Mercurial > hg > Aquinas
changeset 13:12bf78db6b31
*** empty log message ***
| author | ht |
|---|---|
| date | Sat, 06 Dec 2008 16:02:48 +0000 |
| parents | b9811c04b7a8 |
| children | ac6e25b3f2cf |
| files | summa/latin/sth1003.xhtml |
| diffstat | 1 files changed, 7699 insertions(+), 0 deletions(-) [+] |
line wrap: on
line diff
--- /dev/null Thu Jan 01 00:00:00 1970 +0000 +++ b/summa/latin/sth1003.xhtml Sat Dec 06 16:02:48 2008 +0000 @@ -0,0 +1,7699 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> +<html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA"> +<head> +<meta name="generator" content= +"HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" /> +<meta http-equiv="Content-Type" content= +"text/html; charset=us-ascii" /> +<meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> +<meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" /> +<meta name="keywords" content= +"Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" /> +<meta name="language" content="Latin" /> +<meta name="security" content="public" /> +<meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" /> +<meta name="author" content="Enrique Alarcón" /> +<meta name="abstract" content="" /> +<link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type= +"text/css" /> +<link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type= +"text/css" /> +<title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 3-14</title> +</head> +<body> +<a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a> +<div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div> +<div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div> +<div class="uno">Summa Theologiae</div> +<div class="dos">prima pars a quaestione III ad quaestionem +XIV</div> +<br /> +<div class="centro"> +<table align="center" summary="Imago"> +<tr> +<th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border= +"0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align= +"middle" /></th> +</tr> +</table> +<br /> +<span class="tres">Textum Leoninum Romae 1888 editum<br /> +ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias +magneticas<br /> +denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br /> +<br /></span><br /> +<hr /> +<br /> +<p><a href="sth1002.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" +height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> +<a href="sth1015.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" +height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> +<script language="JavaScript" type="text/javascript"> +//<![CDATA[ +<!-- +// original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 +function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} +document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); +document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); +document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); +document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); +document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); +document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); +document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); +document.write('<OPTION VALUE="#28321">Iª q. 3 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28322">Iª q. 3 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28323">Iª q. 3 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28324">Iª q. 3 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28325">Iª q. 3 a. 1 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28326">Iª q. 3 a. 1 arg. 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#28327">Iª q. 3 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28328">Iª q. 3 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28329">Iª q. 3 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28330">Iª q. 3 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28331">Iª q. 3 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28332">Iª q. 3 a. 1 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28333">Iª q. 3 a. 1 ad 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#28334">Iª q. 3 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28335">Iª q. 3 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28336">Iª q. 3 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28337">Iª q. 3 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28338">Iª q. 3 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28339">Iª q. 3 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28340">Iª q. 3 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28341">Iª q. 3 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28342">Iª q. 3 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28343">Iª q. 3 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28344">Iª q. 3 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28345">Iª q. 3 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28346">Iª q. 3 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28347">Iª q. 3 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28348">Iª q. 3 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28349">Iª q. 3 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28350">Iª q. 3 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28351">Iª q. 3 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28352">Iª q. 3 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28353">Iª q. 3 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28354">Iª q. 3 a. 5 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28355">Iª q. 3 a. 5 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28356">Iª q. 3 a. 5 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28357">Iª q. 3 a. 5 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28358">Iª q. 3 a. 5 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28359">Iª q. 3 a. 5 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28360">Iª q. 3 a. 6 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28361">Iª q. 3 a. 6 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28362">Iª q. 3 a. 6 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28363">Iª q. 3 a. 6 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28364">Iª q. 3 a. 6 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28365">Iª q. 3 a. 6 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28366">Iª q. 3 a. 7 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28367">Iª q. 3 a. 7 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28368">Iª q. 3 a. 7 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28369">Iª q. 3 a. 7 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28370">Iª q. 3 a. 7 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28371">Iª q. 3 a. 7 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28372">Iª q. 3 a. 8 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28373">Iª q. 3 a. 8 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28374">Iª q. 3 a. 8 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28375">Iª q. 3 a. 8 s. c. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28376">Iª q. 3 a. 8 s. c. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28377">Iª q. 3 a. 8 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28378">Iª q. 3 a. 8 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28379">Iª q. 3 a. 8 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28380">Iª q. 3 a. 8 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28381">Iª q. 4 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28382">Iª q. 4 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28383">Iª q. 4 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28384">Iª q. 4 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28385">Iª q. 4 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28386">Iª q. 4 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28387">Iª q. 4 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28388">Iª q. 4 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28389">Iª q. 4 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28390">Iª q. 4 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28391">Iª q. 4 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28392">Iª q. 4 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28393">Iª q. 4 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28394">Iª q. 4 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28395">Iª q. 4 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28396">Iª q. 4 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28397">Iª q. 4 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28398">Iª q. 4 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28399">Iª q. 4 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28400">Iª q. 4 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28401">Iª q. 4 a. 3 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28402">Iª q. 4 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28403">Iª q. 4 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28404">Iª q. 4 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28405">Iª q. 4 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28406">Iª q. 4 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28407">Iª q. 4 a. 3 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28408">Iª q. 5 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28409">Iª q. 5 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28410">Iª q. 5 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28411">Iª q. 5 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28412">Iª q. 5 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28413">Iª q. 5 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28414">Iª q. 5 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28415">Iª q. 5 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28416">Iª q. 5 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28417">Iª q. 5 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28418">Iª q. 5 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28419">Iª q. 5 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28420">Iª q. 5 a. 2 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28421">Iª q. 5 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28422">Iª q. 5 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28423">Iª q. 5 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28424">Iª q. 5 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28425">Iª q. 5 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28426">Iª q. 5 a. 2 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28427">Iª q. 5 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28428">Iª q. 5 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28429">Iª q. 5 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28430">Iª q. 5 a. 3 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28431">Iª q. 5 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28432">Iª q. 5 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28433">Iª q. 5 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28434">Iª q. 5 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28435">Iª q. 5 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28436">Iª q. 5 a. 3 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28437">Iª q. 5 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28438">Iª q. 5 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28439">Iª q. 5 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28440">Iª q. 5 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28441">Iª q. 5 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28442">Iª q. 5 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28443">Iª q. 5 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28444">Iª q. 5 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28445">Iª q. 5 a. 5 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28446">Iª q. 5 a. 5 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28447">Iª q. 5 a. 5 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28448">Iª q. 5 a. 5 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28449">Iª q. 5 a. 5 arg. 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#28450">Iª q. 5 a. 5 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28451">Iª q. 5 a. 5 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28452">Iª q. 5 a. 5 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28453">Iª q. 5 a. 5 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28454">Iª q. 5 a. 5 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28455">Iª q. 5 a. 5 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28456">Iª q. 5 a. 5 ad 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#28457">Iª q. 5 a. 6 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28458">Iª q. 5 a. 6 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28459">Iª q. 5 a. 6 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28460">Iª q. 5 a. 6 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28461">Iª q. 5 a. 6 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28462">Iª q. 5 a. 6 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28463">Iª q. 5 a. 6 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28464">Iª q. 5 a. 6 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28465">Iª q. 6 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28466">Iª q. 6 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28467">Iª q. 6 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28468">Iª q. 6 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28469">Iª q. 6 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28470">Iª q. 6 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28471">Iª q. 6 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28472">Iª q. 6 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28473">Iª q. 6 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28474">Iª q. 6 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28475">Iª q. 6 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28476">Iª q. 6 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28477">Iª q. 6 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28478">Iª q. 6 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28479">Iª q. 6 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28480">Iª q. 6 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28481">Iª q. 6 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28482">Iª q. 6 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28483">Iª q. 6 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28484">Iª q. 6 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28485">Iª q. 6 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28486">Iª q. 6 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28487">Iª q. 6 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28488">Iª q. 6 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28489">Iª q. 6 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28490">Iª q. 6 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28491">Iª q. 6 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28492">Iª q. 6 a. 4 ad'); +document.write('<OPTION VALUE="#28493">Iª q. 7 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28494">Iª q. 7 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28495">Iª q. 7 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28496">Iª q. 7 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28497">Iª q. 7 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28498">Iª q. 7 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28499">Iª q. 7 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28500">Iª q. 7 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28501">Iª q. 7 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28502">Iª q. 7 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28503">Iª q. 7 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28504">Iª q. 7 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28505">Iª q. 7 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28506">Iª q. 7 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28507">Iª q. 7 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28508">Iª q. 7 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28509">Iª q. 7 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28510">Iª q. 7 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28511">Iª q. 7 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28512">Iª q. 7 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28513">Iª q. 7 a. 3 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28514">Iª q. 7 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28515">Iª q. 7 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28516">Iª q. 7 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28517">Iª q. 7 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28518">Iª q. 7 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28519">Iª q. 7 a. 3 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28520">Iª q. 7 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28521">Iª q. 7 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28522">Iª q. 7 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28523">Iª q. 7 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28524">Iª q. 7 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28525">Iª q. 7 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28526">Iª q. 7 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28527">Iª q. 7 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28528">Iª q. 8 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28529">Iª q. 8 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28530">Iª q. 8 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28531">Iª q. 8 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28532">Iª q. 8 a. 1 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28533">Iª q. 8 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28534">Iª q. 8 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28535">Iª q. 8 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28536">Iª q. 8 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28537">Iª q. 8 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28538">Iª q. 8 a. 1 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28539">Iª q. 8 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28540">Iª q. 8 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28541">Iª q. 8 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28542">Iª q. 8 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28543">Iª q. 8 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28544">Iª q. 8 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28545">Iª q. 8 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28546">Iª q. 8 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28547">Iª q. 8 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28548">Iª q. 8 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28549">Iª q. 8 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28550">Iª q. 8 a. 3 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28551">Iª q. 8 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28552">Iª q. 8 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28553">Iª q. 8 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28554">Iª q. 8 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28555">Iª q. 8 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28556">Iª q. 8 a. 3 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28557">Iª q. 8 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28558">Iª q. 8 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28559">Iª q. 8 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28560">Iª q. 8 a. 4 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28561">Iª q. 8 a. 4 arg. 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#28562">Iª q. 8 a. 4 arg. 6'); +document.write('<OPTION VALUE="#28563">Iª q. 8 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28564">Iª q. 8 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28565">Iª q. 8 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28566">Iª q. 8 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28567">Iª q. 8 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28568">Iª q. 8 a. 4 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28569">Iª q. 8 a. 4 ad 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#28570">Iª q. 8 a. 4 ad 6'); +document.write('<OPTION VALUE="#28571">Iª q. 9 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28572">Iª q. 9 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28573">Iª q. 9 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28574">Iª q. 9 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28575">Iª q. 9 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28576">Iª q. 9 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28577">Iª q. 9 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28578">Iª q. 9 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28579">Iª q. 9 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28580">Iª q. 9 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28581">Iª q. 9 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28582">Iª q. 9 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28583">Iª q. 9 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28584">Iª q. 9 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28585">Iª q. 9 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28586">Iª q. 9 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28587">Iª q. 9 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28588">Iª q. 10 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28589">Iª q. 10 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28590">Iª q. 10 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28591">Iª q. 10 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28592">Iª q. 10 a. 1 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28593">Iª q. 10 a. 1 arg. 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#28594">Iª q. 10 a. 1 arg. 6'); +document.write('<OPTION VALUE="#28595">Iª q. 10 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28596">Iª q. 10 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28597">Iª q. 10 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28598">Iª q. 10 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28599">Iª q. 10 a. 1 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28600">Iª q. 10 a. 1 ad 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#28601">Iª q. 10 a. 1 ad 6'); +document.write('<OPTION VALUE="#28602">Iª q. 10 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28603">Iª q. 10 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28604">Iª q. 10 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28605">Iª q. 10 a. 2 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28606">Iª q. 10 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28607">Iª q. 10 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28608">Iª q. 10 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28609">Iª q. 10 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28610">Iª q. 10 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28611">Iª q. 10 a. 2 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28612">Iª q. 10 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28613">Iª q. 10 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28614">Iª q. 10 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28615">Iª q. 10 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28616">Iª q. 10 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28617">Iª q. 10 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28618">Iª q. 10 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28619">Iª q. 10 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28620">Iª q. 10 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28621">Iª q. 10 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28622">Iª q. 10 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28623">Iª q. 10 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28624">Iª q. 10 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28625">Iª q. 10 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28626">Iª q. 10 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28627">Iª q. 10 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28628">Iª q. 10 a. 5 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28629">Iª q. 10 a. 5 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28630">Iª q. 10 a. 5 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28631">Iª q. 10 a. 5 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28632">Iª q. 10 a. 5 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28633">Iª q. 10 a. 5 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28634">Iª q. 10 a. 5 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28635">Iª q. 10 a. 5 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28636">Iª q. 10 a. 5 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28637">Iª q. 10 a. 5 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28638">Iª q. 10 a. 6 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28639">Iª q. 10 a. 6 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28640">Iª q. 10 a. 6 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28641">Iª q. 10 a. 6 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28642">Iª q. 10 a. 6 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28643">Iª q. 10 a. 6 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28644">Iª q. 10 a. 6 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28645">Iª q. 10 a. 6 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28646">Iª q. 10 a. 6 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28647">Iª q. 10 a. 6 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28648">Iª q. 11 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28649">Iª q. 11 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28650">Iª q. 11 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28651">Iª q. 11 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28652">Iª q. 11 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28653">Iª q. 11 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28654">Iª q. 11 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28655">Iª q. 11 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28656">Iª q. 11 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28657">Iª q. 11 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28658">Iª q. 11 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28659">Iª q. 11 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28660">Iª q. 11 a. 2 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28661">Iª q. 11 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28662">Iª q. 11 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28663">Iª q. 11 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28664">Iª q. 11 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28665">Iª q. 11 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28666">Iª q. 11 a. 2 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28667">Iª q. 11 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28668">Iª q. 11 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28669">Iª q. 11 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28670">Iª q. 11 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28671">Iª q. 11 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28672">Iª q. 11 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28673">Iª q. 11 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28674">Iª q. 11 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28675">Iª q. 11 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28676">Iª q. 11 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28677">Iª q. 11 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28678">Iª q. 11 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28679">Iª q. 11 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28680">Iª q. 11 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28681">Iª q. 12 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28682">Iª q. 12 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28683">Iª q. 12 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28684">Iª q. 12 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28685">Iª q. 12 a. 1 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28686">Iª q. 12 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28687">Iª q. 12 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28688">Iª q. 12 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28689">Iª q. 12 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28690">Iª q. 12 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28691">Iª q. 12 a. 1 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28692">Iª q. 12 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28693">Iª q. 12 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28694">Iª q. 12 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28695">Iª q. 12 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28696">Iª q. 12 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28697">Iª q. 12 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28698">Iª q. 12 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28699">Iª q. 12 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28700">Iª q. 12 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28701">Iª q. 12 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28702">Iª q. 12 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28703">Iª q. 12 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28704">Iª q. 12 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28705">Iª q. 12 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28706">Iª q. 12 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28707">Iª q. 12 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28708">Iª q. 12 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28709">Iª q. 12 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28710">Iª q. 12 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28711">Iª q. 12 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28712">Iª q. 12 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28713">Iª q. 12 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28714">Iª q. 12 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28715">Iª q. 12 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28716">Iª q. 12 a. 5 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28717">Iª q. 12 a. 5 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28718">Iª q. 12 a. 5 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28719">Iª q. 12 a. 5 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28720">Iª q. 12 a. 5 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28721">Iª q. 12 a. 5 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28722">Iª q. 12 a. 5 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28723">Iª q. 12 a. 5 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28724">Iª q. 12 a. 6 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28725">Iª q. 12 a. 6 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28726">Iª q. 12 a. 6 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28727">Iª q. 12 a. 6 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28728">Iª q. 12 a. 6 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28729">Iª q. 12 a. 6 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28730">Iª q. 12 a. 6 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28731">Iª q. 12 a. 6 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28732">Iª q. 12 a. 7 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28733">Iª q. 12 a. 7 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28734">Iª q. 12 a. 7 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28735">Iª q. 12 a. 7 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28736">Iª q. 12 a. 7 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28737">Iª q. 12 a. 7 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28738">Iª q. 12 a. 7 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28739">Iª q. 12 a. 7 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28740">Iª q. 12 a. 8 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28741">Iª q. 12 a. 8 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28742">Iª q. 12 a. 8 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28743">Iª q. 12 a. 8 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28744">Iª q. 12 a. 8 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28745">Iª q. 12 a. 8 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28746">Iª q. 12 a. 8 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28747">Iª q. 12 a. 8 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28748">Iª q. 12 a. 8 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28749">Iª q. 12 a. 8 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28750">Iª q. 12 a. 9 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28751">Iª q. 12 a. 9 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28752">Iª q. 12 a. 9 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28753">Iª q. 12 a. 9 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28754">Iª q. 12 a. 9 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28755">Iª q. 12 a. 9 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28756">Iª q. 12 a. 10 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28757">Iª q. 12 a. 10 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28758">Iª q. 12 a. 10 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28759">Iª q. 12 a. 10 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28760">Iª q. 12 a. 10 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28761">Iª q. 12 a. 10 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28762">Iª q. 12 a. 11 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28763">Iª q. 12 a. 11 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28764">Iª q. 12 a. 11 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28765">Iª q. 12 a. 11 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28766">Iª q. 12 a. 11 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28767">Iª q. 12 a. 11 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28768">Iª q. 12 a. 11 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28769">Iª q. 12 a. 11 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28770">Iª q. 12 a. 11 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28771">Iª q. 12 a. 11 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28772">Iª q. 12 a. 12 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28773">Iª q. 12 a. 12 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28774">Iª q. 12 a. 12 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28775">Iª q. 12 a. 12 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28776">Iª q. 12 a. 12 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28777">Iª q. 12 a. 12 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28778">Iª q. 12 a. 12 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28779">Iª q. 12 a. 12 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28780">Iª q. 12 a. 13 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28781">Iª q. 12 a. 13 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28782">Iª q. 12 a. 13 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28783">Iª q. 12 a. 13 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28784">Iª q. 12 a. 13 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28785">Iª q. 12 a. 13 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28786">Iª q. 12 a. 13 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28787">Iª q. 12 a. 13 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28788">Iª q. 13 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28789">Iª q. 13 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28790">Iª q. 13 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28791">Iª q. 13 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28792">Iª q. 13 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28793">Iª q. 13 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28794">Iª q. 13 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28795">Iª q. 13 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28796">Iª q. 13 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28797">Iª q. 13 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28798">Iª q. 13 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28799">Iª q. 13 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28800">Iª q. 13 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28801">Iª q. 13 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28802">Iª q. 13 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28803">Iª q. 13 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28804">Iª q. 13 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28805">Iª q. 13 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28806">Iª q. 13 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28807">Iª q. 13 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28808">Iª q. 13 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28809">Iª q. 13 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28810">Iª q. 13 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28811">Iª q. 13 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28812">Iª q. 13 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28813">Iª q. 13 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28814">Iª q. 13 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28815">Iª q. 13 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28816">Iª q. 13 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28817">Iª q. 13 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28818">Iª q. 13 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28819">Iª q. 13 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28820">Iª q. 13 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28821">Iª q. 13 a. 5 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28822">Iª q. 13 a. 5 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28823">Iª q. 13 a. 5 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28824">Iª q. 13 a. 5 s. c. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28825">Iª q. 13 a. 5 s. c. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28826">Iª q. 13 a. 5 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28827">Iª q. 13 a. 5 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28828">Iª q. 13 a. 5 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28829">Iª q. 13 a. 5 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28830">Iª q. 13 a. 5 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28831">Iª q. 13 a. 6 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28832">Iª q. 13 a. 6 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28833">Iª q. 13 a. 6 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28834">Iª q. 13 a. 6 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28835">Iª q. 13 a. 6 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28836">Iª q. 13 a. 6 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28837">Iª q. 13 a. 6 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28838">Iª q. 13 a. 6 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28839">Iª q. 13 a. 7 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28840">Iª q. 13 a. 7 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28841">Iª q. 13 a. 7 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28842">Iª q. 13 a. 7 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28843">Iª q. 13 a. 7 arg. 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#28844">Iª q. 13 a. 7 arg. 6'); +document.write('<OPTION VALUE="#28845">Iª q. 13 a. 7 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28846">Iª q. 13 a. 7 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28847">Iª q. 13 a. 7 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28848">Iª q. 13 a. 7 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28849">Iª q. 13 a. 7 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28850">Iª q. 13 a. 7 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28851">Iª q. 13 a. 7 ad 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#28852">Iª q. 13 a. 7 ad 6'); +document.write('<OPTION VALUE="#28853">Iª q. 13 a. 8 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28854">Iª q. 13 a. 8 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28855">Iª q. 13 a. 8 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28856">Iª q. 13 a. 8 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28857">Iª q. 13 a. 8 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28858">Iª q. 13 a. 8 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28859">Iª q. 13 a. 9 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28860">Iª q. 13 a. 9 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28861">Iª q. 13 a. 9 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28862">Iª q. 13 a. 9 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28863">Iª q. 13 a. 9 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28864">Iª q. 13 a. 9 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28865">Iª q. 13 a. 9 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28866">Iª q. 13 a. 9 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28867">Iª q. 13 a. 10 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28868">Iª q. 13 a. 10 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28869">Iª q. 13 a. 10 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28870">Iª q. 13 a. 10 s. c. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28871">Iª q. 13 a. 10 s. c. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28872">Iª q. 13 a. 10 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28873">Iª q. 13 a. 10 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28874">Iª q. 13 a. 10 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28875">Iª q. 13 a. 10 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28876">Iª q. 13 a. 10 ad 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#28877">Iª q. 13 a. 11 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28878">Iª q. 13 a. 11 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28879">Iª q. 13 a. 11 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28880">Iª q. 13 a. 11 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28881">Iª q. 13 a. 11 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28882">Iª q. 13 a. 11 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28883">Iª q. 13 a. 11 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28884">Iª q. 13 a. 11 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28885">Iª q. 13 a. 12 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28886">Iª q. 13 a. 12 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28887">Iª q. 13 a. 12 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28888">Iª q. 13 a. 12 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28889">Iª q. 13 a. 12 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28890">Iª q. 13 a. 12 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28891">Iª q. 13 a. 12 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28892">Iª q. 13 a. 12 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28893">Iª q. 14 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28894">Iª q. 14 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28895">Iª q. 14 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28896">Iª q. 14 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28897">Iª q. 14 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28898">Iª q. 14 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28899">Iª q. 14 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28900">Iª q. 14 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28901">Iª q. 14 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28902">Iª q. 14 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28903">Iª q. 14 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28904">Iª q. 14 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28905">Iª q. 14 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28906">Iª q. 14 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28907">Iª q. 14 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28908">Iª q. 14 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28909">Iª q. 14 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28910">Iª q. 14 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28911">Iª q. 14 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28912">Iª q. 14 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28913">Iª q. 14 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28914">Iª q. 14 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28915">Iª q. 14 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28916">Iª q. 14 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28917">Iª q. 14 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28918">Iª q. 14 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28919">Iª q. 14 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28920">Iª q. 14 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28921">Iª q. 14 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28922">Iª q. 14 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28923">Iª q. 14 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28924">Iª q. 14 a. 5 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28925">Iª q. 14 a. 5 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28926">Iª q. 14 a. 5 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28927">Iª q. 14 a. 5 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28928">Iª q. 14 a. 5 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28929">Iª q. 14 a. 5 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28930">Iª q. 14 a. 5 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28931">Iª q. 14 a. 5 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28932">Iª q. 14 a. 6 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28933">Iª q. 14 a. 6 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28934">Iª q. 14 a. 6 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28935">Iª q. 14 a. 6 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28936">Iª q. 14 a. 6 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28937">Iª q. 14 a. 6 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28938">Iª q. 14 a. 6 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28939">Iª q. 14 a. 6 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28940">Iª q. 14 a. 7 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28941">Iª q. 14 a. 7 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28942">Iª q. 14 a. 7 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28943">Iª q. 14 a. 7 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28944">Iª q. 14 a. 7 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28945">Iª q. 14 a. 7 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28946">Iª q. 14 a. 7 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28947">Iª q. 14 a. 7 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28948">Iª q. 14 a. 8 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28949">Iª q. 14 a. 8 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28950">Iª q. 14 a. 8 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28951">Iª q. 14 a. 8 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28952">Iª q. 14 a. 8 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28953">Iª q. 14 a. 8 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28954">Iª q. 14 a. 8 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28955">Iª q. 14 a. 8 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28956">Iª q. 14 a. 9 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28957">Iª q. 14 a. 9 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28958">Iª q. 14 a. 9 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28959">Iª q. 14 a. 9 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28960">Iª q. 14 a. 9 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28961">Iª q. 14 a. 9 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28962">Iª q. 14 a. 9 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28963">Iª q. 14 a. 9 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28964">Iª q. 14 a. 10 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28965">Iª q. 14 a. 10 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28966">Iª q. 14 a. 10 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28967">Iª q. 14 a. 10 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28968">Iª q. 14 a. 10 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28969">Iª q. 14 a. 10 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28970">Iª q. 14 a. 10 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28971">Iª q. 14 a. 10 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28972">Iª q. 14 a. 10 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28973">Iª q. 14 a. 10 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#28974">Iª q. 14 a. 11 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28975">Iª q. 14 a. 11 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28976">Iª q. 14 a. 11 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28977">Iª q. 14 a. 11 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28978">Iª q. 14 a. 11 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28979">Iª q. 14 a. 11 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28980">Iª q. 14 a. 11 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28981">Iª q. 14 a. 11 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28982">Iª q. 14 a. 12 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28983">Iª q. 14 a. 12 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28984">Iª q. 14 a. 12 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28985">Iª q. 14 a. 12 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28986">Iª q. 14 a. 12 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28987">Iª q. 14 a. 12 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28988">Iª q. 14 a. 12 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28989">Iª q. 14 a. 12 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28990">Iª q. 14 a. 13 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28991">Iª q. 14 a. 13 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28992">Iª q. 14 a. 13 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28993">Iª q. 14 a. 13 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28994">Iª q. 14 a. 13 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#28995">Iª q. 14 a. 13 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28996">Iª q. 14 a. 13 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#28997">Iª q. 14 a. 13 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#28998">Iª q. 14 a. 14 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#28999">Iª q. 14 a. 14 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29000">Iª q. 14 a. 14 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29001">Iª q. 14 a. 14 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29002">Iª q. 14 a. 14 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29003">Iª q. 14 a. 14 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29004">Iª q. 14 a. 15 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29005">Iª q. 14 a. 15 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29006">Iª q. 14 a. 15 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29007">Iª q. 14 a. 15 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29008">Iª q. 14 a. 15 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29009">Iª q. 14 a. 15 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29010">Iª q. 14 a. 15 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29011">Iª q. 14 a. 15 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29012">Iª q. 14 a. 16 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29013">Iª q. 14 a. 16 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29014">Iª q. 14 a. 16 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29015">Iª q. 14 a. 16 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29016">Iª q. 14 a. 16 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29017">Iª q. 14 a. 16 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29018">Iª q. 14 a. 16 ad 3'); +document.write('<\/SELECT>'); +document.write('<BR><BR>'); +document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); +document.write('<\/FORM>'); +// --> +//]]> +</script><br /> +<hr /> +<br /></div> +<div class="D">Quaestio 3</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 3 pr."