illud est immateriale, intelligendum est quod illud est immateriale -secundum quod est in intellectu, non secundum quod est in seipso. -Et similiter si dicam, si Deus scivit aliquid, illud erit, -consequens intelligendum est prout subest divinae scientiae, -scilicet prout est in sua praesentialitate. Et sic necessarium est, -sicut et antecedens, <i>quia omne quod est, dum est, necesse est -esse</i>, ut dicitur in I Periherm.</p> -<p title="I q. 14 a. 13 ad 3"><a name="28997"><span class= -"ref">[28997] Iª q. 14 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod ea quae temporaliter in actum reducuntur, a nobis -successive cognoscuntur in tempore, sed a Deo in aeternitate, quae -est supra tempus. Unde nobis, quia cognoscimus futura contingentia -inquantum talia sunt, certa esse non possunt, sed soli Deo, cuius -intelligere est in aeternitate supra tempus. Sicut ille qui vadit -per viam, non videt illos qui post eum veniunt, sed ille qui ab -aliqua altitudine totam viam intuetur, simul videt omnes -transeuntes per viam. Et ideo illud quod scitur a nobis, oportet -esse necessarium etiam secundum quod in se est, quia ea quae in se -sunt contingentia futura, a nobis sciri non possunt. Sed ea quae -sunt scita a Deo, oportet esse necessaria secundum modum quo -subsunt divinae scientiae, ut dictum est, non autem absolute, -secundum quod in propriis causis considerantur. Unde et haec -propositio, omne scitum a Deo necessarium est esse, consuevit -distingui. Quia potest esse de re, vel de dicto. Si intelligatur de -re, est divisa et falsa, et est sensus, omnis res quam Deus scit, -est necessaria. Vel potest intelligi de dicto, et sic est composita -et vera; et est sensus, hoc dictum, scitum a Deo esse, est -necessarium. Sed obstant quidam, dicentes quod ista distinctio -habet locum in formis separabilibus a subiecto; ut si dicam, album -possibile est esse nigrum. Quae quidem de dicto est falsa, et de re -est vera, res enim quae est alba, potest esse nigra; sed hoc -dictum, album esse nigrum, nunquam potest esse verum. In formis -autem inseparabilibus a subiecto, non habet locum praedicta -distinctio; ut si dicam, corvum nigrum possibile est esse album, -quia in utroque sensu est falsa. Esse autem scitum a Deo, est -inseparabile a re, quia quod est scitum a Deo, non potest esse non -scitum. Haec autem instantia locum haberet, si hoc quod dico -scitum, importaret aliquam dispositionem subiecto inhaerentem. Sed -cum importet actum scientis, ipsi rei scitae, licet semper sciatur, -potest aliquid attribui secundum se, quod non attribuitur ei -inquantum stat sub actu sciendi, sicut esse materiale attribuitur -lapidi secundum se, quod non attribuitur ei secundum quod est -intelligibile.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 14</div> -<p title="I q. 14 a. 14 arg. 1"><a name="28998"><span class= -"ref">[28998] Iª q. 14 a. 14 arg. 1</span></a> Ad -decimumquartum sic proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat -enuntiabilia. Cognoscere enim enuntiabilia convenit intellectui -nostro, secundum quod componit et dividit. Sed in intellectu divino -nulla est compositio. Ergo Deus non cognoscit enuntiabilia.</p> -<p title="I q. 14 a. 14 arg. 2"><a name="28999"><span class= -"ref">[28999] Iª q. 14 a. 14 arg. 2</span></a> Praeterea, -omnis cognitio fit per aliquam similitudinem. Sed in Deo nulla est -similitudo enuntiabilium, cum sit omnino simplex. Ergo Deus non -cognoscit enuntiabilia.</p> -<p title="I q. 14 a. 14 s. c."><a name="29000"><span class= -"ref">[29000] Iª q. 14 a. 14 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in Psalmo XCIII, <i>dominus scit cogitationes -hominum</i>. Sed enuntiabilia continentur in cogitationibus -hominum. Ergo Deus cognoscit enuntiabilia.</p> -<p title="I q. 14 a. 14 co."><a name="29001"><span class= -"ref">[29001] Iª q. 14 a. 14 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, cum formare enuntiabilia sit in potestate intellectus nostri; -Deus autem scit quidquid est in potentia sua vel creaturae, ut -supra dictum est; necesse est quod Deus sciat omnia enuntiabilia -quae formari possunt. Sed, sicut scit materialia immaterialiter, et -composita simpliciter, ita scit enuntiabilia non per modum -enuntiabilium, quasi scilicet in intellectu eius sit compositio vel -divisio enuntiabilium; sed unumquodque cognoscit per simplicem -intelligentiam, intelligendo essentiam uniuscuiusque. Sicut si nos -in hoc ipso quod intelligimus quid est homo, intelligeremus omnia -quae de homine praedicari possunt. Quod quidem in intellectu nostro -non contingit, qui de uno in aliud discurrit, propter hoc quod -species intelligibilis sic repraesentat unum, quod non repraesentat -aliud. Unde, intelligendo quid est homo, non ex hoc ipso alia quae -ei insunt, intelligimus; sed divisim, secundum quandam -successionem. Et propter hoc, ea quae seorsum intelligimus, oportet -nos in unum redigere per modum compositionis vel divisionis, -enuntiationem formando. Sed species intellectus divini, scilicet -eius essentia, sufficit ad demonstrandum omnia. Unde, intelligendo -essentiam suam, cognoscit essentias omnium, et quaecumque eis -accidere possunt.</p> -<p title="I q. 14 a. 14 ad 1"><a name="29002"><span class= -"ref">[29002] Iª q. 14 a. 14 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod ratio illa procederet, si Deus cognosceret -enuntiabilia per modum enuntiabilium.</p> -<p title="I q. 14 a. 14 ad 2"><a name="29003"><span class= -"ref">[29003] Iª q. 14 a. 14 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod compositio enuntiabilis significat aliquod esse rei, -et sic Deus per suum esse, quod est eius essentia, est similitudo -omnium eorum quae per enuntiabilia significantur.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 15</div> -<p title="I q. 14 a. 15 arg. 1"><a name="29004"><span class= -"ref">[29004] Iª q. 14 a. 15 arg. 1</span></a> Ad -decimumquintum sic proceditur. Videtur quod scientia Dei sit -variabilis. Scientia enim relative dicitur ad scibile. Sed ea quae -important relationem ad creaturam, dicuntur de Deo ex tempore, et -variantur secundum variationem creaturarum. Ergo scientia Dei est -variabilis, secundum variationem creaturarum.</p> -<p title="I q. 14 a. 15 arg. 2"><a name="29005"><span class= -"ref">[29005] Iª q. 14 a. 15 arg. 2</span></a> Praeterea, -quidquid potest Deus facere, potest scire. Sed Deus potest plura -facere quam faciat. Ergo potest plura scire quam sciat. Et sic -scientia sua potest variari secundum augmentum et diminutionem.</p> -<p title="I q. 14 a. 15 arg. 3"><a name="29006"><span class= -"ref">[29006] Iª q. 14 a. 15 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus -scivit Christum nasciturum. Nunc autem nescit Christum nasciturum, -quia Christus nasciturus non est. Ergo non quidquid Deus scivit, -scit. Et ita scientia Dei videtur esse variabilis.</p> -<p title="I q. 14 a. 15 s. c."><a name="29007"><span class= -"ref">[29007] Iª q. 14 a. 15 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Iac. I, quod <i>apud Deum non est transmutatio, neque -vicissitudinis obumbratio</i>.</p> -<p title="I q. 14 a. 15 co."><a name="29008"><span class= -"ref">[29008] Iª q. 14 a. 15 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, cum scientia Dei sit eius substantia, ut ex dictis patet; -sicut substantia eius est omnino immutabilis, ut supra ostensum -est, ita oportet scientiam eius omnino invariabilem esse.</p> -<p title="I q. 14 a. 15 ad 1"><a name="29009"><span class= -"ref">[29009] Iª q. 14 a. 15 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod dominus et creator, et huiusmodi, important -relationes ad creaturas secundum quod in seipsis sunt. Sed scientia -Dei importat relationem ad creaturas secundum quod sunt in Deo, -quia secundum hoc est unumquodque intellectum in actu quod est in -intelligente. Res autem creatae sunt in Deo invariabiliter, in -seipsis autem variabiliter. Vel aliter dicendum est, quod dominus -et creator, et huiusmodi, important relationes quae consequuntur -actus qui intelliguntur terminari ad ipsas creaturas secundum quod -in seipsis sunt, et ideo huiusmodi relationes varie de Deo -dicuntur, secundum variationem creaturarum. Sed scientia et amor, -et huiusmodi, important relationes quae consequuntur actus qui -intelliguntur in Deo esse, et ideo invariabiliter praedicantur de -Deo.</p> -<p title="I q. 14 a. 15 ad 2"><a name="29010"><span class= -"ref">[29010] Iª q. 14 a. 15 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod Deus scit etiam ea quae potest facere et non facit. -Unde ex hoc quod potest plura facere quam facit, non sequitur quod -possit plura scire quam sciat, nisi hoc referatur ad scientiam -visionis, secundum quam dicitur scire ea quae sunt in actu secundum -aliquod tempus. Ex hoc tamen quod scit quod aliqua possunt esse -quae non sunt, vel non esse quae sunt, non sequitur quod scientia -sua sit variabilis, sed quod cognoscat rerum variabilitatem. Si -tamen aliquid esset quod prius Deus nescivisset et postea sciret, -esset eius scientia variabilis. Sed hoc esse non potest, quia -quidquid est vel potest esse secundum aliquod tempus, Deus in -aeterno suo scit. Et ideo ex hoc ipso quod ponitur aliquid esse -secundum quodcumque tempus, oportet poni quod ab aeterno sit scitum -a Deo. Et ideo non debet concedi quod Deus possit plura scire quam -sciat, quia haec propositio implicat quod ante nesciverit et postea -sciat.</p> -<p title="I q. 14 a. 15 ad 3"><a name="29011"><span class= -"ref">[29011] Iª q. 14 a. 15 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod antiqui nominales dixerunt idem esse enuntiabile, -Christum nasci, et esse nasciturum, et esse natum, quia eadem res -significatur per haec tria, scilicet nativitas Christi. Et secundum -hoc sequitur quod Deus quidquid scivit, sciat, quia modo scit -Christum natum, quod significat idem ei quod est Christum esse -nasciturum. Sed haec opinio falsa est. Tum quia diversitas partium -orationis diversitatem enuntiabilium causat. Tum etiam quia -sequeretur quod propositio quae semel est vera, esset semper vera, -quod est contra philosophum, qui dicit quod haec oratio, Socrates -sedet, vera est eo sedente, et eadem falsa est, eo surgente. Et -ideo concedendum est quod haec non est vera, quidquid Deus scivit, -scit, si ad enuntiabilia referatur. Sed ex hoc non sequitur quod -scientia Dei sit variabilis. Sicut enim absque variatione divinae -scientiae est, quod sciat unam et eandem rem quandoque esse et -quandoque non esse; ita absque variatione divinae scientiae est, -quod scit aliquod enuntiabile quandoque esse verum, et quandoque -esse falsum. Esset autem ex hoc scientia Dei variabilis, si -enuntiabilia cognosceret per modum enuntiabilium, componendo et -dividendo, sicut accidit in intellectu nostro. Unde cognitio nostra -variatur, vel secundum veritatem et falsitatem, puta si, mutata re, -eandem opinionem de re illa retineamus, vel secundum diversas -opiniones, ut si primo opinemur aliquem sedere, et postea opinemur -eum non sedere. Quorum neutrum potest esse in Deo.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 16</div> -<p title="I q. 14 a. 16 arg. 1"><a name="29012"><span class= -"ref">[29012] Iª q. 14 a. 16 arg. 1</span></a> Ad -decimumsextum sic proceditur. Videtur quod Deus de rebus non habeat -scientiam speculativam. Scientia enim Dei est causa rerum, ut supra -ostensum est. Sed scientia speculativa non est causa rerum -scitarum. Ergo scientia Dei non est speculativa.</p> -<p title="I q. 14 a. 16 arg. 2"><a name="29013"><span class= -"ref">[29013] Iª q. 14 a. 16 arg. 2</span></a> Praeterea. -Scientia speculativa est per abstractionem a rebus, quod divinae -scientiae non competit. Ergo scientia Dei non est speculativa.</p> -<p title="I q. 14 a. 16 s. c."><a name="29014"><span class= -"ref">[29014] Iª q. 14 a. 16 s. c.</span></a> Sed contra, omne -quod est nobilius, Deo est attribuendum. Sed scientia speculativa -est nobilior quam practica, ut patet per philosophum, in principio -Metaphys. Ergo Deus habet de rebus scientiam speculativam.</p> -<p title="I q. 14 a. 16 co."><a name="29015"><span class= -"ref">[29015] Iª q. 14 a. 16 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod aliqua scientia est speculativa tantum, aliqua practica -tantum, aliqua vero secundum aliquid speculativa et secundum -aliquid practica. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod aliqua -scientia potest dici speculativa tripliciter. Primo, ex parte rerum -scitarum, quae non sunt operabiles a sciente, sicut est scientia -hominis de rebus naturalibus vel divinis. Secundo, quantum ad modum -sciendi, ut puta si aedificator consideret domum definiendo et -dividendo et considerando universalia praedicata ipsius. Hoc -siquidem est operabilia modo speculativo considerare, et non -secundum quod operabilia sunt, operabile enim est aliquid per -applicationem formae ad materiam, non per resolutionem compositi in -principia universalia formalia. Tertio, quantum ad finem, <i>nam -intellectus practicus differt fine a speculativo</i>, sicut dicitur -in III de anima. Intellectus enim practicus ordinatur ad finem -operationis, finis autem intellectus speculativi est consideratio -veritatis. Unde, si quis aedificator consideret qualiter posset -fieri aliqua domus, non ordinans ad finem operationis, sed ad -cognoscendum tantum, erit, quantum ad finem, speculativa -consideratio, tamen de re operabili. Scientia igitur quae est -speculativa ratione ipsius rei scitae, est speculativa tantum. Quae -vero speculativa est vel secundum modum vel secundum finem, est -secundum quid speculativa et secundum quid practica. Cum vero -ordinatur ad finem operationis, est simpliciter practica. Secundum -hoc ergo, dicendum est quod Deus de seipso habet scientiam -speculativam tantum, ipse enim operabilis non est. De omnibus vero -aliis habet scientiam et speculativam et practicam. Speculativam -quidem, quantum ad modum, quidquid enim in rebus nos speculative -cognoscimus definiendo et dividendo, hoc totum Deus multo -perfectius novit. Sed de his quae potest quidem facere, sed -secundum nullum tempus facit, non habet practicam scientiam, -secundum quod practica scientia dicitur a fine. Sic autem habet -practicam scientiam de his quae secundum aliquod tempus facit. Mala -vero, licet ab eo non sint operabilia, tamen sub cognitione -practica ipsius cadunt, sicut et bona, inquantum permittit vel -impedit vel ordinat ea, sicut et aegritudines cadunt sub practica -scientia medici, inquantum per artem suam curat eas.</p> -<p title="I q. 14 a. 16 ad 1"><a name="29016"><span class= -"ref">[29016] Iª q. 14 a. 16 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod scientia Dei est causa, non quidem sui ipsius, sed -aliorum, quorundam quidem actu, scilicet eorum quae secundum -aliquod tempus fiunt; quorundam vero virtute, scilicet eorum quae -potest facere, et tamen nunquam fiunt.</p> -<p title="I q. 14 a. 16 ad 2"><a name="29017"><span class= -"ref">[29017] Iª q. 14 a. 16 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod scientiam esse acceptam a rebus scitis, non per se -convenit scientiae speculativae, sed per accidens, inquantum est -humana.</p> -<p title="I q. 14 a. 16 ad 3"><a name="29018"><span class= -"ref">[29018] Iª q. 14 a. 16 ad 3</span></a> Ad id vero quod -in contrarium obiicitur, dicendum quod de operabilibus perfecta -scientia non habetur, nisi sciantur inquantum operabilia sunt. Et -ideo, cum scientia Dei sit omnibus modis perfecta, oportet quod -sciat ea quae sunt a se operabilia, inquantum huiusmodi, et non -solum secundum quod sunt speculabilia. Sed tamen non receditur a -nobilitate speculativae scientiae, quia omnia alia a se videt in -seipso, seipsum autem speculative cognoscit; et sic in speculativa -sui ipsius scientia, habet cognitionem et speculativam et practicam -omnium aliorum.</p> -<div class="centro"><br /> -<p><a href="sth1002.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" -height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> -<a href="sth1015.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" -height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> -<br /> -<hr /> -<br /> -<address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad -hanc editionem<br /> -Iura omnia asservantur<br /> -OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" -style="text-decoration=none">49644264</a></address> -</div> -</body> -</html>
--- a/summa/latin/sth1015.xhtml Tue Nov 24 19:27:32 2009 +0000 +++ /dev/null Thu Jan 01 00:00:00 1970 +0000 @@ -1,6427 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" - "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> -<html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA"> -<head> -<meta name="generator" content= -"HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" /> -<meta http-equiv="Content-Type" content= -"text/html; charset=us-ascii" /> -<meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> -<meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" /> -<meta name="keywords" content= -"Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" /> -<meta name="language" content="Latin" /> -<meta name="security" content="public" /> -<meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" /> -<meta name="author" content="Enrique Alarcón" /> -<meta name="abstract" content="" /> -<link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type= -"text/css" /> -<link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type= -"text/css" /> -<title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 15-27</title> -</head> -<body> -<a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a> -<div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div> -<div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div> -<div class="uno">Summa Theologiae</div> -<div class="dos">prima pars a quaestione XV ad quaestionem -XXVII</div> -<br /> -<div class="centro"> -<table align="center" summary="Imago"> -<tr> -<th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border= -"0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align= -"middle" /></th> -</tr> -</table> -<br /> -<span class="tres">Textum Leoninum Romae 1888 editum<br /> -ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias -magneticas<br /> -denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br /> -<br /></span><br /> -<hr /> -<br /> -<p><a href="sth1003.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" -height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> -<a href="sth1028.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" -height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> -<script language="JavaScript" type="text/javascript"> -//<![CDATA[ -<!-- -// original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 -function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} -document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); -document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); -document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); -document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); -document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); -document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); -document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); -document.write('<OPTION VALUE="#29019">Iª q. 15 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29020">Iª q. 15 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29021">Iª q. 15 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29022">Iª q. 15 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29023">Iª q. 15 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29024">Iª q. 15 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29025">Iª q. 15 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29026">Iª q. 15 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29027">Iª q. 15 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29028">Iª q. 15 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29029">Iª q. 15 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29030">Iª q. 15 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29031">Iª q. 15 a. 2 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29032">Iª q. 15 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29033">Iª q. 15 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29034">Iª q. 15 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29035">Iª q. 15 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29036">Iª q. 15 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29037">Iª q. 15 a. 2 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29038">Iª q. 15 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29039">Iª q. 15 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29040">Iª q. 15 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29041">Iª q. 15 a. 3 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29042">Iª q. 15 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29043">Iª q. 15 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29044">Iª q. 15 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29045">Iª q. 15 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29046">Iª q. 15 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29047">Iª q. 15 a. 3 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29048">Iª q. 16 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29049">Iª q. 16 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29050">Iª q. 16 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29051">Iª q. 16 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29052">Iª q. 16 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29053">Iª q. 16 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29054">Iª q. 16 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29055">Iª q. 16 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29056">Iª q. 16 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29057">Iª q. 16 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29058">Iª q. 16 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29059">Iª q. 16 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29060">Iª q. 16 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29061">Iª q. 16 a. 2 ad'); -document.write('<OPTION VALUE="#29062">Iª q. 16 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29063">Iª q. 16 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29064">Iª q. 16 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29065">Iª q. 16 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29066">Iª q. 16 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29067">Iª q. 16 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29068">Iª q. 16 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29069">Iª q. 16 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29070">Iª q. 16 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29071">Iª q. 16 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29072">Iª q. 16 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29073">Iª q. 16 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29074">Iª q. 16 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29075">Iª q. 16 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29076">Iª q. 16 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29077">Iª q. 16 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29078">Iª q. 16 a. 5 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29079">Iª q. 16 a. 5 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29080">Iª q. 16 a. 5 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29081">Iª q. 16 a. 5 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29082">Iª q. 16 a. 5 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29083">Iª q. 16 a. 5 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29084">Iª q. 16 a. 5 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29085">Iª q. 16 a. 5 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29086">Iª q. 16 a. 6 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29087">Iª q. 16 a. 6 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29088">Iª q. 16 a. 6 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29089">Iª q. 16 a. 6 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29090">Iª q. 16 a. 6 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29091">Iª q. 16 a. 6 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29092">Iª q. 16 a. 7 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29093">Iª q. 16 a. 7 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29094">Iª q. 16 a. 7 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29095">Iª q. 16 a. 7 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29096">Iª q. 16 a. 7 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29097">Iª q. 16 a. 7 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29098">Iª q. 16 a. 7 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29099">Iª q. 16 a. 7 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29100">Iª q. 16 a. 7 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29101">Iª q. 16 a. 7 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29102">Iª q. 16 a. 8 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29103">Iª q. 16 a. 8 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29104">Iª q. 16 a. 8 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29105">Iª q. 16 a. 8 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29106">Iª q. 16 a. 8 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29107">Iª q. 16 a. 8 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29108">Iª q. 16 a. 8 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29109">Iª q. 16 a. 8 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29110">Iª q. 16 a. 8 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29111">Iª q. 16 a. 8 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29112">Iª q. 17 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29113">Iª q. 17 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29114">Iª q. 17 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29115">Iª q. 17 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29116">Iª q. 17 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29117">Iª q. 17 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29118">Iª q. 17 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29119">Iª q. 17 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29120">Iª q. 17 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29121">Iª q. 17 a. 1 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29122">Iª q. 17 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29123">Iª q. 17 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29124">Iª q. 17 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29125">Iª q. 17 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29126">Iª q. 17 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29127">Iª q. 17 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29128">Iª q. 17 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29129">Iª q. 17 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29130">Iª q. 17 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29131">Iª q. 17 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29132">Iª q. 17 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29133">Iª q. 17 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29134">Iª q. 17 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29135">Iª q. 17 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29136">Iª q. 17 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29137">Iª q. 17 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29138">Iª q. 17 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29139">Iª q. 17 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29140">Iª q. 17 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29141">Iª q. 17 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29142">Iª q. 17 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29143">Iª q. 17 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29144">Iª q. 18 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29145">Iª q. 18 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29146">Iª q. 18 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29147">Iª q. 18 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29148">Iª q. 18 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29149">Iª q. 18 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29150">Iª q. 18 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29151">Iª q. 18 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29152">Iª q. 18 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29153">Iª q. 18 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29154">Iª q. 18 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29155">Iª q. 18 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29156">Iª q. 18 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29157">Iª q. 18 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29158">Iª q. 18 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29159">Iª q. 18 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29160">Iª q. 18 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29161">Iª q. 18 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29162">Iª q. 18 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29163">Iª q. 18 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29164">Iª q. 18 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29165">Iª q. 18 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29166">Iª q. 18 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29167">Iª q. 18 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29168">Iª q. 18 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29169">Iª q. 18 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29170">Iª q. 18 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29171">Iª q. 18 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29172">Iª q. 18 a. 4 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29173">Iª q. 18 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29174">Iª q. 18 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29175">Iª q. 18 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29176">Iª q. 18 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29177">Iª q. 18 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29178">Iª q. 18 a. 4 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29179">Iª q. 19 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29180">Iª q. 19 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29181">Iª q. 19 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29182">Iª q. 19 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29183">Iª q. 19 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29184">Iª q. 19 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29185">Iª q. 19 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29186">Iª q. 19 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29187">Iª q. 19 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29188">Iª q. 19 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29189">Iª q. 19 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29190">Iª q. 19 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29191">Iª q. 19 a. 2 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29192">Iª q. 19 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29193">Iª q. 19 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29194">Iª q. 19 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29195">Iª q. 19 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29196">Iª q. 19 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29197">Iª q. 19 a. 2 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29198">Iª q. 19 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29199">Iª q. 19 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29200">Iª q. 19 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29201">Iª q. 19 a. 3 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29202">Iª q. 19 a. 3 arg. 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#29203">Iª q. 19 a. 3 arg. 6'); -document.write('<OPTION VALUE="#29204">Iª q. 19 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29205">Iª q. 19 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29206">Iª q. 19 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29207">Iª q. 19 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29208">Iª q. 19 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29209">Iª q. 19 a. 3 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29210">Iª q. 19 a. 3 ad 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#29211">Iª q. 19 a. 3 ad 6'); -document.write('<OPTION VALUE="#29212">Iª q. 19 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29213">Iª q. 19 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29214">Iª q. 19 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29215">Iª q. 19 a. 4 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29216">Iª q. 19 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29217">Iª q. 19 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29218">Iª q. 19 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29219">Iª q. 19 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29220">Iª q. 19 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29221">Iª q. 19 a. 4 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29222">Iª q. 19 a. 5 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29223">Iª q. 19 a. 5 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29224">Iª q. 19 a. 5 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29225">Iª q. 19 a. 5 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29226">Iª q. 19 a. 5 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29227">Iª q. 19 a. 5 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29228">Iª q. 19 a. 5 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29229">Iª q. 19 a. 5 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29230">Iª q. 19 a. 6 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29231">Iª q. 19 a. 6 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29232">Iª q. 19 a. 6 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29233">Iª q. 19 a. 6 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29234">Iª q. 19 a. 6 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29235">Iª q. 19 a. 6 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29236">Iª q. 19 a. 6 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29237">Iª q. 19 a. 6 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29238">Iª q. 19 a. 7 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29239">Iª q. 19 a. 7 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29240">Iª q. 19 a. 7 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29241">Iª q. 19 a. 7 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29242">Iª q. 19 a. 7 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29243">Iª q. 19 a. 7 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29244">Iª q. 19 a. 7 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29245">Iª q. 19 a. 7 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29246">Iª q. 19 a. 7 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29247">Iª q. 19 a. 7 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29248">Iª q. 19 a. 8 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29249">Iª q. 19 a. 8 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29250">Iª q. 19 a. 8 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29251">Iª q. 19 a. 8 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29252">Iª q. 19 a. 8 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29253">Iª q. 19 a. 8 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29254">Iª q. 19 a. 8 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29255">Iª q. 19 a. 8 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29256">Iª q. 19 a. 9 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29257">Iª q. 19 a. 9 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29258">Iª q. 19 a. 9 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29259">Iª q. 19 a. 9 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29260">Iª q. 19 a. 9 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29261">Iª q. 19 a. 9 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29262">Iª q. 19 a. 9 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29263">Iª q. 19 a. 9 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29264">Iª q. 19 a. 10 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29265">Iª q. 19 a. 10 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29266">Iª q. 19 a. 10 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29267">Iª q. 19 a. 10 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29268">Iª q. 19 a. 10 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29269">Iª q. 19 a. 10 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29270">Iª q. 19 a. 11 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29271">Iª q. 19 a. 11 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29272">Iª q. 19 a. 11 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29273">Iª q. 19 a. 11 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29274">Iª q. 19 a. 11 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29275">Iª q. 19 a. 11 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29276">Iª q. 19 a. 12 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29277">Iª q. 19 a. 12 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29278">Iª q. 19 a. 12 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29279">Iª q. 19 a. 12 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29280">Iª q. 19 a. 12 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29281">Iª q. 19 a. 12 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29282">Iª q. 19 a. 12 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29283">Iª q. 19 a. 12 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29284">Iª q. 19 a. 12 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29285">Iª q. 20 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29286">Iª q. 20 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29287">Iª q. 20 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29288">Iª q. 20 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29289">Iª q. 20 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29290">Iª q. 20 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29291">Iª q. 20 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29292">Iª q. 20 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29293">Iª q. 20 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29294">Iª q. 20 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29295">Iª q. 20 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29296">Iª q. 20 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29297">Iª q. 20 a. 2 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29298">Iª q. 20 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29299">Iª q. 20 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29300">Iª q. 20 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29301">Iª q. 20 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29302">Iª q. 20 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29303">Iª q. 20 a. 2 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29304">Iª q. 20 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29305">Iª q. 20 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29306">Iª q. 20 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29307">Iª q. 20 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29308">Iª q. 20 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29309">Iª q. 20 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29310">Iª q. 20 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29311">Iª q. 20 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29312">Iª q. 20 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29313">Iª q. 20 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29314">Iª q. 20 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29315">Iª q. 20 a. 4 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29316">Iª q. 20 a. 4 arg. 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#29317">Iª q. 20 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29318">Iª q. 20 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29319">Iª q. 20 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29320">Iª q. 20 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29321">Iª q. 20 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29322">Iª q. 20 a. 4 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29323">Iª q. 20 a. 4 ad 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#29324">Iª q. 21 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29325">Iª q. 21 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29326">Iª q. 21 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29327">Iª q. 21 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29328">Iª q. 21 a. 1 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29329">Iª q. 21 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29330">Iª q. 21 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29331">Iª q. 21 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29332">Iª q. 21 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29333">Iª q. 21 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29334">Iª q. 21 a. 1 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29335">Iª q. 21 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29336">Iª q. 21 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29337">Iª q. 21 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29338">Iª q. 21 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29339">Iª q. 21 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29340">Iª q. 21 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29341">Iª q. 21 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29342">Iª q. 21 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29343">Iª q. 21 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29344">Iª q. 21 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29345">Iª q. 21 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29346">Iª q. 21 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29347">Iª q. 21 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29348">Iª q. 21 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29349">Iª q. 21 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29350">Iª q. 21 a. 4 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29351">Iª q. 21 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29352">Iª q. 21 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29353">Iª q. 21 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29354">Iª q. 21 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29355">Iª q. 21 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29356">Iª q. 21 a. 4 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29357">Iª q. 22 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29358">Iª q. 22 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29359">Iª q. 22 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29360">Iª q. 22 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29361">Iª q. 22 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29362">Iª q. 22 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29363">Iª q. 22 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29364">Iª q. 22 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29365">Iª q. 22 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29366">Iª q. 22 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29367">Iª q. 22 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29368">Iª q. 22 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29369">Iª q. 22 a. 2 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29370">Iª q. 22 a. 2 arg. 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#29371">Iª q. 22 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29372">Iª q. 22 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29373">Iª q. 22 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29374">Iª q. 22 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29375">Iª q. 22 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29376">Iª q. 22 a. 2 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29377">Iª q. 22 a. 2 ad 5'); -document.write('<OPTION VALUE="#29378">Iª q. 22 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29379">Iª q. 22 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29380">Iª q. 22 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29381">Iª q. 22 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29382">Iª q. 22 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29383">Iª q. 22 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29384">Iª q. 22 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29385">Iª q. 22 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29386">Iª q. 22 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29387">Iª q. 22 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29388">Iª q. 22 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29389">Iª q. 22 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29390">Iª q. 22 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29391">Iª q. 22 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29392">Iª q. 22 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29393">Iª q. 22 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29394">Iª q. 23 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29395">Iª q. 23 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29396">Iª q. 23 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29397">Iª q. 23 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29398">Iª q. 23 a. 1 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29399">Iª q. 23 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29400">Iª q. 23 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29401">Iª q. 23 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29402">Iª q. 23 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29403">Iª q. 23 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29404">Iª q. 23 a. 1 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29405">Iª q. 23 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29406">Iª q. 23 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29407">Iª q. 23 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29408">Iª q. 23 a. 2 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29409">Iª q. 23 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29410">Iª q. 23 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29411">Iª q. 23 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29412">Iª q. 23 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29413">Iª q. 23 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29414">Iª q. 23 a. 2 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29415">Iª q. 23 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29416">Iª q. 23 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29417">Iª q. 23 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29418">Iª q. 23 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29419">Iª q. 23 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29420">Iª q. 23 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29421">Iª q. 23 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29422">Iª q. 23 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29423">Iª q. 23 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29424">Iª q. 23 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29425">Iª q. 23 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29426">Iª q. 23 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29427">Iª q. 23 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29428">Iª q. 23 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29429">Iª q. 23 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29430">Iª q. 23 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29431">Iª q. 23 a. 5 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29432">Iª q. 23 a. 5 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29433">Iª q. 23 a. 5 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29434">Iª q. 23 a. 5 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29435">Iª q. 23 a. 5 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29436">Iª q. 23 a. 5 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29437">Iª q. 23 a. 5 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29438">Iª q. 23 a. 5 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29439">Iª q. 23 a. 6 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29440">Iª q. 23 a. 6 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29441">Iª q. 23 a. 6 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29442">Iª q. 23 a. 6 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29443">Iª q. 23 a. 6 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29444">Iª q. 23 a. 6 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29445">Iª q. 23 a. 6 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29446">Iª q. 23 a. 6 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29447">Iª q. 23 a. 7 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29448">Iª q. 23 a. 7 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29449">Iª q. 23 a. 7 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29450">Iª q. 23 a. 7 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29451">Iª q. 23 a. 7 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29452">Iª q. 23 a. 7 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29453">Iª q. 23 a. 7 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29454">Iª q. 23 a. 7 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29455">Iª q. 23 a. 8 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29456">Iª q. 23 a. 8 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29457">Iª q. 23 a. 8 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29458">Iª q. 23 a. 8 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29459">Iª q. 23 a. 8 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29460">Iª q. 23 a. 8 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29461">Iª q. 23 a. 8 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29462">Iª q. 23 a. 8 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29463">Iª q. 24 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29464">Iª q. 24 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29465">Iª q. 24 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29466">Iª q. 24 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29467">Iª q. 24 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29468">Iª q. 24 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29469">Iª q. 24 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29470">Iª q. 24 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29471">Iª q. 24 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29472">Iª q. 24 a. 1 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29473">Iª q. 24 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29474">Iª q. 24 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29475">Iª q. 24 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29476">Iª q. 24 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29477">Iª q. 24 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29478">Iª q. 24 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29479">Iª q. 24 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29480">Iª q. 24 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29481">Iª q. 24 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29482">Iª q. 24 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29483">Iª q. 24 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29484">Iª q. 24 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29485">Iª q. 24 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29486">Iª q. 24 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29487">Iª q. 24 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29488">Iª q. 24 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29489">Iª q. 25 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29490">Iª q. 25 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29491">Iª q. 25 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29492">Iª q. 25 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29493">Iª q. 25 a. 1 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29494">Iª q. 25 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29495">Iª q. 25 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29496">Iª q. 25 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29497">Iª q. 25 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29498">Iª q. 25 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29499">Iª q. 25 a. 1 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29500">Iª q. 25 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29501">Iª q. 25 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29502">Iª q. 25 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29503">Iª q. 25 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29504">Iª q. 25 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29505">Iª q. 25 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29506">Iª q. 25 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29507">Iª q. 25 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29508">Iª q. 25 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29509">Iª q. 25 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29510">Iª q. 25 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29511">Iª q. 25 a. 3 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29512">Iª q. 25 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29513">Iª q. 25 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29514">Iª q. 25 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29515">Iª q. 25 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29516">Iª q. 25 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29517">Iª q. 25 a. 3 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29518">Iª q. 25 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29519">Iª q. 25 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29520">Iª q. 25 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29521">Iª q. 25 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29522">Iª q. 25 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29523">Iª q. 25 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29524">Iª q. 25 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29525">Iª q. 25 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29526">Iª q. 25 a. 5 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29527">Iª q. 25 a. 5 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29528">Iª q. 25 a. 5 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29529">Iª q. 25 a. 5 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29530">Iª q. 25 a. 5 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29531">Iª q. 25 a. 5 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29532">Iª q. 25 a. 5 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29533">Iª q. 25 a. 5 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29534">Iª q. 25 a. 6 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29535">Iª q. 25 a. 6 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29536">Iª q. 25 a. 6 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29537">Iª q. 25 a. 6 arg. 