><a name="28321"><span class="ref">[28321] +Iª q. 3 pr.</span></a> Cognito de aliquo an sit, inquirendum +restat quomodo sit, ut sciatur de eo quid sit. Sed quia de Deo +scire non possumus quid sit, sed quid non sit, non possumus +considerare de Deo quomodo sit, sed potius quomodo non sit. Primo +ergo considerandum est quomodo non sit; secundo, quomodo a nobis +cognoscatur; tertio, quomodo nominetur. Potest autem ostendi de Deo +quomodo non sit, removendo ab eo ea quae ei non conveniunt, utpote +compositionem, motum, et alia huiusmodi. Primo ergo inquiratur de +simplicitate ipsius, per quam removetur ab eo compositio. Et quia +simplicia in rebus corporalibus sunt imperfecta et partes, secundo +inquiretur de perfectione ipsius; tertio, de infinitate eius; +quarto, de immutabilitate; quinto, de unitate. Circa primum +quaeruntur octo. Primo, utrum Deus sit corpus. Secundo, utrum sit +in eo compositio formae et materiae. Tertio, utrum sit in eo +compositio quidditatis, sive essentiae, vel naturae, et subiecti. +Quarto, utrum sit in eo compositio quae est ex essentia et esse. +Quinto, utrum sit in eo compositio generis et differentiae. Sexto, +utrum sit in eo compositio subiecti et accidentis. Septimo, utrum +sit quocumque modo compositus, vel totaliter simplex. Octavo, utrum +veniat in compositionem cum aliis.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 3 a. 1 arg. 1"><a name="28322"><span class= +"ref">[28322] Iª q. 3 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod Deus sit corpus. Corpus enim est quod +habet trinam dimensionem. Sed sacra Scriptura attribuit Deo trinam +dimensionem, dicitur enim Iob XI, <i>excelsior caelo est, et quid +facies? Profundior Inferno, et unde cognosces? Longior terra +mensura eius, et latior mari</i>. Ergo Deus est corpus.</p> +<p title="I q. 3 a. 1 arg. 2"><a name="28323"><span class= +"ref">[28323] Iª q. 3 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne +figuratum est corpus, cum figura sit qualitas circa quantitatem. +Sed Deus videtur esse figuratus, cum scriptum sit Gen. I, +<i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram</i>, +figura enim imago dicitur, secundum illud Hebr. I, <i>cum sit +splendor gloriae, et figura substantiae eius</i>, idest imago. Ergo +Deus est corpus.</p> +<p title="I q. 3 a. 1 arg. 3"><a name="28324"><span class= +"ref">[28324] Iª q. 3 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omne +quod habet partes corporeas, est corpus. Sed Scriptura attribuit +Deo partes corporeas, dicitur enim Iob XL, <i>si habes brachium ut +Deus</i>; et in Psalmo, <i>oculi domini super iustos; et, dextera +domini fecit virtutem</i>. Ergo Deus est corpus.</p> +<p title="I q. 3 a. 1 arg. 4"><a name="28325"><span class= +"ref">[28325] Iª q. 3 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, situs +non convenit nisi corpori. Sed ea quae ad situm pertinent, in +Scripturis dicuntur de Deo, dicitur enim Isaiae VI, <i>vidi dominum +sedentem</i>; et Isaiae III, <i>stat ad iudicandum dominus</i>. +Ergo Deus est corpus.</p> +<p title="I q. 3 a. 1 arg. 5"><a name="28326"><span class= +"ref">[28326] Iª q. 3 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, nihil +potest esse terminus localis a quo vel ad quem, nisi sit corpus vel +aliquod corporeum. Sed Deus in Scriptura dicitur esse terminus +localis ut ad quem, secundum illud Psalmi, <i>accedite ad eum, et +illuminamini</i>; et ut a quo, secundum illud Hierem. XVII, +recedentes a te in terra scribentur. Ergo Deus est corpus.</p> +<p title="I q. 3 a. 1 s. c."><a name="28327"><span class= +"ref">[28327] Iª q. 3 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Ioan. IV, <i>spiritus est Deus</i>.</p> +<p title="I q. 3 a. 1 co."><a name="28328"><span class= +"ref">[28328] Iª q. 3 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +absolute Deum non esse corpus. Quod tripliciter ostendi potest. +Primo quidem, quia nullum corpus movet non motum, ut patet +inducendo per singula. Ostensum est autem supra quod Deus est +primum movens immobile. Unde manifestum est quod Deus non est +corpus. Secundo, quia necesse est id quod est primum ens, esse in +actu, et nullo modo in potentia. Licet enim in uno et eodem quod +exit de potentia in actum, prius sit potentia quam actus tempore, +simpliciter tamen actus prior est potentia, quia quod est in +potentia, non reducitur in actum nisi per ens actu. Ostensum est +autem supra quod Deus est primum ens. Impossibile est igitur quod +in Deo sit aliquid in potentia. Omne autem corpus est in potentia, +quia continuum, inquantum huiusmodi, divisibile est in infinitum. +Impossibile est igitur Deum esse corpus. Tertio, quia Deus est id +quod est nobilissimum in entibus, ut ex dictis patet. Impossibile +est autem aliquod corpus esse nobilissimum in entibus. Quia corpus +aut est vivum, aut non vivum. Corpus autem vivum, manifestum est +quod est nobilius corpore non vivo. Corpus autem vivum non vivit +inquantum corpus, quia sic omne corpus viveret, oportet igitur quod +vivat per aliquid aliud, sicut corpus nostrum vivit per animam. +Illud autem per quod vivit corpus, est nobilius quam corpus. +Impossibile est igitur Deum esse corpus.</p> +<p title="I q. 3 a. 1 ad 1"><a name="28329"><span class= +"ref">[28329] Iª q. 3 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, sicut supra dictum est, sacra Scriptura tradit nobis +spiritualia et divina sub similitudinibus corporalium. Unde, cum +trinam dimensionem Deo attribuit, sub similitudine quantitatis +corporeae, quantitatem virtualem ipsius designat, utpote per +profunditatem, virtutem ad cognoscendum occulta; per altitudinem, +excellentiam virtutis super omnia; per longitudinem, durationem sui +esse; per latitudinem, affectum dilectionis ad omnia. Vel, ut dicit +Dionysius, cap. IX de Div. Nom., per profunditatem Dei intelligitur +incomprehensibilitas ipsius essentiae; per longitudinem, processus +virtutis eius, omnia penetrantis; per latitudinem vero, +superextensio eius ad omnia, inquantum scilicet sub eius +protectione omnia continentur.</p> +<p title="I q. 3 a. 1 ad 2"><a name="28330"><span class= +"ref">[28330] Iª q. 3 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod homo dicitur esse ad imaginem Dei, non secundum +corpus, sed secundum id quo homo excellit alia animalia, unde, Gen. +I, postquam dictum est, <i>faciamus hominem ad imaginem et +similitudinem nostram</i>, subditur, <i>ut praesit piscibus +maris,</i> et cetera. Excellit autem homo omnia animalia quantum ad +rationem et intellectum. Unde secundum intellectum et rationem, +quae sunt incorporea, homo est ad imaginem Dei.</p> +<p title="I q. 3 a. 1 ad 3"><a name="28331"><span class= +"ref">[28331] Iª q. 3 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod partes corporeae attribuuntur Deo in Scripturis ratione suorum +actuum, secundum quandam similitudinem. Sicut actus oculi est +videre, unde oculus de Deo dictus, significat virtutem eius ad +videndum modo intelligibili, non sensibili. Et simile est de aliis +partibus.</p> +<p title="I q. 3 a. 1 ad 4"><a name="28332"><span class= +"ref">[28332] Iª q. 3 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum +quod etiam ea quae ad situm pertinent, non attribuuntur Deo nisi +secundum quandam similitudinem, sicut dicitur sedens, propter suam +immobilitatem et auctoritatem; et stans, propter suam fortitudinem +ad debellandum omne quod adversatur.</p> +<p title="I q. 3 a. 1 ad 5"><a name="28333"><span class= +"ref">[28333] Iª q. 3 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum +quod ad Deum non acceditur passibus corporalibus, cum ubique sit, +sed affectibus mentis, et eodem modo ab eo receditur. Et sic +accessus et recessus, sub similitudine localis motus, designant +spiritualem affectum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 3 a. 2 arg. 1"><a name="28334"><span class= +"ref">[28334] Iª q. 3 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod in Deo sit compositio formae et materiae. +Omne enim quod habet animam, est compositum ex materia et forma, +quia anima est forma corporis. Sed Scriptura attribuit animam Deo, +introducitur enim ad Hebr. X, ex persona Dei, <i>iustus autem meus +ex fide vivit; quod si subtraxerit se, non placebit animae +meae</i>. Ergo Deus est compositus ex materia et forma.</p> +<p title="I q. 3 a. 2 arg. 2"><a name="28335"><span class= +"ref">[28335] Iª q. 3 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ira, +gaudium, et huiusmodi, sunt passiones coniuncti, ut dicitur I de +anima. Sed huiusmodi attribuuntur Deo in Scriptura dicitur enim in +Psalmo, <i>iratus est furore dominus in populum suum</i>. Ergo Deus +ex materia et forma est compositus.</p> +<p title="I q. 3 a. 2 arg. 3"><a name="28336"><span class= +"ref">[28336] Iª q. 3 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, +materia est principium individuationis. Sed Deus videtur esse +individuum, non enim de multis praedicatur. Ergo est compositus ex +materia et forma.</p> +<p title="I q. 3 a. 2 s. c."><a name="28337"><span class= +"ref">[28337] Iª q. 3 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, omne +compositum ex materia et forma est corpus, quantitas enim dimensiva +est quae primo inhaeret materiae. Sed Deus non est corpus, ut +ostensum est. Ergo Deus non est compositus ex materia et forma.</p> +<p title="I q. 3 a. 2 co."><a name="28338"><span class= +"ref">[28338] Iª q. 3 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod impossibile est in Deo esse materiam. Primo quidem, quia +materia est id quod est in potentia. Ostensum est autem quod Deus +est purus actus, non habens aliquid de potentialitate. Unde +impossibile est quod Deus sit compositus ex materia et forma. +Secundo, quia omne compositum ex materia et forma est perfectum et +bonum per suam formam, unde oportet quod sit bonum per +participationem, secundum quod materia participat formam. Primum +autem quod est bonum et optimum, quod Deus est, non est bonum per +participationem, quia bonum per essentiam, prius est bono per +participationem. Unde impossibile est quod Deus sit compositus ex +materia et forma. Tertio, quia unumquodque agens agit per suam +formam, unde secundum quod aliquid se habet ad suam formam, sic se +habet ad hoc quod sit agens. Quod igitur primum est et per se +agens, oportet quod sit primo et per se forma. Deus autem est +primum agens, cum sit prima causa efficiens, ut ostensum est. Est +igitur per essentiam suam forma; et non compositus ex materia et +forma.</p> +<p title="I q. 3 a. 2 ad 1"><a name="28339"><span class= +"ref">[28339] Iª q. 3 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod anima attribuitur Deo per similitudinem actus. Quod +enim volumus aliquid nobis, ex anima nostra est, unde illud dicitur +esse placitum animae Dei, quod est placitum voluntati ipsius.</p> +<p title="I q. 3 a. 2 ad 2"><a name="28340"><span class= +"ref">[28340] Iª q. 3 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod ira et huiusmodi attribuuntur Deo secundum +similitudinem effectus, quia enim proprium est irati punire, ira +eius punitio metaphorice vocatur.</p> +<p title="I q. 3 a. 2 ad 3"><a name="28341"><span class= +"ref">[28341] Iª q. 3 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod formae quae sunt receptibiles in materia individuantur per +materiam, quae non potest esse in alio, cum sit primum subiectum +substans, forma vero, quantum est de se, nisi aliquid aliud +impediat, recipi potest a pluribus. Sed illa forma quae non est +receptibilis in materia, sed est per se subsistens, ex hoc ipso +individuatur, quod non potest recipi in alio, et huiusmodi forma +est Deus. Unde non sequitur quod habeat materiam.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 3 a. 3 arg. 1"><a name="28342"><span class= +"ref">[28342] Iª q. 3 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod non sit idem Deus quod sua essentia vel +natura. Nihil enim est in seipso. Sed essentia vel natura Dei, quae +est deitas, dicitur esse in Deo. Ergo videtur quod Deus non sit +idem quod sua essentia vel natura.</p> +<p title="I q. 3 a. 3 arg. 2"><a name="28343"><span class= +"ref">[28343] Iª q. 3 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, +effectus assimilatur suae causae, quia omne agens agit sibi simile. +Sed in rebus creatis non est idem suppositum quod sua natura, non +enim idem est homo quod sua humanitas. Ergo nec Deus est idem quod +sua deitas.</p> +<p title="I q. 3 a. 3 s. c."><a name="28344"><span class= +"ref">[28344] Iª q. 3 a. 3 s. c.</span></a> Contra, de Deo +dicitur quod est vita, et non solum quod est vivens, ut patet Ioan. +XIV, <i>ego sum via, veritas et vita</i>. Sicut autem se habet vita +ad viventem, ita deitas ad Deum. Ergo Deus est ipsa deitas.</p> +<p title="I q. 3 a. 3 co."><a name="28345"><span class= +"ref">[28345] Iª q. 3 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deus est idem quod sua essentia vel natura. Ad cuius +intellectum sciendum est, quod in rebus compositis ex materia et +forma, necesse est quod differant natura vel essentia et +suppositum. Quia essentia vel natura comprehendit in se illa tantum +quae cadunt in definitione speciei, sicut humanitas comprehendit in +se ea quae cadunt in definitione hominis, his enim homo est homo, +et hoc significat humanitas, hoc scilicet quo homo est homo. Sed +materia individualis, cum accidentibus omnibus individuantibus +ipsam, non cadit in definitione speciei, non enim cadunt in +definitione hominis hae carnes et haec ossa, aut albedo vel +nigredo, vel aliquid huiusmodi. Unde hae carnes et haec ossa, et +accidentia designantia hanc materiam, non concluduntur in +humanitate. Et tamen in eo quod est homo, includuntur, unde id quod +est homo, habet in se aliquid quod non habet humanitas. Et propter +hoc non est totaliter idem homo et humanitas, sed humanitas +significatur ut pars formalis hominis; quia principia definientia +habent se formaliter, respectu materiae individuantis. In his +igitur quae non sunt composita ex materia et forma, in quibus +individuatio non est per materiam individualem, idest per hanc +materiam, sed ipsae formae per se individuantur, oportet quod ipsae +formae sint supposita subsistentia. Unde in eis non differt +suppositum et natura. Et sic, cum Deus non sit compositus ex +materia et forma, ut ostensum est, oportet quod Deus sit sua +deitas, sua vita, et quidquid aliud sic de Deo praedicatur.</p> +<p title="I q. 3 a. 3 ad 1"><a name="28346"><span class= +"ref">[28346] Iª q. 3 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod de rebus simplicibus loqui non possumus, nisi per +modum compositorum, a quibus cognitionem accipimus. Et ideo, de Deo +loquentes, utimur nominibus concretis, ut significemus eius +subsistentiam, quia apud nos non subsistunt nisi composita, et +utimur nominibus abstractis, ut significemus eius simplicitatem. +Quod ergo dicitur deitas vel vita, vel aliquid huiusmodi, esse in +Deo, referendum est ad diversitatem quae est in acceptione +intellectus nostri; et non ad aliquam diversitatem rei.</p> +<p title="I q. 3 a. 3 ad 2"><a name="28347"><span class= +"ref">[28347] Iª q. 3 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod effectus Dei imitantur ipsum, non perfecte, sed +secundum quod possunt. Et hoc ad defectum imitationis pertinet, +quod id quod est simplex et unum, non potest repraesentari nisi per +multa, et sic accidit in eis compositio, ex qua provenit quod in +eis non est idem suppositum quod natura.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 3 a. 4 arg. 1"><a name="28348"><span class= +"ref">[28348] Iª q. 3 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod in Deo non sit idem essentia et esse. Si +enim hoc sit, tunc ad esse divinum nihil additur. Sed esse cui +nulla fit additio, est esse commune quod de omnibus praedicatur, +sequitur ergo quod Deus sit ens commune praedicabile de omnibus. +Hoc autem est falsum, secundum illud Sap. XIV, <i>incommunicabile +nomen lignis et lapidibus imposuerunt</i>. Ergo esse Dei non est +eius essentia.</p> +<p title="I q. 3 a. 4 arg. 2"><a name="28349"><span class= +"ref">[28349] Iª q. 3 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, de Deo +scire possumus an sit, ut supra dictum est. Non autem possumus +scire quid sit. Ergo non est idem esse Dei, et quod quid est eius, +sive quidditas vel natura.</p> +<p title="I q. 3 a. 4 s. c."><a name="28350"><span class= +"ref">[28350] Iª q. 3 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod Hilarius dicit in VII de Trin., <i>esse non est accidens in +Deo, sed subsistens veritas</i>. Id ergo quod subsistit in Deo, est +suum esse.</p> +<p title="I q. 3 a. 4 co."><a name="28351"><span class= +"ref">[28351] Iª q. 3 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deus non solum est sua essentia, ut ostensum est, sed etiam +suum esse. Quod quidem multipliciter ostendi potest. Primo quidem, +quia quidquid est in aliquo quod est praeter essentiam eius, +oportet esse causatum vel a principiis essentiae, sicut accidentia +propria consequentia speciem, ut risibile consequitur hominem et +causatur ex principiis essentialibus speciei; vel ab aliquo +exteriori, sicut calor in aqua causatur ab igne. Si igitur ipsum +esse rei sit aliud ab eius essentia, necesse est quod esse illius +rei vel sit causatum ab aliquo exteriori, vel a principiis +essentialibus eiusdem rei. Impossibile est autem quod esse sit +causatum tantum ex principiis essentialibus rei, quia nulla res +sufficit quod sit sibi causa essendi, si habeat esse causatum. +Oportet ergo quod illud cuius esse est aliud ab essentia sua, +habeat esse causatum ab alio. Hoc autem non potest dici de Deo, +quia Deum dicimus esse primam causam efficientem. Impossibile est +ergo quod in Deo sit aliud esse, et aliud eius essentia. Secundo, +quia esse est actualitas omnis formae vel naturae, non enim bonitas +vel humanitas significatur in actu, nisi prout significamus eam +esse. Oportet igitur quod ipsum esse comparetur ad essentiam quae +est aliud ab ipso, sicut actus ad potentiam. Cum igitur in Deo +nihil sit potentiale, ut ostensum est supra, sequitur quod non sit +aliud in eo essentia quam suum esse. Sua igitur essentia est suum +esse. Tertio, quia sicut illud quod habet ignem et non est ignis, +est ignitum per participationem, ita illud quod habet esse et non +est esse, est ens per participationem. Deus autem est sua essentia, +ut ostensum est. Si igitur non sit suum esse, erit ens per +participationem, et non per essentiam. Non ergo erit primum ens, +quod absurdum est dicere. Est igitur Deus suum esse, et non solum +sua essentia.</p> +<p title="I q. 3 a. 4 ad 1"><a name="28352"><span class= +"ref">[28352] Iª q. 3 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod aliquid cui non fit additio potest intelligi +dupliciter. Uno modo, ut de ratione eius sit quod non fiat ei +additio; sicut de ratione animalis irrationalis est, ut sit sine +ratione. Alio modo intelligitur aliquid cui non fit additio, quia +non est de ratione eius quod sibi fiat additio, sicut animal +commune est sine ratione, quia non est de ratione animalis communis +ut habeat rationem; sed nec de ratione eius est ut careat ratione. +Primo igitur modo, esse sine additione, est esse divinum, secundo +modo, esse sine additione, est esse commune.</p> +<p title="I q. 3 a. 4 ad 2"><a name="28353"><span class= +"ref">[28353] Iª q. 3 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod esse dupliciter dicitur, uno modo, significat actum +essendi; alio modo, significat compositionem propositionis, quam +anima adinvenit coniungens praedicatum subiecto. Primo igitur modo +accipiendo esse, non possumus scire esse Dei, sicut nec eius +essentiam, sed solum secundo modo. Scimus enim quod haec propositio +quam formamus de Deo, cum dicimus Deus est, vera est. Et hoc scimus +ex eius effectibus, ut supra dictum est.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 5</div> +<p title="I q. 3 a. 5 arg. 1"><a name="28354"><span class= +"ref">[28354] Iª q. 3 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic +proceditur. Videtur quod Deus sit in genere aliquo. Substantia enim +est ens per se subsistens. Hoc autem maxime convenit Deo. Ergo Deus +est in genere substantiae.</p> +<p title="I q. 3 a. 5 arg. 2"><a name="28355"><span class= +"ref">[28355] Iª q. 3 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, +unumquodque mensuratur per aliquid sui generis; sicut longitudines +per longitudinem, et numeri per numerum. Sed Deus est mensura +omnium substantiarum, ut patet per Commentatorem, X Metaphys. Ergo +Deus est in genere substantiae.</p> +<p title="I q. 3 a. 5 s. c."><a name="28356"><span class= +"ref">[28356] Iª q. 3 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, genus +est prius, secundum intellectum, eo quod in genere continetur. Sed +nihil est prius Deo, nec secundum rem, nec secundum intellectum. +Ergo Deus non est in aliquo genere.</p> +<p title="I q. 3 a. 5 co."><a name="28357"><span class= +"ref">[28357] Iª q. 3 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod aliquid est in genere dupliciter. Uno modo simpliciter et +proprie; sicut species, quae sub genere continentur. Alio modo, per +reductionem, sicut principia et privationes, sicut punctus et +unitas reducuntur ad genus quantitatis, sicut principia; caecitas +autem, et omnis privatio, reducitur ad genus sui habitus. Neutro +autem modo Deus est in genere. Quod enim non possit esse species +alicuius generis, tripliciter ostendi potest. Primo quidem, quia +species constituitur ex genere et differentia. Semper autem id a +quo sumitur differentia constituens speciem, se habet ad illud unde +sumitur genus, sicut actus ad potentiam. Animal enim sumitur a +natura sensitiva per modum concretionis; hoc enim dicitur animal, +quod naturam sensitivam habet, rationale vero sumitur a natura +intellectiva, quia rationale est quod naturam intellectivam habet, +intellectivum autem comparatur ad sensitivum, sicut actus ad +potentiam. Et similiter manifestum est in aliis. Unde, cum in Deo +non adiungatur potentia actui, impossibile est quod sit in genere +tanquam species. Secundo, quia, cum esse Dei sit eius essentia, ut +ostensum est, si Deus esset in aliquo genere, oporteret quod genus +eius esset ens, nam genus significat essentiam rei, cum praedicetur +in eo quod quid est. Ostendit autem philosophus in III Metaphys., +quod ens non potest esse genus alicuius, omne enim genus habet +differentias quae sunt extra essentiam generis; nulla autem +differentia posset inveniri, quae esset extra ens; quia non ens non +potest esse differentia. Unde relinquitur quod Deus non sit in +genere. Tertio, quia omnia quae sunt in genere uno, communicant in +quidditate vel essentia generis, quod praedicatur de eis in eo quod +quid est. Differunt autem secundum esse, non enim idem est esse +hominis et equi, nec huius hominis et illius hominis. Et sic +oportet quod quaecumque sunt in genere, differant in eis esse et +quod quid est, idest essentia. In Deo autem non differt, ut +ostensum est. Unde manifestum est quod Deus non est in genere sicut +species. Et ex hoc patet quod non habet genus, neque differentias; +neque est definitio ipsius; neque demonstratio, nisi per effectum, +quia definitio est ex genere et differentia, demonstrationis autem +medium est definitio. Quod autem Deus non sit in genere per +reductionem ut principium, manifestum est ex eo quod principium +quod reducitur in aliquod genus, non se extendit ultra genus illud, +sicut punctum non est principium nisi quantitatis continuae, et +unitas quantitatis discretae. Deus autem est principium totius +esse, ut infra ostendetur. Unde non continetur in aliquo genere +sicut principium.</p> +<p title="I q. 3 a. 5 ad 1"><a name="28358"><span class= +"ref">[28358] Iª q. 3 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod substantiae nomen non significat hoc solum quod est +per se esse, quia hoc quod est esse, non potest per se esse genus, +ut ostensum est. Sed significat essentiam cui competit sic esse, +idest per se esse, quod tamen esse non est ipsa eius essentia. Et +sic patet quod Deus non est in genere substantiae.</p> +<p title="I q. 3 a. 5 ad 2"><a name="28359"><span class= +"ref">[28359] Iª q. 3 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod obiectio illa procedit de mensura proportionata, hanc +enim oportet esse homogeneam mensurato. Deus autem non est mensura +proportionata alicui. Dicitur tamen mensura omnium, ex eo quod +unumquodque tantum habet de esse, quantum ei appropinquat.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 6</div> +<p title="I q. 3 a. 6 arg. 1"><a name="28360"><span class= +"ref">[28360] Iª q. 3 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic +proceditur. Videtur quod in Deo sint aliqua accidentia. Substantia +enim nulli est accidens, ut dicitur in I Physic. Quod ergo in uno +est accidens, non potest in alio esse substantia, sicut probatur +quod calor non sit forma substantialis ignis, quia in aliis est +accidens. Sed sapientia, virtus, et huiusmodi, quae in nobis sunt +accidentia, Deo attribuuntur. Ergo et in Deo sunt accidentia.</p> +<p title="I q. 3 a. 6 arg. 2"><a name="28361"><span class= +"ref">[28361] Iª q. 3 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, in +quolibet genere est unum primum. Multa autem sunt genera +accidentium. Si igitur prima illorum generum non sunt in Deo, erunt +multa prima extra Deum, quod est inconveniens.</p> +<p title="I q. 3 a. 6 s. c."><a name="28362"><span class= +"ref">[28362] Iª q. 3 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, omne +accidens in subiecto est. Deus autem non potest esse subiectum, +quia <i>forma simplex non potest esse subiectum</i>, ut dicit +Boetius in Lib. de Trin. Ergo in Deo non potest esse accidens.</p> +<p title="I q. 3 a. 6 co."><a name="28363"><span class= +"ref">[28363] Iª q. 3 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, secundum praemissa, manifeste apparet quod in Deo accidens +esse non potest. Primo quidem, quia subiectum comparatur ad +accidens, sicut potentia ad actum, subiectum enim secundum accidens +est aliquo modo in actu. Esse autem in potentia, omnino removetur a +Deo, ut ex praedictis patet. Secundo, quia Deus est suum esse, et, +ut Boetius dicit in Lib. de Hebdomad., <i>licet id quod est, +aliquid aliud possit habere adiunctum, tamen ipsum esse nihil aliud +adiunctum habere potest</i>, sicut quod est calidum, potest habere +aliquid extraneum quam calidum, ut albedinem; sed ipse calor nihil +habet praeter calorem. Tertio, quia omne quod est per se, prius est +eo quod est per accidens. Unde, cum Deus sit simpliciter primum +ens, in eo non potest esse aliquid per accidens. Sed nec accidentia +per se in eo esse possunt, sicut risibile est per se accidens +hominis. Quia huiusmodi accidentia causantur ex principiis +subiecti, in Deo autem nihil potest esse causatum, cum sit causa +prima. Unde relinquitur quod in Deo nullum sit accidens.</p> +<p title="I q. 3 a. 6 ad 1"><a name="28364"><span class= +"ref">[28364] Iª q. 3 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod virtus et sapientia non univoce dicuntur de Deo et de +nobis, ut infra patebit. Unde non sequitur quod accidentia sint in +Deo, sicut in nobis.</p> +<p title="I q. 3 a. 6 ad 2"><a name="28365"><span class= +"ref">[28365] Iª q. 3 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, cum substantia sit prior accidentibus, principia +accidentium reducuntur in principia substantiae sicut in priora. +Quamvis Deus non sit primum contentum in genere substantiae, sed +primum extra omne genus, respectu totius esse.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 7</div> +<p title="I q. 3 a. 7 arg. 1"><a name="28366"><span class= +"ref">[28366] Iª q. 3 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic +proceditur. Videtur quod Deus non sit omnino simplex. Ea enim quae +sunt a Deo, imitantur ipsum, unde a primo ente sunt omnia entia, et +a primo bono sunt omnia bona. Sed in rebus quae sunt a Deo, nihil +est omnino simplex. Ergo Deus non est omnino simplex.</p> +<p title="I q. 3 a. 7 arg. 2"><a name="28367"><span class= +"ref">[28367] Iª q. 3 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, omne +quod est melius, Deo attribuendum est. Sed, apud nos, composita +sunt meliora simplicibus, sicut corpora mixta elementis, et +elementa suis partibus. Ergo non est dicendum quod Deus sit omnino +simplex.</p> +<p title="I q. 3 a. 7 s. c."><a name="28368"><span class= +"ref">[28368] Iª q. 3 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est +quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod Deus vere et summe simplex +est.</p> +<p title="I q. 3 a. 7 co."><a name="28369"><span class= +"ref">[28369] Iª q. 3 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deum omnino esse simplicem, multipliciter potest esse +manifestum. Primo quidem per supradicta. Cum enim in Deo non sit +compositio, neque quantitativarum partium, quia corpus non est; +neque compositio formae et materiae, neque in eo sit aliud natura +et suppositum; neque aliud essentia et esse, neque in eo sit +compositio generis et differentiae; neque subiecti et accidentis, +manifestum est quod Deus nullo modo compositus est, sed est omnino +simplex. Secundo, quia omne compositum est posterius suis +componentibus, et dependens ex eis. Deus autem est primum ens, ut +supra ostensum est. Tertio, quia omne compositum causam habet, quae +enim secundum se diversa sunt, non conveniunt in aliquod unum nisi +per aliquam causam adunantem ipsa. Deus autem non habet causam, ut +supra ostensum est, cum sit prima causa efficiens. Quarto, quia in +omni composito oportet esse potentiam et actum, quod in Deo non +est, quia vel una partium est actus respectu alterius; vel saltem +omnes partes sunt sicut in potentia respectu totius. Quinto, quia +omne compositum est aliquid quod non convenit alicui suarum +partium. Et quidem in totis dissimilium partium, manifestum est, +nulla enim partium hominis est homo, neque aliqua partium pedis est +pes. In totis vero similium partium, licet aliquid quod dicitur de +toto, dicatur de parte, sicut pars aeris est aer, et aquae aqua; +aliquid tamen dicitur de toto, quod non convenit alicui partium, +non enim si tota aqua est bicubita, et pars eius. Sic igitur in +omni composito est aliquid quod non est ipsum. Hoc autem etsi +possit dici de habente formam, quod scilicet habeat aliquid quod +non est ipsum (puta in albo est aliquid quod non pertinet ad +rationem albi), tamen in ipsa forma nihil est alienum. Unde, cum +Deus sit ipsa forma, vel potius ipsum esse, nullo modo compositus +esse potest. Et hanc rationem tangit Hilarius, VII de Trin., +dicens, <i>Deus, qui virtus est, ex infirmis non continetur, neque +qui lux est, ex obscuris coaptatur</i>.</p> +<p title="I q. 3 a. 7 ad 1"><a name="28370"><span class= +"ref">[28370] Iª q. 3 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod ea quae sunt a Deo, imitantur Deum sicut causata +primam causam. Est autem hoc de ratione causati, quod sit aliquo +modo compositum, quia ad minus esse eius est aliud quam quod quid +est, ut infra patebit.</p> +<p title="I q. 3 a. 7 ad 2"><a name="28371"><span class= +"ref">[28371] Iª q. 3 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod apud nos composita sunt meliora simplicibus, quia +perfectio bonitatis creaturae non invenitur in uno simplici, sed in +multis. Sed perfectio divinae bonitatis invenitur in uno simplici, +ut infra ostendetur.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 8</div> +<p title="I q. 3 a. 8 arg. 1"><a name="28372"><span class= +"ref">[28372] Iª q. 3 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic +proceditur. Videtur quod Deus in compositionem aliorum veniat. +Dicit enim Dionysius, IV cap. Cael. Hier., <i>esse omnium est, quae +super esse est deitas</i>. Sed esse omnium intrat compositionem +uniuscuiusque. Ergo Deus in compositionem aliorum venit.</p> +<p title="I q. 3 a. 8 arg. 2"><a name="28373"><span class= +"ref">[28373] Iª q. 3 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus +est forma, dicit enim Augustinus, in libro de verbis domini, quod +verbum Dei (quod est Deus) est forma quaedam non formata. Sed forma +est pars compositi. Ergo Deus est pars alicuius compositi.</p> +<p title="I q. 3 a. 8 arg. 3"><a name="28374"><span class= +"ref">[28374] Iª q. 3 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, +quaecumque sunt et nullo modo differunt, sunt idem. Sed Deus et +materia prima sunt, et nullo modo differunt. Ergo penitus sunt +idem. Sed materia prima intrat compositionem rerum. Ergo et Deus. +Probatio mediae, quaecumque differunt, aliquibus differentiis +differunt, et ita oportet ea esse composita; sed Deus et materia +prima sunt omnino simplicia; ergo nullo modo differunt.</p> +<p title="I q. 3 a. 8 s. c. 1"><a name="28375"><span class= +"ref">[28375] Iª q. 3 a. 8 s. c. 1</span></a> Sed contra est +quod dicit Dionysius, II cap. de Div. Nom., quod neque tactus est +eius (scilicet Dei), <i>neque alia quaedam ad partes commiscendi +communio</i>.</p> +<p title="I q. 3 a. 8 s. c. 2"><a name="28376"><span class= +"ref">[28376] Iª q. 3 a. 8 s. c. 2</span></a> Praeterea, +dicitur in libro de causis, quod <i>causa prima regit omnes res, +praeterquam commisceatur eis</i>.</p> +<p title="I q. 3 a. 8 co."><a name="28377"><span class= +"ref">[28377] Iª q. 3 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod circa hoc fuerunt tres errores. Quidam enim posuerunt quod +Deus esset anima mundi, ut patet per Augustinum in Lib. VII de +civitate Dei, et ad hoc etiam reducitur, quod quidam dixerunt Deum +esse animam primi caeli. Alii autem dixerunt Deum esse principium +formale omnium rerum. Et haec dicitur fuisse opinio Almarianorum. +Sed tertius error fuit David de Dinando, qui stultissime posuit +Deum esse materiam primam. Omnia enim haec manifestam continent +falsitatem, neque est possibile Deum aliquo modo in compositionem +alicuius venire, nec sicut principium formale, nec sicut principium +materiale. Primo quidem, quia supra diximus Deum esse primam causam +efficientem. Causa autem efficiens cum forma rei factae non incidit +in idem numero, sed solum in idem specie, homo enim generat +hominem. Materia vero cum causa efficiente non incidit in idem +numero, nec in idem specie, quia hoc est in potentia, illud vero in +actu. Secundo, quia cum Deus sit prima causa efficiens, eius est +primo et per se agere. Quod autem venit in compositionem alicuius, +non est primo et per se agens, sed magis compositum, non enim manus +agit, sed homo per manum; et ignis calefacit per calorem. Unde Deus +non potest esse pars alicuius compositi. Tertio, quia nulla pars +compositi potest esse simpliciter prima in entibus; neque etiam +materia et forma, quae sunt primae partes compositorum. Nam materia +est in potentia, potentia autem est posterior actu simpliciter, ut +ex dictis patet. Forma autem quae est pars compositi, est forma +participata, sicut autem participans est posterius eo quod est per +essentiam, ita et ipsum participatum; sicut ignis in ignitis est +posterior eo quod est per essentiam. Ostensum est autem quod Deus +est primum ens simpliciter.</p> +<p title="I q. 3 a. 8 ad 1"><a name="28378"><span class= +"ref">[28378] Iª q. 3 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod deitas dicitur esse omnium effective et exemplariter, +non autem per essentiam.</p> +<p title="I q. 3 a. 8 ad 2"><a name="28379"><span class= +"ref">[28379] Iª q. 3 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod verbum est forma exemplaris, non autem forma quae est +pars compositi.</p> +<p title="I q. 3 a. 8 ad 3"><a name="28380"><span class= +"ref">[28380] Iª q. 3 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod simplicia non differunt aliquibus aliis differentiis, hoc enim +compositorum est. Homo enim et equus differunt rationali et +irrationali differentiis, quae quidem differentiae non differunt +amplius ab invicem aliis differentiis. Unde, si fiat vis in verbo, +non proprie dicuntur differre, sed diversa esse, nam, secundum +philosophum X Metaphys., diversum absolute dicitur, sed omne +differens aliquo differt. Unde, si fiat vis in verbo, materia prima +et Deus non differunt, sed sunt diversa seipsis. Unde non sequitur +quod sint idem.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 4</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 4 pr."><a name="28381"><span class="ref">[28381] +Iª q. 4 pr.</span></a> Post considerationem divinae +simplicitatis, de perfectione ipsius Dei dicendum est. Et quia +unumquodque, secundum quod perfectum est, sic dicitur bonum, primo +agendum est de perfectione divina; secundo de eius bonitate. Circa +primum quaeruntur tria. Primo, utrum Deus sit perfectus. Secundo, +utrum Deus sit universaliter perfectus omnium in se perfectiones +habens. Tertio, utrum creaturae similes Deo dici possint.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 4 a. 1 arg. 1"><a name="28382"><span class= +"ref">[28382] Iª q. 4 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod esse perfectum non conveniat Deo. +Perfectum enim dicitur quasi totaliter factum. Sed Deo non convenit +esse factum. Ergo nec esse perfectum.</p> +<p title="I q. 4 a. 1 arg. 2"><a name="28383"><span class= +"ref">[28383] Iª q. 4 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus +est primum rerum principium. Sed principia rerum videntur esse +imperfecta, semen enim est principium animalium et plantarum. Ergo +Deus est imperfectus.</p> +<p title="I q. 4 a. 1 arg. 3"><a name="28384"><span class= +"ref">[28384] Iª q. 4 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, +ostensum est supra quod essentia Dei est ipsum esse. Sed ipsum esse +videtur esse imperfectissimum, cum sit communissimum, et recipiens +omnium additiones. Ergo Deus est imperfectus.</p> +<p title="I q. 4 a. 1 s. c."><a name="28385"><span class= +"ref">[28385] Iª q. 4 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Matt. V, <i>estote perfecti, sicut et pater vester +caelestis perfectus est</i>.</p> +<p title="I q. 4 a. 1 co."><a name="28386"><span class= +"ref">[28386] Iª q. 4 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, sicut philosophus narrat in XII Metaphys., quidam antiqui +philosophi, scilicet Pythagorici et Speusippus, non attribuerunt +optimum et perfectissimum primo principio. Cuius ratio est, quia +philosophi antiqui consideraverunt principium materiale tantum, +primum autem principium materiale imperfectissimum est. Cum enim +materia, inquantum huiusmodi, sit in potentia, oportet quod primum +principium materiale sit maxime in potentia; et ita maxime +imperfectum. Deus autem ponitur primum principium, non materiale, +sed in genere causae efficientis, et hoc oportet esse +perfectissimum. Sicut enim materia, inquantum huiusmodi, est in +potentia; ita agens, inquantum huiusmodi, est in actu. Unde primum +principium activum oportet maxime esse in actu, et per consequens +maxime esse perfectum. Secundum hoc enim dicitur aliquid esse +perfectum, secundum quod est actu, nam perfectum dicitur, cui nihil +deest secundum modum suae perfectionis.</p> +<p title="I q. 4 a. 1 ad 1"><a name="28387"><span class= +"ref">[28387] Iª q. 4 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, sicut dicit Gregorius, <i>balbutiendo ut possumus, +excelsa Dei resonamus, quod enim factum non est, perfectum proprie +dici non potest</i>. Sed quia in his quae fiunt, tunc dicitur esse +aliquid perfectum, cum de potentia educitur in actum; transumitur +hoc nomen perfectum ad significandum omne illud cui non deest esse +in actu, sive hoc habeat per modum factionis, sive non.</p> +<p title="I q. 4 a. 1 ad 2"><a name="28388"><span class= +"ref">[28388] Iª q. 4 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod principium materiale, quod apud nos imperfectum +invenitur, non potest esse simpliciter primum, sed praeceditur ab +alio perfecto. Nam semen, licet sit principium animalis generati ex +semine, tamen habet ante se animal vel plantam unde deciditur. +Oportet enim ante id quod est in potentia, esse aliquid actu, cum +ens in potentia non reducatur in actum, nisi per aliquod ens in +actu.</p> +<p title="I q. 4 a. 1 ad 3"><a name="28389"><span class= +"ref">[28389] Iª q. 4 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod ipsum esse est perfectissimum omnium, comparatur enim ad omnia +ut actus. Nihil enim habet actualitatem, nisi inquantum est, unde +ipsum esse est actualitas omnium rerum, et etiam ipsarum formarum. +Unde non comparatur ad alia sicut recipiens ad receptum, sed magis +sicut receptum ad recipiens. Cum enim dico esse hominis, vel equi, +vel cuiuscumque alterius, ipsum esse consideratur ut formale et +receptum, non autem ut illud cui competit esse.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 4 a. 2 arg. 1"><a name="28390"><span class= +"ref">[28390] Iª q. 4 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod in Deo non sint perfectiones omnium rerum. +Deus enim simplex est, ut ostensum est. Sed perfectiones rerum sunt +multae et diversae. Ergo in Deo non sunt omnes perfectiones +rerum.</p> +<p title="I q. 4 a. 2 arg. 2"><a name="28391"><span class= +"ref">[28391] Iª q. 4 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, +opposita non possunt esse in eodem. Sed perfectiones rerum sunt +oppositae, unaquaeque enim species perficitur per suam differentiam +specificam; differentiae autem quibus dividitur genus et +constituuntur species, sunt oppositae. Cum ergo opposita non +possint simul esse in eodem, videtur quod non omnes rerum +perfectiones sint in Deo.</p> +<p title="I q. 4 a. 2 arg. 3"><a name="28392"><span class= +"ref">[28392] Iª q. 4 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, vivens +est perfectius quam ens, et sapiens quam vivens, ergo et vivere est +perfectius quam esse, et sapere quam vivere. Sed essentia Dei est +ipsum esse. Ergo non habet in se perfectionem vitae et sapientiae, +et alias huiusmodi perfectiones.</p> +<p title="I q. 4 a. 2 s. c."><a name="28393"><span class= +"ref">[28393] Iª q. 4 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Dionysius, cap. V de Div. Nom., quod Deus in uno +existentia omnia praehabet.</p> +<p title="I q. 4 a. 2 co."><a name="28394"><span class= +"ref">[28394] Iª q. 4 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod in Deo sunt perfectiones omnium rerum. Unde et dicitur +universaliter perfectus, quia non deest ei aliqua nobilitas quae +inveniatur in aliquo genere, ut dicit Commentator in V Metaphys. Et +hoc quidem ex duobus considerari potest. Primo quidem, per hoc quod +quidquid perfectionis est in effectu, oportet inveniri in causa +effectiva, vel secundum eandem rationem, si sit agens univocum, ut +homo generat hominem; vel eminentiori modo, si sit, agens +aequivocum, sicut in sole est similitudo eorum quae generantur per +virtutem solis. Manifestum est enim quod effectus praeexistit +virtute in causa agente, praeexistere autem in virtute causae +agentis, non est praeexistere imperfectiori modo, sed perfectiori; +licet praeexistere in potentia causae materialis, sit praeexistere +imperfectiori modo, eo quod materia, inquantum huiusmodi, est +imperfecta; agens vero, inquantum huiusmodi, est perfectum. Cum +ergo Deus sit prima causa effectiva rerum, oportet omnium rerum +perfectiones praeexistere in Deo secundum eminentiorem modum. Et +hanc rationem tangit Dionysius, cap. V de Div. Nom., dicens de Deo +quod <i>non hoc quidem est, hoc autem non est, sed omnia est, ut +omnium causa</i>. Secundo vero, ex hoc quod supra ostensum est, +quod Deus est ipsum esse per se subsistens, ex quo oportet quod +totam perfectionem essendi in se contineat. Manifestum est enim +quod, si aliquod calidum non habeat totam perfectionem calidi, hoc +ideo est, quia calor non participatur secundum perfectam rationem, +sed si calor esset per se subsistens, non posset ei aliquid deesse +de virtute caloris. Unde, cum Deus sit ipsum esse subsistens, nihil +de perfectione essendi potest ei deesse. Omnium autem perfectiones +pertinent ad perfectionem essendi, secundum hoc enim aliqua +perfecta sunt, quod aliquo modo esse habent. Unde sequitur quod +nullius rei perfectio Deo desit. Et hanc etiam rationem tangit +Dionysius, cap. V de Div. Nom., dicens quod <i>Deus non quodammodo +est existens, sed simpliciter et incircumscripte totum in seipso +uniformiter esse praeaccipit</i>, et postea subdit quod <i>ipse est +esse subsistentibus</i>.</p> +<p title="I q. 4 a. 2 ad 1"><a name="28395"><span class= +"ref">[28395] Iª q. 4 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, <i>sicut sol</i>, ut dicit Dionysius, cap. V de Div. +Nom., <i>sensibilium substantias et qualitates multas et +differentes, ipse unus existens et uniformiter lucendo, in seipso +uniformiter praeaccipit; ita multo magis in causa omnium necesse +est praeexistere omnia secundum naturalem unionem</i>. Et sic, quae +sunt diversa et opposita in seipsis, in Deo praeexistunt ut unum, +absque detrimento simplicitatis ipsius.</p> +<p title="I q. 4 a. 2 ad 2"><a name="28396"><span class= +"ref">[28396] Iª q. 4 a. 2 ad 2</span></a> Et per hoc patet +solutio ad secundum.</p> +<p title="I q. 4 a. 2 ad 3"><a name="28397"><span class= +"ref">[28397] Iª q. 4 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod, sicut in eodem capite idem Dionysius dicit, licet ipsum esse +sit perfectius quam vita, et ipsa vita quam ipsa sapientia, si +considerentur secundum quod distinguuntur ratione, tamen vivens est +perfectius quam ens tantum, quia vivens etiam est ens; et sapiens +est ens et vivens. Licet igitur ens non includat in se vivens et +sapiens, quia non oportet quod illud quod participat esse, +participet ipsum secundum omnem modum essendi, tamen ipsum esse Dei +includit in se vitam et sapientiam; quia nulla de perfectionibus +essendi potest deesse ei quod est ipsum esse subsistens.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 4 a. 3 arg. 1"><a name="28398"><span class= +"ref">[28398] Iª q. 4 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod nulla creatura possit esse similis Deo. +Dicitur enim in Psalmo, <i>non est similis tui in diis, domine</i>. +Sed inter omnes creaturas, excellentiores sunt quae dicuntur dii +participative. Multo ergo minus aliae creaturae possunt dici Deo +similes.</p> +<p title="I q. 4 a. 3 arg. 2"><a name="28399"><span class= +"ref">[28399] Iª q. 4 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, +similitudo est comparatio quaedam. Non est autem comparatio eorum +quae sunt diversorum generum; ergo nec similitudo, non enim dicimus +quod dulcedo sit similis albedini. Sed nulla creatura est eiusdem +generis cum Deo, cum Deus non sit in genere, ut supra ostensum est. +Ergo nulla creatura est similis Deo.</p> +<p title="I q. 4 a. 3 arg. 3"><a name="28400"><span class= +"ref">[28400] Iª q. 4 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, +similia dicuntur quae conveniunt in forma. Sed nihil convenit cum +Deo in forma, nullius enim rei essentia est ipsum esse, nisi solius +Dei. Ergo nulla creatura potest esse similis Deo.</p> +<p title="I q. 4 a. 3 arg. 4"><a name="28401"><span class= +"ref">[28401] Iª q. 4 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, in +similibus est mutua similitudo, nam simile est simili simile. Si +igitur aliqua creatura est similis Deo, et Deus erit similis alicui +creaturae. Quod est contra id quod dicitur Isaiae XL, <i>cui +similem fecistis Deum?</i></p> +<div xml:lang="la"> +<p title="I q. 4 a. 3 s. c."><a name="28402"><span class= +"ref">[28402] Iª q. 4 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Gen. I, <i>faciamus hominem ad imaginem et +similitudinem nostram</i>; et I Ioann. III, <i>cum apparuerit, +similes ei erimus</i>.</p> +<p title="I q. 4 a. 3 co."><a name="28403"><span class= +"ref">[28403] Iª q. 4 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, cum similitudo attendatur secundum convenientiam vel +communicationem in forma, multiplex est similitudo, secundum multos +modos communicandi in forma. Quaedam enim dicuntur similia, quae +communicant in eadem forma secundum eandem rationem, et secundum +eundem modum, et haec non solum dicuntur similia, sed aequalia in +sua similitudine; sicut duo aequaliter alba, dicuntur similia in +albedine. Et haec est perfectissima similitudo. Alio modo dicuntur +similia, quae communicant in forma secundum eandem rationem, et non +secundum eundem modum, sed secundum magis et minus; ut minus album +dicitur simile magis albo. Et haec est similitudo imperfecta. +Tertio modo dicuntur aliqua similia, quae communicant in eadem +forma, sed non secundum eandem rationem; ut patet in agentibus non +univocis. Cum enim omne agens agat sibi simile inquantum est agens, +agit autem unumquodque secundum suam formam, necesse est quod in +effectu sit similitudo formae agentis. Si ergo agens sit contentum +in eadem specie cum suo effectu, erit similitudo inter faciens et +factum in forma, secundum eandem rationem speciei; sicut homo +generat hominem. Si autem agens non sit contentum in eadem specie, +erit similitudo, sed non secundum eandem rationem speciei, sicut ea +quae generantur ex virtute solis, accedunt quidem ad aliquam +similitudinem solis, non tamen ut recipiant formam solis secundum +similitudinem speciei, sed secundum similitudinem generis. Si +igitur sit aliquod agens, quod non in genere contineatur, effectus +eius adhuc magis accedent remote ad similitudinem formae agentis, +non tamen ita quod participent similitudinem formae agentis +secundum eandem rationem speciei aut generis, sed secundum +aliqualem analogiam, sicut ipsum esse est commune omnibus. Et hoc +modo illa quae sunt a Deo, assimilantur ei inquantum sunt entia, ut +primo et universali principio totius esse.</p> +</div> +<p title="I q. 4 a. 3 ad 1"><a name="28404"><span class= +"ref">[28404] Iª q. 4 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, sicut dicit Dionysius cap. IX de Div. Nom., cum +sacra Scriptura dicit aliquid non esse simile Deo, <i>non est +contrarium assimilationi ad ipsum. Eadem enim sunt similia Deo, et +dissimilia, similia quidem secundum quod imitantur ipsum, prout +contingit eum imitari qui non perfecte imitabilis est dissimilia +vero, secundum quod deficiunt a sua causa</i>; non solum secundum +intensionem et remissionem, sicut minus album deficit a magis albo; +sed quia non est convenientia nec secundum speciem nec secundum +genus.</p> +<p title="I q. 4 a. 3 ad 2"><a name="28405"><span class= +"ref">[28405] Iª q. 4 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod Deus non se habet ad creaturas sicut res diversorum +generum, sed sicut id quod est extra omne genus, et principium +omnium generum.</p> +<p title="I q. 4 a. 3 ad 3"><a name="28406"><span class= +"ref">[28406] Iª q. 4 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod non dicitur esse similitudo creaturae ad Deum propter +communicantiam in forma secundum eandem rationem generis et +speciei, sed secundum analogiam tantum; prout scilicet Deus est ens +per essentiam, et alia per participationem.</p> +<p title="I q. 4 a. 3 ad 4"><a name="28407"><span class= +"ref">[28407] Iª q. 4 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum +quod, licet aliquo modo concedatur quod creatura sit similis Deo, +nullo tamen modo concedendum est quod Deus sit similis creaturae, +quia, ut dicit Dionysius cap. IX de Div. Nom., <i>in his quae unius +ordinis sunt, recipitur mutua similitudo, non autem in causa et +causato</i>, dicimus enim quod imago sit similis homini, et non e +converso. Et similiter dici potest aliquo modo quod creatura sit +similis Deo, non tamen quod Deus sit similis creaturae.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 5</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 5 pr."><a name="28408"><span class="ref">[28408] +Iª q. 5 pr.</span></a> Deinde quaeritur de bono, et primo de +bono in communi; secundo de bonitate Dei. Circa primum quaeruntur +sex. Primo, utrum bonum et ens sint idem secundum rem. Secundo, +supposito quod differant ratione tantum, quid sit prius secundum +rationem, utrum bonum vel ens. Tertio, supposito quod ens sit +prius, utrum omne ens sit bonum. Quarto, ad quam causam ratio boni +reducatur. Quinto, utrum ratio boni consistat in modo, specie et +ordine. Sexto, quomodo dividatur bonum in honestum, utile et +delectabile.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 5 a. 1 arg. 1"><a name="28409"><span class= +"ref">[28409] Iª q. 5 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod bonum differat secundum rem ab ente. Dicit +enim Boetius, in libro de Hebdom., <i>intueor in rebus aliud esse +quod sunt bona, et aliud esse quod sunt</i>. Ergo bonum et ens +differunt secundum rem.</p> +<p title="I q. 5 a. 1 arg. 2"><a name="28410"><span class= +"ref">[28410] Iª q. 5 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil +informatur seipso. Sed bonum dicitur per informationem entis, ut +habetur in commento libri de causis. Ergo bonum differt secundum +rem ab ente.</p> +<p title="I q. 5 a. 1 arg. 3"><a name="28411"><span class= +"ref">[28411] Iª q. 5 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum +suscipit magis et minus. Esse autem non suscipit magis et minus. +Ergo bonum differt secundum rem ab ente.</p> +<p title="I q. 5 a. 1 s. c."><a name="28412"><span class= +"ref">[28412] Iª q. 5 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod Augustinus dicit, in libro de doctrina Christiana, quod +<i>inquantum sumus, boni sumus</i>.</p> +<p title="I q. 5 a. 1 co."><a name="28413"><span class= +"ref">[28413] Iª q. 5 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod bonum et ens sunt idem secundum rem, sed differunt secundum +rationem tantum. Quod sic patet. Ratio enim boni in hoc consistit, +quod aliquid sit appetibile, unde philosophus, in I Ethic., dicit +quod <i>bonum est quod omnia appetunt</i>. Manifestum est autem +quod unumquodque est appetibile secundum quod est perfectum, nam +omnia appetunt suam perfectionem. Intantum est autem perfectum +unumquodque, inquantum est actu, unde manifestum est quod intantum +est aliquid bonum, inquantum est ens, esse enim est actualitas +omnis rei, ut ex superioribus patet. Unde manifestum est quod bonum +et ens sunt idem secundum rem, sed bonum dicit rationem +appetibilis, quam non dicit ens.</p> +<p title="I q. 5 a. 1 ad 1"><a name="28414"><span class= +"ref">[28414] Iª q. 5 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, licet bonum et ens sint idem secundum rem, quia +tamen differunt secundum rationem, non eodem modo dicitur aliquid +ens simpliciter, et bonum simpliciter. Nam cum ens dicat aliquid +proprie esse in actu; actus autem proprie ordinem habeat ad +potentiam; secundum hoc simpliciter aliquid dicitur ens, secundum +quod primo discernitur ab eo quod est in potentia tantum. Hoc autem +est esse substantiale rei uniuscuiusque; unde per suum esse +substantiale dicitur unumquodque ens simpliciter. Per actus autem +superadditos, dicitur aliquid esse secundum quid, sicut esse album +significat esse secundum quid, non enim esse album aufert esse in +potentia simpliciter, cum adveniat rei iam praeexistenti in actu. +Sed bonum dicit rationem perfecti, quod est appetibile, et per +consequens dicit rationem ultimi. Unde id quod est ultimo +perfectum, dicitur bonum simpliciter. Quod autem non habet ultimam +perfectionem quam debet habere, quamvis habeat aliquam perfectionem +inquantum est actu, non tamen dicitur perfectum simpliciter, nec +bonum simpliciter, sed secundum quid. Sic ergo secundum primum +esse, quod est substantiale, dicitur aliquid ens simpliciter et +bonum secundum quid, idest inquantum est ens, secundum vero ultimum +actum dicitur aliquid ens secundum quid, et bonum simpliciter. Sic +ergo quod dicit Boetius, quod <i>in rebus aliud est quod sunt bona, +et aliud quod sunt</i>, referendum est ad esse bonum et ad esse +simpliciter, quia secundum primum actum est aliquid ens +simpliciter; et secundum ultimum, bonum simpliciter. Et tamen +secundum primum actum est quodammodo bonum, et secundum ultimum +actum est quodammodo ens.</p> +<p title="I q. 5 a. 1 ad 2"><a name="28415"><span class= +"ref">[28415] Iª q. 5 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod bonum dicitur per informationem, prout accipitur +bonum simpliciter, secundum ultimum actum.</p> +<p title="I q. 5 a. 1 ad 3"><a name="28416"><span class= +"ref">[28416] Iª q. 5 a. 1 ad 3</span></a> Et similiter +dicendum ad tertium, quod bonum dicitur secundum magis et minus, +secundum actum supervenientem; puta secundum scientiam vel +virtutem.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 5 a. 2 arg. 1"><a name="28417"><span class= +"ref">[28417] Iª q. 5 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod bonum secundum rationem sit prius quam +ens. Ordo enim nominum est secundum ordinem rerum significatarum +per nomina. Sed Dionysius, inter alia nomina Dei, prius ponit bonum +quam ens, ut patet, in III cap. de Div. Nom. Ergo bonum secundum +rationem est prius quam ens.</p> +<p title="I q. 5 a. 2 arg. 2"><a name="28418"><span class= +"ref">[28418] Iª q. 5 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, illud +est prius secundum rationem, quod ad plura se extendit. Sed bonum +ad plura se extendit quam ens, quia, ut dicit Dionysius, V cap. de +Div. Nom., <i>bonum se extendit ad existentia et non existentia, +ens vero ad existentia tantum</i>. Ergo bonum est prius secundum +rationem quam ens.</p> +<p title="I q. 5 a. 2 arg. 3"><a name="28419"><span class= +"ref">[28419] Iª q. 5 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quod +est universalius, est prius secundum rationem. Sed bonum videtur +universalius esse quam ens, quia bonum habet rationem appetibilis; +quibusdam autem appetibile est ipsum non esse; dicitur enim, Matth. +XXVI, de Iuda, <i>bonum erat ei, si natus non fuisset</i> et +cetera. Ergo bonum est prius quam ens, secundum rationem.</p> +<p title="I q. 5 a. 2 arg. 4"><a name="28420"><span class= +"ref">[28420] Iª q. 5 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, non +solum esse est appetibile, sed et vita et sapientia, et multa +huiusmodi, et sic videtur quod esse sit quoddam particulare +appetibile, et bonum, universale. Bonum ergo simpliciter est prius +secundum rationem quam ens.</p> +<p title="I q. 5 a. 2 s. c."><a name="28421"><span class= +"ref">[28421] Iª q. 5 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in libro de causis, quod <i>prima rerum creatarum est +esse</i>.</p> +<p title="I q. 5 a. 2 co."><a name="28422"><span class= +"ref">[28422] Iª q. 5 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod ens secundum rationem est prius quam bonum. Ratio enim +significata per nomen, est id quod concipit intellectus de re, et +significat illud per vocem, illud ergo est prius secundum rationem, +quod prius cadit in conceptione intellectus. Primo autem in +conceptione intellectus cadit ens, quia secundum hoc unumquodque +cognoscibile est, inquantum est actu, ut dicitur in IX Metaphys. +Unde ens est proprium obiectum intellectus, et sic est primum +intelligibile, sicut sonus est primum audibile. Ita ergo secundum +rationem prius est ens quam bonum.</p> +<p title="I q. 5 a. 2 ad 1"><a name="28423"><span class= +"ref">[28423] Iª q. 5 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Dionysius determinat de divinis nominibus secundum +quod important circa Deum habitudinem causae, nominamus enim Deum, +ut ipse dicit, ex creaturis, sicut causam ex effectibus. Bonum +autem, cum habeat rationem appetibilis, importat habitudinem causae +finalis, cuius causalitas prima est, quia agens non agit nisi +propter finem, et ab agente materia movetur ad formam, unde dicitur +quod finis est causa causarum. Et sic, in causando, bonum est prius +quam ens, sicut finis quam forma, et hac ratione, inter nomina +significantia causalitatem divinam, prius ponitur bonum quam ens. +Et iterum quia, secundum Platonicos, qui, materiam a privatione non +distinguentes, dicebant materiam esse non ens, ad plura se extendit +participatio boni quam participatio entis. Nam materia prima +participat bonum, cum appetat ipsum (nihil autem appetit nisi +simile sibi), non autem participat ens, cum ponatur non ens. Et +ideo dicit Dionysius quod <i>bonum extenditur ad non +existentia</i>.</p> +<p title="I q. 5 a. 2 ad 2"><a name="28424"><span class= +"ref">[28424] Iª q. 5 a. 2 ad 2</span></a> Unde patet solutio +ad secundum. Vel dicendum quod bonum extenditur ad existentia et +non existentia, non secundum praedicationem, sed secundum +causalitatem, ut per non existentia intelligamus, non ea +simpliciter quae penitus non sunt, sed ea quae sunt in potentia et +non in actu, quia bonum habet rationem finis, in quo non solum +quiescunt quae sunt in actu, sed ad ipsum etiam ea moventur quae in +actu non sunt sed in potentia tantum. Ens autem non importat +habitudinem causae nisi formalis tantum, vel inhaerentis vel +exemplaris, cuius causalitas non se extendit nisi ad ea quae sunt +in actu.</p> +<p title="I q. 5 a. 2 ad 3"><a name="28425"><span class= +"ref">[28425] Iª q. 5 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod non esse secundum se non est appetibile, sed per accidens, +inquantum scilicet ablatio alicuius mali est appetibilis, quod +malum quidem aufertur per non esse. Ablatio vero mali non est +appetibilis, nisi inquantum per malum privatur quodam esse. Illud +igitur quod per se est appetibile, est esse, non esse vero per +accidens tantum, inquantum scilicet quoddam esse appetitur, quo +homo non sustinet privari. Et sic etiam per accidens non esse +dicitur bonum.</p> +<p title="I q. 5 a. 2 ad 4"><a name="28426"><span class= +"ref">[28426] Iª q. 5 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum +quod vita et scientia, et alia huiusmodi, sic appetuntur ut sunt in +actu, unde in omnibus appetitur quoddam esse. Et sic nihil est +appetibile nisi ens, et per consequens nihil est bonum nisi +ens.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 5 a. 3 arg. 1"><a name="28427"><span class= +"ref">[28427] Iª q. 5 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod non omne ens sit bonum. Bonum enim addit +supra ens, ut ex dictis patet. Ea vero quae addunt aliquid supra +ens, contrahunt ipsum, sicut substantia, quantitas, qualitas, et +alia huiusmodi. Ergo bonum contrahit ens. Non igitur omne ens est +bonum.</p> +<p title="I q. 5 a. 3 arg. 2"><a name="28428"><span class= +"ref">[28428] Iª q. 5 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, nullum +malum est bonum, Isaiae V, <i>vae qui dicitis malum bonum, et bonum +malum</i>. Sed aliquod ens dicitur malum. Ergo non omne ens est +bonum.</p> +<p title="I q. 5 a. 3 arg. 3"><a name="28429"><span class= +"ref">[28429] Iª q. 5 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum +habet rationem appetibilis. Sed materia prima non habet rationem +appetibilis, sed appetentis tantum. Ergo materia prima non habet +rationem boni. Non igitur omne ens est bonum.</p> +<p title="I q. 5 a. 3 arg. 4"><a name="28430"><span class= +"ref">[28430] Iª q. 5 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, +philosophus dicit, in III Metaphys., quod in mathematicis non est +bonum. Sed mathematica sunt quaedam entia, alioquin de eis non +esset scientia. Ergo non omne ens est bonum.</p> +<p title="I q. 5 a. 3 s. c."><a name="28431"><span class= +"ref">[28431] Iª q. 5 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, omne +ens quod non est Deus, est Dei creatura. Sed omnis creatura Dei est +bona, ut dicitur I ad Tim., IV cap., Deus vero est maxime bonus. +Ergo omne ens est bonum.</p> +<p title="I q. 5 a. 3 co."><a name="28432"><span class= +"ref">[28432] Iª q. 5 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod omne ens, inquantum est ens, est bonum. Omne enim ens, +inquantum est ens, est in actu, et quodammodo perfectum, quia omnis +actus perfectio quaedam est. Perfectum vero habet rationem +appetibilis et boni, ut ex dictis patet. Unde sequitur omne ens, +inquantum huiusmodi, bonum esse.</p> +<p title="I q. 5 a. 3 ad 1"><a name="28433"><span class= +"ref">[28433] Iª q. 5 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod substantia, quantitas et qualitas, et ea quae sub eis +continentur, contrahunt ens applicando ens ad aliquam quidditatem +seu naturam. Sic autem non addit aliquid bonum super ens, sed +rationem tantum appetibilis et perfectionis, quod convenit ipsi +esse in quacumque natura sit. Unde bonum non contrahit ens.</p> +<p title="I q. 5 a. 3 ad 2"><a name="28434"><span class= +"ref">[28434] Iª q. 5 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod nullum ens dicitur malum inquantum est ens, sed +inquantum caret quodam esse, sicut homo dicitur malus inquantum +caret esse virtutis, et oculus dicitur malus inquantum caret +acumine visus.</p> +<p title="I q. 5 a. 3 ad 3"><a name="28435"><span class= +"ref">[28435] Iª q. 5 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod materia prima, sicut non est ens nisi in potentia, ita nec +bonum nisi in potentia. Licet, secundum Platonicos, dici possit +quod materia prima est non ens, propter privationem adiunctam. Sed +tamen participat aliquid de bono, scilicet ipsum ordinem vel +aptitudinem ad bonum. Et ideo non convenit sibi quod sit +appetibile, sed quod appetat.</p> +<p title="I q. 5 a. 3 ad 4"><a name="28436"><span class= +"ref">[28436] Iª q. 5 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum +quod mathematica non subsistunt separata secundum esse, quia si +subsisterent, esset in eis bonum, scilicet ipsum esse ipsorum. Sunt +autem mathematica separata secundum rationem tantum, prout +abstrahuntur a motu et a materia, et sic abstrahuntur a ratione +finis, qui habet rationem moventis. Non est autem inconveniens quod +in aliquo ente secundum rationem non sit bonum vel ratio boni, cum +ratio entis sit prior quam ratio boni, sicut supra dictum est.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 5 a. 4 arg. 1"><a name="28437"><span class= +"ref">[28437] Iª q. 5 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod bonum non habeat rationem causae finalis, +sed magis aliarum. Ut enim dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., +<i>bonum laudatur ut pulchrum</i>. Sed pulchrum importat rationem +causae formalis. Ergo bonum habet rationem causae formalis.</p> +<p title="I q. 5 a. 4 arg. 2"><a name="28438"><span class= +"ref">[28438] Iª q. 5 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum +est diffusivum sui esse, ut ex verbis Dionysii accipitur, quibus +dicit quod <i>bonum est ex quo omnia subsistunt et sunt</i>. Sed +esse diffusivum importat rationem causae efficientis. Ergo bonum +habet rationem causae efficientis.</p> +<p title="I q. 5 a. 4 arg. 3"><a name="28439"><span class= +"ref">[28439] Iª q. 5 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, dicit +Augustinus in I de Doctr. Christ., quod <i>quia Deus bonus est, nos +sumus</i>. Sed ex Deo sumus sicut ex causa efficiente. Ergo bonum +importat rationem causae efficientis.</p> +<p title="I q. 5 a. 4 s. c."><a name="28440"><span class= +"ref">[28440] Iª q. 5 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod philosophus dicit, in II Physic., quod <i>illud cuius causa +est, est sicut finis et bonum aliorum</i>. Bonum ergo habet +rationem causae finalis.</p> +<p title="I q. 5 a. 4 co."><a name="28441"><span class= +"ref">[28441] Iª q. 5 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, cum bonum sit quod omnia appetunt, hoc autem habet rationem +finis; manifestum est quod bonum rationem finis importat. Sed tamen +ratio boni praesupponit rationem causae efficientis, et rationem +causae formalis. Videmus enim quod id quod est primum in causando, +ultimum est in causato, ignis enim primo calefacit quam formam +ignis inducat, cum tamen calor in igne consequatur formam +substantialem. In causando autem, primum invenitur bonum et finis, +qui movet efficientem; secundo, actio efficientis, movens ad +formam; tertio advenit forma. Unde e converso esse oportet in +causato, quod primum sit ipsa forma, per quam est ens; secundo +consideratur in ea virtus effectiva, secundum quod est perfectum in +esse (quia unumquodque tunc perfectum est, quando potest sibi +simile facere, ut dicit philosophus in IV Meteor.); tertio +consequitur ratio boni, per quam in ente perfectio fundatur.</p> +<p title="I q. 5 a. 4 ad 1"><a name="28442"><span class= +"ref">[28442] Iª q. 5 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod pulchrum et bonum in subiecto quidem sunt idem, quia +super eandem rem fundantur, scilicet super formam, et propter hoc, +bonum laudatur ut pulchrum. Sed ratione differunt. Nam bonum +proprie respicit appetitum, est enim bonum quod omnia appetunt. Et +ideo habet rationem finis, nam appetitus est quasi quidam motus ad +rem. Pulchrum autem respicit vim cognoscitivam, pulchra enim +dicuntur quae visa placent. Unde pulchrum in debita proportione +consistit, quia sensus delectatur in rebus debite proportionatis, +sicut in sibi similibus; nam et sensus ratio quaedam est, et omnis +virtus cognoscitiva. Et quia cognitio fit per assimilationem, +similitudo autem respicit formam, pulchrum proprie pertinet ad +rationem causae formalis.</p> +<p title="I q. 5 a. 4 ad 2"><a name="28443"><span class= +"ref">[28443] Iª q. 5 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod bonum dicitur diffusivum sui esse, eo modo quo finis +dicitur movere.</p> +<p title="I q. 5 a. 4 ad 3"><a name="28444"><span class= +"ref">[28444] Iª q. 5 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod quilibet habens voluntatem, dicitur bonus inquantum habet +bonam voluntatem, quia per voluntatem utimur omnibus quae in nobis +sunt. Unde non dicitur bonus homo, qui habet bonum intellectum, sed +qui habet bonam voluntatem. Voluntas autem respicit finem ut +obiectum proprium, et sic, quod dicitur, quia Deus est bonus, +sumus, refertur ad causam finalem.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 5</div> +<p title="I q. 5 a. 5 arg. 1"><a name="28445"><span class= +"ref">[28445] Iª q. 5 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic +proceditur. Videtur quod ratio boni non consistat in modo, specie +et ordine. Bonum enim et ens ratione differunt, ut supra dictum +est. Sed modus, species et ordo pertinere ad rationem entis +videntur, quia, sicut dicitur Sap. XI, <i>omnia in numero, pondere +et mensura disposuisti</i>, ad quae tria reducuntur species, modus +et ordo, quia, ut dicit Augustinus, IV super Gen. ad litteram, +<i>mensura omni rei modum praefigit, et numerus omni rei speciem +praebet, et pondus omnem rem ad quietem et stabilitatem trahit</i>. +Ergo ratio boni non consistit in modo, specie et ordine.</p> +<p title="I q. 5 a. 5 arg. 2"><a name="28446"><span class= +"ref">[28446] Iª q. 5 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, ipse +modus, species et ordo bona quaedam sunt. Si ergo ratio boni +consistit in modo, specie et ordine, oportet etiam quod modus +habeat modum, speciem et ordinem, et similiter species et ordo. +Ergo procederetur in infinitum.</p> +<p title="I q. 5 a. 5 arg. 3"><a name="28447"><span class= +"ref">[28447] Iª q. 5 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, malum +est privatio modi et speciei et ordinis. Sed malum non tollit +totaliter bonum. Ergo ratio boni non consistit in modo, specie et +ordine.</p> +<p title="I q. 5 a. 5 arg. 4"><a name="28448"><span class= +"ref">[28448] Iª q. 5 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, illud +in quo consistit ratio boni, non potest dici malum. Sed dicitur +malus modus, mala species, malus ordo. Ergo ratio boni non +consistit in modo, specie et ordine.</p> +<p title="I q. 5 a. 5 arg. 5"><a name="28449"><span class= +"ref">[28449] Iª q. 5 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, modus, +species et ordo ex pondere, numero et mensura causantur, ut ex +auctoritate Augustini inducta patet. Non autem omnia bona habent +pondus, numerum et mensuram, dicit enim Ambrosius, in Hexaemeron, +quod <i>lucis natura est, ut non in numero, non in pondere, non in +mensura creata sit</i>. Non ergo ratio boni consistit in modo, +specie et ordine.</p> +<p title="I q. 5 a. 5 s. c."><a name="28450"><span class= +"ref">[28450] Iª q. 5 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, in libro de natura boni, <i>haec tria, +modus, species et ordo, tanquam generalia bona sunt in rebus a Deo +factis, et ita, haec tria ubi magna sunt, magna bona sunt; ubi +parva, parva bona sunt; ubi nulla, nullum bonum est</i>. Quod non +esset, nisi ratio boni in eis consisteret. Ergo ratio boni +consistit in modo, specie et ordine.</p> +<p title="I q. 5 a. 5 co."><a name="28451"><span class= +"ref">[28451] Iª q. 5 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod unumquodque dicitur bonum, inquantum est perfectum, sic enim +est appetibile, ut supra dictum est. Perfectum autem dicitur, cui +nihil deest secundum modum suae perfectionis. Cum autem unumquodque +sit id quod est, per suam formam; forma autem praesupponit quaedam, +et quaedam ad ipsam ex necessitate consequuntur; ad hoc quod +aliquid sit perfectum et bonum, necesse est quod formam habeat, et +ea quae praeexiguntur ad eam, et ea quae consequuntur ad ipsam. +Praeexigitur autem ad formam determinatio sive commensuratio +principiorum, seu materialium, seu efficientium ipsam, et hoc +significatur per modum, unde dicitur quod mensura modum praefigit. +Ipsa autem forma significatur per speciem, quia per formam +unumquodque in specie constituitur. Et propter hoc dicitur quod +numerus speciem praebet, quia definitiones significantes speciem +sunt sicut numeri, secundum philosophum in VIII Metaphys.; sicut +enim unitas addita vel subtracta variat speciem numeri, ita in +definitionibus differentia apposita vel subtracta. Ad formam autem +consequitur inclinatio ad finem, aut ad actionem, aut ad aliquid +huiusmodi, quia unumquodque, inquantum est actu, agit, et tendit in +id quod sibi convenit secundum suam formam. Et hoc pertinet ad +pondus et ordinem. Unde ratio boni, secundum quod consistit in +perfectione, consistit etiam in modo, specie et ordine.</p> +<p title="I q. 5 a. 5 ad 1"><a name="28452"><span class= +"ref">[28452] Iª q. 5 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod ista tria non consequuntur ens, nisi inquantum est +perfectum, et secundum hoc est bonum.</p> +<p title="I q. 5 a. 5 ad 2"><a name="28453"><span class= +"ref">[28453] Iª q. 5 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod modus, species et ordo eo modo dicuntur bona, sicut +et entia, non quia ipsa sint quasi subsistentia, sed quia eis alia +sunt et entia et bona. Unde non oportet quod ipsa habeant aliqua +alia, quibus sint bona. Non enim sic dicuntur bona, quasi +formaliter aliis sint bona; sed quia ipsis formaliter aliqua sunt +bona; sicut albedo non dicitur ens quia ipsa aliquo sit, sed quia +ipsa aliquid est secundum quid, scilicet album.</p> +<p title="I q. 5 a. 5 ad 3"><a name="28454"><span class= +"ref">[28454] Iª q. 5 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod quodlibet esse est secundum formam aliquam, unde secundum +quodlibet esse rei, consequuntur ipsam modus, species et ordo, +sicut homo habet speciem, modum et ordinem, inquantum est homo; et +similiter inquantum est albus, habet similiter modum, speciem et +ordinem; et inquantum est virtuosus, et inquantum est sciens, et +secundum omnia quae de ipso dicuntur. Malum autem privat quodam +esse, sicut caecitas privat esse visus, unde non tollit omnem +modum, speciem et ordinem; sed solum modum, speciem et ordinem quae +consequuntur esse visus.</p> +<p title="I q. 5 a. 5 ad 4"><a name="28455"><span class= +"ref">[28455] Iª q. 5 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum +quod, sicut dicit Augustinus in libro de natura boni, <i>omnis +modus, inquantum modus, bonus est</i> (et sic potest dici de specie +et ordine), <i>sed malus modus, vel mala species, vel malus ordo, +aut ideo dicuntur quia minora sunt quam esse debuerunt; aut quia +non his rebus accommodantur, quibus accommodanda sunt; ut ideo +dicantur mala, quia sunt aliena et incongrua</i>.</p> +<p title="I q. 5 a. 5 ad 5"><a name="28456"><span class= +"ref">[28456] Iª q. 5 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum +quod natura lucis dicitur esse sine numero et pondere et mensura, +non simpliciter, sed per comparationem ad corporalia, quia virtus +lucis ad omnia corporalia se extendit, inquantum est qualitas +activa primi corporis alterantis, scilicet caeli.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 6</div> +<p title="I q. 5 a. 6 arg. 1"><a name="28457"><span class= +"ref">[28457] Iª q. 5 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic +proceditur. Videtur quod non convenienter dividatur bonum per +honestum, utile et delectabile. Bonum enim, sicut dicit philosophus +in I Ethic., dividitur per decem praedicamenta. Honestum autem, +utile et delectabile inveniri possunt in uno praedicamento. Ergo +non convenienter per haec dividitur bonum.</p> +<p title="I q. 5 a. 6 arg. 2"><a name="28458"><span class= +"ref">[28458] Iª q. 5 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis +divisio fit per opposita. Sed haec tria non videntur esse opposita, +nam honesta sunt delectabilia, nullumque inhonestum est utile (quod +tamen oportet, si divisio fieret per opposita, ut opponerentur +honestum et utile), ut etiam dicit Tullius, in libro de officiis. +Ergo praedicta divisio non est conveniens.</p> +<p title="I q. 5 a. 6 arg. 3"><a name="28459"><span class= +"ref">[28459] Iª q. 5 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, ubi +unum propter alterum, ibi unum tantum est. Sed utile non est bonum +nisi propter delectabile vel honestum. Ergo non debet utile dividi +contra delectabile et honestum.</p> +<p title="I q. 5 a. 6 s. c."><a name="28460"><span class= +"ref">[28460] Iª q. 5 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est +quod Ambrosius, in libro de officiis, utitur ista divisione +boni.</p> +<p title="I q. 5 a. 6 co."><a name="28461"><span class= +"ref">[28461] Iª q. 5 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod haec divisio proprie videtur esse boni humani. Si tamen altius +et communius rationem boni consideremus, invenitur haec divisio +proprie competere bono, secundum quod bonum est. Nam bonum est +aliquid, inquantum est appetibile, et terminus motus appetitus. +Cuius quidem motus terminatio considerari potest ex consideratione +motus corporis naturalis. Terminatur autem motus corporis +naturalis, simpliciter quidem ad ultimum; secundum quid autem etiam +ad medium, per quod itur ad ultimum quod terminat motum, et dicitur +aliquis terminus motus, inquantum aliquam partem motus terminat. Id +autem quod est ultimus terminus motus, potest accipi dupliciter, +vel ipsa res in quam tenditur, utpote locus vel forma; vel quies in +re illa. Sic ergo in motu appetitus, id quod est appetibile +terminans motum appetitus secundum quid, ut medium per quod +tenditur in aliud, vocatur utile. Id autem quod appetitur ut +ultimum, terminans totaliter motum appetitus, sicut quaedam res in +quam per se appetitus tendit, vocatur honestum, quia honestum +dicitur quod per se desideratur. Id autem quod terminat motum +appetitus ut quies in re desiderata, est delectatio.</p> +<p title="I q. 5 a. 6 ad 1"><a name="28462"><span class= +"ref">[28462] Iª q. 5 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod bonum, inquantum est idem subiecto cum ente, +dividitur per decem praedicamenta, sed secundum propriam rationem, +competit sibi ista divisio.</p> +<p title="I q. 5 a. 6 ad 2"><a name="28463"><span class= +"ref">[28463] Iª q. 5 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod haec divisio non est per oppositas res, sed per +oppositas rationes. Dicuntur tamen illa proprie delectabilia, quae +nullam habent aliam rationem appetibilitatis nisi delectationem, +cum aliquando sint et noxia et inhonesta. Utilia vero dicuntur, +quae non habent in se unde desiderentur; sed desiderantur solum ut +sunt ducentia in alterum, sicut sumptio medicinae amarae. Honesta +vero dicuntur, quae in seipsis habent unde desiderentur.</p> +<p title="I q. 5 a. 6 ad 3"><a name="28464"><span class= +"ref">[28464] Iª q. 5 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod bonum non dividitur in ista tria sicut univocum aequaliter de +his praedicatum, sed sicut analogum, quod praedicatur secundum +prius et posterius. Per prius enim praedicatur de honesto; et +secundario de delectabili; tertio de utili.</p> +<br /> +<!-- merged down to here --> +<div class="D">Quaestio 6</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 6 pr."><a name="28465"><span class="ref">[28465] +Iª q. 6 pr.</span></a> Deinde quaeritur de bonitate Dei. Et +circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum esse bonum conveniat +Deo. Secundo, utrum Deus sit summum bonum. Tertio, utrum ipse solus +sit bonus per suam essentiam. Quarto, utrum omnia sint bona +bonitate divina.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 6 a. 1 arg. 1"><a name="28466"><span class= +"ref">[28466] Iª q. 6 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod esse bonum non conveniat Deo. Ratio enim +boni consistit in modo, specie et ordine. Haec autem non videntur +Deo convenire, cum Deus immensus sit, et ad aliquid non ordinetur. +Ergo esse bonum non convenit Deo.</p> +<p title="I q. 6 a. 1 arg. 2"><a name="28467"><span class= +"ref">[28467] Iª q. 6 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum +est quod omnia appetunt. Sed Deum non omnia appetunt, quia non +omnia cognoscunt ipsum, nihil autem appetitur nisi notum. Ergo esse +bonum non convenit Deo.</p> +<p title="I q. 6 a. 1 s. c."><a name="28468"><span class= +"ref">[28468] Iª q. 6 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Thren. III, <i>bonus est dominus sperantibus in eum, +animae quaerenti illum</i>.</p> +<p title="I q. 6 a. 1 co."><a name="28469"><span class= +"ref">[28469] Iª q. 6 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod bonum esse praecipue Deo convenit. Bonum enim aliquid est, +secundum quod est appetibile. Unumquodque autem appetit suam +perfectionem. Perfectio autem et forma effectus est quaedam +similitudo agentis, cum omne agens agat sibi simile. Unde ipsum +agens est appetibile, et habet rationem boni, hoc enim est quod de +ipso appetitur, ut eius similitudo participetur. Cum ergo Deus sit +prima causa effectiva omnium, manifestum est quod sibi competit +ratio boni et appetibilis. Unde Dionysius, in libro de Div. Nom., +attribuit bonum Deo sicut primae causae efficienti, dicens quod +bonus dicitur Deus, <i>sicut ex quo omnia subsistunt</i>.</p> +<p title="I q. 6 a. 1 ad 1"><a name="28470"><span class= +"ref">[28470] Iª q. 6 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod habere modum, speciem et ordinem, pertinet ad +rationem boni causati. Sed bonum in Deo est sicut in causa, unde ad +eum pertinet imponere aliis modum, speciem et ordinem. Unde ista +tria sunt in Deo sicut in causa.</p> +<p title="I q. 6 a. 1 ad 2"><a name="28471"><span class= +"ref">[28471] Iª q. 6 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod omnia, appetendo proprias perfectiones, appetunt +ipsum Deum, inquantum perfectiones omnium rerum sunt quaedam +similitudines divini esse, ut ex dictis patet. Et sic eorum quae +Deum appetunt, quaedam cognoscunt ipsum secundum seipsum, quod est +proprium creaturae rationalis. Quaedam vero cognoscunt aliquas +participationes suae bonitatis, quod etiam extenditur usque ad +cognitionem sensibilem. Quaedam vero appetitum naturalem habent +absque cognitione, utpote inclinata ad suos fines ab alio superiori +cognoscente.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 6 a. 2 arg. 1"><a name="28472"><span class= +"ref">[28472] Iª q. 6 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod Deus non sit summum bonum. Summum enim +bonum addit aliquid supra bonum, alioquin omni bono conveniret. Sed +omne quod se habet ex additione ad aliquid, est compositum. Ergo +summum bonum est compositum. Sed Deus est summe simplex, ut supra +ostensum est. Ergo Deus non est summum bonum.</p> +<p title="I q. 6 a. 2 arg. 2"><a name="28473"><span class= +"ref">[28473] Iª q. 6 a. 2 arg. 2</span></a> <i>Praeterea, +bonum est quod omnia appetunt</i>, ut dicit philosophus. Sed nihil +aliud est quod omnia appetunt, nisi solus Deus, qui est finis +omnium. Ergo nihil aliud est bonum nisi Deus. Quod etiam videtur +per id quod dicitur Matth. XIX, <i>nemo bonus nisi solus Deus</i>. +Sed summum dicitur in comparatione aliorum; sicut summum calidum in +comparatione ad omnia calida. Ergo Deus non potest dici summum +bonum.</p> +<p title="I q. 6 a. 2 arg. 3"><a name="28474"><span class= +"ref">[28474] Iª q. 6 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, summum +comparationem importat. Sed quae non sunt unius generis, non sunt +comparabilia; sicut dulcedo inconvenienter dicitur maior vel minor +quam linea. Cum igitur Deus non sit in eodem genere cum aliis +bonis, ut ex superioribus patet, videtur quod Deus non possit dici +summum bonum respectu eorum.</p> +<p title="I q. 6 a. 2 s. c."><a name="28475"><span class= +"ref">[28475] Iª q. 6 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, I de Trin., quod <i>Trinitas divinarum +personarum est summum bonum, quod purgatissimis mentibus +cernitur</i>.</p> +<p title="I q. 6 a. 2 co."><a name="28476"><span class= +"ref">[28476] Iª q. 6 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deus est summum bonum simpliciter, et non solum in aliquo +genere vel ordine rerum. Sic enim bonum Deo attribuitur, ut dictum +est, inquantum omnes perfectiones desideratae effluunt ab eo, sicut +a prima causa. Non autem effluunt ab eo sicut ab agente univoco, ut +ex superioribus patet, sed sicut ab agente quod non convenit cum +suis effectibus, neque in ratione speciei, nec in ratione generis. +Similitudo autem effectus in causa quidem univoca invenitur +uniformiter, in causa autem aequivoca invenitur excellentius, sicut +calor excellentiori modo est in sole quam in igne. Sic ergo oportet +quod cum bonum sit in Deo sicut in prima causa omnium non univoca, +quod sit in eo excellentissimo modo. Et propter hoc dicitur summum +bonum.</p> +<p title="I q. 6 a. 2 ad 1"><a name="28477"><span class= +"ref">[28477] Iª q. 6 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod summum bonum addit super bonum, non rem aliquam +absolutam, sed relationem tantum. Relatio autem qua aliquid de Deo +dicitur relative ad creaturas, non est realiter in Deo, sed in +creatura; in Deo vero secundum rationem; sicut scibile relative +dicitur ad scientiam, non quia ad ipsam referatur, sed quia +scientia refertur ad ipsum. Et sic non oportet quod in summo bono +sit aliqua compositio, sed solum quod alia deficiant ab ipso.</p> +<p title="I q. 6 a. 2 ad 2"><a name="28478"><span class= +"ref">[28478] Iª q. 6 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, cum dicitur <i>bonum est quod omnia appetunt</i>, +non sic intelligitur quasi unumquodque bonum ab omnibus appetatur, +sed quia quidquid appetitur, rationem boni habet. Quod autem +dicitur, <i>nemo bonus nisi solus Deus</i>, intelligitur de bono +per essentiam, ut post dicetur.</p> +<p title="I q. 6 a. 2 ad 3"><a name="28479"><span class= +"ref">[28479] Iª q. 6 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod ea quae non sunt in eodem genere, si quidem sint in diversis +generibus contenta, nullo modo comparabilia sunt. De Deo autem +negatur esse in eodem genere cum aliis bonis, non quod ipse sit in +quodam alio genere; sed quia ipse est extra genus, et principium +omnis generis. Et sic comparatur ad alia per excessum. Et huiusmodi +comparationem importat summum bonum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 6 a. 3 arg. 1"><a name="28480"><span class= +"ref">[28480] Iª q. 6 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod esse bonum per essentiam non sit proprium +Dei. Sicut enim unum convertitur cum ente, ita et bonum, ut supra +habitum est. Sed omne ens est unum per suam essentiam, ut patet per +philosophum in IV Metaphys. Ergo omne ens est bonum per suam +essentiam.</p> +<p title="I q. 6 a. 3 arg. 2"><a name="28481"><span class= +"ref">[28481] Iª q. 6 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si +bonum est quod omnia appetunt, cum ipsum esse sit desideratum ab +omnibus, ipsum esse cuiuslibet rei est eius bonum. Sed quaelibet +res est ens per suam essentiam. Ergo quaelibet res est bona per +suam essentiam.</p> +<p title="I q. 6 a. 3 arg. 3"><a name="28482"><span class= +"ref">[28482] Iª q. 6 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis +res per suam bonitatem est bona. Si igitur aliqua res est quae non +sit bona per suam essentiam, oportebit quod eius bonitas non sit +sua essentia. Illa ergo bonitas, cum sit ens quoddam, oportet quod +sit bona, et si quidem alia bonitate, iterum de illa bonitate +quaeretur. Aut ergo erit procedere in infinitum, aut venire ad +aliquam bonitatem quae non erit bona per aliam bonitatem. Eadem +ergo ratione standum est in primo. Res igitur quaelibet est bona +per suam essentiam.</p> +<p title="I q. 6 a. 3 s. c."><a name="28483"><span class= +"ref">[28483] Iª q. 6 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Boetius, in libro de Hebdomad., quod alia omnia a Deo +sunt bona per participationem. Non igitur per essentiam.</p> +<p title="I q. 6 a. 3 co."><a name="28484"><span class= +"ref">[28484] Iª q. 6 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod solus Deus est bonus per suam essentiam. Unumquodque enim +dicitur bonum, secundum quod est perfectum. Perfectio autem +alicuius rei triplex est. Prima quidem, secundum quod in suo esse +constituitur. Secunda vero, prout ei aliqua accidentia +superadduntur, ad suam perfectam operationem necessaria. Tertia +vero perfectio alicuius est per hoc, quod aliquid aliud attingit +sicut finem. Utpote prima perfectio ignis consistit in esse, quod +habet per suam formam substantialem, secunda vero eius perfectio +consistit in caliditate, levitate et siccitate, et huiusmodi, +tertia vero perfectio eius est secundum quod in loco suo quiescit. +Haec autem triplex perfectio nulli creato competit secundum suam +essentiam, sed soli Deo, cuius solius essentia est suum esse; et +cui non adveniunt aliqua accidentia; sed quae de aliis dicuntur +accidentaliter, sibi conveniunt essentialiter, ut esse potentem, +sapientem, et huiusmodi, sicut ex dictis patet. Ipse etiam ad nihil +aliud ordinatur sicut ad finem, sed ipse est ultimus finis omnium +rerum. Unde manifestum est quod solus Deus habet omnimodam +perfectionem secundum suam essentiam. Et ideo ipse solus est bonus +per suam essentiam.</p> +<p title="I q. 6 a. 3 ad 1"><a name="28485"><span class= +"ref">[28485] Iª q. 6 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod unum non importat rationem perfectionis, sed +indivisionis tantum, quae unicuique rei competit secundum suam +essentiam. Simplicium autem essentiae sunt indivisae et actu et +potentia, compositorum vero essentiae sunt indivisae secundum actum +tantum. Et ideo oportet quod quaelibet res sit una per suam +essentiam, non autem bona, ut ostensum est.</p> +<p title="I q. 6 a. 3 ad 2"><a name="28486"><span class= +"ref">[28486] Iª q. 6 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, licet unumquodque sit bonum inquantum habet esse, +tamen essentia rei creatae non est ipsum esse, et ideo non sequitur +quod res creata sit bona per suam essentiam.</p> +<p title="I q. 6 a. 3 ad 3"><a name="28487"><span class= +"ref">[28487] Iª q. 6 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod bonitas rei creatae non est ipsa eius essentia, sed aliquid +superadditum; vel ipsum esse eius, vel aliqua perfectio +superaddita, vel ordo ad finem. Ipsa tamen bonitas sic superaddita +dicitur bona sicut et ens, hac autem ratione dicitur ens, quia ea +est aliquid, non quia ipsa aliquo alio sit. Unde hac ratione +dicitur bona, quia ea est aliquid bonum, non quia ipsa habeat +aliquam aliam bonitatem, qua sit bona.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 6 a. 4 arg. 1"><a name="28488"><span class= +"ref">[28488] Iª q. 6 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod omnia sint bona bonitate divina. Dicit +enim Augustinus, VII de Trin., <i>bonum hoc et bonum illud, tolle +hoc et tolle illud, et vide ipsum bonum, si potes, ita Deum +videbis, non alio bono bonum, sed bonum omnis boni</i>. Sed +unumquodque est bonum suo bono. Ergo unumquodque est bonum ipso +bono quod est Deus.</p> +<p title="I q. 6 a. 4 arg. 2"><a name="28489"><span class= +"ref">[28489] Iª q. 6 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut +dicit Boetius, in libro de Hebdomad., omnia dicuntur bona inquantum +ordinantur ad Deum, et hoc ratione bonitatis divinae. Ergo omnia +sunt bona bonitate divina.</p> +<p title="I q. 6 a. 4 s. c."><a name="28490"><span class= +"ref">[28490] Iª q. 6 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod omnia sunt bona inquantum sunt. Sed non dicuntur omnia entia +per esse divinum, sed per esse proprium. Ergo non omnia sunt bona +bonitate divina, sed bonitate propria.</p> +<p title="I q. 6 a. 4 co."><a name="28491"><span class= +"ref">[28491] Iª q. 6 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod nihil prohibet in his quae relationem important, aliquid ab +extrinseco denominari; sicut aliquid denominatur locatum a loco, et +mensuratum a mensura. Circa vero ea quae absolute dicuntur, diversa +fuit opinio. Plato enim posuit omnium rerum species separatas; et +quod ab eis individua denominantur, quasi species separatas +participando; ut puta quod Socrates dicitur homo secundum ideam +hominis separatam. Et sicut ponebat ideam hominis et equi +separatam, quam vocabat per se hominem et per se equum, ita ponebat +ideam entis et ideam unius separatam, quam dicebat per se ens et +per se unum, et eius participatione unumquodque dicitur ens vel +unum. Hoc autem quod est per se bonum et per se unum, ponebat esse +summum Deum, a quo omnia dicuntur bona per modum participationis. +Et quamvis haec opinio irrationabilis videatur quantum ad hoc, quod +ponebat species rerum naturalium separatas per se subsistentes, ut +Aristoteles multipliciter probat; tamen hoc absolute verum est, +quod est aliquod unum per essentiam suam bonum, quod dicimus Deum, +ut ex superioribus patet. Huic etiam sententiae concordat +Aristoteles. A primo igitur per suam essentiam ente et bono, +unumquodque potest dici bonum et ens, inquantum participat ipsum +per modum cuiusdam assimilationis, licet remote et deficienter, ut +ex superioribus patet. Sic ergo unumquodque dicitur bonum bonitate +divina, sicut primo principio exemplari, effectivo et finali totius +bonitatis. Nihilominus tamen unumquodque dicitur bonum similitudine +divinae bonitatis sibi inhaerente, quae est formaliter sua bonitas +denominans ipsum. Et sic est bonitas una omnium; et etiam multae +bonitates.</p> +<p title="I q. 6 a. 4 ad arg."><a name="28492"><span class= +"ref">[28492] Iª q. 6 a. 4 ad arg.</span></a> Et per hoc patet +responsio ad obiecta.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 7</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 7 pr."><a name="28493"><span class="ref">[28493] +Iª q. 7 pr.</span></a> Post considerationem divinae +perfectionis, considerandum est de eius infinitate, et de +existentia eius in rebus, attribuitur enim Deo quod sit ubique et +in omnibus rebus, inquantum est incircumscriptibilis et infinitus. +Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deus sit infinitus. +Secundo, utrum aliquid praeter ipsum sit infinitum secundum +essentiam. Tertio, utrum aliquid possit esse infinitum secundum +magnitudinem. Quarto, utrum possit esse infinitum in rebus secundum +multitudinem.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 7 a. 1 arg. 1"><a name="28494"><span class= +"ref">[28494] Iª q. 7 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod Deus non sit infinitus. Omne enim +infinitum est imperfectum, quia habet rationem partis et materiae, +ut dicitur in III Physic. Sed Deus est perfectissimus. Ergo non est +infinitus.</p> +<p title="I q. 7 a. 1 arg. 2"><a name="28495"><span class= +"ref">[28495] Iª q. 7 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, +secundum philosophum in I Physic., finitum et infinitum conveniunt +quantitati. Sed in Deo non est quantitas, cum non sit corpus, ut +supra ostensum est. Ergo non competit sibi esse infinitum.</p> +<p title="I q. 7 a. 1 arg. 3"><a name="28496"><span class= +"ref">[28496] Iª q. 7 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quod +ita est hic quod non alibi, est finitum secundum locum, ergo quod +ita est hoc quod non est aliud, est finitum secundum substantiam. +Sed Deus est hoc, et non est aliud, non enim est lapis nec lignum. +Ergo Deus non est infinitus secundum substantiam.</p> +<p title="I q. 7 a. 1 s. c."><a name="28497"><span class= +"ref">[28497] Iª q. 7 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Damascenus, quod <i>Deus est infinitus et aeternus et +incircumscriptibilis</i>.</p> +<p title="I q. 7 a. 1 co."><a name="28498"><span class= +"ref">[28498] Iª q. 7 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod omnes antiqui philosophi attribuunt infinitum primo principio, +ut dicitur in III Physic., et hoc rationabiliter, considerantes res +effluere a primo principio in infinitum. Sed quia quidam erraverunt +circa naturam primi principii, consequens fuit ut errarent circa +infinitatem ipsius. Quia enim ponebant primum principium materiam, +consequenter attribuerunt primo principio infinitatem materialem; +dicentes aliquod corpus infinitum esse primum principium rerum. +Considerandum est igitur quod infinitum dicitur aliquid ex eo quod +non est finitum. Finitur autem quodammodo et materia per formam, et +forma per materiam. Materia quidem per formam, inquantum materia, +antequam recipiat formam, est in potentia ad multas formas, sed cum +recipit unam, terminatur per illam. Forma vero finitur per +materiam, inquantum forma, in se considerata, communis est ad +multa, sed per hoc quod recipitur in materia, fit forma determinate +huius rei. Materia autem perficitur per formam per quam finitur, et +ideo infinitum secundum quod attribuitur materiae, habet rationem +imperfecti; est enim quasi materia non habens formam. Forma autem +non perficitur per materiam, sed magis per eam eius amplitudo +contrahitur, unde infinitum secundum quod se tenet ex parte formae +non determinatae per materiam, habet rationem perfecti. Illud autem +quod est maxime formale omnium, est ipsum esse, ut ex superioribus +patet. Cum igitur esse divinum non sit esse receptum in aliquo, sed +ipse sit suum esse subsistens, ut supra ostensum est; manifestum +est quod ipse Deus sit infinitus et perfectus.</p> +<p title="I q. 7 a. 1 ad 1"><a name="28499"><span class= +"ref">[28499] Iª q. 7 a. 1 ad 1</span></a> Et per hoc patet +responsio ad primum.</p> +<p title="I q. 7 a. 1 ad 2"><a name="28500"><span class= +"ref">[28500] Iª q. 7 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod terminus quantitatis est sicut forma ipsius, cuius +signum est, quod figura, quae consistit in terminatione +quantitatis, est quaedam forma circa quantitatem. Unde infinitum +quod competit quantitati, est infinitum quod se tenet ex parte +materiae, et tale infinitum non attribuitur Deo, ut dictum est.</p> +<p title="I q. 7 a. 1 ad 3"><a name="28501"><span class= +"ref">[28501] Iª q. 7 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod, ex hoc ipso quod esse Dei est per se subsistens non receptum +in aliquo, prout dicitur infinitum, distinguitur ab omnibus aliis, +et alia removentur ab eo, sicut, si esset albedo subsistens, ex hoc +ipso quod non esset in alio, differret ab omni albedine existente +in subiecto.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 7 a. 2 arg. 1"><a name="28502"><span class= +"ref">[28502] Iª q. 7 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod aliquid aliud quam Deus possit esse +infinitum per essentiam. Virtus enim rei proportionatur essentiae +eius. Si igitur essentia Dei est infinita, oportet quod eius virtus +sit infinita. Ergo potest producere effectum infinitum, cum +quantitas virtutis per effectum cognoscatur.</p> +<p title="I q. 7 a. 2 arg. 2"><a name="28503"><span class= +"ref">[28503] Iª q. 7 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, +quidquid habet virtutem infinitam, habet essentiam infinitam. Sed +intellectus creatus habet virtutem infinitam, apprehendit enim +universale, quod se potest extendere ad infinita singularia. Ergo +omnis substantia intellectualis creata est infinita.