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29538">Iª q. 25 a. 6 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29539">Iª q. 25 a. 6 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29540">Iª q. 25 a. 6 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29541">Iª q. 25 a. 6 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29542">Iª q. 25 a. 6 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29543">Iª q. 25 a. 6 ad 4'); -document.write('<OPTION VALUE="#29544">Iª q. 26 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29545">Iª q. 26 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29546">Iª q. 26 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29547">Iª q. 26 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29548">Iª q. 26 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29549">Iª q. 26 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29550">Iª q. 26 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29551">Iª q. 26 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29552">Iª q. 26 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29553">Iª q. 26 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29554">Iª q. 26 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29555">Iª q. 26 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29556">Iª q. 26 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29557">Iª q. 26 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29558">Iª q. 26 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29559">Iª q. 26 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29560">Iª q. 26 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29561">Iª q. 26 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29562">Iª q. 26 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29563">Iª q. 26 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29564">Iª q. 26 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29565">Iª q. 26 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29566">Iª q. 26 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29567">Iª q. 26 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29568">Iª q. 26 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29569">Iª q. 27 pr.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29570">Iª q. 27 a. 1 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29571">Iª q. 27 a. 1 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29572">Iª q. 27 a. 1 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29573">Iª q. 27 a. 1 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29574">Iª q. 27 a. 1 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29575">Iª q. 27 a. 1 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29576">Iª q. 27 a. 1 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29577">Iª q. 27 a. 1 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29578">Iª q. 27 a. 2 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29579">Iª q. 27 a. 2 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29580">Iª q. 27 a. 2 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29581">Iª q. 27 a. 2 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29582">Iª q. 27 a. 2 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29583">Iª q. 27 a. 2 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29584">Iª q. 27 a. 2 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29585">Iª q. 27 a. 2 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29586">Iª q. 27 a. 3 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29587">Iª q. 27 a. 3 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29588">Iª q. 27 a. 3 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29589">Iª q. 27 a. 3 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29590">Iª q. 27 a. 3 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29591">Iª q. 27 a. 3 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29592">Iª q. 27 a. 3 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29593">Iª q. 27 a. 3 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29594">Iª q. 27 a. 4 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29595">Iª q. 27 a. 4 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29596">Iª q. 27 a. 4 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29597">Iª q. 27 a. 4 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29598">Iª q. 27 a. 4 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29599">Iª q. 27 a. 4 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29600">Iª q. 27 a. 4 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29601">Iª q. 27 a. 4 ad 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29602">Iª q. 27 a. 5 arg. 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29603">Iª q. 27 a. 5 arg. 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29604">Iª q. 27 a. 5 arg. 3'); -document.write('<OPTION VALUE="#29605">Iª q. 27 a. 5 s. c.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29606">Iª q. 27 a. 5 co.'); -document.write('<OPTION VALUE="#29607">Iª q. 27 a. 5 ad 1'); -document.write('<OPTION VALUE="#29608">Iª q. 27 a. 5 ad 2'); -document.write('<OPTION VALUE="#29609">Iª q. 27 a. 5 ad 3'); -document.write('<\/SELECT>'); -document.write('<BR><BR>'); -document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); -document.write('<\/FORM>'); -// --> -//]]> -</script><br /> -<hr /> -<br /></div> -<div class="D">Quaestio 15</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 15 pr."><a name="29019"><span class="ref">[29019] -Iª q. 15 pr.</span></a> Post considerationem de scientia Dei, -restat considerare de ideis. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, -an sint ideae. Secundo, utrum sint plures, vel una tantum. Tertio, -utrum sint omnium quae cognoscuntur a Deo.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 15 a. 1 arg. 1"><a name="29020"><span class= -"ref">[29020] Iª q. 15 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod ideae non sint. Dicit enim Dionysius, VII -cap. de Div. Nom., quod Deus non cognoscit res secundum ideam. Sed -ideae non ponuntur ad aliud, nisi ut per eas cognoscantur res. Ergo -ideae non sunt.</p> -<p title="I q. 15 a. 1 arg. 2"><a name="29021"><span class= -"ref">[29021] Iª q. 15 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus -in seipso cognoscit omnia, ut supra dictum est. Sed seipsum non -cognoscit per ideam. Ergo nec alia.</p> -<p title="I q. 15 a. 1 arg. 3"><a name="29022"><span class= -"ref">[29022] Iª q. 15 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, idea -ponitur ut principium cognoscendi et operandi. Sed essentia divina -est sufficiens principium cognoscendi et operandi omnia. Non ergo -necesse est ponere ideas.</p> -<p title="I q. 15 a. 1 s. c."><a name="29023"><span class= -"ref">[29023] Iª q. 15 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>tanta -vis in ideis constituitur, ut, nisi his intellectis, sapiens esse -nemo possit</i>.</p> -<p title="I q. 15 a. 1 co."><a name="29024"><span class= -"ref">[29024] Iª q. 15 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod necesse est ponere in mente divina ideas. Idea enim Graece, -Latine forma dicitur, unde per ideas intelliguntur formae aliarum -rerum, praeter ipsas res existentes. Forma autem alicuius rei -praeter ipsam existens, ad duo esse potest, vel ut sit exemplar -eius cuius dicitur forma; vel ut sit principium cognitionis ipsius, -secundum quod formae cognoscibilium dicuntur esse in cognoscente. -Et quantum ad utrumque est necesse ponere ideas. Quod sic patet. In -omnibus enim quae non a casu generantur, necesse est formam esse -finem generationis cuiuscumque. Agens autem non ageret propter -formam, nisi inquantum similitudo formae est in ipso. Quod quidem -contingit dupliciter. In quibusdam enim agentibus praeexistit forma -rei fiendae secundum esse naturale, sicut in his quae agunt per -naturam; sicut homo generat hominem, et ignis ignem. In quibusdam -vero secundum esse intelligibile, ut in his quae agunt per -intellectum; sicut similitudo domus praeexistit in mente -aedificatoris. Et haec potest dici idea domus, quia artifex -intendit domum assimilare formae quam mente concepit. Quia igitur -mundus non est casu factus, sed est factus a Deo per intellectum -agente, ut infra patebit, necesse est quod in mente divina sit -forma, ad similitudinem cuius mundus est factus. Et in hoc -consistit ratio ideae.</p> -<p title="I q. 15 a. 1 ad 1"><a name="29025"><span class= -"ref">[29025] Iª q. 15 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Deus non intelligit res secundum ideam extra se -existentem. Et sic etiam Aristoteles improbat opinionem Platonis de -ideis, secundum quod ponebat eas per se existentes, non in -intellectu.</p> -<p title="I q. 15 a. 1 ad 2"><a name="29026"><span class= -"ref">[29026] Iª q. 15 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, licet Deus per essentiam suam se et alia cognoscat, -tamen essentia sua est principium operativum aliorum, non autem sui -ipsius, et ideo habet rationem ideae secundum quod ad alia -comparatur, non autem secundum quod comparatur ad ipsum Deum.</p> -<p title="I q. 15 a. 1 ad 3"><a name="29027"><span class= -"ref">[29027] Iª q. 15 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod Deus secundum essentiam suam est similitudo omnium -rerum. Unde idea in Deo nihil est aliud quam Dei essentia.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 15 a. 2 arg. 1"><a name="29028"><span class= -"ref">[29028] Iª q. 15 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod non sint plures ideae. Idea enim in Deo -est eius essentia. Sed essentia Dei est una tantum. Ergo et idea -est una.</p> -<p title="I q. 15 a. 2 arg. 2"><a name="29029"><span class= -"ref">[29029] Iª q. 15 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut -idea est principium cognoscendi et operandi, ita ars et sapientia. -Sed in Deo non sunt plures artes et sapientiae. Ergo nec plures -ideae.</p> -<p title="I q. 15 a. 2 arg. 3"><a name="29030"><span class= -"ref">[29030] Iª q. 15 a. 2 arg. 3</span></a> Si dicatur quod -ideae multiplicantur secundum respectus ad diversas creaturas, -contra, pluralitas idearum est ab aeterno. Si ergo ideae sunt -plures, creaturae autem sunt temporales, ergo temporale erit causa -aeterni.</p> -<p title="I q. 15 a. 2 arg. 4"><a name="29031"><span class= -"ref">[29031] Iª q. 15 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, -respectus isti aut sunt secundum rem in creaturis tantum, aut etiam -in Deo. Si in creaturis tantum, cum creaturae non sint ab aeterno, -pluralitas idearum non erit ab aeterno, si multiplicentur solum -secundum huiusmodi respectus. Si autem realiter sunt in Deo, -sequitur quod alia pluralitas realis sit in Deo quam pluralitas -personarum, quod est contra Damascenum, dicentem quod in divinis -omnia unum sunt, praeter ingenerationem, generationem et -processionem. Sic igitur non sunt plures ideae.</p> -<p title="I q. 15 a. 2 s. c."><a name="29032"><span class= -"ref">[29032] Iª q. 15 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>ideae -sunt principales quaedam formae vel rationes rerum stabiles atque -incommutabiles, quia ipsae formatae non sunt, ac per hoc aeternae -ac semper eodem modo se habentes, quae divina intelligentia -continentur. Sed cum ipsae neque oriantur neque intereant, secundum -eas tamen formari dicitur omne quod oriri et interire potest, et -omne quod oritur et interit</i>.</p> -<p title="I q. 15 a. 2 co."><a name="29033"><span class= -"ref">[29033] Iª q. 15 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod necesse est ponere plures ideas. Ad cuius evidentiam, -considerandum est quod in quolibet effectu illud quod est ultimus -finis, proprie est intentum a principali agente; sicut ordo -exercitus a duce. Illud autem quod est optimum in rebus existens, -est bonum ordinis universi, ut patet per philosophum in XII -Metaphys. Ordo igitur universi est proprie a Deo intentus, et non -per accidens proveniens secundum successionem agentium, prout -quidam dixerunt quod Deus creavit primum creatum tantum, quod -creatum creavit secundum creatum, et sic inde quousque producta est -tanta rerum multitudo, secundum quam opinionem, Deus non haberet -nisi ideam primi creati. Sed si ipse ordo universi est per se -creatus ab eo, et intentus ab ipso, necesse est quod habeat ideam -ordinis universi. Ratio autem alicuius totius haberi non potest, -nisi habeantur propriae rationes eorum ex quibus totum -constituitur, sicut aedificator speciem domus concipere non posset, -nisi apud ipsum esset propria ratio cuiuslibet partium eius. Sic -igitur oportet quod in mente divina sint propriae rationes omnium -rerum. Unde dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., -quod <i>singula propriis rationibus a Deo creata sunt</i>. Unde -sequitur quod in mente divina sint plures ideae. Hoc autem quomodo -divinae simplicitati non repugnet, facile est videre, si quis -consideret ideam operati esse in mente operantis sicut quod -intelligitur; non autem sicut species qua intelligitur, quae est -forma faciens intellectum in actu. Forma enim domus in mente -aedificatoris est aliquid ab eo intellectum, ad cuius similitudinem -domum in materia format. Non est autem contra simplicitatem divini -intellectus, quod multa intelligat, sed contra simplicitatem eius -esset, si per plures species eius intellectus formaretur. Unde -plures ideae sunt in mente divina ut intellectae ab ipso. Quod hoc -modo potest videri. Ipse enim essentiam suam perfecte cognoscit, -unde cognoscit eam secundum omnem modum quo cognoscibilis est. -Potest autem cognosci non solum secundum quod in se est, sed -secundum quod est participabilis secundum aliquem modum -similitudinis a creaturis. Unaquaeque autem creatura habet propriam -speciem, secundum quod aliquo modo participat divinae essentiae -similitudinem. Sic igitur inquantum Deus cognoscit suam essentiam -ut sic imitabilem a tali creatura, cognoscit eam ut propriam -rationem et ideam huius creaturae. Et similiter de aliis. Et sic -patet quod Deus intelligit plures rationes proprias plurium rerum; -quae sunt plures ideae.</p> -<p title="I q. 15 a. 2 ad 1"><a name="29034"><span class= -"ref">[29034] Iª q. 15 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod idea non nominat divinam essentiam inquantum est -essentia, sed inquantum est similitudo vel ratio huius vel illius -rei. Unde secundum quod sunt plures rationes intellectae ex una -essentia, secundum hoc dicuntur plures ideae.</p> -<p title="I q. 15 a. 2 ad 2"><a name="29035"><span class= -"ref">[29035] Iª q. 15 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod sapientia et ars significantur ut quo Deus -intelligit, sed idea ut quod Deus intelligit. Deus autem uno -intelligit multa; et non solum secundum quod in seipsis sunt, sed -etiam secundum quod intellecta sunt; quod est intelligere plures -rationes rerum. Sicut artifex, dum intelligit formam domus in -materia, dicitur intelligere domum, dum autem intelligit formam -domus ut a se speculatam, ex eo quod intelligit se intelligere eam, -intelligit ideam vel rationem domus. Deus autem non solum -intelligit multas res per essentiam suam, sed etiam intelligit se -intelligere multa per essentiam suam. Sed hoc est intelligere -plures rationes rerum; vel, plures ideas esse in intellectu eius ut -intellectas.</p> -<p title="I q. 15 a. 2 ad 3"><a name="29036"><span class= -"ref">[29036] Iª q. 15 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod huiusmodi respectus, quibus multiplicantur ideae, non -causantur a rebus, sed ab intellectu divino, comparante essentiam -suam ad res.</p> -<p title="I q. 15 a. 2 ad 4"><a name="29037"><span class= -"ref">[29037] Iª q. 15 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod respectus multiplicantes ideas, non sunt in rebus -creatis, sed in Deo. Non tamen sunt reales respectus, sicut illi -quibus distinguuntur personae, sed respectus intellecti a Deo.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 15 a. 3 arg. 1"><a name="29038"><span class= -"ref">[29038] Iª q. 15 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod non omnium quae cognoscit Deus, sint ideae -in ipso. Mali enim idea non est in Deo, quia sequeretur malum esse -in Deo. Sed mala cognoscuntur a Deo. Ergo non omnium quae -cognoscuntur a Deo, sunt ideae.</p> -<p title="I q. 15 a. 3 arg. 2"><a name="29039"><span class= -"ref">[29039] Iª q. 15 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus -cognoscit ea quae nec sunt nec erunt nec fuerunt, ut supra dictum -est. Sed horum non sunt ideae, quia dicit Dionysius, V cap. de Div. -Nom., quod <i>exemplaria sunt divinae voluntates, determinativae et -effectivae rerum</i>. Ergo non omnium quae a Deo cognoscuntur, sunt -ideae in ipso.</p> -<p title="I q. 15 a. 3 arg. 3"><a name="29040"><span class= -"ref">[29040] Iª q. 15 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus -cognoscit materiam primam, quae non potest habere ideam, cum nullam -habeat formam. Ergo idem quod prius.</p> -<p title="I q. 15 a. 3 arg. 4"><a name="29041"><span class= -"ref">[29041] Iª q. 15 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, -constat quod Deus scit non solum species, sed etiam genera et -singularia et accidentia. Sed horum non sunt ideae, secundum -positionem Platonis, qui primus ideas introduxit, ut dicit -Augustinus. Non ergo omnium cognitorum a Deo sunt ideae in -ipso.</p> -<p title="I q. 15 a. 3 s. c."><a name="29042"><span class= -"ref">[29042] Iª q. 15 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, ideae -sunt rationes in mente divina existentes, ut per Augustinum patet. -Sed omnium quae cognoscit, Deus habet proprias rationes. Ergo -omnium quae cognoscit, habet ideam.</p> -<p title="I q. 15 a. 3 co."><a name="29043"><span class= -"ref">[29043] Iª q. 15 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, cum ideae a Platone ponerentur principia cognitionis rerum et -generationis ipsarum, ad utrumque se habet idea, prout in mente -divina ponitur. Et secundum quod est principium factionis rerum, -exemplar dici potest, et ad practicam cognitionem pertinet. -Secundum autem quod principium cognoscitivum est, proprie dicitur -ratio; et potest etiam ad scientiam speculativam pertinere. -Secundum ergo quod exemplar est, secundum hoc se habet ad omnia -quae a Deo fiunt secundum aliquod tempus. Secundum vero quod -principium cognoscitivum est, se habet ad omnia quae cognoscuntur a -Deo, etiam si nullo tempore fiant; et ad omnia quae a Deo -cognoscuntur secundum propriam rationem, et secundum quod -cognoscuntur ab ipso per modum speculationis.</p> -<p title="I q. 15 a. 3 ad 1"><a name="29044"><span class= -"ref">[29044] Iª q. 15 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod malum cognoscitur a Deo non per propriam rationem, -sed per rationem boni. Et ideo malum non habet in Deo ideam, neque -secundum quod idea est exemplar, neque secundum quod est ratio.</p> -<p title="I q. 15 a. 3 ad 2"><a name="29045"><span class= -"ref">[29045] Iª q. 15 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod eorum quae neque sunt neque erunt neque fuerunt, Deus -non habet practicam cognitionem, nisi virtute tantum. Unde respectu -eorum non est idea in Deo, secundum quod idea significat exemplar, -sed solum secundum quod significat rationem.</p> -<p title="I q. 15 a. 3 ad 3"><a name="29046"><span class= -"ref">[29046] Iª q. 15 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod Plato, secundum quosdam, posuit materiam non creatam, -et ideo non posuit ideam esse materiae, sed materiae concausam. Sed -quia nos ponimus materiam creatam a Deo, non tamen sine forma, -habet quidem materia ideam in Deo, non tamen aliam ab idea -compositi. Nam materia secundum se neque esse habet, neque -cognoscibilis est.</p> -<p title="I q. 15 a. 3 ad 4"><a name="29047"><span class= -"ref">[29047] Iª q. 15 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod genera non possunt habere ideam aliam ab idea -speciei, secundum quod idea significat exemplar, quia nunquam genus -fit nisi in aliqua specie. Similiter etiam est de accidentibus quae -inseparabiliter concomitantur subiectum, quia haec simul fiunt cum -subiecto. Accidentia autem quae superveniunt subiecto, specialem -ideam habent. Artifex enim per formam domus facit omnia accidentia -quae a principio concomitantur domum, sed ea quae superveniunt -domui iam factae, ut picturae vel aliquid aliud, facit per aliquam -aliam formam. Individua vero, secundum Platonem, non habebant aliam -ideam quam ideam speciei, tum quia singularia individuantur per -materiam, quam ponebat esse increatam, ut quidam dicunt, et -concausam ideae; tum quia intentio naturae consistit in speciebus, -nec particularia producit, nisi ut in eis species salventur. Sed -providentia divina non solum se extendit ad species, sed ad -singularia, ut infra dicetur.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 16</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 16 pr."><a name="29048"><span class="ref">[29048] -Iª q. 16 pr.</span></a> Quoniam autem scientia verorum est, -post considerationem scientiae Dei, de veritate inquirendum est. -Circa quam quaeruntur octo. Primo, utrum veritas sit in re, vel -tantum in intellectu. Secundo, utrum sit tantum in intellectu -componente et dividente. Tertio, de comparatione veri ad ens. -Quarto, de comparatione veri ad bonum. Quinto, utrum Deus sit -veritas. Sexto, utrum omnia sint vera veritate una, vel pluribus. -Septimo, de aeternitate veritatis. Octavo, de incommutabilitate -ipsius.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 16 a. 1 arg. 1"><a name="29049"><span class= -"ref">[29049] Iª q. 16 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod veritas non sit tantum in intellectu, sed -magis in rebus. Augustinus enim, in libro Soliloq., reprobat hanc -notificationem veri, verum est id quod videtur, quia secundum hoc, -lapides qui sunt in abditissimo terrae sinu, non essent veri -lapides, quia non videntur. Reprobat etiam istam, verum est quod -ita se habet ut videtur cognitori, si velit et possit cognoscere, -quia secundum hoc sequeretur quod nihil esset verum, si nullus -posset cognoscere. Et definit sic verum, verum est id quod est. Et -sic videtur quod veritas sit in rebus, et non in intellectu.</p> -<p title="I q. 16 a. 1 arg. 2"><a name="29050"><span class= -"ref">[29050] Iª q. 16 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, -quidquid est verum, veritate verum est. Si igitur veritas est in -intellectu solo, nihil erit verum nisi secundum quod intelligitur, -quod est error antiquorum philosophorum, qui dicebant omne quod -videtur, esse verum. Ad quod sequitur contradictoria simul esse -vera, cum contradictoria simul a diversis vera esse videantur.</p> -<p title="I q. 16 a. 1 arg. 3"><a name="29051"><span class= -"ref">[29051] Iª q. 16 a. 1 arg. 3</span></a> <i>Praeterea, -propter quod unumquodque, et illud magis</i>, ut patet I Poster. -<i>Sed ex eo quod res est vel non est, est opinio vel oratio vera -vel falsa</i>, secundum philosophum in praedicamentis. Ergo veritas -magis est in rebus quam in intellectu.</p> -<p title="I q. 16 a. 1 s. c."><a name="29052"><span class= -"ref">[29052] Iª q. 16 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod philosophus dicit, VI Metaphys., quod <i>verum et falsum non -sunt in rebus, sed in intellectu</i>.</p> -<p title="I q. 16 a. 1 co."><a name="29053"><span class= -"ref">[29053] Iª q. 16 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, sicut bonum nominat id in quod tendit appetitus, ita verum -nominat id in quod tendit intellectus. Hoc autem distat inter -appetitum et intellectum, sive quamcumque cognitionem, quia -cognitio est secundum quod cognitum est in cognoscente, appetitus -autem est secundum quod appetens inclinatur in ipsam rem appetitam. -Et sic terminus appetitus, quod est bonum, est in re appetibili, -sed terminus cognitionis, quod est verum, est in ipso intellectu. -Sicut autem bonum est in re, inquantum habet ordinem ad appetitum; -et propter hoc ratio bonitatis derivatur a re appetibili in -appetitum, secundum quod appetitus dicitur bonus, prout est boni, -ita, cum verum sit in intellectu secundum quod conformatur rei -intellectae, necesse est quod ratio veri ab intellectu ad rem -intellectam derivetur, ut res etiam intellecta vera dicatur, -secundum quod habet aliquem ordinem ad intellectum. Res autem -intellecta ad intellectum aliquem potest habere ordinem vel per se, -vel per accidens. Per se quidem habet ordinem ad intellectum a quo -dependet secundum suum esse, per accidens autem ad intellectum a -quo cognoscibilis est. Sicut si dicamus quod domus comparatur ad -intellectum artificis per se, per accidens autem comparatur ad -intellectum a quo non dependet. Iudicium autem de re non sumitur -secundum id quod inest ei per accidens, sed secundum id quod inest -ei per se. Unde unaquaeque res dicitur vera absolute, secundum -ordinem ad intellectum a quo dependet. Et inde est quod res -artificiales dicuntur verae per ordinem ad intellectum nostrum, -dicitur enim domus vera, quae assequitur similitudinem formae quae -est in mente artificis; et dicitur oratio vera, inquantum est -signum intellectus veri. Et similiter res naturales dicuntur esse -verae, secundum quod assequuntur similitudinem specierum quae sunt -in mente divina, dicitur enim verus lapis, qui assequitur propriam -lapidis naturam, secundum praeconceptionem intellectus divini. Sic -ergo veritas principaliter est in intellectu; secundario vero in -rebus, secundum quod comparantur ad intellectum ut ad principium. -Et secundum hoc, veritas diversimode notificatur. Nam Augustinus, -in libro de vera Relig., dicit quod <i>veritas est, qua ostenditur -id quod est</i>. Et Hilarius dicit quod <i>verum est declarativum -aut manifestativum esse</i>. Et hoc pertinet ad veritatem secundum -quod est in intellectu. Ad veritatem autem rei secundum ordinem ad -intellectum, pertinet definitio Augustini in libro de vera Relig., -<i>veritas est summa similitudo principii, quae sine ulla -dissimilitudine est</i>. Et quaedam definitio Anselmi, <i>veritas -est rectitudo sola mente perceptibilis</i>; nam rectum est, quod -principio concordat. Et quaedam definitio Avicennae, <i>veritas -uniuscuiusque rei est proprietas sui esse quod stabilitum est -ei</i>. Quod autem dicitur quod veritas est adaequatio rei et -intellectus potest ad utrumque pertinere.</p> -<p title="I q. 16 a. 1 ad 1"><a name="29054"><span class= -"ref">[29054] Iª q. 16 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Augustinus loquitur de veritate rei; et excludit a -ratione huius veritatis, comparationem ad intellectum nostrum. Nam -id quod est per accidens, ab unaquaque definitione excluditur.</p> -<p title="I q. 16 a. 1 ad 2"><a name="29055"><span class= -"ref">[29055] Iª q. 16 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod antiqui philosophi species rerum naturalium non -dicebant procedere ab aliquo intellectu, sed eas provenire a casu, -et quia considerabant quod verum importat comparationem ad -intellectum, cogebantur veritatem rerum constituere in ordine ad -intellectum nostrum. Ex quo inconvenientia sequebantur quae -philosophus prosequitur in IV Metaphys. Quae quidem inconvenientia -non accidunt, si ponamus veritatem rerum consistere in comparatione -ad intellectum divinum.</p> -<p title="I q. 16 a. 1 ad 3"><a name="29056"><span class= -"ref">[29056] Iª q. 16 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, licet veritas intellectus nostri a re causetur, non -tamen oportet quod in re per prius inveniatur ratio veritatis, -sicut neque in medicina per prius invenitur ratio sanitatis quam in -animali; virtus enim medicinae, non sanitas eius, causat sanitatem, -cum non sit agens univocum. Et similiter esse rei, non veritas -eius, causat veritatem intellectus. Unde philosophus dicit quod -opinio et oratio vera est <i>ex eo quod res est, non ex eo quod res -vera est</i>.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 16 a. 2 arg. 1"><a name="29057"><span class= -"ref">[29057] Iª q. 16 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod veritas non sit solum in intellectu -componente et dividente. Dicit enim philosophus, in III de anima, -quod sicut sensus propriorum sensibilium semper veri sunt, ita et -intellectus eius quod quid est. Sed compositio et divisio non est -neque in sensu, neque in intellectu cognoscente quod quid est. Ergo -veritas non solum est in compositione et divisione intellectus.</p> -<p title="I q. 16 a. 2 arg. 2"><a name="29058"><span class= -"ref">[29058] Iª q. 16 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Isaac -dicit, in libro de definitionibus, quod veritas est adaequatio rei -et intellectus. Sed sicut intellectus complexorum potest adaequari -rebus, ita intellectus incomplexorum, et etiam sensus sentiens rem -ut est. Ergo veritas non est solum in compositione et divisione -intellectus.</p> -<p title="I q. 16 a. 2 s. c."><a name="29059"><span class= -"ref">[29059] Iª q. 16 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit philosophus, in VI Metaphys., quod circa simplicia et -quod quid est non est veritas, nec in intellectu neque in -rebus.</p> -<p title="I q. 16 a. 2 co."><a name="29060"><span class= -"ref">[29060] Iª q. 16 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod verum, sicut dictum est, secundum sui primam rationem est in -intellectu. Cum autem omnis res sit vera secundum quod habet -propriam formam naturae suae, necesse est quod intellectus, -inquantum est cognoscens, sit verus inquantum habet similitudinem -rei cognitae, quae est forma eius inquantum est cognoscens. Et -propter hoc per conformitatem intellectus et rei veritas definitur. -Unde conformitatem istam cognoscere, est cognoscere veritatem. Hanc -autem nullo modo sensus cognoscit, licet enim visus habeat -similitudinem visibilis, non tamen cognoscit comparationem quae est -inter rem visam et id quod ipse apprehendit de ea. Intellectus -autem conformitatem sui ad rem intelligibilem cognoscere potest, -sed tamen non apprehendit eam secundum quod cognoscit de aliquo -quod quid est; sed quando iudicat rem ita se habere sicut est forma -quam de re apprehendit, tunc primo cognoscit et dicit verum. Et hoc -facit componendo et dividendo, nam in omni propositione aliquam -formam significatam per praedicatum, vel applicat alicui rei -significatae per subiectum, vel removet ab ea. Et ideo bene -invenitur quod sensus est verus de aliqua re, vel intellectus -cognoscendo quod quid est, sed non quod cognoscat aut dicat verum. -Et similiter est de vocibus complexis aut incomplexis. Veritas -quidem igitur potest esse in sensu, vel in intellectu cognoscente -quod quid est, ut in quadam re vera, non autem ut cognitum in -cognoscente, quod importat nomen veri; perfectio enim intellectus -est verum ut cognitum. Et ideo, proprie loquendo, veritas est in -intellectu componente et dividente, non autem in sensu, neque in -intellectu cognoscente quod quid est.</p> -<p title="I q. 16 a. 2 ad arg."><a name="29061"><span class= -"ref">[29061] Iª q. 16 a. 2 ad arg.</span></a> Et per hoc -patet solutio ad obiecta.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 16 a. 3 arg. 1"><a name="29062"><span class= -"ref">[29062] Iª q. 16 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod verum et ens non convertantur. Verum enim -est proprie in intellectu, ut dictum est. Ens autem proprie est in -rebus. Ergo non convertuntur.</p> -<p title="I q. 16 a. 3 arg. 2"><a name="29063"><span class= -"ref">[29063] Iª q. 16 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, id -quod se extendit ad ens et non ens, non convertitur cum ente. Sed -verum se extendit ad ens et non ens, nam verum est quod est esse, -et quod non est non esse. Ergo verum et ens non convertuntur.</p> -<p title="I q. 16 a. 3 arg. 3"><a name="29064"><span class= -"ref">[29064] Iª q. 16 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, quae -se habent secundum prius et posterius, non videntur converti. Sed -verum videtur prius esse quam ens, nam ens non intelligitur nisi -sub ratione veri. Ergo videtur quod non sint convertibilia.</p> -<p title="I q. 16 a. 3 s. c."><a name="29065"><span class= -"ref">[29065] Iª q. 16 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit philosophus, II Metaphys., quod eadem est dispositio -rerum in esse et veritate.</p> -<p title="I q. 16 a. 3 co."><a name="29066"><span class= -"ref">[29066] Iª q. 16 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, sicut bonum habet rationem appetibilis, ita verum habet -ordinem ad cognitionem. Unumquodque autem inquantum habet de esse, -intantum est cognoscibile. Et propter hoc dicitur in III de anima, -quod anima est quodammodo omnia secundum sensum et intellectum. Et -ideo, sicut bonum convertitur cum ente, ita et verum. Sed tamen, -sicut bonum addit rationem appetibilis supra ens, ita et verum -comparationem ad intellectum.</p> -<p title="I q. 16 a. 3 ad 1"><a name="29067"><span class= -"ref">[29067] Iª q. 16 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod verum est in rebus et in intellectu, ut dictum est. -Verum autem quod est in rebus, convertitur cum ente secundum -substantiam. Sed verum quod est in intellectu, convertitur cum -ente, ut manifestativum cum manifestato. Hoc enim est de ratione -veri, ut dictum est. Quamvis posset dici quod etiam ens est in -rebus et in intellectu, sicut et verum; licet verum principaliter -in intellectu, ens vero principaliter in rebus. Et hoc accidit -propter hoc, quod verum et ens differunt ratione.</p> -<p title="I q. 16 a. 3 ad 2"><a name="29068"><span class= -"ref">[29068] Iª q. 16 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod non ens non habet in se unde cognoscatur, sed -cognoscitur inquantum intellectus facit illud cognoscibile. Unde -verum fundatur in ente, inquantum non ens est quoddam ens rationis, -apprehensum scilicet a ratione.</p> -<p title="I q. 16 a. 3 ad 3"><a name="29069"><span class= -"ref">[29069] Iª q. 16 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, cum dicitur quod ens non potest apprehendi sine -ratione veri, hoc potest dupliciter intelligi. Uno modo, ita quod -non apprehendatur ens, nisi ratio veri assequatur apprehensionem -entis. Et sic locutio habet veritatem. Alio modo posset sic -intelligi, quod ens non posset apprehendi, nisi apprehenderetur -ratio veri. Et hoc falsum est. Sed verum non potest apprehendi, -nisi apprehendatur ratio entis, quia ens cadit in ratione veri. Et -est simile sicut si comparemus intelligibile ad ens. Non enim -potest intelligi ens, quin ens sit intelligibile, sed tamen potest -intelligi ens, ita quod non intelligatur eius intelligibilitas. Et -similiter ens intellectum est verum, non tamen intelligendo ens, -intelligitur verum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 16 a. 4 arg. 1"><a name="29070"><span class= -"ref">[29070] Iª q. 16 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod bonum secundum rationem sit prius quam -verum. Quod enim est universalius, secundum rationem prius est, ut -patet ex I Physic. Sed bonum est universalius quam verum, nam verum -est quoddam bonum, scilicet intellectus. Ergo bonum prius est -secundum rationem quam verum.</p> -<p title="I q. 16 a. 4 arg. 2"><a name="29071"><span class= -"ref">[29071] Iª q. 16 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum -est in rebus, verum autem in compositione et divisione intellectus, -ut dictum est. Sed ea quae sunt in re, sunt priora his quae sunt in -intellectu. Ergo prius est secundum rationem bonum quam verum.</p> -<p title="I q. 16 a. 4 arg. 3"><a name="29072"><span class= -"ref">[29072] Iª q. 16 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, -veritas est quaedam species virtutis, ut patet in IV Ethic. Sed -virtus continetur sub bono, est enim bona qualitas mentis, ut dicit -Augustinus. Ergo bonum est prius quam verum.</p> -<p title="I q. 16 a. 4 s. c."><a name="29073"><span class= -"ref">[29073] Iª q. 16 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, quod -est in pluribus, est prius secundum rationem. Sed verum est in -quibusdam in quibus non est bonum, scilicet in mathematicis. Ergo -verum est prius quam bonum.</p> -<p title="I q. 16 a. 4 co."><a name="29074"><span class= -"ref">[29074] Iª q. 16 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, licet bonum et verum supposito convertantur cum ente, tamen -ratione differunt. Et secundum hoc verum, absolute loquendo, prius -est quam bonum. Quod ex duobus apparet. Primo quidem ex hoc, quod -verum propinquius se habet ad ens, quod est prius, quam bonum. Nam -verum respicit ipsum esse simpliciter et immediate, ratio autem -boni consequitur esse, secundum quod est aliquo modo perfectum; sic -enim appetibile est. Secundo apparet ex hoc, quod cognitio -naturaliter praecedit appetitum. Unde, cum verum respiciat -cognitionem, bonum autem appetitum, prius erit verum quam bonum -secundum rationem.</p> -<p title="I q. 16 a. 4 ad 1"><a name="29075"><span class= -"ref">[29075] Iª q. 16 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod voluntas et intellectus mutuo se includunt, nam -intellectus intelligit voluntatem, et voluntas vult intellectum -intelligere. Sic ergo inter illa quae ordinantur ad obiectum -voluntatis, continentur etiam ea quae sunt intellectus; et e -converso. Unde in ordine appetibilium, bonum se habet ut -universale, et verum ut particulare, in ordine autem -intelligibilium est e converso. Ex hoc ergo quod verum est quoddam -bonum, sequitur quod bonum sit prius in ordine appetibilium, non -autem quod sit prius simpliciter.</p> -<p title="I q. 16 a. 4 ad 2"><a name="29076"><span class= -"ref">[29076] Iª q. 16 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod secundum hoc est aliquid prius ratione, quod prius -cadit in intellectu. Intellectus autem per prius apprehendit ipsum -ens; et secundario apprehendit se intelligere ens; et tertio -apprehendit se appetere ens. Unde primo est ratio entis, secundo -ratio veri, tertio ratio boni, licet bonum sit in rebus.</p> -<p title="I q. 16 a. 4 ad 3"><a name="29077"><span class= -"ref">[29077] Iª q. 16 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod virtus quae dicitur veritas, non est veritas -communis, sed quaedam veritas secundum quam homo in dictis et -factis ostendit se ut est. Veritas autem vitae dicitur -particulariter, secundum quod homo in vita sua implet illud ad quod -ordinatur per intellectum divinum, sicut etiam dictum est veritatem -esse in ceteris rebus. Veritas autem iustitiae est secundum quod -homo servat id quod debet alteri secundum ordinem legum. Unde ex -his particularibus veritatibus non est procedendum ad veritatem -communem.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 5</div> -<p title="I q. 16 a. 5 arg. 1"><a name="29078"><span class= -"ref">[29078] Iª q. 16 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic -proceditur. Videtur quod Deus non sit veritas. Veritas enim -consistit in compositione et divisione intellectus. Sed in Deo non -est compositio et divisio. Ergo non est ibi veritas.</p> -<p title="I q. 16 a. 5 arg. 2"><a name="29079"><span class= -"ref">[29079] Iª q. 16 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, -veritas, secundum Augustinum, in libro de vera Relig., est -similitudo principii. Sed Dei non est similitudo ad principium. -Ergo in Deo non est veritas.</p> -<p title="I q. 16 a. 5 arg. 3"><a name="29080"><span class= -"ref">[29080] Iª q. 16 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, -quidquid dicitur de Deo, dicitur de eo ut de prima causa omnium, -sicut esse Dei est causa omnis esse, et bonitas eius est causa -omnis boni. Si ergo in Deo sit veritas, ergo omne verum erit ab -ipso. Sed aliquem peccare est verum. Ergo hoc erit a Deo. Quod -patet esse falsum.</p> -<p title="I q. 16 a. 5 s. c."><a name="29081"><span class= -"ref">[29081] Iª q. 16 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit dominus, Ioan. XIV, <i>ego sum via, veritas et -vita</i>.</p> -<p title="I q. 16 a. 5 co."><a name="29082"><span class= -"ref">[29082] Iª q. 16 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, sicut dictum est, veritas invenitur in intellectu secundum -quod apprehendit rem ut est, et in re secundum quod habet esse -conformabile intellectui. Hoc autem maxime invenitur in Deo. Nam -esse suum non solum est conforme suo intellectui, sed etiam est -ipsum suum intelligere; et suum intelligere est mensura et causa -omnis alterius esse, et omnis alterius intellectus; et ipse est -suum esse et intelligere. Unde sequitur quod non solum in ipso sit -veritas, sed quod ipse sit ipsa summa et prima veritas.</p> -<p title="I q. 16 a. 5 ad 1"><a name="29083"><span class= -"ref">[29083] Iª q. 16 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, licet in intellectu divino non sit compositio et -divisio, tamen secundum suam simplicem intelligentiam iudicat de -omnibus, et cognoscit omnia complexa. Et sic in intellectu eius est -veritas.</p> -<p title="I q. 16 a. 5 ad 2"><a name="29084"><span class= -"ref">[29084] Iª q. 16 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod verum intellectus nostri est secundum quod -conformatur suo principio, scilicet rebus, a quibus cognitionem -accipit. Veritas etiam rerum est secundum quod conformantur suo -principio, scilicet intellectui divino. Sed hoc, proprie loquendo, -non potest dici in veritate divina, nisi forte secundum quod -veritas appropriatur filio, qui habet principium. Sed si de -veritate essentialiter dicta loquamur, non potest intelligi, nisi -resolvatur affirmativa in negativam, sicut cum dicitur, pater est a -se, quia non est ab alio. Et similiter dici potest similitudo -principii veritas divina, inquantum esse suum non est suo -intellectui dissimile.</p> -<p title="I q. 16 a. 5 ad 3"><a name="29085"><span class= -"ref">[29085] Iª q. 16 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod non ens et privationes non habent ex seipsis -veritatem, sed solum ex apprehensione intellectus. Omnis autem -apprehensio intellectus a Deo est, unde quidquid est veritatis in -hoc quod dico, istum fornicari est verum, totum est a Deo. Sed si -arguatur, ergo istum fornicari est a Deo, est fallacia -accidentis.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 6</div> -<p title="I q. 16 a. 6 arg. 1"><a name="29086"><span class= -"ref">[29086] Iª q. 16 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic -proceditur. Videtur quod una sola sit veritas, secundum quam omnia -sunt vera. Quia, secundum Augustinum, nihil est maius mente humana, -nisi Deus. Sed veritas est maior mente humana, alioquin mens -iudicaret de veritate; nunc autem omnia iudicat secundum veritatem, -et non secundum seipsam. Ergo solus Deus est veritas. Ergo non est -alia veritas quam Deus.</p> -<p title="I q. 16 a. 6 arg. 2"><a name="29087"><span class= -"ref">[29087] Iª q. 16 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, -Anselmus dicit, in libro de veritate, quod sicut tempus se habet ad -temporalia, ita veritas ad res veras. Sed unum est tempus omnium -temporalium. Ergo una est veritas, qua omnia vera sunt.</p> -<p title="I q. 16 a. 6 s. c."><a name="29088"><span class= -"ref">[29088] Iª q. 16 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est -quod in Psalmo XI dicitur, <i>diminutae sunt veritates a filiis -hominum</i>.</p> -<p title="I q. 16 a. 6 co."><a name="29089"><span class= -"ref">[29089] Iª q. 16 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod quodammodo una est veritas, qua omnia sunt vera, et quodammodo -non. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod, quando aliquid -praedicatur univoce de multis, illud in quolibet eorum secundum -propriam rationem invenitur, sicut animal in qualibet specie -animalis. Sed quando aliquid dicitur analogice de multis, illud -invenitur secundum propriam rationem in uno eorum tantum, a quo -alia denominantur. Sicut sanum dicitur de animali et urina et -medicina, non quod sanitas sit nisi in animali tantum, sed a -sanitate animalis denominatur medicina sana, inquantum est illius -sanitatis effectiva, et urina, inquantum est illius sanitatis -significativa. Et quamvis sanitas non sit in medicina neque in -urina, tamen in utroque est aliquid per quod hoc quidem facit, -illud autem significat sanitatem. Dictum est autem quod veritas per -prius est in intellectu, et per posterius in rebus, secundum quod -ordinantur ad intellectum divinum. Si ergo loquamur de veritate -prout existit in intellectu, secundum propriam rationem, sic in -multis intellectibus creatis sunt multae veritates; etiam in uno et -eodem intellectu, secundum plura cognita. Unde dicit Glossa super -illud Psalmi XI, <i>diminutae sunt veritates a filiis hominum</i> -etc., quod sicut ab una facie hominis resultant plures -similitudines in speculo, sic ab una veritate divina resultant -plures veritates. Si vero loquamur de veritate secundum quod est in -rebus, sic omnes sunt verae una prima veritate, cui unumquodque -assimilatur secundum suam entitatem. Et sic, licet plures sint -essentiae vel formae rerum, tamen una est veritas divini -intellectus, secundum quam omnes res denominantur verae.</p> -<p title="I q. 16 a. 6 ad 1"><a name="29090"><span class= -"ref">[29090] Iª q. 16 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod anima non secundum quamcumque veritatem iudicat de -rebus omnibus; sed secundum veritatem primam, inquantum resultat in -ea sicut in speculo, secundum prima intelligibilia. Unde sequitur -quod veritas prima sit maior anima. Et tamen etiam veritas creata, -quae est in intellectu nostro, est maior anima, non simpliciter, -sed secundum quid, inquantum est perfectio eius; sicut etiam -scientia posset dici maior anima. Sed verum est quod nihil -subsistens est maius mente rationali, nisi Deus.</p> -<p title="I q. 16 a. 6 ad 2"><a name="29091"><span class= -"ref">[29091] Iª q. 16 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod dictum Anselmi veritatem habet, secundum quod res -dicuntur verae per comparationem ad intellectum divinum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 7</div> -<p title="I q. 16 a. 7 arg. 1"><a name="29092"><span class= -"ref">[29092] Iª q. 16 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic -proceditur. Videtur quod veritas creata sit aeterna. Dicit enim -Augustinus, in libro de libero arbitrio, quod nihil est magis -aeternum quam ratio circuli, et duo et tria esse quinque. Sed horum -veritas est veritas creata. Ergo veritas creata est aeterna.</p> -<p title="I q. 16 a. 7 arg. 2"><a name="29093"><span class= -"ref">[29093] Iª q. 16 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, omne -quod est semper, est aeternum. Sed universalia sunt ubique et -semper. Ergo sunt aeterna. Ergo et verum, quod est maxime -universale.</p> -<p title="I q. 16 a. 7 arg. 3"><a name="29094"><span class= -"ref">[29094] Iª q. 16 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, id -quod est verum in praesenti, semper fuit verum esse futurum. Sed -sicut veritas propositionis de praesenti est veritas creata, ita -veritas propositionis de futuro. Ergo aliqua veritas creata est -aeterna.