</p> +<p title="I q. 7 a. 2 arg. 3"><a name="28504"><span class= +"ref">[28504] Iª q. 7 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, +materia prima aliud est a Deo, ut supra ostensum est. Sed materia +prima est infinita. Ergo aliquid aliud praeter Deum potest esse +infinitum.</p> +<p title="I q. 7 a. 2 s. c."><a name="28505"><span class= +"ref">[28505] Iª q. 7 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod infinitum non potest esse ex principio aliquo, ut dicitur in +III Physic. Omne autem quod est praeter Deum, est ex Deo sicut ex +primo principio. Ergo nihil quod est praeter Deum, potest esse +infinitum.</p> +<p title="I q. 7 a. 2 co."><a name="28506"><span class= +"ref">[28506] Iª q. 7 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod aliquid praeter Deum potest esse infinitum secundum quid, sed +non simpliciter. Si enim loquamur de infinito secundum quod +competit materiae, manifestum est quod omne existens in actu, habet +aliquam formam, et sic materia eius est terminata per formam. Sed +quia materia, secundum quod est sub una forma substantiali, remanet +in potentia ad multas formas accidentales; quod est finitum +simpliciter, potest esse infinitum secundum quid, utpote lignum est +finitum secundum suam formam, sed tamen est infinitum secundum +quid, inquantum est in potentia ad figuras infinitas. Si autem +loquamur de infinito secundum quod convenit formae, sic manifestum +est quod illa quorum formae sunt in materia, sunt simpliciter +finita, et nullo modo infinita. Si autem sint aliquae formae +creatae non receptae in materia, sed per se subsistentes, ut quidam +de Angelis opinantur, erunt quidem infinitae secundum quid, +inquantum huiusmodi formae non terminantur neque contrahuntur per +aliquam materiam, sed quia forma creata sic subsistens habet esse, +et non est suum esse, necesse est quod ipsum eius esse sit receptum +et contractum ad determinatam naturam. Unde non potest esse +infinitum simpliciter.</p> +<p title="I q. 7 a. 2 ad 1"><a name="28507"><span class= +"ref">[28507] Iª q. 7 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod hoc est contra rationem facti, quod essentia rei sit +ipsum esse eius, quia esse subsistens non est esse creatum, unde +contra rationem facti est, quod sit simpliciter infinitum. Sicut +ergo Deus, licet habeat potentiam infinitam, non tamen potest +facere aliquid non factum (hoc enim esset contradictoria esse +simul); ita non potest facere aliquid infinitum simpliciter.</p> +<p title="I q. 7 a. 2 ad 2"><a name="28508"><span class= +"ref">[28508] Iª q. 7 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod hoc ipsum quod virtus intellectus extendit se +quodammodo ad infinita, procedit ex hoc quod intellectus est forma +non in materia; sed vel totaliter separata, sicut sunt substantiae +Angelorum; vel ad minus potentia intellectiva, quae non est actus +alicuius organi, in anima intellectiva corpori coniuncta.</p> +<p title="I q. 7 a. 2 ad 3"><a name="28509"><span class= +"ref">[28509] Iª q. 7 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod materia prima non existit in rerum natura per seipsam, cum non +sit ens in actu, sed potentia tantum, unde magis est aliquid +concreatum, quam creatum. Nihilominus tamen materia prima, etiam +secundum potentiam, non est infinita simpliciter, sed secundum +quid, quia eius potentia non se extendit nisi ad formas +naturales.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 7 a. 3 arg. 1"><a name="28510"><span class= +"ref">[28510] Iª q. 7 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod possit esse aliquid infinitum actu +secundum magnitudinem. In scientiis enim mathematicis non invenitur +falsum, <i>quia abstrahentium non est mendacium</i>, ut dicitur in +II Physic. Sed scientiae mathematicae utuntur infinito secundum +magnitudinem, dicit enim geometra in suis demonstrationibus, sit +linea talis infinita. Ergo non est impossibile aliquid esse +infinitum secundum magnitudinem.</p> +<p title="I q. 7 a. 3 arg. 2"><a name="28511"><span class= +"ref">[28511] Iª q. 7 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, id +quod non est contra rationem alicuius, non est impossibile +convenire sibi. Sed esse infinitum non est contra rationem +magnitudinis, sed magis finitum et infinitum videntur esse +passiones quantitatis. Ergo non est impossibile aliquam +magnitudinem esse infinitam.</p> +<p title="I q. 7 a. 3 arg. 3"><a name="28512"><span class= +"ref">[28512] Iª q. 7 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, +magnitudo divisibilis est in infinitum, sic enim definitur +continuum, quod est in infinitum divisibile, ut patet in III +Physic. Sed contraria nata sunt fieri circa idem. Cum ergo +divisioni opponatur additio, et diminutioni augmentum, videtur quod +magnitudo possit crescere in infinitum. Ergo possibile est esse +magnitudinem infinitam.</p> +<p title="I q. 7 a. 3 arg. 4"><a name="28513"><span class= +"ref">[28513] Iª q. 7 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, motus +et tempus habent quantitatem et continuitatem a magnitudine super +quam transit motus, ut dicitur in IV Physic. Sed non est contra +rationem temporis et motus quod sint infinita, cum unumquodque +indivisibile signatum in tempore et motu circulari, sit principium +et finis. Ergo nec contra rationem magnitudinis erit quod sit +infinita.</p> +<p title="I q. 7 a. 3 s. c."><a name="28514"><span class= +"ref">[28514] Iª q. 7 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, omne +corpus superficiem habet. Sed omne corpus superficiem habens est +finitum, quia superficies est terminus corporis finiti. Ergo omne +corpus est finitum. Et similiter potest dici de superficie et +linea. Nihil est ergo infinitum secundum magnitudinem.</p> +<p title="I q. 7 a. 3 co."><a name="28515"><span class= +"ref">[28515] Iª q. 7 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod aliud est esse infinitum secundum suam essentiam, et secundum +magnitudinem. Dato enim quod esset aliquod corpus infinitum +secundum magnitudinem, utpote ignis vel aer, non tamen esset +infinitum secundum essentiam, quia essentia sua esset terminata ad +aliquam speciem per formam, et ad aliquod individuum per materiam. +Et ideo, habito ex praemissis quod nulla creatura est infinita +secundum essentiam, adhuc restat inquirere utrum aliquid creatum +sit infinitum secundum magnitudinem. Sciendum est igitur quod +corpus, quod est magnitudo completa, dupliciter sumitur, scilicet +mathematice, secundum quod consideratur in eo sola quantitas; et +naturaliter, secundum quod consideratur in eo materia et forma. Et +de corpore quidem naturali, quod non possit esse infinitum in actu, +manifestum est. Nam omne corpus naturale aliquam formam +substantialem habet determinatam, cum igitur ad formam +substantialem consequantur accidentia, necesse est quod ad +determinatam formam consequantur determinata accidentia; inter quae +est quantitas. Unde omne corpus naturale habet determinatam +quantitatem et in maius et in minus. Unde impossibile est aliquod +corpus naturale infinitum esse. Hoc etiam ex motu patet. Quia omne +corpus naturale habet aliquem motum naturalem. Corpus autem +infinitum non posset habere aliquem motum naturalem, nec rectum, +quia nihil movetur naturaliter motu recto, nisi cum est extra suum +locum, quod corpori infinito accidere non posset; occuparet enim +omnia loca, et sic indifferenter quilibet locus esset locus eius. +Et similiter etiam neque secundum motum circularem. Quia in motu +circulari oportet quod una pars corporis transferatur ad locum in +quo fuit alia pars; quod in corpore circulari, si ponatur +infinitum, esse non posset, quia duae lineae protractae a centro, +quanto longius protrahuntur a centro, tanto longius distant ab +invicem; si ergo corpus esset infinitum, in infinitum lineae +distarent ab invicem, et sic una nunquam posset pervenire ad locum +alterius. De corpore etiam mathematico eadem ratio est. Quia si +imaginemur corpus mathematicum existens actu, oportet quod +imaginemur ipsum sub aliqua forma, quia nihil est actu nisi per +suam formam. Unde, cum forma quanti, inquantum huiusmodi, sit +figura, oportebit quod habeat aliquam figuram. Et sic erit finitum, +est enim figura, quae termino vel terminis comprehenditur.</p> +<p title="I q. 7 a. 3 ad 1"><a name="28516"><span class= +"ref">[28516] Iª q. 7 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod geometer non indiget sumere aliquam lineam esse +infinitam actu, sed indiget accipere aliquam lineam finitam actu, a +qua possit subtrahi quantum necesse est, et hanc nominat lineam +infinitam.</p> +<p title="I q. 7 a. 3 ad 2"><a name="28517"><span class= +"ref">[28517] Iª q. 7 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, licet infinitum non sit contra rationem magnitudinis +in communi, est tamen contra rationem cuiuslibet speciei eius, +scilicet contra rationem magnitudinis bicubitae vel tricubitae, +sive circularis vel triangularis, et similium. Non autem est +possibile in genere esse quod in nulla specie est. Unde non est +possibile esse aliquam magnitudinem infinitam, cum nulla species +magnitudinis sit infinita.</p> +<p title="I q. 7 a. 3 ad 3"><a name="28518"><span class= +"ref">[28518] Iª q. 7 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod infinitum quod convenit quantitati, ut dictum est, se tenet ex +parte materiae. Per divisionem autem totius acceditur ad materiam, +nam partes se habent in ratione materiae, per additionem autem +acceditur ad totum, quod se habet in ratione formae. Et ideo non +invenitur infinitum in additione magnitudinis, sed in divisione +tantum.</p> +<p title="I q. 7 a. 3 ad 4"><a name="28519"><span class= +"ref">[28519] Iª q. 7 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum +quod motus et tempus non sunt secundum totum in actu, sed +successive, unde habent potentiam permixtam actui. Sed magnitudo +est tota in actu. Et ideo infinitum quod convenit quantitati, et se +tenet ex parte materiae, repugnat totalitati magnitudinis, non +autem totalitati temporis vel motus, esse enim in potentia convenit +materiae.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 7 a. 4 arg. 1"><a name="28520"><span class= +"ref">[28520] Iª q. 7 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod possibile sit esse multitudinem infinitam +secundum actum. Non enim est impossibile id quod est in potentia +reduci ad actum. Sed numerus est in infinitum multiplicabilis. Ergo +non est impossibile esse multitudinem infinitam in actu.</p> +<p title="I q. 7 a. 4 arg. 2"><a name="28521"><span class= +"ref">[28521] Iª q. 7 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, +cuiuslibet speciei possibile est esse aliquod individuum in actu. +Sed species figurae sunt infinitae. Ergo possibile est esse +infinitas figuras in actu.</p> +<p title="I q. 7 a. 4 arg. 3"><a name="28522"><span class= +"ref">[28522] Iª q. 7 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ea +quae non opponuntur ad invicem, non impediunt se invicem. Sed, +posita aliqua multitudine rerum, adhuc possunt fieri alia multa +quae eis non opponuntur, ergo non est impossibile aliqua iterum +simul esse cum eis, et sic in infinitum. Ergo possibile est esse +infinita in actu.</p> +<p title="I q. 7 a. 4 s. c."><a name="28523"><span class= +"ref">[28523] Iª q. 7 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Sap. XI, <i>omnia in pondere, numero et mensura +disposuisti</i>.</p> +<p title="I q. 7 a. 4 co."><a name="28524"><span class= +"ref">[28524] Iª q. 7 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod circa hoc fuit duplex opinio. Quidam enim, sicut Avicenna et +Algazel, dixerunt quod impossibile est esse multitudinem actu +infinitam per se, sed infinitam per accidens multitudinem esse, non +est impossibile. Dicitur enim multitudo esse infinita per se, +quando requiritur ad aliquid ut multitudo infinita sit. Et hoc est +impossibile esse, quia sic oporteret quod aliquid dependeret ex +infinitis; unde eius generatio nunquam compleretur, cum non sit +infinita pertransire. Per accidens autem dicitur multitudo +infinita, quando non requiritur ad aliquid infinitas multitudinis, +sed accidit ita esse. Et hoc sic manifestari potest in operatione +fabri, ad quam quaedam multitudo requiritur per se, scilicet quod +sit ars in anima, et manus movens, et martellus. Et si haec in +infinitum multiplicarentur, nunquam opus fabrile compleretur, quia +dependeret ex infinitis causis. Sed multitudo martellorum quae +accidit ex hoc quod unum frangitur et accipitur aliud, est +multitudo per accidens, accidit enim quod multis martellis +operetur; et nihil differt utrum uno vel duobus vel pluribus +operetur, vel infinitis, si infinito tempore operaretur. Per hunc +igitur modum, posuerunt quod possibile est esse actu multitudinem +infinitam per accidens. Sed hoc est impossibile. Quia omnem +multitudinem oportet esse in aliqua specie multitudinis. Species +autem multitudinis sunt secundum species numerorum. Nulla autem +species numeri est infinita, quia quilibet numerus est multitudo +mensurata per unum. Unde impossibile est esse multitudinem +infinitam actu, sive per se, sive per accidens. Item, multitudo in +rerum natura existens est creata, et omne creatum sub aliqua certa +intentione creantis comprehenditur, non enim in vanum agens aliquod +operatur. Unde necesse est quod sub certo numero omnia creata +comprehendantur. Impossibile est ergo esse multitudinem infinitam +in actu, etiam per accidens. Sed esse multitudinem infinitam in +potentia, possibile est. Quia augmentum multitudinis consequitur +divisionem magnitudinis, quanto enim aliquid plus dividitur, tanto +plura secundum numerum resultant. Unde, sicut infinitum invenitur +in potentia in divisione continui, quia proceditur ad materiam, ut +supra ostensum est; eadem ratione etiam infinitum invenitur in +potentia in additione multitudinis.</p> +<p title="I q. 7 a. 4 ad 1"><a name="28525"><span class= +"ref">[28525] Iª q. 7 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod unumquodque quod est in potentia, reducitur in actum +secundum modum sui esse, dies enim non reducitur in actum ut sit +tota simul, sed successive. Et similiter infinitum multitudinis non +reducitur in actum ut sit totum simul, sed successive, quia post +quamlibet multitudinem, potest sumi alia multitudo in +infinitum.</p> +<p title="I q. 7 a. 4 ad 2"><a name="28526"><span class= +"ref">[28526] Iª q. 7 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod species figurarum habent infinitatem ex infinitate +numeri, sunt enim species figurarum, trilaterum, quadrilaterum, et +sic inde. Unde, sicut multitudo infinita numerabilis non reducitur +in actum quod sit tota simul, ita nec multitudo figurarum.</p> +<p title="I q. 7 a. 4 ad 3"><a name="28527"><span class= +"ref">[28527] Iª q. 7 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod, licet, quibusdam positis, alia poni non sit eis oppositum; +tamen infinita poni opponitur cuilibet speciei multitudinis. Unde +non est possibile esse aliquam multitudinem actu infinitam.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 8</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 8 pr."><a name="28528"><span class="ref">[28528] +Iª q. 8 pr.</span></a> Quia vero infinito convenire videtur +quod ubique et in omnibus sit, considerandum est utrum hoc Deo +conveniat. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deus sit +in omnibus rebus. Secundo, utrum Deus sit ubique. Tertio, utrum +Deus sit ubique per essentiam et potentiam et praesentiam. Quarto, +utrum esse ubique sit proprium Dei.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 8 a. 1 arg. 1"><a name="28529"><span class= +"ref">[28529] Iª q. 8 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod Deus non sit in omnibus rebus. Quod enim +est supra omnia, non est in omnibus rebus. Sed Deus est supra +omnia, secundum illud Psalmi, <i>excelsus super omnes gentes +dominus,</i> et cetera. Ergo Deus non est in omnibus rebus.</p> +<p title="I q. 8 a. 1 arg. 2"><a name="28530"><span class= +"ref">[28530] Iª q. 8 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, quod +est in aliquo, continetur ab eo. Sed Deus non continetur a rebus, +sed magis continet res. Ergo Deus non est in rebus, sed magis res +sunt in eo. Unde Augustinus, in libro octoginta trium quaest., +dicit quod <i>in ipso potius sunt omnia, quam ipse alicubi</i>.</p> +<p title="I q. 8 a. 1 arg. 3"><a name="28531"><span class= +"ref">[28531] Iª q. 8 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quanto +aliquod agens est virtuosius, tanto ad magis distans eius actio +procedit. Sed Deus est virtuosissimum agens. Ergo eius actio +pertingere potest ad ea etiam quae ab ipso distant, nec oportet +quod sit in omnibus.</p> +<p title="I q. 8 a. 1 arg. 4"><a name="28532"><span class= +"ref">[28532] Iª q. 8 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, +Daemones res aliquae sunt. Nec tamen Deus est in Daemonibus, non +enim est conventio lucis ad tenebras, ut dicitur II ad Cor. VI. +Ergo Deus non est in omnibus rebus.</p> +<p title="I q. 8 a. 1 s. c."><a name="28533"><span class= +"ref">[28533] Iª q. 8 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, +ubicumque operatur aliquid, ibi est. Sed Deus operatur in omnibus, +secundum illud Isaiae XXVI, <i>omnia opera nostra operatus es in +nobis, domine</i>. Ergo Deus est in omnibus rebus.</p> +<p title="I q. 8 a. 1 co."><a name="28534"><span class= +"ref">[28534] Iª q. 8 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deus est in omnibus rebus, non quidem sicut pars essentiae, +vel sicut accidens, sed sicut agens adest ei in quod agit. Oportet +enim omne agens coniungi ei in quod immediate agit, et sua virtute +illud contingere, unde in VII Physic. probatur quod motum et movens +oportet esse simul. Cum autem Deus sit ipsum esse per suam +essentiam, oportet quod esse creatum sit proprius effectus eius; +sicut ignire est proprius effectus ignis. Hunc autem effectum +causat Deus in rebus, non solum quando primo esse incipiunt, sed +quandiu in esse conservantur; sicut lumen causatur in aere a sole +quandiu aer illuminatus manet. Quandiu igitur res habet esse, +tandiu oportet quod Deus adsit ei, secundum modum quo esse habet. +Esse autem est illud quod est magis intimum cuilibet, et quod +profundius omnibus inest, cum sit formale respectu omnium quae in +re sunt, ut ex supra dictis patet. Unde oportet quod Deus sit in +omnibus rebus, et intime.</p> +<p title="I q. 8 a. 1 ad 1"><a name="28535"><span class= +"ref">[28535] Iª q. 8 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Deus est supra omnia per excellentiam suae naturae, +et tamen est in omnibus rebus, ut causans omnium esse, ut supra +dictum est.</p> +<p title="I q. 8 a. 1 ad 2"><a name="28536"><span class= +"ref">[28536] Iª q. 8 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, licet corporalia dicantur esse in aliquo sicut in +continente, tamen spiritualia continent ea in quibus sunt, sicut +anima continet corpus. Unde et Deus est in rebus sicut continens +res. Tamen, per quandam similitudinem corporalium, dicuntur omnia +esse in Deo, inquantum continentur ab ipso.</p> +<p title="I q. 8 a. 1 ad 3"><a name="28537"><span class= +"ref">[28537] Iª q. 8 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod nullius agentis, quantumcumque virtuosi, actio procedit ad +aliquid distans, nisi inquantum in illud per media agit. Hoc autem +ad maximam virtutem Dei pertinet, quod immediate in omnibus agit. +Unde nihil est distans ab eo, quasi in se illud Deum non habeat. +Dicuntur tamen res distare a Deo per dissimilitudinem naturae vel +gratiae, sicut et ipse est super omnia per excellentiam suae +naturae.</p> +<p title="I q. 8 a. 1 ad 4"><a name="28538"><span class= +"ref">[28538] Iª q. 8 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum +quod in Daemonibus intelligitur et natura, quae est a Deo, et +deformitas culpae, quae non est ab ipso. Et ideo non est absolute +concedendum quod Deus sit in Daemonibus, sed cum hac additione, +inquantum sunt res quaedam. In rebus autem quae nominant naturam +non deformatam, absolute dicendum est Deum esse.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 8 a. 2 arg. 1"><a name="28539"><span class= +"ref">[28539] Iª q. 8 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod Deus non sit ubique. Esse enim ubique +significat esse in omni loco. Sed esse in omni loco non convenit +Deo, cui non convenit esse in loco, nam incorporalia, ut dicit +Boetius, in libro de Hebdomad., non sunt in loco. Ergo Deus non est +ubique.</p> +<p title="I q. 8 a. 2 arg. 2"><a name="28540"><span class= +"ref">[28540] Iª q. 8 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut +se habet tempus ad successiva, ita se habet locus ad permanentia. +Sed unum indivisibile actionis vel motus, non potest esse in +diversis temporibus. Ergo nec unum indivisibile in genere rerum +permanentium, potest esse in omnibus locis. Esse autem divinum non +est successivum, sed permanens. Ergo Deus non est in pluribus +locis. Et ita non est ubique.</p> +<p title="I q. 8 a. 2 arg. 3"><a name="28541"><span class= +"ref">[28541] Iª q. 8 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quod +est totum alicubi, nihil eius est extra locum illum. Sed Deus, si +est in aliquo loco, totus est ibi, non enim habet partes. Ergo +nihil eius est extra locum illum. Ergo Deus non est ubique.</p> +<p title="I q. 8 a. 2 s. c."><a name="28542"><span class= +"ref">[28542] Iª q. 8 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Ierem. XXIII, <i>caelum et terram ego impleo</i>.</p> +<p title="I q. 8 a. 2 co."><a name="28543"><span class= +"ref">[28543] Iª q. 8 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, cum locus sit res quaedam, esse aliquid in loco potest +intelligi dupliciter, vel per modum aliarum rerum, idest sicut +dicitur aliquid esse in aliis rebus quocumque modo, sicut +accidentia loci sunt in loco; vel per modum proprium loci, sicut +locata sunt in loco. Utroque autem modo, secundum aliquid, Deus est +in omni loco, quod est esse ubique. Primo quidem, sicut est in +omnibus rebus, ut dans eis esse et virtutem et operationem, sic +enim est in omni loco, ut dans ei esse et virtutem locativam. Item, +locata sunt in loco inquantum replent locum, et Deus omnem locum +replet. Non sicut corpus, corpus enim dicitur replere locum, +inquantum non compatitur secum aliud corpus; sed per hoc quod Deus +est in aliquo loco, non excluditur quin alia sint ibi, imo per hoc +replet omnia loca, quod dat esse omnibus locatis, quae replent +omnia loca.</p> +<p title="I q. 8 a. 2 ad 1"><a name="28544"><span class= +"ref">[28544] Iª q. 8 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod incorporalia non sunt in loco per contactum +quantitatis dimensivae, sicut corpora, sed per contactum +virtutis.</p> +<p title="I q. 8 a. 2 ad 2"><a name="28545"><span class= +"ref">[28545] Iª q. 8 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod indivisibile est duplex. Unum quod est terminus +continui, ut punctus in permanentibus, et momentum in successivis. +Et huiusmodi indivisibile, in permanentibus, quia habet +determinatum situm, non potest esse in pluribus partibus loci, vel +in pluribus locis, et similiter indivisibile actionis vel motus, +quia habet determinatum ordinem in motu vel actione, non potest +esse in pluribus partibus temporis. Aliud autem indivisibile est, +quod est extra totum genus continui, et hoc modo substantiae +incorporeae, ut Deus, Angelus et anima, dicuntur esse +indivisibiles. Tale igitur indivisibile non applicatur ad continuum +sicut aliquid eius, sed inquantum contingit illud sua virtute. Unde +secundum quod virtus sua se potest extendere ad unum vel multa, ad +parvum vel magnum, secundum hoc est in uno vel pluribus locis, et +in loco parvo vel magno.</p> +<p title="I q. 8 a. 2 ad 3"><a name="28546"><span class= +"ref">[28546] Iª q. 8 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod totum dicitur respectu partium. Est autem duplex pars, +scilicet pars essentiae, ut forma et materia dicuntur partes +compositi, et genus et differentia partes speciei; et etiam pars +quantitatis, in quam scilicet dividitur aliqua quantitas. Quod ergo +est totum in aliquo loco totalitate quantitatis, non potest esse +extra locum illum, quia quantitas locati commensuratur quantitati +loci, unde non est totalitas quantitatis, si non sit totalitas +loci. Sed totalitas essentiae non commensuratur totalitati loci. +Unde non oportet quod illud quod est totum totalitate essentiae in +aliquo, nullo modo sit extra illud. Sicut apparet etiam in formis +accidentalibus, quae secundum accidens quantitatem habent, albedo +enim est tota in qualibet parte superficiei, si accipiatur +totalitas essentiae, quia secundum perfectam rationem suae speciei +invenitur in qualibet parte superficiei, si autem accipiatur +totalitas secundum quantitatem, quam habet per accidens, sic non +est tota in qualibet parte superficiei. In substantiis autem +incorporeis non est totalitas, nec per se nec per accidens, nisi +secundum perfectam rationem essentiae. Et ideo, sicut anima est +tota in qualibet parte corporis, ita Deus totus est in omnibus et +singulis.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 8 a. 3 arg. 1"><a name="28547"><span class= +"ref">[28547] Iª q. 8 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod male assignentur modi existendi Deum in +rebus, cum dicitur quod Deus est in omnibus rebus per essentiam, +potentiam et praesentiam. Id enim per essentiam est in aliquo, quod +essentialiter est in eo. Deus autem non est essentialiter in rebus, +non enim est de essentia alicuius rei. Ergo non debet dici quod +Deus sit in rebus per essentiam, praesentiam et potentiam.</p> +<p title="I q. 8 a. 3 arg. 2"><a name="28548"><span class= +"ref">[28548] Iª q. 8 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, hoc +est esse praesentem alicui rei, scilicet non deesse illi. Sed hoc +est Deum esse per essentiam in rebus, scilicet non deesse alicui +rei. Ergo idem est esse Deum in omnibus per essentiam et +praesentiam. Superfluum ergo fuit dicere quod Deus sit in rebus per +essentiam, praesentiam et potentiam.</p> +<p title="I q. 8 a. 3 arg. 3"><a name="28549"><span class= +"ref">[28549] Iª q. 8 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut +Deus est principium omnium rerum per suam potentiam, ita per +scientiam et voluntatem. Sed non dicitur Deus esse in rebus per +scientiam et voluntatem. Ergo nec per potentiam.</p> +<p title="I q. 8 a. 3 arg. 4"><a name="28550"><span class= +"ref">[28550] Iª q. 8 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut +gratia est quaedam perfectio superaddita substantiae rei, ita +multae sunt aliae perfectiones superadditae. Si ergo Deus dicitur +esse speciali modo in quibusdam per gratiam, videtur quod secundum +quamlibet perfectionem debeat accipi specialis modus essendi Deum +in rebus.</p> +<p title="I q. 8 a. 3 s. c."><a name="28551"><span class= +"ref">[28551] Iª q. 8 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod Gregorius dicit, super Cant. Cantic., quod <i>Deus communi +modo est in omnibus rebus praesentia, potentia et substantia, tamen +familiari modo dicitur esse in aliquibus per gratiam</i>.</p> +<p title="I q. 8 a. 3 co."><a name="28552"><span class= +"ref">[28552] Iª q. 8 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deus dicitur esse in re aliqua dupliciter. Uno modo, per modum +causae agentis, et sic est in omnibus rebus creatis ab ipso. Alio +modo, sicut obiectum operationis est in operante, quod proprium est +in operationibus animae, secundum quod cognitum est in cognoscente, +et desideratum in desiderante. Hoc igitur secundo modo, Deus +specialiter est in rationali creatura, quae cognoscit et diligit +illum actu vel habitu. Et quia hoc habet rationalis creatura per +gratiam, ut infra patebit, dicitur esse hoc modo in sanctis per +gratiam.</p> +<p>In rebus vero aliis ab ipso creatis quomodo sit, +considerandum est ex his quae in rebus humanis esse dicuntur. Rex +enim dicitur esse in toto regno suo per suam potentiam, licet non +sit ubique praesens. Per praesentiam vero suam, dicitur aliquid +esse in omnibus quae in prospectu ipsius sunt; sicut omnia quae +sunt in aliqua domo, dicuntur esse praesentia alicui, qui tamen non +est secundum substantiam suam in qualibet parte domus. Secundum +vero substantiam vel essentiam, dicitur aliquid esse in loco in quo +eius substantia habetur. Fuerunt ergo aliqui, scilicet Manichaei, +qui dixerunt divinae potestati subiecta spiritualia esse et +incorporalia, visibilia vero et corporalia subiecta esse dicebant +potestati principii contrarii. Contra hos ergo oportet dicere quod +Deus sit in omnibus per potentiam suam.</p> +<p>Fuerunt vero alii, qui +licet crederent omnia esse subiecta divinae potentiae, tamen +providentiam divinam usque ad haec inferiora corpora non +extendebant, ex quorum persona dicitur Iob XXII, <i>circa cardines +caeli perambulat, nec nostra considerat</i>. Et contra hos oportuit +dicere quod sit in omnibus per suam praesentiam.</p> +<p>Fuerunt vero alii, +qui licet dicerent omnia ad Dei providentiam pertinere, tamen +posuerunt omnia non immediate esse a Deo creata, sed quod immediate +creavit primas creaturas, et illae creaverunt alias. Et contra hos +oportet dicere quod sit in omnibus per essentiam.</p> +<p>Sic ergo est in +omnibus per potentiam, inquantum omnia eius potestati subduntur. +Est per praesentiam in omnibus, inquantum omnia nuda sunt et aperta +oculis eius. Est in omnibus per essentiam, inquantum adest omnibus +ut causa essendi, sicut dictum est.</p> +<p title="I q. 8 a. 3 ad 1"><a name="28553"><span class= +"ref">[28553] Iª q. 8 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Deus dicitur esse in omnibus per essentiam, non +quidem rerum, quasi sit de essentia earum, sed per essentiam suam, +quia substantia sua adest omnibus ut causa essendi, sicut dictum +est.</p> +<p title="I q. 8 a. 3 ad 2"><a name="28554"><span class= +"ref">[28554] Iª q. 8 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod aliquid potest dici praesens alicui, inquantum +subiacet eius conspectui, quod tamen distat ab eo secundum suam +substantiam, ut dictum est. Et ideo oportuit duos modos poni, +scilicet per essentiam, et praesentiam.</p> +<p title="I q. 8 a. 3 ad 3"><a name="28555"><span class= +"ref">[28555] Iª q. 8 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod de ratione scientiae et voluntatis est, quod scitum sit in +sciente, et volitum in volente, unde secundum scientiam et +voluntatem, magis res sunt in Deo, quam Deus in rebus. Sed de +ratione potentiae est, quod sit principium agendi in aliud, unde +secundum potentiam agens comparatur et applicatur rei exteriori. Et +sic per potentiam potest dici agens esse in altero.</p> +<p title="I q. 8 a. 3 ad 4"><a name="28556"><span class= +"ref">[28556] Iª q. 8 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum +quod nulla alia perfectio superaddita substantiae, facit Deum esse +in aliquo sicut obiectum cognitum et amatum, nisi gratia, et ideo +sola gratia facit singularem modum essendi Deum in rebus. Est autem +alius singularis modus essendi Deum in homine per unionem, de quo +modo suo loco agetur.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 8 a. 4 arg. 1"><a name="28557"><span class= +"ref">[28557] Iª q. 8 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod esse ubique non sit proprium Dei. +Universale enim, secundum philosophum, est ubique et semper, +materia etiam prima, cum sit in omnibus corporibus, est ubique. +Neutrum autem horum est Deus, ut ex praemissis patet. Ergo esse +ubique non est proprium Dei.</p> +<p title="I q. 8 a. 4 arg. 2"><a name="28558"><span class= +"ref">[28558] Iª q. 8 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, +numerus est in numeratis. Sed totum universum est constitutum in +numero, ut patet Sap. XI. Ergo aliquis numerus est, qui est in toto +universo, et ita ubique.</p> +<p title="I q. 8 a. 4 arg. 3"><a name="28559"><span class= +"ref">[28559] Iª q. 8 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, totum +universum est quoddam totum corpus perfectum, ut dicitur in I caeli +et mundi. Sed totum universum est ubique, quia extra ipsum nullus +locus est. Non ergo solus Deus est ubique.</p> +<p title="I q. 8 a. 4 arg. 4"><a name="28560"><span class= +"ref">[28560] Iª q. 8 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, si +aliquod corpus esset infinitum, nullus locus esset extra ipsum. +Ergo esset ubique. Et sic, esse ubique non videtur proprium +Dei.</p> +<p title="I q. 8 a. 4 arg. 5"><a name="28561"><span class= +"ref">[28561] Iª q. 8 a. 4 arg. 5</span></a> <i>Praeterea, +anima</i>, ut dicit Augustinus, in VI de Trin., <i>est tota in toto +corpore, et tota in qualibet eius parte</i>. Si ergo non esset in +mundo nisi unum solum animal, anima eius esset ubique. Et sic, esse +ubique non est proprium Dei.</p> +<p title="I q. 8 a. 4 arg. 6"><a name="28562"><span class= +"ref">[28562] Iª q. 8 a. 4 arg. 6</span></a> Praeterea, ut +Augustinus dicit in epistola ad Volusianum, <i>anima ubi videt, ibi +sentit; et ubi sentit, ibi vivit; et ubi vivit, ibi est</i>. Sed +anima videt quasi ubique, quia successive videt etiam totum caelum. +Ergo anima est ubique.</p> +<p title="I q. 8 a. 4 s. c."><a name="28563"><span class= +"ref">[28563] Iª q. 8 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod Ambrosius dicit, in libro de spiritu sancto, <i>quis audeat +creaturam dicere spiritum sanctum, qui in omnibus et ubique et +semper est; quod utique divinitatis est proprium?</i></p> +<p title="I q. 8 a. 4 co."><a name="28564"><span class= +"ref">[28564] Iª q. 8 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod esse ubique primo et per se, est proprium Dei. Dico autem esse +ubique primo, quod secundum se totum est ubique. Si quid enim esset +ubique, secundum diversas partes in diversis locis existens, non +esset primo ubique, quia quod convenit alicui ratione partis suae, +non convenit ei primo; sicut si homo est albus dente, albedo non +convenit primo homini, sed denti. Esse autem ubique per se dico id +cui non convenit esse ubique per accidens, propter aliquam +suppositionem factam, quia sic granum milii esset ubique, supposito +quod nullum aliud corpus esset. Per se igitur convenit esse ubique +alicui, quando tale est quod, qualibet positione facta, sequitur +illud esse ubique. Et hoc proprie convenit Deo. Quia quotcumque +loca ponantur, etiam si ponerentur infinita praeter ista quae sunt, +oporteret in omnibus esse Deum, quia nihil potest esse nisi per +ipsum. Sic igitur esse ubique primo et per se convenit Deo, et est +proprium eius, quia quotcumque loca ponantur, oportet quod in +quolibet sit Deus, non secundum partem, sed secundum seipsum.</p> +<p title="I q. 8 a. 4 ad 1"><a name="28565"><span class= +"ref">[28565] Iª q. 8 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod universale et materia prima sunt quidem ubique, sed +non secundum idem esse.</p> +<p title="I q. 8 a. 4 ad 2"><a name="28566"><span class= +"ref">[28566] Iª q. 8 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod numerus, cum sit accidens, non est per se sed per +accidens, in loco. Nec est totus in quolibet numeratorum, sed +secundum partem. Et sic non sequitur quod sit primo et per se +ubique.</p> +<p title="I q. 8 a. 4 ad 3"><a name="28567"><span class= +"ref">[28567] Iª q. 8 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod totum corpus universi est ubique, sed non primo, quia non +totum est in quolibet loco, sed secundum suas partes. Nec iterum +per se, quia si ponerentur aliqua alia loca, non esset in eis.</p> +<p title="I q. 8 a. 4 ad 4"><a name="28568"><span class= +"ref">[28568] Iª q. 8 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum +quod, si esset corpus infinitum, esset ubique; sed secundum suas +partes.</p> +<p title="I q. 8 a. 4 ad 5"><a name="28569"><span class= +"ref">[28569] Iª q. 8 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum +quod, si esset unum solum animal, anima eius esset ubique primo +quidem, sed per accidens.</p> +<p title="I q. 8 a. 4 ad 6"><a name="28570"><span class= +"ref">[28570] Iª q. 8 a. 4 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum +quod, cum dicitur anima alicubi videre, potest intelligi +dupliciter. Uno modo, secundum quod hoc adverbium alicubi +determinat actum videndi ex parte obiecti. Et sic verum est quod, +dum caelum videt, in caelo videt, et eadem ratione in caelo sentit. +Non tamen sequitur quod in caelo vivat vel sit, quia vivere et esse +non important actum transeuntem in exterius obiectum. Alio modo +potest intelligi secundum quod adverbium determinat actum videntis, +secundum quod exit a vidente. Et sic verum est quod anima ubi +sentit et videt, ibi est et vivit, secundum istum modum loquendi. +Et ita non sequitur quod sit ubique.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 9</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 9 pr."><a name="28571"><span class="ref">[28571] +Iª q. 9 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de +immutabilitate et aeternitate divina, quae immutabilitatem +consequitur. Circa immutabilitatem vero quaeruntur duo. Primo, +utrum Deus sit omnino immutabilis. Secundo, utrum esse immutabile +sit proprium Dei.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 9 a. 1 arg. 1"><a name="28572"><span class= +"ref">[28572] Iª q. 9 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod Deus non sit omnino immutabilis. Quidquid +enim movet seipsum, est aliquo modo mutabile. Sed, sicut dicit +Augustinus, VIII super Genesim ad litteram, <i>spiritus creator +movet se nec per tempus nec per locum</i>. Ergo Deus est aliquo +modo mutabilis.</p> +<p title="I q. 9 a. 1 arg. 2"><a name="28573"><span class= +"ref">[28573] Iª q. 9 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Sap. +VII dicitur de sapientia quod est <i>mobilior omnibus +mobilibus</i>. Sed Deus est ipsa sapientia. Ergo Deus est +mobilis.</p> +<p title="I q. 9 a. 1 arg. 3"><a name="28574"><span class= +"ref">[28574] Iª q. 9 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, +appropinquari et elongari motum significant. Huiusmodi autem +dicuntur de Deo in Scriptura, Iac. IV, <i>appropinquate Deo, et +appropinquabit vobis</i>. Ergo Deus est mutabilis.</p> +<p title="I q. 9 a. 1 s. c."><a name="28575"><span class= +"ref">[28575] Iª q. 9 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Malach. III, <i>ego Deus, et non mutor</i>.</p> +<p title="I q. 9 a. 1 co."><a name="28576"><span class= +"ref">[28576] Iª q. 9 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod ex praemissis ostenditur Deum esse omnino immutabilem. Primo +quidem, quia supra ostensum est esse aliquod primum ens, quod Deum +dicimus, et quod huiusmodi primum ens oportet esse purum actum +absque permixtione alicuius potentiae, eo quod potentia simpliciter +est posterior actu. Omne autem quod quocumque modo mutatur, est +aliquo modo in potentia. Ex quo patet quod impossibile est Deum +aliquo modo mutari. Secundo, quia omne quod movetur, quantum ad +aliquid manet, et quantum ad aliquid transit, sicut quod movetur de +albedine in nigredinem, manet secundum substantiam. Et sic in omni +eo quod movetur, attenditur aliqua compositio. Ostensum est autem +supra quod in Deo nulla est compositio, sed est omnino simplex. +Unde manifestum est quod Deus moveri non potest. Tertio, quia omne +quod movetur, motu suo aliquid acquirit, et pertingit ad illud ad +quod prius non pertingebat. Deus autem, cum sit infinitus, +comprehendens in se omnem plenitudinem perfectionis totius esse, +non potest aliquid acquirere, nec extendere se in aliquid ad quod +prius non pertingebat. Unde nullo modo sibi competit motus. Et inde +est quod quidam antiquorum, quasi ab ipsa veritate coacti, +posuerunt primum principium esse immobile.</p> +<p title="I q. 9 a. 1 ad 1"><a name="28577"><span class= +"ref">[28577] Iª q. 9 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Augustinus ibi loquitur secundum modum quo Plato +dicebat primum movens movere seipsum, omnem operationem nominans +motum; secundum quod etiam ipsum intelligere et velle et amare +motus quidam dicuntur. Quia ergo Deus intelligit et amat seipsum, +secundum hoc dixerunt quod Deus movet seipsum, non autem secundum +quod motus et mutatio est existentis in potentia, ut nunc loquimur +de mutatione et motu.</p> +<p title="I q. 9 a. 1 ad 2"><a name="28578"><span class= +"ref">[28578] Iª q. 9 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod sapientia dicitur mobilis esse similitudinarie, +secundum quod suam similitudinem diffundit usque ad ultima rerum. +Nihil enim esse potest, quod non procedat a divina sapientia per +quandam imitationem, sicut a primo principio effectivo et formali; +prout etiam artificiata procedunt a sapientia artificis. Sic igitur +inquantum similitudo divinae sapientiae gradatim procedit a +supremis, quae magis participant de eius similitudine, usque ad +infima rerum, quae minus participant dicitur esse quidam processus +et motus divinae sapientiae in res, sicut si dicamus solem +procedere usque ad terram, inquantum radius luminis eius usque ad +terram pertingit. Et hoc modo exponit Dionysius, cap. I Cael. +Hier., dicens quod <i>omnis processus divinae manifestationis venit +ad nos a patre luminum moto</i>.</p> +<p title="I q. 9 a. 1 ad 3"><a name="28579"><span class= +"ref">[28579] Iª q. 9 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod huiusmodi dicuntur de Deo in Scripturis metaphorice. Sicut +enim dicitur sol intrare domum vel exire, inquantum radius eius +pertingit ad domum; sic dicitur Deus appropinquare ad nos vel +recedere a nobis, inquantum percipimus influentiam bonitatis +ipsius, vel ab eo deficimus.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 9 a. 2 arg. 1"><a name="28580"><span class= +"ref">[28580] Iª q. 9 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod esse immutabile non sit proprium Dei. +Dicit enim philosophus, in II Metaphys., quod materia est in omni +eo quod movetur. Sed substantiae quaedam creatae, sicut Angeli et +animae, non habent materiam, ut quibusdam videtur. Ergo esse +immutabile non est proprium Dei.</p> +<p title="I q. 9 a. 2 arg. 2"><a name="28581"><span class= +"ref">[28581] Iª q. 9 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne +quod movetur, movetur propter aliquem finem, quod ergo iam pervenit +ad ultimum finem, non movetur. Sed quaedam creaturae iam +pervenerunt ad ultimum finem, sicut omnes beati. Ergo aliquae +creaturae sunt immobiles.</p> +<p title="I q. 9 a. 2 arg. 3"><a name="28582"><span class= +"ref">[28582] Iª q. 9 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne +quod est mutabile, est variabile. Sed formae sunt invariabiles, +dicitur enim in libro sex principiorum, quod <i>forma est simplici +et invariabili essentia consistens</i>. Ergo non est solius Dei +proprium esse immutabile.</p> +<p title="I q. 9 a. 2 s. c."><a name="28583"><span class= +"ref">[28583] Iª q. 9 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, in libro de natura boni, <i>solus Deus +immutabilis est; quae autem fecit, quia ex nihilo sunt, mutabilia +sunt</i>.</p> +<p title="I q. 9 a. 2 co."><a name="28584"><span class= +"ref">[28584] Iª q. 9 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod solus Deus est omnino immutabilis, omnis autem creatura aliquo +modo est mutabilis. Sciendum est enim quod mutabile potest aliquid +dici dupliciter, uno modo, per potentiam quae in ipso est; alio +modo, per potentiam quae in altero est. Omnes enim creaturae, +antequam essent, non erant possibiles esse per aliquam potentiam +creatam, cum nullum creatum sit aeternum, sed per solam potentiam +divinam, inquantum Deus poterat eas in esse producere. Sicut autem +ex voluntate Dei dependet quod res in esse producit, ita ex +voluntate eius dependet quod res in esse conservat, non enim aliter +eas in esse conservat, quam semper eis esse dando; unde si suam +actionem eis subtraheret, omnia in nihilum redigerentur, ut patet +per Augustinum, IV super Gen. ad Litt. Sicut igitur in potentia +creatoris fuit ut res essent, antequam essent in seipsis, ita in +potentia creatoris est, postquam sunt in seipsis, ut non sint. Sic +igitur per potentiam quae est in altero, scilicet in Deo, sunt +mutabiles, inquantum ab ipso ex nihilo potuerunt produci in esse, +et de esse possunt reduci in non esse.</p> +<p>Si autem dicatur aliquid +mutabile per potentiam in ipso existentem, sic etiam aliquo modo +omnis creatura est mutabilis. Est enim in creatura duplex potentia, +scilicet activa et passiva. Dico autem potentiam passivam, secundum +quam aliquid assequi potest suam perfectionem, vel in essendo vel +in consequendo finem. Si igitur attendatur mutabilitas rei secundum +potentiam ad esse, sic non in omnibus creaturis est mutabilitas, +sed in illis solum in quibus illud quod est possibile in eis, +potest stare cum non esse. Unde in corporibus inferioribus est +mutabilitas et secundum esse substantiale, quia materia eorum +potest esse cum privatione formae substantialis ipsorum, et quantum +ad esse accidentale, si subiectum compatiatur secum privationem +accidentis; sicut hoc subiectum, homo, compatitur secum non album, +et ideo potest mutari de albo in non album. Si vero sit tale +accidens quod consequatur principia essentialia subiecti, privatio +illius accidentis non potest stare cum subiecto, unde subiectum non +potest mutari secundum illud accidens, sicut nix non potest fieri +nigra. In corporibus vero caelestibus, materia non compatitur secum +privationem formae, quia forma perficit totam potentialitatem +materiae, et ideo non sunt mutabilia secundum esse substantiale; +sed secundum esse locale, quia subiectum compatitur secum +privationem huius loci vel illius. Substantiae vero incorporeae, +quia sunt ipsae formae subsistentes, quae tamen se habent ad esse +ipsarum sicut potentia ad actum, non compatiuntur secum privationem +huius actus, quia esse consequitur formam, et nihil corrumpitur +nisi per hoc quod amittit formam. Unde in ipsa forma non est +potentia ad non esse, et ideo huiusmodi substantiae sunt +immutabiles et invariabiles secundum esse. Et hoc est quod dicit +Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>substantiae intellectuales +creatae mundae sunt a generatione et ab omni variatione, sicut +incorporales et immateriales</i>. Sed tamen remanet in eis duplex +mutabilitas. Una secundum quod sunt in potentia ad finem, et sic +est in eis mutabilitas secundum electionem de bono in malum, ut +Damascenus dicit. Alia secundum locum, inquantum virtute sua finita +possunt attingere quaedam loca quae prius non attingebant, quod de +Deo dici non potest, qui sua infinitate omnia loca replet, ut supra +dictum est.</p> +<p>Sic igitur in omni creatura est potentia ad mutationem, +vel secundum esse substantiale, sicut corpora corruptibilia; vel +secundum esse locale tantum, sicut corpora caelestia, vel secundum +ordinem ad finem et applicationem virtutis ad diversa, sicut in +Angelis. Et universaliter omnes creaturae communiter sunt mutabiles +secundum potentiam creantis, in cuius potestate est esse et non +esse earum. Unde, cum Deus nullo istorum modorum sit mutabilis, +proprium eius est omnino immutabilem esse.</p> +<p title="I q. 9 a. 2 ad 1"><a name="28585"><span class= +"ref">[28585] Iª q. 9 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod obiectio illa procedit de eo quod est mutabile +secundum esse substantiale vel accidentale, de tali enim motu +philosophi tractaverunt.</p> +<p title="I q. 9 a. 2 ad 2"><a name="28586"><span class= +"ref">[28586] Iª q. 9 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod Angeli boni, supra immutabilitatem essendi, quae +competit eis secundum naturam, habent immutabilitatem electionis ex +divina virtute, tamen remanet in eis mutabilitas secundum +locum.</p> +<p title="I q. 9 a. 2 ad 3"><a name="28587"><span class= +"ref">[28587] Iª q. 9 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum +quod formae dicuntur invariabiles, quia non possunt esse subiectum +variationis, subiiciuntur tamen variationi, inquantum subiectum +secundum eas variatur. Unde patet quod secundum quod sunt, sic +variantur, non enim dicuntur entia quasi sint subiectum essendi, +sed quia eis aliquid est.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 10</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 10 pr."><a name="28588"><span class="ref">[28588] +Iª q. 10 pr.</span></a> Deinde quaeritur de aeternitate. Et +circa hoc quaeruntur sex. Primo, quid sit aeternitas. Secundo, +utrum Deus sit aeternus. Tertio, utrum esse aeternum sit proprium +Dei. Quarto, utrum aeternitas differat a tempore. Quinto, de +differentia aevi et temporis. Sexto, utrum sit unum aevum tantum, +sicut est unum tempus et una aeternitas.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 10 a. 1 arg. 1"><a name="28589"><span class= +"ref">[28589] Iª q. 10 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod non sit conveniens definitio aeternitatis, +quam Boetius ponit V de consolatione, dicens quod <i>aeternitas est +interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio</i>. +Interminabile enim negative dicitur. Sed negatio non est de ratione +nisi eorum quae sunt deficientia, quod aeternitati non competit. +Ergo in definitione aeternitatis non debet poni interminabile.</p> +<p title="I q. 10 a. 1 arg. 2"><a name="28590"><span class= +"ref">[28590] Iª q. 10 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, +aeternitas durationem quandam significat. Duratio autem magis +respicit esse quam vitam. Ergo non debuit poni in definitione +aeternitatis vita, sed magis esse.</p> +<p title="I q. 10 a. 1 arg. 3"><a name="28591"><span class= +"ref">[28591] Iª q. 10 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, totum +dicitur quod habet partes. Hoc autem aeternitati non convenit, cum +sit simplex. Ergo inconvenienter dicitur tota.</p> +<p title="I q. 10 a. 1 arg. 4"><a name="28592"><span class= +"ref">[28592] Iª q. 10 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, +plures dies non possunt esse simul, nec plura tempora. Sed in +aeternitate pluraliter dicuntur dies et tempora, dicitur enim +Micheae V, <i>egressus eius ab initio, a diebus aeternitatis</i>; +et ad Rom., XVI cap., <i>secundum revelationem mysterii temporibus +aeternis taciti</i>. Ergo aeternitas non est tota simul.</p> +<p title="I q. 10 a. 1 arg. 5"><a name="28593"><span class= +"ref">[28593] Iª q. 10 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, totum +et perfectum sunt idem. Posito igitur quod sit tota, superflue +additur quod sit perfecta.</p> +<p title="I q. 10 a. 1 arg. 6"><a name="28594"><span class= +"ref">[28594] Iª q. 10 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, +possessio ad durationem non pertinet. Aeternitas autem quaedam +duratio est. Ergo aeternitas non est possessio.</p> +<p title="I q. 10 a. 1 co."