</p> -<p title="I q. 16 a. 7 arg. 4"><a name="29095"><span class= -"ref">[29095] Iª q. 16 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, omne -quod caret principio et fine, est aeternum. Sed veritas -enuntiabilium caret principio et fine. Quia, si veritas incoepit -cum ante non esset, verum erat veritatem non esse, et utique aliqua -veritate verum erat, et sic veritas erat antequam inciperet. Et -similiter si ponatur veritatem habere finem, sequitur quod sit -postquam desierit, verum enim erit veritatem non esse. Ergo veritas -est aeterna.</p> -<p title="I q. 16 a. 7 s. c."><a name="29096"><span class= -"ref">[29096] Iª q. 16 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est -quod solus Deus est aeternus, ut supra habitum est.</p> -<p title="I q. 16 a. 7 co."><a name="29097"><span class= -"ref">[29097] Iª q. 16 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod veritas enuntiabilium non est aliud quam veritas intellectus. -Enuntiabile enim et est in intellectu, et est in voce. Secundum -autem quod est in intellectu, habet per se veritatem. Sed secundum -quod est in voce, dicitur verum enuntiabile, secundum quod -significat aliquam veritatem intellectus; non propter aliquam -veritatem in enuntiabili existentem sicut in subiecto. Sicut urina -dicitur sana, non a sanitate quae in ipsa sit, sed a sanitate -animalis, quam significat. Similiter etiam supra dictum est quod -res denominantur verae a veritate intellectus. Unde si nullus -intellectus esset aeternus, nulla veritas esset aeterna. Sed quia -solus intellectus divinus est aeternus, in ipso solo veritas -aeternitatem habet. Nec propter hoc sequitur quod aliquid aliud sit -aeternum quam Deus, quia veritas intellectus divini est ipse Deus, -ut supra ostensum est.</p> -<p title="I q. 16 a. 7 ad 1"><a name="29098"><span class= -"ref">[29098] Iª q. 16 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod ratio circuli, et duo et tria esse quinque, habent -aeternitatem in mente divina.</p> -<p title="I q. 16 a. 7 ad 2"><a name="29099"><span class= -"ref">[29099] Iª q. 16 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod aliquid esse semper et ubique, potest intelligi -dupliciter. Uno modo, quia habet in se unde se extendat ad omne -tempus et ad omnem locum, sicut Deo competit esse ubique et semper. -Alio modo, quia non habet in se quo determinetur ad aliquem locum -vel tempus, sicut materia prima dicitur esse una, non quia habet -unam formam, sicut homo est unus ab unitate unius formae, sed per -remotionem omnium formarum distinguentium. Et per hunc modum, -quodlibet universale dicitur esse ubique et semper, inquantum -universalia abstrahunt ab hic et nunc. Sed ex hoc non sequitur ea -esse aeterna, nisi in intellectu, si quis sit aeternus.</p> -<p title="I q. 16 a. 7 ad 3"><a name="29100"><span class= -"ref">[29100] Iª q. 16 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod illud quod nunc est, ex eo futurum fuit antequam -esset, quia in causa sua erat ut fieret. Unde, sublata causa, non -esset futurum illud fieri. Sola autem causa prima est aeterna. Unde -ex hoc non sequitur quod ea quae sunt, semper fuerit verum ea esse -futura, nisi quatenus in causa sempiterna fuit ut essent futura. -Quae quidem causa solus Deus est.</p> -<p title="I q. 16 a. 7 ad 4"><a name="29101"><span class= -"ref">[29101] Iª q. 16 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod, quia intellectus noster non est aeternus, nec -veritas enuntiabilium quae a nobis formantur, est aeterna, sed -quandoque incoepit. Et antequam huiusmodi veritas esset, non erat -verum dicere veritatem talem non esse, nisi ab intellectu divino, -in quo solum veritas est aeterna. Sed nunc verum est dicere -veritatem tunc non fuisse. Quod quidem non est verum nisi veritate -quae nunc est in intellectu nostro, non autem per aliquam veritatem -ex parte rei. Quia ista est veritas de non ente; non ens autem non -habet ex se ut sit verum, sed solummodo ex intellectu apprehendente -ipsum. Unde intantum est verum dicere veritatem non fuisse, -inquantum apprehendimus non esse ipsius ut praecedens esse -eius.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 8</div> -<p title="I q. 16 a. 8 arg. 1"><a name="29102"><span class= -"ref">[29102] Iª q. 16 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic -proceditur. Videtur quod veritas sit immutabilis. Dicit enim -Augustinus, in libro II de libero arbitrio, quod veritas non est -aequalis menti, quia esset mutabilis, sicut et mens.</p> -<p title="I q. 16 a. 8 arg. 2"><a name="29103"><span class= -"ref">[29103] Iª q. 16 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, id -quod remanet post omnem mutationem, est immutabile, sicut prima -materia est ingenita et incorruptibilis, quia remanet post omnem -generationem et corruptionem. Sed veritas remanet post omnem -mutationem, quia post omnem mutationem verum est dicere esse vel -non esse. Ergo veritas est immutabilis.</p> -<p title="I q. 16 a. 8 arg. 3"><a name="29104"><span class= -"ref">[29104] Iª q. 16 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, si -veritas enuntiationis mutatur, maxime mutatur ad mutationem rei. -Sed sic non mutatur. Veritas enim, secundum Anselmum, est rectitudo -quaedam, inquantum aliquid implet id quod est de ipso in mente -divina. Haec autem propositio, Socrates sedet, accipit a mente -divina ut significet Socratem sedere, quod significat etiam eo non -sedente. Ergo veritas propositionis nullo modo mutatur.</p> -<p title="I q. 16 a. 8 arg. 4"><a name="29105"><span class= -"ref">[29105] Iª q. 16 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, ubi -est eadem causa, et idem effectus. Sed eadem res est causa -veritatis harum trium propositionum Socrates sedet, sedebit, et -sedit. Ergo eadem est harum veritas. Sed oportet quod alterum horum -sit verum. Ergo veritas harum propositionum immutabiliter manet. Et -eadem ratione cuiuslibet alterius propositionis.</p> -<p title="I q. 16 a. 8 s. c."><a name="29106"><span class= -"ref">[29106] Iª q. 16 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in Psalmo XI, <i>diminutae sunt veritates a filiis -hominum</i>.</p> -<p title="I q. 16 a. 8 co."><a name="29107"><span class= -"ref">[29107] Iª q. 16 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, sicut supra dictum est, veritas proprie est in solo -intellectu, res autem dicuntur verae a veritate quae est in aliquo -intellectu. Unde mutabilitas veritatis consideranda est circa -intellectum. Cuius quidem veritas in hoc consistit, quod habeat -conformitatem ad res intellectas. Quae quidem conformitas variari -potest dupliciter, sicut et quaelibet alia similitudo, ex mutatione -alterius extremi. Unde uno modo variatur veritas ex parte -intellectus, ex eo quod de re eodem modo se habente aliquis aliam -opinionem accipit, alio modo si, opinione eadem manente, res -mutetur. Et utroque modo fit mutatio de vero in falsum. Si ergo sit -aliquis intellectus in quo non possit esse alternatio opinionum, -vel cuius acceptionem non potest subterfugere res aliqua, in eo est -immutabilis veritas. Talis autem est intellectus divinus, ut ex -superioribus patet. Unde veritas divini intellectus est -immutabilis. Veritas autem intellectus nostri mutabilis est. Non -quod ipsa sit subiectum mutationis, sed inquantum intellectus -noster mutatur de veritate in falsitatem; sic enim formae mutabiles -dici possunt. Veritas autem intellectus divini est secundum quam -res naturales dicuntur verae, quae est omnino immutabilis.</p> -<p title="I q. 16 a. 8 ad 1"><a name="29108"><span class= -"ref">[29108] Iª q. 16 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Augustinus loquitur de veritate divina.</p> -<p title="I q. 16 a. 8 ad 2"><a name="29109"><span class= -"ref">[29109] Iª q. 16 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod verum et ens sunt convertibilia. Unde, sicut ens non -generatur neque corrumpitur per se, sed per accidens, inquantum hoc -vel illud ens corrumpitur vel generatur, ut dicitur in I Physic.; -ita veritas mutatur, non quod nulla veritas remaneat, sed quia non -remanet illa veritas quae prius erat.</p> -<p title="I q. 16 a. 8 ad 3"><a name="29110"><span class= -"ref">[29110] Iª q. 16 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod propositio non solum habet veritatem sicut res aliae -veritatem habere dicuntur, inquantum implent id quod de eis est -ordinatum ab intellectu divino; sed dicitur habere veritatem quodam -speciali modo, inquantum significat veritatem intellectus. Quae -quidem consistit in conformitate intellectus et rei. Qua quidem -subtracta, mutatur veritas opinionis, et per consequens veritas -propositionis. Sic igitur haec propositio, Socrates sedet, eo -sedente vera est et veritate rei, inquantum est quaedam vox -significativa; et veritate significationis, inquantum significat -opinionem veram. Socrate vero surgente, remanet prima veritas, sed -mutatur secunda.</p> -<p title="I q. 16 a. 8 ad 4"><a name="29111"><span class= -"ref">[29111] Iª q. 16 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod sessio Socratis, quae est causa veritatis huius -propositionis, Socrates sedet, non eodem modo se habet dum Socrates -sedet, et postquam sederit, et antequam sederet. Unde et veritas ab -hoc causata, diversimode se habet; et diversimode significatur -propositionibus de praesenti, praeterito et futuro. Unde non -sequitur quod, licet altera trium propositionum sit vera, quod -eadem veritas invariabilis maneat.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 17</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 17 pr."><a name="29112"><span class="ref">[29112] -Iª q. 17 pr.</span></a> Deinde quaeritur de falsitate. Et -circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum falsitas sit in rebus. -Secundo, utrum sit in sensu. Tertio, utrum sit in intellectu. -Quarto, de oppositione veri et falsi.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 17 a. 1 arg. 1"><a name="29113"><span class= -"ref">[29113] Iª q. 17 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod falsitas non sit in rebus. Dicit enim -Augustinus, in libro Soliloq., <i>si verum est id quod est, falsum -non esse uspiam concludetur, quovis repugnante</i>.</p> -<p title="I q. 17 a. 1 arg. 2"><a name="29114"><span class= -"ref">[29114] Iª q. 17 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, -falsum dicitur a fallendo. Sed res non fallunt, ut dicit Augustinus -in libro de vera Relig., <i>quia non ostendunt aliud quam suam -speciem</i>. Ergo falsum in rebus non invenitur.</p> -<p title="I q. 17 a. 1 arg. 3"><a name="29115"><span class= -"ref">[29115] Iª q. 17 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, verum -dicitur in rebus per comparationem ad intellectum divinum, ut supra -dictum est. Sed quaelibet res, inquantum est, imitatur Deum. Ergo -quaelibet res vera est, absque falsitate. Et sic nulla res est -falsa.</p> -<p title="I q. 17 a. 1 s. c."><a name="29116"><span class= -"ref">[29116] Iª q. 17 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, in libro de vera Relig., quod <i>omne corpus -est verum corpus et falsa unitas</i>; quia imitatur unitatem, et -non est unitas. Sed quaelibet res imitatur divinam bonitatem, et ab -ea deficit. Ergo in omnibus rebus est falsitas.</p> -<p title="I q. 17 a. 1 co."><a name="29117"><span class= -"ref">[29117] Iª q. 17 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, cum verum et falsum opponantur; opposita autem sunt circa -idem; necesse est ut ibi prius quaeratur falsitas, ubi primo -veritas invenitur, hoc est in intellectu. In rebus autem neque -veritas neque falsitas est, nisi per ordinem ad intellectum. Et -quia unumquodque secundum id quod convenit ei per se, simpliciter -nominatur; secundum autem id quod convenit ei per accidens, non -nominatur nisi secundum quid; res quidem simpliciter falsa dici -posset per comparationem ad intellectum a quo dependet, cui -comparatur per se; in ordine autem ad alium intellectum, cui -comparatur per accidens, non posset dici falsa nisi secundum quid. -Dependent autem ab intellectu divino res naturales, sicut ab -intellectu humano res artificiales. Dicuntur igitur res -artificiales falsae simpliciter et secundum se, inquantum deficiunt -a forma artis, unde dicitur aliquis artifex opus falsum facere, -quando deficit ab operatione artis. Sic autem in rebus -dependentibus a Deo, falsitas inveniri non potest per comparationem -ad intellectum divinum, cum quidquid in rebus accidit, ex -ordinatione divini intellectus procedat, nisi forte in voluntariis -agentibus tantum, in quorum potestate est subducere se ab -ordinatione divini intellectus; in quo malum culpae consistit, -secundum quod ipsa peccata falsitates et mendacia dicuntur in -Scripturis, secundum illud Psalmi IV, <i>ut quid diligitis -vanitatem et quaeritis mendacium?</i> Sicut per oppositum operatio -virtuosa veritas vitae nominatur, inquantum subditur ordini divini -intellectus; sicut dicitur Ioan. III, <i>qui facit veritatem, venit -ad lucem</i>. Sed per ordinem ad intellectum nostrum, ad quem -comparantur res naturales per accidens, possunt dici falsae, non -simpliciter, sed secundum quid. Et hoc dupliciter. Uno modo, -secundum rationem significati, ut dicatur illud esse falsum in -rebus, quod significatur vel repraesentatur oratione vel intellectu -falso. Secundum quem modum quaelibet res potest dici esse falsa, -quantum ad id quod ei non inest, sicut si dicamus diametrum esse -falsum commensurabile, ut dicit philosophus in V Metaphys.; et -sicut dicit Augustinus, in libro Soliloq., quod <i>tragoedus est -falsus Hector</i>. Sicut e contrario potest unumquodque dici verum, -secundum id quod competit ei. Alio modo, per modum causae. Et sic -dicitur res esse falsa, quae nata est facere de se opinionem -falsam. Et quia innatum est nobis per ea quae exterius apparent de -rebus iudicare, eo quod nostra cognitio a sensu ortum habet, qui -primo et per se est exteriorum accidentium; ideo ea quae in -exterioribus accidentibus habent similitudinem aliarum rerum, -dicuntur esse falsa secundum illas res; sicut fel est falsum mel, -et stannum est falsum argentum. Et secundum hoc dicit Augustinus, -in libro Soliloq., quod <i>eas res falsas nominamus, quae -verisimilia apprehendimus</i>. Et philosophus dicit, in V -Metaphys., quod <i>falsa dicuntur quaecumque apta nata sunt -apparere aut qualia non sunt, aut quae non sunt</i>. Et per hunc -modum etiam dicitur homo falsus, inquantum est amativus falsarum -opinionum vel locutionum. Non autem ex hoc quod potest eas -confingere, quia sic etiam sapientes et scientes falsi dicerentur, -ut dicitur in V Metaphys.</p> -<p title="I q. 17 a. 1 ad 1"><a name="29118"><span class= -"ref">[29118] Iª q. 17 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod res comparata ad intellectum, secundum id quod est, -dicitur vera, secundum id quod non est, dicitur falsa. <i>Unde -verus tragoedus est falsus Hector</i>, ut dicitur in II Soliloq. -Sicut igitur in his quae sunt, invenitur quoddam non esse; ita in -his quae sunt, invenitur quaedam ratio falsitatis.</p> -<p title="I q. 17 a. 1 ad 2"><a name="29119"><span class= -"ref">[29119] Iª q. 17 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod res per se non fallunt, sed per accidens. Dant enim -occasionem falsitatis, eo quod similitudinem eorum gerunt, quorum -non habent existentiam.</p> -<p title="I q. 17 a. 1 ad 3"><a name="29120"><span class= -"ref">[29120] Iª q. 17 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod per comparationem ad intellectum divinum non dicuntur -res falsae, quod esset eas esse falsas simpliciter, sed per -comparationem ad intellectum nostrum, quod est eas esse falsas -secundum quid.</p> -<p title="I q. 17 a. 1 ad 4"><a name="29121"><span class= -"ref">[29121] Iª q. 17 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum, quod -in oppositum obiicitur, dicendum quod similitudo vel repraesentatio -deficiens non inducit rationem falsitatis, nisi inquantum praestat -occasionem falsae opinionis. Unde non ubicumque est similitudo, -dicitur res falsa, sed ubicumque est talis similitudo, quae nata -est facere opinionem falsam, non cuicumque, sed ut in pluribus.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 17 a. 2 arg. 1"><a name="29122"><span class= -"ref">[29122] Iª q. 17 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod in sensu non sit falsitas. Dicit enim -Augustinus, in libro de vera Relig., <i>si omnes corporis sensus -ita nuntiant ut afficiuntur, quid ab eis amplius exigere debemus, -ignoro</i>. Et sic videtur quod ex sensibus non fallamur. Et sic -falsitas in sensu non est.</p> -<p title="I q. 17 a. 2 arg. 2"><a name="29123"><span class= -"ref">[29123] Iª q. 17 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, -philosophus dicit, in IV Metaphys., quod <i>falsitas non est -propria sensui, sed phantasiae</i>.</p> -<p title="I q. 17 a. 2 arg. 3"><a name="29124"><span class= -"ref">[29124] Iª q. 17 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, in -incomplexis non est verum nec falsum, sed solum in complexis. Sed -componere et dividere non pertinet ad sensum. Ergo in sensu non est -falsitas.</p> -<p title="I q. 17 a. 2 s. c."><a name="29125"><span class= -"ref">[29125] Iª q. 17 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, in libro Soliloq., <i>apparet nos in omnibus -sensibus similitudine lenocinante falli</i>.</p> -<p title="I q. 17 a. 2 co."><a name="29126"><span class= -"ref">[29126] Iª q. 17 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod falsitas non est quaerenda in sensu, nisi sicut ibi est -veritas. Veritas autem non sic est in sensu, ut sensus cognoscat -veritatem; sed inquantum veram apprehensionem habet de -sensibilibus, ut supra dictum est. Quod quidem contingit eo quod -apprehendit res ut sunt. Unde contingit falsitatem esse in sensu, -ex hoc quod apprehendit vel iudicat res aliter quam sint. Sic autem -se habet ad cognoscendum res, inquantum similitudo rerum est in -sensu. Similitudo autem alicuius rei est in sensu tripliciter. Uno -modo, primo et per se; sicut in visu est similitudo colorum et -aliorum propriorum sensibilium. Alio modo, per se, sed non primo; -sicut in visu est similitudo figurae vel magnitudinis, et aliorum -communium sensibilium. Tertio modo, nec primo nec per se, sed per -accidens; sicut in visu est similitudo hominis, non inquantum est -homo, sed inquantum huic colorato accidit esse hominem. Et circa -propria sensibilia sensus non habet falsam cognitionem, nisi per -accidens, et ut in paucioribus, ex eo scilicet quod, propter -indispositionem organi, non convenienter recipit formam sensibilem, -sicut et alia passiva, propter suam indispositionem, deficienter -recipiunt impressionem agentium. Et inde est quod, propter -corruptionem linguae, infirmis dulcia amara esse videntur. De -sensibilibus vero communibus et per accidens, potest esse falsum -iudicium etiam in sensu recte disposito, quia sensus non directe -refertur ad illa, sed per accidens, vel ex consequenti, inquantum -refertur ad alia.</p> -<p title="I q. 17 a. 2 ad 1"><a name="29127"><span class= -"ref">[29127] Iª q. 17 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod sensum affici, est ipsum eius sentire. Unde per hoc -quod sensus ita nuntiant sicut afficiuntur, sequitur quod non -decipiamur in iudicio quo iudicamus nos sentire aliquid. Sed ex eo -quod sensus aliter afficitur interdum quam res sit, sequitur quod -nuntiet nobis aliquando rem aliter quam sit. Et ex hoc fallimur per -sensum circa rem, non circa ipsum sentire.</p> -<p title="I q. 17 a. 2 ad 2"><a name="29128"><span class= -"ref">[29128] Iª q. 17 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod falsitas dicitur non esse propria sensui, quia non -decipitur circa proprium obiectum. Unde in alia translatione -planius dicitur, quod <i>sensus proprii sensibilis falsus non -est</i>. Phantasiae autem attribuitur falsitas, quia repraesentat -similitudinem rei etiam absentis; unde quando aliquis convertitur -ad similitudinem rei tanquam ad rem ipsam, provenit ex tali -apprehensione falsitas. Unde etiam philosophus, in V Metaphys., -dicit quod umbrae et picturae et somnia dicuntur falsa, inquantum -non subsunt res quarum habent similitudinem.</p> -<p title="I q. 17 a. 2 ad 3"><a name="29129"><span class= -"ref">[29129] Iª q. 17 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod ratio illa procedit, quod falsitas non sit in sensu -sicut in cognoscente verum et falsum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 17 a. 3 arg. 1"><a name="29130"><span class= -"ref">[29130] Iª q. 17 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod falsitas non sit in intellectu. Dicit enim -Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>omnis qui -fallitur, id in quo fallitur, non intelligit</i>. Sed falsum -dicitur esse in aliqua cognitione, secundum quod per eam fallimur. -Ergo in intellectu non est falsitas.</p> -<p title="I q. 17 a. 3 arg. 2"><a name="29131"><span class= -"ref">[29131] Iª q. 17 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, -philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus semper est -rectus. Non ergo in intellectu est falsitas.</p> -<p title="I q. 17 a. 3 s. c."><a name="29132"><span class= -"ref">[29132] Iª q. 17 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in III de anima, quod <i>ubi compositio intellectuum -est, ibi verum et falsum est</i>. Sed compositio intellectuum est -in intellectu. Ergo verum et falsum est in intellectu.</p> -<p title="I q. 17 a. 3 co."><a name="29133"><span class= -"ref">[29133] Iª q. 17 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, sicut res habet esse per propriam formam, ita virtus -cognoscitiva habet cognoscere per similitudinem rei cognitae. Unde, -sicut res naturalis non deficit ab esse quod sibi competit secundum -suam formam, potest autem deficere ab aliquibus accidentalibus vel -consequentibus; sicut homo ab hoc quod est habere duos pedes, non -autem ab hoc quod est esse hominem, ita virtus cognoscitiva non -deficit in cognoscendo respectu illius rei cuius similitudine -informatur; potest autem deficere circa aliquid consequens ad -ipsam, vel accidens ei. Sicut est dictum quod visus non decipitur -circa sensibile proprium, sed circa sensibilia communia, quae -consequenter se habent ad illud, et circa sensibilia per accidens. -Sicut autem sensus informatur directe similitudine propriorum -sensibilium, ita intellectus informatur similitudine quidditatis -rei. Unde circa quod quid est intellectus non decipitur, sicut -neque sensus circa sensibilia propria. In componendo vero vel -dividendo potest decipi, dum attribuit rei cuius quidditatem -intelligit, aliquid quod eam non consequitur, vel quod ei -opponitur. Sic enim se habet intellectus ad iudicandum de -huiusmodi, sicut sensus ad iudicandum de sensibilibus communibus -vel per accidens. Hac tamen differentia servata, quae supra circa -veritatem dicta est, quod falsitas in intellectu esse potest, non -solum quia cognitio intellectus falsa est, sed quia intellectus eam -cognoscit, sicut et veritatem, in sensu autem falsitas non est ut -cognita, ut dictum est. Quia vero falsitas intellectus per se solum -circa compositionem intellectus est, per accidens etiam in -operatione intellectus qua cognoscit quod quid est, potest esse -falsitas, inquantum ibi compositio intellectus admiscetur. Quod -potest esse dupliciter. Uno modo, secundum quod intellectus -definitionem unius attribuit alteri; ut si definitionem circuli -attribuat homini. Unde definitio unius rei est falsa de altera. -Alio modo, secundum quod partes definitionis componit ad invicem, -quae simul sociari non possunt, sic enim definitio non est solum -falsa respectu alicuius rei, sed est falsa in se. Ut si formet -talem definitionem, animal rationale quadrupes, falsus est -intellectus sic definiendo, propterea quod falsus est in formando -hanc compositionem, aliquod animal rationale est quadrupes. Et -propter hoc, in cognoscendo quidditates simplices non potest esse -intellectus falsus, sed vel est verus, vel totaliter nihil -intelligit.</p> -<p title="I q. 17 a. 3 ad 1"><a name="29134"><span class= -"ref">[29134] Iª q. 17 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, quia quidditas rei est proprium obiectum -intellectus, propter hoc tunc proprie dicimur aliquid intelligere, -quando, reducentes illud in quod quid est, sic de eo iudicamus, -sicut accidit in demonstrationibus, in quibus non est falsitas. Et -hoc modo intelligitur verbum Augustini, quod omnis qui fallitur, -non intelligit id in quo fallitur, non autem ita, quod in nulla -operatione intellectus aliquis fallatur.</p> -<p title="I q. 17 a. 3 ad 2"><a name="29135"><span class= -"ref">[29135] Iª q. 17 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod intellectus semper est rectus, secundum quod -intellectus est principiorum, circa quae non decipitur, ex eadem -causa qua non decipitur circa quod quid est. Nam principia per se -nota sunt illa quae statim, intellectis terminis, cognoscuntur, ex -eo quod praedicatum ponitur in definitione subiecti.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 17 a. 4 arg. 1"><a name="29136"><span class= -"ref">[29136] Iª q. 17 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod verum et falsum non sint contraria. Verum -enim et falsum opponuntur sicut quod est et quod non est, <i>nam -verum est id quod est</i>, ut dicit Augustinus. Sed quod est et -quod non est, non opponuntur ut contraria. Ergo verum et falsum non -sunt contraria.</p> -<p title="I q. 17 a. 4 arg. 2"><a name="29137"><span class= -"ref">[29137] Iª q. 17 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, unum -contrariorum non est in alio. Sed falsum est in vero, quia, sicut -dicit Augustinus in libro Soliloq., <i>tragoedus non esset falsus -Hector, si non esset verus tragoedus</i>. Ergo verum et falsum non -sunt contraria.</p> -<p title="I q. 17 a. 4 arg. 3"><a name="29138"><span class= -"ref">[29138] Iª q. 17 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, in -Deo non est contrarietas aliqua, nihil enim divinae substantiae est -contrarium, ut dicit Augustinus, XII de Civit. Dei. Sed Deo -opponitur falsitas, nam idolum in Scriptura mendacium nominatur, -Ierem. VIII, <i>apprehenderunt mendacium</i>; Glossa, <i>idest -idola</i>. Ergo verum et falsum non sunt contraria.</p> -<p title="I q. 17 a. 4 s. c."><a name="29139"><span class= -"ref">[29139] Iª q. 17 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit philosophus, in II Periherm., ponit enim falsam -opinionem verae contrariam.</p> -<p title="I q. 17 a. 4 co."><a name="29140"><span class= -"ref">[29140] Iª q. 17 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod verum et falsum opponuntur ut contraria, et non sicut -affirmatio et negatio, ut quidam dixerunt. Ad cuius evidentiam, -sciendum est quod negatio neque ponit aliquid, neque determinat -sibi aliquod subiectum. Et propter hoc, potest dici tam de ente -quam de non ente; sicut non videns, et non sedens. Privatio autem -non ponit aliquid, sed determinat sibi subiectum. Est enim negatio -in subiecto, ut dicitur IV Metaphys., caecum enim non dicitur nisi -de eo quod est natum videre. Contrarium vero et aliquid ponit, et -subiectum determinat, nigrum enim est aliqua species coloris. -Falsum autem aliquid ponit. Est enim falsum, ut dicit philosophus, -IV Metaphys., ex eo quod dicitur vel videtur aliquid esse quod non -est, vel non esse quod est. Sicut enim verum ponit acceptionem -adaequatam rei, ita falsum acceptionem rei non adaequatam. Unde -manifestum est quod verum et falsum sunt contraria.</p> -<p title="I q. 17 a. 4 ad 1"><a name="29141"><span class= -"ref">[29141] Iª q. 17 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod id quod est in rebus, est veritas rei sed id quod est -ut apprehensum, est verum intellectus, in quo primo est veritas. -Unde et falsum est id quod non est ut apprehensum. Apprehendere -autem esse et non esse, contrarietatem habet, sicut probat -philosophus, in II Periherm., quod huic opinioni, bonum est bonum, -contraria est, bonum non est bonum.</p> -<p title="I q. 17 a. 4 ad 2"><a name="29142"><span class= -"ref">[29142] Iª q. 17 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod falsum non fundatur in vero sibi contrario, sicut nec -malum in bono sibi contrario; sed in eo quod sibi subiicitur. Et -hoc ideo in utroque accidit, quia verum et bonum communia sunt, et -convertuntur cum ente, unde, sicut omnis privatio fundatur in -subiecto quod est ens, ita omne malum fundatur in aliquo bono, et -omne falsum in aliquo vero.</p> -<p title="I q. 17 a. 4 ad 3"><a name="29143"><span class= -"ref">[29143] Iª q. 17 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, quia contraria et opposita privative nata sunt fieri -circa idem, ideo Deo, prout in se consideratur, non est aliquid -contrarium, neque ratione suae bonitatis, neque ratione suae -veritatis, quia in intellectu eius non potest esse falsitas aliqua. -Sed in apprehensione nostra habet aliquid contrarium, nam verae -opinioni de ipso contrariatur falsa opinio. Et sic idola mendacia -dicuntur opposita veritati divinae, inquantum falsa opinio de -idolis contrariatur verae opinioni de unitate Dei.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 18</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 18 pr."><a name="29144"><span class="ref">[29144] -Iª q. 18 pr.</span></a> Quoniam autem intelligere viventium -est, post considerationem de scientia et intellectu divino, -considerandum est de vita ipsius. Et circa hoc quaeruntur quatuor. -Primo, quorum sit vivere. Secundo, quid sit vita. Tertio, utrum -vita Deo conveniat. Quarto, utrum omnia in Deo sint vita.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 18 a. 1 arg. 1"><a name="29145"><span class= -"ref">[29145] Iª q. 18 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod omnium rerum naturalium sit vivere. Dicit -enim philosophus, in VIII Physic., quod motus est ut vita quaedam -natura existentibus omnibus. Sed omnes res naturales participant -motum. Ergo omnes res naturales participant vitam.</p> -<p title="I q. 18 a. 1 arg. 2"><a name="29146"><span class= -"ref">[29146] Iª q. 18 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, -plantae dicuntur vivere, inquantum habent in seipsis principium -motus augmenti et decrementi. Sed motus localis est perfectior et -prior secundum naturam quam motus augmenti et decrementi, ut -probatur in VIII Physic. Cum igitur omnia corpora naturalia habeant -aliquod principium motus localis, videtur quod omnia corpora -naturalia vivant.</p> -<p title="I q. 18 a. 1 arg. 3"><a name="29147"><span class= -"ref">[29147] Iª q. 18 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, inter -corpora naturalia imperfectiora sunt elementa. Sed eis attribuitur -vita, dicuntur enim aquae vivae. Ergo multo magis alia corpora -naturalia vitam habent.</p> -<p title="I q. 18 a. 1 s. c."><a name="29148"><span class= -"ref">[29148] Iª q. 18 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Dionysius, VI cap. de Div. Nom., quod <i>plantae -secundum ultimam resonantiam vitae habent vivere</i>, ex quo potest -accipi quod ultimum gradum vitae obtinent plantae. Sed corpora -inanimata sunt infra plantas. Ergo eorum non est vivere.</p> -<p title="I q. 18 a. 1 co."><a name="29149"><span class= -"ref">[29149] Iª q. 18 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod ex his quae manifeste vivunt, accipere possumus quorum sit -vivere, et quorum non sit vivere. Vivere autem manifeste animalibus -convenit, dicitur enim in libro de vegetabilibus, quod <i>vita in -animalibus manifesta est</i>. Unde secundum illud oportet -distinguere viventia a non viventibus secundum quod animalia -dicuntur vivere. Hoc autem est in quo primo manifestatur vita, et -in quo ultimo remanet. Primo autem dicimus animal vivere, quando -incipit ex se motum habere; et tandiu iudicatur animal vivere, -quandiu talis motus in eo apparet; quando vero iam ex se non habet -aliquem motum, sed movetur tantum ab alio tunc dicitur animal -mortuum, per defectum vitae. Ex quo patet quod illa proprie sunt -viventia, quae seipsa secundum aliquam speciem motus movent; sive -accipiatur motus proprie, sicut motus dicitur actus imperfecti, -idest existentis in potentia; sive motus accipiatur communiter, -prout motus dicitur actus perfecti, prout intelligere et sentire -dicitur moveri, ut dicitur in III de anima. Ut sic viventia -dicantur quaecumque se agunt ad motum vel operationem aliquam, ea -vero in quorum natura non est ut se agant ad aliquem motum vel -operationem, viventia dici non possunt, nisi per aliquam -similitudinem.</p> -<p title="I q. 18 a. 1 ad 1"><a name="29150"><span class= -"ref">[29150] Iª q. 18 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod verbum illud philosophi potest intelligi vel de motu -primo, scilicet corporum caelestium; vel de motu communiter. Et -utroque modo motus dicitur quasi vita corporum naturalium, per -similitudinem; et non per proprietatem. Nam motus caeli est in -universo corporalium naturarum, sicut motus cordis in animali, quo -conservatur vita. Similiter etiam quicumque motus naturalis hoc -modo se habet ad res naturales, ut quaedam similitudo vitalis -operationis. Unde, si totum universum corporale esset unum animal, -ita quod iste motus esset a movente intrinseco, ut quidam -posuerunt, sequeretur quod motus esset vita omnium naturalium -corporum.</p> -<p title="I q. 18 a. 1 ad 2"><a name="29151"><span class= -"ref">[29151] Iª q. 18 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod corporibus gravibus et levibus non competit moveri, -nisi secundum quod sunt extra dispositionem suae naturae, utpote -cum sunt extra locum proprium, cum enim sunt in loco proprio et -naturali, quiescunt. Sed plantae et aliae res viventes moventur -motu vitali, secundum hoc quod sunt in sua dispositione naturali, -non autem in accedendo ad eam vel in recedendo ab ea, imo secundum -quod recedunt a tali motu, recedunt a naturali dispositione. Et -praeterea, corpora gravia et levia moventur a motore extrinseco, -vel generante, qui dat formam, vel removente prohibens, ut dicitur -in VIII Physic., et ita non movent seipsa, sicut corpora -viventia.</p> -<p title="I q. 18 a. 1 ad 3"><a name="29152"><span class= -"ref">[29152] Iª q. 18 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod aquae vivae dicuntur, quae habent continuum fluxum, -aquae enim stantes, quae non continuantur ad principium continue -fluens, dicuntur mortuae, ut aquae cisternarum et lacunarum. Et hoc -dicitur per similitudinem, inquantum enim videntur se movere, -habent similitudinem vitae. Sed tamen non est in eis vera ratio -vitae, quia hunc motum non habent a seipsis, sed a causa generante -eas; sicut accidit circa motum aliorum gravium et levium.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 18 a. 2 arg. 1"><a name="29153"><span class= -"ref">[29153] Iª q. 18 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod vita sit quaedam operatio. Nihil enim -dividitur nisi per ea quae sunt sui generis. Sed vivere dividitur -per operationes quasdam, ut patet per philosophum in II libro de -anima, qui distinguit vivere per quatuor, scilicet alimento uti, -sentire, moveri secundum locum, et intelligere. Ergo vita est -operatio quaedam.</p> -<p title="I q. 18 a. 2 arg. 2"><a name="29154"><span class= -"ref">[29154] Iª q. 18 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, vita -activa dicitur alia esse a contemplativa. Sed contemplativi ab -activis non diversificantur nisi secundum operationes quasdam. Ergo -vita est quaedam operatio.</p> -<p title="I q. 18 a. 2 arg. 3"><a name="29155"><span class= -"ref">[29155] Iª q. 18 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, -cognoscere Deum est operatio quaedam. Haec autem est vita, ut patet -per illud Ioan. XVII, <i>haec est autem vita aeterna, ut cognoscant -te solum verum Deum</i>. Ergo vita est operatio.</p> -<p title="I q. 18 a. 2 s. c."><a name="29156"><span class= -"ref">[29156] Iª q. 18 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit philosophus, in II de anima, <i>vivere viventibus est -esse</i>.</p> -<p title="I q. 18 a. 2 co."><a name="29157"><span class= -"ref">[29157] Iª q. 18 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, sicut ex dictis patet, intellectus noster, qui proprie est -cognoscitivus quidditatis rei ut proprii obiecti, accipit a sensu, -cuius propria obiecta sunt accidentia exteriora. Et inde est quod -ex his quae exterius apparent de re, devenimus ad cognoscendam -essentiam rei. Et quia sic nominamus aliquid sicut cognoscimus -illud, ut ex supradictis patet, inde est quod plerumque a -proprietatibus exterioribus imponuntur nomina ad significandas -essentias rerum. Unde huiusmodi nomina quandoque accipiuntur -proprie pro ipsis essentiis rerum, ad quas significandas -principaliter sunt imposita, aliquando autem sumuntur pro -proprietatibus a quibus imponuntur, et hoc minus proprie. Sicut -patet quod hoc nomen corpus impositum est ad significandum quoddam -genus substantiarum, ex eo quod in eis inveniuntur tres -dimensiones, et ideo aliquando ponitur hoc nomen corpus ad -significandas tres dimensiones, secundum quod corpus ponitur -species quantitatis. Sic ergo dicendum est et de vita. Nam vitae -nomen sumitur ex quodam exterius apparenti circa rem, quod est -movere seipsum, non tamen est impositum hoc nomen ad hoc -significandum, sed ad significandam substantiam cui convenit -secundum suam naturam movere seipsam, vel agere se quocumque modo -ad operationem. Et secundum hoc, vivere nihil aliud est quam esse -in tali natura, et vita significat hoc ipsum, sed in abstracto; -sicut hoc nomen cursus significat ipsum currere in abstracto. Unde -vivum non est praedicatum accidentale, sed substantiale. Quandoque -tamen vita sumitur minus proprie pro operationibus vitae, a quibus -nomen vitae assumitur; sicut dicit philosophus, IX Ethic., quod -<i>vivere principaliter est sentire vel intelligere</i>.</p> -<p title="I q. 18 a. 2 ad 1"><a name="29158"><span class= -"ref">[29158] Iª q. 18 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod philosophus ibi accipit vivere pro operatione vitae. -Vel dicendum est melius, quod sentire et intelligere, et huiusmodi, -quandoque sumuntur pro quibusdam operationibus; quandoque autem pro -ipso esse sic operantium. Dicitur enim IX Ethic., quod <i>esse est -sentire vel intelligere</i>, idest habere naturam ad sentiendum vel -intelligendum. Et hoc modo distinguit philosophus vivere per illa -quatuor. Nam in istis inferioribus quatuor sunt genera viventium. -Quorum quaedam habent naturam solum ad utendum alimento, et ad -consequentia, quae sunt augmentum et generatio; quaedam ulterius ad -sentiendum, ut patet in animalibus immobilibus, sicut sunt ostrea; -quaedam vero, cum his, ulterius ad movendum se secundum locum, -sicut animalia perfecta, ut quadrupedia et volatilia et huiusmodi; -quaedam vero ulterius ad intelligendum, sicut homines.</p> -<p title="I q. 18 a. 2 ad 2"><a name="29159"><span class= -"ref">[29159] Iª q. 18 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod opera vitae dicuntur, quorum principia sunt in -operantibus, ut seipsos inducant in tales operationes. Contingit -autem aliquorum operum inesse hominibus non solum principia -naturalia, ut sunt potentiae naturales; sed etiam quaedam -superaddita, ut sunt habitus inclinantes ad quaedam operationum -genera quasi per modum naturae, et facientes illas operationes esse -delectabiles. Et ex hoc dicitur, quasi per quandam similitudinem, -quod illa operatio quae est homini delectabilis, et ad quam -inclinatur, et in qua conversatur, et ordinat vitam suam ad ipsam, -dicitur vita hominis, unde quidam dicuntur agere vitam luxuriosam, -quidam vitam honestam. Et per hunc modum vita contemplativa ab -activa distinguitur. Et per hunc etiam modum cognoscere Deum -dicitur vita aeterna.</p> -<p title="I q. 18 a. 2 ad 3"><a name="29160"><span class= -"ref">[29160] Iª q. 18 a. 2 ad 3</span></a> Unde patet solutio -ad tertium.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 18 a. 3 arg. 1"><a name="29161"><span class= -"ref">[29161] Iª q. 18 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod Deo non conveniat vita. Vivere enim -dicuntur aliqua secundum quod movent seipsa, ut dictum est. Sed Deo -non competit moveri. Ergo neque vivere.</p> -<p title="I q. 18 a. 3 arg. 2"><a name="29162"><span class= -"ref">[29162] Iª q. 18 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in -omnibus quae vivunt, est accipere aliquod vivendi principium, unde -dicitur in II de anima, quod <i>anima est viventis corporis causa -et principium</i>. Sed Deus non habet aliquod principium. Ergo sibi -non competit vivere.</p> -<p title="I q. 18 a. 3 arg. 3"><a name="29163"><span class= -"ref">[29163] Iª q. 18 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, -principium vitae in rebus viventibus quae apud nos sunt, est anima -vegetabilis, quae non est nisi in rebus corporalibus. Ergo rebus -incorporalibus non competit vivere.</p> -<p title="I q. 18 a. 3 s. c."><a name="29164"><span class= -"ref">[29164] Iª q. 18 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in Psalmo LXXXIII, <i>cor meum et caro mea -exultaverunt in Deum vivum</i>.</p> -<p title="I q. 18 a. 3 co."><a name="29165"><span class= -"ref">[29165] Iª q. 18 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod vita maxime proprie in Deo est. Ad cuius evidentiam, -considerandum est quod, cum vivere dicantur aliqua secundum quod -operantur ex seipsis, et non quasi ab aliis mota; quanto perfectius -competit hoc alicui, tanto perfectius in eo invenitur vita. In -moventibus autem et motis tria per ordinem inveniuntur. Nam primo, -finis movet agentem; agens vero principale est quod per suam formam -agit; et hoc interdum agit per aliquod instrumentum, quod non agit -ex virtute suae formae, sed ex virtute principalis agentis; cui -instrumento competit sola executio actionis. Inveniuntur igitur -quaedam, quae movent seipsa, non habito respectu ad formam vel -finem, quae inest eis a natura, sed solum quantum ad executionem -motus, sed forma per quam agunt, et finis propter quem agunt, -determinantur eis a natura. Et huiusmodi sunt plantae, quae -secundum formam inditam eis a natura, movent seipsas secundum -augmentum et decrementum. Quaedam vero ulterius movent seipsa, non -solum habito respectu ad executionem motus, sed etiam quantum ad -formam quae est principium motus, quam per se acquirunt. Et -huiusmodi sunt animalia, quorum motus principium est forma non a -natura indita, sed per sensum accepta. Unde quanto perfectiorem -sensum habent, tanto perfectius movent seipsa. Nam ea quae non -habent nisi sensum tactus, movent solum seipsa motu dilatationis et -constrictionis, ut ostrea, parum excedentia motum plantae. Quae -vero habent virtutem sensitivam perfectam, non solum ad -cognoscendum coniuncta et tangentia, sed etiam ad cognoscendum -distantia, movent seipsa in remotum motu processivo. Sed quamvis -huiusmodi animalia formam quae est principium motus, per sensum -accipiant, non tamen per seipsa praestituunt sibi finem suae -operationis, vel sui motus; sed est eis inditus a natura, cuius -instinctu ad aliquid agendum moventur per formam sensu apprehensam. -Unde supra talia animalia sunt illa quae movent seipsa, etiam -habito respectu ad finem, quem sibi praestituunt. Quod quidem non -fit nisi per rationem et intellectum, cuius est cognoscere -proportionem finis et eius quod est ad finem, et unum ordinare in -alterum. Unde perfectior modus vivendi est eorum quae habent -intellectum, haec enim perfectius movent seipsa. Et huius est -signum, quod in uno et eodem homine virtus intellectiva movet -potentias sensitivas; et potentiae sensitivae per suum imperium -movent organa, quae exequuntur motum. Sicut etiam in artibus, -videmus quod ars ad quam pertinet usus navis, scilicet ars -gubernatoria, praecipit ei quae inducit formam navis, et haec -praecipit illi quae habet executionem tantum, in disponendo -materiam. Sed quamvis intellectus noster ad aliqua se agat, tamen -aliqua sunt ei praestituta a natura; sicut sunt prima principia, -circa quae non potest aliter se habere, et ultimus finis, quem non -potest non velle. Unde, licet quantum ad aliquid moveat se, tamen -oportet quod quantum ad aliqua ab alio moveatur. Illud igitur cuius -sua natura est ipsum eius intelligere, et cui id quod naturaliter -habet, non determinatur ab alio, hoc est quod obtinet summum gradum -vitae. Tale autem est Deus. Unde in Deo maxime est vita. Unde -philosophus, in XII Metaphys., ostenso quod Deus sit intelligens, -concludit quod habeat vitam perfectissimam et sempiternam, quia -intellectus eius est perfectissimus, et semper in actu.</p> -<p title="I q. 18 a. 3 ad 1"><a name="29166"><span class= -"ref">[29166] Iª q. 18 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, sicut dicitur in IX Metaphys., duplex est actio, -una, quae transit in exteriorem materiam, ut calefacere et secare; -alia, quae manet in agente, ut intelligere, sentire et velle. -Quarum haec est differentia, quia prima actio non est perfectio -agentis quod movet, sed ipsius moti; secunda autem actio est -perfectio agentis. Unde, quia motus est actus mobilis, secunda -actio, inquantum est actus operantis, dicitur motus eius; ex hac -similitudine, quod, sicut motus est actus mobilis, ita huiusmodi -actio est actus agentis; licet motus sit actus imperfecti, scilicet -existentis in potentia, huiusmodi autem actio est actus perfecti, -idest existentis in actu, ut dicitur in III de anima. Hoc igitur -modo quo intelligere est motus, id quod se intelligit, dicitur se -movere. Et per hunc modum etiam Plato posuit quod Deus movet -seipsum, non eo modo quo motus est actus imperfecti.</p> -<p title="I q. 18 a. 3 ad 2"><a name="29167"><span class= -"ref">[29167] Iª q. 18 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, sicut Deus est ipsum suum esse et suum intelligere, -ita est suum vivere. Et propter hoc, sic vivit, quod non habet -vivendi principium.</p> -<p title="I q. 18 a. 3 ad 3"><a name="29168"><span class= -"ref">[29168] Iª q. 18 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod vita in istis inferioribus recipitur in natura -corruptibili, quae indiget et generatione ad conservationem -speciei, et alimento ad conservationem individui. Et propter hoc, -in istis inferioribus non invenitur vita sine anima vegetabili. Sed -hoc non habet locum in rebus incorruptibilibus.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 18 a. 4 arg. 1"><a name="29169"><span class= -"ref">[29169] Iª q. 18 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod non omnia sint vita in Deo. Dicitur enim -Act. XVII, <i>in ipso vivimus, movemur et sumus</i>. Sed non omnia -in Deo sunt motus. Ergo non omnia in ipso sunt vita.</p> -<p title="I q. 18 a. 4 arg. 2"><a name="29170"><span class= -"ref">[29170] Iª q. 18 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omnia -sunt in Deo sicut in primo exemplari. Sed exemplata debent -conformari exemplari. Cum igitur non omnia vivant in seipsis, -videtur quod non omnia in Deo sint vita.</p> -<p title="I q. 18 a. 4 arg. 3"><a name="29171"><span class= -"ref">[29171] Iª q. 18 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut -Augustinus dicit in libro de vera Relig., substantia vivens est -melior qualibet substantia non vivente. Si igitur ea quae in -seipsis non vivunt, in Deo sunt vita, videtur quod verius sint res -in Deo quam in seipsis. Quod tamen videtur esse falsum, cum in -seipsis sint in actu, in Deo vero in potentia.</p> -<p title="I q. 18 a. 4 arg. 4"><a name="29172"><span class= -"ref">[29172] Iª q. 18 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut -sciuntur a Deo bona, et ea quae fiunt secundum aliquod tempus; ita -mala, et ea quae Deus potest facere, sed nunquam fiunt. Si ergo -omnia sunt vita in Deo, inquantum sunt scita ab ipso, videtur quod -etiam mala, et quae nunquam fiunt, sunt vita in Deo, inquantum sunt -scita ab eo. Quod videtur inconveniens.</p> -<p title="I q. 18 a. 4 s. c."><a name="29173"><span class= -"ref">[29173] Iª q. 18 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Ioan. I, <i>quod factum est, in ipso vita erat</i>. -Sed omnia praeter Deum facta sunt. Ergo omnia in Deo sunt vita.</p> -<p title="I q. 18 a. 4 co."><a name="29174"><span class= -"ref">[29174] Iª q. 18 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, sicut dictum est, vivere Dei est eius intelligere. In Deo -autem est idem intellectus et quod intelligitur, et ipsum -intelligere eius. Unde quidquid est in Deo ut intellectum, est -ipsum vivere vel vita eius. Unde, cum omnia quae facta sunt a Deo, -sint in ipso ut intellecta, sequitur quod omnia in ipso sunt ipsa -vita divina.</p> -<p title="I q. 18 a. 4 ad 1"><a name="29175"><span class= -"ref">[29175] Iª q. 18 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod creaturae in Deo esse dicuntur dupliciter. Uno modo, -inquantum continentur et conservantur virtute divina, sicut dicimus -ea esse in nobis, quae sunt in nostra potestate. Et sic creaturae -dicuntur esse in Deo, etiam prout sunt in propriis naturis. Et hoc -modo intelligendum est verbum apostoli dicentis, <i>in ipso -vivimus, movemur et sumus</i>, quia et nostrum vivere, et nostrum -esse, et nostrum moveri causantur a Deo. Alio modo dicuntur res -esse in Deo sicut in cognoscente. Et sic sunt in Deo per proprias -rationes, quae non sunt aliud in Deo ab essentia divina. Unde res, -prout sic in Deo sunt, sunt essentia divina. Et quia essentia -divina est vita, non autem motus, inde est quod res, hoc modo -loquendi, in Deo non sunt motus, sed vita.</p> -<p title="I q. 18 a. 4 ad 2"><a name="29176"><span class= -"ref">[29176] Iª q. 18 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod exemplata oportet conformari exemplari secundum -rationem formae, non autem secundum modum essendi. Nam alterius -modi esse habet quandoque forma in exemplari et in exemplato, sicut -forma domus in mente artificis habet esse immateriale et -intelligibile, in domo autem quae est extra animam, habet esse -materiale et sensibile. Unde et rationes rerum quae in seipsis non -vivunt, in mente divina sunt vita, quia in mente divina habent esse -divinum.</p> -<p title="I q. 18 a. 4 ad 3"><a name="29177"><span class= -"ref">[29177] Iª q. 18 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, si de ratione rerum naturalium non esset materia, -sed tantum forma, omnibus modis veriori modo essent res naturales -in mente divina per suas ideas, quam in seipsis. Propter quod et -Plato posuit quod homo separatus erat verus homo, homo autem -materialis est homo per participationem. Sed quia de ratione rerum -naturalium est materia, dicendum quod res naturales verius esse -habent simpliciter in mente divina, quam in seipsis, quia in mente -divina habent esse increatum, in seipsis autem esse creatum. Sed -esse hoc, utpote homo vel equus, verius habent in propria natura -quam in mente divina, quia ad veritatem hominis pertinet esse -materiale, quod non habent in mente divina. Sicut domus nobilius -esse habet in mente artificis, quam in materia, sed tamen verius -dicitur domus quae est in materia, quam quae est in mente; quia -haec est domus in actu, illa autem domus in potentia.</p> -<p title="I q. 18 a. 4 ad 4"><a name="29178"><span class= -"ref">[29178] Iª q. 18 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod, licet mala sint in Dei scientia, inquantum sub Dei -scientia comprehenduntur, non tamen sunt in Deo sicut creata a Deo -vel conservata ab ipso, neque sicut habentia rationem in Deo, -cognoscuntur enim a Deo per rationes bonorum. Unde non potest dici -quod mala sint vita in Deo. Ea vero quae secundum nullum tempus -sunt, possunt dici esse vita in Deo, secundum quod vivere nominat -intelligere tantum, inquantum intelliguntur a Deo, non autem -secundum quod vivere importat principium operationis.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 19</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 19 pr."><a name="29179"><span class="ref">[29179] -Iª q. 19 pr.</span></a> Post considerationem eorum quae ad -divinam scientiam pertinent, considerandum est de his quae -pertinent ad voluntatem divinam, ut sit prima consideratio de ipsa -Dei voluntate; secunda, de his quae ad voluntatem absolute -pertinent; tertia, de his quae ad intellectum in ordine ad -voluntatem pertinent. Circa ipsam autem voluntatem quaeruntur -duodecim. Primo, utrum in Deo sit voluntas. Secundo, utrum Deus -velit alia a se. Tertio, utrum quidquid Deus vult, ex necessitate -velit. Quarto, utrum voluntas Dei sit causa rerum. Quinto, utrum -voluntatis divinae sit assignare aliquam causam. Sexto, utrum -voluntas divina semper impleatur. Septimo, utrum voluntas Dei sit -mutabilis. Octavo, utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis -imponat. Nono, utrum in Deo sit voluntas malorum. Decimo, utrum -Deus habeat liberum arbitrium. Undecimo, utrum sit distinguenda in -Deo voluntas signi. Duodecimo, utrum convenienter circa divinam -voluntatem ponantur quinque signa.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 19 a. 1 arg. 1"><a name="29180"><span class= -"ref">[29180] Iª q. 19 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod in Deo non sit voluntas. Obiectum enim -voluntatis est finis et bonum. Sed Dei non est assignare aliquem -finem. Ergo voluntas non est in Deo.</p> -<p title="I q. 19 a. 1 arg. 2"><a name="29181"><span class= -"ref">[29181] Iª q. 19 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, -voluntas est appetitus quidam. Appetitus autem, cum sit rei non -habitae, imperfectionem designat, quae Deo non competit. Ergo -voluntas non est in Deo.</p> -<p title="I q. 19 a. 1 arg. 3"><a name="29182"><span class= -"ref">[29182] Iª q. 19 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, -secundum philosophum, in III de anima, voluntas est movens motum. -Sed Deus est primum movens immobile. Ut probatur VIII Physic. Ergo -in Deo non est voluntas.</p> -<p title="I q. 19 a. 1 s. c."><a name="29183"><span class= -"ref">[29183] Iª q. 19 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit apostolus, Rom. XII, <i>ut probetis quae sit voluntas -Dei</i>.</p> -<p title="I q. 19 a. 1 co."><a name="29184"><span class= -"ref">[29184] Iª q. 19 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -in Deo voluntatem esse, sicut et in eo est intellectus, voluntas -enim intellectum consequitur. Sicut enim res naturalis habet esse -in actu per suam formam, ita intellectus intelligens actu per suam -formam intelligibilem. Quaelibet autem res ad suam formam naturalem -hanc habet habitudinem, ut quando non habet ipsam, tendat in eam; -et quando habet ipsam, quiescat in ea. Et idem est de qualibet -perfectione naturali, quod est bonum naturae. Et haec habitudo ad -bonum, in rebus carentibus cognitione, vocatur appetitus naturalis. -Unde et natura intellectualis ad bonum apprehensum per formam -intelligibilem, similem habitudinem habet, ut scilicet, cum habet -ipsum, quiescat in illo; cum vero non habet, quaerat ipsum. Et -utrumque pertinet ad voluntatem. Unde in quolibet habente -intellectum, est voluntas; sicut in quolibet habente sensum, est -appetitus animalis. Et sic oportet in Deo esse voluntatem, cum sit -in eo intellectus. Et sicut suum intelligere est suum esse, ita -suum velle.</p> -<p title="I q. 19 a. 1 ad 1"><a name="29185"><span class= -"ref">[29185] Iª q. 19 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, licet nihil aliud a Deo sit finis Dei, tamen ipsemet -est finis respectu omnium quae ab eo fiunt. Et hoc per suam -essentiam, cum per suam essentiam sit bonus, ut supra ostensum est, -finis enim habet rationem boni.</p> -<p title="I q. 19 a. 1 ad 2"><a name="29186"><span class= -"ref">[29186] Iª q. 19 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod voluntas in nobis pertinet ad appetitivam partem, -quae licet ab appetendo nominetur, non tamen hunc solum habet -actum, ut appetat quae non habet; sed etiam ut amet quod habet, et -delectetur in illo. Et quantum ad hoc voluntas in Deo ponitur; quae -semper habet bonum quod est eius obiectum, cum sit indifferens ab -eo secundum essentiam, ut dictum est.</p> -<p title="I q. 19 a. 1 ad 3"><a name="29187"><span class= -"ref">[29187] Iª q. 19 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod voluntas cuius obiectum principale est bonum quod est -extra voluntatem, oportet quod sit mota ab aliquo. Sed obiectum -divinae voluntatis est bonitas sua, quae est eius essentia. Unde, -cum voluntas Dei sit eius essentia, non movetur ab alio a se, sed a -se tantum, eo modo loquendi quo intelligere et velle dicitur motus. -Et secundum hoc Plato dixit quod primum movens movet seipsum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 19 a. 2 arg. 1"><a name="29188"><span class= -"ref">[29188] Iª q. 19 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod Deus non velit alia a se. Velle enim -divinum est eius esse. Sed Deus non est aliud a se. Ergo non vult -aliud a se.</p> -<p title="I q. 19 a. 2 arg. 2"><a name="29189"><span class= -"ref">[29189] Iª q. 19 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, -volitum movet voluntatem, sicut appetibile appetitum, ut dicitur in -III de anima. Si igitur Deus velit aliquid aliud a se, movebitur -eius voluntas ab aliquo alio, quod est impossibile.</p> -<p title="I q. 19 a. 2 arg. 3"><a name="29190"><span class= -"ref">[29190] Iª q. 19 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, -cuicumque voluntati sufficit aliquod volitum, nihil quaerit extra -illud. Sed Deo sufficit sua bonitas, et voluntas eius ex ea -satiatur. Ergo Deus non vult aliquid aliud a se.</p> -<p title="I q. 19 a. 2 arg. 4"><a name="29191"><span class= -"ref">[29191] Iª q. 19 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, actus -voluntatis multiplicatur secundum volita. Si igitur Deus velit se -et alia a se, sequitur quod actus voluntatis eius sit multiplex, et -per consequens eius esse, quod est eius velle. Hoc autem est -impossibile. Non ergo vult alia a se.</p> -<p title="I q. 19 a. 2 s. c."><a name="29192"><span class= -"ref">[29192] Iª q. 19 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod apostolus dicit, I Thess. IV, <i>haec est voluntas Dei, -sanctificatio vestra</i>.</p> -<p title="I q. 19 a. 2 co."><a name="29193"><span class= -"ref">[29193] Iª q. 19 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deus non solum se vult, sed etiam alia a se. Quod apparet a -simili prius introducto. Res enim naturalis non solum habet -naturalem inclinationem respectu proprii boni, ut acquirat ipsum -cum non habet, vel ut quiescat in illo cum habet; sed etiam ut -proprium bonum in alia diffundat, secundum quod possibile est. Unde -videmus quod omne agens, inquantum est actu et perfectum, facit -sibi simile. Unde et hoc pertinet ad rationem voluntatis, ut bonum -quod quis habet, aliis communicet, secundum quod possibile est. Et -hoc praecipue pertinet ad voluntatem divinam, a qua, per quandam -similitudinem, derivatur omnis perfectio. Unde, si res naturales, -inquantum perfectae sunt, suum bonum aliis communicant, multo magis -pertinet ad voluntatem divinam, ut bonum suum aliis per -similitudinem communicet, secundum quod possibile est. Sic igitur -vult et se esse, et alia. Sed se ut finem, alia vero ut ad finem, -inquantum condecet divinam bonitatem etiam alia ipsam -participare.</p> -<p title="I q. 19 a. 2 ad 1"><a name="29194"><span class= -"ref">[29194] Iª q. 19 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, licet divinum velle sit eius esse secundum rem, -tamen differt ratione, secundum diversum modum intelligendi et -significandi, ut ex superioribus patet. In hoc enim quod dico Deum -esse, non importatur habitudo ad aliquid, sicut in hoc quod dico -Deum velle. Et ideo, licet non sit aliquid aliud a se, vult tamen -aliquid aliud a se.</p> -<p title="I q. 19 a. 2 ad 2"><a name="29195"><span class= -"ref">[29195] Iª q. 19 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod in his quae volumus propter finem, tota ratio movendi -est finis, et hoc est quod movet voluntatem. Et hoc maxime apparet -in his quae volumus tantum propter finem. Qui enim vult sumere -potionem amaram, nihil in ea vult nisi sanitatem, et hoc solum est -quod movet eius voluntatem. Secus autem est in eo qui sumit -potionem dulcem, quam non solum propter sanitatem, sed etiam -propter se aliquis velle potest. Unde, cum Deus alia a se non velit -nisi propter finem qui est sua bonitas, ut dictum est, non sequitur -quod aliquid aliud moveat voluntatem eius nisi bonitas sua. Et sic, -sicut alia a se intelligit intelligendo essentiam suam, ita alia a -se vult, volendo bonitatem suam.</p> -<p title="I q. 19 a. 2 ad 3"><a name="29196"><span class= -"ref">[29196] Iª q. 19 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod ex hoc quod voluntati divinae sufficit sua bonitas, -non sequitur quod nihil aliud velit, sed quod nihil aliud vult nisi -ratione suae bonitatis. Sicut etiam intellectus divinus, licet sit -perfectus ex hoc ipso quod essentiam divinam cognoscit, tamen in ea -cognoscit alia.</p> -<p title="I q. 19 a. 2 ad 4"><a name="29197"><span class= -"ref">[29197] Iª q. 19 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod, sicut intelligere divinum est unum, quia multa non -videt nisi in uno; ita velle divinum est unum et simplex, quia -multa non vult nisi per unum, quod est bonitas sua.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 19 a. 3 arg. 1"><a name="29198"><span class= -"ref">[29198] Iª q. 19 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod quidquid Deus vult, ex necessitate velit. -Omne enim aeternum est necessarium. Sed quidquid Deus vult, ab -aeterno vult, alias, voluntas eius esset mutabilis. Ergo quidquid -vult, ex necessitate vult.</p> -<p title="I q. 19 a. 3 arg. 2"><a name="29199"><span class= -"ref">[29199] Iª q. 19 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus -vult alia a se, inquantum vult bonitatem suam. Sed Deus bonitatem -suam ex necessitate vult. Ergo alia a se ex necessitate vult.</p> -<p title="I q. 19 a. 3 arg. 3"><a name="29200"><span class= -"ref">[29200] Iª q. 19 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, -quidquid est Deo naturale, est necessarium, quia Deus est per se -necesse esse, et principium omnis necessitatis, ut supra ostensum -est. Sed naturale est ei velle quidquid vult, quia in Deo nihil -potest esse praeter naturam, ut dicitur in V Metaphys. Ergo -quidquid vult, ex necessitate vult.</p> -<p title="I q. 19 a. 3 arg. 4"><a name="29201"><span class= -"ref">[29201] Iª q. 19 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, non -necesse esse, et possibile non esse, aequipollent. Si igitur non -necesse est Deum velle aliquid eorum quae vult, possibile est eum -non velle illud; et possibile est eum velle illud quod non vult. -Ergo voluntas divina est contingens ad utrumlibet. Et sic -imperfecta, quia omne contingens est imperfectum et mutabile.</p> -<p title="I q. 19 a. 3 arg. 5"><a name="29202"><span class= -"ref">[29202] Iª q. 19 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, ab eo -quod est ad utrumlibet, non sequitur aliqua actio, nisi ab aliquo -alio inclinetur ad unum, ut dicit Commentator, in II Physic. Si -ergo voluntas Dei in aliquibus se habet ad utrumlibet, sequitur -quod ab aliquo alio determinetur ad effectum. Et sic habet aliquam -causam priorem.</p> -<p title="I q. 19 a. 3 arg. 6"><a name="29203"><span class= -"ref">[29203] Iª q. 19 a. 3 arg. 6</span></a> Praeterea, -quidquid Deus scit, ex necessitate scit. Sed sicut scientia divina -est eius essentia, ita voluntas divina. Ergo quidquid Deus vult, ex -necessitate vult.</p> -<p title="I q. 19 a. 3 s. c."><a name="29204"><span class= -"ref">[29204] Iª q. 19 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit apostolus, Ephes. I, <i>qui operatur omnia secundum -consilium voluntatis suae</i>. Quod autem operamur ex consilio -voluntatis, non ex necessitate volumus. Non ergo quidquid Deus -vult, ex necessitate vult.</p> -<p title="I q. 19 a. 3 co."><a name="29205"><span class= -"ref">[29205] Iª q. 19 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod necessarium dicitur aliquid dupliciter, scilicet absolute, et -ex suppositione. Necessarium absolute iudicatur aliquid ex -habitudine terminorum, utpote quia praedicatum est in definitione -subiecti, sicut necessarium est hominem esse animal; vel quia -subiectum est de ratione praedicati, sicut hoc est necessarium, -numerum esse parem vel imparem. Sic autem non est necessarium -Socratem sedere. Unde non est necessarium absolute, sed potest dici -necessarium ex suppositione, supposito enim quod sedeat, necesse -est eum sedere dum sedet. Circa divina igitur volita hoc -considerandum est, quod aliquid Deum velle est necessarium -absolute, non tamen hoc est verum de omnibus quae vult. Voluntas -enim divina necessariam habitudinem habet ad bonitatem suam, quae -est proprium eius obiectum. Unde bonitatem suam esse Deus ex -necessitate vult; sicut et voluntas nostra ex necessitate vult -beatitudinem. Sicut et quaelibet alia potentia necessariam -habitudinem habet ad proprium et principale obiectum, ut visus ad -colorem; quia de sui ratione est, ut in illud tendat. Alia autem a -se Deus vult, inquantum ordinantur ad suam bonitatem ut in finem. -Ea autem quae sunt ad finem, non ex necessitate volumus volentes -finem, nisi sint talia, sine quibus finis esse non potest, sicut -volumus cibum, volentes conservationem vitae; et navem, volentes -transfretare. Non sic autem ex necessitate volumus ea sine quibus -finis esse potest, sicut equum ad ambulandum, quia sine hoc -possumus ire; et eadem ratio est in aliis. Unde, cum bonitas Dei -sit perfecta, et esse possit sine aliis, cum nihil ei perfectionis -ex aliis accrescat; sequitur quod alia a se eum velle, non sit -necessarium absolute. Et tamen necessarium est ex suppositione, -supposito enim quod velit, non potest non velle, quia non potest -voluntas eius mutari.</p> -<p title="I q. 19 a. 3 ad 1"><a name="29206"><span class= -"ref">[29206] Iª q. 19 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod ex hoc quod Deus ab aeterno vult aliquid, non -sequitur quod necesse est eum illud velle, nisi ex -suppositione.</p> -<p title="I q. 19 a. 3 ad 2"><a name="29207"><span class= -"ref">[29207] Iª q. 19 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, licet Deus ex necessitate velit bonitatem suam, non -tamen ex necessitate vult ea quae vult propter bonitatem suam, quia -bonitas eius potest esse sine aliis.</p> -<p title="I q. 19 a. 3 ad 3"><a name="29208"><span class= -"ref">[29208] Iª q. 19 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod non est naturale Deo velle aliquid aliorum, quae non -ex necessitate vult. Neque tamen innaturale, aut contra naturam, -sed est voluntarium.</p> -<p title="I q. 19 a. 3 ad 4"><a name="29209"><span class= -"ref">[29209] Iª q. 19 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod aliquando aliqua causa necessaria habet non -necessariam habitudinem ad aliquem effectum, quod est propter -defectum effectus, et non propter defectum causae. Sicut virtus -solis habet non necessariam habitudinem ad aliquid eorum quae -contingenter hic eveniunt, non propter defectum virtutis solaris, -sed propter defectum effectus non necessario ex causa provenientis. -Et similiter, quod Deus non ex necessitate velit aliquid eorum quae -vult, non accidit ex defectu voluntatis divinae, sed ex defectu qui -competit volito secundum suam rationem, quia scilicet est tale, ut -sine eo esse possit perfecta bonitas Dei. Qui quidem defectus -consequitur omne bonum creatum.</p> -<p title="I q. 19 a. 3 ad 5"><a name="29210"><span class= -"ref">[29210] Iª q. 19 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum ergo -dicendum quod causa quae est ex se contingens, oportet quod -determinetur ab aliquo exteriori ad effectum. Sed voluntas divina, -quae ex se necessitatem habet, determinat seipsam ad volitum, ad -quod habet habitudinem non necessariam.</p> -<p title="I q. 19 a. 3 ad 6"><a name="29211"><span class= -"ref">[29211] Iª q. 19 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum -quod, sicut divinum esse in se est necessarium, ita et divinum -velle et divinum scire, sed divinum scire habet necessariam -habitudinem ad scita, non autem divinum velle ad volita. Quod ideo -est, quia scientia habetur de rebus, secundum quod sunt in sciente, -voluntas autem comparatur ad res, secundum quod sunt in seipsis. -Quia igitur omnia alia habent necessarium esse secundum quod sunt -in Deo; non autem secundum quod sunt in seipsis, habent -necessitatem absolutam ita quod sint per seipsa necessaria; propter -hoc Deus quaecumque scit, ex necessitate scit, non autem quaecumque -vult, ex necessitate vult.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 19 a. 4 arg. 1"><a name="29212"><span class= -"ref">[29212] Iª q. 19 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod voluntas Dei non sit causa rerum. Dicit -enim Dionysius, cap. IV de Div. Nom., <i>sicut noster sol, non -ratiocinans aut praeeligens, sed per ipsum esse illuminat omnia -participare lumen ipsius valentia; ita et bonum divinum per ipsam -essentiam omnibus existentibus immittit bonitatis suae radios</i>. -Sed omne quod agit per voluntatem, agit ut ratiocinans et -praeeligens. Ergo Deus non agit per voluntatem. Ergo voluntas Dei -non est causa rerum.</p> -<p title="I q. 19 a. 4 arg. 2"><a name="29213"><span class= -"ref">[29213] Iª q. 19 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, id -quod est per essentiam, est primum in quolibet ordine sicut in -ordine ignitorum est primum, quod est ignis per essentiam sed Deus -est primum agens. Ergo est agens per essentiam suam, quae est -natura eius. Agit igitur per naturam, et non per voluntatem. -Voluntas igitur divina non est causa rerum.</p> -<p title="I q. 19 a. 4 arg. 3"><a name="29214"><span class= -"ref">[29214] Iª q. 19 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, -quidquid est causa alicuius per hoc quod est tale, est causa per -naturam, et non per voluntatem, ignis enim causa est calefactionis, -quia est calidus; sed artifex est causa domus, quia vult eam -facere. Sed Augustinus dicit, in I de Doct. Christ., quod <i>quia -Deus bonus est, sumus</i>. Ergo Deus per suam naturam est causa -rerum, et non per voluntatem.</p> -<p title="I q. 19 a. 4 arg. 4"><a name="29215"><span class= -"ref">[29215] Iª q. 19 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, unius -rei una est causa. Sed rerum creatarum est causa scientia Dei, ut -supra dictum est. Ergo voluntas Dei non debet poni causa rerum.</p> -<p title="I q. 19 a. 4 s. c."><a name="29216"><span class= -"ref">[29216] Iª q. 19 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Sap. XI, <i>quomodo posset aliquid permanere, nisi tu -voluisses?</i></p> -<p title="I q. 19 a. 4 co."><a name="29217"><span class= -"ref">[29217] Iª q. 19 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod necesse est dicere voluntatem Dei esse causam rerum, et Deum -agere per voluntatem, non per necessitatem naturae, ut quidam -existimaverunt. Quod quidem apparere potest tripliciter. Primo -quidem, ex ipso ordine causarum agentium. Cum enim propter finem -agat et intellectus et natura, ut probatur in II Physic., necesse -est ut agenti per naturam praedeterminetur finis, et media -necessaria ad finem, ab aliquo superiori intellectu; sicut sagittae -praedeterminatur finis et certus modus a sagittante. Unde necesse -est quod agens per intellectum et voluntatem, sit prius agente per -naturam. Unde, cum primum in ordine agentium sit Deus, necesse est -quod per intellectum et voluntatem agat. Secundo, ex ratione -naturalis agentis, ad quod pertinet ut unum effectum producat, quia -natura uno et eodem modo operatur, nisi impediatur. Et hoc ideo, -quia secundum quod est tale, agit, unde, quandiu est tale, non -facit nisi tale. Omne enim agens per naturam, habet esse -determinatum. Cum igitur esse divinum non sit determinatum, sed -contineat in se totam perfectionem essendi, non potest esse quod -agat per necessitatem naturae, nisi forte causaret aliquid -indeterminatum et infinitum in essendo; quod est impossibile, ut ex -superioribus patet. Non igitur agit per necessitatem naturae sed -effectus determinati ab infinita ipsius perfectione procedunt -secundum determinationem voluntatis et intellectus ipsius. Tertio, -ex habitudine effectuum ad causam. Secundum hoc enim effectus -procedunt a causa agente, secundum quod praeexistunt in ea, quia -omne agens agit sibi simile. Praeexistunt autem effectus in causa -secundum modum causae. Unde, cum esse divinum sit ipsum eius -intelligere, praeexistunt in eo effectus eius secundum modum -intelligibilem. Unde et per modum intelligibilem procedunt ab eo. -Et sic, per consequens, per modum voluntatis, nam inclinatio eius -ad agendum quod intellectu conceptum est, pertinet ad voluntatem. -Voluntas igitur Dei est causa rerum.</p> -<p title="I q. 19 a. 4 ad 1"><a name="29218"><span class= -"ref">[29218] Iª q. 19 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Dionysius per verba illa non intendit excludere -electionem a Deo simpliciter, sed secundum quid, inquantum -scilicet, non quibusdam solum bonitatem suam communicat, sed -omnibus, prout scilicet electio discretionem quandam importat.</p> -<p title="I q. 19 a. 4 ad 2"><a name="29219"><span class= -"ref">[29219] Iª q. 19 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, quia essentia Dei est eius intelligere et velle, ex -hoc ipso quod per essentiam suam agit, sequitur quod agat per modum -intellectus et voluntatis.</p> -<p title="I q. 19 a. 4 ad 3"><a name="29220"><span class= -"ref">[29220] Iª q. 19 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod bonum est obiectum voluntatis. Pro tanto ergo -dicitur, quia Deus bonus est, sumus, inquantum sua bonitas est ei -ratio volendi omnia alia, ut supra dictum est.</p> -<p title="I q. 19 a. 4 ad 4"><a name="29221"><span class= -"ref">[29221] Iª q. 19 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod unius et eiusdem effectus, etiam in nobis, est causa -scientia ut dirigens, qua concipitur forma operis, et voluntas ut -imperans, quia forma, ut est in intellectu tantum, non determinatur -ad hoc quod sit vel non sit in effectu, nisi per voluntatem. Unde -intellectus speculativus nihil dicit de operando. Sed potentia est -causa ut exequens, quia nominat immediatum principium operationis. -Sed haec omnia in Deo unum sunt.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 5</div> -<p title="I q. 19 a. 5 arg. 1"><a name="29222"><span class= -"ref">[29222] Iª q. 19 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic -proceditur. Videtur quod voluntatis divinae sit assignare aliquam -causam. Dicit enim Augustinus, libro octoginta trium quaest., -<i>quis audeat dicere Deum irrationabiliter omnia condidisse?</i> -Sed agenti voluntario, quod est ratio operandi, est etiam causa -volendi. Ergo voluntas Dei habet aliquam causam.</p> -<p title="I q. 19 a. 5 arg. 2"><a name="29223"><span class= -"ref">[29223] Iª q. 19 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, in -his quae fiunt a volente qui propter nullam causam aliquid vult, -non oportet aliam causam assignare nisi voluntatem volentis. Sed -voluntas Dei est causa omnium rerum, ut ostensum est. Si igitur -voluntatis eius non sit aliqua causa, non oportebit in omnibus -rebus naturalibus aliam causam quaerere, nisi solam voluntatem -divinam. Et sic omnes scientiae essent supervacuae, quae causas -aliquorum effectuum assignare nituntur, quod videtur inconveniens. -Est igitur assignare aliquam causam voluntatis divinae.</p> -<p title="I q. 19 a. 5 arg. 3"><a name="29224"><span class= -"ref">[29224] Iª q. 19 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, quod -fit a volente non propter aliquam causam, dependet ex simplici -voluntate eius. Si igitur voluntas Dei non habeat aliquam causam, -sequitur quod omnia quae fiunt, dependeant ex simplici eius -voluntate, et non habeant aliquam aliam causam. Quod est -inconveniens.</p> -<p title="I q. 19 a. 5 s. c."><a name="29225"><span class= -"ref">[29225] Iª q. 19 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>omnis -causa efficiens maior est eo quod efficitur; nihil tamen maius est -voluntate Dei; non ergo causa eius quaerenda est</i>.</p> -<p title="I q. 19 a. 5 co."><a name="29226"><span class= -"ref">[29226] Iª q. 19 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod nullo modo voluntas Dei causam habet. Ad cuius evidentiam, -considerandum est quod, cum voluntas sequatur intellectum, eodem -modo contingit esse causam alicuius volentis ut velit, et alicuius -intelligentis ut intelligat. In intellectu autem sic est quod, si -seorsum intelligat principium, et seorsum conclusionem, -intelligentia principii est causa scientiae conclusionis. Sed si -intellectus in ipso principio inspiceret conclusionem, uno intuitu -apprehendens utrumque, in eo scientia conclusionis non causaretur -ab intellectu principiorum, quia idem non est causa sui ipsius. Sed -tamen intelligeret principia esse causas conclusionis. Similiter -est ex parte voluntatis, circa quam sic se habet finis ad ea quae -sunt ad finem, sicut in intellectu principia ad conclusiones. Unde, -si aliquis uno actu velit finem, et alio actu ea quae sunt ad -finem, velle finem erit ei causa volendi ea quae sunt ad finem. Sed -si uno actu velit finem et ea quae sunt ad finem, hoc esse non -poterit, quia idem non est causa sui ipsius. Et tamen erit verum -dicere quod velit ordinare ea quae sunt ad finem, in finem. Deus -autem, sicut uno actu omnia in essentia sua intelligit, ita uno -actu vult omnia in sua bonitate. Unde, sicut in Deo intelligere -causam non est causa intelligendi effectus, sed ipse intelligit -effectus in causa; ita velle finem non est ei causa volendi ea quae -sunt ad finem, sed tamen vult ea quae sunt ad finem, ordinari in -finem. Vult ergo hoc esse propter hoc, sed non propter hoc vult -hoc.</p> -<p title="I q. 19 a. 5 ad 1"><a name="29227"><span class= -"ref">[29227] Iª q. 19 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod voluntas Dei rationabilis est, non quod aliquid sit -Deo causa volendi, sed inquantum vult unum esse propter aliud.</p> -<p title="I q. 19 a. 5 ad 2"><a name="29228"><span class= -"ref">[29228] Iª q. 19 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, cum velit Deus effectus sic esse, ut ex causis -certis proveniant, ad hoc quod servetur ordo in rebus; non est -supervacuum, etiam cum voluntate Dei, alias causas quaerere. Esset -tamen supervacuum, si aliae causae quaererentur ut primae, et non -dependentes a divina voluntate. Et sic loquitur Augustinus in III -de Trin., <i>placuit vanitati philosophorum etiam aliis causis -effectus contingentes tribuere, cum omnino videre non possent -superiorem ceteris omnibus causam, idest voluntatem Dei</i>.</p> -<p title="I q. 19 a. 5 ad 3"><a name="29229"><span class= -"ref">[29229] Iª q. 19 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, cum Deus velit effectus esse propter causas, -quicumque effectus praesupponunt aliquem alium effectum, non -dependent ex sola Dei voluntate, sed ex aliquo alio. Sed primi -effectus ex sola divina voluntate dependent. Utpote si dicamus quod -Deus voluit hominem habere manus, ut deservirent intellectui, -operando diversa opera, et voluit eum habere intellectum, ad hoc -quod esset homo, et voluit eum esse hominem, ut frueretur ipso, vel -ad complementum universi. Quae quidem non est reducere ad alios -fines creatos ulteriores. Unde huiusmodi dependent ex simplici -voluntate Dei, alia vero ex ordine etiam aliarum causarum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 6</div> -<p title="I q. 19 a. 6 arg. 1"><a name="29230"><span class= -"ref">[29230] Iª q. 19 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic -proceditur. Videtur quod voluntas Dei non semper impleatur. Dicit -enim apostolus, I ad Tim. II, quod <i>Deus vult omnes homines -salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire</i>. Sed hoc non -ita evenit. Ergo voluntas Dei non semper impletur.</p> -<p title="I q. 19 a. 6 arg. 2"><a name="29231"><span class= -"ref">[29231] Iª q. 19 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut -se habet scientia ad verum, ita voluntas ad bonum. Sed Deus scit -omne verum. Ergo vult omne bonum. Sed non omne bonum fit, multa -enim bona possunt fieri, quae non fiunt. Non ergo voluntas Dei -semper impletur.</p> -<p title="I q. 19 a. 6 arg. 3"><a name="29232"><span class= -"ref">[29232] Iª q. 19 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, -voluntas Dei, cum sit causa prima, non excludit causas medias, ut -dictum est. Sed effectus causae primae potest impediri per defectum -causae secundae, sicut effectus virtutis motivae impeditur propter -debilitatem tibiae. Ergo et effectus divinae voluntatis potest -impediri propter defectum secundarum causarum. Non ergo voluntas -Dei semper impletur.</p> -<p title="I q. 19 a. 6 s. c."><a name="29233"><span class= -"ref">[29233] Iª q. 19 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in Psalmo CXIII, <i>omnia quaecumque voluit Deus, -fecit</i>.</p> -<p title="I q. 19 a. 6 co."><a name="29234"><span class= -"ref">[29234] Iª q. 19 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod necesse est voluntatem Dei semper impleri. Ad cuius -evidentiam, considerandum est quod, cum effectus conformetur agenti -secundum suam formam, eadem ratio est in causis agentibus, quae est -in causis formalibus. In formis autem sic est quod, licet aliquid -possit deficere ab aliqua forma particulari, tamen a forma -universali nihil deficere potest, potest enim esse aliquid quod non -est homo vel vivum, non autem potest esse aliquid quod non sit ens. -Unde et hoc idem in causis agentibus contingere oportet. Potest -enim aliquid fieri extra ordinem alicuius causae particularis -agentis, non autem extra ordinem alicuius causae universalis, sub -qua omnes causae particulares comprehenduntur. Quia, si aliqua -causa particularis deficiat a suo effectu, hoc est propter aliquam -aliam causam particularem impedientem, quae continetur sub ordine -causae universalis, unde effectus ordinem causae universalis nullo -modo potest exire. Et hoc etiam patet in corporalibus. Potest enim -impediri quod aliqua stella non inducat suum effectum, sed tamen -quicumque effectus ex causa corporea impediente in rebus -corporalibus consequatur, oportet quod reducatur per aliquas causas -medias in universalem virtutem primi caeli. Cum igitur voluntas Dei -sit universalis causa omnium rerum, impossibile est quod divina -voluntas suum effectum non consequatur. Unde quod recedere videtur -a divina voluntate secundum unum ordinem, relabitur in ipsam -secundum alium, sicut peccator, qui, quantum est in se, recedit a -divina voluntate peccando, incidit in ordinem divinae voluntatis, -dum per eius iustitiam punitur.</p> -<p title="I q. 19 a. 6 ad 1"><a name="29235"><span class= -"ref">[29235] Iª q. 19 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod illud verbum apostoli, quod Deus vult omnes homines -salvos fieri etc., potest tripliciter intelligi. Uno modo, ut sit -accommoda distributio, secundum hunc sensum, Deus vult salvos fieri -omnes homines qui salvantur, non quia nullus homo sit quem salvum -fieri non velit, sed quia nullus salvus fit, quem non velit salvum -fieri, ut dicit Augustinus secundo potest intelligi, ut fiat -distributio pro generibus singulorum, et non pro singulis generum, -secundum hunc sensum, Deus vult de quolibet statu hominum salvos -fieri, mares et feminas, Iudaeos et gentiles, parvos et magnos; non -tamen omnes de singulis statibus. Tertio, secundum Damascenum, -intelligitur de voluntate antecedente, non de voluntate -consequente. Quae quidem distinctio non accipitur ex parte ipsius -voluntatis divinae, in qua nihil est prius vel posterius; sed ex -parte volitorum. Ad cuius intellectum, considerandum est quod -unumquodque, secundum quod bonum est, sic est volitum a Deo. -Aliquid autem potest esse in prima sui consideratione, secundum -quod absolute consideratur, bonum vel malum, quod tamen, prout cum -aliquo adiuncto consideratur, quae est consequens consideratio -eius, e contrario se habet. Sicut hominem vivere est bonum, et -hominem occidi est malum, secundum absolutam considerationem, sed -si addatur circa aliquem hominem, quod sit homicida, vel vivens in -periculum multitudinis, sic bonum est eum occidi, et malum est eum -vivere. Unde potest dici quod iudex iustus antecedenter vult omnem -hominem vivere; sed consequenter vult homicidam suspendi. Similiter -Deus antecedenter vult omnem hominem salvari; sed consequenter vult -quosdam damnari, secundum exigentiam suae iustitiae. Neque tamen id -quod antecedenter volumus, simpliciter volumus, sed secundum quid. -Quia voluntas comparatur ad res, secundum quod in seipsis sunt, in -seipsis autem sunt in particulari, unde simpliciter volumus -aliquid, secundum quod volumus illud consideratis omnibus -circumstantiis particularibus, quod est consequenter velle. Unde -potest dici quod iudex iustus simpliciter vult homicidam suspendi, -sed secundum quid vellet eum vivere, scilicet inquantum est homo. -Unde magis potest dici velleitas, quam absoluta voluntas. Et sic -patet quod quidquid Deus simpliciter vult, fit; licet illud quod -antecedenter vult, non fiat.</p> -<p title="I q. 19 a. 6 ad 2"><a name="29236"><span class= -"ref">[29236] Iª q. 19 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod actus cognoscitivae virtutis est secundum quod -cognitum est in cognoscente, actus autem virtutis appetitivae est -ordinatus ad res, secundum quod in seipsis sunt. Quidquid autem -potest habere rationem entis et veri, totum est virtualiter in Deo; -sed non totum existit in rebus creatis. Et ideo Deus cognoscit omne -verum, non tamen vult omne bonum, nisi inquantum vult se, in quo -virtualiter omne bonum existit.</p> -<p title="I q. 19 a. 6 ad 3"><a name="29237"><span class= -"ref">[29237] Iª q. 19 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod causa prima tunc potest impediri a suo effectu per -defectum causae secundae, quando non est universaliter prima, sub -se omnes causas comprehendens, quia sic effectus nullo modo posset -suum ordinem evadere. Et sic est de voluntate Dei, ut dictum -est.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 7</div> -<p title="I q. 19 a. 7 arg. 1"><a name="29238"><span class= -"ref">[29238] Iª q. 19 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic -proceditur. Videtur quod voluntas Dei sit mutabilis. Dicit enim -dominus Genes. VI, <i>poenitet me fecisse hominem</i>. Sed -quemcumque poenitet de eo quod fecit, habet mutabilem voluntatem. -Ergo Deus habet mutabilem voluntatem.</p> -<p title="I q. 19 a. 7 arg. 2"><a name="29239"><span class= -"ref">[29239] Iª q. 19 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, -Ierem. XVIII, ex persona domini dicitur, <i>loquar adversus gentem -et adversus regnum, ut eradicem et destruam et disperdam illud; sed -si poenitentiam egerit gens illa a malo suo, agam et ego -poenitentiam super malo quod cogitavi ut facerem ei</i>. Ergo Deus -habet mutabilem voluntatem.</p> -<p title="I q. 19 a. 7 arg. 3"><a name="29240"><span class= -"ref">[29240] Iª q. 19 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, -quidquid Deus facit, voluntarie facit. Sed Deus non semper eadem -facit, nam quandoque praecepit legalia observari, quandoque -prohibuit. Ergo habet mutabilem voluntatem.</p> -<p title="I q. 19 a. 7 arg. 4"><a name="29241"><span class= -"ref">[29241] Iª q. 19 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, Deus -non ex necessitate vult quod vult, ut supra dictum est. Ergo potest -velle et non velle idem. Sed omne quod habet potentiam ad opposita, -est mutabile, sicut quod potest esse et non esse, est mutabile -secundum substantiam; et quod potest esse hic et non esse hic, est -mutabile secundum locum. Ergo Deus est mutabilis secundum -voluntatem.</p> -<p title="I q. 19 a. 7 s. c."><a name="29242"><span class= -"ref">[29242] Iª q. 19 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Num. XXIII, <i>non est Deus, quasi homo, ut mentiatur; -neque ut filius hominis, ut mutetur</i>.</p> -<p title="I q. 19 a. 7 co."><a name="29243"><span class= -"ref">[29243] Iª q. 19 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod voluntas Dei est omnino immutabilis. Sed circa hoc -considerandum est, quod aliud est mutare voluntatem; et aliud est -velle aliquarum rerum mutationem. Potest enim aliquis, eadem -voluntate immobiliter permanente, velle quod nunc fiat hoc, et -postea fiat contrarium. Sed tunc voluntas mutaretur, si aliquis -inciperet velle quod prius non voluit, vel desineret velle quod -voluit. Quod quidem accidere non potest, nisi praesupposita -mutatione vel ex parte cognitionis, vel circa dispositionem -substantiae ipsius volentis. Cum enim voluntas sit boni, aliquis de -novo dupliciter potest incipere aliquid velle. Uno modo sic, quod -de novo incipiat sibi illud esse bonum. Quod non est absque -mutatione eius, sicut adveniente frigore, incipit esse bonum sedere -ad ignem, quod prius non erat. Alio modo sic, quod de novo -cognoscat illud esse sibi bonum, cum prius hoc ignorasset, ad hoc -enim consiliamur, ut sciamus quid nobis sit bonum. Ostensum est -autem supra quod tam substantia Dei quam eius scientia est omnino -immutabilis. Unde oportet voluntatem eius omnino esse -immutabilem.</p> -<p title="I q. 19 a. 7 ad 1"><a name="29244"><span class= -"ref">[29244] Iª q. 19 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod illud verbum domini metaphorice intelligendum est, -secundum similitudinem nostram, cum enim nos poenitet, destruimus -quod fecimus. Quamvis hoc esse possit absque mutatione voluntatis, -cum etiam aliquis homo, absque mutatione voluntatis, interdum velit -aliquid facere, simul intendens postea illud destruere. Sic igitur -Deus poenituisse dicitur, secundum similitudinem operationis, -inquantum hominem quem fecerat, per diluvium a facie terrae -delevit.</p> -<p title="I q. 19 a. 7 ad 2"><a name="29245"><span class= -"ref">[29245] Iª q. 19 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod voluntas Dei, cum sit causa prima et universalis, non -excludit causas medias, in quarum virtute est ut aliqui effectus -producantur. Sed quia omnes causae mediae non adaequant virtutem -causae primae, multa sunt in virtute et scientia et voluntate -divina, quae non continentur sub ordine causarum inferiorum; sicut -resuscitatio Lazari. Unde aliquis respiciens ad causas inferiores, -dicere poterat, Lazarus non resurget, respiciens vero ad causam -primam divinam, poterat dicere, Lazarus resurget. Et utrumque horum -Deus vult, scilicet quod aliquid quandoque sit futurum secundum -causam inferiorem, quod tamen futurum non sit secundum causam -superiorem; vel e converso. Sic ergo dicendum est quod Deus -aliquando pronuntiat aliquid futurum, secundum quod continetur in -ordine causarum inferiorum, ut puta secundum dispositionem naturae -vel meritorum; quod tamen non fit, quia aliter est in causa -superiori divina. Sicut cum praedixit Ezechiae, <i>dispone domui -tuae, quia morieris et non vives</i>, ut habetur Isaiae XXXVIII; -neque tamen ita evenit, quia ab aeterno aliter fuit in scientia et -voluntate divina, quae immutabilis est. Propter quod dicit -Gregorius, quod <i>Deus immutat sententiam, non tamen mutat -consilium</i>, scilicet voluntatis suae. Quod ergo dicit, -poenitentiam agam ego, intelligitur metaphorice dictum, nam homines -quando non implent quod comminati sunt, poenitere videntur.</p> -<p title="I q. 19 a. 7 ad 3"><a name="29246"><span class= -"ref">[29246] Iª q. 19 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod ex ratione illa non potest concludi quod Deus habeat -mutabilem voluntatem; sed quod mutationem velit.</p> -<p title="I q. 19 a. 7 ad 4"><a name="29247"><span class= -"ref">[29247] Iª q. 19 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod, licet Deum velle aliquid non sit necessarium -absolute, tamen necessarium est ex suppositione, propter -immutabilitatem divinae voluntatis, ut supra dictum est.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 8</div> -<p title="I q. 19 a. 8 arg. 1"><a name="29248"><span class= -"ref">[29248] Iª q. 19 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic -proceditur. Videtur quod voluntas Dei rebus volitis necessitatem -imponat. Dicit enim Augustinus, in Enchirid., <i>nullus fit salvus, -nisi quem Deus voluerit salvari. Et ideo rogandus est ut velit, -quia necesse est fieri, si voluerit</i>.</p> -<p title="I q. 19 a. 8 arg. 2"><a name="29249"><span class= -"ref">[29249] Iª q. 19 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis -causa quae non potest impediri, ex necessitate suum effectum -producit, quia et natura semper idem operatur, nisi aliquid -impediat, ut dicitur in II Physic. Sed voluntas Dei non potest -impediri, dicit enim apostolus, ad Rom. IX, <i>voluntati enim eius -quis resistit?</i> Ergo voluntas Dei imponit rebus volitis -necessitatem.</p> -<p title="I q. 19 a. 8 arg. 3"><a name="29250"><span class= -"ref">[29250] Iª q. 19 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, illud -quod habet necessitatem ex priori, est necessarium absolute, sicut -animal mori est necessarium, quia est ex contrariis compositum. Sed -res creatae a Deo, comparantur ad voluntatem divinam sicut ad -aliquid prius, a quo habent necessitatem, cum haec conditionalis -sit vera, si aliquid Deus vult, illud est; omnis autem -conditionalis vera est necessaria. Sequitur ergo quod omne quod -Deus vult, sit necessarium absolute.</p> -<p title="I q. 19 a. 8 s. c."><a name="29251"><span class= -"ref">[29251] Iª q. 19 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra, omnia -bona quae fiunt, Deus vult fieri. Si igitur eius voluntas imponat -rebus volitis necessitatem, sequitur quod omnia bona ex necessitate -eveniunt. Et sic perit liberum arbitrium et consilium, et omnia -huiusmodi.</p> -<p title="I q. 19 a. 8 co."><a name="29252"><span class= -"ref">[29252] Iª q. 19 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod divina voluntas quibusdam volitis necessitatem imponit, non -autem omnibus. Cuius quidem rationem aliqui assignare voluerunt ex -causis mediis quia ea quae producit per causas necessarias, sunt -necessaria; ea vero quae producit per causas contingentes, sunt -contingentia. Sed hoc non videtur sufficienter dictum, propter duo. -Primo quidem, quia effectus alicuius primae causae est contingens -propter causam secundam, ex eo quod impeditur effectus causae -primae per defectum causae secundae; sicut virtus solis per -defectum plantae impeditur. Nullus autem defectus causae secundae -impedire potest quin voluntas Dei effectum suum producat. Secundo, -quia, si distinctio contingentium a necessariis referatur solum in -causas secundas, sequitur hoc esse praeter intentionem et -voluntatem divinam, quod est inconveniens. Et ideo melius dicendum -est, quod hoc contingit propter efficaciam divinae voluntatis. Cum -enim aliqua causa efficax fuerit ad agendum, effectus consequitur -causam non tantum secundum id quod fit, sed etiam secundum modum -fiendi vel essendi, ex debilitate enim virtutis activae in semine, -contingit quod filius nascitur dissimilis patri in accidentibus, -quae pertinent ad modum essendi. Cum igitur voluntas divina sit -efficacissima, non solum sequitur quod fiant ea quae Deus vult -fieri; sed quod eo modo fiant, quo Deus ea fieri vult. Vult autem -quaedam fieri Deus necessario, et quaedam contingenter, ut sit ordo -in rebus, ad complementum universi. Et ideo quibusdam effectibus -aptavit causas necessarias, quae deficere non possunt, ex quibus -effectus de necessitate proveniunt, quibusdam autem aptavit causas -contingentes defectibiles, ex quibus effectus contingenter -eveniunt. Non igitur propterea effectus voliti a Deo, eveniunt -contingenter, quia causae proximae sunt contingentes, sed propterea -quia Deus voluit eos contingenter evenire, contingentes causas ad -eos praeparavit.</p> -<p title="I q. 19 a. 8 ad 1"><a name="29253"><span class= -"ref">[29253] Iª q. 19 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod per illud verbum Augustini intelligenda est -necessitas in rebus volitis a Deo, non absoluta, sed conditionalis, -necesse est enim hanc conditionalem veram esse, si Deus hoc vult, -necesse est hoc esse.</p> -<p title="I q. 19 a. 8 ad 2"><a name="29254"><span class= -"ref">[29254] Iª q. 19 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, ex hoc ipso quod nihil voluntati divinae resistit, -sequitur quod non solum fiant ea quae Deus vult fieri; sed quod -fiant contingenter vel necessario, quae sic fieri vult.</p> -<p title="I q. 19 a. 8 ad 3"><a name="29255"><span class= -"ref">[29255] Iª q. 19 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod posteriora habent necessitatem a prioribus, secundum -modum priorum. Unde et ea quae fiunt a voluntate divina, talem -necessitatem habent, qualem Deus vult ea habere, scilicet, vel -absolutam, vel conditionalem tantum. Et sic, non omnia sunt -necessaria absolute.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 9</div> -<p title="I q. 19 a. 9 arg. 1"><a name="29256"><span class= -"ref">[29256] Iª q. 19 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic -proceditur. Videtur quod voluntas Dei sit malorum. Omne enim bonum -quod fit, Deus vult. Sed mala fieri bonum est, dicit enim -Augustinus, in Enchirid., <i>quamvis ea quae mala sunt, inquantum -mala sunt, non sint bona; tamen, ut non solum bona, sed etiam ut -sint mala, bonum est</i>. Ergo Deus vult mala.</p> -<p title="I q. 19 a. 9 arg. 2"><a name="29257"><span class= -"ref">[29257] Iª q. 19 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, dicit -Dionysius, IV cap. de Div. Nom., erit malum ad omnis (idest -universi) perfectionem conferens. Et Augustinus dicit, in -Enchirid., <i>ex omnibus consistit universitatis admirabilis -pulchritudo; in qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum, -et loco suo positum, eminentius commendat bona; ut magis placeant, -et laudabiliora sint, dum comparantur malis</i>. Sed Deus vult omne -illud quod pertinet ad perfectionem et decorem universi, quia hoc -est quod Deus maxime vult in creaturis. Ergo Deus vult mala.</p> -<p title="I q. 19 a. 9 arg. 3"><a name="29258"><span class= -"ref">[29258] Iª q. 19 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, mala -fieri, et non fieri, sunt contradictorie opposita. Sed Deus non -vult mala non fieri, quia, cum mala quaedam fiant, non semper -voluntas Dei impleretur. Ergo Deus vult mala fieri.</p> -<p title="I q. 19 a. 9 s. c."><a name="29259"><span class= -"ref">[29259] Iª q. 19 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>nullo -sapiente homine auctore, fit homo deterior; est autem Deus omni -sapiente homine praestantior; multo igitur minus, Deo auctore, fit -aliquis deterior. Illo autem auctore cum dicitur, illo volente -dicitur</i>. Non ergo volente Deo, fit homo deterior. Constat autem -quod quolibet malo fit aliquid deterius. Ergo Deus non vult -mala.</p> -<p title="I q. 19 a. 9 co."><a name="29260"><span class= -"ref">[29260] Iª q. 19 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, cum ratio boni sit ratio appetibilis, ut supra dictum est, -malum autem opponatur bono; impossibile est quod aliquod malum, -inquantum huiusmodi, appetatur, neque appetitu naturali, neque -animali, neque intellectuali, qui est voluntas. Sed aliquod malum -appetitur per accidens, inquantum consequitur ad aliquod bonum. Et -hoc apparet in quolibet appetitu. Non enim agens naturale intendit -privationem vel corruptionem; sed formam, cui coniungitur privatio -alterius formae; et generationem unius, quae est corruptio -alterius. Leo etiam, occidens cervum, intendit cibum, cui -coniungitur occisio animalis. Similiter fornicator intendit -delectationem, cui coniungitur deformitas culpae. Malum autem quod -coniungitur alicui bono, est privatio alterius boni. Nunquam igitur -appeteretur malum, nec per accidens, nisi bonum cui coniungitur -malum, magis appeteretur quam bonum quod privatur per malum. Nullum -autem bonum Deus magis vult quam suam bonitatem, vult tamen aliquod -bonum magis quam aliud quoddam bonum. Unde malum culpae, quod -privat ordinem ad bonum divinum, Deus nullo modo vult. Sed malum -naturalis defectus, vel malum poenae vult, volendo aliquod bonum, -cui coniungitur tale malum, sicut, volendo iustitiam, vult poenam; -et volendo ordinem naturae servari, vult quaedam naturaliter -corrumpi.</p> -<p title="I q. 19 a. 9 ad 1"><a name="29261"><span class= -"ref">[29261] Iª q. 19 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod quidam dixerunt quod, licet Deus non velit mala, vult -tamen mala esse vel fieri, quia, licet mala non sint bona, bonum -tamen est mala esse vel fieri. Quod ideo dicebant, quia ea quae in -se mala sunt, ordinantur ad aliquod bonum, quem quidem ordinem -importari credebant in hoc quod dicitur, mala esse vel fieri. Sed -hoc non recte dicitur. Quia malum non ordinatur ad bonum per se, -sed per accidens. Praeter intentionem enim peccantis est, quod ex -hoc sequatur aliquod bonum; sicut praeter intentionem tyrannorum -fuit, quod ex eorum persecutionibus claresceret patientia martyrum. -Et ideo non potest dici quod talis ordo ab bonum importetur per hoc -quod dicitur, quod malum esse vel fieri sit bonum, quia nihil -iudicatur secundum illud quod competit ei per accidens, sed -secundum illud quod competit ei per se.</p> -<p title="I q. 19 a. 9 ad 2"><a name="29262"><span class= -"ref">[29262] Iª q. 19 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod malum non operatur ad perfectionem et decorem -universi nisi per accidens, ut dictum est. Unde et hoc quod dicit -Dionysius, quod malum est ad universi perfectionem conferens, -concludit inducendo quasi ad inconveniens.</p> -<p title="I q. 19 a. 9 ad 3"><a name="29263"><span class= -"ref">[29263] Iª q. 19 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, licet mala fieri, et mala non fieri, contradictorie -opponantur; tamen velle mala fieri, et velle mala non fieri, non -opponuntur contradictorie, cum utrumque sit affirmativum. Deus -igitur neque vult mala fieri, neque vult mala non fieri, sed vult -permittere mala fieri. Et hoc est bonum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 10</div> -<p title="I q. 19 a. 10 arg. 1"><a name="29264"><span class= -"ref">[29264] Iª q. 19 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic -proceditur. Videtur quod Deus non habeat liberum arbitrium. Dicit -enim Hieronymus, in homilia de filio prodigo, <i>solus Deus est, in -quem peccatum non cadit, nec cadere potest; cetera, cum sint liberi -arbitrii, in utramque partem flecti possunt</i>.