><a name="28595"><span class= +"ref">[28595] Iª q. 10 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, sicut in cognitionem simplicium oportet nos venire per +composita, ita in cognitionem aeternitatis oportet nos venire per +tempus; quod nihil aliud est quam numerus motus secundum prius et +posterius. Cum enim in quolibet motu sit successio, et una pars +post alteram, ex hoc quod numeramus prius et posterius in motu, +apprehendimus tempus; quod nihil aliud est quam numerus prioris et +posterioris in motu. In eo autem quod caret motu, et semper eodem +modo se habet, non est accipere prius et posterius. Sicut igitur +ratio temporis consistit in numeratione prioris et posterioris in +motu, ita in apprehensione uniformitatis eius quod est omnino extra +motum, consistit ratio aeternitatis.</p> +<p>Item, ea dicuntur tempore +mensurari, quae principium et finem habent in tempore, ut dicitur +in IV Physic., et hoc ideo, quia in omni eo quod movetur est +accipere aliquod principium et aliquem finem. Quod vero est omnino +immutabile, sicut nec successionem, ita nec principium aut finem +habere potest.</p> +<p>Sic ergo ex duobus notificatur aeternitas. Primo, ex +hoc quod id quod est in aeternitate, est interminabile, idest +principio et fine carens (ut terminus ad utrumque referatur). +Secundo, per hoc quod ipsa aeternitas successione caret, tota simul +existens.</p> +<p title="I q. 10 a. 1 ad 1"><a name="28596"><span class= +"ref">[28596] Iª q. 10 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod simplicia consueverunt per negationem definiri, sicut +punctus est cuius pars non est. Quod non ideo est, quod negatio sit +de essentia eorum, sed quia intellectus noster, qui primo +apprehendit composita, in cognitionem simplicium pervenire non +potest, nisi per remotionem compositionis.</p> +<p title="I q. 10 a. 1 ad 2"><a name="28597"><span class= +"ref">[28597] Iª q. 10 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod illud quod est vere aeternum, non solum est ens, sed +vivens, et ipsum vivere se extendit quodammodo ad operationem, non +autem esse. Protensio autem durationis videtur attendi secundum +operationem, magis quam secundum esse, unde et tempus est numerus +motus.</p> +<p title="I q. 10 a. 1 ad 3"><a name="28598"><span class= +"ref">[28598] Iª q. 10 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod aeternitas dicitur tota, non quia habet partes, sed +inquantum nihil ei deest.</p> +<p title="I q. 10 a. 1 ad 4"><a name="28599"><span class= +"ref">[28599] Iª q. 10 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod, sicut Deus, cum sit incorporeus, nominibus rerum +corporalium metaphorice in Scripturis nominatur, sic aeternitas, +tota simul existens, nominibus temporalibus successivis.</p> +<p title="I q. 10 a. 1 ad 5"><a name="28600"><span class= +"ref">[28600] Iª q. 10 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum +dicendum quod in tempore est duo considerare, scilicet ipsum +tempus, quod est successivum; et nunc temporis, quod est +imperfectum. Dicit ergo tota simul, ad removendum tempus, et +perfecta, ad excludendum nunc temporis.</p> +<p title="I q. 10 a. 1 ad 6"><a name="28601"><span class= +"ref">[28601] Iª q. 10 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum +quod illud quod possidetur, firmiter et quiete habetur. Ad +designandam ergo immutabilitatem et indeficientiam aeternitatis, +usus est nomine possessionis.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 10 a. 2 arg. 1"><a name="28602"><span class= +"ref">[28602] Iª q. 10 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod Deus non sit aeternus. Nihil enim factum +potest dici de Deo. Sed aeternitas est aliquid factum, dicit enim +Boetius quod <i>nunc fluens facit tempus, nunc stans facit +aeternitatem</i>; et Augustinus dicit, in libro octoginta trium +quaest., quod Deus est auctor aeternitatis. Ergo Deus non est +aeternus.</p> +<p title="I q. 10 a. 2 arg. 2"><a name="28603"><span class= +"ref">[28603] Iª q. 10 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, quod +est ante aeternitatem et post aeternitatem, non mensuratur +aeternitate. Sed Deus est ante aeternitatem, ut dicitur in libro de +causis, et post aeternitatem; dicitur enim Exod. XV, quod +<i>dominus regnabit in aeternum et ultra</i>. Ergo esse aeternum +non convenit Deo.</p> +<p title="I q. 10 a. 2 arg. 3"><a name="28604"><span class= +"ref">[28604] Iª q. 10 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, +aeternitas mensura quaedam est. Sed Deo non convenit esse +mensuratum. Ergo non competit ei esse aeternum.</p> +<p title="I q. 10 a. 2 arg. 4"><a name="28605"><span class= +"ref">[28605] Iª q. 10 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, in +aeternitate non est praesens, praeteritum vel futurum cum sit tota +simul, ut dictum est. Sed de Deo dicuntur in Scripturis verba +praesentis temporis, praeteriti vel futuri. Ergo Deus non est +aeternus.</p> +<p title="I q. 10 a. 2 s. c."><a name="28606"><span class= +"ref">[28606] Iª q. 10 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Athanasius, <i>aeternus pater, aeternus filius, aeternus +spiritus sanctus</i>.</p> +<p title="I q. 10 a. 2 co."><a name="28607"><span class= +"ref">[28607] Iª q. 10 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod ratio aeternitatis consequitur immutabilitatem, sicut ratio +temporis consequitur motum, ut ex dictis patet. Unde, cum Deus sit +maxime immutabilis, sibi maxime competit esse aeternum. Nec solum +est aeternus, sed est sua aeternitas, cum tamen nulla alia res sit +sua duratio, quia non est suum esse. Deus autem est suum esse +uniforme, unde, sicut est sua essentia, ita est sua aeternitas.</p> +<p title="I q. 10 a. 2 ad 1"><a name="28608"><span class= +"ref">[28608] Iª q. 10 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod nunc stans dicitur facere aeternitatem, secundum +nostram apprehensionem. Sicut enim causatur in nobis apprehensio +temporis, eo quod apprehendimus fluxum ipsius nunc, ita causatur in +nobis apprehensio aeternitatis, inquantum apprehendimus nunc stans. +Quod autem dicit Augustinus, quod <i>Deus est auctor +aeternitatis</i>, intelligitur de aeternitate participata, eo enim +modo communicat Deus suam aeternitatem aliquibus, quo et suam +immutabilitatem.</p> +<p title="I q. 10 a. 2 ad 2"><a name="28609"><span class= +"ref">[28609] Iª q. 10 a. 2 ad 2</span></a> Et per hoc patet +solutio ad secundum. Nam Deus dicitur esse ante aeternitatem, prout +participatur a substantiis immaterialibus. Unde et ibidem dicitur, +quod <i>intelligentia parificatur aeternitati</i>. Quod autem +dicitur in Exodo, <i>dominus regnabit in aeternum et ultra</i> +sciendum quod aeternum accipitur ibi pro saeculo, sicut habet alia +translatio. Sic igitur dicitur quod regnabit ultra aeternum, quia +durat ultra quodcumque saeculum, idest ultra quamcumque durationem +datam, nihil est enim aliud saeculum quam periodus cuiuslibet rei, +ut dicitur in libro I de caelo. Vel dicitur etiam ultra aeternum +regnare, quia, si etiam aliquid aliud semper esset (ut motus caeli +secundum quosdam philosophos), tamen Deus ultra regnat, inquantum +eius regnum est totum simul.</p> +<p title="I q. 10 a. 2 ad 3"><a name="28610"><span class= +"ref">[28610] Iª q. 10 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod aeternitas non est aliud quam ipse Deus. Unde non +dicitur Deus aeternus, quasi sit aliquo modo mensuratus, sed +accipitur ibi ratio mensurae secundum apprehensionem nostram +tantum.</p> +<p title="I q. 10 a. 2 ad 4"><a name="28611"><span class= +"ref">[28611] Iª q. 10 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod verba diversorum temporum attribuuntur Deo, inquantum +eius aeternitas omnia tempora includit, non quod ipse varietur per +praesens, praeteritum et futurum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 10 a. 3 arg. 1"><a name="28612"><span class= +"ref">[28612] Iª q. 10 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod esse aeternum non sit soli Deo proprium. +Dicitur enim Danielis XII, quod <i>qui ad iustitiam erudiunt +plurimos, erunt quasi stellae in perpetuas aeternitates</i>. Non +autem essent plures aeternitates, si solus Deus esset aeternus. Non +igitur solus Deus est aeternus.</p> +<p title="I q. 10 a. 3 arg. 2"><a name="28613"><span class= +"ref">[28613] Iª q. 10 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, +Matth. XXV dicitur, <i>ite, maledicti, in ignem aeternum</i>. Non +igitur solus Deus est aeternus.</p> +<p title="I q. 10 a. 3 arg. 3"><a name="28614"><span class= +"ref">[28614] Iª q. 10 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omne +necessarium est aeternum. Sed multa sunt necessaria; sicut omnia +principia demonstrationis, et omnes propositiones demonstrativae. +Ergo non solus Deus est aeternus.</p> +<p title="I q. 10 a. 3 s. c."><a name="28615"><span class= +"ref">[28615] Iª q. 10 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Hieronymus, ad Marcellam, <i>Deus solus est qui exordium +non habet</i>. Quidquid autem exordium habet, non est aeternum. +Solus ergo Deus est aeternus.</p> +<p title="I q. 10 a. 3 co."><a name="28616"><span class= +"ref">[28616] Iª q. 10 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod aeternitas vere et proprie in solo Deo est. Quia aeternitas +immutabilitatem consequitur, ut ex dictis patet. Solus autem Deus +est omnino immutabilis, ut est superius ostensum. Secundum tamen +quod aliqua ab ipso immutabilitatem percipiunt, secundum hoc aliqua +eius aeternitatem participant. Quaedam ergo quantum ad hoc +immutabilitatem sortiuntur a Deo, quod nunquam esse desinunt, et +secundum hoc dicitur Eccle. I de terra, quod in aeternum stat. +Quaedam etiam aeterna in Scripturis dicuntur propter diuturnitatem +durationis, licet corruptibilia sint, sicut in Psalmo dicuntur +montes aeterni; et Deuter. XXXIII etiam dicitur, de pomis collium +aeternorum. Quaedam autem amplius participant de ratione +aeternitatis, inquantum habent intransmutabilitatem vel secundum +esse, vel ulterius secundum operationem, sicut Angeli et beati, qui +verbo fruuntur, quia quantum ad illam visionem verbi, non sunt in +sanctis volubiles cogitationes, ut dicit Augustinus, XV de Trin. +Unde et videntes Deum dicuntur habere vitam aeternam, secundum +illud Ioann. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut cognoscant</i> et +cetera.</p> +<p title="I q. 10 a. 3 ad 1"><a name="28617"><span class= +"ref">[28617] Iª q. 10 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod dicuntur multae aeternitates, secundum quod sunt +multi participantes aeternitatem ex ipsa Dei contemplatione.</p> +<p title="I q. 10 a. 3 ad 2"><a name="28618"><span class= +"ref">[28618] Iª q. 10 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod ignis Inferni dicitur aeternus propter +interminabilitatem tantum. Est tamen in poenis eorum transmutatio, +secundum illud Iob XXIV, <i>ad nimium calorem transibunt ab aquis +nivium</i>. Unde in Inferno non est vera aeternitas, sed magis +tempus; secundum illud Psalmi, <i>erit tempus eorum in +saecula</i>.</p> +<p title="I q. 10 a. 3 ad 3"><a name="28619"><span class= +"ref">[28619] Iª q. 10 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod necessarium significat quendam modum veritatis. Verum +autem, secundum philosophum, VI Metaphys., est in intellectu. +Secundum hoc igitur vera et necessaria sunt aeterna, quia sunt in +intellectu aeterno, qui est intellectus divinus solus. Unde non +sequitur quod aliquid extra Deum sit aeternum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 10 a. 4 arg. 1"><a name="28620"><span class= +"ref">[28620] Iª q. 10 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod aeternitas non sit aliud a tempore. +Impossibile est enim duas esse mensuras durationis simul, nisi una +sit pars alterius, non enim sunt simul duo dies vel duae horae; sed +dies et hora sunt simul, quia hora est pars diei. Sed aeternitas et +tempus sunt simul, quorum utrumque mensuram quandam durationis +importat. Cum igitur aeternitas non sit pars temporis, quia +aeternitas excedit tempus et includit ipsum; videtur quod tempus +sit pars aeternitatis, et non aliud ab aeternitate.</p> +<p title="I q. 10 a. 4 arg. 2"><a name="28621"><span class= +"ref">[28621] Iª q. 10 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, +secundum philosophum in IV Physic., nunc temporis manet idem in +toto tempore. Sed hoc videtur constituere rationem aeternitatis, +quod sit idem indivisibiliter se habens in toto decursu temporis. +Ergo aeternitas est nunc temporis. Sed nunc temporis non est aliud +secundum substantiam a tempore. Ergo aeternitas non est aliud +secundum substantiam a tempore.</p> +<p title="I q. 10 a. 4 arg. 3"><a name="28622"><span class= +"ref">[28622] Iª q. 10 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut +mensura primi motus est mensura omnium motuum, ut dicitur in IV +Physic., ita videtur quod mensura primi esse sit mensura omnis +esse. Sed aeternitas est mensura primi esse, quod est esse divinum. +Ergo aeternitas est mensura omnis esse. Sed esse rerum +corruptibilium mensuratur tempore. Ergo tempus vel est aeternitas, +vel aliquid aeternitatis.</p> +<p title="I q. 10 a. 4 s. c."><a name="28623"><span class= +"ref">[28623] Iª q. 10 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod aeternitas est tota simul, in tempore autem est prius et +posterius. Ergo tempus et aeternitas non sunt idem.</p> +<p title="I q. 10 a. 4 co."><a name="28624"><span class= +"ref">[28624] Iª q. 10 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod manifestum est tempus et aeternitatem non esse idem. Sed huius +diversitatis rationem quidam assignaverunt ex hoc quod aeternitas +caret principio et fine, tempus autem habet principium et finem. +Sed haec est differentia per accidens, et non per se. Quia dato +quod tempus semper fuerit et semper futurum sit, secundum +positionem eorum qui motum caeli ponunt sempiternum, adhuc +remanebit differentia inter aeternitatem et tempus, ut dicit +Boetius in libro de Consolat., ex hoc quod aeternitas est tota +simul, quod tempori non convenit, quia aeternitas est mensura esse +permanentis, tempus vero est mensura motus. Si tamen praedicta +differentia attendatur quantum ad mensurata, et non quantum ad +mensuras, sic habet aliquam rationem, quia solum illud mensuratur +tempore, quod habet principium et finem in tempore, ut dicitur in +IV Physic. Unde si motus caeli semper duraret, tempus non +mensuraret ipsum secundum suam totam durationem, cum infinitum non +sit mensurabile; sed mensuraret quamlibet circulationem, quae habet +principium et finem in tempore.</p> +<p>Potest tamen et aliam rationem +habere ex parte istarum mensurarum, si accipiatur finis et +principium in potentia. Quia etiam dato quod tempus semper duret, +tamen possibile est signare in tempore et principium et finem, +accipiendo aliquas partes ipsius, sicut dicimus principium et finem +diei vel anni, quod non contingit in aeternitate. Sed tamen istae +differentiae consequuntur eam quae est per se et primo, +differentiam, per hoc quod aeternitas est tota simul, non autem +tempus.</p> +<p title="I q. 10 a. 4 ad 1"><a name="28625"><span class= +"ref">[28625] Iª q. 10 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod ratio illa procederet, si tempus et aeternitas essent +mensurae unius generis, quod patet esse falsum, ex his quorum est +tempus et aeternitas mensura.</p> +<p title="I q. 10 a. 4 ad 2"><a name="28626"><span class= +"ref">[28626] Iª q. 10 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod nunc temporis est idem subiecto in toto tempore, sed +differens ratione, eo quod, sicut tempus respondet motui, ita nunc +temporis respondet mobili; mobile autem est idem subiecto in toto +decursu temporis, sed differens ratione, inquantum est hic et ibi. +Et ista alternatio est motus. Similiter fluxus ipsius nunc, +secundum quod alternatur ratione, est tempus. Aeternitas autem +manet eadem et subiecto et ratione. Unde aeternitas non est idem +quod nunc temporis.</p> +<p title="I q. 10 a. 4 ad 3"><a name="28627"><span class= +"ref">[28627] Iª q. 10 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, sicut aeternitas est propria mensura ipsius esse, +ita tempus est propria mensura motus. Unde secundum quod aliquod +esse recedit a permanentia essendi et subditur transmutationi, +secundum hoc recedit ab aeternitate et subditur tempori. Esse ergo +rerum corruptibilium, quia est transmutabile, non mensuratur +aeternitate, sed tempore. Tempus enim mensurat non solum quae +transmutantur in actu, sed quae sunt transmutabilia. Unde non solum +mensurat motum, sed etiam quietem; quae est eius quod natum est +moveri, et non movetur.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 5</div> +<p title="I q. 10 a. 5 arg. 1"><a name="28628"><span class= +"ref">[28628] Iª q. 10 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic +proceditur. Videtur quod aevum non sit aliud a tempore. Dicit enim +Augustinus, VIII super Gen. ad Litt., quod <i>Deus movet creaturam +spiritualem per tempus</i>. Sed aevum dicitur esse mensura +spiritualium substantiarum. Ergo tempus non differt ab aevo.</p> +<p title="I q. 10 a. 5 arg. 2"><a name="28629"><span class= +"ref">[28629] Iª q. 10 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, de +ratione temporis est quod habeat prius et posterius, de ratione +vero aeternitatis est quod sit tota simul, ut dictum est. Sed aevum +non est aeternitas, dicitur enim Eccli. I, quod sapientia aeterna +est ante aevum. Ergo non est totum simul, sed habet prius et +posterius, et ita est tempus.</p> +<p title="I q. 10 a. 5 arg. 3"><a name="28630"><span class= +"ref">[28630] Iª q. 10 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, si in +aevo non est prius et posterius, sequitur quod in aeviternis non +differat esse vel fuisse vel futurum esse. Cum igitur sit +impossibile aeviterna non fuisse, sequitur quod impossibile sit ea +non futura esse. Quod falsum est, cum Deus possit ea reducere in +nihilum.</p> +<p title="I q. 10 a. 5 arg. 4"><a name="28631"><span class= +"ref">[28631] Iª q. 10 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, cum +duratio aeviternorum sit infinita ex parte post, si aevum sit totum +simul, sequitur quod aliquod creatum sit infinitum in actu, quod +est impossibile. Non igitur aevum differt a tempore.</p> +<p title="I q. 10 a. 5 s. c."><a name="28632"><span class= +"ref">[28632] Iª q. 10 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Boetius, <i>qui tempus ab aevo ire iubes</i>.</p> +<p title="I q. 10 a. 5 co."><a name="28633"><span class= +"ref">[28633] Iª q. 10 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod aevum differt a tempore et ab aeternitate, sicut medium +existens inter illa. Sed horum differentiam aliqui sic assignant, +dicentes quod aeternitas principio et fine caret; aevum habet +principium, sed non finem; tempus autem habet principium et finem. +Sed haec differentia est per accidens, sicut supra dictum est, quia +si etiam semper aeviterna fuissent et semper futura essent, ut +aliqui ponunt; vel etiam si quandoque deficerent, quod Deo +possibile esset, adhuc aevum distingueretur ab aeternitate et +tempore.</p> +<p>Alii vero assignant differentiam inter haec tria, per hoc +quod aeternitas non habet prius et posterius; tempus autem habet +prius et posterius cum innovatione et veteratione; aevum habet +prius et posterius sine innovatione et veteratione. Sed haec +positio implicat contradictoria. Quod quidem manifeste apparet, si +innovatio et veteratio referantur ad ipsam mensuram. Cum enim prius +et posterius durationis non possint esse simul, si aevum habet +prius et posterius, oportet quod, priore parte aevi recedente, +posterior de novo adveniat, et sic erit innovatio in ipso aevo, +sicut in tempore. Si vero referantur ad mensurata, adhuc sequitur +inconveniens. Ex hoc enim res temporalis inveteratur tempore, quod +habet esse transmutabile, et ex transmutabilitate mensurati, est +prius et posterius in mensura, ut patet ex IV Physic. Si igitur +ipsum aeviternum non sit inveterabile nec innovabile, hoc erit quia +esse eius est intransmutabile. Mensura ergo eius non habebit prius +et posterius. Est ergo dicendum quod, cum aeternitas sit mensura +esse permanentis, secundum quod aliquid recedit a permanentia +essendi, secundum hoc recedit ab aeternitate. Quaedam autem sic +recedunt a permanentia essendi, quod esse eorum est subiectum +transmutationis, vel in transmutatione consistit, et huiusmodi +mensurantur tempore; sicut omnis motus, et etiam esse omnium +corruptibilium. Quaedam vero recedunt minus a permanentia essendi, +quia esse eorum nec in transmutatione consistit, nec est subiectum +transmutationis, tamen habent transmutationem adiunctam, vel in +actu vel in potentia. Sicut patet in corporibus caelestibus, quorum +esse substantiale est intransmutabile; tamen esse intransmutabile +habent cum transmutabilitate secundum locum. Et similiter patet de +Angelis, quod habent esse intransmutabile cum transmutabilitate +secundum electionem, quantum ad eorum naturam pertinet; et cum +transmutabilitate intelligentiarum et affectionum, et locorum suo +modo. Et ideo huiusmodi mensurantur aevo, quod est medium inter +aeternitatem et tempus. Esse autem quod mensurat aeternitas, nec +est mutabile, nec mutabilitati adiunctum. Sic ergo tempus habet +prius et posterius, aevum autem non habet in se prius et posterius, +sed ei coniungi possunt, aeternitas autem non habet prius neque +posterius, neque ea compatitur.</p> +<p title="I q. 10 a. 5 ad 1"><a name="28634"><span class= +"ref">[28634] Iª q. 10 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod creaturae spirituales, quantum ad affectiones et +intelligentias, in quibus est successio, mensurantur tempore. Unde +et Augustinus ibidem dicit quod per tempus moveri, est per +affectiones moveri. Quantum vero ad eorum esse naturale, +mensurantur aevo. Sed quantum ad visionem gloriae, participant +aeternitatem.</p> +<p title="I q. 10 a. 5 ad 2"><a name="28635"><span class= +"ref">[28635] Iª q. 10 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod aevum est totum simul, non tamen est aeternitas, quia +compatitur secum prius et posterius.</p> +<p title="I q. 10 a. 5 ad 3"><a name="28636"><span class= +"ref">[28636] Iª q. 10 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod in ipso esse Angeli in se considerato, non est +differentia praeteriti et futuri, sed solum secundum adiunctas +mutationes. Sed quod dicimus Angelum esse vel fuisse vel futurum +esse, differt secundum acceptionem intellectus nostri, qui accipit +esse Angeli per comparationem ad diversas partes temporis. Et cum +dicit Angelum esse vel fuisse, supponit aliquid cum quo eius +oppositum non subditur divinae potentiae, cum vero dicit futurum +esse, nondum supponit aliquid. Unde, cum esse et non esse Angeli +subsit divinae potentiae, absolute considerando, potest Deus facere +quod esse Angeli non sit futurum, tamen non potest facere quod non +sit dum est, vel quod non fuerit postquam fuit.</p> +<p title="I q. 10 a. 5 ad 4"><a name="28637"><span class= +"ref">[28637] Iª q. 10 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod duratio aevi est infinita, quia non finitur tempore. +Sic autem esse aliquod creatum infinitum, quod non finiatur quodam +alio, non est inconveniens.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 6</div> +<p title="I q. 10 a. 6 arg. 1"><a name="28638"><span class= +"ref">[28638] Iª q. 10 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic +proceditur. Videtur quod non sit tantum unum aevum. Dicitur enim in +apocryphis Esdrae, <i>maiestas et potestas aevorum est apud te, +domine</i>.</p> +<p title="I q. 10 a. 6 arg. 2"><a name="28639"><span class= +"ref">[28639] Iª q. 10 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, +diversorum generum diversae sunt mensurae. Sed quaedam aeviterna +sunt in genere corporalium, scilicet corpora caelestia, quaedam +vero sunt spirituales substantiae, scilicet Angeli. Non ergo est +unum aevum tantum.</p> +<p title="I q. 10 a. 6 arg. 3"><a name="28640"><span class= +"ref">[28640] Iª q. 10 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, cum +aevum sit nomen durationis, quorum est unum aevum, est una duratio. +Sed non omnium aeviternorum est una duratio, quia quaedam post alia +esse incipiunt, ut maxime patet in animabus humanis. Non est ergo +unum aevum tantum.</p> +<p title="I q. 10 a. 6 arg. 4"><a name="28641"><span class= +"ref">[28641] Iª q. 10 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, ea +quae non dependent ab invicem, non videntur habere unam mensuram +durationis, propter hoc enim omnium temporalium videtur esse unum +tempus, quia omnium motuum quodammodo causa est primus motus, qui +prius tempore mensuratur. Sed aeviterna non dependent ab invicem, +quia unus Angelus non est causa alterius. Non ergo est unum aevum +tantum.</p> +<p title="I q. 10 a. 6 s. c."><a name="28642"><span class= +"ref">[28642] Iª q. 10 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, aevum +est simplicius tempore, et propinquius se habens ad aeternitatem. +Sed tempus est unum tantum. Ergo multo magis aevum.</p> +<p title="I q. 10 a. 6 co."><a name="28643"><span class= +"ref">[28643] Iª q. 10 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod circa hoc est duplex opinio, quidam enim dicunt quod est unum +aevum tantum; quidam quod multa. Quid autem horum verius sit, +oportet considerare ex causa unitatis temporis, in cognitionem enim +spiritualium per corporalia devenimus.</p> +<p>Dicunt autem quidam esse +unum tempus omnium temporalium, propter hoc quod est unus numerus +omnium numeratorum, cum tempus sit numerus, secundum philosophum. +Sed hoc non sufficit, quia tempus non est numerus ut abstractus +extra numeratum, sed ut in numerato existens, alioquin non esset +continuus; quia decem ulnae panni continuitatem habent, non ex +numero, sed ex numerato. Numerus autem in numerato existens non est +idem omnium, sed diversus diversorum. Unde alii assignant causam +unitatis temporis ex unitate aeternitatis, quae est principium +omnis durationis. Et sic, omnes durationes sunt unum, si +consideretur earum principium, sunt vero multae, si consideretur +diversitas eorum quae recipiunt durationem ex influxu primi +principii. Alii vero assignant causam unitatis temporis ex parte +materiae primae, quae est primum subiectum motus, cuius mensura est +tempus. Sed neutra assignatio sufficiens videtur, quia ea quae sunt +unum principio vel subiecto, et maxime remoto, non sunt unum +simpliciter sed secundum quid. Est ergo ratio unitatis temporis, +unitas primi motus, secundum quem, cum sit simplicissimus, omnes +alii mensurantur, ut dicitur in X Metaphys. Sic ergo tempus ad +illum motum comparatur non solum ut mensura ad mensuratum, sed +etiam ut accidens ad subiectum; et sic ab eo recipit unitatem. Ad +alios autem motus comparatur solum ut mensura ad mensuratum. Unde +secundum eorum multitudinem non multiplicatur, quia una mensura +separata multa mensurari possunt.</p> +<p>Hoc igitur habito, sciendum quod +de substantiis spiritualibus duplex fuit opinio. Quidam enim +dixerunt quod omnes processerunt a Deo in quadam aequalitate, ut +Origenes dixit; vel etiam multae earum, ut quidam posuerunt. Alii +vero dixerunt quod omnes substantiae spirituales processerunt a Deo +quodam gradu et ordine et hoc videtur sentire Dionysius, qui dicit, +cap. X Cael. Hier., quod inter substantias spirituales sunt primae, +mediae et ultimae, etiam in uno ordine Angelorum. Secundum igitur +primam opinionem, necesse est dicere quod sunt plura aeva, secundum +quod sunt plura aeviterna prima aequalia. Secundum autem secundam +opinionem, oportet dicere quod sit unum aevum tantum, quia, cum +unumquodque mensuretur simplicissimo sui generis, ut dicitur in X +Metaphys., oportet quod esse omnium aeviternorum mensuretur esse +primi aeviterni, quod tanto est simplicius, quanto prius. Et quia +secunda opinio verior est, ut infra ostendetur, concedimus ad +praesens unum esse aevum tantum.</p> +<p title="I q. 10 a. 6 ad 1"><a name="28644"><span class= +"ref">[28644] Iª q. 10 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod aevum aliquando accipitur pro saeculo, quod est +periodus durationis alicuius rei, et sic dicuntur multa aeva, sicut +multa saecula.</p> +<p title="I q. 10 a. 6 ad 2"><a name="28645"><span class= +"ref">[28645] Iª q. 10 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, licet corpora caelestia et spiritualia differant in +genere naturae, tamen conveniunt in hoc, quod habent esse +intransmutabile. Et sic mensurantur aevo.</p> +<p title="I q. 10 a. 6 ad 3"><a name="28646"><span class= +"ref">[28646] Iª q. 10 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod nec omnia temporalia simul incipiunt, et tamen omnium +est unum tempus, propter primum quod mensuratur tempore. Et sic +omnia aeviterna habent unum aevum propter primum, etiam si non +omnia simul incipiant.</p> +<p title="I q. 10 a. 6 ad 4"><a name="28647"><span class= +"ref">[28647] Iª q. 10 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod ad hoc quod aliqua mensurentur per aliquod unum, non +requiritur quod illud unum sit causa omnium eorum; sed quod sit +simplicius.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 11</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 11 pr."><a name="28648"><span class="ref">[28648] +Iª q. 11 pr.</span></a> Post praemissa, considerandum est de +divina unitate. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum unum +addat aliquid supra ens. Secundo, utrum opponantur unum et multa. +Tertio, utrum Deus sit unus. Quarto, utrum sit maxime unus.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 11 a. 1 arg. 1"><a name="28649"><span class= +"ref">[28649] Iª q. 11 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod unum addat aliquid supra ens. Omne enim +quod est in aliquo genere determinato, se habet ex additione ad +ens, quod circuit omnia genera. Sed unum est in genere determinato, +est enim principium numeri, qui est species quantitatis. Ergo unum +addit aliquid supra ens.</p> +<p title="I q. 11 a. 1 arg. 2"><a name="28650"><span class= +"ref">[28650] Iª q. 11 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, quod +dividit aliquod commune, se habet ex additione ad illud. Sed ens +dividitur per unum et multa. Ergo unum addit aliquid supra ens.</p> +<p title="I q. 11 a. 1 arg. 3"><a name="28651"><span class= +"ref">[28651] Iª q. 11 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, si +unum non addit supra ens, idem esset dicere unum et ens. Sed +nugatorie dicitur ens ens. Ergo nugatio esset dicere ens unum, quod +falsum est. Addit igitur unum supra ens.</p> +<p title="I q. 11 a. 1 s. c."><a name="28652"><span class= +"ref">[28652] Iª q. 11 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Dionysius, ult. cap. de Div. Nom., <i>nihil est +existentium non participans uno</i>, quod non esset, si unum +adderet supra ens quod contraheret ipsum. Ergo unum non habet se ex +additione ad ens.</p> +<p title="I q. 11 a. 1 co."><a name="28653"><span class= +"ref">[28653] Iª q. 11 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod unum non addit supra ens rem aliquam, sed tantum negationem +divisionis, unum enim nihil aliud significat quam ens indivisum. Et +ex hoc ipso apparet quod unum convertitur cum ente. Nam omne ens +aut est simplex, aut compositum. Quod autem est simplex, est +indivisum et actu et potentia. Quod autem est compositum, non habet +esse quandiu partes eius sunt divisae, sed postquam constituunt et +componunt ipsum compositum. Unde manifestum est quod esse +cuiuslibet rei consistit in indivisione. Et inde est quod +unumquodque, sicut custodit suum esse, ita custodit suam +unitatem.</p> +<p title="I q. 11 a. 1 ad 1"><a name="28654"><span class= +"ref">[28654] Iª q. 11 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum igitur +dicendum quod quidam, putantes idem esse unum quod convertitur cum +ente, et quod est principium numeri, divisi sunt in contrarias +positiones. Pythagoras enim et Plato, videntes quod unum quod +convertitur cum ente, non addit aliquam rem supra ens, sed +significat substantiam entis prout est indivisa, existimaverunt sic +se habere de uno quod est principium numeri. Et quia numerus +componitur ex unitatibus, crediderunt quod numeri essent +substantiae omnium rerum. E contrario autem Avicenna, considerans +quod unum quod est principium numeri, addit aliquam rem supra +substantiam entis (alias numerus ex unitatibus compositus non esset +species quantitatis), credidit quod unum quod convertitur cum ente, +addat rem aliquam supra substantiam entis, sicut album supra +hominem. Sed hoc manifeste falsum est, quia quaelibet res est una +per suam substantiam. Si enim per aliquid aliud esset una quaelibet +res, cum illud iterum sit unum, si esset iterum unum per aliquid +aliud, esset abire in infinitum. Unde standum est in primo. Sic +igitur dicendum est quod unum quod convertitur cum ente, non addit +aliquam rem supra ens, sed unum quod est principium numeri, addit +aliquid supra ens, ad genus quantitatis pertinens.</p> +<p title="I q. 11 a. 1 ad 2"><a name="28655"><span class= +"ref">[28655] Iª q. 11 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod nihil prohibet id quod est uno modo divisum, esse +alio modo indivisum; sicut quod est divisum numero, est indivisum +secundum speciem, et sic contingit aliquid esse uno modo unum, alio +modo multa. Sed tamen si sit indivisum simpliciter; vel quia est +indivisum secundum id quod pertinet ad essentiam rei, licet sit +divisum quantum ad ea quae sunt extra essentiam rei, sicut quod est +unum subiecto et multa secundum accidentia; vel quia est indivisum +in actu, et divisum in potentia, sicut quod est unum toto et multa +secundum partes, huiusmodi erit unum simpliciter, et multa secundum +quid. Si vero aliquid e converso sit indivisum secundum quid, et +divisum simpliciter; utpote quia est divisum secundum essentiam, et +indivisum secundum rationem, vel secundum principium sive causam, +erit multa simpliciter, et unum secundum quid; ut quae sunt multa +numero et unum specie, vel unum principio. Sic igitur ens dividitur +per unum et multa, quasi per unum simpliciter, et multa secundum +quid. Nam et ipsa multitudo non contineretur sub ente, nisi +contineretur aliquo modo sub uno. Dicit enim Dionysius, ult. cap. +de Div. Nom., quod <i>non est multitudo non participans uno, sed +quae sunt multa partibus, sunt unum toto; et quae sunt multa +accidentibus, sunt unum subiecto; et quae sunt multa numero, sunt +unum specie; et quae sunt speciebus multa, sunt unum genere; et +quae sunt multa processibus, sunt unum principio</i>.</p> +<p title="I q. 11 a. 1 ad 3"><a name="28656"><span class= +"ref">[28656] Iª q. 11 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod ideo non est nugatio cum dicitur ens unum, quia unum +addit aliquid secundum rationem supra ens.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 11 a. 2 arg. 1"><a name="28657"><span class= +"ref">[28657] Iª q. 11 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod unum et multa non opponantur. Nullum enim +oppositum praedicatur de suo opposito. Sed omnis multitudo est +quodammodo unum, ut ex praedictis patet. Ergo unum non opponitur +multitudini.</p> +<p title="I q. 11 a. 2 arg. 2"><a name="28658"><span class= +"ref">[28658] Iª q. 11 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, +nullum oppositum constituitur ex suo opposito. Sed unum constituit +multitudinem. Ergo non opponitur multitudini.</p> +<p title="I q. 11 a. 2 arg. 3"><a name="28659"><span class= +"ref">[28659] Iª q. 11 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, unum +uni est oppositum. Sed multo opponitur paucum. Ergo non opponitur +ei unum.</p> +<p title="I q. 11 a. 2 arg. 4"><a name="28660"><span class= +"ref">[28660] Iª q. 11 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, si +unum opponitur multitudini, opponitur ei sicut indivisum diviso, et +sic opponetur ei ut privatio habitui. Hoc autem videtur +inconveniens, quia sequeretur quod unum sit posterius multitudine, +et definiatur per eam; cum tamen multitudo definiatur per unum. +Unde erit circulus in definitione, quod est inconveniens. Non ergo +unum et multa sunt opposita.</p> +<p title="I q. 11 a. 2 s. c."><a name="28661"><span class= +"ref">[28661] Iª q. 11 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, +quorum rationes sunt oppositae, ipsa sunt opposita. Sed ratio unius +consistit in indivisibilitate, ratio vero multitudinis divisionem +continet. Ergo unum et multa sunt opposita.</p> +<p title="I q. 11 a. 2 co."><a name="28662"><span class= +"ref">[28662] Iª q. 11 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod unum opponitur multis, sed diversimode. Nam unum quod est +principium numeri, opponitur multitudini quae est numerus, ut +mensura mensurato, unum enim habet rationem primae mensurae, et +numerus est multitudo mensurata per unum, ut patet ex X Metaphys. +Unum vero quod convertitur cum ente, opponitur multitudini per +modum privationis, ut indivisum diviso.</p> +<p title="I q. 11 a. 2 ad 1"><a name="28663"><span class= +"ref">[28663] Iª q. 11 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod nulla privatio tollit totaliter esse, quia privatio +est negatio in subiecto, secundum philosophum. Sed tamen omnis +privatio tollit aliquod esse. Et ideo in ente, ratione suae +communitatis, accidit quod privatio entis fundatur in ente, quod +non accidit in privationibus formarum specialium, ut visus vel +albedinis, vel alicuius huiusmodi. Et sicut est de ente, ita est de +uno et bono, quae convertuntur cum ente, nam privatio boni fundatur +in aliquo bono, et similiter remotio unitatis fundatur in aliquo +uno. Et exinde contingit quod multitudo est quoddam unum, et malum +est quoddam bonum, et non ens est quoddam ens. Non tamen oppositum +praedicatur de opposito, quia alterum horum est simpliciter, et +alterum secundum quid. Quod enim secundum quid est ens, ut in +potentia, est non ens simpliciter, idest actu, vel quod est ens +simpliciter in genere substantiae, est non ens secundum quid, +quantum ad aliquod esse accidentale. Similiter ergo quod est bonum +secundum quid, est malum simpliciter; vel e converso. Et similiter +quod est unum simpliciter, est multa secundum quid; et e +converso.</p> +<p title="I q. 11 a. 2 ad 2"><a name="28664"><span class= +"ref">[28664] Iª q. 11 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod duplex est totum, quoddam homogeneum, quod componitur +ex similibus partibus; quoddam vero heterogeneum, quod componitur +ex dissimilibus partibus. In quolibet autem toto homogeneo, totum +constituitur ex partibus habentibus formam totius, sicut quaelibet +pars aquae est aqua, et talis est constitutio continui ex suis +partibus. In quolibet autem toto heterogeneo, quaelibet pars caret +forma totius, nulla enim pars domus est domus, nec aliqua pars +hominis est homo. Et tale totum est multitudo. Inquantum ergo pars +eius non habet formam multitudinis, componitur multitudo ex +unitatibus, sicut domus ex non domibus, non quod unitates +constituant multitudinem secundum id quod habent de ratione +indivisionis, prout opponuntur multitudini; sed secundum hoc quod +habent de entitate, sicut et partes domus constituunt domum per hoc +quod sunt quaedam corpora, non per hoc quod sunt non domus.</p> +<p title="I q. 11 a. 2 ad 3"><a name="28665"><span class= +"ref">[28665] Iª q. 11 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod multum accipitur dupliciter. Uno modo, absolute, et +sic opponitur uni. Alio modo, secundum quod importat excessum +quendam, et sic opponitur pauco. Unde primo modo duo sunt multa; +non autem secundo.</p> +<p title="I q. 11 a. 2 ad 4"><a name="28666"><span class= +"ref">[28666] Iª q. 11 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod unum opponitur privative multis, inquantum in ratione +multorum est quod sint divisa. Unde oportet quod divisio sit prius +unitate, non simpliciter, sed secundum rationem nostrae +apprehensionis. Apprehendimus enim simplicia per composita, unde +definimus punctum, cuius pars non est, vel principium lineae. Sed +multitudo, etiam secundum rationem, consequenter se habet ad unum, +quia divisa non intelligimus habere rationem multitudinis, nisi per +hoc quod utrique divisorum attribuimus unitatem. Unde unum ponitur +in definitione multitudinis, non autem multitudo in definitione +unius. Sed divisio cadit in intellectu ex ipsa negatione entis. Ita +quod primo cadit in intellectu ens; secundo, quod hoc ens non est +illud ens, et sic secundo apprehendimus divisionem; tertio, unum; +quarto, multitudinem.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 11 a. 3 arg. 1"><a name="28667"><span class= +"ref">[28667] Iª q. 11 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod Deus non sit unus. Dicitur enim I ad Cor. +VIII, <i>siquidem sunt dii multi et domini multi</i>.</p> +<p title="I q. 11 a. 3 arg. 2"><a name="28668"><span class= +"ref">[28668] Iª q. 11 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, unum +quod est principium numeri, non potest praedicari de Deo, cum nulla +quantitas de Deo praedicetur. Similiter nec unum quod convertitur +cum ente, quia importat privationem, et omnis privatio imperfectio +est, quae Deo non competit. Non est igitur dicendum quod Deus sit +unus.</p> +<p title="I q. 11 a. 3 s. c."><a name="28669"><span class= +"ref">[28669] Iª q. 11 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Deut. VI, <i>audi, Israel, dominus Deus tuus unus +est</i>.</p> +<p title="I q. 11 a. 3 co."><a name="28670"><span class= +"ref">[28670] Iª q. 11 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deum esse unum, ex tribus demonstratur. Primo quidem ex eius +simplicitate. Manifestum est enim quod illud unde aliquod singulare +est hoc aliquid, nullo modo est multis communicabile. Illud enim +unde Socrates est homo, multis communicari potest, sed id unde est +hic homo, non potest communicari nisi uni tantum. Si ergo Socrates +per id esset homo, per quod est hic homo, sicut non possunt esse +plures Socrates, ita non possent esse plures homines. Hoc autem +convenit Deo, nam ipse Deus est sua natura, ut supra ostensum est. +Secundum igitur idem est Deus, et hic Deus. Impossibile est igitur +esse plures deos.</p> +<p>Secundo vero, ex infinitate eius perfectionis. +Ostensum est enim supra quod Deus comprehendit in se totam +perfectionem essendi. Si ergo essent plures dii, oporteret eos +differre. Aliquid ergo conveniret uni, quod non alteri. Et si hoc +esset privatio, non esset simpliciter perfectus, si autem hoc esset +perfectio, alteri eorum deesset. Impossibile est ergo esse plures +deos. Unde et antiqui philosophi, quasi ab ipsa coacti veritate, +ponentes principium infinitum, posuerunt unum tantum principium.</p> +<p>Tertio, ab unitate mundi. Omnia enim quae sunt, inveniuntur esse +ordinata ad invicem, dum quaedam quibusdam deserviunt. Quae autem +diversa sunt, in unum ordinem non convenirent, nisi ab aliquo uno +ordinarentur. Melius enim multa reducuntur in unum ordinem per +unum, quam per multa, quia per se unius unum est causa, et multa +non sunt causa unius nisi per accidens, inquantum scilicet sunt +aliquo modo unum. Cum igitur illud quod est primum, sit +perfectissimum et per se, non per accidens, oportet quod primum +reducens omnia in unum ordinem, sit unum tantum. Et hoc est +Deus.</p> +<p title="I q. 11 a. 3 ad 1"><a name="28671"><span class= +"ref">[28671] Iª q. 11 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod dicuntur dii multi secundum errorem quorundam qui +multos deos colebant, existimantes planetas et alias stellas esse +deos, vel etiam singulas partes mundi. Unde subdit, <i>nobis autem +unus Deus,</i> et cetera.</p> +<p title="I q. 11 a. 3 ad 2"><a name="28672"><span class= +"ref">[28672] Iª q. 11 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod unum secundum quod est principium numeri, non +praedicatur de Deo; sed solum de his quae habent esse in materia. +Unum enim quod est principium numeri, est de genere mathematicorum; +quae habent esse in materia, sed sunt secundum rationem a materia +abstracta. Unum vero quod convertitur cum ente, est quoddam +metaphysicum, quod secundum esse non dependet a materia. Et licet +in Deo non sit aliqua privatio, tamen, secundum modum +apprehensionis nostrae, non cognoscitur a nobis nisi per modum +privationis et remotionis. Et sic nihil prohibet aliqua privative +dicta de Deo praedicari; sicut quod est incorporeus, infinitus. Et +similiter de Deo dicitur quod sit unus.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 11 a. 4 arg. 1"><a name="28673"><span class= +"ref">[28673] Iª q. 11 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod Deus non sit maxime unus. Unum enim +dicitur secundum privationem divisionis. Sed privatio non recipit +magis et minus. Ergo Deus non dicitur magis unus quam alia quae +sunt unum.</p> +<p title="I q. 11 a. 4 arg. 2"><a name="28674"><span class= +"ref">[28674] Iª q. 11 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil +videtur esse magis indivisibile quam id quod est indivisibile actu +et potentia, cuiusmodi est punctus et unitas. Sed intantum dicitur +aliquid magis unum, inquantum est indivisibile. Ergo Deus non est +magis unum quam unitas et punctus.</p> +<p title="I q. 11 a. 4 arg. 3"><a name="28675"><span class= +"ref">[28675] Iª q. 11 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, quod +est per essentiam bonum, est maxime bonum, ergo quod est per +essentiam suam unum, est maxime unum. Sed omne ens est unum per +suam essentiam, ut patet per philosophum in IV Metaphys. Ergo omne +ens est maxime unum. Deus igitur non est magis unum quam alia +entia.</p> +<p title="I q. 11 a. 4 s. c."><a name="28676"><span class= +"ref">[28676] Iª q. 11 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Bernardus, quod <i>inter omnia quae unum dicuntur, arcem +tenet unitas divinae Trinitatis</i>.</p> +<p title="I q. 11 a. 4 co."><a name="28677"><span class= +"ref">[28677] Iª q. 11 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, cum unum sit ens indivisum, ad hoc quod aliquid sit maxime +unum, oportet quod sit et maxime ens et maxime indivisum. Utrumque +autem competit Deo. Est enim maxime ens, inquantum est non habens +aliquod esse determinatum per aliquam naturam cui adveniat, sed est +ipsum esse subsistens, omnibus modis indeterminatum. Est autem +maxime indivisum, inquantum neque dividitur actu neque potentia, +secundum quemcunque modum divisionis, cum sit omnibus modis +simplex, ut supra ostensum est. Unde manifestum est quod Deus est +maxime unus.</p> +<p title="I q. 11 a. 4 ad 1"><a name="28678"><span class= +"ref">[28678] Iª q. 11 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, licet privatio secundum se non recipiat magis et +minus, tamen secundum quod eius oppositum recipit magis et minus, +etiam ipsa privativa dicuntur secundum magis et minus. Secundum +igitur quod aliquid est magis divisum vel divisibile, vel minus, +vel nullo modo, secundum hoc aliquid dicitur magis et minus vel +maxime unum.</p> +<p title="I q. 11 a. 4 ad 2"><a name="28679"><span class= +"ref">[28679] Iª q. 11 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod punctus et unitas quae est principium numeri, non +sunt maxime entia, cum non habeant esse nisi in subiecto aliquo. +Unde neutrum eorum est maxime unum. Sicut enim subiectum non est +maxime unum, propter diversitatem accidentis et subiecti, ita nec +accidens.</p> +<p title="I q. 11 a. 4 ad 3"><a name="28680"><span class= +"ref">[28680] Iª q. 11 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, licet omne ens sit unum per suam substantiam, non +tamen se habet aequaliter substantia cuiuslibet ad causandam +unitatem, quia substantia quorundam est ex multis composita, +quorundam vero non.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 12</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 12 pr."><a name="28681"><span class="ref">[28681] +Iª q. 12 pr.</span></a> Quia in superioribus consideravimus +qualiter Deus sit secundum seipsum, restat considerandum qualiter +sit in cognitione nostra, idest quomodo cognoscatur a creaturis. Et +circa hoc quaeruntur tredecim. Primo, utrum aliquis intellectus +creatus possit videre essentiam Dei. Secundo, utrum Dei essentia +videatur ab intellectu per aliquam speciem creatam. Tertio, utrum +oculo corporeo Dei essentia possit videri. Quarto, utrum aliqua +substantia intellectualis creata ex suis naturalibus sufficiens sit +videre Dei essentiam. Quinto, utrum intellectus creatus ad videndam +Dei essentiam indigeat aliquo lumine creato. Sexto, utrum videntium +essentiam Dei unus alio perfectius videat. Septimo, utrum aliquis +intellectus creatus possit comprehendere Dei essentiam. Octavo, +utrum intellectus creatus videns Dei essentiam, omnia in ipsa +cognoscat. Nono, utrum ea quae ibi cognoscit, per aliquas +similitudines cognoscat. Decimo, utrum simul cognoscat omnia quae +in Deo videt. Undecimo, utrum in statu huius vitae possit aliquis +homo essentiam Dei videre. Duodecimo, utrum per rationem naturalem +Deum in hac vita possimus cognoscere. Tertiodecimo, utrum, supra +cognitionem naturalis rationis, sit in praesenti vita aliqua +cognitio Dei per gratiam.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 12 a. 1 arg. 1"><a name="28682"><span class= +"ref">[28682] Iª q. 12 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod nullus intellectus creatus possit Deum per +essentiam videre. Chrysostomus enim, super Ioannem, exponens illud +quod dicitur Ioan. I, <i>Deum nemo vidit unquam</i>, sic dicit, +<i>ipsum quod est Deus, non solum prophetae, sed nec Angeli +viderunt nec Archangeli, quod enim creabilis est naturae, qualiter +videre poterit quod increabile est?</i> Dionysius etiam, I cap. de +Div. Nom., loquens de Deo, dicit, <i>neque sensus est eius, neque +phantasia, neque opinio, nec ratio, nec scientia</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 1 arg. 2"><a name="28683"><span class= +"ref">[28683] Iª q. 12 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne +infinitum, inquantum huiusmodi, est ignotum. Sed Deus est +infinitus, ut supra ostensum est. Ergo secundum se est ignotus.</p> +<p title="I q. 12 a. 1 arg. 3"><a name="28684"><span class= +"ref">[28684] Iª q. 12 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, +intellectus creatus non est cognoscitivus nisi existentium, primum +enim quod cadit in apprehensione intellectus, est ens. Sed Deus non +est existens, sed supra existentia. Ut dicit Dionysius. Ergo non +est intelligibilis; sed est supra omnem intellectum.</p> +<p title="I q. 12 a. 1 arg. 4"><a name="28685"><span class= +"ref">[28685] Iª q. 12 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, +cognoscentis ad cognitum oportet esse aliquam proportionem, cum +cognitum sit perfectio cognoscentis. Sed nulla est proportio +intellectus creati ad Deum, quia in infinitum distant. Ergo +intellectus creatus non potest videre essentiam Dei.</p> +<p title="I q. 12 a. 1 s. c."><a name="28686"><span class= +"ref">[28686] Iª q. 12 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur I Ioan. III, <i>videbimus eum sicuti est</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 1 co."