</p> -<p title="I q. 19 a. 10 arg. 2"><a name="29265"><span class= -"ref">[29265] Iª q. 19 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, -liberum arbitrium est facultas rationis et voluntatis, qua bonum et -malum eligitur. Sed Deus non vult malum, ut dictum est. Ergo -liberum arbitrium non est in Deo.</p> -<p title="I q. 19 a. 10 s. c."><a name="29266"><span class= -"ref">[29266] Iª q. 19 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Ambrosius, in libro de fide, <i>spiritus sanctus dividit -singulis prout vult, idest pro liberae voluntatis arbitrio, non -necessitatis obsequio</i>.</p> -<p title="I q. 19 a. 10 co."><a name="29267"><span class= -"ref">[29267] Iª q. 19 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod liberum arbitrium habemus respectu eorum quae non necessario -volumus, vel naturali instinctu. Non enim ad liberum arbitrium -pertinet quod volumus esse felices, sed ad naturalem instinctum. -Unde et alia animalia, quae naturali instinctu moventur ad aliquid, -non dicuntur libero arbitrio moveri. Cum igitur Deus ex necessitate -suam bonitatem velit, alia vero non ex necessitate, ut supra -ostensum est; respectu illorum quae non ex necessitate vult, -liberum arbitrium habet.</p> -<p title="I q. 19 a. 10 ad 1"><a name="29268"><span class= -"ref">[29268] Iª q. 19 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Hieronymus videtur excludere a Deo liberum arbitrium, -non simpliciter, sed solum quantum ad hoc quod est deflecti in -peccatum.</p> -<p title="I q. 19 a. 10 ad 2"><a name="29269"><span class= -"ref">[29269] Iª q. 19 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, cum malum culpae dicatur per aversionem a bonitate -divina, per quam Deus omnia vult, ut supra ostensum est, manifestum -est quod impossibile est eum malum culpae velle. Et tamen ad -opposita se habet, inquantum velle potest hoc esse vel non esse. -Sicut et nos, non peccando, possumus velle sedere, et non velle -sedere.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 11</div> -<p title="I q. 19 a. 11 arg. 1"><a name="29270"><span class= -"ref">[29270] Iª q. 19 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum -sic proceditur. Videtur quod non sit distinguenda in Deo voluntas -signi. Sicut enim voluntas Dei est causa rerum, ita et scientia. -Sed non assignantur aliqua signa ex parte divinae scientiae. Ergo -neque debent assignari aliqua signa ex parte divinae -voluntatis.</p> -<p title="I q. 19 a. 11 arg. 2"><a name="29271"><span class= -"ref">[29271] Iª q. 19 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, omne -signum quod non concordat ei cuius est signum, est falsum. Si -igitur signa quae assignantur circa voluntatem divinam, non -concordant divinae voluntati, sunt falsa, si autem concordant, -superflue assignantur. Non igitur sunt aliqua signa circa -voluntatem divinam assignanda.</p> -<p title="I q. 19 a. 11 s. c."><a name="29272"><span class= -"ref">[29272] Iª q. 19 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est -quod voluntas Dei est una, cum ipsa sit Dei essentia. Quandoque -autem pluraliter significatur, ut cum dicitur, <i>magna opera -domini, exquisita in omnes voluntates eius</i>. Ergo oportet quod -aliquando signum voluntatis pro voluntate accipiatur.</p> -<p title="I q. 19 a. 11 co."><a name="29273"><span class= -"ref">[29273] Iª q. 19 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod in Deo quaedam dicuntur proprie, et quaedam secundum -metaphoram, ut ex supradictis patet. Cum autem aliquae passiones -humanae in divinam praedicationem metaphorice assumuntur, hoc fit -secundum similitudinem effectus, unde illud quod est signum talis -passionis in nobis, in Deo nomine illius passionis metaphorice -significatur. Sicut, apud nos, irati punire consueverunt, unde ipsa -punitio est signum irae, et propter hoc, ipsa punitio nomine irae -significatur, cum Deo attribuitur. Similiter id quod solet esse in -nobis signum voluntatis, quandoque metaphorice in Deo voluntas -dicitur. Sicut, cum aliquis praecipit aliquid, signum est quod -velit illud fieri, unde praeceptum divinum quandoque metaphorice -voluntas Dei dicitur, secundum illud Matth. VI, <i>fiat voluntas -tua, sicut in caelo et in terra</i>. Sed hoc distat inter -voluntatem et iram, quia ira de Deo nunquam proprie dicitur, cum in -suo principali intellectu includat passionem, voluntas autem -proprie de Deo dicitur. Et ideo in Deo distinguitur voluntas -proprie, et metaphorice dicta. Voluntas enim proprie dicta, vocatur -voluntas beneplaciti, voluntas autem metaphorice dicta, est -voluntas signi, eo quod ipsum signum voluntatis voluntas -dicitur.</p> -<p title="I q. 19 a. 11 ad 1"><a name="29274"><span class= -"ref">[29274] Iª q. 19 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod scientia non est causa eorum quae fiunt, nisi per -voluntatem, non enim quae scimus facimus, nisi velimus. Et ideo -signum non attribuitur scientiae, sicut attribuitur voluntati.</p> -<p title="I q. 19 a. 11 ad 2"><a name="29275"><span class= -"ref">[29275] Iª q. 19 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod signa voluntatis dicuntur voluntates divinae, non -quia sint signa quod Deus velit, sed quia ea quae in nobis solent -esse signa volendi, in Deo divinae voluntates dicuntur. Sicut -punitio non est signum quod in Deo sit ira, sed punitio, ex eo ipso -quod in nobis est signum irae, in Deo dicitur ira.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 12</div> -<p title="I q. 19 a. 12 arg. 1"><a name="29276"><span class= -"ref">[29276] Iª q. 19 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum -sic proceditur. Videtur quod inconvenienter circa divinam -voluntatem ponantur quinque signa, scilicet, prohibitio, -praeceptum, consilium, operatio et permissio. Nam eadem quae nobis -praecipit Deus vel consulit, in nobis quandoque operatur, et eadem -quae prohibet, quandoque permittit. Ergo non debent ex opposito -dividi.</p> -<p title="I q. 19 a. 12 arg. 2"><a name="29277"><span class= -"ref">[29277] Iª q. 19 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, -nihil Deus operatur, nisi volens, ut dicitur Sap. XI. Sed voluntas -signi distinguitur a voluntate beneplaciti. Ergo operatio sub -voluntate signi comprehendi non debet.</p> -<p title="I q. 19 a. 12 arg. 3"><a name="29278"><span class= -"ref">[29278] Iª q. 19 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, -operatio et permissio communiter ad omnes creaturas pertinent, quia -in omnibus Deus operatur, et in omnibus aliquid fieri permittit. -Sed praeceptum, consilium et prohibitio pertinent ad solam -rationalem creaturam. Ergo non veniunt convenienter in unam -divisionem, cum non sint unius ordinis.</p> -<p title="I q. 19 a. 12 arg. 4"><a name="29279"><span class= -"ref">[29279] Iª q. 19 a. 12 arg. 4</span></a> Praeterea, -malum pluribus modis contingit quam bonum, quia bonum contingit uno -modo, sed malum omnifariam, ut patet per philosophum in II Ethic., -et per Dionysium in IV cap. de Div. Nom. Inconvenienter igitur -respectu mali assignatur unum signum tantum, scilicet prohibitio; -respectu vero boni, duo signa, scilicet consilium et -praeceptum.</p> -<p title="I q. 19 a. 12 co."><a name="29280"><span class= -"ref">[29280] Iª q. 19 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod huiusmodi signa voluntatis dicuntur ea, quibus consuevimus -demonstrare nos aliquid velle. Potest autem aliquis declarare se -velle aliquid, vel per seipsum, vel per alium. Per seipsum quidem, -inquantum facit aliquid, vel directe, vel indirecte et per -accidens. Directe quidem, cum per se aliquid operatur, et quantum -ad hoc, dicitur esse signum operatio. Indirecte autem, inquantum -non impedit operationem, nam removens prohibens dicitur movens per -accidens, ut dicitur in VIII Physic. Et quantum ad hoc, dicitur -signum permissio. Per alium autem declarat se aliquid velle, -inquantum ordinat alium ad aliquid faciendum; vel necessaria -inductione, quod fit praecipiendo quod quis vult, et prohibendo -contrarium; vel aliqua persuasoria inductione, quod pertinet ad -consilium. Quia igitur his modis declaratur aliquem velle aliquid, -propter hoc ista quinque nominantur interdum nomine voluntatis -divinae, tanquam signa voluntatis. Quod enim praeceptum, consilium -et prohibitio dicantur Dei voluntas, patet per id quod dicitur -Matth. VI <i>fiat voluntas tua, sicut in caelo et in terra</i>. -Quod autem permissio vel operatio dicantur Dei voluntas patet per -Augustinum, qui dicit in Enchirid., <i>nihil fit, nisi omnipotens -fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel faciendo</i>. Vel potest dici -quod permissio et operatio referuntur ad praesens permissio quidem -ad malum, operatio vero ad bonum. Ad futurum vero, prohibitio, -respectu mali; respectu vero boni necessarii, praeceptum; respectu -vero superabundantis boni, consilium.</p> -<p title="I q. 19 a. 12 ad 1"><a name="29281"><span class= -"ref">[29281] Iª q. 19 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod nihil prohibet, circa eandem rem, aliquem diversimode -declarare se aliquid velle, sicut inveniuntur multa nomina idem -significantia. Unde nihil prohibet idem subiacere praecepto et -consilio et operationi, et prohibitioni vel permissioni.</p> -<p title="I q. 19 a. 12 ad 2"><a name="29282"><span class= -"ref">[29282] Iª q. 19 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, sicut Deus potest significari metaphorice velle id -quod non vult voluntate proprie accepta, ita potest metaphorice -significari velle id quod proprie vult. Unde nihil prohibet de -eodem esse voluntatem beneplaciti, et voluntatem signi. Sed -operatio semper est eadem cum voluntate beneplaciti, non autem -praeceptum vel consilium, tum quia haec est de praesenti, illud de -futuro; tum quia haec per se est effectus voluntatis, illud autem -per alium, ut dictum est.</p> -<p title="I q. 19 a. 12 ad 3"><a name="29283"><span class= -"ref">[29283] Iª q. 19 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod creatura rationalis est domina sui actus, et ideo -circa ipsam specialia quaedam signa divinae voluntatis assignantur, -inquantum rationalem creaturam Deus ordinat ad agendum voluntarie -et per se. Sed aliae creaturae non agunt nisi motae ex operatione -divina, et ideo circa alias non habent locum nisi operatio et -permissio.</p> -<p title="I q. 19 a. 12 ad 4"><a name="29284"><span class= -"ref">[29284] Iª q. 19 a. 12 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod omne malum culpae, licet multipliciter contingat, -tamen in hoc convenit, quod discordat a voluntate divina et ideo -unum signum respectu malorum assignatur, scilicet prohibitio. Sed -diversimode bona se habent ad bonitatem divinam. Quia quaedam sunt, -sine quibus fruitionem divinae bonitatis consequi non possumus, et -respectu horum est praeceptum. Quaedam vero sunt, quibus perfectius -consequimur, et respectu horum est consilium. Vel dicendum quod -consilium est non solum de melioribus bonis assequendis, sed etiam -de minoribus malis vitandis.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 20</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 20 pr."><a name="29285"><span class="ref">[29285] -Iª q. 20 pr.</span></a> Deinde considerandum est de his quae -absolute ad voluntatem Dei pertinent. In parte autem appetitiva -inveniuntur in nobis et passiones animae, ut gaudium, amor, et -huiusmodi; et habitus moralium virtutum, ut iustitia, fortitudo, et -huiusmodi. Unde primo considerabimus de amore Dei; secundo, de -iustitia Dei, et misericordia eius. Circa primum quaeruntur -quatuor. Primo, utrum in Deo sit amor. Secundo, utrum amet omnia. -Tertio, utrum magis amet unum quam aliud. Quarto, utrum meliora -magis amet.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 20 a. 1 arg. 1"><a name="29286"><span class= -"ref">[29286] Iª q. 20 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod amor non sit in Deo. Nulla enim passio est -in Deo. Amor est passio. Ergo amor non est in Deo.</p> -<p title="I q. 20 a. 1 arg. 2"><a name="29287"><span class= -"ref">[29287] Iª q. 20 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, amor, -ira, tristitia, et huiusmodi, contra se dividuntur. Sed tristitia -et ira non dicuntur de Deo nisi metaphorice. Ergo nec amor.</p> -<p title="I q. 20 a. 1 arg. 3"><a name="29288"><span class= -"ref">[29288] Iª q. 20 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, -Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., <i>amor est vis unitiva et -concretiva</i>. Hoc autem in Deo locum habere non potest, cum sit -simplex. Ergo in Deo non est amor.</p> -<p title="I q. 20 a. 1 s. c."><a name="29289"><span class= -"ref">[29289] Iª q. 20 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur I Ioan. IV, <i>Deus caritas est</i>.</p> -<p title="I q. 20 a. 1 co."><a name="29290"><span class= -"ref">[29290] Iª q. 20 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod necesse est ponere amorem in Deo. Primus enim motus -voluntatis, et cuiuslibet appetitivae virtutis, est amor. Cum enim -actus voluntatis, et cuiuslibet appetitivae virtutis tendat in -bonum et malum, sicut in propria obiecta; bonum autem principalius -et per se est obiectum voluntatis et appetitus, malum autem -secundario et per aliud, inquantum scilicet opponitur bono, oportet -naturaliter esse priores actus voluntatis et appetitus qui -respiciunt bonum, his qui respiciunt malum; ut gaudium quam -tristitia, et amor quam odium. Semper enim quod est per se, prius -est eo quod est per aliud. Rursus, quod est communius, naturaliter -est prius, unde et intellectus per prius habet ordinem ad verum -commune, quam ad particularia quaedam vera. Sunt autem quidam actus -voluntatis et appetitus, respicientes bonum sub aliqua speciali -conditione, sicut gaudium et delectatio est de bono praesenti et -habito; desiderium autem et spes, de bono nondum adepto. Amor autem -respicit bonum in communi, sive sit habitum, sive non habitum. Unde -amor naturaliter est primus actus voluntatis et appetitus. Et -propter hoc, omnes alii motus appetitivi praesupponunt amorem, -quasi primam radicem. Nullus enim desiderat aliquid, nisi bonum -amatum, neque aliquis gaudet, nisi de bono amato. Odium etiam non -est nisi de eo quod contrariatur rei amatae. Et similiter -tristitiam, et cetera huiusmodi, manifestum est in amorem referri, -sicut in primum principium. Unde in quocumque est voluntas vel -appetitus, oportet esse amorem, remoto enim primo, removentur alia. -Ostensum est autem in Deo esse voluntatem. Unde necesse est in eo -ponere amorem.</p> -<p title="I q. 20 a. 1 ad 1"><a name="29291"><span class= -"ref">[29291] Iª q. 20 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod vis cognitiva non movet, nisi mediante appetitiva. Et -sicut in nobis ratio universalis movet mediante ratione -particulari, ut dicitur in III de anima; ita appetitus -intellectivus, qui dicitur voluntas, movet in nobis mediante -appetitu sensitivo. Unde proximum motivum corporis in nobis est -appetitus sensitivus. Unde semper actum appetitus sensitivi -concomitatur aliqua transmutatio corporis; et maxime circa cor, -quod est primum principium motus in animali. Sic igitur actus -appetitus sensitivi, inquantum habent transmutationem corporalem -annexam, passiones dicuntur, non autem actus voluntatis. Amor -igitur et gaudium et delectatio, secundum quod significant actus -appetitus sensitivi, passiones sunt, non autem secundum quod -significant actus appetitus intellectivi. Et sic ponuntur in Deo. -Unde dicit philosophus, in VII Ethic., quod <i>Deus una et simplici -operatione gaudet</i>. Et eadem ratione, sine passione amat.</p> -<p title="I q. 20 a. 1 ad 2"><a name="29292"><span class= -"ref">[29292] Iª q. 20 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod in passionibus sensitivi appetitus, est considerare -aliquid quasi materiale, scilicet corporalem transmutationem; et -aliquid quasi formale, quod est ex parte appetitus. Sicut in ira, -ut dicitur in I de anima, materiale est accensio sanguinis circa -cor, vel aliquid huiusmodi; formale vero, appetitus vindictae. Sed -rursus, ex parte eius quod est formale, in quibusdam horum -designatur aliqua imperfectio; sicut in desiderio, quod est boni -non habiti; et in tristitia, quae est mali habiti. Et eadem ratio -est de ira, quae tristitiam supponit. Quaedam vero nullam -imperfectionem designant, ut amor et gaudium. Cum igitur nihil -horum Deo conveniat secundum illud quod est materiale in eis, ut -dictum est; illa quae imperfectionem important etiam formaliter, -Deo convenire non possunt nisi metaphorice, propter similitudinem -effectus, ut supra dictum est. Quae autem imperfectionem non -important, de Deo proprie dicuntur, ut amor et gaudium, tamen sine -passione, ut dictum est.</p> -<p title="I q. 20 a. 1 ad 3"><a name="29293"><span class= -"ref">[29293] Iª q. 20 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod actus amoris semper tendit in duo, scilicet in bonum -quod quis vult alicui; et in eum cui vult bonum. Hoc enim est -proprie amare aliquem, velle ei bonum. Unde in eo quod aliquis amat -se, vult bonum sibi. Et sic illud bonum quaerit sibi unire, -inquantum potest. Et pro tanto dicitur amor vis unitiva, etiam in -Deo, sed absque compositione, quia illud bonum quod vult sibi, non -est aliud quam ipse, qui est per suam essentiam bonus, ut supra -ostensum est. In hoc vero quod aliquis amat alium, vult bonum illi. -Et sic utitur eo tanquam seipso, referens bonum ad illum, sicut ad -seipsum. Et pro tanto dicitur amor vis concretiva, quia alium -aggregat sibi habens se ad eum sicut ad seipsum. Et sic etiam amor -divinus est vis concretiva, absque compositione quae sit in Deo, -inquantum aliis bona vult.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 20 a. 2 arg. 1"><a name="29294"><span class= -"ref">[29294] Iª q. 20 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod Deus non omnia amet. Quia, secundum -Dionysium, IV cap. de Div. Nom., amor amantem extra se ponit, et -eum quodammodo in amatum transfert. Inconveniens autem est dicere -quod Deus, extra se positus, in alia transferatur. Ergo -inconveniens est dicere quod Deus alia a se amet.</p> -<p title="I q. 20 a. 2 arg. 2"><a name="29295"><span class= -"ref">[29295] Iª q. 20 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, amor -Dei aeternus est. Sed ea quae sunt alia a Deo, non sunt ab aeterno -nisi in Deo. Ergo Deus non amat ea nisi in seipso. Sed secundum -quod sunt in eo, non sunt aliud ab eo. Ergo Deus non amat alia a -seipso.</p> -<p title="I q. 20 a. 2 arg. 3"><a name="29296"><span class= -"ref">[29296] Iª q. 20 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, -duplex est amor, scilicet concupiscentiae, et amicitiae. Sed Deus -creaturas irrationales non amat amore concupiscentiae, quia nullius -extra se eget, nec etiam amore amicitiae, quia non potest ad res -irrationales haberi, ut patet per philosophum, in VIII Ethic. Ergo -Deus non omnia amat.</p> -<p title="I q. 20 a. 2 arg. 4"><a name="29297"><span class= -"ref">[29297] Iª q. 20 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, in -Psalmo dicitur, <i>odisti omnes qui operantur iniquitatem</i>. -Nihil autem simul odio habetur et amatur. Ergo Deus non omnia -amat.</p> -<p title="I q. 20 a. 2 s. c."><a name="29298"><span class= -"ref">[29298] Iª q. 20 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Sap. XI, <i>diligis omnia quae sunt, et nihil odisti -eorum quae fecisti</i>.</p> -<p title="I q. 20 a. 2 co."><a name="29299"><span class= -"ref">[29299] Iª q. 20 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deus omnia existentia amat. Nam omnia existentia, inquantum -sunt, bona sunt, ipsum enim esse cuiuslibet rei quoddam bonum est, -et similiter quaelibet perfectio ipsius. Ostensum est autem supra -quod voluntas Dei est causa omnium rerum et sic oportet quod -intantum habeat aliquid esse, aut quodcumque bonum, inquantum est -volitum a Deo. Cuilibet igitur existenti Deus vult aliquod bonum. -Unde, cum amare nil aliud sit quam velle bonum alicui, manifestum -est quod Deus omnia quae sunt, amat. Non tamen eo modo sicut nos. -Quia enim voluntas nostra non est causa bonitatis rerum, sed ab ea -movetur sicut ab obiecto, amor noster, quo bonum alicui volumus, -non est causa bonitatis ipsius, sed e converso bonitas eius, vel -vera vel aestimata, provocat amorem, quo ei volumus et bonum -conservari quod habet, et addi quod non habet, et ad hoc operamur. -Sed amor Dei est infundens et creans bonitatem in rebus.</p> -<p title="I q. 20 a. 2 ad 1"><a name="29300"><span class= -"ref">[29300] Iª q. 20 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod amans sic fit extra se in amatum translatus, -inquantum vult amato bonum, et operatur per suam providentiam, -sicut et sibi. Unde et Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., -<i>audendum est autem et hoc pro veritate dicere, quod et ipse -omnium causa, per abundantiam amativae bonitatis, extra seipsum fit -ad omnia existentia providentiis</i>.</p> -<p title="I q. 20 a. 2 ad 2"><a name="29301"><span class= -"ref">[29301] Iª q. 20 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, licet creaturae ab aeterno non fuerint nisi in Deo, -tamen per hoc quod ab aeterno in Deo fuerunt, ab aeterno Deus -cognovit res in propriis naturis, et eadem ratione amavit. Sicut et -nos per similitudines rerum, quae in nobis sunt, cognoscimus res in -seipsis existentes.</p> -<p title="I q. 20 a. 2 ad 3"><a name="29302"><span class= -"ref">[29302] Iª q. 20 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod amicitia non potest haberi nisi ad rationales -creaturas, in quibus contingit esse redamationem, et -communicationem in operibus vitae, et quibus contingit bene evenire -vel male, secundum fortunam et felicitatem, sicut et ad eas proprie -benevolentia est. Creaturae autem irrationales non possunt -pertingere ad amandum Deum, neque ad communicationem intellectualis -et beatae vitae, qua Deus vivit. Sic igitur Deus, proprie loquendo, -non amat creaturas irrationales amore amicitiae, sed amore quasi -concupiscentiae; inquantum ordinat eas ad rationales creaturas, et -etiam ad seipsum; non quasi eis indigeat, sed propter suam -bonitatem et nostram utilitatem. Concupiscimus enim aliquid et -nobis et aliis.</p> -<p title="I q. 20 a. 2 ad 4"><a name="29303"><span class= -"ref">[29303] Iª q. 20 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod nihil prohibet unum et idem secundum aliquid amari, -et secundum aliquid odio haberi. Deus autem peccatores, inquantum -sunt naturae quaedam, amat, sic enim et sunt, et ab ipso sunt. -Inquantum vero peccatores sunt, non sunt, sed ab esse deficiunt, et -hoc in eis a Deo non est. Unde secundum hoc ab ipso odio -habentur.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 20 a. 3 arg. 1"><a name="29304"><span class= -"ref">[29304] Iª q. 20 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod Deus aequaliter diligat omnia. Dicitur -enim Sap. VI, <i>aequaliter est ei cura de omnibus</i>. Sed -providentia Dei, quam habet de rebus, est ex amore quo amat res. -Ergo aequaliter amat omnia.</p> -<p title="I q. 20 a. 3 arg. 2"><a name="29305"><span class= -"ref">[29305] Iª q. 20 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, amor -Dei est eius essentia. Sed essentia Dei magis et minus non recipit. -Ergo nec amor eius. Non igitur quaedam aliis magis amat.</p> -<p title="I q. 20 a. 3 arg. 3"><a name="29306"><span class= -"ref">[29306] Iª q. 20 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut -amor Dei se extendit ad res creatas, ita et scientia et voluntas. -Sed Deus non dicitur scire quaedam magis quam alia, neque magis -velle. Ergo nec magis quaedam aliis diligit.</p> -<p title="I q. 20 a. 3 s. c."><a name="29307"><span class= -"ref">[29307] Iª q. 20 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Augustinus, super Ioann., <i>omnia diligit Deus quae -fecit; et inter ea magis diligit creaturas rationales; et de illis -eas amplius, quae sunt membra unigeniti sui; et multo magis ipsum -unigenitum suum</i>.</p> -<p title="I q. 20 a. 3 co."><a name="29308"><span class= -"ref">[29308] Iª q. 20 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, cum amare sit velle bonum alicui, duplici ratione potest -aliquid magis vel minus amari. Uno modo, ex parte ipsius actus -voluntatis, qui est magis vel minus intensus. Et sic Deus non magis -quaedam aliis amat, quia omnia amat uno et simplici actu -voluntatis, et semper eodem modo se habente. Alio modo, ex parte -ipsius boni quod aliquis vult amato. Et sic dicimur aliquem magis -alio amare, cui volumus maius bonum; quamvis non magis intensa -voluntate. Et hoc modo necesse est dicere quod Deus quaedam aliis -magis amat. Cum enim amor Dei sit causa bonitatis rerum, ut dictum -est, non esset aliquid alio melius, si Deus non vellet uni maius -bonum quam alteri.</p> -<p title="I q. 20 a. 3 ad 1"><a name="29309"><span class= -"ref">[29309] Iª q. 20 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod dicitur Deo aequaliter esse cura de omnibus, non quia -aequalia bona sua cura omnibus dispenset; sed quia ex aequali -sapientia et bonitate omnia administrat.</p> -<p title="I q. 20 a. 3 ad 2"><a name="29310"><span class= -"ref">[29310] Iª q. 20 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod ratio illa procedit de intensione amoris ex parte -actus voluntatis, qui est divina essentia. Bonum autem quod Deus -creaturae vult, non est divina essentia. Unde nihil prohibet illud -intendi vel remitti.</p> -<p title="I q. 20 a. 3 ad 3"><a name="29311"><span class= -"ref">[29311] Iª q. 20 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod intelligere et velle significant solum actus, non -autem in sua significatione includunt aliqua obiecta, ex quorum -diversitate possit dici Deus magis vel minus scire aut velle; sicut -circa amorem dictum est.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 20 a. 4 arg. 1"><a name="29312"><span class= -"ref">[29312] Iª q. 20 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod Deus non semper magis diligat meliora. -Manifestum est enim quod Christus est melior toto genere humano, -cum sit Deus et homo. Sed Deus magis dilexit genus humanum quam -Christum, quia dicitur Rom. VIII, <i>proprio filio suo non -pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum</i>. Ergo Deus non -semper magis diligit meliora.</p> -<p title="I q. 20 a. 4 arg. 2"><a name="29313"><span class= -"ref">[29313] Iª q. 20 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, -Angelus est melior homine, unde in Psalmo VIII dicitur de homine, -<i>minuisti eum paulo minus ab Angelis</i>. Sed Deus plus dilexit -hominem quam Angelum, dicitur enim Hebr. II, <i>nusquam Angelos -apprehendit, sed semen Abrahae apprehendit</i>. Ergo Deus non -semper magis diligit meliora.</p> -<p title="I q. 20 a. 4 arg. 3"><a name="29314"><span class= -"ref">[29314] Iª q. 20 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, -Petrus fuit melior Ioanne, quia plus Christum diligebat. Unde -dominus, sciens hoc esse verum, interrogavit Petrum, dicens, -<i>Simon Ioannis, diligis me plus his?</i> Sed tamen Christus plus -dilexit Ioannem quam Petrum, ut enim dicit Augustinus, super illud -Ioan. XXI, <i>Simon Ioannis diligis me? Hoc ipso signo Ioannes a -ceteris discipulis discernitur; non quod solum eum, sed quod plus -eum ceteris diligebat</i>. Non ergo semper magis diligit -meliora.</p> -<p title="I q. 20 a. 4 arg. 4"><a name="29315"><span class= -"ref">[29315] Iª q. 20 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, -melior est innocens poenitente; <i>cum poenitentia sit secunda -tabula post naufragium</i>, ut dicit Hieronymus. Sed Deus plus -diligit poenitentem quam innocentem, quia plus de eo gaudet, -dicitur enim Luc. XV, <i>dico vobis quod maius gaudium erit in -caelo super uno peccatore poenitentiam agente, quam super nonaginta -novem iustis, qui non indigent poenitentia</i>. Ergo Deus non -semper magis diligit meliora.</p> -<p title="I q. 20 a. 4 arg. 5"><a name="29316"><span class= -"ref">[29316] Iª q. 20 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, -melior est iustus praescitus, quam peccator praedestinatus. Sed -Deus plus diligit peccatorem praedestinatum, quia vult ei maius -bonum, scilicet vitam aeternam. Ergo Deus non semper magis diligit -meliora.</p> -<p title="I q. 20 a. 4 s. c."><a name="29317"><span class= -"ref">[29317] Iª q. 20 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, -unumquodque diligit sibi simile; ut patet per illud quod habetur -Eccli. XIII, <i>omne animal diligit sibi simile</i>. Sed intantum -aliquid est melius, inquantum est Deo similius. Ergo meliora magis -diliguntur a Deo.</p> -<p title="I q. 20 a. 4 co."><a name="29318"><span class= -"ref">[29318] Iª q. 20 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod necesse est dicere, secundum praedicta, quod Deus magis -diligat meliora. Dictum est enim quod Deum diligere magis aliquid, -nihil aliud est quam ei maius bonum velle, voluntas enim Dei est -causa bonitatis in rebus. Et sic, ex hoc sunt aliqua meliora, quod -Deus eis maius bonum vult. Unde sequitur quod meliora plus -amet.</p> -<p title="I q. 20 a. 4 ad 1"><a name="29319"><span class= -"ref">[29319] Iª q. 20 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Deus Christum diligit, non solum plus quam totum -humanum genus, sed etiam magis quam totam universitatem -creaturarum, quia scilicet ei maius bonum voluit, quia dedit ei -nomen, quod est super omne nomen, ut verus Deus esset. Nec eius -excellentiae deperiit ex hoc quod Deus dedit eum in mortem pro -salute humani generis, quinimo ex hoc factus est victor gloriosus; -<i>factus enim est principatus super humerum eius</i>, ut dicitur -Isaiae IX.</p> -<p title="I q. 20 a. 4 ad 2"><a name="29320"><span class= -"ref">[29320] Iª q. 20 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod naturam humanam assumptam a Dei verbo in persona -Christi, secundum praedicta, Deus plus amat quam omnes Angelos, et -melior est, maxime ratione unionis. Sed loquendo de humana natura -communiter, eam angelicae comparando, secundum ordinem ad gratiam -et gloriam, aequalitas invenitur; cum eadem sit mensura hominis et -Angeli, ut dicitur Apoc. XXI; ita tamen quod quidam Angeli -quibusdam hominibus, et quidam homines quibusdam Angelis, quantum -ad hoc, potiores inveniuntur. Sed quantum ad conditionem naturae, -Angelus est melior homine. Nec ideo naturam humanam assumpsit Deus, -quia hominem absolute plus diligeret, sed quia plus indigebat. -Sicut bonus paterfamilias aliquid pretiosius dat servo aegrotanti, -quod non dat filio sano.</p> -<p title="I q. 20 a. 4 ad 3"><a name="29321"><span class= -"ref">[29321] Iª q. 20 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod haec dubitatio de Petro et Ioanne multipliciter -solvitur. Augustinus namque refert hoc ad mysterium, dicens quod -vita activa, quae significatur per Petrum, plus diligit Deum quam -vita contemplativa, quae significatur per Ioannem, quia magis -sentit praesentis vitae angustias, et aestuantius ab eis liberari -desiderat, et ad Deum ire. Contemplativam vero vitam Deus plus -diligit, quia magis eam conservat; non enim finitur simul cum vita -corporis, sicut vita activa. Quidam vero dicunt quod Petrus plus -dilexit Christum in membris; et sic etiam a Christo plus fuit -dilectus; unde ei Ecclesiam commendavit. Ioannes vero plus dilexit -Christum in seipso; et sic etiam plus ab eo fuit dilectus; unde ei -commendavit matrem. Alii vero dicunt quod incertum est quis horum -plus Christum dilexerit amore caritatis, et similiter quem Deus -plus dilexerit in ordine ad maiorem gloriam vitae aeternae. Sed -Petrus dicitur plus dilexisse, quantum ad quandam promptitudinem -vel fervorem, Ioannes vero plus dilectus, quantum ad quaedam -familiaritatis indicia, quae Christus ei magis demonstrabat, -propter eius iuventutem et puritatem. Alii vero dicunt quod -Christus plus dilexit Petrum, quantum ad excellentius donum -caritatis, Ioannem vero plus, quantum ad donum intellectus. Unde -simpliciter Petrus fuit melior, et magis dilectus, sed Ioannes -secundum quid. Praesumptuosum tamen videtur hoc diiudicare, quia, -ut dicitur Prov. XVI, <i>spirituum ponderator est dominus</i>, et -non alius.</p> -<p title="I q. 20 a. 4 ad 4"><a name="29322"><span class= -"ref">[29322] Iª q. 20 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod poenitentes et innocentes se habent sicut excedentia -et excessa. Nam sive sint innocentes, sive poenitentes, illi sunt -meliores et magis dilecti, qui plus habent de gratia. Ceteris tamen -paribus, innocentia dignior est et magis dilecta. Dicitur tamen -Deus plus gaudere de poenitente quam de innocente, quia plerumque -poenitentes cautiores, humiliores et ferventiores resurgunt. Unde -Gregorius dicit ibidem, quod <i>dux in praelio eum militem plus -diligit, qui post fugam conversus, fortiter hostem premit, quam qui -nunquam fugit, nec unquam fortiter fecit</i>. Vel, alia ratione, -quia aequale donum gratiae plus est, comparatum poenitenti, qui -meruit poenam, quam innocenti, qui non meruit. Sicut centum marcae -maius donum est, si dentur pauperi, quam si dentur regi.</p> -<p title="I q. 20 a. 4 ad 5"><a name="29323"><span class= -"ref">[29323] Iª q. 20 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum -dicendum quod, cum voluntas Dei sit causa bonitatis in rebus, -secundum illud tempus pensanda est bonitas eius qui amatur a Deo, -secundum quod dandum est ei ex bonitate divina aliquod bonum. -Secundum ergo illud tempus quo praedestinato peccatori dandum est -ex divina voluntate maius bonum, melior est; licet secundum aliquod -aliud tempus, sit peior; quia et secundum aliquod tempus, non est -nec bonus neque malus.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 21</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 21 pr."><a name="29324"><span class="ref">[29324] -Iª q. 21 pr.</span></a> Post considerationem divini amoris, de -iustitia et misericordia eius agendum est. Et circa hoc quaeruntur -quatuor. Primo, utrum in Deo sit iustitia. Secundo, utrum iustitia -eius veritas dici possit. Tertio, utrum in Deo sit misericordia. -Quarto, utrum in omni opere Dei sit iustitia et misericordia.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 21 a. 1 arg. 1"><a name="29325"><span class= -"ref">[29325] Iª q. 21 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod in Deo non sit iustitia. Iustitia enim -contra temperantiam dividitur. Temperantia autem non est in Deo. -Ergo nec iustitia.</p> -<p title="I q. 21 a. 1 arg. 2"><a name="29326"><span class= -"ref">[29326] Iª q. 21 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, -quicumque facit omnia pro libito suae voluntatis, non secundum -iustitiam operatur. Sed, sicut dicit apostolus, ad Ephes. I, Deus -<i>operatur omnia secundum consilium suae voluntatis</i>. Non ergo -ei iustitia debet attribui.</p> -<p title="I q. 21 a. 1 arg. 3"><a name="29327"><span class= -"ref">[29327] Iª q. 21 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, actus -iustitiae est reddere debitum. Sed Deus nulli est debitor. Ergo Deo -non competit iustitia.</p> -<p title="I q. 21 a. 1 arg. 4"><a name="29328"><span class= -"ref">[29328] Iª q. 21 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, -quidquid est in Deo, est eius essentia. Sed hoc non competit -iustitiae, dicit enim Boetius, in libro de Hebdomad., quod <i>bonum -essentiam, iustum vero actum respicit</i>. Ergo iustitia non -competit Deo.</p> -<p title="I q. 21 a. 1 s. c."><a name="29329"><span class= -"ref">[29329] Iª q. 21 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in Psalmo X, <i>iustus dominus, et iustitias -dilexit</i>.</p> -<p title="I q. 21 a. 1 co."><a name="29330"><span class= -"ref">[29330] Iª q. 21 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod duplex est species iustitiae. Una, quae consistit in mutua -datione et acceptione, ut puta quae consistit in emptione et -venditione, et aliis huiusmodi communicationibus vel -commutationibus. Et haec dicitur a philosopho, in V Ethic., -iustitia commutativa, vel directiva commutationum sive -communicationum. Et haec non competit Deo, quia, ut dicit -apostolus, Rom. XI, <i>quis prior dedit illi, et retribuetur -ei?</i> Alia, quae consistit in distribuendo, et dicitur -distributiva iustitia, secundum quam aliquis gubernator vel -dispensator dat unicuique secundum suam dignitatem. Sicut igitur -ordo congruus familiae, vel cuiuscumque multitudinis gubernatae, -demonstrat huiusmodi iustitiam in gubernante; ita ordo universi, -qui apparet tam in rebus naturalibus quam in rebus voluntariis, -demonstrat Dei iustitiam. Unde dicit Dionysius, VIII cap. de Div. -Nom., <i>oportet videre in hoc veram Dei esse iustitiam, quod -omnibus tribuit propria, secundum uniuscuiusque existentium -dignitatem; et uniuscuiusque naturam in proprio salvat ordine et -virtute</i>.</p> -<p title="I q. 21 a. 1 ad 1"><a name="29331"><span class= -"ref">[29331] Iª q. 21 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod virtutum moralium quaedam sunt circa passiones; sicut -temperantia circa concupiscentias, fortitudo circa timores et -audacias, mansuetudo circa iram. Et huiusmodi virtutes Deo attribui -non possunt, nisi secundum metaphoram, quia in Deo neque passiones -sunt, ut supra dictum est; neque appetitus sensitivus, in quo sunt -huiusmodi virtutes sicut in subiecto, ut dicit philosophus in III -Ethic. Quaedam vero virtutes morales sunt circa operationes; ut -puta circa dationes et sumptus, ut iustitia et liberalitas et -magnificentia; quae etiam non sunt in parte sensitiva, sed in -voluntate. Unde nihil prohibet huiusmodi virtutes in Deo ponere, -non tamen circa actiones civiles sed circa actiones Deo -convenientes. Ridiculum est enim secundum virtutes politicas Deum -laudare, ut dicit philosophus in X Ethic.</p> -<p title="I q. 21 a. 1 ad 2"><a name="29332"><span class= -"ref">[29332] Iª q. 21 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, cum bonum intellectum sit obiectum voluntatis, -impossibile est Deum velle nisi quod ratio suae sapientiae habet. -Quae quidem est sicut lex iustitiae, secundum quam eius voluntas -recta et iusta est. Unde quod secundum suam voluntatem facit, iuste -facit, sicut et nos quod secundum legem facimus, iuste facimus. Sed -nos quidem secundum legem alicuius superioris, Deus autem sibi ipsi -est lex.</p> -<p title="I q. 21 a. 1 ad 3"><a name="29333"><span class= -"ref">[29333] Iª q. 21 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod unicuique debetur quod suum est. Dicitur autem esse -suum alicuius, quod ad ipsum ordinatur; sicut servus est domini, et -non e converso; nam liberum est quod sui causa est. In nomine ergo -debiti, importatur quidam ordo exigentiae vel necessitatis alicuius -ad quod ordinatur. Est autem duplex ordo considerandus in rebus. -Unus, quo aliquid creatum ordinatur ad aliud creatum, sicut partes -ordinantur ad totum, et accidentia ad substantias, et unaquaeque -res ad suum finem. Alius ordo, quo omnia creata ordinantur in Deum. -Sic igitur et debitum attendi potest dupliciter in operatione -divina, aut secundum quod aliquid debetur Deo; aut secundum quod -aliquid debetur rei creatae. Et utroque modo Deus debitum reddit. -Debitum enim est Deo, ut impleatur in rebus id quod eius sapientia -et voluntas habet, et quod suam bonitatem manifestat, et secundum -hoc iustitia Dei respicit decentiam ipsius, secundum quam reddit -sibi quod sibi debetur. Debitum etiam est alicui rei creatae, quod -habeat id quod ad ipsam ordinatur, sicut homini, quod habeat manus, -et quod ei alia animalia serviant. Et sic etiam Deus operatur -iustitiam, quando dat unicuique quod ei debetur secundum rationem -suae naturae et conditionis. Sed hoc debitum dependet ex primo, -quia hoc unicuique debetur, quod est ordinatum ad ipsum secundum -ordinem divinae sapientiae. Et licet Deus hoc modo debitum alicui -det, non tamen ipse est debitor, quia ipse ad alia non ordinatur, -sed potius alia in ipsum. Et ideo iustitia quandoque dicitur in Deo -condecentia suae bonitatis; quandoque vero retributio pro meritis. -Et utrumque modum tangit Anselmus, dicens, <i>cum punis malos, -iustum est, quia illorum meritis convenit; cum vero parcis malis, -iustum est, quia bonitati tuae condecens est</i>.</p> -<p title="I q. 21 a. 1 ad 4"><a name="29334"><span class= -"ref">[29334] Iª q. 21 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod, licet iustitia respiciat actum, non tamen per hoc -excluditur quin sit essentia Dei, quia etiam id quod est de -essentia rei, potest esse principium actionis. Sed bonum non semper -respicit actum, quia aliquid dicitur esse bonum, non solum secundum -quod agit, sed etiam secundum quod in sua essentia perfectum est. -Et propter hoc ibidem dicitur quod bonum comparatur ad iustum, -sicut generale ad speciale.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 21 a. 2 arg. 1"><a name="29335"><span class= -"ref">[29335] Iª q. 21 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod iustitia Dei non sit veritas. Iustitia -enim est in voluntate, est enim rectitudo voluntatis, ut dicit -Anselmus. Veritas autem est in intellectu, secundum philosophum in -VI Metaphys. et in VI Ethic. Ergo iustitia non pertinet ad -veritatem.</p> -<p title="I q. 21 a. 2 arg. 2"><a name="29336"><span class= -"ref">[29336] Iª q. 21 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, -veritas, secundum philosophum in IV Ethic., est quaedam alia virtus -a iustitia. Non ergo veritas pertinet ad rationem iustitiae.</p> -<p title="I q. 21 a. 2 s. c."><a name="29337"><span class= -"ref">[29337] Iª q. 21 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod in Psalmo LXXXIV dicitur, <i>misericordia et veritas -obviaverunt sibi</i>; et ponitur ibi veritas pro iustitia.</p> -<p title="I q. 21 a. 2 co."><a name="29338"><span class= -"ref">[29338] Iª q. 21 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod veritas consistit in adaequatione intellectus et rei, sicut -supra dictum est. Intellectus autem qui est causa rei, comparatur -ad ipsam sicut regula et mensura, e converso autem est de -intellectu qui accipit scientiam a rebus. Quando igitur res sunt -mensura et regula intellectus, veritas consistit in hoc, quod -intellectus adaequatur rei, ut in nobis accidit, ex eo enim quod -res est vel non est, opinio nostra et oratio vera vel falsa est. -Sed quando intellectus est regula vel mensura rerum, veritas -consistit in hoc, quod res adaequantur intellectui, sicut dicitur -artifex facere verum opus, quando concordat arti. Sicut autem se -habent artificiata ad artem, ita se habent opera iusta ad legem cui -concordant. Iustitia igitur Dei, quae constituit ordinem in rebus -conformem rationi sapientiae suae, quae est lex eius, convenienter -veritas nominatur. Et sic etiam dicitur in nobis veritas -iustitiae.</p> -<p title="I q. 21 a. 2 ad 1"><a name="29339"><span class= -"ref">[29339] Iª q. 21 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod iustitia, quantum ad legem regulantem, est in ratione -vel intellectu, sed quantum ad imperium, quo opera regulantur -secundum legem, est in voluntate.</p> -<p title="I q. 21 a. 2 ad 2"><a name="29340"><span class= -"ref">[29340] Iª q. 21 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod veritas illa de qua loquitur philosophus ibi, est -quaedam virtus per quam aliquis demonstrat se talem in dictis vel -factis, qualis est. Et sic consistit in conformitate signi ad -significatum, non autem in conformitate effectus ad causam et -regulam, sicut de veritate iustitiae dictum est.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 21 a. 3 arg. 1"><a name="29341"><span class= -"ref">[29341] Iª q. 21 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod misericordia Deo non competat. -Misericordia enim est species tristitiae, ut dicit Damascenus. Sed -tristitia non est in Deo. Ergo nec misericordia.</p> -<p title="I q. 21 a. 3 arg. 2"><a name="29342"><span class= -"ref">[29342] Iª q. 21 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, -misericordia est relaxatio iustitiae. Sed Deus non potest -praetermittere id quod ad iustitiam suam pertinet. Dicitur enim II -ad Tim. II, <i>si non credimus, ille fidelis permanet, seipsum -negare non potest</i>, negaret autem seipsum, ut dicit Glossa -ibidem, si dicta sua negaret. Ergo misericordia Deo non -competit.</p> -<p title="I q. 21 a. 3 s. c."><a name="29343"><span class= -"ref">[29343] Iª q. 21 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in Psalmo CX, <i>miserator et misericors -dominus</i>.</p> -<p title="I q. 21 a. 3 co."><a name="29344"><span class= -"ref">[29344] Iª q. 21 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod misericordia est Deo maxime attribuenda, tamen secundum -effectum, non secundum passionis affectum. Ad cuius evidentiam, -considerandum est quod misericors dicitur aliquis quasi habens -miserum cor, quia scilicet afficitur ex miseria alterius per -tristitiam, ac si esset eius propria miseria. Et ex hoc sequitur -quod operetur ad depellendam miseriam alterius, sicut miseriam -propriam, et hic est misericordiae effectus. Tristari ergo de -miseria alterius non competit Deo, sed repellere miseriam alterius, -hoc maxime ei competit, ut per miseriam quemcumque defectum -intelligamus. Defectus autem non tolluntur, nisi per alicuius -bonitatis perfectionem, prima autem origo bonitatis Deus est, ut -supra ostensum est. Sed considerandum est quod elargiri -perfectiones rebus, pertinet quidem et ad bonitatem divinam, et ad -iustitiam, et ad liberalitatem, et misericordiam, tamen secundum -aliam et aliam rationem. Communicatio enim perfectionum, absolute -considerata, pertinet ad bonitatem, ut supra ostensum est. Sed -inquantum perfectiones rebus a Deo dantur secundum earum -proportionem, pertinet ad iustitiam, ut dictum est supra. Inquantum -vero non attribuit rebus perfectiones propter utilitatem suam, sed -solum propter suam bonitatem, pertinet ad liberalitatem. Inquantum -vero perfectiones datae rebus a Deo, omnem defectum expellunt, -pertinet ad misericordiam.</p> -<p title="I q. 21 a. 3 ad 1"><a name="29345"><span class= -"ref">[29345] Iª q. 21 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum igitur -dicendum quod obiectio illa procedit de misericordia, quantum ad -passionis affectum.</p> -<p title="I q. 21 a. 3 ad 2"><a name="29346"><span class= -"ref">[29346] Iª q. 21 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod Deus misericorditer agit, non quidem contra iustitiam -suam faciendo, sed aliquid supra iustitiam operando, sicut si -alicui cui debentur centum denarii, aliquis ducentos det de suo, -tamen non contra iustitiam facit, sed liberaliter vel -misericorditer operatur. Et similiter si aliquis offensam in se -commissam remittat. Qui enim aliquid remittit, quodammodo donat -illud, unde apostolus remissionem donationem vocat, Ephes. V, -<i>donate invicem, sicut et Christus vobis donavit</i>. Ex quo -patet quod misericordia non tollit iustitiam, sed est quaedam -iustitiae plenitudo. Unde dicitur Iac. II, quod <i>misericordia -superexaltat iudicium</i>.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 21 a. 4 arg. 1"><a name="29347"><span class= -"ref">[29347] Iª q. 21 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod non in omnibus Dei operibus sit -misericordia et iustitia. Quaedam enim opera Dei attribuuntur -misericordiae, ut iustificatio impii, quaedam vero iustitiae, ut -damnatio impiorum. Unde dicitur Iac. II, <i>iudicium sine -misericordia fiet ei qui non fecerit misericordiam</i>. Non ergo in -omni opere Dei apparet misericordia et iustitia.</p> -<p title="I q. 21 a. 4 arg. 2"><a name="29348"><span class= -"ref">[29348] Iª q. 21 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, -apostolus, ad Rom. XV, conversionem Iudaeorum attribuit iustitiae -et veritati; conversionem autem gentium, misericordiae. Ergo non in -quolibet opere Dei est iustitia et misericordia.</p> -<p title="I q. 21 a. 4 arg. 3"><a name="29349"><span class= -"ref">[29349] Iª q. 21 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, multi -iusti in hoc mundo affliguntur. Hoc autem est iniustum. Non ergo in -omni opere Dei est iustitia et misericordia.</p> -<p title="I q. 21 a. 4 arg. 4"><a name="29350"><span class= -"ref">[29350] Iª q. 21 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, -iustitiae est reddere debitum, misericordiae autem sublevare -miseriam, et sic tam iustitia quam misericordia aliquid -praesupponit in suo opere. Sed creatio nihil praesupponit. Ergo in -creatione neque misericordia est, neque iustitia.</p> -<p title="I q. 21 a. 4 s. c."><a name="29351"><span class= -"ref">[29351] Iª q. 21 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in Psalmo XXIV, <i>omnes viae domini misericordia et -veritas</i>.</p> -<p title="I q. 21 a. 4 co."><a name="29352"><span class= -"ref">[29352] Iª q. 21 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod necesse est quod in quolibet opere Dei misericordia et veritas -inveniantur; si tamen misericordia pro remotione cuiuscumque -defectus accipiatur; quamvis non omnis defectus proprie possit dici -miseria, sed solum defectus rationalis naturae, quam contingit esse -felicem; nam miseria felicitati opponitur. Huius autem necessitatis -ratio est, quia, cum debitum quod ex divina iustitia redditur, sit -vel debitum Deo, vel debitum alicui creaturae, neutrum potest in -aliquo opere Dei praetermitti. Non enim potest facere aliquid Deus, -quod non sit conveniens sapientiae et bonitati ipsius; secundum -quem modum diximus aliquid esse debitum Deo. Similiter etiam -quidquid in rebus creatis facit, secundum convenientem ordinem et -proportionem facit; in quo consistit ratio iustitiae. Et sic -oportet in omni opere Dei esse iustitiam. Opus autem divinae -iustitiae semper praesupponit opus misericordiae, et in eo -fundatur. Creaturae enim non debetur aliquid, nisi propter aliquid -in eo praeexistens, vel praeconsideratum, et rursus, si illud -creaturae debetur, hoc erit propter aliquid prius. Et cum non sit -procedere in infinitum, oportet devenire ad aliquid quod ex sola -bonitate divinae voluntatis dependeat, quae est ultimus finis. -Utpote si dicamus quod habere manus debitum est homini propter -animam rationalem; animam vero rationalem habere, ad hoc quod sit -homo; hominem vero esse, propter divinam bonitatem. Et sic in -quolibet opere Dei apparet misericordia, quantum ad primam radicem -eius. Cuius virtus salvatur in omnibus consequentibus; et etiam -vehementius in eis operatur, sicut causa primaria vehementius -influit quam causa secunda. Et propter hoc etiam ea quae alicui -creaturae debentur, Deus, ex abundantia suae bonitatis, largius -dispensat quam exigat proportio rei. Minus enim est quod sufficeret -ad conservandum ordinem iustitiae, quam quod divina bonitas -confert, quae omnem proportionem creaturae excedit.</p> -<p title="I q. 21 a. 4 ad 1"><a name="29353"><span class= -"ref">[29353] Iª q. 21 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod quaedam opera attribuuntur iustitiae et quaedam -misericordiae, quia in quibusdam vehementius apparet iustitia, in -quibusdam misericordia. Et tamen in damnatione reproborum apparet -misericordia, non quidem totaliter relaxans, sed aliqualiter -allevians, dum punit citra condignum. Et in iustificatione impii -apparet iustitia, dum culpas relaxat propter dilectionem, quam -tamen ipse misericorditer infundit, sicut de Magdalena legitur, -Luc. VII, <i>dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit -multum</i>.