><a name="28687"><span class= +"ref">[28687] Iª q. 12 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, cum unumquodque sit cognoscibile secundum quod est in actu, +Deus, qui est actus purus absque omni permixtione potentiae, +quantum in se est, maxime cognoscibilis est. Sed quod est maxime +cognoscibile in se, alicui intellectui cognoscibile non est, +propter excessum intelligibilis supra intellectum, sicut sol, qui +est maxime visibilis, videri non potest a vespertilione, propter +excessum luminis. Hoc igitur attendentes, quidam posuerunt quod +nullus intellectus creatus essentiam Dei videre potest. Sed hoc +inconvenienter dicitur. Cum enim ultima hominis beatitudo in +altissima eius operatione consistat, quae est operatio intellectus, +si nunquam essentiam Dei videre potest intellectus creatus, vel +nunquam beatitudinem obtinebit, vel in alio eius beatitudo +consistet quam in Deo. Quod est alienum a fide. In ipso enim est +ultima perfectio rationalis creaturae, quia est ei principium +essendi, intantum enim unumquodque perfectum est, inquantum ad suum +principium attingit. Similiter etiam est praeter rationem. Inest +enim homini naturale desiderium cognoscendi causam, cum intuetur +effectum; et ex hoc admiratio in hominibus consurgit. Si igitur +intellectus rationalis creaturae pertingere non possit ad primam +causam rerum, remanebit inane desiderium naturae. Unde simpliciter +concedendum est quod beati Dei essentiam videant.</p> +<p title="I q. 12 a. 1 ad 1"><a name="28688"><span class= +"ref">[28688] Iª q. 12 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod utraque auctoritas loquitur de visione +comprehensionis. Unde praemittit Dionysius immediate ante verba +proposita, dicens, <i>omnibus ipse est universaliter +incomprehensibilis, et nec sensus est</i>, et cetera. Et +Chrysostomus parum post verba praedicta subdit, <i>visionem hic +dicit certissimam patris considerationem et comprehensionem, tantam +quantam pater habet de filio</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 1 ad 2"><a name="28689"><span class= +"ref">[28689] Iª q. 12 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod infinitum quod se tenet ex parte materiae non +perfectae per formam, ignotum est secundum se, quia omnis cognitio +est per formam. Sed infinitum quod se tenet ex parte formae non +limitatae per materiam, est secundum se maxime notum. Sic autem +Deus est infinitus, et non primo modo, ut ex superioribus +patet.</p> +<p title="I q. 12 a. 1 ad 3"><a name="28690"><span class= +"ref">[28690] Iª q. 12 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod Deus non sic dicitur non existens, quasi nullo modo +sit existens, sed quia est supra omne existens, inquantum est suum +esse. Unde ex hoc non sequitur quod nullo modo possit cognosci, sed +quod omnem cognitionem excedat, quod est ipsum non comprehendi.</p> +<p title="I q. 12 a. 1 ad 4"><a name="28691"><span class= +"ref">[28691] Iª q. 12 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod proportio dicitur dupliciter. Uno modo, certa +habitudo unius quantitatis ad alteram; secundum quod duplum, +triplum et aequale sunt species proportionis. Alio modo, quaelibet +habitudo unius ad alterum proportio dicitur. Et sic potest esse +proportio creaturae ad Deum, inquantum se habet ad ipsum ut +effectus ad causam, et ut potentia ad actum. Et secundum hoc, +intellectus creatus proportionatus esse potest ad cognoscendum +Deum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 12 a. 2 arg. 1"><a name="28692"><span class= +"ref">[28692] Iª q. 12 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod essentia Dei ab intellectu creato per +aliquam similitudinem videatur. Dicitur enim I Ioan. III, <i>scimus +quoniam, cum apparuerit, similes ei erimus, et videbimus eum sicuti +est</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 2 arg. 2"><a name="28693"><span class= +"ref">[28693] Iª q. 12 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, +Augustinus dicit, IX de Trin., <i>cum Deum novimus, fit aliqua Dei +similitudo in nobis</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 2 arg. 3"><a name="28694"><span class= +"ref">[28694] Iª q. 12 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, +intellectus in actu est intelligibile in actu, sicut sensus in actu +est sensibile in actu. Hoc autem non est nisi inquantum informatur +sensus similitudine rei sensibilis, et intellectus similitudine rei +intellectae. Ergo, si Deus ab intellectu creato videtur in actu, +oportet quod per aliquam similitudinem videatur.</p> +<p title="I q. 12 a. 2 s. c."><a name="28695"><span class= +"ref">[28695] Iª q. 12 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, XV de Trin., quod cum apostolus dicit +<i>videmus nunc per speculum et in aenigmate, speculi et aenigmatis +nomine, quaecumque similitudines ab ipso significatae intelligi +possunt, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum</i>. Sed +videre Deum per essentiam non est visio aenigmatica vel specularis, +sed contra eam dividitur. Ergo divina essentia non videtur per +similitudines.</p> +<p title="I q. 12 a. 2 co."><a name="28696"><span class= +"ref">[28696] Iª q. 12 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod ad visionem, tam sensibilem quam intellectualem, duo +requiruntur, scilicet virtus visiva, et unio rei visae cum visu, +non enim fit visio in actu, nisi per hoc quod res visa quodammodo +est in vidente. Et in rebus quidem corporalibus, apparet quod res +visa non potest esse in vidente per suam essentiam, sed solum per +suam similitudinem, sicut similitudo lapidis est in oculo, per quam +fit visio in actu, non autem ipsa substantia lapidis. Si autem +esset una et eadem res, quae esset principium visivae virtutis, et +quae esset res visa, oporteret videntem ab illa re et virtutem +visivam habere, et formam per quam videret. Manifestum est autem +quod Deus et est auctor intellectivae virtutis, et ab intellectu +videri potest. Et cum ipsa intellectiva virtus creaturae non sit +Dei essentia, relinquitur quod sit aliqua participata similitudo +ipsius, qui est primus intellectus. Unde et virtus intellectualis +creaturae lumen quoddam intelligibile dicitur, quasi a prima luce +derivatum, sive hoc intelligatur de virtute naturali, sive de +aliqua perfectione superaddita gratiae vel gloriae. Requiritur ergo +ad videndum Deum aliqua Dei similitudo ex parte visivae potentiae, +qua scilicet intellectus sit efficax ad videndum Deum. Sed ex parte +visae rei, quam necesse est aliquo modo uniri videnti per nullam +similitudinem creatam Dei essentia videri potest. Primo quidem, +quia, sicut dicit Dionysius, I cap. de Div. Nom., per similitudines +inferioris ordinis rerum nullo modo superiora possunt cognosci, +sicut per speciem corporis non potest cognosci essentia rei +incorporeae. Multo igitur minus per speciem creatam quamcumque +potest essentia Dei videri. Secundo, quia essentia Dei est ipsum +esse eius, ut supra ostensum est, quod nulli formae creatae +competere potest. Non potest igitur aliqua forma creata esse +similitudo repraesentans videnti Dei essentiam. Tertio, quia divina +essentia est aliquod incircumscriptum, continens in se +supereminenter quidquid potest significari vel intelligi ab +intellectu creato. Et hoc nullo modo per aliquam speciem creatam +repraesentari potest, quia omnis forma creata est determinata +secundum aliquam rationem vel sapientiae, vel virtutis, vel ipsius +esse, vel alicuius huiusmodi. Unde dicere Deum per similitudinem +videri, est dicere divinam essentiam non videri, quod est erroneum. +Dicendum ergo quod ad videndum Dei essentiam requiritur aliqua +similitudo ex parte visivae potentiae, scilicet lumen gloriae, +confortans intellectum ad videndum Deum, de quo dicitur in Psalmo, +<i>in lumine tuo videbimus lumen</i>. Non autem per aliquam +similitudinem creatam Dei essentia videri potest, quae ipsam +divinam essentiam repraesentet ut in se est.</p> +<p title="I q. 12 a. 2 ad 1"><a name="28697"><span class= +"ref">[28697] Iª q. 12 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod auctoritas illa loquitur de similitudine quae est per +participationem luminis gloriae.</p> +<p title="I q. 12 a. 2 ad 2"><a name="28698"><span class= +"ref">[28698] Iª q. 12 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod Augustinus ibi loquitur de cognitione Dei quae +habetur in via.</p> +<p title="I q. 12 a. 2 ad 3"><a name="28699"><span class= +"ref">[28699] Iª q. 12 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod divina essentia est ipsum esse. Unde, sicut aliae +formae intelligibiles quae non sunt suum esse, uniuntur intellectui +secundum aliquod esse quo informant ipsum intellectum et faciunt +ipsum in actu; ita divina essentia unitur intellectui creato ut +intellectum in actu, per seipsam faciens intellectum in actu.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 12 a. 3 arg. 1"><a name="28700"><span class= +"ref">[28700] Iª q. 12 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod essentia Dei videri possit oculo +corporali. Dicitur enim Iob XIX, <i>in carne mea videbo Deum,</i> +etc.; et XLII, <i>auditu auris audivi te, nunc autem oculus meus +videt te</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 3 arg. 2"><a name="28701"><span class= +"ref">[28701] Iª q. 12 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, +Augustinus dicit, ultimo de civitate Dei, cap. XXIX, <i>vis itaque +praepollentior oculorum erit illorum</i> (scilicet glorificatorum), +<i>non ut acutius videant quam quidam perhibentur videre serpentes +vel aquilae (quantalibet enim acrimonia cernendi eadem animalia +vigeant, nihil aliud possunt videre quam corpora), sed ut videant +et incorporalia</i>. Quicumque autem potest videre incorporalia, +potest elevari ad videndum Deum. Ergo oculus glorificatus potest +videre Deum.</p> +<p title="I q. 12 a. 3 arg. 3"><a name="28702"><span class= +"ref">[28702] Iª q. 12 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus +potest videri ab homine visione imaginaria, dicitur enim Isaiae VI, +<i>vidi dominum sedentem super solium,</i> et cetera. Sed visio +imaginaria a sensu originem habet, <i>phantasia enim est motus +factus a sensu secundum actum</i>, ut dicitur in III de anima. Ergo +Deus sensibili visione videri potest.</p> +<p title="I q. 12 a. 3 s. c."><a name="28703"><span class= +"ref">[28703] Iª q. 12 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, in libro de videndo Deum ad Paulinam, +<i>Deum nemo vidit unquam, vel in hac vita, sicut ipse est; vel in +Angelorum vita, sicut visibilia ista quae corporali visione +cernuntur</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 3 co."><a name="28704"><span class= +"ref">[28704] Iª q. 12 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod impossibile est Deum videri sensu visus, vel quocumque alio +sensu aut potentia sensitivae partis. Omnis enim potentia huiusmodi +est actus corporalis organi, ut infra dicetur. Actus autem +proportionatur ei cuius est actus. Unde nulla huiusmodi potentia +potest se extendere ultra corporalia. Deus autem incorporeus est, +ut supra ostensum est. Unde nec sensu nec imaginatione videri +potest, sed solo intellectu.</p> +<p title="I q. 12 a. 3 ad 1"><a name="28705"><span class= +"ref">[28705] Iª q. 12 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, cum dicitur <i>in carne mea videbo Deum, salvatorem +meum</i>, non intelligitur quod oculo carnis sit Deum visurus, sed +quod in carne existens, post resurrectionem, visurus sit Deum. +Similiter quod dicitur, <i>nunc oculus meus videt te</i>, +intelligitur de oculo mentis, sicut Ephes. I dicit apostolus, +<i>det vobis spiritum sapientiae in agnitione eius, illuminatos +oculos cordis vestri</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 3 ad 2"><a name="28706"><span class= +"ref">[28706] Iª q. 12 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod Augustinus loquitur inquirendo in verbis illis, et +sub conditione. Quod patet ex hoc quod praemittitur, longe itaque +potentiae alterius erunt (scilicet oculi glorificati), si per eos +videbitur incorporea illa natura. Sed postmodum hoc determinat, +dicens, <i>valde credibile est sic nos visuros mundana tunc corpora +caeli novi et terrae novae, ut Deum ubique praesentem, et universa +etiam corporalia gubernantem, clarissima perspicuitate videamus; +non sicut nunc invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta +conspiciuntur; sed sicut homines, inter quos viventes motusque +vitales exerentes vivimus, mox ut aspicimus, non credimus vivere, +sed videmus</i>. Ex quo patet quod hoc modo intelligit oculos +glorificatos Deum visuros, sicut nunc oculi nostri vident alicuius +vitam. Vita autem non videtur oculo corporali, sicut per se +visibile, sed sicut sensibile per accidens, quod quidem a sensu non +cognoscitur, sed statim cum sensu ab aliqua alia virtute +cognoscitiva. Quod autem statim, visis corporibus, divina +praesentia ex eis cognoscatur per intellectum, ex duobus contingit, +scilicet ex perspicacitate intellectus; et ex refulgentia divinae +claritatis in corporibus innovatis.</p> +<p title="I q. 12 a. 3 ad 3"><a name="28707"><span class= +"ref">[28707] Iª q. 12 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod in visione imaginaria non videtur Dei essentia, sed +aliqua forma in imaginatione formatur, repraesentans Deum secundum +aliquem modum similitudinis, prout in Scripturis divinis divina per +res sensibiles metaphorice describuntur.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 12 a. 4 arg. 1"><a name="28708"><span class= +"ref">[28708] Iª q. 12 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod aliquis intellectus creatus per sua +naturalia divinam essentiam videre possit. Dicit enim Dionysius, +cap. IV de Div. Nom., quod Angelus est speculum purum, clarissimum, +<i>suscipiens totam, si fas est dicere, pulchritudinem Dei</i>. Sed +unumquodque videtur dum videtur eius speculum. Cum igitur Angelus +per sua naturalia intelligat seipsum, videtur quod etiam per sua +naturalia intelligat divinam essentiam.</p> +<p title="I q. 12 a. 4 arg. 2"><a name="28709"><span class= +"ref">[28709] Iª q. 12 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, illud +quod est maxime visibile, fit minus visibile nobis propter defectum +nostri visus, vel corporalis vel intellectualis. Sed intellectus +Angeli non patitur aliquem defectum. Cum ergo Deus secundum se sit +maxime intelligibilis, videtur quod ab Angelo sit maxime +intelligibilis. Si igitur alia intelligibilia per sua naturalia +intelligere potest, multo magis Deum.</p> +<p title="I q. 12 a. 4 arg. 3"><a name="28710"><span class= +"ref">[28710] Iª q. 12 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, +sensus corporeus non potest elevari ad intelligendam substantiam +incorpoream, quia est supra eius naturam. Si igitur videre Deum per +essentiam sit supra naturam cuiuslibet intellectus creati, videtur +quod nullus intellectus creatus ad videndum Dei essentiam +pertingere possit, quod est erroneum, ut ex supradictis patet. +Videtur ergo quod intellectui creato sit naturale divinam essentiam +videre.</p> +<p title="I q. 12 a. 4 s. c."><a name="28711"><span class= +"ref">[28711] Iª q. 12 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Rom. VI, <i>gratia Dei vita aeterna</i>. Sed vita +aeterna consistit in visione divinae essentiae, secundum illud +Ioan. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum verum +Deum,</i> et cetera. Ergo videre Dei essentiam convenit intellectui +creato per gratiam, et non per naturam.</p> +<p title="I q. 12 a. 4 co."><a name="28712"><span class= +"ref">[28712] Iª q. 12 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod impossibile est quod aliquis intellectus creatus per sua +naturalia essentiam Dei videat. Cognitio enim contingit secundum +quod cognitum est in cognoscente. Cognitum autem est in cognoscente +secundum modum cognoscentis. Unde cuiuslibet cognoscentis cognitio +est secundum modum suae naturae. Si igitur modus essendi alicuius +rei cognitae excedat modum naturae cognoscentis, oportet quod +cognitio illius rei sit supra naturam illius cognoscentis. Est +autem multiplex modus essendi rerum. Quaedam enim sunt, quorum +natura non habet esse nisi in hac materia individuali, et huiusmodi +sunt omnia corporalia. Quaedam vero sunt, quorum naturae sunt per +se subsistentes, non in materia aliqua, quae tamen non sunt suum +esse, sed sunt esse habentes, et huiusmodi sunt substantiae +incorporeae, quas Angelos dicimus. Solius autem Dei proprius modus +essendi est, ut sit suum esse subsistens. Ea igitur quae non habent +esse nisi in materia individuali, cognoscere est nobis connaturale, +eo quod anima nostra, per quam cognoscimus, est forma alicuius +materiae. Quae tamen habet duas virtutes cognoscitivas. Unam, quae +est actus alicuius corporei organi. Et huic connaturale est +cognoscere res secundum quod sunt in materia individuali, unde +sensus non cognoscit nisi singularia. Alia vero virtus cognoscitiva +eius est intellectus, qui non est actus alicuius organi corporalis. +Unde per intellectum connaturale est nobis cognoscere naturas, quae +quidem non habent esse nisi in materia individuali; non tamen +secundum quod sunt in materia individuali, sed secundum quod +abstrahuntur ab ea per considerationem intellectus. Unde secundum +intellectum possumus cognoscere huiusmodi res in universali, quod +est supra facultatem sensus. Intellectui autem angelico connaturale +est cognoscere naturas non in materia existentes. Quod est supra +naturalem facultatem intellectus animae humanae, secundum statum +praesentis vitae, quo corpori unitur. Relinquitur ergo quod +cognoscere ipsum esse subsistens, sit connaturale soli intellectui +divino, et quod sit supra facultatem naturalem cuiuslibet +intellectus creati, quia nulla creatura est suum esse, sed habet +esse participatum. Non igitur potest intellectus creatus Deum per +essentiam videre, nisi inquantum Deus per suam gratiam se +intellectui creato coniungit, ut intelligibile ab ipso.</p> +<p title="I q. 12 a. 4 ad 1"><a name="28713"><span class= +"ref">[28713] Iª q. 12 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod iste modus cognoscendi Deum, est Angelo connaturalis, +ut scilicet cognoscat eum per similitudinem eius in ipso Angelo +refulgentem. Sed cognoscere Deum per aliquam similitudinem creatam, +non est cognoscere essentiam Dei, ut supra ostensum est. Unde non +sequitur quod Angelus per sua naturalia possit cognoscere essentiam +Dei.</p> +<p title="I q. 12 a. 4 ad 2"><a name="28714"><span class= +"ref">[28714] Iª q. 12 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod intellectus Angeli non habet defectum, si defectus +accipiatur privative, ut scilicet careat eo quod habere debet. Si +vero accipiatur negative, sic quaelibet creatura invenitur +deficiens, Deo comparata, dum non habet illam excellentiam quae +invenitur in Deo.</p> +<p title="I q. 12 a. 4 ad 3"><a name="28715"><span class= +"ref">[28715] Iª q. 12 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod sensus visus, quia omnino materialis est, nullo modo +elevari potest ad aliquid immateriale. Sed intellectus noster vel +angelicus, quia secundum naturam a materia aliqualiter elevatus +est, potest ultra suam naturam per gratiam ad aliquid altius +elevari. Et huius signum est, quia visus nullo modo potest in +abstractione cognoscere id quod in concretione cognoscit, nullo +enim modo potest percipere naturam, nisi ut hanc. Sed intellectus +noster potest in abstractione considerare quod in concretione +cognoscit. Etsi enim cognoscat res habentes formam in materia, +tamen resolvit compositum in utrumque, et considerat ipsam formam +per se. Et similiter intellectus Angeli, licet connaturale sit ei +cognoscere esse concretum in aliqua natura, tamen potest ipsum esse +secernere per intellectum, dum cognoscit quod aliud est ipse, et +aliud est suum esse. Et ideo, cum intellectus creatus per suam +naturam natus sit apprehendere formam concretam et esse concretum +in abstractione, per modum resolutionis cuiusdam, potest per +gratiam elevari ut cognoscat substantiam separatam subsistentem, et +esse separatum subsistens.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 5</div> +<p title="I q. 12 a. 5 arg. 1"><a name="28716"><span class= +"ref">[28716] Iª q. 12 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic +proceditur. Videtur quod intellectus creatus ad videndum essentiam +Dei aliquo lumine creato non indigeat. Illud enim quod est per se +lucidum in rebus sensibilibus, alio lumine non indiget ut videatur, +ergo nec in intelligibilibus. Sed Deus est lux intelligibilis. Ergo +non videtur per aliquod lumen creatum.</p> +<p title="I q. 12 a. 5 arg. 2"><a name="28717"><span class= +"ref">[28717] Iª q. 12 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, cum +Deus videtur per medium, non videtur per suam essentiam. Sed cum +videtur per aliquod lumen creatum, videtur per medium. Ergo non +videtur per suam essentiam.</p> +<p title="I q. 12 a. 5 arg. 3"><a name="28718"><span class= +"ref">[28718] Iª q. 12 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, illud +quod est creatum, nihil prohibet alicui creaturae esse naturale. Si +ergo per aliquod lumen creatum Dei essentia videtur, poterit illud +lumen esse naturale alicui creaturae. Et ita illa creatura non +indigebit aliquo alio lumine ad videndum Deum, quod est +impossibile. Non est ergo necessarium quod omnis creatura ad +videndum Dei essentiam lumen superadditum requirat.</p> +<p title="I q. 12 a. 5 s. c."><a name="28719"><span class= +"ref">[28719] Iª q. 12 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in Psalmo, <i>in lumine tuo videbimus lumen</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 5 co."><a name="28720"><span class= +"ref">[28720] Iª q. 12 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod omne quod elevatur ad aliquid quod excedit suam naturam, +oportet quod disponatur aliqua dispositione quae sit supra suam +naturam, sicut, si aer debeat accipere formam ignis, oportet quod +disponatur aliqua dispositione ad talem formam. Cum autem aliquis +intellectus creatus videt Deum per essentiam, ipsa essentia Dei fit +forma intelligibilis intellectus. Unde oportet quod aliqua +dispositio supernaturalis ei superaddatur, ad hoc quod elevetur in +tantam sublimitatem. Cum igitur virtus naturalis intellectus creati +non sufficiat ad Dei essentiam videndam, ut ostensum est, oportet +quod ex divina gratia superaccrescat ei virtus intelligendi. Et hoc +augmentum virtutis intellectivae illuminationem intellectus +vocamus; sicut et ipsum intelligibile vocatur lumen vel lux. Et +istud est lumen de quo dicitur Apoc. XXI, <i>quod claritas Dei +illuminabit eam</i>, scilicet societatem beatorum Deum videntium. +Et secundum hoc lumen efficiuntur deiformes, idest Deo similes; +secundum illud I Ioan. III, <i>cum apparuerit, similes ei erimus, +et videbimus eum sicuti est</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 5 ad 1"><a name="28721"><span class= +"ref">[28721] Iª q. 12 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod lumen creatum est necessarium ad videndum Dei +essentiam, non quod per hoc lumen Dei essentia intelligibilis fiat, +quae secundum se intelligibilis est, sed ad hoc quod intellectus +fiat potens ad intelligendum, per modum quo potentia fit potentior +ad operandum per habitum, sicut etiam et lumen corporale +necessarium est in visu exteriori, inquantum facit medium +transparens in actu, ut possit moveri a colore.</p> +<p title="I q. 12 a. 5 ad 2"><a name="28722"><span class= +"ref">[28722] Iª q. 12 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod lumen istud non requiritur ad videndum Dei essentiam +quasi similitudo in qua Deus videatur, sed quasi perfectio quaedam +intellectus, confortans ipsum ad videndum Deum. Et ideo potest dici +quod non est medium in quo Deus videatur, sed sub quo videtur. Et +hoc non tollit immediatam visionem Dei.</p> +<p title="I q. 12 a. 5 ad 3"><a name="28723"><span class= +"ref">[28723] Iª q. 12 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod dispositio ad formam ignis non potest esse naturalis +nisi habenti formam ignis. Unde lumen gloriae non potest esse +naturale creaturae, nisi creatura esset naturae divinae, quod est +impossibile. Per hoc enim lumen fit creatura rationalis deiformis, +ut dictum est.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 6</div> +<p title="I q. 12 a. 6 arg. 1"><a name="28724"><span class= +"ref">[28724] Iª q. 12 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic +proceditur. Videtur quod videntium essentiam Dei unus alio +perfectius non videat. Dicitur enim I Ioan. III, <i>videbimus eum +sicuti est</i>. Sed ipse uno modo est. Ergo uno modo videbitur ab +omnibus. Non ergo perfectius et minus perfecte.</p> +<p title="I q. 12 a. 6 arg. 2"><a name="28725"><span class= +"ref">[28725] Iª q. 12 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, +Augustinus dicit, in libro octoginta trium qq., quod unam rem non +potest unus alio plus intelligere. Sed omnes videntes Deum per +essentiam, intelligunt Dei essentiam, intellectu enim videtur Deus, +non sensu, ut supra habitum est. Ergo videntium divinam essentiam +unus alio non clarius videt.</p> +<p title="I q. 12 a. 6 arg. 3"><a name="28726"><span class= +"ref">[28726] Iª q. 12 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, quod +aliquid altero perfectius videatur, ex duobus contingere potest, +vel ex parte obiecti visibilis; vel ex parte potentiae visivae +videntis. Ex parte autem obiecti, per hoc quod obiectum perfectius +in vidente recipitur, scilicet secundum perfectiorem similitudinem. +Quod in proposito locum non habet, Deus enim non per aliquam +similitudinem, sed per eius essentiam praesens est intellectui +essentiam eius videnti. Relinquitur ergo quod, si unus alio +perfectius eum videat, quod hoc sit secundum differentiam potentiae +intellectivae. Et ita sequitur quod cuius potentia intellectiva +naturaliter est sublimior, clarius eum videat. Quod est +inconveniens, cum hominibus promittatur in beatitudine aequalitas +Angelorum.</p> +<p title="I q. 12 a. 6 s. c."><a name="28727"><span class= +"ref">[28727] Iª q. 12 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est +quod vita aeterna in visione Dei consistit, secundum illud Ioan. +XVII, <i>haec est vita aeterna,</i> et cetera. Ergo, si omnes +aequaliter Dei essentiam vident, in vita aeterna omnes erunt +aequales. Cuius contrarium dicit apostolus, I Cor. XV, <i>stella +differt a stella in claritate</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 6 co."><a name="28728"><span class= +"ref">[28728] Iª q. 12 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod videntium Deum per essentiam unus alio perfectius eum videbit. +Quod quidem non erit per aliquam Dei similitudinem perfectiorem in +uno quam in alio, cum illa visio non sit futura per aliquam +similitudinem, ut ostensum est. Sed hoc erit per hoc, quod +intellectus unius habebit maiorem virtutem seu facultatem ad +videndum Deum, quam alterius. Facultas autem videndi Deum non +competit intellectui creato secundum suam naturam, sed per lumen +gloriae, quod intellectum in quadam deiformitate constituit, ut ex +superioribus patet. Unde intellectus plus participans de lumine +gloriae, perfectius Deum videbit. Plus autem participabit de lumine +gloriae, qui plus habet de caritate, quia ubi est maior caritas, +ibi est maius desiderium; et desiderium quodammodo facit +desiderantem aptum et paratum ad susceptionem desiderati. Unde qui +plus habebit de caritate, perfectius Deum videbit, et beatior +erit.</p> +<p title="I q. 12 a. 6 ad 1"><a name="28729"><span class= +"ref">[28729] Iª q. 12 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, cum dicitur videbimus eum sicuti est, hoc adverbium +sicuti determinat modum visionis ex parte rei visae ut sit sensus, +videbimus eum ita esse sicuti est, quia ipsum esse eius videbimus, +quod est eius essentia. Non autem determinat modum visionis ex +parte videntis, ut sit sensus, quod ita erit perfectus modus +videndi, sicut est in Deo perfectus modus essendi.</p> +<p title="I q. 12 a. 6 ad 2"><a name="28730"><span class= +"ref">[28730] Iª q. 12 a. 6 ad 2</span></a> Et per hoc etiam +patet solutio ad secundum. Cum enim dicitur quod rem unam unus alio +melius non intelligit, hoc habet veritatem si referatur ad modum +rei intellectae, quia quicumque intelligit rem esse aliter quam +sit, non vere intelligit. Non autem si referatur ad modum +intelligendi, quia intelligere unius est perfectius quam +intelligere alterius.</p> +<p title="I q. 12 a. 6 ad 3"><a name="28731"><span class= +"ref">[28731] Iª q. 12 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod diversitas videndi non erit ex parte obiecti, quia +idem obiectum omnibus praesentabitur, scilicet Dei essentia, nec ex +diversa participatione obiecti per differentes similitudines, sed +erit per diversam facultatem intellectus, non quidem naturalem, sed +gloriosam, ut dictum est.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 7</div> +<p title="I q. 12 a. 7 arg. 1"><a name="28732"><span class= +"ref">[28732] Iª q. 12 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic +proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam ipsum +comprehendant. Dicit enim apostolus, Philipp. III, <i>sequor autem +si quo modo comprehendam</i>. Non autem frustra sequebatur, dicit +enim ipse, I Cor. IX, <i>sic curro, non quasi in incertum</i>. Ergo +ipse comprehendit, et eadem ratione alii, quos ad hoc invitat, +dicens, <i>sic currite, ut comprehendatis</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 7 arg. 2"><a name="28733"><span class= +"ref">[28733] Iª q. 12 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, ut +dicit Augustinus in libro de videndo Deum ad Paulinam, <i>illud +comprehenditur, quod ita totum videtur, ut nihil eius lateat +videntem</i>. Sed si Deus per essentiam videtur, totus videtur, et +nihil eius latet videntem; cum Deus sit simplex. Ergo a quocumque +videtur per essentiam, comprehenditur.</p> +<p title="I q. 12 a. 7 arg. 3"><a name="28734"><span class= +"ref">[28734] Iª q. 12 a. 7 arg. 3</span></a> Si dicatur quod +videtur totus, sed non totaliter, contra, totaliter vel dicit modum +videntis, vel modum rei visae. Sed ille qui videt Deum per +essentiam, videt eum totaliter, si significetur modus rei visae, +quia videt eum sicuti est, ut dictum est. Similiter videt eum +totaliter, si significetur modus videntis, quia tota virtute sua +intellectus Dei essentiam videbit. Quilibet ergo videns Deum per +essentiam, totaliter eum videbit. Ergo eum comprehendet.</p> +<p title="I q. 12 a. 7 s. c."><a name="28735"><span class= +"ref">[28735] Iª q. 12 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Ierem. XXXII, <i>fortissime, magne, potens, dominus +exercituum nomen tibi; magnus consilio, et incomprehensibilis +cogitatu</i>. Ergo comprehendi non potest.</p> +<p title="I q. 12 a. 7 co."><a name="28736"><span class= +"ref">[28736] Iª q. 12 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod comprehendere Deum impossibile est cuicumque intellectui +creato, <i>attingere vero mente Deum qualitercumque, magna est +beatitudo</i>, ut dicit Augustinus. Ad cuius evidentiam, sciendum +est quod illud comprehenditur, quod perfecte cognoscitur. Perfecte +autem cognoscitur, quod tantum cognoscitur, quantum est +cognoscibile. Unde si id quod est cognoscibile per scientiam +demonstrativam, opinione teneatur ex aliqua ratione probabili +concepta, non comprehenditur. Puta, si hoc quod est triangulum +habere tres angulos aequales duobus rectis, aliquis sciat per +demonstrationem, comprehendit illud, si vero aliquis eius opinionem +accipiat probabiliter, per hoc quod a sapientibus vel pluribus ita +dicitur, non comprehendet ipsum, quia non pertingit ad illum +perfectum modum cognitionis, quo cognoscibilis est. Nullus autem +intellectus creatus pertingere potest ad illum perfectum modum +cognitionis divinae essentiae, quo cognoscibilis est. Quod sic +patet. Unumquodque enim sic cognoscibile est, secundum quod est ens +actu. Deus igitur, cuius esse est infinitum, ut supra ostensum est, +infinite cognoscibilis est. Nullus autem intellectus creatus potest +Deum infinite cognoscere. Intantum enim intellectus creatus divinam +essentiam perfectius vel minus perfecte cognoscit, inquantum maiori +vel minori lumine gloriae perfunditur. Cum igitur lumen gloriae +creatum, in quocumque intellectu creato receptum, non possit esse +infinitum, impossibile est quod aliquis intellectus creatus Deum +infinite cognoscat. Unde impossibile est quod Deum +comprehendat.</p> +<p title="I q. 12 a. 7 ad 1"><a name="28737"><span class= +"ref">[28737] Iª q. 12 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod comprehensio dicitur dupliciter. Uno modo, stricte et +proprie, secundum quod aliquid includitur in comprehendente. Et sic +nullo modo Deus comprehenditur, nec intellectu nec aliquo alio, +quia, cum sit infinitus, nullo finito includi potest, ut aliquid +finitum eum infinite capiat, sicut ipse infinite est. Et sic de +comprehensione nunc quaeritur. Alio modo comprehensio largius +sumitur, secundum quod comprehensio insecutioni opponitur. Qui enim +attingit aliquem, quando iam tenet ipsum, comprehendere eum +dicitur. Et sic Deus comprehenditur a beatis, secundum illud Cant. +III, <i>tenui eum, nec dimittam</i>. Et sic intelliguntur +auctoritates apostoli de comprehensione. Et hoc modo comprehensio +est una de tribus dotibus animae, quae respondet spei; sicut visio +fidei, et fruitio caritati. Non enim, apud nos, omne quod videtur, +iam tenetur vel habetur, quia videntur interdum distantia, vel quae +non sunt in potestate nostra. Neque iterum omnibus quae habemus, +fruimur, vel quia non delectamur in eis; vel quia non sunt ultimus +finis desiderii nostri, ut desiderium nostrum impleant et quietent. +Sed haec tria habent beati in Deo, quia et vident ipsum; et +videndo, tenent sibi praesentem, in potestate habentes semper eum +videre; et tenentes, fruuntur sicut ultimo fine desiderium +implente.</p> +<p title="I q. 12 a. 7 ad 2"><a name="28738"><span class= +"ref">[28738] Iª q. 12 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod non propter hoc Deus incomprehensibilis dicitur, +quasi aliquid eius sit quod non videatur, sed quia non ita perfecte +videtur, sicut visibilis est. Sicut cum aliqua demonstrabilis +propositio per aliquam probabilem rationem cognoscitur, non est +aliquid eius quod non cognoscatur, nec subiectum, nec praedicatum, +nec compositio, sed tota non ita perfecte cognoscitur, sicut +cognoscibilis est. Unde Augustinus, definiendo comprehensionem, +dicit quod <i>totum comprehenditur videndo, quod ita videtur, ut +nihil eius lateat videntem; aut cuius fines circumspici +possunt</i>, tunc enim fines alicuius circumspiciuntur, quando ad +finem in modo cognoscendi illam rem pervenitur.</p> +<p title="I q. 12 a. 7 ad 3"><a name="28739"><span class= +"ref">[28739] Iª q. 12 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod totaliter dicit modum obiecti, non quidem ita quod +totus modus obiecti non cadat sub cognitione; sed quia modus +obiecti non est modus cognoscentis. Qui igitur videt Deum per +essentiam, videt hoc in eo, quod infinite existit, et infinite +cognoscibilis est, sed hic infinitus modus non competit ei, ut +scilicet ipse infinite cognoscat, sicut aliquis probabiliter scire +potest aliquam propositionem esse demonstrabilem, licet ipse eam +demonstrative non cognoscat.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 8</div> +<p title="I q. 12 a. 8 arg. 1"><a name="28740"><span class= +"ref">[28740] Iª q. 12 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic +proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam omnia in Deo +videant. Dicit enim Gregorius, in IV Dialog. <i>quid est quod non +videant, qui videntem omnia vident?</i> Sed Deus est videns omnia. +Ergo qui vident Deum, omnia vident.</p> +<p title="I q. 12 a. 8 arg. 2"><a name="28741"><span class= +"ref">[28741] Iª q. 12 a. 8 arg. 2</span></a> Item, quicumque +videt speculum, videt ea quae in speculo resplendent. Sed omnia +quaecumque fiunt vel fieri possunt, in Deo resplendent sicut in +quodam speculo, ipse enim omnia in seipso cognoscit. Ergo quicumque +videt Deum, videt omnia quae sunt et quae fieri possunt.</p> +<p title="I q. 12 a. 8 arg. 3"><a name="28742"><span class= +"ref">[28742] Iª q. 12 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, qui +intelligit id quod est maius, potest intelligere minima, ut dicitur +III de anima. Sed omnia quae Deus facit vel facere potest, sunt +minus quam eius essentia. Ergo quicumque intelligit Deum, potest +intelligere omnia quae Deus facit vel facere potest.</p> +<p title="I q. 12 a. 8 arg. 4"><a name="28743"><span class= +"ref">[28743] Iª q. 12 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, +rationalis creatura omnia naturaliter scire desiderat. Si igitur +videndo Deum non omnia sciat, non quietatur eius naturale +desiderium, et ita, videndo Deum non erit beata. Quod est +inconveniens. Videndo igitur Deum, omnia scit.</p> +<p title="I q. 12 a. 8 s. c."><a name="28744"><span class= +"ref">[28744] Iª q. 12 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est +quod Angeli vident Deum per essentiam, et tamen non omnia sciunt. +Inferiores enim Angeli purgantur a superioribus a nescientia, ut +dicit Dionysius, VII cap. Cael. Hier. Ipsi etiam nesciunt futura +contingentia et cogitationes cordium, hoc enim solius Dei est. Non +ergo quicumque vident Dei essentiam, vident omnia.</p> +<p title="I q. 12 a. 8 co."><a name="28745"><span class= +"ref">[28745] Iª q. 12 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod intellectus creatus, videndo divinam essentiam, non videt in +ipsa omnia quae facit Deus vel facere potest. Manifestum est enim +quod sic aliqua videntur in Deo, secundum quod sunt in ipso. Omnia +autem alia sunt in Deo, sicut effectus sunt virtute in sua causa. +Sic igitur videntur alia in Deo, sicut effectus in sua causa. Sed +manifestum est quod quanto aliqua causa perfectius videtur, tanto +plures eius effectus in ipsa videri possunt. Qui enim habet +intellectum elevatum, statim uno principio demonstrativo proposito, +ex ipso multarum conclusionum cognitionem accipit, quod non +convenit ei qui debilioris intellectus est, sed oportet quod ei +singula explanentur. Ille igitur intellectus potest in causa +cognoscere omnes causae effectus, et omnes rationes effectuum, qui +causam totaliter comprehendit. Nullus autem intellectus creatus +totaliter Deum comprehendere potest, ut ostensum est. Nullus igitur +intellectus creatus, videndo Deum, potest cognoscere omnia quae +Deus facit vel potest facere, hoc enim esset comprehendere eius +virtutem. Sed horum quae Deus facit vel facere potest, tanto +aliquis intellectus plura cognoscit, quanto perfectius Deum +videt.</p> +<p title="I q. 12 a. 8 ad 1"><a name="28746"><span class= +"ref">[28746] Iª q. 12 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Gregorius loquitur quantum ad sufficientiam obiecti, +scilicet Dei, quod, quantum in se est, sufficienter continet omnia +et demonstrat. Non tamen sequitur quod unusquisque videns Deum +omnia cognoscat, quia non perfecte comprehendit ipsum.</p> +<p title="I q. 12 a. 8 ad 2"><a name="28747"><span class= +"ref">[28747] Iª q. 12 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod videns speculum, non est necessarium quod omnia in +speculo videat, nisi speculum visu suo comprehendat.</p> +<p title="I q. 12 a. 8 ad 3"><a name="28748"><span class= +"ref">[28748] Iª q. 12 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, licet maius sit videre Deum quam omnia alia, tamen +maius est videre sic Deum quod omnia in eo cognoscantur, quam +videre sic ipsum quod non omnia, sed pauciora vel plura +cognoscantur in eo. Iam enim ostensum est quod multitudo cognitorum +in Deo, consequitur modum videndi ipsum vel magis perfectum vel +minus perfectum.</p> +<p title="I q. 12 a. 8 ad 4"><a name="28749"><span class= +"ref">[28749] Iª q. 12 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod naturale desiderium rationalis creaturae est ad +sciendum omnia illa quae pertinent ad perfectionem intellectus; et +haec sunt species et genera rerum, et rationes earum, quae in Deo +videbit quilibet videns essentiam divinam. Cognoscere autem alia +singularia, et cogitata et facta eorum, non est de perfectione +intellectus creati, nec ad hoc eius naturale desiderium tendit, nec +iterum cognoscere illa quae nondum sunt, sed fieri a Deo possunt. +Si tamen solus Deus videretur, qui est fons et principium totius +esse et veritatis, ita repleret naturale desiderium sciendi, quod +nihil aliud quaereretur, et beatus esset. Unde dicit Augustinus, V +Confess., infelix homo qui scit omnia illa (scilicet creaturas), +<i>te autem nescit, beatus autem qui te scit, etiam si illa +nesciat. Qui vero te et illa novit, non propter illa beatior est, +sed propter te solum beatus</i>.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 9</div> +<p title="I q. 12 a. 9 arg. 1"><a name="28750"><span class= +"ref">[28750] Iª q. 12 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic +proceditur. Videtur quod ea quae videntur in Deo, a videntibus +divinam essentiam per aliquas similitudines videantur. Omnis enim +cognitio est per assimilationem cognoscentis ad cognitum, sic enim +intellectus in actu fit intellectum in actu, et sensus in actu +sensibile in actu, inquantum eius similitudine informatur, ut +pupilla similitudine coloris. Si igitur intellectus videntis Deum +per essentiam intelligat in Deo aliquas creaturas, oportet quod +earum similitudinibus informetur.</p> +<p title="I q. 12 a. 9 arg. 2"><a name="28751"><span class= +"ref">[28751] Iª q. 12 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, ea +quae prius vidimus, memoriter tenemus. Sed Paulus, videns in raptu +essentiam Dei, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad litteram, +postquam desiit essentiam Dei videre, recordatus est multorum quae +in illo raptu viderat, unde ipse dicit quod <i>audivit arcana +verba, quae non licet homini loqui</i>, II Cor. XII. Ergo oportet +dicere quod aliquae similitudines eorum quae recordatus est, in +eius intellectu remanserint. Et eadem ratione, quando +praesentialiter videbat Dei essentiam, eorum quae in ipsa videbat, +aliquas similitudines vel species habebat.</p> +<p title="I q. 12 a. 9 s. c."><a name="28752"><span class= +"ref">[28752] Iª q. 12 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est +quod per unam speciem videtur speculum, et ea quae in speculo +apparent. Sed omnia sic videntur in Deo sicut in quodam speculo +intelligibili. Ergo, si ipse Deus non videtur per aliquam +similitudinem, sed per suam essentiam; nec ea quae in ipso +videntur, per aliquas similitudines sive species videntur.</p> +<p title="I q. 12 a. 9 co."><a name="28753"><span class= +"ref">[28753] Iª q. 12 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod videntes Deum per essentiam, ea quae in ipsa essentia Dei +vident, non vident per aliquas species, sed per ipsam essentiam +divinam intellectui eorum unitam. Sic enim cognoscitur unumquodque, +secundum quod similitudo eius est in cognoscente. Sed hoc contingit +dupliciter. Cum enim quaecumque uni et eidem sunt similia, sibi +invicem sint similia, virtus cognoscitiva dupliciter assimilari +potest alicui cognoscibili. Uno modo, secundum se, quando directe +eius similitudine informatur, et tunc cognoscitur illud secundum +se. Alio modo, secundum quod informatur specie alicuius quod est ei +simile, et tunc non dicitur res cognosci in seipsa, sed in suo +simili. Alia enim est cognitio qua cognoscitur aliquis homo in +seipso, et alia qua cognoscitur in sua imagine. Sic ergo, +cognoscere res per earum similitudines in cognoscente existentes, +est cognoscere eas in seipsis, seu in propriis naturis, sed +cognoscere eas prout earum similitudines praeexistunt in Deo, est +videre eas in Deo. Et hae duae cognitiones differunt. Unde secundum +illam cognitionem qua res cognoscuntur a videntibus Deum per +essentiam in ipso Deo, non videntur per aliquas similitudines +alias; sed per solam essentiam divinam intellectui praesentem, per +quam et Deus videtur.</p> +<p title="I q. 12 a. 9 ad 1"><a name="28754"><span class= +"ref">[28754] Iª q. 12 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod intellectus videntis Deum assimilatur rebus quae +videntur in Deo, inquantum unitur essentiae divinae, in qua rerum +omnium similitudines praeexistunt.</p> +<p title="I q. 12 a. 9 ad 2"><a name="28755"><span class= +"ref">[28755] Iª q. 12 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod aliquae potentiae cognoscitivae sunt, quae ex +speciebus primo conceptis alias formare possunt. Sicut imaginatio +ex praeconceptis speciebus montis et auri, format speciem montis +aurei, et intellectus ex praeconceptis speciebus generis et +differentiae, format rationem speciei. Et similiter ex similitudine +imaginis formare possumus in nobis similitudinem eius cuius est +imago. Et sic Paulus, vel quicumque alius videns Deum, ex ipsa +visione essentiae divinae potest formare in se similitudines rerum +quae in essentia divina videntur, quae remanserunt in Paulo etiam +postquam desiit Dei essentiam videre. Ista tamen visio, qua +videntur res per huiusmodi species sic conceptas, est alia a +visione qua videntur res in Deo.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 10</div> +<p title="I q. 12 a. 10 arg. 1"><a name="28756"><span class= +"ref">[28756] Iª q. 12 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic +proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam non simul +videant omnia quae in ipso vident. Quia, secundum philosophum, +contingit multa scire, intelligere vero unum. Sed ea quae videntur +in Deo, intelliguntur, intellectu enim videtur Deus. Ergo non +contingit a videntibus Deum simul multa videri in Deo.</p> +<p title="I q. 12 a. 10 arg. 2"><a name="28757"><span class= +"ref">[28757] Iª q. 12 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, +Augustinus dicit, VIII super Gen. ad litteram, quod <i>Deus movet +creaturam spiritualem per tempus</i>, hoc est per intelligentiam et +affectionem. Sed creatura spiritualis est Angelus, qui Deum videt. +Ergo videntes Deum, successive intelligunt et afficiuntur, tempus +enim successionem importat.</p> +<p title="I q. 12 a. 10 s. c."><a name="28758"><span class= +"ref">[28758] Iª q. 12 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est +quod Augustinus dicit, ultimo de Trin., <i>non erunt volubiles +nostrae cogitationes, ab aliis in alia euntes atque redeuntes; sed +omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 10 co."><a name="28759"><span class= +"ref">[28759] Iª q. 12 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod ea quae videntur in verbo, non successive, sed simul videntur. +Ad cuius evidentiam considerandum est, quod ideo nos simul non +possumus multa intelligere, quia multa per diversas species +intelligimus; diversis autem speciebus non potest intellectus unus +simul actu informari ad intelligendum per eas, sicut nec unum +corpus potest simul diversis figuris figurari. Unde contingit quod, +quando aliqua multa una specie intelligi possunt, simul +intelliguntur, sicut diversae partes alicuius totius, si singulae +propriis speciebus intelligantur, successive intelliguntur, et non +simul; si autem omnes intelligantur una specie totius, simul +intelliguntur. Ostensum est autem quod ea quae videntur in Deo, non +videntur singula per suas similitudines, sed omnia per unam +essentiam Dei. Unde simul, et non successive videntur.</p> +<p title="I q. 12 a. 10 ad 1"><a name="28760"><span class= +"ref">[28760] Iª q. 12 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod sic unum tantum intelligimus, inquantum una specie +intelligimus. Sed multa una specie intellecta simul intelliguntur, +sicut in specie hominis intelligimus animal et rationale, et in +specie domus parietem et tectum.</p> +<p title="I q. 12 a. 10 ad 2"><a name="28761"><span class= +"ref">[28761] Iª q. 12 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod Angeli, quantum ad cognitionem naturalem qua +cognoscunt res per species diversas eis inditas, non simul omnia +cognoscunt, et sic moventur, secundum intelligentiam, per tempus. +Sed secundum quod vident res in Deo, simul eas vident.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 11</div> +<p title="I q. 12 a. 11 arg. 1"><a name="28762"><span class= +"ref">[28762] Iª q. 12 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum +sic proceditur. Videtur quod aliquis in hac vita possit Deum per +essentiam videre. Dicit enim Iacob, Gen. XXXII, <i>vidi Deum facie +ad faciem</i>. Sed videre facie ad faciem, est videre per +essentiam, ut patet per illud quod dicitur I Cor. XIII, <i>videmus +nunc per speculum et in aenigmate, tunc autem facie ad faciem</i>. +Ergo Deus in hac vita per essentiam videri potest.</p> +<p title="I q. 12 a. 11 arg. 2"><a name="28763"><span class= +"ref">[28763] Iª q. 12 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, Num. +XII dicit dominus de Moyse, <i>ore ad os loquor ei, et palam, et +non per aenigmata et figuras, videt Deum</i>. Sed hoc est videre +Deum per essentiam. Ergo aliquis in statu huius vitae potest Deum +per essentiam videre.</p> +<p title="I q. 12 a. 11 arg. 3"><a name="28764"><span class= +"ref">[28764] Iª q. 12 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, +illud in quo alia omnia cognoscimus, et per quod de aliis +iudicamus, est nobis secundum se notum. Sed omnia etiam nunc in Deo +cognoscimus. Dicit enim Augustinus, XII Conf., <i>si ambo videmus +verum esse quod dicis, et ambo videmus verum esse quod dico, ubi +quaeso illud videmus? Nec ego in te, nec tu in me, sed ambo in ipsa +quae supra mentes nostras est, incommutabili veritate</i>. Idem +etiam, in libro de vera religione, dicit quod secundum veritatem +divinam de omnibus iudicamus. Et XII de Trin. dicit quod +<i>rationis est iudicare de istis corporalibus secundum rationes +incorporales et sempiternas, quae nisi supra mentem essent, +incommutabiles profecto non essent</i>. Ergo et in hac vita ipsum +Deum videmus.</p> +<p title="I q. 12 a. 11 arg. 4"><a name="28765"><span class= +"ref">[28765] Iª q. 12 a. 11 arg. 4</span></a> Praeterea, +secundum Augustinum, XII super Gen. ad Litt., visione intellectuali +videntur ea quae sunt in anima per suam essentiam. Sed visio +intellectualis est de rebus intelligibilibus, non per aliquas +similitudines, sed per suas essentias, ut ipse ibidem dicit. Ergo, +cum Deus sit per essentiam suam in anima nostra, per essentiam suam +videtur a nobis.</p> +<p title="I q. 12 a. 11 s. c."><a name="28766"><span class= +"ref">[28766] Iª q. 12 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Exod. XXXIII, <i>non videbit me homo et vivet</i>. +Glossa, <i>quandiu hic mortaliter vivitur, videri per quasdam +imagines Deus potest; sed per ipsam naturae suae speciem non +potest</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 11 co."