</p> -<p title="I q. 21 a. 4 ad 2"><a name="29354"><span class= -"ref">[29354] Iª q. 21 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod iustitia et misericordia Dei apparet in conversione -Iudaeorum et gentium, sed aliqua ratio iustitiae apparet in -conversione Iudaeorum, quae non apparet in conversione gentium, -sicut quod salvati sunt propter promissiones patribus factas.</p> -<p title="I q. 21 a. 4 ad 3"><a name="29355"><span class= -"ref">[29355] Iª q. 21 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod in hoc etiam quod iusti puniuntur in hoc mundo, -apparet iustitia et misericordia; inquantum per huiusmodi -afflictiones aliqua levia in eis purgantur, et ab affectu -terrenorum in Deum magis eriguntur; secundum illud Gregorii, -<i>mala quae in hoc mundo nos premunt, ad Deum nos ire -compellunt</i>.</p> -<p title="I q. 21 a. 4 ad 4"><a name="29356"><span class= -"ref">[29356] Iª q. 21 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod, licet creationi non praesupponatur aliquid in rerum -natura, praesupponitur tamen aliquid in Dei cognitione. Et secundum -hoc etiam salvatur ibi ratio iustitiae, inquantum res in esse -producitur, secundum quod convenit divinae sapientiae et bonitati. -Et salvatur quodammodo ratio misericordiae, inquantum res de non -esse in esse mutatur.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 22</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 22 pr."><a name="29357"><span class="ref">[29357] -Iª q. 22 pr.</span></a> Consideratis autem his quae ad -voluntatem absolute pertinent, procedendum est ad ea quae -respiciunt simul intellectum et voluntatem. Huiusmodi autem est -providentia quidem respectu omnium; praedestinatio vero et -reprobatio, et quae ad haec consequuntur, respectu hominum -specialiter, in ordine ad aeternam salutem. Nam et post morales -virtutes, in scientia morali, consideratur de prudentia, ad quam -providentia pertinere videtur. Circa providentiam autem Dei -quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deo conveniat providentia. -Secundo, utrum omnia divinae providentiae subsint. Tertio, utrum -divina providentia immediate sit de omnibus. Quarto, utrum -providentia divina imponat necessitatem rebus provisis.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 22 a. 1 arg. 1"><a name="29358"><span class= -"ref">[29358] Iª q. 22 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod providentia Deo non conveniat. Providentia -enim, secundum Tullium, est pars prudentiae. Prudentia autem, cum -sit bene consiliativa, secundum philosophum in VI Ethic., Deo -competere non potest, qui nullum dubium habet, unde eum consiliari -oporteat. Ergo providentia Deo non competit.</p> -<p title="I q. 22 a. 1 arg. 2"><a name="29359"><span class= -"ref">[29359] Iª q. 22 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, -quidquid est in Deo, est aeternum. Sed providentia non est aliquid -aeternum, est enim circa existentia, quae non sunt aeterna, -secundum Damascenum. Ergo providentia non est in Deo.</p> -<p title="I q. 22 a. 1 arg. 3"><a name="29360"><span class= -"ref">[29360] Iª q. 22 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, -nullum compositum est in Deo. Sed providentia videtur esse aliquid -compositum, quia includit in se voluntatem et intellectum. Ergo -providentia non est in Deo.</p> -<p title="I q. 22 a. 1 s. c."><a name="29361"><span class= -"ref">[29361] Iª q. 22 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Sap. XIV, <i>tu autem, pater, gubernas omnia -providentia</i>.</p> -<p title="I q. 22 a. 1 co."><a name="29362"><span class= -"ref">[29362] Iª q. 22 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod necesse est ponere providentiam in Deo. Omne enim bonum quod -est in rebus, a Deo creatum est, ut supra ostensum est. In rebus -autem invenitur bonum, non solum quantum ad substantiam rerum, sed -etiam quantum ad ordinem earum in finem, et praecipue in finem -ultimum, qui est bonitas divina, ut supra habitum est. Hoc igitur -bonum ordinis in rebus creatis existens, a Deo creatum est. Cum -autem Deus sit causa rerum per suum intellectum, et sic cuiuslibet -sui effectus oportet rationem in ipso praeexistere, ut ex -superioribus patet; necesse est quod ratio ordinis rerum in finem -in mente divina praeexistat. Ratio autem ordinandorum in finem, -proprie providentia est. Est enim principalis pars prudentiae, ad -quam aliae duae partes ordinantur, scilicet memoria praeteritorum, -et intelligentia praesentium; prout ex praeteritis memoratis, et -praesentibus intellectis, coniectamus de futuris providendis. -Prudentiae autem proprium est, secundum philosophum in VI Ethic., -ordinare alia in finem; sive respectu sui ipsius, sicut dicitur -homo prudens, qui bene ordinat actus suos ad finem vitae suae; sive -respectu aliorum sibi subiectorum in familia vel civitate vel -regno, secundum quem modum dicitur Matt. XXIV, <i>fidelis servus et -prudens, quem constituit dominus super familiam suam</i>. Secundum -quem modum prudentia vel providentia Deo convenire potest, nam in -ipso Deo nihil est in finem ordinabile, cum ipse sit finis ultimus. -Ipsa igitur ratio ordinis rerum in finem, providentia in Deo -nominatur. Unde Boetius, IV de Consol., dicit quod <i>providentia -est ipsa divina ratio in summo omnium principe constituta, quae -cuncta disponit</i>. Dispositio autem potest dici tam ratio ordinis -rerum in finem, quam ratio ordinis partium in toto.</p> -<p title="I q. 22 a. 1 ad 1"><a name="29363"><span class= -"ref">[29363] Iª q. 22 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, secundum philosophum in VI Ethic., prudentia proprie -est praeceptiva eorum, de quibus eubulia recte consiliatur, et -synesis recte iudicat. Unde, licet consiliari non competat Deo, -secundum quod consilium est inquisitio de rebus dubiis; tamen -praecipere de ordinandis in finem, quorum rectam rationem habet, -competit Deo, secundum illud Psalmi, <i>praeceptum posuit, et non -praeteribit</i>. Et secundum hoc competit Deo ratio prudentiae et -providentiae. Quamvis etiam dici possit, quod ipsa ratio rerum -agendarum consilium in Deo dicitur; non propter inquisitionem, sed -propter certitudinem cognitionis, ad quam consiliantes inquirendo -perveniunt. Unde dicitur Ephes. I, <i>qui operatur omnia secundum -consilium voluntatis suae</i>.</p> -<p title="I q. 22 a. 1 ad 2"><a name="29364"><span class= -"ref">[29364] Iª q. 22 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod ad curam duo pertinent, scilicet ratio ordinis, quae -dicitur providentia et dispositio; et executio ordinis, quae -dicitur gubernatio. Quorum primum est aeternum, secundum -temporale.</p> -<p title="I q. 22 a. 1 ad 3"><a name="29365"><span class= -"ref">[29365] Iª q. 22 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod providentia est in intellectu, sed praesupponit -voluntatem finis, nullus enim praecipit de agendis propter finem, -nisi velit finem. Unde et prudentia praesupponit virtutes morales, -per quas appetitus se habet ad bonum, ut dicitur in VI Ethic. Et -tamen si providentia ex aequali respiceret voluntatem et -intellectum divinum, hoc esset absque detrimento divinae -simplicitatis; cum voluntas et intellectus in Deo sint idem, ut -supra dictum est.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 22 a. 2 arg. 1"><a name="29366"><span class= -"ref">[29366] Iª q. 22 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod non omnia sint subiecta divinae -providentiae. Nullum enim provisum est fortuitum. Si ergo omnia -sunt provisa a Deo, nihil erit fortuitum, et sic perit casus et -fortuna. Quod est contra communem opinionem.</p> -<p title="I q. 22 a. 2 arg. 2"><a name="29367"><span class= -"ref">[29367] Iª q. 22 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis -sapiens provisor excludit defectum et malum, quantum potest, ab his -quorum curam gerit. Videmus autem multa mala in rebus esse. Aut -igitur Deus non potest ea impedire, et sic non est omnipotens, aut -non de omnibus curam habet.</p> -<p title="I q. 22 a. 2 arg. 3"><a name="29368"><span class= -"ref">[29368] Iª q. 22 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quae -ex necessitate eveniunt, providentiam seu prudentiam non requirunt, -unde, secundum philosophum in VI Ethic., prudentia est recta ratio -contingentium, de quibus est consilium et electio. Cum igitur multa -in rebus ex necessitate eveniant, non omnia providentiae -subduntur.</p> -<p title="I q. 22 a. 2 arg. 4"><a name="29369"><span class= -"ref">[29369] Iª q. 22 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, -quicumque dimittitur sibi, non subest providentiae alicuius -gubernantis. Sed homines sibi ipsis dimittuntur a Deo, secundum -illud Eccli. XV, <i>Deus ab initio constituit hominem, et reliquit -eum in manu consilii sui</i>; et specialiter mali, secundum illud, -<i>dimisit illos secundum desideria cordis eorum</i>. Non igitur -omnia divinae providentiae subsunt.</p> -<p title="I q. 22 a. 2 arg. 5"><a name="29370"><span class= -"ref">[29370] Iª q. 22 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, -apostolus, I Cor. IX, dicit quod <i>non est Deo cura de bobus</i>, -et eadem ratione, de aliis creaturis irrationalibus. Non igitur -omnia subsunt divinae providentiae.</p> -<p title="I q. 22 a. 2 s. c."><a name="29371"><span class= -"ref">[29371] Iª q. 22 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Sap. VIII, de divina sapientia, quod <i>attingit a -fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter</i>.</p> -<p title="I q. 22 a. 2 co."><a name="29372"><span class= -"ref">[29372] Iª q. 22 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod quidam totaliter providentiam negaverunt, sicut Democritus et -Epicurei, ponentes mundum factum esse casu. Quidam vero posuerunt -incorruptibilia tantum providentiae subiacere; corruptibilia vero, -non secundum individua, sed secundum species; sic enim -incorruptibilia sunt. Ex quorum persona dicitur Iob XXII, <i>nubes -latibulum eius, et circa cardines caeli perambulat, neque nostra -considerat</i>. A corruptibilium autem generalitate excepit Rabbi -Moyses homines, propter splendorem intellectus, quem participant, -in aliis autem individuis corruptibilibus, aliorum opinionem est -secutus. Sed necesse est dicere omnia divinae providentiae -subiacere, non in universali tantum, sed etiam in singulari. Quod -sic patet. Cum enim omne agens agat propter finem, tantum se -extendit ordinatio effectuum in finem, quantum se extendit -causalitas primi agentis. Ex hoc enim contingit in operibus -alicuius agentis aliquid provenire non ad finem ordinatum, quia -effectus ille consequitur ex aliqua alia causa, praeter intentionem -agentis. Causalitas autem Dei, qui est primum agens, se extendit -usque ad omnia entia, non solum quantum ad principia speciei, sed -etiam quantum ad individualia principia, non solum -incorruptibilium, sed etiam corruptibilium. Unde necesse est omnia -quae habent quocumque modo esse, ordinata esse a Deo in finem, -secundum illud apostoli, ad Rom. XIII, <i>quae a Deo sunt, ordinata -sunt</i>. Cum ergo nihil aliud sit Dei providentia quam ratio -ordinis rerum in finem, ut dictum est, necesse est omnia, inquantum -participant esse, intantum subdi divinae providentiae. Similiter -etiam supra ostensum est quod Deus omnia cognoscit, et universalia -et particularia. Et cum cognitio eius comparetur ad res sicut -cognitio artis ad artificiata, ut supra dictum est, necesse est -quod omnia supponantur suo ordini, sicut omnia artificiata -subduntur ordini artis.</p> -<p title="I q. 22 a. 2 ad 1"><a name="29373"><span class= -"ref">[29373] Iª q. 22 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod aliter est de causa universali, et de causa -particulari. Ordinem enim causae particularis aliquid potest exire, -non autem ordinem causae universalis. Non enim subducitur aliquid -ab ordine causae particularis, nisi per aliquam aliam causam -particularem impedientem, sicut lignum impeditur a combustione per -actionem aquae. Unde, cum omnes causae particulares concludantur -sub universali causa, impossibile est aliquem effectum ordinem -causae universalis effugere. Inquantum igitur aliquis effectus -ordinem alicuius causae particularis effugit, dicitur esse casuale -vel fortuitum, respectu causae particularis, sed respectu causae -universalis, a cuius ordine subtrahi non potest, dicitur esse -provisum. Sicut et concursus duorum servorum, licet sit casualis -quantum ad eos, est tamen provisus a domino, qui eos scienter sic -ad unum locum mittit, ut unus de alio nesciat.</p> -<p title="I q. 22 a. 2 ad 2"><a name="29374"><span class= -"ref">[29374] Iª q. 22 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod aliter de eo est qui habet curam alicuius -particularis, et de provisore universali. Quia provisor -particularis excludit defectum ab eo quod eius curae subditur, -quantum potest, sed provisor universalis permittit aliquem defectum -in aliquo particulari accidere, ne impediatur bonum totius. Unde -corruptiones et defectus in rebus naturalibus, dicuntur esse contra -naturam particularem; sed tamen sunt de intentione naturae -universalis, inquantum defectus unius cedit in bonum alterius, vel -etiam totius universi; nam corruptio unius est generatio alterius, -per quam species conservatur. Cum igitur Deus sit universalis -provisor totius entis, ad ipsius providentiam pertinet ut permittat -quosdam defectus esse in aliquibus particularibus rebus, ne -impediatur bonum universi perfectum. Si enim omnia mala -impedirentur, multa bona deessent universo, non enim esset vita -leonis, si non esset occisio animalium; nec esset patientia -martyrum, si non esset persecutio tyrannorum. Unde dicit Augustinus -in Enchirid. <i>Deus omnipotens nullo modo sineret malum aliquod -esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, -ut bene faceret etiam de malo</i>. Ex his autem duabus rationibus -quas nunc solvimus, videntur moti fuisse, qui divinae providentiae -subtraxerunt corruptibilia, in quibus inveniuntur casualia et -mala.</p> -<p title="I q. 22 a. 2 ad 3"><a name="29375"><span class= -"ref">[29375] Iª q. 22 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod homo non est institutor naturae, sed utitur in -operibus artis et virtutis, ad suum usum, rebus naturalibus. Unde -providentia humana non se extendit ad necessaria, quae ex natura -proveniunt. Ad quae tamen se extendit providentia Dei, qui est -auctor naturae. Et ex hac ratione videntur moti fuisse, qui cursum -rerum naturalium subtraxerunt divinae providentiae, attribuentes -ipsum necessitati materiae; ut Democritus, et alii naturales -antiqui.</p> -<p title="I q. 22 a. 2 ad 4"><a name="29376"><span class= -"ref">[29376] Iª q. 22 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod in hoc quod dicitur Deum hominem sibi reliquisse, non -excluditur homo a divina providentia, sed ostenditur quod non -praefigitur ei virtus operativa determinata ad unum, sicut rebus -naturalibus; quae aguntur tantum, quasi ab altero directae in -finem, non autem seipsa agunt, quasi se dirigentia in finem, ut -creaturae rationales per liberum arbitrium, quo consiliantur et -eligunt. Unde signanter dicit, <i>in manu consilii sui</i>. Sed -quia ipse actus liberi arbitrii reducitur in Deum sicut in causam, -necesse est ut ea quae ex libero arbitrio fiunt, divinae -providentiae subdantur, providentia enim hominis continetur sub -providentia Dei, sicut causa particularis sub causa universali. -Hominum autem iustorum quodam excellentiori modo Deus habet -providentiam quam impiorum, inquantum non permittit contra eos -evenire aliquid, quod finaliter impediat salutem eorum, nam -<i>diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum</i>, ut dicitur -Rom. VIII. Sed ex hoc ipso quod impios non retrahit a malo culpae, -dicitur eos dimittere. Non tamen ita, quod totaliter ab eius -providentia excludantur, alioquin in nihilum deciderent, nisi per -eius providentiam conservarentur. Et ex hac ratione videtur motus -fuisse Tullius, qui res humanas, de quibus consiliamur, divinae -providentiae subtraxit.</p> -<p title="I q. 22 a. 2 ad 5"><a name="29377"><span class= -"ref">[29377] Iª q. 22 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum -dicendum quod, quia creatura rationalis habet per liberum arbitrium -dominium sui actus, ut dictum est, speciali quodam modo subditur -divinae providentiae; ut scilicet ei imputetur aliquid ad culpam -vel ad meritum, et reddatur ei aliquid ut poena vel praemium. Et -quantum ad hoc curam Dei apostolus a bobus removet. Non tamen ita -quod individua irrationalium creaturarum ad Dei providentiam non -pertineant, ut Rabbi Moyses existimavit.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 22 a. 3 arg. 1"><a name="29378"><span class= -"ref">[29378] Iª q. 22 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod Deus non immediate omnibus provideat. -Quidquid enim est dignitatis, Deo est attribuendum. Sed ad -dignitatem alicuius regis pertinet, quod habeat ministros, quibus -mediantibus subditis provideat. Ergo multo magis Deus non immediate -omnibus providet.</p> -<p title="I q. 22 a. 3 arg. 2"><a name="29379"><span class= -"ref">[29379] Iª q. 22 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, ad -providentiam pertinet res in finem ordinare. Finis autem cuiuslibet -rei est eius perfectio et bonum. Ad quamlibet autem causam pertinet -effectum suum perducere ad bonum. Quaelibet igitur causa agens est -causa effectus providentiae. Si igitur Deus omnibus immediate -providet, subtrahuntur omnes causae secundae.</p> -<p title="I q. 22 a. 3 arg. 3"><a name="29380"><span class= -"ref">[29380] Iª q. 22 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, -Augustinus dicit, in Enchirid., quod <i>melius est quaedam nescire -quam scire, ut vilia</i>, et idem dicit philosophus, in XII -Metaphys. Sed omne quod est melius, Deo est attribuendum. Ergo Deus -non habet immediate providentiam quorundam vilium et malorum.</p> -<p title="I q. 22 a. 3 s. c."><a name="29381"><span class= -"ref">[29381] Iª q. 22 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Iob XXXIV, <i>quem constituit alium super terram? Aut -quem posuit super orbem quem fabricatus est?</i> Super quo dicit -Gregorius, <i>mundum per seipsum regit, quem per seipsum -condidit</i>.</p> -<p title="I q. 22 a. 3 co."><a name="29382"><span class= -"ref">[29382] Iª q. 22 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod ad providentiam duo pertinent, scilicet ratio ordinis rerum -provisarum in finem; et executio huius ordinis, quae gubernatio -dicitur. Quantum igitur ad primum horum, Deus immediate omnibus -providet. Quia in suo intellectu habet rationem omnium, etiam -minimorum, et quascumque causas aliquibus effectibus praefecit, -dedit eis virtutem ad illos effectus producendos. Unde oportet quod -ordinem illorum effectuum in sua ratione praehabuerit. Quantum -autem ad secundum, sunt aliqua media divinae providentiae. Quia -inferiora gubernat per superiora; non propter defectum suae -virtutis, sed propter abundantiam suae bonitatis, ut dignitatem -causalitatis etiam creaturis communicet. Et secundum hoc excluditur -opinio Platonis, quam narrat Gregorius Nyssenus, triplicem -providentiam ponentis. Quarum prima est summi Dei, qui primo et -principaliter providet rebus spiritualibus; et consequenter toti -mundo, quantum ad genera, species et causas universales. Secunda -vero providentia est, qua providetur singularibus generabilium et -corruptibilium, et hanc attribuit diis qui circumeunt caelos, idest -substantiis separatis, quae movent corpora caelestia circulariter. -Tertia vero providentia est rerum humanarum, quam attribuebat -Daemonibus, quos Platonici ponebant medios inter nos et deos, ut -narrat Augustinus IX de Civ. Dei.</p> -<p title="I q. 22 a. 3 ad 1"><a name="29383"><span class= -"ref">[29383] Iª q. 22 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod habere ministros executores suae providentiae, -pertinet ad dignitatem regis, sed quod non habeat rationem eorum -quae per eos agenda sunt, est ex defectu ipsius. Omnis enim -scientia operativa tanto perfectior est, quanto magis particularia -considerat, in quibus est actus.</p> -<p title="I q. 22 a. 3 ad 2"><a name="29384"><span class= -"ref">[29384] Iª q. 22 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod per hoc quod Deus habet immediate providentiam de -rebus omnibus, non excluduntur causae secundae, quae sunt -executrices huius ordinis, ut ex supra dictis patet.</p> -<p title="I q. 22 a. 3 ad 3"><a name="29385"><span class= -"ref">[29385] Iª q. 22 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod nobis melius est non cognoscere mala et vilia, -inquantum per ea impedimur a consideratione meliorum, quia non -possumus simul multa intelligere, et inquantum cogitatio malorum -pervertit interdum voluntatem in malum. Sed hoc non habet locum in -Deo, qui simul omnia uno intuitu videt, et cuius voluntas ad malum -flecti non potest.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 22 a. 4 arg. 1"><a name="29386"><span class= -"ref">[29386] Iª q. 22 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod divina providentia necessitatem rebus -provisis imponat. Omnis enim effectus qui habet aliquam causam per -se, quae iam est vel fuit, ad quam de necessitate sequitur, -provenit ex necessitate, ut philosophus probat in VI Metaphys. Sed -providentia Dei, cum sit aeterna, praeexistit; et ad eam sequitur -effectus de necessitate; non enim potest divina providentia -frustrari. Ergo providentia divina necessitatem rebus provisis -imponit.</p> -<p title="I q. 22 a. 4 arg. 2"><a name="29387"><span class= -"ref">[29387] Iª q. 22 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, -unusquisque provisor stabilit opus suum quantum potest, ne -deficiat. Sed Deus est summe potens. Ergo necessitatis firmitatem -rebus a se provisis tribuit.</p> -<p title="I q. 22 a. 4 arg. 3"><a name="29388"><span class= -"ref">[29388] Iª q. 22 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, -Boetius dicit, IV de Consol., quod fatum, <i>ab immobilis -providentiae proficiscens exordiis, actus fortunasque hominum -indissolubili causarum connexione constringit</i>. Videtur ergo -quod providentia necessitatem rebus provisis imponat.</p> -<p title="I q. 22 a. 4 s. c."><a name="29389"><span class= -"ref">[29389] Iª q. 22 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>corrumpere -naturam non est providentiae</i>. Hoc autem habet quarundam rerum -natura, quod sint contingentia. Non igitur divina providentia -necessitatem rebus imponit, contingentiam excludens.</p> -<p title="I q. 22 a. 4 co."><a name="29390"><span class= -"ref">[29390] Iª q. 22 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod providentia divina quibusdam rebus necessitatem imponit, non -autem omnibus, ut quidam crediderunt. Ad providentiam enim pertinet -ordinare res in finem. Post bonitatem autem divinam, quae est finis -a rebus separatus, principale bonum in ipsis rebus existens, est -perfectio universi, quae quidem non esset, si non omnes gradus -essendi invenirentur in rebus. Unde ad divinam providentiam -pertinet omnes gradus entium producere. Et ideo quibusdam -effectibus praeparavit causas necessarias, ut necessario evenirent; -quibusdam vero causas contingentes, ut evenirent contingenter, -secundum conditionem proximarum causarum.</p> -<p title="I q. 22 a. 4 ad 1"><a name="29391"><span class= -"ref">[29391] Iª q. 22 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod effectus divinae providentiae non solum est aliquid -evenire quocumque modo; sed aliquid evenire vel contingenter vel -necessario. Et ideo evenit infallibiliter et necessario, quod -divina providentia disponit evenire infallibiliter et necessario, -et evenit contingenter, quod divinae providentiae ratio habet ut -contingenter eveniat.</p> -<p title="I q. 22 a. 4 ad 2"><a name="29392"><span class= -"ref">[29392] Iª q. 22 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod in hoc est immobilis et certus divinae providentiae -ordo, quod ea quae ab ipso providentur, cuncta eveniunt eo modo quo -ipse providet, sive necessario sive contingenter.</p> -<p title="I q. 22 a. 4 ad 3"><a name="29393"><span class= -"ref">[29393] Iª q. 22 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod indissolubilitas illa et immutabilitas quam Boetius -tangit, pertinet ad certitudinem providentiae, quae non deficit a -suo effectu, neque a modo eveniendi quem providit, non autem -pertinet ad necessitatem effectuum. Et considerandum est quod -necessarium et contingens proprie consequuntur ens, inquantum -huiusmodi. Unde modus contingentiae et necessitatis cadit sub -provisione Dei, qui est universalis provisor totius entis, non -autem sub provisione aliquorum particularium provisorum.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 23</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 23 pr."><a name="29394"><span class="ref">[29394] -Iª q. 23 pr.</span></a> Post considerationem divinae -providentiae, agendum est de praedestinatione, et de libro vitae. -Et circa praedestinationem quaeruntur octo. Primo, utrum Deo -conveniat praedestinatio. Secundo, quid sit praedestinatio; et -utrum ponat aliquid in praedestinato. Tertio, utrum Deo competat -reprobatio aliquorum hominum. Quarto, de comparatione -praedestinationis ad electionem; utrum scilicet praedestinati -eligantur. Quinto, utrum merita sint causa vel ratio -praedestinationis, vel reprobationis, aut electionis. Sexto, de -certitudine praedestinationis; utrum scilicet praedestinati -infallibiliter salventur. Septimo, utrum numerus praedestinatorum -sit certus. Octavo, utrum praedestinatio possit iuvari precibus -sanctorum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 23 a. 1 arg. 1"><a name="29395"><span class= -"ref">[29395] Iª q. 23 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod homines non praedestinentur a Deo. Dicit -enim Damascenus, in II libro, <i>oportet cognoscere quod omnia -quidem praecognoscit Deus, non autem omnia praedeterminat. -Praecognoscit enim ea quae in nobis sunt; non autem praedeterminat -ea</i>. Sed merita et demerita humana sunt in nobis, inquantum -sumus nostrorum actuum domini per liberum arbitrium. Ea ergo quae -pertinent ad meritum vel demeritum, non praedestinantur a Deo. Et -sic hominum praedestinatio tollitur.</p> -<p title="I q. 23 a. 1 arg. 2"><a name="29396"><span class= -"ref">[29396] Iª q. 23 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omnes -creaturae ordinantur ad suos fines per divinam providentiam, ut -supra dictum est. Sed aliae creaturae non dicuntur praedestinari a -Deo. Ergo nec homines.</p> -<p title="I q. 23 a. 1 arg. 3"><a name="29397"><span class= -"ref">[29397] Iª q. 23 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, -Angeli sunt capaces beatitudinis, sicut et homines. Sed Angelis non -competit praedestinari, ut videtur, cum in eis nunquam fuerit -miseria; praedestinatio autem est propositum miserendi, ut dicit -Augustinus. Ergo homines non praedestinantur.</p> -<p title="I q. 23 a. 1 arg. 4"><a name="29398"><span class= -"ref">[29398] Iª q. 23 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, -beneficia hominibus a Deo collata, per spiritum sanctum viris -sanctis revelantur, secundum illud apostoli, I Cor. II, <i>nos -autem non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo -est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis</i>. Si ergo homines -praedestinarentur a Deo, cum praedestinatio sit Dei beneficium, -esset praedestinatis nota sua praedestinatio. Quod patet esse -falsum.</p> -<p title="I q. 23 a. 1 s. c."><a name="29399"><span class= -"ref">[29399] Iª q. 23 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Rom. VIII, <i>quos praedestinavit, hos et -vocavit</i>.</p> -<p title="I q. 23 a. 1 co."><a name="29400"><span class= -"ref">[29400] Iª q. 23 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deo conveniens est homines praedestinare. Omnia enim divinae -providentiae subiacent, ut supra ostensum est. Ad providentiam -autem pertinet res in finem ordinare, ut dictum est. Finis autem ad -quem res creatae ordinantur a Deo, est duplex. Unus, qui excedit -proportionem naturae creatae et facultatem, et hic finis est vita -aeterna, quae in divina visione consistit, quae est supra naturam -cuiuslibet creaturae, ut supra habitum est. Alius autem finis est -naturae creatae proportionatus, quem scilicet res creata potest -attingere secundum virtutem suae naturae. Ad illud autem ad quod -non potest aliquid virtute suae naturae pervenire, oportet quod ab -alio transmittatur; sicut sagitta a sagittante mittitur ad signum. -Unde, proprie loquendo, rationalis creatura, quae est capax vitae -aeternae, perducitur in ipsam quasi a Deo transmissa. Cuius quidem -transmissionis ratio in Deo praeexistit; sicut et in eo est ratio -ordinis omnium in finem, quam diximus esse providentiam. Ratio -autem alicuius fiendi in mente actoris existens, est quaedam -praeexistentia rei fiendae in eo. Unde ratio praedictae -transmissionis creaturae rationalis in finem vitae aeternae, -praedestinatio nominatur, nam destinare est mittere. Et sic patet -quod praedestinatio, quantum ad obiecta, est quaedam pars -providentiae.</p> -<p title="I q. 23 a. 1 ad 1"><a name="29401"><span class= -"ref">[29401] Iª q. 23 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Damascenus nominat praedeterminationem impositionem -necessitatis; sicut est in rebus naturalibus, quae sunt -praedeterminatae ad unum. Quod patet ex eo quod subdit, <i>non enim -vult malitiam, neque compellit virtutem</i>. Unde praedestinatio -non excluditur.</p> -<p title="I q. 23 a. 1 ad 2"><a name="29402"><span class= -"ref">[29402] Iª q. 23 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod creaturae irrationales non sunt capaces illius finis -qui facultatem humanae naturae excedit. Unde non proprie dicuntur -praedestinari, etsi aliquando abusive praedestinatio nominetur -respectu cuiuscumque alterius finis.</p> -<p title="I q. 23 a. 1 ad 3"><a name="29403"><span class= -"ref">[29403] Iª q. 23 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod praedestinari convenit Angelis, sicut et hominibus, -licet nunquam fuerint miseri. Nam motus non accipit speciem a -termino a quo, sed a termino ad quem, nihil enim refert, quantum ad -rationem dealbationis, utrum ille qui dealbatur, fuerit niger aut -pallidus vel rubeus. Et similiter nihil refert ad rationem -praedestinationis, utrum aliquis praedestinetur in vitam aeternam a -statu miseriae, vel non. Quamvis dici possit quod omnis collatio -boni supra debitum eius cui confertur, ad misericordiam pertineat, -ut supra dictum est.</p> -<p title="I q. 23 a. 1 ad 4"><a name="29404"><span class= -"ref">[29404] Iª q. 23 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod, etiam si aliquibus ex speciali privilegio sua -praedestinatio reveletur, non tamen convenit ut reveletur omnibus, -quia sic illi qui non sunt praedestinati, desperarent; et securitas -in praedestinatis negligentiam pareret.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 23 a. 2 arg. 1"><a name="29405"><span class= -"ref">[29405] Iª q. 23 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod praedestinatio ponat aliquid in -praedestinato. Omnis enim actio ex se passionem infert. Si ergo -praedestinatio actio est in Deo, oportet quod praedestinatio passio -sit in praedestinatis.</p> -<p title="I q. 23 a. 2 arg. 2"><a name="29406"><span class= -"ref">[29406] Iª q. 23 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, -Origenes dicit, super illud Rom. I, <i>qui praedestinatus est etc., -praedestinatio est eius qui non est, sed destinatio eius est qui -est</i>. Sed Augustinus dicit, in libro de praedestinatione -sanctorum, <i>quid est praedestinatio, nisi destinatio -alicuius?</i> Ergo praedestinatio non est nisi alicuius existentis. -Et ita ponit aliquid in praedestinato.</p> -<p title="I q. 23 a. 2 arg. 3"><a name="29407"><span class= -"ref">[29407] Iª q. 23 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, -praeparatio est aliquid in praeparato. Sed praedestinatio est -praeparatio beneficiorum Dei, ut dicit Augustinus, in libro de -Praedest. Sanct. Ergo praedestinatio est aliquid in -praedestinatis.</p> -<p title="I q. 23 a. 2 arg. 4"><a name="29408"><span class= -"ref">[29408] Iª q. 23 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, -temporale non ponitur in definitione aeterni. Sed gratia, quae est -aliquid temporale, ponitur in definitione praedestinationis, nam -praedestinatio dicitur esse <i>praeparatio gratiae in praesenti, et -gloriae in futuro</i>. Ergo praedestinatio non est aliquid -aeternum. Et ita oportet quod non sit in Deo, sed in -praedestinatis, nam quidquid est in Deo, est aeternum.</p> -<p title="I q. 23 a. 2 s. c."><a name="29409"><span class= -"ref">[29409] Iª q. 23 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod Augustinus dicit, quod praedestinatio est praescientia -beneficiorum Dei. Sed praescientia non est in praescitis, sed in -praesciente. Ergo nec praedestinatio est in praedestinatis, sed in -praedestinante.</p> -<p title="I q. 23 a. 2 co."><a name="29410"><span class= -"ref">[29410] Iª q. 23 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod praedestinatio non est aliquid in praedestinatis, sed in -praedestinante tantum. Dictum est enim quod praedestinatio est -quaedam pars providentiae providentia autem non est in rebus -provisis; sed est quaedam ratio in intellectu provisoris, ut supra -dictum est. Sed executio providentiae, quae gubernatio dicitur, -passive quidem est in gubernatis; active autem est in gubernante. -Unde manifestum est quod praedestinatio est quaedam ratio ordinis -aliquorum in salutem aeternam, in mente divina existens. Executio -autem huius ordinis est passive quidem in praedestinatis; active -autem est in Deo. Est autem executio praedestinationis vocatio et -magnificatio, secundum illud apostoli, ad Rom. VIII, <i>quos -praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos et -magnificavit</i>.</p> -<p title="I q. 23 a. 2 ad 1"><a name="29411"><span class= -"ref">[29411] Iª q. 23 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod actiones in exteriorem materiam transeuntes, inferunt -ex se passionem, ut calefactio et secatio, non autem actiones in -agente manentes, ut sunt intelligere et velle, ut supra dictum est. -Et talis actio est praedestinatio. Unde praedestinatio non ponit -aliquid in praedestinato. Sed executio eius, quae transit in -exteriores res, ponit in eis aliquem effectum.</p> -<p title="I q. 23 a. 2 ad 2"><a name="29412"><span class= -"ref">[29412] Iª q. 23 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod destinatio aliquando sumitur pro reali missione -alicuius ad aliquem terminum, et sic destinatio non est nisi eius -quod est. Alio modo sumitur destinatio pro missione quam aliquis -mente concipit, secundum quod dicimur destinare, quod mente -firmiter proponimus, et hoc secundo modo dicitur II Machab. cap. -VI, <i>Eleazarus destinavit non admittere illicita propter vitae -amorem</i>. Et sic destinatio potest esse eius quod non est. Tamen -praedestinatio, ratione antecessionis quam importat, potest esse -eius quod non est, qualitercumque destinatio sumatur.</p> -<p title="I q. 23 a. 2 ad 3"><a name="29413"><span class= -"ref">[29413] Iª q. 23 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod duplex est praeparatio. Quaedam patientis, ut -patiatur, et haec praeparatio est in praeparato. Quaedam alia est -agentis, ut agat, et haec est in agente. Et talis praeparatio est -praedestinatio; prout aliquod agens per intellectum dicitur se -praeparare ad agendum, inquantum praeconcipit rationem operis -fiendi. Et sic Deus ab aeterno praeparavit praedestinando, -concipiens rationem ordinis aliquorum in salutem.</p> -<p title="I q. 23 a. 2 ad 4"><a name="29414"><span class= -"ref">[29414] Iª q. 23 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod gratia non ponitur in definitione praedestinationis, -quasi aliquid existens de essentia eius, sed inquantum -praedestinatio importat respectum ad gratiam, ut causae ad -effectum, et actus ad obiectum. Unde non sequitur quod -praedestinatio sit aliquid temporale.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 23 a. 3 arg. 1"><a name="29415"><span class= -"ref">[29415] Iª q. 23 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod Deus nullum hominem reprobet. Nullus enim -reprobat quem diligit. Sed Deus omnem hominem diligit, secundum -illud Sap. XI, <i>diligis omnia quae sunt, et nihil odisti eorum -quae fecisti</i>. Ergo Deus nullum hominem reprobat.</p> -<p title="I q. 23 a. 3 arg. 2"><a name="29416"><span class= -"ref">[29416] Iª q. 23 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si -Deus aliquem hominem reprobat, oportet quod sic se habeat -reprobatio ad reprobatos, sicut praedestinatio ad praedestinatos. -Sed praedestinatio est causa salutis praedestinatorum. Ergo -reprobatio erit causa perditionis reproborum. Hoc autem est falsum, -dicitur enim Osee XIII, <i>perditio tua, Israel, ex te est; -tantummodo ex me auxilium tuum</i>. Non ergo Deus aliquem -reprobat.</p> -<p title="I q. 23 a. 3 arg. 3"><a name="29417"><span class= -"ref">[29417] Iª q. 23 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, nulli -debet imputari quod vitare non potest. Sed si Deus aliquem -reprobat, non potest vitare quin ipse pereat, dicitur enim Eccle. -VII, <i>considera opera Dei, quod nemo possit corrigere quem ipse -despexerit</i>. Ergo non esset hominibus imputandum quod pereunt. -Hoc autem est falsum. Non ergo Deus aliquem reprobat.</p> -<p title="I q. 23 a. 3 s. c."><a name="29418"><span class= -"ref">[29418] Iª q. 23 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Malach. I, <i>Iacob dilexi, Esau autem odio -habui</i>.</p> -<p title="I q. 23 a. 3 co."><a name="29419"><span class= -"ref">[29419] Iª q. 23 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod Deus aliquos reprobat. Dictum enim est supra quod -praedestinatio est pars providentiae. Ad providentiam autem -pertinet permittere aliquem defectum in rebus quae providentiae -subduntur, ut supra dictum est. Unde, cum per divinam providentiam -homines in vitam aeternam ordinentur, pertinet etiam ad divinam -providentiam, ut permittat aliquos ab isto fine deficere. Et hoc -dicitur reprobare. Sic igitur, sicut praedestinatio est pars -providentiae respectu eorum qui divinitus ordinantur in aeternam -salutem; ita reprobatio est pars providentiae respectu illorum qui -ab hoc fine decidunt. Unde reprobatio non nominat praescientiam -tantum, sed aliquid addit secundum rationem, sicut et providentia, -ut supra dictum est. Sicut enim praedestinatio includit voluntatem -conferendi gratiam et gloriam, ita reprobatio includit voluntatem -permittendi aliquem cadere in culpam, et inferendi damnationis -poenam pro culpa.</p> -<p title="I q. 23 a. 3 ad 1"><a name="29420"><span class= -"ref">[29420] Iª q. 23 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Deus omnes homines diligit, et etiam omnes creaturas, -inquantum omnibus vult aliquod bonum, non tamen quodcumque bonum -vult omnibus. Inquantum igitur quibusdam non vult hoc bonum quod -est vita aeterna, dicitur eos habere odio, vel reprobare.</p> -<p title="I q. 23 a. 3 ad 2"><a name="29421"><span class= -"ref">[29421] Iª q. 23 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod aliter se habet reprobatio in causando, quam -praedestinatio. Nam praedestinatio est causa et eius quod -expectatur in futura vita a praedestinatis, scilicet gloriae; et -eius quod percipitur in praesenti, scilicet gratiae. Reprobatio -vero non est causa eius quod est in praesenti, scilicet culpae; sed -est causa derelictionis a Deo. Est tamen causa eius quod redditur -in futuro, scilicet poenae aeternae. Sed culpa provenit ex libero -arbitrio eius qui reprobatur et a gratia deseritur. Et secundum hoc -verificatur dictum prophetae, scilicet, <i>perditio tua, Israel, ex -te</i>.</p> -<p title="I q. 23 a. 3 ad 3"><a name="29422"><span class= -"ref">[29422] Iª q. 23 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod reprobatio Dei non subtrahit aliquid de potentia -reprobati. Unde, cum dicitur quod reprobatus non potest gratiam -adipisci, non est hoc intelligendum secundum impossibilitatem -absolutam, sed secundum impossibilitatem conditionatam, sicut supra -dictum est quod praedestinatum necesse est salvari, necessitate -conditionata, quae non tollit libertatem arbitrii. Unde, licet -aliquis non possit gratiam adipisci qui reprobatur a Deo, tamen -quod in hoc peccatum vel illud labatur, ex eius libero arbitrio -contingit. Unde et merito sibi imputatur in culpam.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 23 a. 4 arg. 1"><a name="29423"><span class= -"ref">[29423] Iª q. 23 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod praedestinati non eligantur a Deo. Dicit -enim Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod, sicut sol corporeus non -eligendo omnibus corporibus lumen immittit, ita et Deus suam -bonitatem. Sed bonitas divina communicatur praecipue aliquibus -secundum participationem gratiae et gloriae. Ergo Deus absque -electione gratiam et gloriam communicat. Quod ad praedestinationem -pertinet.</p> -<p title="I q. 23 a. 4 arg. 2"><a name="29424"><span class= -"ref">[29424] Iª q. 23 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, -electio est eorum quae sunt. Sed praedestinatio ab aeterno est -etiam eorum quae non sunt. Ergo praedestinantur aliqui absque -electione.</p> -<p title="I q. 23 a. 4 arg. 3"><a name="29425"><span class= -"ref">[29425] Iª q. 23 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, -electio quandam discretionem importat. <i>Sed Deus vult omnes -homines salvos fieri</i>, ut dicitur I Tim. II. Ergo -praedestinatio, quae praeordinat homines in salutem, est absque -electione.</p> -<p title="I q. 23 a. 4 s. c."><a name="29426"><span class= -"ref">[29426] Iª q. 23 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Ephes. I, <i>elegit nos in ipso ante mundi -constitutionem</i>.</p> -<p title="I q. 23 a. 4 co."><a name="29427"><span class= -"ref">[29427] Iª q. 23 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod praedestinatio, secundum rationem, praesupponit electionem; et -electio dilectionem. Cuius ratio est, quia praedestinatio, ut -dictum est, est pars providentiae. Providentia autem, sicut et -prudentia, est ratio in intellectu existens, praeceptiva -ordinationis aliquorum in finem, ut supra dictum est. Non autem -praecipitur aliquid ordinandum in finem, nisi praeexistente -voluntate finis. Unde praedestinatio aliquorum in salutem aeternam, -praesupponit, secundum rationem, quod Deus illorum velit salutem. -Ad quod pertinet electio et dilectio. Dilectio quidem, inquantum -vult eis hoc bonum salutis aeternae, nam diligere est velle alicui -bonum, ut supra dictum est. Electio autem, inquantum hoc bonum -aliquibus prae aliis vult, cum quosdam reprobet, ut supra dictum -est. Electio tamen et dilectio aliter ordinantur in nobis et in -Deo, eo quod in nobis voluntas diligendo non causat bonum; sed ex -bono praeexistente incitamur ad diligendum. Et ideo eligimus -aliquem, quem diligamus, et sic electio dilectionem praecedit in -nobis. In Deo autem est e converso. Nam voluntas eius, qua vult -bonum alicui diligendo, est causa quod illud bonum ab eo prae aliis -habeatur. Et sic patet quod dilectio praesupponitur electioni, -secundum rationem; et electio praedestinationi. Unde omnes -praedestinati sunt electi et dilecti.</p> -<p title="I q. 23 a. 4 ad 1"><a name="29428"><span class= -"ref">[29428] Iª q. 23 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, si consideretur communicatio bonitatis divinae in -communi, absque electione bonitatem suam communicat; inquantum -scilicet nihil est, quod non participet aliquid de bonitate eius, -ut supra dictum est. Sed si consideretur communicatio istius vel -illius boni, non absque electione tribuit, quia quaedam bona dat -aliquibus, quae non dat aliis. Et sic in collatione gratiae et -gloriae attenditur electio.</p> -<p title="I q. 23 a. 4 ad 2"><a name="29429"><span class= -"ref">[29429] Iª q. 23 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, quando voluntas eligentis provocatur ad eligendum a -bono in re praeexistente, tunc oportet quod electio sit eorum quae -sunt; sicut accidit in electione nostra. Sed in Deo est aliter, ut -dictum est. Et ideo, sicut dicit Augustinus, <i>eliguntur a Deo qui -non sunt, neque tamen errat qui eligit</i>.</p> -<p title="I q. 23 a. 4 ad 3"><a name="29430"><span class= -"ref">[29430] Iª q. 23 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, sicut supra dictum est, Deus vult omnes homines -salvos fieri antecedenter, quod non est simpliciter velle, sed -secundum quid, non autem consequenter, quod est simpliciter -velle.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 5</div> -<p title="I q. 23 a. 5 arg. 1"><a name="29431"><span class= -"ref">[29431] Iª q. 23 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic -proceditur. Videtur quod praescientia meritorum sit causa -praedestinationis. Dicit enim apostolus, Rom. VIII, <i>quos -praescivit, hos et praedestinavit</i>. Et Glossa Ambrosii, super -illud Rom. IX, <i>miserebor cui miserebor</i> etc., dicit, -<i>misericordiam illi dabo, quem praescio toto corde reversurum ad -me</i>. Ergo videtur quod praescientia meritorum sit causa -praedestinationis.</p> -<p title="I q. 23 a. 5 arg. 2"><a name="29432"><span class= -"ref">[29432] Iª q. 23 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, -praedestinatio divina includit divinam voluntatem, quae -irrationabilis esse non potest, cum praedestinatio sit propositum -miserendi, ut Augustinus dicit. Sed nulla alia ratio potest esse -praedestinationis nisi praescientia meritorum. Ergo praescientia -meritorum est causa vel ratio praedestinationis.</p> -<p title="I q. 23 a. 5 arg. 3"><a name="29433"><span class= -"ref">[29433] Iª q. 23 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, -<i>non est iniquitas apud Deum</i>, ut dicitur Rom. IX. Iniquum -autem esse videtur, ut aequalibus inaequalia dentur. Omnes autem -homines sunt aequales et secundum naturam, et secundum peccatum -originale, attenditur autem in eis inaequalitas secundum merita vel -demerita propriorum actuum. Non igitur inaequalia praeparat Deus -hominibus, praedestinando et reprobando, nisi propter differentium -meritorum praescientiam.</p> -<p title="I q. 23 a. 5 s. c."><a name="29434"><span class= -"ref">[29434] Iª q. 23 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit apostolus, ad Tit. III, <i>non ex operibus iustitiae, -quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos -fecit</i>. Sicut autem salvos nos fecit, ita et praedestinavit nos -salvos fieri. Non ergo praescientia meritorum est causa vel ratio -praedestinationis.</p> -<p title="I q. 23 a. 5 co."><a name="29435"><span class= -"ref">[29435] Iª q. 23 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, cum praedestinatio includat voluntatem, ut supra dictum est, -sic inquirenda est ratio praedestinationis, sicut inquiritur ratio -divinae voluntatis. Dictum est autem supra quod non est assignare -causam divinae voluntatis ex parte actus volendi; sed potest -assignari ratio ex parte volitorum, inquantum scilicet Deus vult -esse aliquid propter aliud. Nullus ergo fuit ita insanae mentis, -qui diceret merita esse causam divinae praedestinationis, ex parte -actus praedestinantis. Sed hoc sub quaestione vertitur, utrum ex -parte effectus, praedestinatio habeat aliquam causam. Et hoc est -quaerere, utrum Deus praeordinaverit se daturum effectum -praedestinationis alicui, propter merita aliqua. Fuerunt igitur -quidam, qui dixerunt quod effectus praedestinationis praeordinatur -alicui propter merita praeexistentia in alia vita. Et haec fuit -positio Origenis, qui posuit animas humanas ab initio creatas, et -secundum diversitatem suorum operum, diversos status eas sortiri in -hoc mundo corporibus unitas. Sed hanc opinionem excludit apostolus, -Rom. IX, dicens, <i>cum nondum nati fuissent, aut aliquid egissent -boni vel mali, non ex operibus, sed ex vocante dictum est, quia -maior serviet minori</i>. Fuerunt ergo alii, qui dixerunt quod -merita praeexistentia in hac vita sunt ratio et causa effectus -praedestinationis. Posuerunt enim Pelagiani quod initium -benefaciendi sit ex nobis, consummatio autem a Deo. Et sic, ex hoc -contingit quod alicui datur praedestinationis effectus, et non -alteri, quia unus initium dedit se praeparando, et non alius. Sed -contra hoc est quod dicit apostolus, II Cor. III, quod <i>non sumus -sufficientes cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis</i>. Nullum -autem anterius principium inveniri potest quam cogitatio. Unde non -potest dici quod aliquod in nobis initium existat, quod sit ratio -effectus praedestinationis. Unde fuerunt alii, qui dixerunt quod -merita sequentia praedestinationis effectum, sunt ratio -praedestinationis, ut intelligatur quod ideo Deus dat gratiam -alicui, et praeordinavit se ei daturum, quia praescivit eum bene -usurum gratia; sicut si rex det alicui militi equum, quem scit eo -bene usurum. Sed isti videntur distinxisse inter id quod est ex -gratia, et id quod est ex libero arbitrio, quasi non possit esse -idem ex utroque. Manifestum est autem quod id quod est gratiae, est -praedestinationis effectus, et hoc non potest poni ut ratio -praedestinationis, cum hoc sub praedestinatione concludatur. Si -igitur aliquid aliud ex parte nostra sit ratio praedestinationis, -hoc erit praeter effectum praedestinationis. Non est autem -distinctum quod est ex libero arbitrio, et ex praedestinatione; -sicut nec est distinctum quod est ex causa secunda, et causa prima, -divina enim providentia producit effectus per operationes causarum -secundarum, ut supra dictum est. Unde et id quod est per liberum -arbitrium, est ex praedestinatione. Dicendum est ergo quod effectum -praedestinationis considerare possumus dupliciter. Uno modo, in -particulari. Et sic nihil prohibet aliquem effectum -praedestinationis esse causam et rationem alterius, posteriorem -quidem prioris, secundum rationem causae finalis; priorem vero -posterioris, secundum rationem causae meritoriae, quae reducitur ad -dispositionem materiae. Sicut si dicamus quod Deus praeordinavit se -daturum alicui gloriam ex meritis; et quod praeordinavit se daturum -alicui gratiam, ut mereretur gloriam. Alio modo potest considerari -praedestinationis effectus in communi. Et sic impossibile est quod -totus praedestinationis effectus in communi habeat aliquam causam -ex parte nostra. Quia quidquid est in homine ordinans ipsum in -salutem, comprehenditur totum sub effectu praedestinationis, etiam -ipsa praeparatio ad gratiam, neque enim hoc fit nisi per auxilium -divinum, secundum illud Thren. ultimi, <i>converte nos, domine, ad -te, et convertemur</i>. Habet tamen hoc modo praedestinatio, ex -parte effectus, pro ratione divinam bonitatem; ad quam totus -effectus praedestinationis ordinatur ut in finem, et ex qua -procedit sicut ex principio primo movente.</p> -<p title="I q. 23 a. 5 ad 1"><a name="29436"><span class= -"ref">[29436] Iª q. 23 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod usus gratiae praescitus, non est ratio collationis -gratiae, nisi secundum rationem causae finalis, ut dictum est.</p> -<p title="I q. 23 a. 5 ad 2"><a name="29437"><span class= -"ref">[29437] Iª q. 23 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod praedestinatio habet rationem ex parte effectus, in -communi, ipsam divinam bonitatem. In particulari autem, unus -effectus est ratio alterius, ut dictum est.