><a name="28767"><span class= +"ref">[28767] Iª q. 12 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod ab homine puro Deus videri per essentiam non potest, nisi ab +hac vita mortali separetur. Cuius ratio est quia, sicut supra +dictum est, modus cognitionis sequitur modum naturae rei +cognoscentis. Anima autem nostra, quandiu in hac vita vivimus, +habet esse in materia corporali, unde naturaliter non cognoscit +aliqua nisi quae habent formam in materia, vel quae per huiusmodi +cognosci possunt. Manifestum est autem quod per naturas rerum +materialium divina essentia cognosci non potest. Ostensum est enim +supra quod cognitio Dei per quamcumque similitudinem creatam, non +est visio essentiae ipsius. Unde impossibile est animae hominis +secundum hanc vitam viventis, essentiam Dei videre. Et huius signum +est, quod anima nostra, quanto magis a corporalibus abstrahitur, +tanto intelligibilium abstractorum fit capacior. Unde in somniis et +alienationibus a sensibus corporis, magis divinae revelationes +percipiuntur, et praevisiones futurorum. Quod ergo anima elevetur +usque ad supremum intelligibilium, quod est essentia divina, esse +non potest quandiu hac mortali vita utitur.</p> +<p title="I q. 12 a. 11 ad 1"><a name="28768"><span class= +"ref">[28768] Iª q. 12 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, secundum Dionysium, IV cap. Cael. Hier., sic in +Scripturis dicitur aliquis Deum vidisse, inquantum formatae sunt +aliquae figurae, vel sensibiles vel imaginariae, secundum aliquam +similitudinem aliquod divinum repraesentantes. Quod ergo dicit +Iacob, vidi Deum facie ad faciem, referendum est, non ad ipsam +divinam essentiam, sed ad figuram in qua repraesentabatur Deus. Et +hoc ipsum ad quandam prophetiae eminentiam pertinet, ut videatur +persona Dei loquentis, licet imaginaria visione, ut infra patebit, +cum de gradibus prophetiae loquemur. Vel hoc dicit Iacob ad +designandam quandam eminentiam intelligibilis contemplationis, +supra communem statum.</p> +<p title="I q. 12 a. 11 ad 2"><a name="28769"><span class= +"ref">[28769] Iª q. 12 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, sicut Deus miraculose aliquid supernaturaliter in +rebus corporeis operatur, ita etiam et supernaturaliter, et praeter +communem ordinem, mentes aliquorum in hac carne viventium, sed non +sensibus carnis utentium, usque ad visionem suae essentiae +elevavit; ut dicit Augustinus, XII super Genes. ad Litt., et in +libro de videndo Deum de Moyse, qui fuit magister Iudaeorum, et +Paulo, qui fuit magister gentium. Et de hoc plenius tractabitur, +cum de raptu agemus.</p> +<p title="I q. 12 a. 11 ad 3"><a name="28770"><span class= +"ref">[28770] Iª q. 12 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod omnia dicimur in Deo videre, et secundum ipsum de +omnibus iudicare, inquantum per participationem sui luminis omnia +cognoscimus et diiudicamus, nam et ipsum lumen naturale rationis +participatio quaedam est divini luminis; sicut etiam omnia +sensibilia dicimus videre et iudicare in sole, idest per lumen +solis. Unde dicit Augustinus, I Soliloquiorum, <i>disciplinarum +spectamina videri non possunt, nisi aliquo velut suo sole +illustrentur, videlicet Deo</i>. Sicut ergo ad videndum aliquid +sensibiliter, non est necesse quod videatur substantia solis, ita +ad videndum aliquid intelligibiliter, non est necessarium quod +videatur essentia Dei.</p> +<p title="I q. 12 a. 11 ad 4"><a name="28771"><span class= +"ref">[28771] Iª q. 12 a. 11 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod visio intellectualis est eorum quae sunt in anima per +suam essentiam sicut intelligibilia in intellectu. Sic autem Deus +est in anima beatorum, non autem in anima nostra; sed per +praesentiam, essentiam, et potentiam.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 12</div> +<p title="I q. 12 a. 12 arg. 1"><a name="28772"><span class= +"ref">[28772] Iª q. 12 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum +sic proceditur. Videtur quod per naturalem rationem Deum in hac +vita cognoscere non possimus. Dicit enim Boetius, in libro de +Consol., quod <i>ratio non capit simplicem formam</i>. Deus autem +maxime est simplex forma, ut supra ostensum est. Ergo ad eius +cognitionem ratio naturalis pervenire non potest.</p> +<p title="I q. 12 a. 12 arg. 2"><a name="28773"><span class= +"ref">[28773] Iª q. 12 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, +ratione naturali sine phantasmate nihil intelligit anima, ut +dicitur in III de anima. Sed Dei, cum sit incorporeus, phantasma in +nobis esse non potest. Ergo cognosci non potest a nobis cognitione +naturali.</p> +<p title="I q. 12 a. 12 arg. 3"><a name="28774"><span class= +"ref">[28774] Iª q. 12 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, +cognitio quae est per rationem naturalem, communis est bonis et +malis, sicut natura eis communis est. Sed cognitio Dei competit +tantum bonis, dicit enim Augustinus, I de Trin., quod <i>mentis +humanae acies in tam excellenti luce non figitur, nisi per +iustitiam fidei emundetur</i>. Ergo Deus per rationem naturalem +cognosci non potest.</p> +<p title="I q. 12 a. 12 s. c."><a name="28775"><span class= +"ref">[28775] Iª q. 12 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Rom. I, <i>quod notum est Dei, manifestum est in +illis</i>, idest, quod cognoscibile est de Deo per rationem +naturalem.</p> +<p title="I q. 12 a. 12 co."><a name="28776"><span class= +"ref">[28776] Iª q. 12 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod naturalis nostra cognitio a sensu principium sumit, unde +tantum se nostra naturalis cognitio extendere potest, inquantum +manuduci potest per sensibilia. Ex sensibilibus autem non potest +usque ad hoc intellectus noster pertingere, quod divinam essentiam +videat, quia creaturae sensibiles sunt effectus Dei virtutem causae +non adaequantes. Unde ex sensibilium cognitione non potest tota Dei +virtus cognosci, et per consequens nec eius essentia videri. Sed +quia sunt eius effectus a causa dependentes, ex eis in hoc perduci +possumus, ut cognoscamus de Deo an est; et ut cognoscamus de ipso +ea quae necesse est ei convenire secundum quod est prima omnium +causa, excedens omnia sua causata. Unde cognoscimus de ipso +habitudinem ipsius ad creaturas, quod scilicet omnium est causa; et +differentiam creaturarum ab ipso, quod scilicet ipse non est +aliquid eorum quae ab eo causantur; et quod haec non removentur ab +eo propter eius defectum, sed quia superexcedit.</p> +<p title="I q. 12 a. 12 ad 1"><a name="28777"><span class= +"ref">[28777] Iª q. 12 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod ratio ad formam simplicem pertingere non potest, ut +sciat de ea quid est, potest tamen de ea cognoscere, ut sciat an +est.</p> +<p title="I q. 12 a. 12 ad 2"><a name="28778"><span class= +"ref">[28778] Iª q. 12 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod Deus naturali cognitione cognoscitur per phantasmata +effectus sui.</p> +<p title="I q. 12 a. 12 ad 3"><a name="28779"><span class= +"ref">[28779] Iª q. 12 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod cognitio Dei per essentiam, cum sit per gratiam, non +competit nisi bonis, sed cognitio eius quae est per rationem +naturalem, potest competere bonis et malis. Unde dicit Augustinus, +in libro Retractationum, <i>non approbo quod in oratione dixi, +Deus, qui non nisi mundos verum scire voluisti, responderi enim +potest, multos etiam non mundos multa scire vera</i>, scilicet per +rationem naturalem.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 13</div> +<p title="I q. 12 a. 13 arg. 1"><a name="28780"><span class= +"ref">[28780] Iª q. 12 a. 13 arg. 1</span></a> Ad +decimumtertium sic proceditur. Videtur quod per gratiam non +habeatur altior cognitio Dei, quam ea quae habetur per naturalem +rationem. Dicit enim Dionysius, in libro de mystica theologia, quod +ille qui melius unitur Deo in hac vita, unitur ei sicut omnino +ignoto, quod etiam de Moyse dicit, qui tamen excellentiam quandam +obtinuit in gratiae cognitione. Sed coniungi Deo ignorando de eo +quid est, hoc contingit etiam per rationem naturalem. Ergo per +gratiam non plenius cognoscitur a nobis Deus, quam per rationem +naturalem.</p> +<p title="I q. 12 a. 13 arg. 2"><a name="28781"><span class= +"ref">[28781] Iª q. 12 a. 13 arg. 2</span></a> Praeterea, per +rationem naturalem in cognitionem divinorum pervenire non possumus, +nisi per phantasmata, sic etiam nec secundum cognitionem gratiae. +Dicit enim Dionysius, I cap. de Cael. Hier., quod <i>impossibile +est nobis aliter lucere divinum radium, nisi varietate sacrorum +velaminum circumvelatum</i>. Ergo per gratiam non plenius +cognoscimus Deum, quam per rationem naturalem.</p> +<p title="I q. 12 a. 13 arg. 3"><a name="28782"><span class= +"ref">[28782] Iª q. 12 a. 13 arg. 3</span></a> Praeterea, +intellectus noster per gratiam fidei Deo adhaeret. Fides autem non +videtur esse cognitio, dicit enim Gregorius, in Homil., quod ea +quae non videntur fidem habent, et non agnitionem. Ergo per gratiam +non additur nobis aliqua excellentior cognitio de Deo.</p> +<p title="I q. 12 a. 13 s. c."><a name="28783"><span class= +"ref">[28783] Iª q. 12 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit apostolus, I Cor. II, <i>nobis revelavit Deus per +spiritum suum</i>, illa scilicet quae nemo principum huius saeculi +novit, idest philosophorum, ut exponit Glossa.</p> +<p title="I q. 12 a. 13 co."><a name="28784"><span class= +"ref">[28784] Iª q. 12 a. 13 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod per gratiam perfectior cognitio de Deo habetur a nobis, quam +per rationem naturalem. Quod sic patet. Cognitio enim quam per +naturalem rationem habemus, duo requirit, scilicet, phantasmata ex +sensibilibus accepta, et lumen naturale intelligibile, cuius +virtute intelligibiles conceptiones ab eis abstrahimus. Et quantum +ad utrumque, iuvatur humana cognitio per revelationem gratiae. Nam +et lumen naturale intellectus confortatur per infusionem luminis +gratuiti. Et interdum etiam phantasmata in imaginatione hominis +formantur divinitus, magis exprimentia res divinas, quam ea quae +naturaliter a sensibilibus accipimus; sicut apparet in visionibus +prophetalibus. Et interdum etiam aliquae res sensibiles formantur +divinitus, aut etiam voces, ad aliquid divinum exprimendum; sicut +in Baptismo visus est spiritus sanctus in specie columbae, et vox +patris audita est, <i>hic est filius meus dilectus</i>.</p> +<p title="I q. 12 a. 13 ad 1"><a name="28785"><span class= +"ref">[28785] Iª q. 12 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, licet per revelationem gratiae in hac vita non +cognoscamus de Deo quid est, et sic ei quasi ignoto coniungamur; +tamen plenius ipsum cognoscimus, inquantum plures et excellentiores +effectus eius nobis demonstrantur; et inquantum ei aliqua +attribuimus ex revelatione divina, ad quae ratio naturalis non +pertingit, ut Deum esse trinum et unum.</p> +<p title="I q. 12 a. 13 ad 2"><a name="28786"><span class= +"ref">[28786] Iª q. 12 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod ex phantasmatibus, vel a sensu acceptis secundum +naturalem ordinem, vel divinitus in imaginatione formatis, tanto +excellentior cognitio intellectualis habetur, quanto lumen +intelligibile in homine fortius fuerit. Et sic per revelationem ex +phantasmatibus plenior cognitio accipitur, ex infusione divini +luminis.</p> +<p title="I q. 12 a. 13 ad 3"><a name="28787"><span class= +"ref">[28787] Iª q. 12 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod fides cognitio quaedam est, inquantum intellectus +determinatur per fidem ad aliquod cognoscibile. Sed haec +determinatio ad unum non procedit ex visione credentis, sed a +visione eius cui creditur. Et sic, inquantum deest visio, deficit a +ratione cognitionis quae est in scientia, nam scientia determinat +intellectum ad unum per visionem et intellectum primorum +principiorum.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 13</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 13 pr."><a name="28788"><span class="ref">[28788] +Iª q. 13 pr.</span></a> Consideratis his quae ad divinam +cognitionem pertinent, procedendum est ad considerationem divinorum +nominum, unumquodque enim nominatur a nobis, secundum quod ipsum +cognoscimus. Circa hoc ergo quaeruntur duodecim. Primo, utrum Deus +sit nominabilis a nobis. Secundo, utrum aliqua nomina dicta de Deo, +praedicentur de ipso substantialiter. Tertio, utrum aliqua nomina +dicta de Deo, proprie dicantur de ipso; an omnia attribuantur ei +metaphorice. Quarto, utrum multa nomina dicta de Deo, sint +synonyma. Quinto, utrum nomina aliqua dicantur de Deo et creaturis +univoce, vel aequivoce. Sexto, supposito quod dicantur analogice, +utrum dicantur de Deo per prius, vel de creaturis. Septimo, utrum +aliqua nomina dicantur de Deo ex tempore. Octavo, utrum hoc nomen +Deus sit nomen naturae, vel operationis. Nono, utrum hoc nomen Deus +sit nomen communicabile. Decimo, utrum accipiatur univoce vel +aequivoce, secundum quod significat Deum per naturam, et per +participationem, et secundum opinionem. Undecimo, utrum hoc nomen +qui est sit maxime proprium nomen Dei. Duodecimo, utrum +propositiones affirmativae possint formari de Deo.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 13 a. 1 arg. 1"><a name="28789"><span class= +"ref">[28789] Iª q. 13 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod nullum nomen Deo conveniat. Dicit enim +Dionysius, I cap. de Div. Nom., quod neque nomen eius est, neque +opinio. Et Prov. XXX dicitur, <i>quod nomen eius, et quod nomen +filii eius, si nosti?</i></p> +<p title="I q. 13 a. 1 arg. 2"><a name="28790"><span class= +"ref">[28790] Iª q. 13 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne +nomen aut dicitur in abstracto, aut in concreto. Sed nomina +significantia in concreto, non competunt Deo, cum simplex sit, +neque nomina significantia in abstracto, quia non significant +aliquid perfectum subsistens. Ergo nullum nomen potest dici de +Deo.</p> +<p title="I q. 13 a. 1 arg. 3"><a name="28791"><span class= +"ref">[28791] Iª q. 13 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, +nomina significant substantiam cum qualitate; verba autem et +participia significant cum tempore; pronomina autem cum +demonstratione vel relatione. Quorum nihil competit Deo, quia sine +qualitate est et sine omni accidente, et sine tempore; et sentiri +non potest, ut demonstrari possit; nec relative significari, cum +relativa sint aliquorum antedictorum recordativa, vel nominum, vel +participiorum, vel pronominum demonstrativorum. Ergo Deus nullo +modo potest nominari a nobis.</p> +<p title="I q. 13 a. 1 s. c."><a name="28792"><span class= +"ref">[28792] Iª q. 13 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Exod. XV, <i>dominus quasi vir pugnator, omnipotens +nomen eius</i>.</p> +<p title="I q. 13 a. 1 co."><a name="28793"><span class= +"ref">[28793] Iª q. 13 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, secundum philosophum, voces sunt signa intellectuum, et +intellectus sunt rerum similitudines. Et sic patet quod voces +referuntur ad res significandas, mediante conceptione intellectus. +Secundum igitur quod aliquid a nobis intellectu cognosci potest, +sic a nobis potest nominari. Ostensum est autem supra quod Deus in +hac vita non potest a nobis videri per suam essentiam; sed +cognoscitur a nobis ex creaturis, secundum habitudinem principii, +et per modum excellentiae et remotionis. Sic igitur potest nominari +a nobis ex creaturis, non tamen ita quod nomen significans ipsum, +exprimat divinam essentiam secundum quod est, sicut hoc nomen homo +exprimit sua significatione essentiam hominis secundum quod est, +significat enim eius definitionem, declarantem eius essentiam; +ratio enim quam significat nomen, est definitio.</p> +<p title="I q. 13 a. 1 ad 1"><a name="28794"><span class= +"ref">[28794] Iª q. 13 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod ea ratione dicitur Deus non habere nomen, vel esse +supra nominationem, quia essentia eius est supra id quod de Deo +intelligimus et voce significamus.</p> +<p title="I q. 13 a. 1 ad 2"><a name="28795"><span class= +"ref">[28795] Iª q. 13 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, quia ex creaturis in Dei cognitionem venimus, et ex +ipsis eum nominamus, nomina quae Deo attribuimus, hoc modo +significant, secundum quod competit creaturis materialibus, quarum +cognitio est nobis connaturalis, ut supra dictum est. Et quia in +huiusmodi creaturis, ea quae sunt perfecta et subsistentia sunt +composita; forma autem in eis non est aliquid completum subsistens, +sed magis quo aliquid est, inde est quod omnia nomina a nobis +imposita ad significandum aliquid completum subsistens, significant +in concretione, prout competit compositis; quae autem imponuntur ad +significandas formas simplices, significant aliquid non ut +subsistens, sed ut quo aliquid est, sicut albedo significat ut quo +aliquid est album. Quia igitur et Deus simplex est, et subsistens +est, attribuimus ei et nomina abstracta, ad significandam +simplicitatem eius; et nomina concreta, ad significandum +subsistentiam et perfectionem ipsius, quamvis utraque nomina +deficiant a modo ipsius, sicut intellectus noster non cognoscit eum +ut est, secundum hanc vitam.</p> +<p title="I q. 13 a. 1 ad 3"><a name="28796"><span class= +"ref">[28796] Iª q. 13 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod significare substantiam cum qualitate, est +significare suppositum cum natura vel forma determinata in qua +subsistit. Unde, sicut de Deo dicuntur aliqua in concretione, ad +significandum subsistentiam et perfectionem ipsius, sicut iam +dictum est, ita dicuntur de Deo nomina significantia substantiam +cum qualitate. Verba vero et participia consignificantia tempus +dicuntur de ipso, ex eo quod aeternitas includit omne tempus, sicut +enim simplicia subsistentia non possumus apprehendere et +significare nisi per modum compositorum, ita simplicem aeternitatem +non possumus intelligere vel voce exprimere, nisi per modum +temporalium rerum; et hoc propter connaturalitatem intellectus +nostri ad res compositas et temporales. Pronomina vero +demonstrativa dicuntur de Deo, secundum quod faciunt +demonstrationem ad id quod intelligitur, non ad id quod sentitur, +secundum enim quod a nobis intelligitur, secundum hoc sub +demonstratione cadit. Et sic, secundum illum modum quo nomina et +participia et pronomina demonstrativa de Deo dicuntur, secundum hoc +et pronominibus relativis significari potest.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 13 a. 2 arg. 1"><a name="28797"><span class= +"ref">[28797] Iª q. 13 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod nullum nomen dicatur de Deo +substantialiter. Dicit enim Damascenus, <i>oportet singulum eorum +quae de Deo dicuntur, non quid est secundum substantiam +significare, sed quid non est ostendere, aut habitudinem quandam, +aut aliquid eorum quae assequuntur naturam vel operationem</i>.</p> +<p title="I q. 13 a. 2 arg. 2"><a name="28798"><span class= +"ref">[28798] Iª q. 13 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, dicit +Dionysius, I cap. de Div. Nom., <i>omnem sanctorum theologorum +hymnum invenies, ad bonos thearchiae processus, manifestative et +laudative Dei nominationes dividentem</i>, et est sensus, quod +nomina quae in divinam laudem sancti doctores assumunt, secundum +processus ipsius Dei distinguuntur. Sed quod significat processum +alicuius rei, nihil significat ad eius essentiam pertinens. Ergo +nomina dicta de Deo, non dicuntur de ipso substantialiter.</p> +<p title="I q. 13 a. 2 arg. 3"><a name="28799"><span class= +"ref">[28799] Iª q. 13 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, +secundum hoc nominatur aliquid a nobis, secundum quod intelligitur. +Sed non intelligitur Deus a nobis in hac vita secundum suam +substantiam. Ergo nec aliquod nomen impositum a nobis, dicitur de +Deo secundum suam substantiam.</p> +<p title="I q. 13 a. 2 s. c."><a name="28800"><span class= +"ref">[28800] Iª q. 13 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, VI de Trin., <i>Deo hoc est esse, quod +fortem esse vel sapientem esse, et si quid de illa simplicitate +dixeris, quo eius substantia significatur</i>. Ergo omnia nomina +huiusmodi significant divinam substantiam.</p> +<p title="I q. 13 a. 2 co."><a name="28801"><span class= +"ref">[28801] Iª q. 13 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod de nominibus quae de Deo dicuntur negative, vel quae +relationem ipsius ad creaturam significant, manifestum est quod +substantiam eius nullo modo significant; sed remotionem alicuius ab +ipso, vel relationem eius ad alium, vel potius alicuius ad ipsum. +Sed de nominibus quae absolute et affirmative de Deo dicuntur, +sicut bonus, sapiens, et huiusmodi, multipliciter aliqui sunt +opinati. Quidam enim dixerunt quod haec omnia nomina, licet +affirmative de Deo dicantur, tamen magis inventa sunt ad aliquid +removendum a Deo, quam ad aliquid ponendum in ipso. Unde dicunt +quod, cum dicimus Deum esse viventem, significamus quod Deus non +hoc modo est, sicut res inanimatae, et similiter accipiendum est in +aliis. Et hoc posuit Rabbi Moyses. Alii vero dicunt quod haec +nomina imposita sunt ad significandum habitudinem eius ad creata, +ut, cum dicimus Deus est bonus, sit sensus, Deus est causa +bonitatis in rebus. Et eadem ratio est in aliis. Sed utrumque +istorum videtur esse inconveniens, propter tria. Primo quidem, quia +secundum neutram harum positionum posset assignari ratio quare +quaedam nomina magis de Deo dicerentur quam alia. Sic enim est +causa corporum, sicut est causa bonorum, unde, si nihil aliud +significatur, cum dicitur Deus est bonus, nisi Deus est causa +bonorum, poterit similiter dici quod Deus est corpus, quia est +causa corporum. Item, per hoc quod dicitur quod est corpus, +removetur quod non sit ens in potentia tantum, sicut materia prima. +Secundo, quia sequeretur quod omnia nomina dicta de Deo, per +posterius dicerentur de ipso, sicut sanum per posterius dicitur de +medicina, eo quod significat hoc tantum quod sit causa sanitatis in +animali, quod per prius dicitur sanum. Tertio, quia hoc est contra +intentionem loquentium de Deo. Aliud enim intendunt dicere, cum +dicunt Deum viventem, quam quod sit causa vitae nostrae, vel quod +differat a corporibus inanimatis. Et ideo aliter dicendum est, quod +huiusmodi quidem nomina significant substantiam divinam, et +praedicantur de Deo substantialiter, sed deficiunt a +repraesentatione ipsius. Quod sic patet. Significant enim sic +nomina Deum, secundum quod intellectus noster cognoscit ipsum. +Intellectus autem noster, cum cognoscat Deum ex creaturis, sic +cognoscit ipsum, secundum quod creaturae ipsum repraesentant. +Ostensum est autem supra quod Deus in se praehabet omnes +perfectiones creaturarum, quasi simpliciter et universaliter +perfectus. Unde quaelibet creatura intantum eum repraesentat, et +est ei similis, inquantum perfectionem aliquam habet, non tamen ita +quod repraesentet eum sicut aliquid eiusdem speciei vel generis, +sed sicut excellens principium, a cuius forma effectus deficiunt, +cuius tamen aliqualem similitudinem effectus consequuntur; sicut +formae corporum inferiorum repraesentant virtutem solarem. Et hoc +supra expositum est, cum de perfectione divina agebatur. Sic igitur +praedicta nomina divinam substantiam significant, imperfecte tamen, +sicut et creaturae imperfecte eam repraesentant. Cum igitur dicitur +Deus est bonus, non est sensus, Deus est causa bonitatis, vel Deus +non est malus, sed est sensus, id quod bonitatem dicimus in +creaturis, praeexistit in Deo, et hoc quidem secundum modum +altiorem. Unde ex hoc non sequitur quod Deo competat esse bonum +inquantum causat bonitatem, sed potius e converso, quia est bonus, +bonitatem rebus diffundit, secundum illud Augustini, de Doct. +Christ., <i>inquantum bonus est, sumus</i>.</p> +<p title="I q. 13 a. 2 ad 1"><a name="28802"><span class= +"ref">[28802] Iª q. 13 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Damascenus ideo dicit quod haec nomina non +significant quid est Deus, quia a nullo istorum nominum exprimitur +quid est Deus perfecte, sed unumquodque imperfecte eum significat, +sicut et creaturae imperfecte eum repraesentant.</p> +<p title="I q. 13 a. 2 ad 2"><a name="28803"><span class= +"ref">[28803] Iª q. 13 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod in significatione nominum, aliud est quandoque a quo +imponitur nomen ad significandum, et id ad quod significandum nomen +imponitur, sicut hoc nomen lapis imponitur ab eo quod laedit pedem, +non tamen imponitur ad hoc significandum quod significet laedens +pedem, sed ad significandam quandam speciem corporum; alioquin omne +laedens pedem esset lapis. Sic igitur dicendum est quod huiusmodi +divina nomina imponuntur quidem a processibus deitatis, sicut enim +secundum diversos processus perfectionum, creaturae Deum +repraesentant, licet imperfecte; ita intellectus noster, secundum +unumquemque processum, Deum cognoscit et nominat. Sed tamen haec +nomina non imponit ad significandum ipsos processus, ut, cum +dicitur Deus est vivens, sit sensus, ab eo procedit vita, sed ad +significandum ipsum rerum principium, prout in eo praeexistit vita, +licet eminentiori modo quam intelligatur vel significetur.</p> +<p title="I q. 13 a. 2 ad 3"><a name="28804"><span class= +"ref">[28804] Iª q. 13 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod essentiam Dei in hac vita cognoscere non possumus +secundum quod in se est, sed cognoscimus eam secundum quod +repraesentatur in perfectionibus creaturarum. Et sic nomina a nobis +imposita eam significant.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 13 a. 3 arg. 1"><a name="28805"><span class= +"ref">[28805] Iª q. 13 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod nullum nomen dicatur de Deo proprie. Omnia +enim nomina quae de Deo dicimus, sunt a creaturis accepta, ut +dictum est. Sed nomina creaturarum metaphorice dicuntur de Deo, +sicut cum dicitur Deus est lapis, vel leo, vel aliquid huiusmodi. +Ergo omnia nomina dicta de Deo, dicuntur metaphorice.</p> +<p title="I q. 13 a. 3 arg. 2"><a name="28806"><span class= +"ref">[28806] Iª q. 13 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, +nullum nomen proprie dicitur de aliquo, a quo verius removetur quam +de eo praedicetur. Sed omnia huiusmodi nomina, bonus sapiens, et +similia, verius removentur a Deo quam de eo praedicentur, ut patet +per Dionysium, II cap. Cael. Hier. Ergo nullum istorum nominum +proprie dicitur de Deo.</p> +<p title="I q. 13 a. 3 arg. 3"><a name="28807"><span class= +"ref">[28807] Iª q. 13 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, +nomina corporum non dicuntur de Deo nisi metaphorice, cum sit +incorporeus. Sed omnia huiusmodi nomina implicant quasdam +corporales conditiones, significant enim cum tempore, et cum +compositione, et cum aliis huiusmodi, quae sunt conditiones +corporum. Ergo omnia huiusmodi nomina dicuntur de Deo +metaphorice.</p> +<p title="I q. 13 a. 3 s. c."><a name="28808"><span class= +"ref">[28808] Iª q. 13 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Ambrosius, in Lib. II de fide, <i>sunt quaedam nomina, +quae evidenter proprietatem divinitatis ostendunt; et quaedam quae +perspicuam divinae maiestatis exprimunt veritatem; alia vero sunt, +quae translative per similitudinem de Deo dicuntur</i>. Non igitur +omnia nomina dicuntur de Deo metaphorice, sed aliqua dicuntur +proprie.</p> +<p title="I q. 13 a. 3 co."><a name="28809"><span class= +"ref">[28809] Iª q. 13 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, sicut dictum est, Deum cognoscimus ex perfectionibus +procedentibus in creaturas ab ipso; quae quidem perfectiones in Deo +sunt secundum eminentiorem modum quam in creaturis. Intellectus +autem noster eo modo apprehendit eas, secundum quod sunt in +creaturis, et secundum quod apprehendit, ita significat per nomina. +In nominibus igitur quae Deo attribuimus, est duo considerare, +scilicet, perfectiones ipsas significatas, ut bonitatem, vitam, et +huiusmodi; et modum significandi. Quantum igitur ad id quod +significant huiusmodi nomina, proprie competunt Deo, et magis +proprie quam ipsis creaturis, et per prius dicuntur de eo. Quantum +vero ad modum significandi, non proprie dicuntur de Deo, habent +enim modum significandi qui creaturis competit.</p> +<p title="I q. 13 a. 3 ad 1"><a name="28810"><span class= +"ref">[28810] Iª q. 13 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod quaedam nomina significant huiusmodi perfectiones a +Deo procedentes in res creatas, hoc modo quod ipse modus +imperfectus quo a creatura participatur divina perfectio, in ipso +nominis significato includitur, sicut lapis significat aliquid +materialiter ens, et huiusmodi nomina non possunt attribui Deo nisi +metaphorice. Quaedam vero nomina significant ipsas perfectiones +absolute, absque hoc quod aliquis modus participandi claudatur in +eorum significatione, ut ens, bonum vivens, et huiusmodi, et talia +proprie dicuntur de Deo.</p> +<p title="I q. 13 a. 3 ad 2"><a name="28811"><span class= +"ref">[28811] Iª q. 13 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod ideo huiusmodi nomina dicit Dionysius negari a Deo, +quia id quod significatur per nomen, non convenit eo modo ei, quo +nomen significat, sed excellentiori modo. Unde ibidem dicit +Dionysius quod Deus est super omnem substantiam et vitam.</p> +<p title="I q. 13 a. 3 ad 3"><a name="28812"><span class= +"ref">[28812] Iª q. 13 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod ista nomina quae proprie dicuntur de Deo important +conditiones corporales, non in ipso significato nominis, sed +quantum ad modum significandi. Ea vero quae metaphorice de Deo +dicuntur, important conditionem corporalem in ipso suo +significato.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 13 a. 4 arg. 1"><a name="28813"><span class= +"ref">[28813] Iª q. 13 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod ista nomina dicta de Deo, sint nomina +synonyma. Synonyma enim nomina dicuntur, quae omnino idem +significant. Sed ista nomina dicta de Deo, omnino idem significant +in Deo, quia bonitas Dei est eius essentia, et similiter sapientia. +Ergo ista nomina sunt omnino synonyma.</p> +<p title="I q. 13 a. 4 arg. 2"><a name="28814"><span class= +"ref">[28814] Iª q. 13 a. 4 arg. 2</span></a> Si dicatur quod +ista nomina significant idem secundum rem, sed secundum rationes +diversas, contra, ratio cui non respondet aliquid in re, est vana; +si ergo istae rationes sunt multae, et res est una, videtur quod +rationes istae sint vanae.</p> +<p title="I q. 13 a. 4 arg. 3"><a name="28815"><span class= +"ref">[28815] Iª q. 13 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, magis +est unum quod est unum re et ratione, quam quod est unum re et +multiplex ratione. Sed Deus est maxime unus. Ergo videtur quod non +sit unus re et multiplex ratione. Et sic nomina dicta de Deo non +significant rationes diversas, et ita sunt synonyma.</p> +<p title="I q. 13 a. 4 s. c."><a name="28816"><span class= +"ref">[28816] Iª q. 13 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, omnia +synonyma, sibi invicem adiuncta, nugationem adducunt, sicut si +dicatur vestis indumentum. Si igitur omnia nomina dicta de Deo sunt +synonyma, non posset convenienter dici Deus bonus, vel aliquid +huiusmodi; cum tamen scriptum sit Ierem. XXXII, <i>fortissime, +magne, potens, dominus exercituum nomen tibi</i>.</p> +<p title="I q. 13 a. 4 co."><a name="28817"><span class= +"ref">[28817] Iª q. 13 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod huiusmodi nomina dicta de Deo, non sunt synonyma. Quod quidem +facile esset videre, si diceremus quod huiusmodi nomina sunt +inducta ad removendum, vel ad designandum habitudinem causae +respectu creaturarum, sic enim essent diversae rationes horum +nominum secundum diversa negata, vel secundum diversos effectus +connotatos. Sed secundum quod dictum est huiusmodi nomina +substantiam divinam significare, licet imperfecte, etiam plane +apparet, secundum praemissa, quod habent rationes diversas. Ratio +enim quam significat nomen, est conceptio intellectus de re +significata per nomen. Intellectus autem noster, cum cognoscat Deum +ex creaturis, format ad intelligendum Deum conceptiones +proportionatas perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas. +Quae quidem perfectiones in Deo praeexistunt unite et simpliciter, +in creaturis vero recipiuntur divise et multipliciter. Sicut igitur +diversis perfectionibus creaturarum respondet unum simplex +principium, repraesentatum per diversas perfectiones creaturarum +varie et multipliciter; ita variis et multiplicibus conceptibus +intellectus nostri respondet unum omnino simplex, secundum +huiusmodi conceptiones imperfecte intellectum. Et ideo nomina Deo +attributa, licet significent unam rem, tamen, quia significant eam +sub rationibus multis et diversis, non sunt synonyma.</p> +<p title="I q. 13 a. 4 ad 1"><a name="28818"><span class= +"ref">[28818] Iª q. 13 a. 4 ad 1</span></a> Et sic patet +solutio ad primum, quia nomina synonyma dicuntur, quae significant +unum secundum unam rationem. Quae enim significant rationes +diversas unius rei, non primo et per se unum significant, quia +nomen non significat rem, nisi mediante conceptione intellectus, ut +dictum est.</p> +<p title="I q. 13 a. 4 ad 2"><a name="28819"><span class= +"ref">[28819] Iª q. 13 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod rationes plures horum nominum non sunt cassae et +vanae, quia omnibus eis respondet unum quid simplex, per omnia +huiusmodi multipliciter et imperfecte repraesentatum.</p> +<p title="I q. 13 a. 4 ad 3"><a name="28820"><span class= +"ref">[28820] Iª q. 13 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod hoc ipsum ad perfectam Dei unitatem pertinet, quod ea +quae sunt multipliciter et divisim in aliis, in ipso sunt +simpliciter et unite. Et ex hoc contingit quod est unus re et +plures secundum rationem, quia intellectus noster ita multipliciter +apprehendit eum, sicut res multipliciter ipsum repraesentant.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 5</div> +<p title="I q. 13 a. 5 arg. 1"><a name="28821"><span class= +"ref">[28821] Iª q. 13 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic +proceditur. Videtur quod ea quae dicuntur de Deo et creaturis, +univoce de ipsis dicantur. Omne enim aequivocum reducitur ad +univocum, sicut multa ad unum. Nam si hoc nomen canis aequivoce +dicitur de latrabili et marino, oportet quod de aliquibus univoce +dicatur, scilicet de omnibus latrabilibus, aliter enim esset +procedere in infinitum. Inveniuntur autem quaedam agentia univoca, +quae conveniunt cum suis effectibus in nomine et definitione, ut +homo generat hominem; quaedam vero agentia aequivoca, sicut sol +causat calidum, cum tamen ipse non sit calidus nisi aequivoce. +Videtur igitur quod primum agens, ad quod omnia agentia reducuntur, +sit agens univocum. Et ita, quae de Deo et creaturis dicuntur, +univoce praedicantur.</p> +<p title="I q. 13 a. 5 arg. 2"><a name="28822"><span class= +"ref">[28822] Iª q. 13 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, +secundum aequivoca non attenditur aliqua similitudo. Cum igitur +creaturae ad Deum sit aliqua similitudo, secundum illud Genes. I, +<i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram</i>, +videtur quod aliquid univoce de Deo et creaturis dicatur.</p> +<p title="I q. 13 a. 5 arg. 3"><a name="28823"><span class= +"ref">[28823] Iª q. 13 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, +mensura est homogenea mensurato, ut dicitur in X Metaphys. Sed Deus +est prima mensura omnium entium, ut ibidem dicitur. Ergo Deus est +homogeneus creaturis. Et ita aliquid univoce de Deo et creaturis +dici potest.</p> +<p title="I q. 13 a. 5 s. c. 1"><a name="28824"><span class= +"ref">[28824] Iª q. 13 a. 5 s. c. 1</span></a> Sed contra, +quidquid praedicatur de aliquibus secundum idem nomen et non +secundum eandem rationem, praedicatur de eis aequivoce. Sed nullum +nomen convenit Deo secundum illam rationem, secundum quam dicitur +de creatura, nam sapientia in creaturis est qualitas, non autem in +Deo; genus autem variatum mutat rationem, cum sit pars +definitionis. Et eadem ratio est in aliis. Quidquid ergo de Deo et +creaturis dicitur, aequivoce dicitur.</p> +<p title="I q. 13 a. 5 s. c. 2"><a name="28825"><span class= +"ref">[28825] Iª q. 13 a. 5 s. c. 2</span></a> Praeterea, Deus +plus distat a creaturis, quam quaecumque creaturae ab invicem. Sed +propter distantiam quarundam creaturarum, contingit quod nihil +univoce de eis praedicari potest; sicut de his quae non conveniunt +in aliquo genere. Ergo multo minus de Deo et creaturis aliquid +univoce praedicatur, sed omnia praedicantur aequivoce.</p> +<p title="I q. 13 a. 5 co."><a name="28826"><span class= +"ref">[28826] Iª q. 13 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod impossibile est aliquid praedicari de Deo et creaturis +univoce. Quia omnis effectus non adaequans virtutem causae agentis, +recipit similitudinem agentis non secundum eandem rationem, sed +deficienter, ita ut quod divisim et multipliciter est in +effectibus, in causa est simpliciter et eodem modo; sicut sol +secundum unam virtutem, multiformes et varias formas in istis +inferioribus producit. Eodem modo, ut supra dictum est, omnes rerum +perfectiones, quae sunt in rebus creatis divisim et multipliciter, +in Deo praeexistunt unite. Sic igitur, cum aliquod nomen ad +perfectionem pertinens de creatura dicitur, significat illam +perfectionem ut distinctam secundum rationem definitionis ab aliis, +puta cum hoc nomen sapiens de homine dicitur, significamus aliquam +perfectionem distinctam ab essentia hominis, et a potentia et ab +esse ipsius, et ab omnibus huiusmodi. Sed cum hoc nomen de Deo +dicimus, non intendimus significare aliquid distinctum ab essentia +vel potentia vel esse ipsius. Et sic, cum hoc nomen sapiens de +homine dicitur, quodammodo circumscribit et comprehendit rem +significatam, non autem cum dicitur de Deo, sed relinquit rem +significatam ut incomprehensam, et excedentem nominis +significationem. Unde patet quod non secundum eandem rationem hoc +nomen sapiens de Deo et de homine dicitur. Et eadem ratio est de +aliis. Unde nullum nomen univoce de Deo et creaturis praedicatur. +Sed nec etiam pure aequivoce, ut aliqui dixerunt. Quia secundum +hoc, ex creaturis nihil posset cognosci de Deo, nec demonstrari; +sed semper incideret fallacia aequivocationis. Et hoc est tam +contra philosophos, qui multa demonstrative de Deo probant, quam +etiam contra apostolum dicentem, Rom. I, <i>invisibilia Dei per ea +quae facta sunt, intellecta, conspiciuntur</i>. Dicendum est igitur +quod huiusmodi nomina dicuntur de Deo et creaturis secundum +analogiam, idest proportionem. Quod quidem dupliciter contingit in +nominibus, vel quia multa habent proportionem ad unum, sicut sanum +dicitur de medicina et urina, inquantum utrumque habet ordinem et +proportionem ad sanitatem animalis, cuius hoc quidem signum est, +illud vero causa; vel ex eo quod unum habet proportionem ad +alterum, sicut sanum dicitur de medicina et animali, inquantum +medicina est causa sanitatis quae est in animali. Et hoc modo +aliqua dicuntur de Deo et creaturis analogice, et non aequivoce +pure, neque univoce. Non enim possumus nominare Deum nisi ex +creaturis, ut supra dictum est. Et sic, quidquid dicitur de Deo et +creaturis, dicitur secundum quod est aliquis ordo creaturae ad +Deum, ut ad principium et causam, in qua praeexistunt excellenter +omnes rerum perfectiones. Et iste modus communitatis medius est +inter puram aequivocationem et simplicem univocationem. Neque enim +in his quae analogice dicuntur, est una ratio, sicut est in +univocis; nec totaliter diversa, sicut in aequivocis; sed nomen +quod sic multipliciter dicitur, significat diversas proportiones ad +aliquid unum; sicut sanum, de urina dictum, significat signum +sanitatis animalis, de medicina vero dictum, significat causam +eiusdem sanitatis.</p> +<p title="I q. 13 a. 5 ad 1"><a name="28827"><span class= +"ref">[28827] Iª q. 13 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, licet in praedicationibus oporteat aequivoca ad +univoca reduci, tamen in actionibus agens non univocum ex +necessitate praecedit agens univocum. Agens enim non univocum est +causa universalis totius speciei, ut sol est causa generationis +omnium hominum. Agens vero univocum non est causa agens universalis +totius speciei (alioquin esset causa sui ipsius, cum sub specie +contineatur), sed est causa particularis respectu huius individui, +quod in participatione speciei constituit. Causa igitur universalis +totius speciei non est agens univocum. Causa autem universalis est +prior particulari. Hoc autem agens universale, licet non sit +univocum, non tamen est omnino aequivocum, quia sic non faceret +sibi simile; sed potest dici agens analogicum, sicut in +praedicationibus omnia univoca reducuntur ad unum primum, non +univocum, sed analogicum, quod est ens.</p> +<p title="I q. 13 a. 5 ad 2"><a name="28828"><span class= +"ref">[28828] Iª q. 13 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod similitudo creaturae ad Deum est imperfecta, quia +etiam nec idem secundum genus repraesentat, ut supra dictum +est.</p> +<p title="I q. 13 a. 5 ad 3"><a name="28829"><span class= +"ref">[28829] Iª q. 13 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod Deus non est mensura proportionata mensuratis. Unde +non oportet quod Deus et creaturae sub uno genere contineantur.</p> +<p title="I q. 13 a. 5 ad 4"><a name="28830"><span class= +"ref">[28830] Iª q. 13 a. 5 ad 4</span></a> Ea vero quae sunt +in contrarium, concludunt quod non univoce huiusmodi nomina de Deo +et creaturis praedicentur, non autem quod aequivoce.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 6</div> +<p title="I q. 13 a. 6 arg. 1"><a name="28831"><span class= +"ref">[28831] Iª q. 13 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic +proceditur. Videtur quod nomina per prius dicantur de creaturis +quam de Deo. Secundum enim quod cognoscimus aliquid, secundum hoc +illud nominamus; cum nomina, secundum philosophum, sint signa +intellectuum. Sed per prius cognoscimus creaturam quam Deum. Ergo +nomina a nobis imposita, per prius conveniunt creaturis quam +Deo.</p> +<p title="I q. 13 a. 6 arg. 2"><a name="28832"><span class= +"ref">[28832] Iª q. 13 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, +secundum Dionysium, in libro de Div. Nom., Deum ex creaturis +nominamus. Sed nomina a creaturis translata in Deum, per prius +dicuntur de creaturis quam de Deo; sicut leo, lapis, et huiusmodi. +Ergo omnia nomina quae de Deo et de creaturis dicuntur, per prius +de creaturis quam de Deo dicuntur.</p> +<p title="I q. 13 a. 6 arg. 3"><a name="28833"><span class= +"ref">[28833] Iª q. 13 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, omnia +nomina quae communiter de Deo et creaturis dicuntur, dicuntur de +Deo sicut de causa omnium, ut dicit Dionysius. Sed quod dicitur de +aliquo per causam, per posterius de illo dicitur, per prius enim +dicitur animal sanum quam medicina, quae est causa sanitatis. Ergo +huiusmodi nomina per prius dicuntur de creaturis quam de Deo.</p> +<p title="I q. 13 a. 6 s. c."><a name="28834"><span class= +"ref">[28834] Iª q. 13 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Ephes. III, <i>flecto genua mea ad patrem domini +nostri Iesu, ex quo omnis paternitas in caelo et in terra +nominatur</i>. Et eadem ratio videtur de nominibus aliis quae de +Deo et creaturis dicuntur. Ergo huiusmodi nomina per prius de Deo +quam de creaturis dicuntur.</p> +<p title="I q. 13 a. 6 co."><a name="28835"><span class= +"ref">[28835] Iª q. 13 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod in omnibus nominibus quae de pluribus analogice dicuntur, +necesse est quod omnia dicantur per respectum ad unum, et ideo +illud unum oportet quod ponatur in definitione omnium. Et quia +ratio quam significat nomen, est definitio, ut dicitur in IV +Metaphys., necesse est quod illud nomen per prius dicatur de eo +quod ponitur in definitione aliorum, et per posterius de aliis, +secundum ordinem quo appropinquant ad illud primum vel magis vel +minus, sicut sanum quod dicitur de animali, cadit in definitione +sani quod dicitur de medicina, quae dicitur sana inquantum causat +sanitatem in animali; et in definitione sani quod dicitur de urina, +quae dicitur sana inquantum est signum sanitatis animalis. Sic ergo +omnia nomina quae metaphorice de Deo dicuntur, per prius de +creaturis dicuntur quam de Deo, quia dicta de Deo, nihil aliud +significant quam similitudines ad tales creaturas. Sicut enim +ridere, dictum de prato, nihil aliud significat quam quod pratum +similiter se habet in decore cum floret, sicut homo cum ridet, +secundum similitudinem proportionis; sic nomen leonis, dictum de +Deo, nihil aliud significat quam quod Deus similiter se habet ut +fortiter operetur in suis operibus, sicut leo in suis. Et sic patet +quod, secundum quod dicuntur de Deo, eorum significatio definiri +non potest, nisi per illud quod de creaturis dicitur. De aliis +autem nominibus, quae non metaphorice dicuntur de Deo, esset etiam +eadem ratio, si dicerentur de Deo causaliter tantum, ut quidam +posuerunt. Sic enim. Cum dicitur Deus est bonus, nihil aliud esset +quam Deus est causa bonitatis creaturae, et sic hoc nomen bonum, +dictum de Deo, clauderet in suo intellectu bonitatem creaturae. +Unde bonum per prius diceretur de creatura quam de Deo. Sed supra +ostensum est quod huiusmodi nomina non solum dicuntur de Deo +causaliter, sed etiam essentialiter. Cum enim dicitur Deus est +bonus, vel sapiens, non solum significatur quod ipse sit causa +sapientiae vel bonitatis, sed quod haec in eo eminentius +praeexistunt. Unde, secundum hoc, dicendum est quod, quantum ad rem +significatam per nomen, per prius dicuntur de Deo quam de +creaturis, quia a Deo huiusmodi perfectiones in creaturas manant. +Sed quantum ad impositionem nominis, per prius a nobis imponuntur +creaturis, quas prius cognoscimus. Unde et modum significandi +habent qui competit creaturis, ut supra dictum est.</p> +<p title="I q. 13 a. 6 ad 1"><a name="28836"><span class= +"ref">[28836] Iª q. 13 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod obiectio illa procedit quantum ad impositionem +nominis.</p> +<p title="I q. 13 a. 6 ad 2"><a name="28837"><span class= +"ref">[28837] Iª q. 13 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod non est eadem ratio de nominibus quae metaphorice de +Deo dicuntur, et de aliis, ut dictum est.</p> +<p title="I q. 13 a. 6 ad 3"><a name="28838"><span class= +"ref">[28838] Iª q. 13 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod obiectio illa procederet, si huiusmodi nomina solum +de Deo causaliter dicerentur et non essentialiter, sicut sanum de +medicina.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 7</div> +<p title="I q. 13 a. 7 arg. 1"><a name="28839"><span class= +"ref">[28839] Iª q. 13 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic +proceditur. Videtur quod nomina quae important relationem ad +creaturas, non dicantur de Deo ex tempore. Omnia enim huiusmodi +nomina significant divinam substantiam, ut communiter dicitur. Unde +et Ambrosius dicit quod hoc nomen dominus est nomen potestatis, +quae est divina substantia, et creator significat Dei actionem, +quae est eius essentia. Sed divina substantia non est temporalis, +sed aeterna. Ergo huiusmodi nomina non dicuntur de Deo ex tempore, +sed ab aeterno.</p> +<p title="I q. 13 a. 7 arg. 2"><a name="28840"><span class= +"ref">[28840] Iª q. 13 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, +cuicumque convenit aliquid ex tempore, potest dici factum, quod +enim ex tempore est album, fit album. Sed Deo non convenit esse +factum. Ergo de Deo nihil praedicatur ex tempore.</p> +<p title="I q. 13 a. 7 arg. 3"><a name="28841"><span class= +"ref">[28841] Iª q. 13 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, si +aliqua nomina dicuntur de Deo ex tempore propter hoc quod important +relationem ad creaturas, eadem ratio videtur de omnibus quae +relationem ad creaturas important. Sed quaedam nomina importantia +relationem ad creaturas, dicuntur de Deo ab aeterno, ab aeterno +enim scivit creaturam et dilexit, secundum illud Ierem. XXXI, <i>in +caritate perpetua dilexi te</i>. Ergo et alia nomina quae important +relationem ad creaturas, ut dominus et creator, dicuntur de Deo ab +aeterno.</p> +<p title="I q. 13 a. 7 arg. 4"><a name="28842"><span class= +"ref">[28842] Iª q. 13 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, +huiusmodi nomina relationem significant. Oportet igitur quod +relatio illa vel sit aliquid in Deo, vel in creatura tantum. Sed +non potest esse quod sit in creatura tantum, quia sic Deus +denominaretur dominus a relatione opposita, quae est in creaturis; +nihil autem denominatur a suo opposito. Relinquitur ergo quod +relatio est etiam aliquid in Deo. Sed in Deo nihil potest esse ex +tempore, cum ipse sit supra tempus. Ergo videtur quod huiusmodi +nomina non dicantur de Deo ex tempore.</p> +<p title="I q. 13 a. 7 arg. 5"><a name="28843"><span class= +"ref">[28843] Iª q. 13 a. 7 arg. 5</span></a> Praeterea, +secundum relationem dicitur aliquid relative, puta secundum +dominium dominus, sicut secundum albedinem albus. Si igitur relatio +dominii non est in Deo secundum rem, sed solum secundum rationem, +sequitur quod Deus non sit realiter dominus, quod patet esse +falsum.</p> +<p title="I q. 13 a. 7 arg. 6"><a name="28844"><span class= +"ref">[28844] Iª q. 13 a. 7 arg. 6</span></a> Praeterea, in +relativis quae non sunt simul natura, unum potest esse, altero non +existente, sicut scibile existit, non existente scientia, ut +dicitur in praedicamentis. Sed relativa quae dicuntur de Deo et +creaturis, non sunt simul natura. Ergo potest aliquid dici relative +de Deo ad creaturam, etiam creatura non existente. Et sic huiusmodi +nomina, dominus et creator, dicuntur de Deo ab aeterno, et non ex +tempore.</p> +<p title="I q. 13 a. 7 s. c."><a name="28845"><span class= +"ref">[28845] Iª q. 13 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, V de Trin., quod haec relativa appellatio +dominus Deo convenit ex tempore.</p> +<p title="I q. 13 a. 7 co."