</p> -<p title="I q. 23 a. 5 ad 3"><a name="29438"><span class= -"ref">[29438] Iª q. 23 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod ex ipsa bonitate divina ratio sumi potest -praedestinationis aliquorum, et reprobationis aliorum. Sic enim -Deus dicitur omnia propter suam bonitatem fecisse, ut in rebus -divina bonitas repraesentetur. Necesse est autem quod divina -bonitas, quae in se est una et simplex, multiformiter -repraesentetur in rebus; propter hoc quod res creatae ad -simplicitatem divinam attingere non possunt. Et inde est quod ad -completionem universi requiruntur diversi gradus rerum, quarum -quaedam altum, et quaedam infimum locum teneant in universo. Et ut -multiformitas graduum conservetur in rebus, Deus permittit aliqua -mala fieri, ne multa bona impediantur, ut supra dictum est. Sic -igitur consideremus totum genus humanum, sicut totam rerum -universitatem. Voluit igitur Deus in hominibus, quantum ad aliquos, -quos praedestinat, suam repraesentare bonitatem per modum -misericordiae, parcendo; et quantum ad aliquos, quos reprobat, per -modum iustitiae, puniendo. Et haec est ratio quare Deus quosdam -eligit, et quosdam reprobat. Et hanc causam assignat apostolus, ad -Rom. IX, dicens, volens Deus ostendere iram (idest vindictam -iustitiae), et notam facere potentiam suam, sustinuit (idest -permisit) <i>in multa patientia, vasa irae apta in interitum, ut -ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae -praeparavit in gloriam</i>. Et II Tim. II dicit, <i>in magna autem -domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed etiam lignea et -fictilia; et quaedam quidem in honorem, quaedam in contumeliam</i>. -Sed quare hos elegit in gloriam, et illos reprobavit, non habet -rationem nisi divinam voluntatem. Unde Augustinus dicit, super -Ioannem, <i>quare hunc trahat, et illum non trahat, noli velle -diiudicare, si non vis errare</i>. Sicut etiam in rebus naturalibus -potest assignari ratio, cum prima materia tota sit in se uniformis, -quare una pars eius est sub forma ignis, et alia sub forma terrae, -a Deo in principio condita, ut scilicet sit diversitas specierum in -rebus naturalibus. Sed quare haec pars materiae est sub ista forma, -et illa sub alia, dependet ex simplici divina voluntate. Sicut ex -simplici voluntate artificis dependet, quod ille lapis est in ista -parte parietis, et ille in alia, quamvis ratio artis habeat quod -aliqui sint in hac, et aliqui sint in illa. Neque tamen propter hoc -est iniquitas apud Deum, si inaequalia non inaequalibus praeparat. -Hoc enim esset contra iustitiae rationem, si praedestinationis -effectus ex debito redderetur, et non daretur ex gratia. In his -enim quae ex gratia dantur, potest aliquis pro libito suo dare cui -vult, plus vel minus, dummodo nulli subtrahat debitum, absque -praeiudicio iustitiae. Et hoc est quod dicit paterfamilias, Matt. -XX, <i>tolle quod tuum est, et vade. An non licet mihi quod volo, -facere?</i></p> -<br /> -<div class="E">Articulus 6</div> -<p title="I q. 23 a. 6 arg. 1"><a name="29439"><span class= -"ref">[29439] Iª q. 23 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic -proceditur. Videtur quod praedestinatio non sit certa. Quia super -illud Apoc. III, <i>tene quod habes, ne alius accipiat coronam -tuam</i>, dicit Augustinus, quod <i>alius non est accepturus, nisi -iste perdiderit</i>. Potest ergo et acquiri et perdi corona, quae -est praedestinationis effectus. Non est igitur praedestinatio -certa.</p> -<p title="I q. 23 a. 6 arg. 2"><a name="29440"><span class= -"ref">[29440] Iª q. 23 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, -posito possibili, nullum sequitur impossibile. Possibile est autem -aliquem praedestinatum, ut Petrum, peccare, et tunc occidi. Hoc -autem posito, sequitur praedestinationis effectum frustrari. Hoc -igitur non est impossibile. Non ergo est praedestinatio certa.</p> -<p title="I q. 23 a. 6 arg. 3"><a name="29441"><span class= -"ref">[29441] Iª q. 23 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, -quidquid Deus potuit, potest. Sed potuit non praedestinare quem -praedestinavit. Ergo nunc potest non praedestinare. Ergo -praedestinatio non est certa.</p> -<p title="I q. 23 a. 6 s. c."><a name="29442"><span class= -"ref">[29442] Iª q. 23 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est -quod super illud Rom. VIII, <i>quos praescivit, et -praedestinavit</i> etc., dicit Glossa, <i>praedestinatio est -praescientia et praeparatio beneficiorum Dei, qua certissime -liberantur quicumque liberantur</i>.</p> -<p title="I q. 23 a. 6 co."><a name="29443"><span class= -"ref">[29443] Iª q. 23 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod praedestinatio certissime et infallibiliter consequitur suum -effectum, nec tamen imponit necessitatem, ut scilicet effectus eius -ex necessitate proveniat. Dictum est enim supra quod praedestinatio -est pars providentiae. Sed non omnia quae providentiae subduntur, -necessaria sunt, sed quaedam contingenter eveniunt, secundum -conditionem causarum proximarum, quas ad tales effectus divina -providentia ordinavit. Et tamen providentiae ordo est infallibilis, -ut supra ostensum est. Sic igitur et ordo praedestinationis est -certus; et tamen libertas arbitrii non tollitur, ex qua -contingenter provenit praedestinationis effectus. Ad hoc etiam -consideranda sunt quae supra dicta sunt de divina scientia et de -divina voluntate, quae contingentiam a rebus non tollunt, licet -certissima et infallibilia sint.</p> -<p title="I q. 23 a. 6 ad 1"><a name="29444"><span class= -"ref">[29444] Iª q. 23 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod corona dicitur esse alicuius, dupliciter. Uno modo, -ex praedestinatione divina, et sic nullus coronam suam amittit. -Alio modo, ex merito gratiae, quod enim meremur, quodammodo nostrum -est. Et sic suam coronam aliquis amittere potest per peccatum -mortale sequens. Alius autem illam coronam amissam accipit, -inquantum loco eius subrogatur. Non enim permittit Deus aliquos -cadere, quin alios erigat, secundum illud Iob XXXIV, <i>conteret -multos et innumerabiles, et stare faciet alios pro eis</i>. Sic -enim in locum Angelorum cadentium substituti sunt homines; et in -locum Iudaeorum, gentiles. Substitutus autem in statum gratiae, -etiam quantum ad hoc coronam cadentis accipit, quod de bonis quae -alius fecit, in aeterna vita gaudebit, in qua unusquisque gaudebit -de bonis tam a se quam ab aliis factis.</p> -<p title="I q. 23 a. 6 ad 2"><a name="29445"><span class= -"ref">[29445] Iª q. 23 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, licet sit possibile eum qui est praedestinatus, mori -in peccato mortali, secundum se consideratum; tamen hoc est -impossibile, posito (prout scilicet ponitur) eum esse -praedestinatum. Unde non sequitur quod praedestinatio falli -possit.</p> -<p title="I q. 23 a. 6 ad 3"><a name="29446"><span class= -"ref">[29446] Iª q. 23 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, cum praedestinatio includat divinam voluntatem, -sicut supra dictum est quod Deum velle aliquid creatum est -necessarium ex suppositione, propter immutabilitatem divinae -voluntatis, non tamen absolute; ita dicendum est hic de -praedestinatione. Unde non oportet dicere quod Deus possit non -praedestinare quem praedestinavit, in sensu composito accipiendo; -licet, absolute considerando, Deus possit praedestinare vel non -praedestinare. Sed ex hoc non tollitur praedestinationis -certitudo.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 7</div> -<p title="I q. 23 a. 7 arg. 1"><a name="29447"><span class= -"ref">[29447] Iª q. 23 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic -proceditur. Videtur quod numerus praedestinatorum non sit certus. -Numerus enim cui potest fieri additio, non est certus. Sed numero -praedestinatorum potest fieri additio, ut videtur, dicitur enim -Deut. I, <i>dominus Deus noster addat ad hunc numerum multa -millia</i>; Glossa, <i>idest definitum apud Deum, qui novit qui -sunt eius</i>. Ergo numerus praedestinatorum non est certus.</p> -<p title="I q. 23 a. 7 arg. 2"><a name="29448"><span class= -"ref">[29448] Iª q. 23 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, non -potest assignari ratio quare magis in hoc numero quam in alio, Deus -homines praeordinet ad salutem. Sed nihil a Deo sine ratione -disponitur. Ergo non est certus numerus salvandorum praeordinatus a -Deo.</p> -<p title="I q. 23 a. 7 arg. 3"><a name="29449"><span class= -"ref">[29449] Iª q. 23 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, -operatio Dei est perfectior quam operatio naturae. Sed in operibus -naturae bonum invenitur ut in pluribus, defectus autem et malum ut -in paucioribus. Si igitur a Deo institueretur numerus salvandorum, -plures essent salvandi quam damnandi. Cuius contrarium ostenditur -Matt. VII, ubi dicitur, <i>lata et spatiosa est via quae ducit ad -perditionem, et multi sunt qui intrant per eam, angusta est porta, -et arcta via, quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt -eam</i>. Non ergo est praeordinatus a Deo numerus salvandorum.</p> -<p title="I q. 23 a. 7 s. c."><a name="29450"><span class= -"ref">[29450] Iª q. 23 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est -quod Augustinus dicit, in libro de correptione et gratia, <i>certus -est praedestinatorum numerus, qui neque augeri potest, neque -minui</i>.</p> -<p title="I q. 23 a. 7 co."><a name="29451"><span class= -"ref">[29451] Iª q. 23 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod numerus praedestinatorum est certus. Sed quidam dixerunt eum -esse certum formaliter, sed non materialiter, ut puta si diceremus -certum esse quod centum vel mille salventur, non autem quod hi vel -illi. Sed hoc tollit certitudinem praedestinationis, de qua iam -diximus. Et ideo oportet dicere quod numerus praedestinatorum sit -certus Deo non solum formaliter, sed etiam materialiter. Sed -advertendum est quod numerus praedestinatorum certus Deo dicitur, -non solum ratione cognitionis, quia scilicet scit quot sunt -salvandi (sic enim Deo certus est etiam numerus guttarum pluviae, -et arenae maris); sed ratione electionis et definitionis cuiusdam. -Ad cuius evidentiam, est sciendum quod omne agens intendit facere -aliquid finitum, ut ex supradictis de infinito apparet. Quicumque -autem intendit aliquam determinatam mensuram in suo effectu, -excogitat aliquem numerum in partibus essentialibus eius, quae per -se requiruntur ad perfectionem totius. Non enim per se eligit -aliquem numerum in his quae non principaliter requiruntur, sed -solum propter aliud, sed in tanto numero accipit huiusmodi, -inquantum sunt necessaria propter aliud. Sicut aedificator -excogitat determinatam mensuram domus, et etiam determinatum -numerum mansionum quas vult facere in domo, et determinatum numerum -mensurarum parietis vel tecti, non autem eligit determinatum -numerum lapidum, sed accipit tot, quot sufficiunt ad explendam -tantam mensuram parietis. Sic igitur considerandum est in Deo, -respectu totius universitatis quae est eius effectus. Praeordinavit -enim in qua mensura deberet esse totum universum, et quis numerus -esset conveniens essentialibus partibus universi, quae scilicet -habent aliquo modo ordinem ad perpetuitatem; quot scilicet -sphaerae, quot stellae, quot elementa, quot species rerum. -Individua vero corruptibilia non ordinantur ad bonum universi quasi -principaliter, sed quasi secundario, inquantum in eis salvatur -bonum speciei. Unde, licet Deus sciat numerum omnium individuorum, -non tamen numerus vel boum vel culicum, vel aliorum huiusmodi, est -per se praeordinatus a Deo, sed tot ex huiusmodi divina providentia -produxit, quot sufficiunt ad specierum conservationem. Inter omnes -autem creaturas, principalius ordinantur ad bonum universi -creaturae rationales, quae, inquantum huiusmodi, incorruptibiles -sunt; et potissime illae quae beatitudinem consequuntur, quae -immediatius attingunt ultimum finem. Unde certus est Deo numerus -praedestinatorum, non solum per modum cognitionis, sed etiam per -modum cuiusdam principalis praefinitionis. Non sic autem omnino est -de numero reproborum; qui videntur esse praeordinati a Deo in bonum -electorum, quibus omnia cooperantur in bonum. De numero autem -omnium praedestinatorum hominum, quis sit, dicunt quidam quod tot -ex hominibus salvabuntur, quot Angeli ceciderunt. Quidam vero, quod -tot salvabuntur, quot Angeli remanserunt. Quidam vero, quod tot ex -hominibus salvabuntur, quot Angeli ceciderunt, et insuper tot, quot -fuerunt Angeli creati. Sed melius dicitur quod <i>soli Deo est -cognitus numerus electorum in superna felicitate locandus</i>.</p> -<p title="I q. 23 a. 7 ad 1"><a name="29452"><span class= -"ref">[29452] Iª q. 23 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod verbum illud Deuteronomii est intelligendum de illis -qui sunt praenotati a Deo respectu praesentis iustitiae. Horum enim -numerus et augetur et minuitur, et non numerus -praedestinatorum.</p> -<p title="I q. 23 a. 7 ad 2"><a name="29453"><span class= -"ref">[29453] Iª q. 23 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod ratio quantitatis alicuius partis, accipienda est ex -proportione illius partis ad totum. Sic enim est apud Deum ratio -quare tot stellas fecerit, vel tot rerum species, et quare tot -praedestinavit, ex proportione partium principalium ad bonum -universi.</p> -<p title="I q. 23 a. 7 ad 3"><a name="29454"><span class= -"ref">[29454] Iª q. 23 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod bonum proportionatum communi statui naturae, accidit -ut in pluribus; et defectus ab hoc bono, ut in paucioribus. Sed -bonum quod excedit communem statum naturae, invenitur ut in -paucioribus; et defectus ab hoc bono, ut in pluribus. Sicut patet -quod plures homines sunt qui habent sufficientem scientiam ad -regimen vitae suae, pauciores autem qui hac scientia carent, qui -moriones vel stulti dicuntur, sed paucissimi sunt, respectu -aliorum, qui attingunt ad habendam profundam scientiam -intelligibilium rerum. Cum igitur beatitudo aeterna, in visione Dei -consistens, excedat communem statum naturae, et praecipue secundum -quod est gratia destituta per corruptionem originalis peccati, -pauciores sunt qui salvantur. Et in hoc etiam maxime misericordia -Dei apparet, quod aliquos in illam salutem erigit, a qua plurimi -deficiunt secundum communem cursum et inclinationem naturae.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 8</div> -<p title="I q. 23 a. 8 arg. 1"><a name="29455"><span class= -"ref">[29455] Iª q. 23 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic -proceditur. Videtur quod praedestinatio non possit iuvari precibus -sanctorum. Nullum enim aeternum praeceditur ab aliquo temporali, et -per consequens non potest temporale iuvare ad hoc quod aliquod -aeternum sit. Sed praedestinatio est aeterna. Cum igitur preces -sanctorum sint temporales, non possunt iuvare ad hoc quod aliquis -praedestinetur. Non ergo praedestinatio iuvatur precibus -sanctorum.</p> -<p title="I q. 23 a. 8 arg. 2"><a name="29456"><span class= -"ref">[29456] Iª q. 23 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut -nihil indiget consilio nisi propter defectum cognitionis, ita nihil -indiget auxilio nisi propter defectum virtutis. Sed neutrum horum -competit Deo praedestinanti, unde dicitur Rom. XI, <i>quis adiuvit -spiritum domini? Aut quis consiliarius eius fuit?</i> Ergo -praedestinatio non iuvatur precibus sanctorum.</p> -<p title="I q. 23 a. 8 arg. 3"><a name="29457"><span class= -"ref">[29457] Iª q. 23 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, -eiusdem est adiuvari et impediri. Sed praedestinatio non potest -aliquo impediri. Ergo non potest aliquo iuvari.</p> -<p title="I q. 23 a. 8 s. c."><a name="29458"><span class= -"ref">[29458] Iª q. 23 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Genes. XXV, quod <i>Isaac rogavit Deum pro Rebecca -uxore sua, et dedit conceptum Rebeccae</i>. Ex illo autem conceptu -natus est Iacob, qui praedestinatus fuit. Non autem fuisset impleta -praedestinatio, si natus non fuisset. Ergo praedestinatio iuvatur -precibus sanctorum.</p> -<p title="I q. 23 a. 8 co."><a name="29459"><span class= -"ref">[29459] Iª q. 23 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod circa hanc quaestionem diversi errores fuerunt. Quidam enim, -attendentes certitudinem divinae praedestinationis, dixerunt -superfluas esse orationes, vel quidquid aliud fiat ad salutem -aeternam consequendam, quia his factis vel non factis, -praedestinati consequuntur, reprobati non consequuntur. Sed contra -hoc sunt omnes admonitiones sacrae Scripturae, exhortantes ad -orationem, et ad alia bona opera. Alii vero dixerunt quod per -orationes mutatur divina praedestinatio. Et haec dicitur fuisse -opinio Aegyptiorum, qui ponebant ordinationem divinam, quam fatum -appellabant, aliquibus sacrificiis et orationibus impediri posse. -Sed contra hoc etiam est auctoritas sacrae Scripturae. Dicitur enim -I Reg. XV, porro <i>triumphator in Israel non parcet, neque -poenitudine flectetur</i>. Et Rom. XI dicitur quod <i>sine -poenitentia sunt dona Dei et vocatio</i>. Et ideo aliter dicendum, -quod in praedestinatione duo sunt consideranda, scilicet ipsa -praeordinatio divina, et effectus eius. Quantum igitur ad primum, -nullo modo praedestinatio iuvatur precibus sanctorum, non enim -precibus sanctorum fit, quod aliquis praedestinetur a Deo. Quantum -vero ad secundum, dicitur praedestinatio iuvari precibus sanctorum, -et aliis bonis operibus, quia providentia, cuius praedestinatio est -pars, non subtrahit causas secundas, sed sic providet effectus, ut -etiam ordo causarum secundarum subiaceat providentiae. Sicut igitur -sic providentur naturales effectus, ut etiam causae naturales ad -illos naturales effectus ordinentur, sine quibus illi effectus non -provenirent; ita praedestinatur a Deo salus alicuius, ut etiam sub -ordine praedestinationis cadat quidquid hominem promovet in -salutem, vel orationes propriae, vel aliorum, vel alia bona, vel -quidquid huiusmodi, sine quibus aliquis salutem non consequitur. -Unde praedestinatis conandum est ad bene operandum et orandum, quia -per huiusmodi praedestinationis effectus certitudinaliter impletur. -Propter quod dicitur II Petr. I, <i>satagite, ut per bona opera -certam vestram vocationem et electionem faciatis</i>.</p> -<p title="I q. 23 a. 8 ad 1"><a name="29460"><span class= -"ref">[29460] Iª q. 23 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod ratio illa ostendit quod praedestinatio non iuvatur -precibus sanctorum, quantum ad ipsam praeordinationem.</p> -<p title="I q. 23 a. 8 ad 2"><a name="29461"><span class= -"ref">[29461] Iª q. 23 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod aliquis dicitur adiuvari per alium, dupliciter. Uno -modo, inquantum ab eo accipit virtutem, et sic adiuvari infirmi -est, unde Deo non competit. Et sic intelligitur illud, <i>quis -adiuvit spiritum domini?</i> Alio modo dicitur quis adiuvari per -aliquem, per quem exequitur suam operationem, sicut dominus per -ministrum. Et hoc modo Deus adiuvatur per nos, inquantum exequimur -suam ordinationem, secundum illud I ad Cor. III, <i>Dei enim -adiutores sumus</i>. Neque hoc est propter defectum divinae -virtutis, sed quia utitur causis mediis, ut ordinis pulchritudo -servetur in rebus, et ut etiam creaturis dignitatem causalitatis -communicet.</p> -<p title="I q. 23 a. 8 ad 3"><a name="29462"><span class= -"ref">[29462] Iª q. 23 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod secundae causae non possunt egredi ordinem causae -primae universalis, ut supra dictum est; sed ipsum exequuntur. Et -ideo praedestinatio per creaturas potest adiuvari, sed non -impediri.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 24</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 24 pr."><a name="29463"><span class="ref">[29463] -Iª q. 24 pr.</span></a> Deinde considerandum est de libro -vitae. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, quid sit liber vitae. -Secundo, cuius vitae sit liber. Tertio, utrum aliquis possit deleri -de libro vitae.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 24 a. 1 arg. 1"><a name="29464"><span class= -"ref">[29464] Iª q. 24 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod liber vitae non sit idem quod -praedestinatio. Dicitur enim Eccli. XXIV, <i>haec omnia liber -vitae</i>; Glossa, <i>idest novum et vetus testamentum</i>. Hoc -autem non est praedestinatio. Ergo liber vitae non est idem quod -praedestinatio.</p> -<p title="I q. 24 a. 1 arg. 2"><a name="29465"><span class= -"ref">[29465] Iª q. 24 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, -Augustinus, in libro XX de Civ. Dei, ait quod liber vitae est -quaedam vis divina, qua fiet <i>ut cuique opera sua bona vel mala -in memoriam reducantur</i>. Sed vis divina non videtur pertinere ad -praedestinationem, sed magis ad attributum potentiae. Ergo liber -vitae non est idem quod praedestinatio.</p> -<p title="I q. 24 a. 1 arg. 3"><a name="29466"><span class= -"ref">[29466] Iª q. 24 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, -praedestinationi opponitur reprobatio. Si igitur liber vitae esset -praedestinatio, inveniretur liber mortis, sicut liber vitae.</p> -<p title="I q. 24 a. 1 s. c."><a name="29467"><span class= -"ref">[29467] Iª q. 24 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in Glossa, super illud Psalmi LXVIII, <i>deleantur de -libro viventium, liber iste est notitia Dei, qua praedestinavit ad -vitam, quos praescivit</i>.</p> -<p title="I q. 24 a. 1 co."><a name="29468"><span class= -"ref">[29468] Iª q. 24 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod liber vitae in Deo dicitur metaphorice, secundum similitudinem -a rebus humanis acceptam. Est enim consuetum apud homines, quod -illi qui ad aliquid eliguntur, conscribuntur in libro; utpote -milites vel consiliarii, qui olim dicebantur patres conscripti. -Patet autem ex praemissis quod omnes praedestinati eliguntur a Deo -ad habendum vitam aeternam. Ipsa ergo praedestinatorum conscriptio -dicitur liber vitae. Dicitur autem metaphorice aliquid conscriptum -in intellectu alicuius, quod firmiter in memoria tenet, secundum -illud Prov. III, <i>ne obliviscaris legis meae, et praecepta mea -cor tuum custodiat</i>; et post pauca sequitur, <i>describe illa in -tabulis cordis tui</i>. Nam et in libris materialibus aliquid -conscribitur ad succurrendum memoriae. Unde ipsa Dei notitia, qua -firmiter retinet se aliquos praedestinasse ad vitam aeternam, -dicitur liber vitae. Nam sicut Scriptura libri est signum eorum -quae fienda sunt ita Dei notitia est quoddam signum apud ipsum, -eorum qui sunt perducendi ad vitam aeternam; secundum illud II Tim. -II, <i>firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc, novit -dominus qui sunt eius</i>.</p> -<p title="I q. 24 a. 1 ad 1"><a name="29469"><span class= -"ref">[29469] Iª q. 24 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod liber vitae potest dici dupliciter. Uno modo, -conscriptio eorum qui sunt electi ad vitam, et sic loquimur nunc de -libro vitae. Alio modo potest dici liber vitae, conscriptio eorum -quae ducunt in vitam. Et hoc dupliciter. Vel sicut agendorum, et -sic novum et vetus testamentum dicitur liber vitae. Vel sicut iam -factorum, et sic illa vis divina, qua fiet ut cuilibet in memoriam -reducantur facta sua, dicitur liber vitae. Sicut etiam liber -militiae potest dici, vel in quo scribuntur electi ad militiam, vel -in quo traditur ars militaris, vel in quo recitantur facta -militum.</p> -<p title="I q. 24 a. 1 ad 2"><a name="29470"><span class= -"ref">[29470] Iª q. 24 a. 1 ad 2</span></a> Unde patet solutio -ad secundum.</p> -<p title="I q. 24 a. 1 ad 3"><a name="29471"><span class= -"ref">[29471] Iª q. 24 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod non est consuetum conscribi eos qui repudiantur, sed -eos qui eliguntur. Unde reprobationi non respondet liber mortis, -sicut praedestinationi liber vitae.</p> -<p title="I q. 24 a. 1 ad 4"><a name="29472"><span class= -"ref">[29472] Iª q. 24 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod secundum rationem differt liber vitae a -praedestinatione. Importat enim notitiam praedestinationis, sicut -etiam ex Glossa inducta apparet.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 24 a. 2 arg. 1"><a name="29473"><span class= -"ref">[29473] Iª q. 24 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod liber vitae non sit solum respectu vitae -gloriae praedestinatorum. Liber enim vitae est notitia vitae. Sed -Deus per vitam suam cognoscit omnem aliam vitam. Ergo liber vitae -praecipue dicitur respectu vitae divinae; et non solum respectu -vitae praedestinatorum.</p> -<p title="I q. 24 a. 2 arg. 2"><a name="29474"><span class= -"ref">[29474] Iª q. 24 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut -vita gloriae est a Deo, ita vita naturae. Si igitur notitia vitae -gloriae dicitur liber vitae, etiam notitia vitae naturae dicetur -liber vitae.</p> -<p title="I q. 24 a. 2 arg. 3"><a name="29475"><span class= -"ref">[29475] Iª q. 24 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, -aliqui eliguntur ad gratiam, qui non eliguntur ad vitam gloriae; ut -patet per id quod dicitur Ioan. VI, <i>nonne duodecim vos elegi, et -unus ex vobis Diabolus est?</i> Sed liber vitae est conscriptio -electionis divinae, ut dictum est. Ergo etiam est respectu vitae -gratiae.</p> -<p title="I q. 24 a. 2 s. c."><a name="29476"><span class= -"ref">[29476] Iª q. 24 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod liber vitae est notitia praedestinationis, ut dictum est. Sed -praedestinatio non respicit vitam gratiae, nisi secundum quod -ordinatur ad gloriam, non enim sunt praedestinati, qui habent -gratiam et deficiunt a gloria. Liber igitur vitae non dicitur nisi -respectu gloriae.</p> -<p title="I q. 24 a. 2 co."><a name="29477"><span class= -"ref">[29477] Iª q. 24 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod liber vitae, ut dictum est, importat conscriptionem quandam -sive notitiam electorum ad vitam. Eligitur autem aliquis ad id quod -non competit sibi secundum suam naturam. Et iterum, id ad quod -eligitur aliquis, habet rationem finis, non enim miles eligitur aut -conscribitur ad hoc quod armetur, sed ad hoc quod pugnet; hoc enim -est proprium officium ad quod militia ordinatur. Finis autem supra -naturam existens, est vita gloriae, ut supra dictum est. Unde -proprie liber vitae respicit vitam gloriae.</p> -<p title="I q. 24 a. 2 ad 1"><a name="29478"><span class= -"ref">[29478] Iª q. 24 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod vita divina, etiam prout est vita gloriosa, est Deo -naturalis. Unde respectu eius non est electio, et per consequens -neque liber vitae. Non enim dicimus quod aliquis homo eligatur ad -habendum sensum, vel aliquid eorum quae consequuntur naturam.</p> -<p title="I q. 24 a. 2 ad 2"><a name="29479"><span class= -"ref">[29479] Iª q. 24 a. 2 ad 2</span></a> Unde per hoc etiam -patet solutio ad secundum. Respectu enim vitae naturalis non est -electio, neque liber vitae.</p> -<p title="I q. 24 a. 2 ad 3"><a name="29480"><span class= -"ref">[29480] Iª q. 24 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod vita gratiae non habet rationem finis, sed rationem -eius quod est ad finem. Unde ad vitam gratiae non dicitur aliquis -eligi, nisi inquantum vita gratiae ordinatur ad gloriam. Et propter -hoc, illi qui habent gratiam et excidunt a gloria, non dicuntur -esse electi simpliciter, sed secundum quid. Et similiter non -dicuntur esse scripti simpliciter in libro vitae sed secundum quid; -prout scilicet de eis in ordinatione et notitia divina existit, -quod sint habituri aliquem ordinem ad vitam aeternam, secundum -participationem gratiae.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 24 a. 3 arg. 1"><a name="29481"><span class= -"ref">[29481] Iª q. 24 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod nullus deleatur de libro vitae. Dicit enim -Augustinus, in XX de Civ. Dei, quod <i>praescientia Dei, quae non -potest falli, liber vitae est</i>. Sed a praescientia Dei non -potest aliquid subtrahi, similiter neque a praedestinatione. Ergo -nec de libro vitae potest aliquis deleri.</p> -<p title="I q. 24 a. 3 arg. 2"><a name="29482"><span class= -"ref">[29482] Iª q. 24 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, -quidquid est in aliquo, est in eo per modum eius in quo est. Sed -liber vitae est quid aeternum et immutabile. Ergo quidquid est in -eo, est ibi non temporaliter, sed immobiliter et indelebiliter.</p> -<p title="I q. 24 a. 3 arg. 3"><a name="29483"><span class= -"ref">[29483] Iª q. 24 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, -deletio Scripturae opponitur. Sed aliquis non potest de novo scribi -in libro vitae. Ergo neque inde deleri potest.</p> -<p title="I q. 24 a. 3 s. c."><a name="29484"><span class= -"ref">[29484] Iª q. 24 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in Psalmo LXVIII, <i>deleantur de libro -viventium</i>.</p> -<p title="I q. 24 a. 3 co."><a name="29485"><span class= -"ref">[29485] Iª q. 24 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod quidam dicunt quod de libro vitae nullus potest deleri -secundum rei veritatem, potest tamen aliquis deleri secundum -opinionem hominum. Est enim consuetum in Scripturis ut aliquid -dicatur fieri, quando innotescit. Et secundum hoc, aliqui dicuntur -esse scripti in libro vitae, inquantum homines opinantur eos ibi -scriptos, propter praesentem iustitiam quam in eis vident. Sed -quando apparet, vel in hoc seculo vel in futuro, quod ab hac -iustitia exciderunt, dicuntur inde deleri. Et sic etiam exponitur -in Glossa deletio talis, super illud Psalmi LXVIII, <i>deleantur de -libro viventium</i>. Sed quia non deleri de libro vitae ponitur -inter praemia iustorum, secundum illud Apoc. III, <i>qui vicerit, -sic vestietur vestimentis albis, et non delebo nomen eius de libro -vitae</i>; quod autem sanctis repromittitur, non est solum in -hominum opinione; potest dici quod deleri vel non deleri de libro -vitae, non solum ad opinionem hominum referendum est, sed etiam -quantum ad rem. Est enim liber vitae conscriptio ordinatorum in -vitam aeternam. Ad quam ordinatur aliquis ex duobus, scilicet ex -praedestinatione divina, et haec ordinatio nunquam deficit; et ex -gratia. Quicumque enim gratiam habet, ex hoc ipso est dignus vita -aeterna. Et haec ordinatio deficit interdum, quia aliqui ordinati -sunt ex gratia habita ad habendum vitam aeternam, a qua tamen -deficiunt per peccatum mortale. Illi igitur qui sunt ordinati ad -habendum vitam aeternam ex praedestinatione divina, sunt -simpliciter scripti in libro vitae, quia sunt ibi scripti ut -habituri vitam aeternam in seipsa. Et isti nunquam delentur de -libro vitae. Sed illi qui sunt ordinati ad habendum vitam aeternam, -non ex praedestinatione divina, sed solum ex gratia, dicuntur esse -scripti in libro vitae, non simpliciter, sed secundum quid, quia -sunt ibi scripti ut habituri vitam aeternam, non in seipsa, sed in -sua causa. Et tales possunt deleri de libro vitae, ut deletio non -referatur ad notitiam Dei, quasi Deus aliquid praesciat, et postea -nesciat; sed ad rem scitam, quia scilicet Deus scit aliquem prius -ordinari in vitam aeternam, et postea non ordinari, cum deficit a -gratia.</p> -<p title="I q. 24 a. 3 ad 1"><a name="29486"><span class= -"ref">[29486] Iª q. 24 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod deletio, ut dictum est, non refertur ad librum vitae -ex parte praescientiae, quasi in Deo sit aliqua mutabilitas, sed ex -parte praescitorum, quae sunt mutabilia.</p> -<p title="I q. 24 a. 3 ad 2"><a name="29487"><span class= -"ref">[29487] Iª q. 24 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, licet res in Deo sint immutabiliter, tamen in -seipsis mutabiles sunt. Et ad hoc pertinet deletio libri vitae.</p> -<p title="I q. 24 a. 3 ad 3"><a name="29488"><span class= -"ref">[29488] Iª q. 24 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod eo modo quo aliquis dicitur deleri de libro vitae, -potest dici quod ibi scribatur de novo; vel secundum opinionem -hominum, vel secundum quod de novo incipit habere ordinem ad vitam -aeternam per gratiam. Quod etiam sub divina notitia comprehenditur, -licet non de novo.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 25</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 25 pr."><a name="29489"><span class="ref">[29489] -Iª q. 25 pr.</span></a> Post considerationem divinae scientiae -et voluntatis, et eorum quae ad hoc pertinent, restat considerandum -de divina potentia. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum in -Deo sit potentia. Secundo, utrum eius potentia sit infinita. -Tertio, utrum sit omnipotens. Quarto, utrum possit facere quod ea -quae sunt praeterita, non fuerint. Quinto, utrum Deus possit facere -quae non facit, vel praetermittere quae facit. Sexto, utrum quae -facit, possit facere meliora.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 25 a. 1 arg. 1"><a name="29490"><span class= -"ref">[29490] Iª q. 25 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod in Deo non sit potentia. Sicut enim prima -materia se habet ad potentiam, ita Deus, qui est agens primum, se -habet ad actum. Sed prima materia, secundum se considerata, est -absque omni actu. Ergo agens primum, quod est Deus, est absque -potentia.</p> -<p title="I q. 25 a. 1 arg. 2"><a name="29491"><span class= -"ref">[29491] Iª q. 25 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, -secundum philosophum, in IX Metaphys., qualibet potentia melior est -eius actus, nam forma est melior quam materia, et actio quam -potentia activa; est enim finis eius. Sed nihil est melius eo quod -est in Deo, quia quidquid est in Deo, est Deus, ut supra ostensum -est. Ergo nulla potentia est in Deo.</p> -<p title="I q. 25 a. 1 arg. 3"><a name="29492"><span class= -"ref">[29492] Iª q. 25 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, -potentia est principium operationis. Sed operatio divina est eius -essentia, cum in Deo nullum sit accidens. Essentiae autem divinae -non est aliquod principium. Ergo ratio potentiae Deo non -convenit.</p> -<p title="I q. 25 a. 1 arg. 4"><a name="29493"><span class= -"ref">[29493] Iª q. 25 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, supra -ostensum est quod scientia Dei et voluntas eius sunt causa rerum. -Causa autem et principium idem sunt. Ergo non oportet in Deo -assignare potentiam, sed solum scientiam et voluntatem.</p> -<p title="I q. 25 a. 1 s. c."><a name="29494"><span class= -"ref">[29494] Iª q. 25 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in Psalmo LXXXVIII, <i>potens es, domine, et veritas -tua in circuitu tuo</i>.</p> -<p title="I q. 25 a. 1 co."><a name="29495"><span class= -"ref">[29495] Iª q. 25 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod duplex est potentia, scilicet passiva, quae nullo modo est in -Deo; et activa, quam oportet in Deo summe ponere. Manifestum est -enim quod unumquodque, secundum quod est actu et perfectum, -secundum hoc est principium activum alicuius, patitur autem -unumquodque, secundum quod est deficiens et imperfectum. Ostensum -est autem supra quod Deus est purus actus, et simpliciter et -universaliter perfectus; neque in eo aliqua imperfectio locum -habet. Unde sibi maxime competit esse principium activum, et nullo -modo pati. Ratio autem activi principii convenit potentiae activae. -Nam potentia activa est principium agendi in aliud, potentia vero -passiva est principium patiendi ab alio, ut philosophus dicit, V -Metaphys. Relinquitur ergo quod in Deo maxime sit potentia -activa.</p> -<p title="I q. 25 a. 1 ad 1"><a name="29496"><span class= -"ref">[29496] Iª q. 25 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod potentia activa non dividitur contra actum, sed -fundatur in eo, nam unumquodque agit secundum quod est actu. -Potentia vero passiva dividitur contra actum, nam unumquodque -patitur secundum quod est in potentia. Unde haec potentia -excluditur a Deo, non autem activa.</p> -<p title="I q. 25 a. 1 ad 2"><a name="29497"><span class= -"ref">[29497] Iª q. 25 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod, quandocumque actus est aliud a potentia, oportet -quod actus sit nobilior potentia. Sed actio Dei non est aliud ab -eius potentia, sed utrumque est essentia divina, quia nec esse eius -est aliud ab eius essentia. Unde non oportet quod aliquid sit -nobilius quam potentia Dei.</p> -<p title="I q. 25 a. 1 ad 3"><a name="29498"><span class= -"ref">[29498] Iª q. 25 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod potentia in rebus creatis non solum est principium -actionis, sed etiam effectus. Sic igitur in Deo salvatur ratio -potentiae quantum ad hoc, quod est principium effectus, non autem -quantum ad hoc, quod est principium actionis, quae est divina -essentia. Nisi forte secundum modum intelligendi, prout divina -essentia, quae in se simpliciter praehabet quidquid perfectionis -est in rebus creatis, potest intelligi et sub ratione actionis, et -sub ratione potentiae; sicut etiam intelligitur et sub ratione -suppositi habentis naturam, et sub ratione naturae.</p> -<p title="I q. 25 a. 1 ad 4"><a name="29499"><span class= -"ref">[29499] Iª q. 25 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod potentia non ponitur in Deo ut aliquid differens a -scientia et voluntate secundum rem, sed solum secundum rationem; -inquantum scilicet potentia importat rationem principii exequentis -id quod voluntas imperat, et ad quod scientia dirigit; quae tria -Deo secundum idem conveniunt. Vel dicendum quod ipsa scientia vel -voluntas divina, secundum quod est principium effectivum, habet -rationem potentiae. Unde consideratio scientiae et voluntatis -praecedit in Deo considerationem potentiae, sicut causa praecedit -operationem et effectum.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 25 a. 2 arg. 1"><a name="29500"><span class= -"ref">[29500] Iª q. 25 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod potentia Dei non sit infinita. Omne enim -infinitum est imperfectum, secundum philosophum, in III Physic. Sed -potentia Dei non est imperfecta. Ergo non est infinita.</p> -<p title="I q. 25 a. 2 arg. 2"><a name="29501"><span class= -"ref">[29501] Iª q. 25 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis -potentia manifestatur per effectum, alias frustra esset. Si igitur -potentia Dei esset infinita, posset facere effectum infinitum. Quod -est impossibile.</p> -<p title="I q. 25 a. 2 arg. 3"><a name="29502"><span class= -"ref">[29502] Iª q. 25 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, -philosophus probat in VIII Physic., quod si potentia alicuius -corporis esset infinita, moveret in instanti. Deus autem non movet -in instanti, sed movet creaturam spiritualem <i>per tempus, -creaturam vero corporalem per locum et tempus</i>, secundum -Augustinum, VIII super Genesim ad litteram. Non ergo est eius -potentia infinita.</p> -<p title="I q. 25 a. 2 s. c."><a name="29503"><span class= -"ref">[29503] Iª q. 25 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit Hilarius, VIII de Trin., quod Deus est immensae -virtutis, vivens, potens. Omne autem immensum est infinitum. Ergo -virtus divina est infinita.</p> -<p title="I q. 25 a. 2 co."><a name="29504"><span class= -"ref">[29504] Iª q. 25 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, sicut iam dictum est, secundum hoc potentia activa invenitur -in Deo, secundum quod ipse actu est. Esse autem eius est infinitum, -inquantum non est limitatum per aliquid recipiens; ut patet per ea -quae supra dicta sunt, cum de infinitate divinae essentiae -ageretur. Unde necesse est quod activa potentia Dei sit infinita. -In omnibus enim agentibus hoc invenitur, quod quanto aliquod agens -perfectius habet formam qua agit, tanto est maior eius potentia in -agendo. Sicut quanto est aliquid magis calidum, tanto habet maiorem -potentiam ad calefaciendum, et haberet utique potentiam infinitam -ad calefaciendum, si eius calor esset infinitus. Unde, cum ipsa -essentia divina, per quam Deus agit, sit infinita, sicut supra -ostensum est, sequitur quod eius potentia sit infinita.</p> -<p title="I q. 25 a. 2 ad 1"><a name="29505"><span class= -"ref">[29505] Iª q. 25 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod philosophus loquitur de infinito quod est ex parte -materiae non terminatae per formam; cuiusmodi est infinitum quod -congruit quantitati. Sic autem non est infinita divina essentia, ut -supra ostensum est; et per consequens nec eius potentia. Unde non -sequitur quod sit imperfecta.</p> -<p title="I q. 25 a. 2 ad 2"><a name="29506"><span class= -"ref">[29506] Iª q. 25 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod potentia agentis univoci tota manifestatur in suo -effectu, potentia enim generativa hominis nihil potest plus quam -generare hominem. Sed potentia agentis non univoci non tota -manifestatur in sui effectus productione, sicut potentia solis non -tota manifestatur in productione alicuius animalis ex putrefactione -generati. Manifestum est autem quod Deus non est agens univocum, -nihil enim aliud potest cum eo convenire neque in specie, neque in -genere, ut supra ostensum est. Unde relinquitur quod effectus eius -semper est minor quam potentia eius. Non ergo oportet quod -manifestetur infinita potentia Dei in hoc, quod producat effectum -infinitum. Et tamen, etiam si nullum effectum produceret, non esset -Dei potentia frustra. Quia frustra est quod ordinatur ad finem, -quem non attingit, potentia autem Dei non ordinatur ad effectum -sicut ad finem, sed magis ipsa est finis sui effectus.</p> -<p title="I q. 25 a. 2 ad 3"><a name="29507"><span class= -"ref">[29507] Iª q. 25 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod philosophus in VIII Physic., probat, quod si aliquod -corpus haberet potentiam infinitam, quod moveret in non tempore. Et -tamen ostendit, quod potentia motoris caeli est infinita, quia -movere potest tempore infinito. Relinquitur ergo secundum eius -intentionem, quod potentia infinita corporis si esset, moveret in -non tempore, non autem potentia incorporei motoris. Cuius ratio -est, quia corpus movens aliud corpus, est agens univocum. Unde -oportet quod tota potentia agentis manifestetur in motu. Quia -igitur quanto moventis corporis potentia est maior, tanto velocius -movet, necesse est quod si fuerit infinita, moveat -improportionabiliter citius, quod est movere in non tempore. Sed -movens incorporeum est agens non univocum. Unde non oportet, quod -tota virtus eius manifestetur in motu ita, quod moveat in non -tempore. Et praesertim, quia movet secundum dispositionem suae -voluntatis.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 25 a. 3 arg. 1"><a name="29508"><span class= -"ref">[29508] Iª q. 25 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod Deus non sit omnipotens. Moveri enim et -pati aliquid omnium est. Sed hoc Deus non potest, est enim -immobilis, ut supra dictum est. Non igitur est omnipotens.</p> -<p title="I q. 25 a. 3 arg. 2"><a name="29509"><span class= -"ref">[29509] Iª q. 25 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, -peccare aliquid agere est. Sed Deus non potest peccare, neque -seipsum negare, ut dicitur II Tim. II. Ergo Deus non est -omnipotens.</p> -<p title="I q. 25 a. 3 arg. 3"><a name="29510"><span class= -"ref">[29510] Iª q. 25 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, de -Deo dicitur quod <i>omnipotentiam suam parcendo maxime et miserando -manifestat</i>. Ultimum igitur quod potest divina potentia, est -parcere et misereri. Aliquid autem est multo maius quam parcere et -misereri; sicut creare alium mundum, vel aliquid huiusmodi. Ergo -Deus non est omnipotens.</p> -<p title="I q. 25 a. 3 arg. 4"><a name="29511"><span class= -"ref">[29511] Iª q. 25 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, super -illud I Cor. I, <i>stultam fecit Deus sapientiam huius mundi</i>, -dicit Glossa, <i>sapientiam huius mundi fecit Deus stultam, -ostendendo possibile, quod illa impossibile iudicabat</i>. Unde -videtur quod non sit aliquid iudicandum possibile vel impossibile -secundum inferiores causas, prout sapientia huius mundi iudicat; -sed secundum potentiam divinam. Si igitur Deus sit omnipotens, -omnia erunt possibilia. Nihil ergo impossibile. Sublato autem -impossibili, tollitur necessarium, nam quod necesse est esse, -impossibile est non esse. Nihil ergo erit necessarium in rebus, si -Deus est omnipotens. Hoc autem est impossibile. Ergo Deus non est -omnipotens.</p> -<p title="I q. 25 a. 3 s. c."><a name="29512"><span class= -"ref">[29512] Iª q. 25 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Luc. I, <i>non erit impossibile apud Deum omne -verbum</i>.</p> -<p title="I q. 25 a. 3 co."><a name="29513"><span class= -"ref">[29513] Iª q. 25 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod communiter confitentur omnes Deum esse omnipotentem. Sed -rationem omnipotentiae assignare videtur difficile. Dubium enim -potest esse quid comprehendatur sub ista distributione, cum dicitur -omnia posse Deum. Sed si quis recte consideret, cum potentia -dicatur ad possibilia, cum Deus omnia posse dicitur, nihil rectius -intelligitur quam quod possit omnia possibilia, et ob hoc -omnipotens dicatur. Possibile autem dicitur dupliciter, secundum -philosophum, in V Metaphys. Uno modo, per respectum ad aliquam -potentiam, sicut quod subditur humanae potentiae, dicitur esse -possibile homini. Non autem potest dici quod Deus dicatur -omnipotens, quia potest omnia quae sunt possibilia naturae creatae, -quia divina potentia in plura extenditur. Si autem dicatur quod -Deus sit omnipotens, quia potest omnia quae sunt possibilia suae -potentiae, erit circulatio in manifestatione omnipotentiae, hoc -enim non erit aliud quam dicere quod Deus est omnipotens, quia -potest omnia quae potest. Relinquitur igitur quod Deus dicatur -omnipotens, quia potest omnia possibilia absolute, quod est alter -modus dicendi possibile. Dicitur autem aliquid possibile vel -impossibile absolute, ex habitudine terminorum, possibile quidem, -quia praedicatum non repugnat subiecto, ut Socratem sedere; -impossibile vero absolute, quia praedicatum repugnat subiecto, ut -hominem esse asinum. Est autem considerandum quod, cum unumquodque -agens agat sibi simile, unicuique potentiae activae correspondet -possibile ut obiectum proprium, secundum rationem illius actus in -quo fundatur potentia activa, sicut potentia calefactiva refertur, -ut ad proprium obiectum, ad esse calefactibile. Esse autem divinum, -super quod ratio divinae potentiae fundatur, est esse infinitum, -non limitatum ad aliquod genus entis, sed praehabens in se totius -esse perfectionem. Unde quidquid potest habere rationem entis, -continetur sub possibilibus absolutis, respectu quorum Deus dicitur -omnipotens. Nihil autem opponitur rationi entis, nisi non ens. Hoc -igitur repugnat rationi possibilis absoluti, quod subditur divinae -omnipotentiae, quod implicat in se esse et non esse simul. Hoc enim -omnipotentiae non subditur, non propter defectum divinae potentiae; -sed quia non potest habere rationem factibilis neque possibilis. -Quaecumque igitur contradictionem non implicant, sub illis -possibilibus continentur, respectu quorum dicitur Deus omnipotens. -Ea vero quae contradictionem implicant, sub divina omnipotentia non -continentur, quia non possunt habere possibilium rationem. Unde -convenientius dicitur quod non possunt fieri, quam quod Deus non -potest ea facere. Neque hoc est contra verbum Angeli dicentis, -<i>non erit impossibile apud Deum omne verbum</i>. Id enim quod -contradictionem implicat, verbum esse non potest, quia nullus -intellectus potest illud concipere.</p> -<p title="I q. 25 a. 3 ad 1"><a name="29514"><span class= -"ref">[29514] Iª q. 25 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod Deus dicitur omnipotens secundum potentiam activam, -non secundum potentiam passivam, ut dictum est. Unde, quod non -potest moveri et pati, non repugnat omnipotentiae.</p> -<p title="I q. 25 a. 3 ad 2"><a name="29515"><span class= -"ref">[29515] Iª q. 25 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod peccare est deficere a perfecta actione, unde posse -peccare est posse deficere in agendo, quod repugnat omnipotentiae. -Et propter hoc, Deus peccare non potest, qui est omnipotens. -Quamvis philosophus dicat, in IV Topic., quod potest Deus et -studiosus prava agere. Sed hoc intelligitur vel sub conditione -cuius antecedens sit impossibile, ut puta si dicamus quod potest -Deus prava agere si velit, nihil enim prohibet conditionalem esse -veram, cuius antecedens et consequens est impossibile; sicut si -dicatur, si homo est asinus, habet quatuor pedes. Vel ut -intelligatur quod Deus potest aliqua agere, quae nunc prava -videntur; quae tamen si ageret, bona essent. Vel loquitur secundum -communem opinionem gentilium, qui homines dicebant transferri in -deos, ut Iovem vel Mercurium.</p> -<p title="I q. 25 a. 3 ad 3"><a name="29516"><span class= -"ref">[29516] Iª q. 25 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod Dei omnipotentia ostenditur maxime in parcendo et -miserando, quia per hoc ostenditur Deum habere summam potestatem, -quod libere peccata dimittit, eius enim qui superioris legi -astringitur, non est libere peccata condonare. Vel quia, parcendo -hominibus et miserando, perducit eos ad participationem infiniti -boni, qui est ultimus effectus divinae virtutis. Vel quia, ut supra -dictum est, effectus divinae misericordiae est fundamentum omnium -divinorum operum, nihil enim debetur alicui nisi propter id quod -est datum ei a Deo non debitum. In hoc autem maxime divina -omnipotentia manifestatur, quod ad ipsam pertinet prima institutio -omnium bonorum.</p> -<p title="I q. 25 a. 3 ad 4"><a name="29517"><span class= -"ref">[29517] Iª q. 25 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod possibile absolutum non dicitur neque secundum causas -superiores, neque secundum causas inferiores sed secundum seipsum. -Possibile vero quod dicitur secundum aliquam potentiam, nominatur -possibile secundum proximam causam. Unde ea quae immediate nata -sunt fieri a Deo solo, ut creare, iustificare, et huiusmodi, -dicuntur possibilia secundum causam superiorem, quae autem nata -sunt fieri a causis inferioribus, dicuntur possibilia secundum -causas inferiores. Nam secundum conditionem causae proximae, -effectus habet contingentiam vel necessitatem, ut supra dictum est. -In hoc autem reputatur stulta mundi sapientia, quod ea quae sunt -impossibilia naturae, etiam Deo impossibilia iudicabat. Et sic -patet quod omnipotentia Dei impossibilitatem et necessitatem a -rebus non excludit.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 25 a. 4 arg. 1"><a name="29518"><span class= -"ref">[29518] Iª q. 25 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod Deus possit facere quod praeterita non -fuerint. Quod enim est impossibile per se, magis est impossibile -quam quod est impossibile per accidens. Sed Deus potest facere id -quod est impossibile per se, ut caecum illuminare, vel mortuum -resuscitare. Ergo multo magis potest Deus facere illud quod est -impossibile per accidens. Sed praeterita non fuisse, est -impossibile per accidens, accidit enim Socratem non currere esse -impossibile, ex hoc quod praeteriit. Ergo Deus potest facere quod -praeterita non fuerint.</p> -<p title="I q. 25 a. 4 arg. 2"><a name="29519"><span class= -"ref">[29519] Iª q. 25 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, -quidquid Deus facere potuit, potest, cum eius potentia non -minuatur. Sed Deus potuit facere, antequam Socrates curreret, quod -non curreret. Ergo, postquam cucurrit, potest Deus facere quod non -cucurrerit.</p> -<p title="I q. 25 a. 4 arg. 3"><a name="29520"><span class= -"ref">[29520] Iª q. 25 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, -caritas est maior virtus quam virginitas. Sed Deus potest reparare -caritatem amissam. Ergo et virginitatem. Ergo potest facere quod -illa quae corrupta fuit, non fuerit corrupta.</p> -<p title="I q. 25 a. 4 s. c."><a name="29521"><span class= -"ref">[29521] Iª q. 25 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod Hieronymus dicit, <i>cum Deus omnia possit, non potest de -corrupta facere incorruptam</i>. Ergo eadem ratione non potest -facere de quocumque alio praeterito quod non fuerit.</p> -<p title="I q. 25 a. 4 co."><a name="29522"><span class= -"ref">[29522] Iª q. 25 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod, sicut supra dictum est, sub omnipotentia Dei non cadit -aliquid quod contradictionem implicat. Praeterita autem non fuisse, -contradictionem implicat. Sicut enim contradictionem implicat -dicere quod Socrates sedet et non sedet, ita, quod sederit et non -sederit. Dicere autem quod sederit, est dicere quod sit -praeteritum, dicere autem quod non sederit, est dicere quod non -fuerit. Unde praeterita non fuisse, non subiacet divinae potentiae. -Et hoc est quod Augustinus dicit, contra Faustum, <i>quisquis ita -dicit, si Deus omnipotens est, faciat ut quae facta sunt, facta non -fuerint, non videt hoc se dicere, si Deus omnipotens est, faciat ut -ea quae vera sunt, eo ipso quod vera sunt, falsa sint</i>. Et -philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>hoc solo privatur Deus, -ingenita facere quae sunt facta</i>.</p> -<p title="I q. 25 a. 4 ad 1"><a name="29523"><span class= -"ref">[29523] Iª q. 25 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, licet praeterita non fuisse sit impossibile per -accidens, si consideretur id quod est praeteritum, idest cursus -Socratis; tamen, si consideretur praeteritum sub ratione -praeteriti, ipsum non fuisse est impossibile non solum per se, sed -absolute, contradictionem implicans. Et sic est magis impossibile -quam mortuum resurgere, quod non implicat contradictionem, quod -dicitur impossibile secundum aliquam potentiam, scilicet naturalem. -Talia enim impossibilia divinae potentiae subduntur.</p> -<p title="I q. 25 a. 4 ad 2"><a name="29524"><span class= -"ref">[29524] Iª q. 25 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod sicut Deus, quantum est ad perfectionem divinae -potentiae, omnia potest, sed quaedam non subiacent eius potentiae, -quia deficiunt a ratione possibilium; ita, si attendatur -immutabilitas divinae potentiae, quidquid Deus potuit, potest; -aliqua tamen olim habuerunt rationem possibilium, dum erant fienda, -quae iam deficiunt a ratione possibilium, dum sunt facta. Et sic -dicitur Deus ea non posse, quia ea non possunt fieri.</p> -<p title="I q. 25 a. 4 ad 3"><a name="29525"><span class= -"ref">[29525] Iª q. 25 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod omnem corruptionem mentis et corporis Deus auferre -potest a muliere corrupta, hoc tamen ab ea removeri non poterit, -quod corrupta non fuerit. Sicut etiam ab aliquo peccatore auferre -non potest quod non peccaverit, et quod caritatem non amiserit.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 5</div> -<p title="I q. 25 a. 5 arg. 1"><a name="29526"><span class= -"ref">[29526] Iª q. 25 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic -proceditur. Videtur quod Deus non possit facere nisi ea quae facit. -Deus enim non potest facere quae non praescivit et praeordinavit se -facturum. Sed non praescivit neque praeordinavit se facturum, nisi -ea quae facit. Ergo non potest facere nisi ea quae facit.</p> -<p title="I q. 25 a. 5 arg. 2"><a name="29527"><span class= -"ref">[29527] Iª q. 25 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus -non potest facere nisi quod debet, et quod iustum est fieri. Sed -Deus non debet facere quae non facit, nec iustum est ut faciat quae -non facit. Ergo Deus non potest facere nisi quae facit.</p> -<p title="I q. 25 a. 5 arg. 3"><a name="29528"><span class= -"ref">[29528] Iª q. 25 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus -non potest facere nisi quod bonum est, et conveniens rebus factis. -Sed rebus factis a Deo non est bonum nec conveniens aliter esse -quam sint. Ergo Deus non potest facere nisi quae facit.</p> -<p title="I q. 25 a. 5 s. c."><a name="29529"><span class= -"ref">[29529] Iª q. 25 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur Matt. XXVI, <i>an non possum rogare patrem meum, et -exhibebit mihi modo plus quam duodecim legiones Angelorum?</i> -Neque autem ipse rogabat, neque pater exhibebat ad repugnandum -Iudaeis. Ergo Deus potest facere quod non facit.</p> -<p title="I q. 25 a. 5 co."><a name="29530"><span class= -"ref">[29530] Iª q. 25 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod circa hoc quidam dupliciter erraverunt. Quidam enim posuerunt -Deum agere quasi ex necessitate naturae; ut sicut ex actione rerum -naturalium non possunt alia provenire nisi quae eveniunt, utpote ex -semine hominis homo, ex semine olivae oliva; ita ex operatione -divina non possint aliae res, vel alius ordo rerum effluere, nisi -sicut nunc est. Sed supra ostendimus Deum non agere quasi ex -necessitate naturae, sed voluntatem eius esse omnium rerum causam; -neque etiam ipsam voluntatem naturaliter et ex necessitate -determinari ad has res. Unde nullo modo iste cursus rerum sic ex -necessitate a Deo provenit, quod alia provenire non possent. Alii -vero dixerunt quod potentia divina determinatur ad hunc cursum -rerum, propter ordinem sapientiae et iustitiae divinae, sine quo -Deus nihil operatur. Cum autem potentia Dei, quae est eius -essentia, non sit aliud quam Dei sapientia, convenienter quidem -dici potest quod nihil sit in Dei potentia, quod non sit in ordine -divinae sapientiae, nam divina sapientia totum posse potentiae -comprehendit. Sed tamen ordo a divina sapientia rebus inditus, in -quo ratio iustitiae consistit, ut supra dictum est, non adaequat -divinam sapientiam, sic ut divina sapientia limitetur ad hunc -ordinem. Manifestum est enim quod tota ratio ordinis, quam sapiens -rebus a se factis imponit, a fine sumitur. Quando igitur finis est -proportionatus rebus propter finem factis, sapientia facientis -limitatur ad aliquem determinatum ordinem. Sed divina bonitas est -finis improportionabiliter excedens res creatas. Unde divina -sapientia non determinatur ad aliquem certum ordinem rerum, ut non -possit alius cursus rerum ab ipsa effluere. Unde dicendum est -simpliciter quod Deus potest alia facere quam quae facit.</p> -<p title="I q. 25 a. 5 ad 1"><a name="29531"><span class= -"ref">[29531] Iª q. 25 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod in nobis, in quibus est aliud potentia et essentia a -voluntate et intellectu, et iterum intellectus aliud a sapientia, -et voluntas aliud a iustitia, potest esse aliquid in potentia, quod -non potest esse in voluntate iusta, vel in intellectu sapiente. Sed -in Deo est idem potentia et essentia et voluntas et intellectus et -sapientia et iustitia. Unde nihil potest esse in potentia divina, -quod non possit esse in voluntate iusta ipsius, et in intellectu -sapiente eius. Tamen, quia voluntas non determinatur ex necessitate -ad haec vel illa, nisi forte ex suppositione, ut supra dictum est; -neque sapientia Dei et iustitia determinantur ad hunc ordinem, ut -supra dictum est; nihil prohibet esse aliquid in potentia Dei, quod -non vult, et quod non continetur sub ordine quem statuit rebus. Et -quia potentia intelligitur ut exequens, voluntas autem ut imperans, -et intellectus et sapientia ut dirigens, quod attribuitur potentiae -secundum se consideratae, dicitur Deus posse secundum potentiam -absolutam. Et huiusmodi est omne illud in quo potest salvari ratio -entis, ut supra dictum est. Quod autem attribuitur potentiae -divinae secundum quod exequitur imperium voluntatis iustae, hoc -dicitur Deus posse facere de potentia ordinata. Secundum hoc ergo, -dicendum est quod Deus potest alia facere, de potentia absoluta, -quam quae praescivit et praeordinavit se facturum, non tamen potest -esse quod aliqua faciat, quae non praesciverit et praeordinaverit -se facturum. Quia ipsum facere subiacet praescientiae et -praeordinationi, non autem ipsum posse, quod est naturale. Ideo -enim Deus aliquid facit, quia vult, non tamen ideo potest, quia -vult, sed quia talis est in sua natura.</p> -<p title="I q. 25 a. 5 ad 2"><a name="29532"><span class= -"ref">[29532] Iª q. 25 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod Deus non debet aliquid alicui nisi sibi. Unde, cum -dicitur quod Deus non potest facere nisi quod debet nihil aliud -significatur nisi quod Deus non potest facere nisi quod ei est -conveniens et iustum. Sed hoc quod dico conveniens et iustum, -potest intelligi dupliciter. Uno modo, sic quod hoc quod dico -conveniens et iustum, prius intelligatur coniungi cum hoc verbo -est, ita quod restringatur ad standum pro praesentibus; et sic -referatur ad potentiam. Et sic falsum est quod dicitur, est enim -sensus, Deus non potest facere nisi quod modo conveniens est et -iustum. Si vero prius coniungatur cum hoc verbo potest, quod habet -vim ampliandi, et postmodum cum hoc verbo est, significabitur -quoddam praesens confusum, et erit locutio vera, sub hoc sensu, -Deus non potest facere nisi id quod, si faceret, esset conveniens -et iustum.</p> -<p title="I q. 25 a. 5 ad 3"><a name="29533"><span class= -"ref">[29533] Iª q. 25 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, licet iste cursus rerum sit determinatus istis rebus -quae nunc sunt, non tamen ad hunc cursum limitatur divina sapientia -et potestas. Unde, licet istis rebus quae nunc sunt, nullus alius -cursus esset bonus et conveniens, tamen Deus posset alias res -facere, et alium eis imponere ordinem.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 6</div> -<p title="I q. 25 a. 6 arg. 1"><a name="29534"><span class= -"ref">[29534] Iª q. 25 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic -proceditur. Videtur quod Deus non possit meliora facere ea quae -facit. Quidquid enim Deus facit, potentissime et sapientissime -facit. Sed tanto fit aliquid melius, quanto fit potentius et -sapientius. Ergo Deus non potest aliquid facere melius quam -facit.</p> -<p title="I q. 25 a. 6 arg. 2"><a name="29535"><span class= -"ref">[29535] Iª q. 25 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, -Augustinus, contra Maximinum, sic argumentatur, <i>si Deus potuit, -et noluit, gignere filium sibi aequalem, invidus fuit</i>. Eadem -ratione, si Deus potuit res meliores facere quam fecerit, et -noluit, invidus fuit. Sed invidia est omnino relegata a Deo. Ergo -Deus unumquodque fecit optimum. Non ergo Deus potest aliquid facere -melius quam fecit.</p> -<p title="I q. 25 a. 6 arg. 3"><a name="29536"><span class= -"ref">[29536] Iª q. 25 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, id -quod est maxime et valde bonum, non potest melius fieri, quia -maximo nihil est maius. Sed, sicut Augustinus dicit in Enchirid., -<i>bona sunt singula quae Deus fecit, sed simul universa valde -bona, quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis -pulchritudo</i>. Ergo bonum universi non potest melius fieri a -Deo.</p> -<p title="I q. 25 a. 6 arg. 4"><a name="29537"><span class= -"ref">[29537] Iª q. 25 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, homo -Christus est plenus gratia et veritate, et spiritum habet non ad -mensuram, et sic non potest esse melior. Beatitudo etiam creata -dicitur esse summum bonum, et sic non potest esse melius. Beata -etiam virgo Maria est super omnes choros Angelorum exaltata, et sic -non potest esse melior. Non igitur omnia quae fecit Deus, potest -facere meliora.</p> -<p title="I q. 25 a. 6 s. c."><a name="29538"><span class= -"ref">[29538] Iª q. 25 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur ad Ephes. III, quod <i>Deus potens est omnia facere -abundantius quam petimus aut intelligimus</i>.</p> -<p title="I q. 25 a. 6 co."><a name="29539"><span class= -"ref">[29539] Iª q. 25 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod bonitas alicuius rei est duplex. Una quidem, quae est de -essentia rei; sicut esse rationale est de essentia hominis. Et -quantum ad hoc bonum, Deus non potest facere aliquam rem meliorem -quam ipsa sit, licet possit facere aliquam aliam ea meliorem. Sicut -etiam non potest facere quaternarium maiorem, quia, si esset maior, -iam non esset quaternarius, sed alius numerus. Sic enim se habet -additio differentiae substantialis in definitionibus, sicut additio -unitatis in numeris, ut dicitur in VIII Metaphys. Alia bonitas est, -quae est extra essentiam rei; sicut bonum hominis est esse -virtuosum vel sapientem. Et secundum tale bonum, potest Deus res a -se factas facere meliores. Simpliciter autem loquendo, qualibet re -a se facta potest Deus facere aliam meliorem.</p> -<p title="I q. 25 a. 6 ad 1"><a name="29540"><span class= -"ref">[29540] Iª q. 25 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod, cum dicitur Deum posse aliquid facere melius quam -facit, si ly melius sit nomen, verum est, qualibet enim re potest -facere aliam meliorem. Eandem vero potest facere meliorem -quodammodo, et quodammodo non, sicut dictum est. Si vero ly melius -sit adverbium, et importet modum ex parte facientis, sic Deus non -potest facere melius quam sicut facit, quia non potest facere ex -maiori sapientia et bonitate. Si autem importet modum ex parte -facti, sic potest facere melius, quia potest dare rebus a se factis -meliorem modum essendi quantum ad accidentalia, licet non quantum -ad essentialia.</p> -<p title="I q. 25 a. 6 ad 2"><a name="29541"><span class= -"ref">[29541] Iª q. 25 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod de ratione filii est quod aequetur patri, cum ad -perfectum venerit, non est autem de ratione creaturae alicuius, -quod sit melior quam a Deo facta est. Unde non est similis -ratio.</p> -<p title="I q. 25 a. 6 ad 3"><a name="29542"><span class= -"ref">[29542] Iª q. 25 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod universum, suppositis istis rebus, non potest esse -melius; propter decentissimum ordinem his rebus attributum a Deo, -in quo bonum universi consistit. Quorum si unum aliquod esset -melius, corrumperetur proportio ordinis, sicut, si una chorda plus -debito intenderetur, corrumperetur citharae melodia. Posset tamen -Deus alias res facere, vel alias addere istis rebus factis, et sic -esset illud universum melius.</p> -<p title="I q. 25 a. 6 ad 4"><a name="29543"><span class= -"ref">[29543] Iª q. 25 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum -dicendum quod humanitas Christi ex hoc quod est unita Deo, et -beatitudo creata ex hoc quod est fruitio Dei, et beata virgo ex hoc -quod est mater Dei, habent quandam dignitatem infinitam, ex bono -infinito quod est Deus. Et ex hac parte non potest aliquid fieri -melius eis, sicut non potest aliquid melius esse Deo.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 26</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 26 pr."><a name="29544"><span class="ref">[29544] -Iª q. 26 pr.</span></a> Ultimo autem, post considerationem -eorum quae ad divinae essentiae unitatem pertinent, considerandum -est de divina beatitudine. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, -utrum beatitudo Deo competat. Secundo, secundum quid dicitur Deus -esse beatus, utrum secundum actum intellectus. Tertio, utrum sit -essentialiter beatitudo cuiuslibet beati. Quarto, utrum in eius -beatitudine omnis beatitudo includatur.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 26 a. 1 arg. 1"><a name="29545"><span class= -"ref">[29545] Iª q. 26 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod beatitudo Deo non conveniat. <i>Beatitudo -enim</i>, secundum Boetium, in III de Consol., <i>est status omnium -bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed aggregatio bonorum non -habet locum in Deo, sicut nec compositio. Ergo Deo non convenit -beatitudo.</p> -<p title="I q. 26 a. 1 arg. 2"><a name="29546"><span class= -"ref">[29546] Iª q. 26 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, -beatitudo, sive felicitas, est praemium virtutis, secundum -philosophum, in I Ethic. Sed Deo non convenit praemium, sicut nec -meritum. Ergo nec beatitudo.</p> -<p title="I q. 26 a. 1 s. c."><a name="29547"><span class= -"ref">[29547] Iª q. 26 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit apostolus, I ad Tim. ultimo, <i>quem suis temporibus -ostendet Deus beatus et solus potens, rex regum et dominus -dominantium</i>.</p> -<p title="I q. 26 a. 1 co."><a name="29548"><span class= -"ref">[29548] Iª q. 26 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod beatitudo maxime Deo competit. Nihil enim aliud sub nomine -beatitudinis intelligitur, nisi bonum perfectum intellectualis -naturae; cuius est suam sufficientiam cognoscere in bono quod -habet; et cui competit ut ei contingat aliquid vel bene vel male, -et sit suarum operationum domina. Utrumque autem istorum -excellentissime Deo convenit, scilicet perfectum esse, et -intelligentem. Unde beatitudo maxime convenit Deo.</p> -<p title="I q. 26 a. 1 ad 1"><a name="29549"><span class= -"ref">[29549] Iª q. 26 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod aggregatio bonorum est in Deo non per modum -compositionis, sed per modum simplicitatis, quia quae in creaturis -multiplicia sunt, in Deo praeexistunt simpliciter et unite, ut -supra dictum est.</p> -<p title="I q. 26 a. 1 ad 2"><a name="29550"><span class= -"ref">[29550] Iª q. 26 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod esse praemium virtutis accidit beatitudini vel -felicitati, inquantum aliquis beatitudinem acquirit, sicut esse -terminum generationis accidit enti, inquantum exit de potentia in -actum. Sicut igitur Deus habet esse, quamvis non generetur; ita -habet beatitudinem, quamvis non mereatur.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 26 a. 2 arg. 1"><a name="29551"><span class= -"ref">[29551] Iª q. 26 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod Deus non dicatur beatus secundum -intellectum. Beatitudo enim est summum bonum. Sed bonum dicitur in -Deo secundum essentiam, quia bonum respicit esse, quod est secundum -essentiam, secundum Boetium, in libro de Hebdomad. Ergo et -beatitudo dicitur in Deo secundum essentiam, et non secundum -intellectum.</p> -<p title="I q. 26 a. 2 arg. 2"><a name="29552"><span class= -"ref">[29552] Iª q. 26 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, -beatitudo habet rationem finis. Finis autem est obiectum -voluntatis, sicut et bonum. Ergo beatitudo dicitur in Deo secundum -voluntatem, et non secundum intellectum.</p> -<p title="I q. 26 a. 2 s. c."><a name="29553"><span class= -"ref">[29553] Iª q. 26 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod Gregorius dicit, XXXII Moralium, <i>ipse gloriosus est, qui, -dum seipso perfruitur, accedentis laudis indigens non est</i>. Esse -autem gloriosum significat esse beatum. Cum igitur Deo fruamur -secundum intellectum, quia visio est tota merces, ut dicit -Augustinus, videtur quod beatitudo dicatur in Deo secundum -intellectum.</p> -<p title="I q. 26 a. 2 co."><a name="29554"><span class= -"ref">[29554] Iª q. 26 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod beatitudo, sicut dictum est, significat bonum perfectum -intellectualis naturae. Et inde est quod, sicut unaquaeque res -appetit suam perfectionem, ita et intellectualis natura naturaliter -appetit esse beata. Id autem quod est perfectissimum in qualibet -intellectuali natura, est intellectualis operatio, secundum quam -capit quodammodo omnia. Unde cuiuslibet intellectualis naturae -creatae beatitudo consistit in intelligendo. In Deo autem non est -aliud esse et intelligere secundum rem, sed tantum secundum -intelligentiae rationem. Attribuenda ergo est Deo beatitudo -secundum intellectum, sicut et aliis beatis, qui per assimilationem -ad beatitudinem ipsius, beati dicuntur.</p> -<p title="I q. 26 a. 2 ad 1"><a name="29555"><span class= -"ref">[29555] Iª q. 26 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod ex illa ratione probatur quod Deus sit beatus -secundum suam essentiam, non autem quod beatitudo ei conveniat -secundum rationem essentiae, sed magis secundum rationem -intellectus.</p> -<p title="I q. 26 a. 2 ad 2"><a name="29556"><span class= -"ref">[29556] Iª q. 26 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod beatitudo, cum sit bonum, est obiectum voluntatis. -Obiectum autem praeintelligitur actui potentiae. Unde, secundum -modum intelligendi, prius est beatitudo divina, quam actus -voluntatis in ea requiescentis. Et hoc non potest esse nisi actus -intellectus. Unde in actu intellectus attenditur beatitudo.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 26 a. 3 arg. 1"><a name="29557"><span class= -"ref">[29557] Iª q. 26 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod Deus sit beatitudo cuiuslibet beati. Deus -enim est summum bonum, ut supra ostensum est. Impossibile est autem -esse plura summa bona, ut etiam ex superioribus patet. Cum igitur -de ratione beatitudinis sit, quod sit summum bonum, videtur quod -beatitudo non sit aliud quam Deus.</p> -<p title="I q. 26 a. 3 arg. 2"><a name="29558"><span class= -"ref">[29558] Iª q. 26 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, -beatitudo est finis rationalis naturae ultimus. Sed esse ultimum -finem rationalis naturae, soli Deo convenit. Ergo beatitudo -cuiuslibet beati est solus Deus.</p> -<p title="I q. 26 a. 3 s. c."><a name="29559"><span class= -"ref">[29559] Iª q. 26 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, -beatitudo unius est maior beatitudine alterius, secundum illud I -Cor. XV, <i>stella differt a stella in claritate</i>. Sed Deo nihil -est maius. Ergo beatitudo est aliquid aliud quam Deus.</p> -<p title="I q. 26 a. 3 co."><a name="29560"><span class= -"ref">[29560] Iª q. 26 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod beatitudo intellectualis naturae consistit in actu -intellectus. In quo duo possunt considerari, scilicet obiectum -actus, quod est intelligibile; et ipse actus, qui est intelligere. -Si igitur beatitudo consideretur ex parte ipsius obiecti, sic solus -Deus est beatitudo, quia ex hoc solo est aliquis beatus, quod Deum -intelligit; secundum illud Augustini, in V libro Confess., -<i>beatus est qui te novit, etiam si alia ignoret</i>. Sed ex parte -actus intelligentis, beatitudo est quid creatum in creaturis -beatis, in Deo autem est etiam secundum hoc, aliquid increatum.</p> -<p title="I q. 26 a. 3 ad 1"><a name="29561"><span class= -"ref">[29561] Iª q. 26 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod beatitudo, quantum ad obiectum, est summum bonum -simpliciter, sed quantum ad actum, in creaturis beatis, est summum -bonum, non simpliciter, sed in genere bonorum participabilium a -creatura.</p> -<p title="I q. 26 a. 3 ad 2"><a name="29562"><span class= -"ref">[29562] Iª q. 26 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod finis est duplex, scilicet cuius et quo, ut -philosophus dicit, scilicet ipsa res, et usus rei, sicut avaro est -finis pecunia, et acquisitio pecuniae. Creaturae igitur rationalis -est quidem Deus finis ultimus ut res; beatitudo autem creata ut -usus, vel magis fruitio, rei.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 26 a. 4 arg. 1"><a name="29563"><span class= -"ref">[29563] Iª q. 26 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod beatitudo divina non complectatur omnes -beatitudines. Sunt enim quaedam beatitudines falsae. Sed in Deo -nihil potest esse falsum. Ergo divina beatitudo non complectitur -omnem beatitudinem.</p> -<p title="I q. 26 a. 4 arg. 2"><a name="29564"><span class= -"ref">[29564] Iª q. 26 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, -quaedam beatitudo, secundum quosdam, consistit in rebus -corporalibus, sicut in voluptatibus, divitiis, et huiusmodi, quae -quidem Deo convenire non possunt, cum sit incorporeus. Ergo -beatitudo eius non complectitur omnem beatitudinem.</p> -<p title="I q. 26 a. 4 s. c."><a name="29565"><span class= -"ref">[29565] Iª q. 26 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quod beatitudo est perfectio quaedam. Divina autem perfectio -complectitur omnem perfectionem, ut supra ostensum est. Ergo divina -beatitudo complectitur omnem beatitudinem.</p> -<p title="I q. 26 a. 4 co."><a name="29566"><span class= -"ref">[29566] Iª q. 26 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod quidquid est desiderabile in quacumque beatitudine, vel vera -vel falsa, totum eminentius in divina beatitudine praeexistit. De -contemplativa enim felicitate, habet continuam et certissimam -contemplationem sui et omnium aliorum, de activa vero, -gubernationem totius universi. De terrena vero felicitate, quae -consistit in voluptate, divitiis, potestate, dignitate et fama, -secundum Boetium, in III de Consol., habet gaudium de se et de -omnibus aliis, pro delectatione, pro divitiis, habet omnimodam -sufficientiam, quam divitiae promittunt, pro potestate, -omnipotentiam, pro dignitate, omnium regimen, pro fama vero, -admirationem totius creaturae.</p> -<p title="I q. 26 a. 4 ad 1"><a name="29567"><span class= -"ref">[29567] Iª q. 26 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod beatitudo aliqua secundum hoc est falsa, secundum -quod deficit a ratione verae beatitudinis, et sic non est in Deo. -Sed quidquid habet de similitudine, quantumcumque tenui, -beatitudinis, totum praeexistit in divina beatitudine.</p> -<p title="I q. 26 a. 4 ad 2"><a name="29568"><span class= -"ref">[29568] Iª q. 26 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod bona quae sunt in corporalibus corporaliter, in Deo -sunt spiritualiter, secundum modum suum. Et haec dicta sufficiant -de his quae pertinent ad divinae essentiae unitatem.</p> -<br /> -<div class="D">Quaestio 27</div> -<div class="G">Prooemium</div> -<p title="I q. 27 pr."><a name="29569"><span class="ref">[29569] -Iª q. 27 pr.</span></a> Consideratis autem his quae ad divinae -essentiae unitatem pertinent, restat considerare de his quae -pertinent ad Trinitatem personarum in divinis. Et quia personae -divinae secundum relationes originis distinguuntur, secundum -ordinem doctrinae prius considerandum est de origine, sive de -processione, secundo, de relationibus originis; tertio, de -personis. Circa processionem quaeruntur quinque. Primo, utrum -processio sit in divinis. Secundo, utrum aliqua processio in -divinis generatio dici possit. Tertio, utrum praeter generationem -aliqua alia processio possit esse in divinis. Quarto, utrum illa -alia processio possit dici generatio. Quinto, utrum in divinis sint -plures processiones quam duae.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 1</div> -<p title="I q. 27 a. 1 arg. 1"><a name="29570"><span class= -"ref">[29570] Iª q. 27 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic -proceditur. Videtur quod in Deo non possit esse aliqua processio. -Processio enim significat motum ad extra. Sed in divinis nihil est -mobile, neque extraneum. Ergo neque processio.</p> -<p title="I q. 27 a. 1 arg. 2"><a name="29571"><span class= -"ref">[29571] Iª q. 27 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne -procedens est diversum ab eo a quo procedit. Sed in Deo non est -aliqua diversitas, sed summa simplicitas. Ergo in Deo non est -processio aliqua.</p> -<p title="I q. 27 a. 1 arg. 3"><a name="29572"><span class= -"ref">[29572] Iª q. 27 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, -procedere ab alio videtur rationi primi principii repugnare. Sed -Deus est primum principium, ut supra ostensum est. Ergo in Deo -processio locum non habet.</p> -<p title="I q. 27 a. 1 s. c."><a name="29573"><span class= -"ref">[29573] Iª q. 27 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicit dominus, Ioan. VIII, <i>ego ex Deo processi</i>.</p> -<p title="I q. 27 a. 1 co."><a name="29574"><span class= -"ref">[29574] Iª q. 27 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod divina Scriptura, in rebus divinis, nominibus ad processionem -pertinentibus utitur. Hanc autem processionem diversi diversimode -acceperunt. Quidam enim acceperunt hanc processionem secundum quod -effectus procedit a causa. Et sic accepit Arius, dicens filium -procedere a patre sicut primam eius creaturam, et spiritum sanctum -procedere a patre et filio sicut creaturam utriusque. Et secundum -hoc, neque filius neque spiritus sanctus esset verus Deus. Quod est -contra id quod dicitur de filio, I Ioan. ult., <i>ut simus in vero -filio eius, hic est verus Deus</i>. Et de spiritu sancto dicitur, I -Cor. VI, <i>nescitis quia membra vestra templum sunt spiritus -sancti?</i> Templum autem habere solius Dei est. Alii vero hanc -processionem acceperunt secundum quod causa dicitur procedere in -effectum, inquantum vel movet ipsum, vel similitudinem suam ipsi -imprimit. Et sic accepit Sabellius, dicens ipsum Deum patrem filium -dici, secundum quod carnem assumpsit ex virgine. Et eundem dicit -spiritum sanctum, secundum quod creaturam rationalem sanctificat, -et ad vitam movet. Huic autem acceptioni repugnant verba domini de -se dicentis, Ioan. V, <i>non potest facere a se filius -quidquam</i>; et multa alia, per quae ostenditur quod non est ipse -pater qui filius. Si quis autem diligenter consideret, uterque -accepit processionem secundum quod est ad aliquid extra, unde -neuter posuit processionem in ipso Deo. Sed, cum omnis processio -sit secundum aliquam actionem, sicut secundum actionem quae tendit -in exteriorem materiam, est aliqua processio ad extra; ita secundum -actionem quae manet in ipso agente, attenditur processio quaedam ad -intra. Et hoc maxime patet in intellectu, cuius actio, scilicet -intelligere, manet in intelligente. Quicumque enim intelligit, ex -hoc ipso quod intelligit, procedit aliquid intra ipsum, quod est -conceptio rei intellectae, ex vi intellectiva proveniens, et ex -eius notitia procedens. Quam quidem conceptionem vox significat, et -dicitur verbum cordis, significatum verbo vocis. Cum autem Deus sit -super omnia, ea quae in Deo dicuntur, non sunt intelligenda -secundum modum infimarum creaturarum, quae sunt corpora; sed -secundum similitudinem supremarum creaturarum, quae sunt -intellectuales substantiae; a quibus etiam similitudo accepta -deficit a repraesentatione divinorum. Non ergo accipienda est -processio secundum quod est in corporalibus, vel per motum localem, -vel per actionem alicuius causae in exteriorem effectum, ut calor a -calefaciente in calefactum; sed secundum emanationem -intelligibilem, utpote verbi intelligibilis a dicente, quod manet -in ipso. Et sic fides Catholica processionem ponit in divinis.</p> -<p title="I q. 27 a. 1 ad 1"><a name="29575"><span class= -"ref">[29575] Iª q. 27 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod obiectio illa procedit de processione quae est motus -localis, vel quae est secundum actionem tendentem in exteriorem -materiam, vel in exteriorem effectum, talis autem processio non est -in divinis, ut dictum est.</p> -<p title="I q. 27 a. 1 ad 2"><a name="29576"><span class= -"ref">[29576] Iª q. 27 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod id quod procedit secundum processionem quae est ad -extra, oportet esse diversum ab eo a quo procedit. Sed id quod -procedit ad intra processu intelligibili, non oportet esse -diversum, imo, quanto perfectius procedit, tanto magis est unum cum -eo a quo procedit. Manifestum est enim quod quanto aliquid magis -intelligitur, tanto conceptio intellectualis est magis intima -intelligenti, et magis unum, nam intellectus secundum hoc quod actu -intelligit, secundum hoc fit unum cum intellecto. Unde, cum divinum -intelligere sit in fine perfectionis, ut supra dictum est, necesse -est quod verbum divinum sit perfecte unum cum eo a quo procedit, -absque omni diversitate.</p> -<p title="I q. 27 a. 1 ad 3"><a name="29577"><span class= -"ref">[29577] Iª q. 27 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod procedere a principio ut extraneum et diversum, -repugnat rationi primi principii, sed procedere ut intimum et -absque diversitate, per modum intelligibilem, includitur in ratione -primi principii. Cum enim dicimus aedificatorem principium domus, -in ratione huius principii includitur conceptio suae artis, et -includeretur in ratione primi principii, si aedificator esset -primum principium. Deus autem, qui est primum principium rerum, -comparatur ad res creatas ut artifex ad artificiata.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 2</div> -<p title="I q. 27 a. 2 arg. 1"><a name="29578"><span class= -"ref">[29578] Iª q. 27 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic -proceditur. Videtur quod processio quae est in divinis, non possit -dici generatio. Generatio enim est mutatio de non esse in esse, -corruptioni opposita; et utriusque subiectum est materia. Sed nihil -horum competit divinis. Ergo non potest generatio esse in -divinis.</p> -<p title="I q. 27 a. 2 arg. 2"><a name="29579"><span class= -"ref">[29579] Iª q. 27 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, in -Deo est processio secundum modum intelligibilem, ut dictum est. Sed -in nobis talis processio non dicitur generatio. Ergo neque in -Deo.</p> -<p title="I q. 27 a. 2 arg. 3"><a name="29580"><span class= -"ref">[29580] Iª q. 27 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne -genitum accipit esse a generante. Esse ergo cuiuslibet geniti est -esse receptum. Sed nullum esse receptum est per se subsistens. Cum -igitur esse divinum sit esse per se subsistens, ut supra probatum -est, sequitur quod nullius geniti esse sit esse divinum. Non est -ergo generatio in divinis.</p> -<p title="I q. 27 a. 2 s. c."><a name="29581"><span class= -"ref">[29581] Iª q. 27 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est -quod dicitur in Psalmo II, <i>ego hodie genui te</i>.</p> -<p title="I q. 27 a. 2 co."><a name="29582"><span class= -"ref">[29582] Iª q. 27 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod processio verbi in divinis dicitur generatio. Ad cuius -evidentiam, sciendum est quod nomine generationis dupliciter -utimur. Uno modo, communiter ad omnia generabilia et corruptibilia, -et sic generatio nihil aliud est quam mutatio de non esse ad esse. -Alio modo, proprie in viventibus, et sic generatio significat -originem alicuius viventis a principio vivente coniuncto. Et haec -proprie dicitur nativitas. Non tamen omne huiusmodi dicitur -genitum, sed proprie quod procedit secundum rationem similitudinis. -Unde pilus vel capillus non habet rationem geniti et filii, sed -solum quod procedit secundum rationem similitudinis, non -cuiuscumque, nam vermes qui generantur in animalibus, non habent -rationem generationis et filiationis, licet sit similitudo secundum -genus, sed requiritur ad rationem talis generationis, quod procedat -secundum rationem similitudinis in natura eiusdem speciei, sicut -homo procedit ab homine, et equus ab equo. In viventibus autem quae -de potentia in actum vitae procedunt, sicut sunt homines et -animalia, generatio utramque generationem includit. Si autem sit -aliquod vivens cuius vita non exeat de potentia in actum, -processio, si qua in tali vivente invenitur, excludit omnino primam -rationem generationis; sed potest habere rationem generationis quae -est propria viventium. Sic igitur processio verbi in divinis habet -rationem generationis. Procedit enim per modum intelligibilis -actionis, quae est operatio vitae, et a principio coniuncto, ut -supra iam dictum est, et secundum rationem similitudinis, quia -conceptio intellectus est similitudo rei intellectae, et in eadem -natura existens, quia in Deo idem est intelligere et esse, ut supra -ostensum est. Unde processio verbi in divinis dicitur generatio, et -ipsum verbum procedens dicitur filius.</p> -<p title="I q. 27 a. 2 ad 1"><a name="29583"><span class= -"ref">[29583] Iª q. 27 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod obiectio illa procedit de generatione secundum -rationem primam, prout importat exitum de potentia in actum. Et sic -non invenitur in divinis, ut supra dictum est.</p> -<p title="I q. 27 a. 2 ad 2"><a name="29584"><span class= -"ref">[29584] Iª q. 27 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod intelligere in nobis non est ipsa substantia -intellectus, unde verbum quod secundum intelligibilem operationem -procedit in nobis, non est eiusdem naturae cum eo a quo procedit. -Unde non proprie et complete competit sibi ratio generationis. Sed -intelligere divinum est ipsa substantia intelligentis, ut supra -ostensum est, unde verbum procedens procedit ut eiusdem naturae -subsistens. Et propter hoc proprie dicitur genitum et filius. Unde -et his quae pertinent ad generationem viventium, utitur Scriptura -ad significandam processionem divinae sapientiae, scilicet -conceptione et partu, dicitur enim ex persona divinae sapientiae, -Proverb. VIII, <i>nondum erant abyssi, et ego iam concepta eram; -ante colles ego parturiebar</i>. Sed in intellectu nostro utimur -nomine conceptionis, secundum quod in verbo nostri intellectus -invenitur similitudo rei intellectae, licet non inveniatur naturae -identitas.</p> -<p title="I q. 27 a. 2 ad 3"><a name="29585"><span class= -"ref">[29585] Iª q. 27 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod non omne acceptum est receptum in aliquo subiecto, -alioquin non posset dici quod tota substantia rei creatae sit -accepta a Deo, cum totius substantiae non sit aliquod subiectum -receptivum. Sic igitur id quod est genitum in divinis, accipit esse -a generante, non tanquam illud esse sit receptum in aliqua materia -vel subiecto (quod repugnat subsistentiae divini esse); sed -secundum hoc dicitur esse acceptum, inquantum procedens ab alio -habet esse divinum, non quasi aliud ab esse divino existens. In -ipsa enim perfectione divini esse continetur et verbum -intelligibiliter procedens, et principium verbi; sicut et -quaecumque ad eius perfectionem pertinent, ut supra dictum est.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 3</div> -<p title="I q. 27 a. 3 arg. 1"><a name="29586"><span class= -"ref">[29586] Iª q. 27 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic -proceditur. Videtur quod non sit in divinis alia processio a -generatione verbi. Eadem enim ratione erit aliqua alia processio ab -illa alia processione, et sic procederetur in infinitum, quod est -inconveniens. Standum est igitur in primo, ut sit una tantum -processio in divinis.</p> -<p title="I q. 27 a. 3 arg. 2"><a name="29587"><span class= -"ref">[29587] Iª q. 27 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in -omni natura invenitur tantum unus modus communicationis illius -naturae, et hoc ideo est, quia operationes secundum terminos habent -unitatem et diversitatem. Sed processio in divinis non est nisi -secundum communicationem divinae naturae. Cum igitur sit una tantum -natura divina, ut supra ostensum est, relinquitur quod una sit -tantum processio in divinis.</p> -<p title="I q. 27 a. 3 arg. 3"><a name="29588"><span class= -"ref">[29588] Iª q. 27 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si -sit in divinis alia processio ab intelligibili processione verbi, -non erit nisi processio amoris, quae est secundum voluntatis -operationem. Sed talis processio non potest esse alia a processione -intellectus intelligibili, quia voluntas in Deo non est aliud ab -intellectu, ut supra ostensum est. Ergo in Deo non est alia -processio praeter processionem verbi.</p> -<p title="I q. 27 a. 3 s. c."><a name="29589"><span class= -"ref">[29589] Iª q. 27 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est -quod spiritus sanctus procedit a patre, ut dicitur Ioan. XV. Ipse -autem est alius a filio, secundum illud Ioan. XIV, <i>rogabo patrem -meum, et alium Paracletum dabit vobis</i>. Ergo in divinis est alia -processio praeter processionem verbi.</p> -<p title="I q. 27 a. 3 co."><a name="29590"><span class= -"ref">[29590] Iª q. 27 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod in divinis sunt duae processiones, scilicet processio verbi, -et quaedam alia. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod in -divinis non est processio nisi secundum actionem quae non tendit in -aliquid extrinsecum, sed manet in ipso agente. Huiusmodi autem -actio in intellectuali natura est actio intellectus et actio -voluntatis. Processio autem verbi attenditur secundum actionem -intelligibilem. Secundum autem operationem voluntatis invenitur in -nobis quaedam alia processio, scilicet processio amoris, secundum -quam amatum est in amante, sicut per conceptionem verbi res dicta -vel intellecta, est in intelligente. Unde et praeter processionem -verbi, ponitur alia processio in divinis, quae est processio -amoris.</p> -<p title="I q. 27 a. 3 ad 1"><a name="29591"><span class= -"ref">[29591] Iª q. 27 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod non est necessarium procedere in divinis -processionibus in infinitum. Processio enim quae est ad intra in -intellectuali natura, terminatur in processione voluntatis.</p> -<p title="I q. 27 a. 3 ad 2"><a name="29592"><span class= -"ref">[29592] Iª q. 27 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod quidquid est in Deo, est Deus, ut supra ostensum est, -quod non contingit in aliis rebus. Et ideo per quamlibet -processionem quae non est ad extra, communicatur divina natura, non -autem aliae naturae.</p> -<p title="I q. 27 a. 3 ad 3"><a name="29593"><span class= -"ref">[29593] Iª q. 27 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, licet in Deo non sit aliud voluntas et intellectus, -tamen de ratione voluntatis et intellectus est, quod processiones -quae sunt secundum actionem utriusque, se habeant secundum quendam -ordinem. Non enim est processio amoris nisi in ordine ad -processionem verbi, nihil enim potest voluntate amari, nisi sit in -intellectu conceptum. Sicut igitur attenditur quidam ordo verbi ad -principium a quo procedit, licet in divinis sit eadem substantia -intellectus et conceptio intellectus; ita, licet in Deo sit idem -voluntas et intellectus, tamen, quia de ratione amoris est quod non -procedat nisi a conceptione intellectus, habet ordinis -distinctionem processio amoris a processione verbi in divinis.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 4</div> -<p title="I q. 27 a. 4 arg. 1"><a name="29594"><span class= -"ref">[29594] Iª q. 27 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic -proceditur. Videtur quod processio amoris in divinis sit generatio. -Quod enim procedit in similitudine naturae in viventibus, dicitur -generatum et nascens. Sed id quod procedit in divinis per modum -amoris, procedit in similitudine naturae, alias esset extraneum a -natura divina, et sic esset processio ad extra. Ergo quod procedit -in divinis per modum amoris, procedit ut genitum et nascens.</p> -<p title="I q. 27 a. 4 arg. 2"><a name="29595"><span class= -"ref">[29595] Iª q. 27 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut -similitudo est de ratione verbi, ita est etiam de ratione amoris, -unde dicitur Eccli. XIII, quod <i>omne animal diligit simile -sibi</i>. Si igitur ratione similitudinis verbo procedenti convenit -generari et nasci, videtur etiam quod amori procedenti convenit -generari.</p> -<p title="I q. 27 a. 4 arg. 3"><a name="29596"><span class= -"ref">[29596] Iª q. 27 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, non -est in genere quod non est in aliqua eius specie. Si igitur in -divinis sit quaedam processio amoris, oportet quod, praeter hoc -nomen commune, habeat aliquod nomen speciale. Sed non est aliud -nomen dare nisi generatio. Ergo videtur quod processio amoris in -divinis sit generatio.</p> -<p title="I q. 27 a. 4 s. c."><a name="29597"><span class= -"ref">[29597] Iª q. 27 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est -quia secundum hoc sequeretur quod spiritus sanctus, qui procedit ut -amor, procederet ut genitus. Quod est contra illud Athanasii, -<i>spiritus sanctus a patre et filio non factus nec creatus nec -genitus, sed procedens</i>.</p> -<p title="I q. 27 a. 4 co."><a name="29598"><span class= -"ref">[29598] Iª q. 27 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod processio amoris in divinis non debet dici generatio. Ad cuius -evidentiam, sciendum est quod haec est differentia inter -intellectum et voluntatem, quod intellectus fit in actu per hoc -quod res intellecta est in intellectu secundum suam similitudinem, -voluntas autem fit in actu, non per hoc quod aliqua similitudo -voliti sit in voluntate, sed ex hoc quod voluntas habet quandam -inclinationem in rem volitam. Processio igitur quae attenditur -secundum rationem intellectus, est secundum rationem similitudinis, -et intantum potest habere rationem generationis, quia omne generans -generat sibi simile. Processio autem quae attenditur secundum -rationem voluntatis, non consideratur secundum rationem -similitudinis, sed magis secundum rationem impellentis et moventis -in aliquid. Et ideo quod procedit in divinis per modum amoris, non -procedit ut genitum vel ut filius, sed magis procedit ut spiritus, -quo nomine quaedam vitalis motio et impulsio designatur, prout -aliquis ex amore dicitur moveri vel impelli ad aliquid -faciendum.</p> -<p title="I q. 27 a. 4 ad 1"><a name="29599"><span class= -"ref">[29599] Iª q. 27 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod quidquid est in divinis, est unum cum divina natura. -Unde ex parte huius unitatis non potest accipi propria ratio huius -processionis vel illius, secundum quam una distinguatur ab alia, -sed oportet quod propria ratio huius vel illius processionis -accipiatur secundum ordinem unius processionis ad aliam. Huiusmodi -autem ordo attenditur secundum rationem voluntatis et intellectus. -Unde secundum horum propriam rationem sortitur in divinis nomen -utraque processio, quod imponitur ad propriam rationem rei -significandam. Et inde est quod procedens per modum amoris et -divinam naturam accipit, et tamen non dicitur natum.</p> -<p title="I q. 27 a. 4 ad 2"><a name="29600"><span class= -"ref">[29600] Iª q. 27 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod similitudo aliter pertinet ad verbum, et aliter ad -amorem. Nam ad verbum pertinet inquantum ipsum est quaedam -similitudo rei intellectae, sicut genitum est similitudo -generantis, sed ad amorem pertinet, non quod ipse amor sit -similitudo, sed inquantum similitudo est principium amandi. Unde -non sequitur quod amor sit genitus, sed quod genitum sit principium -amoris.</p> -<p title="I q. 27 a. 4 ad 3"><a name="29601"><span class= -"ref">[29601] Iª q. 27 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod Deum nominare non possumus nisi ex creaturis, ut -dictum est supra. Et quia in creaturis communicatio naturae non est -nisi per generationem, processio in divinis non habet proprium vel -speciale nomen nisi generationis. Unde processio quae non est -generatio, remansit sine speciali nomine. Sed potest nominari -spiratio, quia est processio spiritus.</p> -<br /> -<div class="E">Articulus 5</div> -<p title="I q. 27 a. 5 arg. 1"><a name="29602"><span class= -"ref">[29602] Iª q. 27 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic -proceditur. Videtur quod sint plures processiones in divinis quam -duae. Sicut enim scientia et voluntas attribuitur Deo, ita et -potentia. Si igitur secundum intellectum et voluntatem accipiuntur -in Deo duae processiones, videtur quod tertia sit accipienda -secundum potentiam.</p> -<p title="I q. 27 a. 5 arg. 2"><a name="29603"><span class= -"ref">[29603] Iª q. 27 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, -bonitas maxime videtur esse principium processionis, cum bonum -dicatur diffusivum sui esse. Videtur igitur quod secundum bonitatem -aliqua processio in divinis accipi debeat.</p> -<p title="I q. 27 a. 5 arg. 3"><a name="29604"><span class= -"ref">[29604] Iª q. 27 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, maior -est fecunditatis virtus in Deo quam in nobis. Sed in nobis non est -tantum una processio verbi, sed multae, quia ex uno verbo in nobis -procedit aliud verbum; et similiter ex uno amore alius amor. Ergo -et in Deo sunt plures processiones quam duae.</p> -<p title="I q. 27 a. 5 s. c."><a name="29605"><span class= -"ref">[29605] Iª q. 27 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est -quod in Deo non sunt nisi duo procedentes, scilicet filius et -spiritus sanctus. Ergo sunt ibi tantum duae processiones.</p> -<p title="I q. 27 a. 5 co."><a name="29606"><span class= -"ref">[29606] Iª q. 27 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum -quod processiones in divinis accipi non possunt nisi secundum -actiones quae in agente manent. Huiusmodi autem actiones in natura -intellectuali et divina non sunt nisi duae, scilicet intelligere et -velle. Nam sentire, quod etiam videtur esse operatio in sentiente, -est extra naturam intellectualem, neque totaliter est remotum a -genere actionum quae sunt ad extra; nam sentire perficitur per -actionem sensibilis in sensum. Relinquitur igitur quod nulla alia -processio possit esse in Deo, nisi verbi et amoris.</p> -<p title="I q. 27 a. 5 ad 1"><a name="29607"><span class= -"ref">[29607] Iª q. 27 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo -dicendum quod potentia est principium agendi in aliud, unde -secundum potentiam accipitur actio ad extra. Et sic secundum -attributum potentiae non accipitur processio divinae personae, sed -solum processio creaturarum.</p> -<p title="I q. 27 a. 5 ad 2"><a name="29608"><span class= -"ref">[29608] Iª q. 27 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum -dicendum quod bonum, sicut dicit Boetius in libro de Hebd., -pertinet ad essentiam et non ad operationem, nisi forte sicut -obiectum voluntatis. Unde, cum processiones divinas secundum -aliquas actiones necesse sit accipere, secundum bonitatem et -huiusmodi alia attributa non accipiuntur aliae processiones nisi -verbi et amoris, secundum quod Deus suam essentiam, veritatem et -bonitatem intelligit et amat.</p> -<p title="I q. 27 a. 5 ad 3"><a name="29609"><span class= -"ref">[29609] Iª q. 27 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium -dicendum quod, sicut supra habitum est, Deus uno simplici actu -omnia intelligit, et similiter omnia vult. Unde in eo non potest -esse processio verbi ex verbo, neque amoris ex amore, sed est in eo -solum unum verbum perfectum, et unus amor perfectus. Et in hoc eius -perfecta fecunditas manifestatur.</p> -<div class="centro"><br /> -<p><a href="sth1003.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" -height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> -<a href="sth1028.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" -height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> -<br /> -<hr /> -<br /> -<address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad -hanc editionem<br /> -Iura omnia asservantur<br /> -OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" -style="text-decoration=none">49644264</a></address> -</div> -</body> -</html>