><a name="28846"><span class= +"ref">[28846] Iª q. 13 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod quaedam nomina importantia relationem ad creaturam, ex tempore +de Deo dicuntur, et non ab aeterno. Ad cuius evidentiam, sciendum +est quod quidam posuerunt relationem non esse rem naturae, sed +rationis tantum. Quod quidem apparet esse falsum, ex hoc quod ipsae +res naturalem ordinem et habitudinem habent ad invicem. Veruntamen +sciendum est quod, cum relatio requirat duo extrema, tripliciter se +habere potest ad hoc quod sit res naturae et rationis. Quandoque +enim ex utraque parte est res rationis tantum, quando scilicet ordo +vel habitudo non potest esse inter aliqua, nisi secundum +apprehensionem rationis tantum, utpote cum dicimus idem eidem idem. +Nam secundum quod ratio apprehendit bis aliquod unum, statuit illud +ut duo; et sic apprehendit quandam habitudinem ipsius ad seipsum. +Et similiter est de omnibus relationibus quae sunt inter ens et non +ens; quas format ratio, inquantum apprehendit non ens ut quoddam +extremum. Et idem est de omnibus relationibus quae consequuntur +actum rationis, ut genus et species, et huiusmodi. Quaedam vero +relationes sunt, quantum ad utrumque extremum, res naturae, quando +scilicet est habitudo inter aliqua duo secundum aliquid realiter +conveniens utrique. Sicut patet de omnibus relationibus quae +consequuntur quantitatem, ut magnum et parvum, duplum et dimidium, +et huiusmodi, nam quantitas est in utroque extremorum. Et simile +est de relationibus quae consequuntur actionem et passionem, ut +motivum et mobile, pater et filius, et similia. Quandoque vero +relatio in uno extremorum est res naturae, et in altero est res +rationis tantum. Et hoc contingit quandocumque duo extrema non sunt +unius ordinis. Sicut sensus et scientia referuntur ad sensibile et +scibile, quae quidem, inquantum sunt res quaedam in esse naturali +existentes, sunt extra ordinem esse sensibilis et intelligibilis, +et ideo in scientia quidem et sensu est relatio realis, secundum +quod ordinantur ad sciendum vel sentiendum res; sed res ipsae in se +consideratae, sunt extra ordinem huiusmodi. Unde in eis non est +aliqua relatio realiter ad scientiam et sensum; sed secundum +rationem tantum, inquantum intellectus apprehendit ea ut terminos +relationum scientiae et sensus. Unde philosophus dicit, in V +Metaphys., quod non dicuntur relative eo quod ipsa referantur ad +alia, sed quia alia referuntur ad ipsa. Et similiter dextrum non +dicitur de columna, nisi inquantum ponitur animali ad dextram, unde +huiusmodi relatio non est realiter in columna, sed in animali. Cum +igitur Deus sit extra totum ordinem creaturae, et omnes creaturae +ordinentur ad ipsum, et non e converso, manifestum est quod +creaturae realiter referuntur ad ipsum Deum; sed in Deo non est +aliqua realis relatio eius ad creaturas, sed secundum rationem +tantum, inquantum creaturae referuntur ad ipsum. Et sic nihil +prohibet huiusmodi nomina importantia relationem ad creaturam, +praedicari de Deo ex tempore, non propter aliquam mutationem +ipsius, sed propter creaturae mutationem; sicut columna fit dextera +animali, nulla mutatione circa ipsam existente, sed animali +translato.</p> +<p title="I q. 13 a. 7 ad 1"><a name="28847"><span class= +"ref">[28847] Iª q. 13 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod relativa quaedam sunt imposita ad significandum ipsas +habitudines relativas, ut dominus, servus, pater et filius, et +huiusmodi, et haec dicuntur relativa secundum esse. Quaedam vero +sunt imposita ad significandas res quas consequuntur quaedam +habitudines, sicut movens et motum, caput et capitatum, et alia +huiusmodi, quae dicuntur relativa secundum dici. Sic igitur et +circa nomina divina haec differentia est consideranda. Nam quaedam +significant ipsam habitudinem ad creaturam, ut dominus. Et +huiusmodi non significant substantiam divinam directe, sed +indirecte, inquantum praesupponunt ipsam, sicut dominium +praesupponit potestatem, quae est divina substantia. Quaedam vero +significant directe essentiam divinam, et ex consequenti important +habitudinem; sicut salvator, creator, et huiusmodi, significant +actionem Dei, quae est eius essentia. Utraque tamen nomina ex +tempore de Deo dicuntur quantum ad habitudinem quam important, vel +principaliter vel consequenter, non autem quantum ad hoc quod +significant essentiam, vel directe vel indirecte.</p> +<p title="I q. 13 a. 7 ad 2"><a name="28848"><span class= +"ref">[28848] Iª q. 13 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, sicut relationes quae de Deo dicuntur ex tempore, +non sunt in Deo nisi secundum rationem, ita nec fieri nec factum +esse dicitur de Deo, nisi secundum rationem, nulla mutatione circa +ipsum existente, sicut est id, <i>domine refugium factus es +nobis</i>.</p> +<p title="I q. 13 a. 7 ad 3"><a name="28849"><span class= +"ref">[28849] Iª q. 13 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod operatio intellectus et voluntatis est in operante, +et ideo nomina quae significant relationes consequentes actionem +intellectus vel voluntatis, dicuntur de Deo ab aeterno. Quae vero +consequuntur actiones procedentes, secundum modum intelligendi, ad +exteriores effectus, dicuntur de Deo ex tempore, ut salvator, +creator, et huiusmodi.</p> +<p title="I q. 13 a. 7 ad 4"><a name="28850"><span class= +"ref">[28850] Iª q. 13 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod relationes significatae per huiusmodi nomina quae +dicuntur de Deo ex tempore, sunt in Deo secundum rationem tantum, +oppositae autem relationes in creaturis sunt secundum rem. Nec est +inconveniens quod a relationibus realiter existentibus in re, Deus +denominetur, tamen secundum quod cointelliguntur per intellectum +nostrum oppositae relationes in Deo. Ut sic Deus dicatur relative +ad creaturam, quia creatura refertur ad ipsum, sicut philosophus +dicit, in V Metaphys., quod scibile dicitur relative, quia scientia +refertur ad ipsum.</p> +<p title="I q. 13 a. 7 ad 5"><a name="28851"><span class= +"ref">[28851] Iª q. 13 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum +dicendum quod, cum ea ratione referatur Deus ad creaturam, qua +creatura refertur ad ipsum; cum relatio subiectionis realiter sit +in creatura, sequitur quod Deus non secundum rationem tantum, sed +realiter sit dominus. Eo enim modo dicitur dominus, quo creatura ei +subiecta est.</p> +<p title="I q. 13 a. 7 ad 6"><a name="28852"><span class= +"ref">[28852] Iª q. 13 a. 7 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum +quod, ad cognoscendum utrum relativa sint simul natura vel non, non +oportet considerare ordinem rerum de quibus relativa dicuntur, sed +significationes ipsorum relativorum. Si enim unum in sui intellectu +claudat aliud et e converso, tunc sunt simul natura, sicut duplum +et dimidium, pater et filius, et similia. Si autem unum in sui +intellectu claudat aliud, et non e converso, tunc non sunt simul +natura. Et hoc modo se habent scientia et scibile. Nam scibile +dicitur secundum potentiam, scientia autem secundum habitum, vel +secundum actum. Unde scibile, secundum modum suae significationis, +praeexistit scientiae. Sed si accipiatur scibile secundum actum, +tunc est simul cum scientia secundum actum, nam scitum non est +aliquid nisi sit eius scientia. Licet igitur Deus sit prior +creaturis, quia tamen in significatione domini clauditur quod +habeat servum, et e converso, ista duo relativa, dominus et servus, +sunt simul natura. Unde Deus non fuit dominus, antequam haberet +creaturam sibi subiectam.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 8</div> +<p title="I q. 13 a. 8 arg. 1"><a name="28853"><span class= +"ref">[28853] Iª q. 13 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic +proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus non sit nomen naturae. +Dicit enim Damascenus, in I libro, quod <i>Deus dicitur a +theein</i>, quod est currere, et fovere universa; <i>vel ab +aethein, idest ardere (Deus enim noster ignis consumens est omnem +malitiam); vel a theasthai</i>, quod est considerare, omnia. Haec +autem omnia ad operationem pertinent. Ergo hoc nomen Deus +operationem significat, et non naturam.</p> +<p title="I q. 13 a. 8 arg. 2"><a name="28854"><span class= +"ref">[28854] Iª q. 13 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, +secundum hoc aliquid nominatur a nobis, secundum quod cognoscitur. +Sed divina natura est nobis ignota. Ergo hoc nomen Deus non +significat naturam divinam.</p> +<p title="I q. 13 a. 8 s. c."><a name="28855"><span class= +"ref">[28855] Iª q. 13 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Ambrosius, in libro I de fide, quod Deus est nomen +naturae.</p> +<p title="I q. 13 a. 8 co."><a name="28856"><span class= +"ref">[28856] Iª q. 13 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod non est semper idem id a quo imponitur nomen ad significandum, +et id ad quod significandum nomen imponitur. Sicut enim substantiam +rei ex proprietatibus vel operationibus eius cognoscimus, ita +substantiam rei denominamus quandoque ab aliqua eius operatione vel +proprietate, sicut substantiam lapidis denominamus ab aliqua +actione eius, quia laedit pedem; non tamen hoc nomen impositum est +ad significandum hanc actionem, sed substantiam lapidis. Si qua +vero sunt quae secundum se sunt nota nobis, ut calor, frigus, +albedo, et huiusmodi, non ab aliis denominantur. Unde in talibus +idem est quod nomen significat, et id a quo imponitur nomen ad +significandum. Quia igitur Deus non est notus nobis in sui natura, +sed innotescit nobis ex operationibus vel effectibus eius, ex his +possumus eum nominare, ut supra dictum est. Unde hoc nomen Deus est +nomen operationis, quantum ad id a quo imponitur ad significandum. +Imponitur enim hoc nomen ab universali rerum providentia, omnes +enim loquentes de Deo, hoc intendunt nominare Deum, quod habet +providentiam universalem de rebus. Unde dicit Dionysius, XII cap. +de Div. Nom., quod <i>deitas est quae omnia videt providentia et +bonitate perfecta</i>. Ex hac autem operatione hoc nomen Deus +assumptum, impositum est ad significandum divinam naturam.</p> +<p title="I q. 13 a. 8 ad 1"><a name="28857"><span class= +"ref">[28857] Iª q. 13 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod omnia quae posuit Damascenus, pertinent ad +providentiam, a qua imponitur hoc nomen Deus ad significandum.</p> +<p title="I q. 13 a. 8 ad 2"><a name="28858"><span class= +"ref">[28858] Iª q. 13 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, secundum quod naturam alicuius rei ex eius +proprietatibus et effectibus cognoscere possumus, sic eam nomine +possumus significare. Unde, quia substantiam lapidis ex eius +proprietate possumus cognoscere secundum seipsam, sciendo quid est +lapis, hoc nomen lapis ipsam lapidis naturam, secundum quod in se +est, significat, significat enim definitionem lapidis, per quam +scimus quid est lapis. Ratio enim quam significat nomen, est +definitio, ut dicitur in IV Metaphys. Sed ex effectibus divinis +divinam naturam non possumus cognoscere secundum quod in se est, ut +sciamus de ea quid est; sed per modum eminentiae et causalitatis et +negationis, ut supra dictum est. Et sic hoc nomen Deus significat +naturam divinam. Impositum est enim nomen hoc ad aliquid +significandum supra omnia existens, quod est principium omnium, et +remotum ab omnibus. Hoc enim intendunt significare nominantes +Deum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 9</div> +<p title="I q. 13 a. 9 arg. 1"><a name="28859"><span class= +"ref">[28859] Iª q. 13 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic +proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus sit communicabile. +Cuicumque enim communicatur res significata per nomen, communicatur +et nomen ipsum. Sed hoc nomen Deus, ut dictum est, significat +divinam naturam, quae est communicabilis aliis, secundum illud II +Pet. I, <i>magna et pretiosa promissa nobis donavit, ut per hoc +efficiamur divinae consortes naturae</i>. Ergo hoc nomen Deus est +communicabile.</p> +<p title="I q. 13 a. 9 arg. 2"><a name="28860"><span class= +"ref">[28860] Iª q. 13 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, sola +nomina propria non sunt communicabilia. Sed hoc nomen Deus non est +nomen proprium, sed appellativum, quod patet ex hoc quod habet +plurale, secundum illud Psalmi LXXXI, <i>ego dixi, dii estis</i>. +Ergo hoc nomen Deus est communicabile.</p> +<p title="I q. 13 a. 9 arg. 3"><a name="28861"><span class= +"ref">[28861] Iª q. 13 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, hoc +nomen Deus imponitur ab operatione, ut dictum est. Sed alia nomina +quae imponuntur Deo ab operationibus, sive ab effectibus, sunt +communicabilia, ut bonus, sapiens et huiusmodi. Ergo et hoc nomen +Deus est communicabile.</p> +<p title="I q. 13 a. 9 s. c."><a name="28862"><span class= +"ref">[28862] Iª q. 13 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Sap. XIV, <i>incommunicabile nomen lignis et lapidibus +imposuerunt</i>; et loquitur de nomine deitatis. Ergo hoc nomen +Deus est nomen incommunicabile.</p> +<p title="I q. 13 a. 9 co."><a name="28863"><span class= +"ref">[28863] Iª q. 13 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod aliquod nomen potest esse communicabile dupliciter, uno modo, +proprie; alio modo, per similitudinem. Proprie quidem communicabile +est, quod secundum totam significationem nominis, est communicabile +multis. Per similitudinem autem communicabile est, quod est +communicabile secundum aliquid eorum quae includuntur in nominis +significatione. Hoc enim nomen leo proprie communicatur omnibus +illis in quibus invenitur natura quam significat hoc nomen leo, per +similitudinem vero communicabile est illis qui participant aliquid +leoninum, ut puta audaciam vel fortitudinem, qui metaphorice leones +dicuntur. Ad sciendum autem quae nomina proprie sunt +communicabilia, considerandum est quod omnis forma in supposito +singulari existens, per quod individuatur, communis est multis, vel +secundum rem vel secundum rationem saltem, sicut natura humana +communis est multis secundum rem et rationem, natura autem solis +non est communis multis secundum rem, sed secundum rationem tantum; +potest enim natura solis intelligi ut in pluribus suppositis +existens. Et hoc ideo, quia intellectus intelligit naturam +cuiuslibet speciei per abstractionem a singulari, unde esse in uno +supposito singulari vel in pluribus, est praeter intellectum +naturae speciei, unde, servato intellectu naturae speciei, potest +intelligi ut in pluribus existens. Sed singulare, ex hoc ipso quod +est singulare, est divisum ab omnibus aliis. Unde omne nomen +impositum ad significandum aliquod singulare, est incommunicabile +et re et ratione, non enim potest nec in apprehensione cadere +pluralitas huius individui. Unde nullum nomen significans aliquod +individuum, est communicabile multis proprie, sed solum secundum +similitudinem; sicut aliquis metaphorice potest dici Achilles, +inquantum habet aliquid de proprietatibus Achillis, scilicet +fortitudinem. Formae vero quae non individuantur per aliquod +suppositum, sed per seipsas (quia scilicet sunt formae +subsistentes), si intelligerentur secundum quod sunt in seipsis, +non possent communicari nec re neque ratione; sed forte per +similitudinem, sicut dictum est de individuis. Sed quia formas +simplices per se subsistentes non possumus intelligere secundum +quod sunt, sed intelligimus eas ad modum rerum compositarum +habentium formas in materia; ideo, ut dictum est, imponimus eis +nomina concreta significantia naturam in aliquo supposito. Unde, +quantum pertinet ad rationem nominum, eadem ratio est de nominibus +quae a nobis imponuntur ad significandum naturas rerum +compositarum, et de nominibus quae a nobis imponuntur ad +significandum naturas simplices subsistentes. Unde, cum hoc nomen +Deus impositum sit ad significandum naturam divinam, ut dictum est; +natura autem divina multiplicabilis non est, ut supra ostensum est, +sequitur quod hoc nomen Deus incommunicabile quidem sit secundum +rem, sed communicabile sit secundum opinionem, quemadmodum hoc +nomen sol esset communicabile secundum opinionem ponentium multos +soles. Et secundum hoc dicitur Gal. IV, <i>his qui natura non sunt +dii, serviebatis</i>; Glossa, <i>non sunt dii natura, sed opinione +hominum</i>. Est nihilominus communicabile hoc nomen Deus, non +secundum suam totam significationem, sed secundum aliquid eius, per +quandam similitudinem, ut dii dicantur, qui participant aliquid +divinum per similitudinem, secundum illud, <i>ego dixi, dii +estis</i>. Si vero esset aliquod nomen impositum ad significandum +Deum non ex parte naturae, sed ex parte suppositi, secundum quod +consideratur ut hoc aliquid, illud nomen esset omnibus modis +incommunicabile, sicut forte est nomen tetragrammaton apud +Hebraeos. Et est simile si quis imponeret nomen soli designans hoc +individuum.</p> +<p title="I q. 13 a. 9 ad 1"><a name="28864"><span class= +"ref">[28864] Iª q. 13 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod natura divina non est communicabilis nisi secundum +similitudinis participationem.</p> +<p title="I q. 13 a. 9 ad 2"><a name="28865"><span class= +"ref">[28865] Iª q. 13 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod hoc nomen Deus est nomen appellativum, et non +proprium, quia significat naturam divinam ut in habente; licet ipse +Deus, secundum rem, non sit nec universalis nec particularis. +Nomina enim non sequuntur modum essendi qui est in rebus, sed modum +essendi secundum quod in cognitione nostra est. Et tamen, secundum +rei veritatem, est incommunicabile, secundum quod dictum est de hoc +nomine sol.</p> +<p title="I q. 13 a. 9 ad 3"><a name="28866"><span class= +"ref">[28866] Iª q. 13 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod haec nomina bonus, sapiens, et similia, imposita +quidem sunt a perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas, non +tamen sunt imposita ad significandum divinam naturam, sed ad +significandum ipsas perfectiones absolute. Et ideo etiam secundum +rei veritatem sunt communicabilia multis. Sed hoc nomen Deus +impositum est ab operatione propria Deo, quam experimur continue, +ad significandum divinam naturam.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 10</div> +<p title="I q. 13 a. 10 arg. 1"><a name="28867"><span class= +"ref">[28867] Iª q. 13 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic +proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus univoce dicatur de Deo per +naturam, et per participationem, et secundum opinionem. Ubi enim +est diversa significatio, non est contradictio affirmantis et +negantis, aequivocatio enim impedit contradictionem sed Catholicus +dicens idolum non est Deus, contradicit Pagano dicenti idolum est +Deus. Ergo Deus utrobique sumptum univoce dicitur.</p> +<p title="I q. 13 a. 10 arg. 2"><a name="28868"><span class= +"ref">[28868] Iª q. 13 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, +sicut idolum est Deus secundum opinionem et non secundum veritatem, +ita fruitio carnalium delectationum dicitur felicitas secundum +opinionem, et non secundum veritatem. Sed hoc nomen beatitudo +univoce dicitur de hac beatitudine opinata, et de hac beatitudine +vera. Ergo et hoc nomen Deus univoce dicitur de Deo secundum +veritatem, et de Deo secundum opinionem.</p> +<p title="I q. 13 a. 10 arg. 3"><a name="28869"><span class= +"ref">[28869] Iª q. 13 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, +univoca dicuntur quorum est ratio una. Sed Catholicus, cum dicit +unum esse Deum, intelligit nomine Dei rem omnipotentem, et super +omnia venerandam, et hoc idem intelligit gentilis, cum dicit idolum +esse Deum. Ergo hoc nomen Deus univoce dicitur utrobique.</p> +<p title="I q. 13 a. 10 s. c. 1"><a name="28870"><span class= +"ref">[28870] Iª q. 13 a. 10 s. c. 1</span></a> Sed contra, +illud quod est in intellectu, est similitudo eius quod est in re, +ut dicitur in I Periherm. Sed animal, dictum de animali vero et de +animali picto, aequivoce dicitur. Ergo hoc nomen Deus, dictum de +Deo vero et de Deo secundum opinionem, aequivoce dicitur.</p> +<p title="I q. 13 a. 10 s. c. 2"><a name="28871"><span class= +"ref">[28871] Iª q. 13 a. 10 s. c. 2</span></a> Praeterea, +nullus potest significare id quod non cognoscit, sed gentilis non +cognoscit naturam divinam, ergo, cum dicit idolum est Deus, non +significat veram deitatem. Hanc autem significat Catholicus dicens +unum esse Deum. Ergo hoc nomen Deus non dicitur univoce, sed +aequivoce, de Deo vero, et de Deo secundum opinionem.</p> +<p title="I q. 13 a. 10 co."><a name="28872"><span class= +"ref">[28872] Iª q. 13 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod hoc nomen Deus, in praemissis tribus significationibus, non +accipitur neque univoce neque aequivoce, sed analogice. Quod ex hoc +patet. Quia univocorum est omnino eadem ratio, aequivocorum est +omnino ratio diversa, in analogicis vero, oportet quod nomen +secundum unam significationem acceptum, ponatur in definitione +eiusdem nominis secundum alias significationes accepti. Sicut ens +de substantia dictum, ponitur in definitione entis secundum quod de +accidente dicitur; et sanum dictum de animali, ponitur in +definitione sani secundum quod dicitur de urina et de medicina; +huius enim sani quod est in animali, urina est significativa, et +medicina factiva. Sic accidit in proposito. Nam hoc nomen Deus, +secundum quod pro Deo vero sumitur, in ratione Dei sumitur secundum +quod dicitur Deus secundum opinionem vel participationem. Cum enim +aliquem nominamus Deum secundum participationem, intelligimus +nomine Dei aliquid habens similitudinem veri Dei. Similiter cum +idolum nominamus Deum, hoc nomine Deus intelligimus significari +aliquid, de quo homines opinantur quod sit Deus. Et sic manifestum +est quod alia et alia est significatio nominis, sed una illarum +significationum clauditur in significationibus aliis. Unde +manifestum est quod analogice dicitur.</p> +<p title="I q. 13 a. 10 ad 1"><a name="28873"><span class= +"ref">[28873] Iª q. 13 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod nominum multiplicitas non attenditur secundum nominis +praedicationem, sed secundum significationem, hoc enim nomen homo, +de quocumque praedicetur, sive vere sive false, dicitur uno modo. +Sed tunc multipliciter diceretur, si per hoc nomen homo +intenderemus significare diversa, puta, si unus intenderet +significare per hoc nomen homo id quod vere est homo, et alius +intenderet significare eodem nomine lapidem, vel aliquid aliud. +Unde patet quod Catholicus dicens idolum non esse Deum, contradicit +Pagano hoc asserenti, quia uterque utitur hoc nomine Deus ad +significandum verum Deum. Cum enim Paganus dicit idolum esse Deum, +non utitur hoc nomine secundum quod significat Deum opinabilem, sic +enim verum diceret, cum etiam Catholici interdum in tali +significatione hoc nomine utantur, ut cum dicitur, <i>omnes dii +gentium Daemonia</i>.</p> +<p title="I q. 13 a. 10 ad 2"><a name="28874"><span class= +"ref">[28874] Iª q. 13 a. 10 ad 2</span></a> Et similiter +dicendum ad secundum et tertium. Nam illae rationes procedunt +secundum diversitatem praedicationis nominis, et non secundum +diversam significationem.</p> +<p title="I q. 13 a. 10 ad 4"><a name="28875"><span class= +"ref">[28875] Iª q. 13 a. 10 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod animal dictum de animali vero et de picto, non +dicitur pure aequivoce; sed philosophus largo modo accipit +aequivoca, secundum quod includunt in se analoga. Quia et ens, quod +analogice dicitur, aliquando dicitur aequivoce praedicari de +diversis praedicamentis.</p> +<p title="I q. 13 a. 10 ad 5"><a name="28876"><span class= +"ref">[28876] Iª q. 13 a. 10 ad 5</span></a> Ad quintum +dicendum quod ipsam naturam Dei prout in se est, neque Catholicus +neque Paganus cognoscit, sed uterque cognoscit eam secundum aliquam +rationem causalitatis vel excellentiae vel remotionis, ut supra +dictum est. Et secundum hoc, in eadem significatione accipere +potest gentilis hoc nomen Deus, cum dicit idolum est Deus, in qua +accipit ipsum Catholicus dicens idolum non est Deus. Si vero +aliquis esset qui secundum nullam rationem Deum cognosceret, nec +ipsum nominaret, nisi forte sicut proferimus nomina quorum +significationem ignoramus.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 11</div> +<p title="I q. 13 a. 11 arg. 1"><a name="28877"><span class= +"ref">[28877] Iª q. 13 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum +sic proceditur. Videtur quod hoc nomen qui est non sit maxime +proprium nomen Dei. Hoc enim nomen Deus est nomen incommunicabile, +ut dictum est. Sed hoc nomen qui est non est nomen incommunicabile. +Ergo hoc nomen qui est non est maxime proprium nomen Dei.</p> +<p title="I q. 13 a. 11 arg. 2"><a name="28878"><span class= +"ref">[28878] Iª q. 13 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, +Dionysius dicit, III cap. de Div. Nom., quod <i>boni nominatio est +manifestativa omnium Dei processionum</i>. Sed hoc maxime Deo +convenit, quod sit universale rerum principium. Ergo hoc nomen +bonum est maxime proprium Dei, et non hoc nomen qui est.</p> +<p title="I q. 13 a. 11 arg. 3"><a name="28879"><span class= +"ref">[28879] Iª q. 13 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, omne +nomen divinum videtur importare relationem ad creaturas, cum Deus +non cognoscatur a nobis nisi per creaturas. Sed hoc nomen qui est +nullam importat habitudinem ad creaturas. Ergo hoc nomen qui est +non est maxime proprium nomen Dei.</p> +<p title="I q. 13 a. 11 s. c."><a name="28880"><span class= +"ref">[28880] Iª q. 13 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Exod. III, quod Moysi quaerenti, <i>si dixerint mihi, +quod est nomen eius? Quid dicam eis?</i> Et respondit ei dominus, +<i>sic dices eis, qui est misit me ad vos</i>. Ergo hoc nomen qui +est est maxime proprium nomen Dei.</p> +<p title="I q. 13 a. 11 co."><a name="28881"><span class= +"ref">[28881] Iª q. 13 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod hoc nomen qui est triplici ratione est maxime proprium nomen +Dei. Primo quidem, propter sui significationem. Non enim significat +formam aliquam, sed ipsum esse. Unde, cum esse Dei sit ipsa eius +essentia, et hoc nulli alii conveniat, ut supra ostensum est, +manifestum est quod inter alia nomina hoc maxime proprie nominat +Deum, unumquodque enim denominatur a sua forma. Secundo, propter +eius universalitatem. Omnia enim alia nomina vel sunt minus +communia; vel, si convertantur cum ipso, tamen addunt aliqua supra +ipsum secundum rationem; unde quodammodo informant et determinant +ipsum. Intellectus autem noster non potest ipsam Dei essentiam +cognoscere in statu viae, secundum quod in se est, sed quemcumque +modum determinet circa id quod de Deo intelligit, deficit a modo +quo Deus in se est. Et ideo, quanto aliqua nomina sunt minus +determinata, et magis communia et absoluta, tanto magis proprie +dicuntur de Deo a nobis. Unde et Damascenus dicit quod +<i>principalius omnibus quae de Deo dicuntur nominibus, est qui +est, totum enim in seipso comprehendens, habet ipsum esse velut +quoddam pelagus substantiae infinitum et indeterminatum</i>. +Quolibet enim alio nomine determinatur aliquis modus substantiae +rei, sed hoc nomen qui est nullum modum essendi determinat, sed se +habet indeterminate ad omnes; et ideo nominat ipsum <i>pelagus +substantiae infinitum</i>. Tertio vero, ex eius consignificatione. +Significat enim esse in praesenti, et hoc maxime proprie de Deo +dicitur, cuius esse non novit praeteritum vel futurum, ut dicit +Augustinus in V de Trin.</p> +<p title="I q. 13 a. 11 ad 1"><a name="28882"><span class= +"ref">[28882] Iª q. 13 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod hoc nomen qui est est magis proprium nomen Dei quam +hoc nomen Deus, quantum ad id a quo imponitur, scilicet ab esse, et +quantum ad modum significandi et consignificandi, ut dictum est. +Sed quantum ad id ad quod imponitur nomen ad significandum, est +magis proprium hoc nomen Deus, quod imponitur ad significandum +naturam divinam. Et adhuc magis proprium nomen est tetragrammaton, +quod est impositum ad significandam ipsam Dei substantiam +incommunicabilem, et, ut sic liceat loqui, singularem.</p> +<p title="I q. 13 a. 11 ad 2"><a name="28883"><span class= +"ref">[28883] Iª q. 13 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod hoc nomen bonum est principale nomen Dei inquantum +est causa, non tamen simpliciter, nam esse absolute +praeintelligitur causae.</p> +<p title="I q. 13 a. 11 ad 3"><a name="28884"><span class= +"ref">[28884] Iª q. 13 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod non est necessarium quod omnia nomina divina +importent habitudinem ad creaturas; sed sufficit quod imponantur ab +aliquibus perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas. Inter +quas prima est ipsum esse, a qua sumitur hoc nomen qui est.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 12</div> +<p title="I q. 13 a. 12 arg. 1"><a name="28885"><span class= +"ref">[28885] Iª q. 13 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum +sic proceditur. Videtur quod propositiones affirmativae non possunt +formari de Deo. Dicit enim Dionysius, II cap. Cael. Hier., quod +<i>negationes de Deo sunt verae, affirmationes autem +incompactae</i>.</p> +<p title="I q. 13 a. 12 arg. 2"><a name="28886"><span class= +"ref">[28886] Iª q. 13 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, +Boetius dicit, in libro de Trin., quod <i>forma simplex subiectum +esse non potest</i>. Sed Deus maxime est forma simplex, ut supra +ostensum est. Ergo non potest esse subiectum. Sed omne illud de quo +propositio affirmativa formatur, accipitur ut subiectum. Ergo de +Deo propositio affirmativa formari non potest.</p> +<p title="I q. 13 a. 12 arg. 3"><a name="28887"><span class= +"ref">[28887] Iª q. 13 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, +omnis intellectus intelligens rem aliter quam sit, est falsus. Sed +Deus habet esse absque omni compositione, ut supra probatum est. +Cum igitur omnis intellectus affirmativus intelligat aliquid cum +compositione, videtur quod propositio affirmativa vere de Deo +formari non possit.</p> +<p title="I q. 13 a. 12 s. c."><a name="28888"><span class= +"ref">[28888] Iª q. 13 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est +quod fidei non subest falsum. Sed propositiones quaedam +affirmativae subduntur fidei, utpote quod Deus est trinus et unus, +et quod est omnipotens. Ergo propositiones affirmativae possunt +vere formari de Deo.</p> +<p title="I q. 13 a. 12 co."><a name="28889"><span class= +"ref">[28889] Iª q. 13 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod propositiones affirmativae possunt vere formari de Deo. Ad +cuius evidentiam, sciendum est quod in qualibet propositione +affirmativa vera, oportet quod praedicatum et subiectum significent +idem secundum rem aliquo modo, et diversum secundum rationem. Et +hoc patet tam in propositionibus quae sunt de praedicato +accidentali, quam in illis quae sunt de praedicato substantiali. +Manifestum est enim quod homo et albus sunt idem subiecto, et +differunt ratione, alia enim est ratio hominis, et alia ratio albi. +Et similiter cum dico homo est animal, illud enim ipsum quod est +homo, vere animal est; in eodem enim supposito est et natura +sensibilis, a qua dicitur animal, et rationalis, a qua dicitur +homo. Unde hic etiam praedicatum et subiectum sunt idem supposito, +sed diversa ratione. Sed et in propositionibus in quibus idem +praedicatur de seipso, hoc aliquo modo invenitur; inquantum +intellectus id quod ponit ex parte subiecti, trahit ad partem +suppositi, quod vero ponit ex parte praedicati, trahit ad naturam +formae in supposito existentis, secundum quod dicitur quod +praedicata tenentur formaliter, et subiecta materialiter. Huic vero +diversitati quae est secundum rationem, respondet pluralitas +praedicati et subiecti, identitatem vero rei significat intellectus +per ipsam compositionem. Deus autem, in se consideratus, est omnino +unus et simplex, sed tamen intellectus noster secundum diversas +conceptiones ipsum cognoscit, eo quod non potest ipsum ut in seipso +est, videre. Sed tamen, quamvis intelligat ipsum sub diversis +conceptionibus, cognoscit tamen quod omnibus suis conceptionibus +respondet una et eadem res simpliciter. Hanc ergo pluralitatem quae +est secundum rationem, repraesentat per pluralitatem praedicati et +subiecti, unitatem vero repraesentat intellectus per +compositionem.</p> +<p title="I q. 13 a. 12 ad 1"><a name="28890"><span class= +"ref">[28890] Iª q. 13 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Dionysius dicit affirmationes de Deo esse +incompactas, vel inconvenientes secundum aliam translationem, +inquantum nullum nomen Deo competit secundum modum significandi, ut +supra dictum est.</p> +<p title="I q. 13 a. 12 ad 2"><a name="28891"><span class= +"ref">[28891] Iª q. 13 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod intellectus noster non potest formas simplices +subsistentes secundum quod in seipsis sunt, apprehendere, sed +apprehendit eas secundum modum compositorum, in quibus est aliquid +quod subiicitur, et est aliquid quod inest. Et ideo apprehendit +formam simplicem in ratione subiecti, et attribuit ei aliquid.</p> +<p title="I q. 13 a. 12 ad 3"><a name="28892"><span class= +"ref">[28892] Iª q. 13 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod haec propositio, intellectus intelligens rem aliter +quam sit, est falsus, est duplex, ex eo quod hoc adverbium aliter +potest determinare hoc verbum intelligit ex parte intellecti, vel +ex parte intelligentis. Si ex parte intellecti, sic propositio vera +est, et est sensus, quicumque intellectus intelligit rem esse +aliter quam sit, falsus est. Sed hoc non habet locum in proposito, +quia intellectus noster, formans propositionem de Deo, non dicit +eum esse compositum, sed simplicem. Si vero ex parte intelligentis, +sic propositio falsa est. Alius est enim modus intellectus in +intelligendo, quam rei in essendo. Manifestum est enim quod +intellectus noster res materiales infra se existentes intelligit +immaterialiter; non quod intelligat eas esse immateriales, sed +habet modum immaterialem in intelligendo. Et similiter, cum +intelligit simplicia quae sunt supra se, intelligit ea secundum +modum suum, scilicet composite, non tamen ita quod intelligat ea +esse composita. Et sic intellectus noster non est falsus, formans +compositionem de Deo.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 14</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 14 pr."><a name="28893"><span class="ref">[28893] +Iª q. 14 pr.</span></a> Post considerationem eorum quae ad +divinam substantiam pertinent, restat considerandum de his quae +pertinent ad operationem ipsius. Et quia operatio quaedam est quae +manet in operante, quaedam vero quae procedit in exteriorem +effectum, primo agemus de scientia et voluntate (nam intelligere in +intelligente est, et velle in volente); et postmodum de potentia +Dei, quae consideratur ut principium operationis divinae in +effectum exteriorem procedentis. Quia vero intelligere quoddam +vivere est, post considerationem divinae scientiae, considerandum +erit de vita divina. Et quia scientia verorum est, erit etiam +considerandum de veritate et falsitate. Rursum, quia omne cognitum +in cognoscente est, rationes autem rerum secundum quod sunt in Deo +cognoscente, ideae vocantur, cum consideratione scientiae erit +etiam adiungenda consideratio de ideis. Circa scientiam vero +quaeruntur sexdecim. Primo, utrum in Deo sit scientia. Secundo, +utrum Deus intelligat seipsum. Tertio, utrum comprehendat se. +Quarto, utrum suum intelligere sit sua substantia. Quinto, utrum +intelligat alia a se. Sexto, utrum habeat de eis propriam +cognitionem. Septimo, utrum scientia Dei sit discursiva. Octavo, +utrum scientia Dei sit causa rerum. Nono, utrum scientia Dei sit +eorum quae non sunt. Decimo, utrum sit malorum. Undecimo, utrum sit +singularium. Duodecimo, utrum sit infinitorum. Decimotertio, utrum +sit contingentium futurorum. Decimoquarto, utrum sit enuntiabilium. +Decimoquinto, utrum scientia Dei sit variabilis. Decimosexto, utrum +Deus de rebus habeat speculativam scientiam vel practicam.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 14 a. 1 arg. 1"><a name="28894"><span class= +"ref">[28894] Iª q. 14 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod in Deo non sit scientia. Scientia enim +habitus est, qui Deo non competit, cum sit medius inter potentiam +et actum. Ergo scientia non est in Deo.</p> +<p title="I q. 14 a. 1 arg. 2"><a name="28895"><span class= +"ref">[28895] Iª q. 14 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, +scientia, cum sit conclusionum, est quaedam cognitio ab alio +causata, scilicet ex cognitione principiorum. Sed nihil causatum +est in Deo. Ergo scientia non est in Deo.</p> +<p title="I q. 14 a. 1 arg. 3"><a name="28896"><span class= +"ref">[28896] Iª q. 14 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis +scientia vel universalis vel particularis est. Sed in Deo non est +universale et particulare, ut ex superioribus patet; ergo in Deo +non est scientia.</p> +<p title="I q. 14 a. 1 s. c."><a name="28897"><span class= +"ref">[28897] Iª q. 14 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod apostolus dicit Rom. XI, <i>o altitudo divitiarum sapientiae +et scientiae Dei</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 1 co."><a name="28898"><span class= +"ref">[28898] Iª q. 14 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod in Deo perfectissime est scientia. Ad cuius evidentiam, +considerandum est quod cognoscentia a non cognoscentibus in hoc +distinguuntur, quia non cognoscentia nihil habent nisi formam suam +tantum; sed cognoscens natum est habere formam etiam rei alterius, +nam species cogniti est in cognoscente. Unde manifestum est quod +natura rei non cognoscentis est magis coarctata et limitata, natura +autem rerum cognoscentium habet maiorem amplitudinem et +extensionem. Propter quod dicit philosophus, III de anima, quod +<i>anima est quodammodo omnia</i>. Coarctatio autem formae est per +materiam. Unde et supra diximus quod formae, secundum quod sunt +magis immateriales, secundum hoc magis accedunt ad quandam +infinitatem. Patet igitur quod immaterialitas alicuius rei est +ratio quod sit cognoscitiva; et secundum modum immaterialitatis est +modus cognitionis. Unde in II de anima dicitur quod plantae non +cognoscunt, propter suam materialitatem. Sensus autem cognoscitivus +est, quia receptivus est specierum sine materia, et intellectus +adhuc magis cognoscitivus, quia magis separatus est a materia et +immixtus, ut dicitur in III de anima. Unde, cum Deus sit in summo +immaterialitatis, ut ex superioribus patet, sequitur quod ipse sit +in summo cognitionis.</p> +<p title="I q. 14 a. 1 ad 1"><a name="28899"><span class= +"ref">[28899] Iª q. 14 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, quia perfectiones procedentes a Deo in creaturas, +altiori modo sunt in Deo, ut supra dictum est, oportet quod, +quandocumque aliquod nomen sumptum a quacumque perfectione +creaturae Deo attribuitur, secludatur ab eius significatione omne +illud quod pertinet ad imperfectum modum qui competit creaturae. +Unde scientia non est qualitas in Deo vel habitus, sed substantia +et actus purus.</p> +<p title="I q. 14 a. 1 ad 2"><a name="28900"><span class= +"ref">[28900] Iª q. 14 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod ea quae sunt divisim et multipliciter in creaturis, +in Deo sunt simpliciter et unite, ut supra dictum est. Homo autem, +secundum diversa cognita, habet diversas cognitiones, nam secundum +quod cognoscit principia, dicitur habere intelligentiam; scientiam +vero, secundum quod cognoscit conclusiones; sapientiam, secundum +quod cognoscit causam altissimam; consilium vel prudentiam, +secundum quod cognoscit agibilia. Sed haec omnia Deus una et +simplici cognitione cognoscit, ut infra patebit. Unde simplex Dei +cognitio omnibus istis nominibus nominari potest, ita tamen quod ab +unoquoque eorum, secundum quod in divinam praedicationem venit, +secludatur quidquid imperfectionis est, et retineatur quidquid +perfectionis est. Et secundum hoc dicitur Iob XII, <i>apud ipsum +est sapientia et fortitudo; ipse habet consilium et +intelligentiam</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 1 ad 3"><a name="28901"><span class= +"ref">[28901] Iª q. 14 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod scientia est secundum modum cognoscentis, scitum enim +est in sciente secundum modum scientis. Et ideo, cum modus divinae +essentiae sit altior quam modus quo creaturae sunt, scientia divina +non habet modum creatae scientiae, ut scilicet sit universalis vel +particularis, vel in habitu vel in potentia, vel secundum aliquem +talem modum disposita.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 14 a. 2 arg. 1"><a name="28902"><span class= +"ref">[28902] Iª q. 14 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod Deus non intelligat se. Dicitur enim in +libro de causis, quod <i>omnis sciens qui scit suam essentiam, est +rediens ad essentiam suam reditione completa</i>. Sed Deus non exit +extra essentiam suam, nec aliquo modo movetur, et sic non competit +sibi redire ad essentiam suam. Ergo ipse non est sciens essentiam +suam.</p> +<p title="I q. 14 a. 2 arg. 2"><a name="28903"><span class= +"ref">[28903] Iª q. 14 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, +intelligere est quoddam pati et moveri, ut dicitur in III de anima, +scientia etiam est assimilatio ad rem scitam, et scitum etiam est +perfectio scientis. Sed nihil movetur, vel patitur, vel perficitur +a seipso; neque similitudo sibi est, ut Hilarius dicit. Ergo Deus +non est sciens seipsum.</p> +<p title="I q. 14 a. 2 arg. 3"><a name="28904"><span class= +"ref">[28904] Iª q. 14 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, +praecipue Deo sumus similes secundum intellectum, quia secundum +mentem sumus ad imaginem Dei, ut dicit Augustinus. Sed intellectus +noster non intelligit se, nisi sicut intelligit alia, ut dicitur in +III de anima. Ergo nec Deus intelligit se, nisi forte intelligendo +alia.</p> +<p title="I q. 14 a. 2 s. c."><a name="28905"><span class= +"ref">[28905] Iª q. 14 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur I ad Cor. II, <i>quae sunt Dei, nemo novit nisi +spiritus Dei</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 2 co."><a name="28906"><span class= +"ref">[28906] Iª q. 14 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deus se per seipsum intelligit. Ad cuius evidentiam, sciendum +est quod, licet in operationibus quae transeunt in exteriorem +effectum, obiectum operationis, quod significatur ut terminus, sit +aliquid extra operantem; tamen in operationibus quae sunt in +operante, obiectum quod significatur ut terminus operationis, est +in ipso operante; et secundum quod est in eo, sic est operatio in +actu. Unde dicitur in libro de anima, quod sensibile in actu est +sensus in actu, et intelligibile in actu est intellectus in actu. +Ex hoc enim aliquid in actu sentimus vel intelligimus, quod +intellectus noster vel sensus informatur in actu per speciem +sensibilis vel intelligibilis. Et secundum hoc tantum sensus vel +intellectus aliud est a sensibili vel intelligibili, quia utrumque +est in potentia. Cum igitur Deus nihil potentialitatis habeat, sed +sit actus purus, oportet quod in eo intellectus et intellectum sint +idem omnibus modis, ita scilicet, ut neque careat specie +intelligibili, sicut intellectus noster cum intelligit in potentia; +neque species intelligibilis sit aliud a substantia intellectus +divini, sicut accidit in intellectu nostro, cum est actu +intelligens; sed ipsa species intelligibilis est ipse intellectus +divinus. Et sic seipsum per seipsum intelligit.</p> +<p title="I q. 14 a. 2 ad 1"><a name="28907"><span class= +"ref">[28907] Iª q. 14 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod redire ad essentiam suam nihil aliud est quam rem +subsistere in seipsa. Forma enim, inquantum perficit materiam dando +ei esse, quodammodo supra ipsam effunditur, inquantum vero in +seipsa habet esse, in seipsam redit. Virtutes igitur cognoscitivae +quae non sunt subsistentes, sed actus aliquorum organorum, non +cognoscunt seipsas; sicut patet in singulis sensibus. Sed virtutes +cognoscitivae per se subsistentes, cognoscunt seipsas. Et propter +hoc dicitur in libro de causis, quod <i>sciens essentiam suam, +redit ad essentiam suam</i>. Per se autem subsistere maxime +convenit Deo. Unde secundum hunc modum loquendi, ipse est maxime +rediens ad essentiam suam, et cognoscens seipsum.</p> +<p title="I q. 14 a. 2 ad 2"><a name="28908"><span class= +"ref">[28908] Iª q. 14 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod moveri et pati sumuntur aequivoce secundum quod +intelligere dicitur esse quoddam moveri vel pati, ut dicitur in III +de anima. Non enim intelligere est motus qui est actus imperfecti, +qui est ab alio in aliud, sed actus perfecti, existens in ipso +agente. Similiter etiam quod intellectus perficiatur ab +intelligibili vel assimiletur ei, hoc convenit intellectui qui +quandoque est in potentia, quia per hoc quod est in potentia, +differt ab intelligibili, et assimilatur ei per speciem +intelligibilem, quae est similitudo rei intellectae; et perficitur +per ipsam, sicut potentia per actum. Sed intellectus divinus, qui +nullo modo est in potentia, non perficitur per intelligibile, neque +assimilatur ei, sed est sua perfectio et suum intelligibile.</p> +<p title="I q. 14 a. 2 ad 3"><a name="28909"><span class= +"ref">[28909] Iª q. 14 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod esse naturale non est materiae primae, quae est in +potentia, nisi secundum quod est reducta in actum per formam. +Intellectus autem noster possibilis se habet in ordine +intelligibilium, sicut materia prima in ordine rerum naturalium, eo +quod est in potentia ad intelligibilia, sicut materia prima ad +naturalia. Unde intellectus noster possibilis non potest habere +intelligibilem operationem, nisi inquantum perficitur per speciem +intelligibilem alicuius. Et sic intelligit seipsum per speciem +intelligibilem, sicut et alia, manifestum est enim quod ex eo quod +cognoscit intelligibile, intelligit ipsum suum intelligere, et per +actum cognoscit potentiam intellectivam. Deus autem est sicut actus +purus tam in ordine existentium, quam in ordine intelligibilium, et +ideo per seipsum, seipsum intelligit.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 14 a. 3 arg. 1"><a name="28910"><span class= +"ref">[28910] Iª q. 14 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod Deus non comprehendat seipsum. Dicit enim +Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod id quod +comprehendit se, finitum est sibi. Sed Deus est omnibus modis +infinitus. Ergo non comprehendit se.</p> +<p title="I q. 14 a. 3 arg. 2"><a name="28911"><span class= +"ref">[28911] Iª q. 14 a. 3 arg. 2</span></a> Si dicatur quod +Deus infinitus est nobis, sed sibi finitus, contra, verius est +unumquodque secundum quod est apud Deum, quam secundum quod est +apud nos. Si igitur Deus sibi ipsi est finitus, nobis autem +infinitus, verius est Deum esse finitum, quam infinitum. Quod est +contra prius determinata. Non ergo Deus comprehendit seipsum.</p> +<p title="I q. 14 a. 3 s. c."><a name="28912"><span class= +"ref">[28912] Iª q. 14 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod Augustinus dicit ibidem, <i>omne quod intelligit se, +comprehendit se</i>. Sed Deus intelligit se. Ergo comprehendit +se.</p> +<p title="I q. 14 a. 3 co."><a name="28913"><span class= +"ref">[28913] Iª q. 14 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deus perfecte comprehendit seipsum. Quod sic patet. Tunc enim +dicitur aliquid comprehendi, quando pervenitur ad finem cognitionis +ipsius, et hoc est quando res cognoscitur ita perfecte, sicut +cognoscibilis est. Sicut propositio demonstrabilis comprehenditur, +quando scitur per demonstrationem, non autem quando cognoscitur per +aliquam rationem probabilem. Manifestum est autem quod Deus ita +perfecte cognoscit seipsum, sicut perfecte cognoscibilis est. Est +enim unumquodque cognoscibile secundum modum sui actus, non enim +cognoscitur aliquid secundum quod in potentia est, sed secundum +quod est in actu, ut dicitur in IX Metaphys. Tanta est autem virtus +Dei in cognoscendo, quanta est actualitas eius in existendo, quia +per hoc quod actu est, et ab omni materia et potentia separatus, +Deus cognoscitivus est, ut ostensum est. Unde manifestum est quod +tantum seipsum cognoscit, quantum cognoscibilis est. Et propter hoc +seipsum perfecte comprehendit.</p> +<p title="I q. 14 a. 3 ad 1"><a name="28914"><span class= +"ref">[28914] Iª q. 14 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod comprehendere, si proprie accipiatur, significat +aliquid habens et includens alterum. Et sic oportet quod omne +comprehensum sit finitum, sicut omne inclusum. Non sic autem +comprehendi dicitur Deus a seipso, ut intellectus suus sit aliud +quam ipse, et capiat ipsum et includat. Sed huiusmodi locutiones +per negationem sunt exponendae. Sicut enim Deus dicitur esse in +seipso, quia a nullo exteriori continetur; ita dicitur comprehendi +a seipso, quia nihil est sui quod lateat ipsum dicit enim +Augustinus, in libro de videndo Deum, quod <i>totum comprehenditur +videndo, quod ita videtur, ut nihil eius lateat videntem</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 3 ad 2"><a name="28915"><span class= +"ref">[28915] Iª q. 14 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, cum dicitur Deus finitus est sibi, intelligendum est +secundum quandam similitudinem proportionis; quia sic se habet in +non excedendo intellectum suum, sicut se habet aliquod finitum in +non excedendo intellectum finitum. Non autem sic dicitur Deus sibi +finitus, quod ipse intelligat se esse aliquid finitum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 14 a. 4 arg. 1"><a name="28916"><span class= +"ref">[28916] Iª q. 14 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod ipsum intelligere Dei non sit eius +substantia. Intelligere enim est quaedam operatio. Operatio autem +aliquid significat procedens ab operante. Ergo ipsum intelligere +Dei non est ipsa Dei substantia.</p> +<p title="I q. 14 a. 4 arg. 2"><a name="28917"><span class= +"ref">[28917] Iª q. 14 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, cum +aliquis intelligit se intelligere, hoc non est intelligere aliquid +magnum vel principale intellectum, sed intelligere quoddam +secundarium et accessorium. Si igitur Deus sit ipsum intelligere, +intelligere Deum erit sicut cum intelligimus intelligere. Et sic +non erit aliquid magnum intelligere Deum.</p> +<p title="I q. 14 a. 4 arg. 3"><a name="28918"><span class= +"ref">[28918] Iª q. 14 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, omne +intelligere est aliquid intelligere. Cum ergo Deus intelligit se, +si ipsemet non est aliud quam suum intelligere, intelligit se +intelligere, et intelligere se intelligere se, et sic in infinitum. +Non ergo ipsum intelligere Dei est eius substantia.</p> +<p title="I q. 14 a. 4 s. c."><a name="28919"><span class= +"ref">[28919] Iª q. 14 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, Lib. VII de Trin., <i>Deo hoc est esse, quod +sapientem esse</i>. Hoc autem est sapientem esse, quod intelligere. +Ergo Deo hoc est esse, quod intelligere. Sed esse Dei est eius +substantia, ut supra ostensum est. Ergo intelligere Dei est eius +substantia.</p> +<p title="I q. 14 a. 4 co."><a name="28920"><span class= +"ref">[28920] Iª q. 14 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod est necesse dicere quod intelligere Dei est eius substantia. +Nam si intelligere Dei sit aliud quam eius substantia, oporteret, +ut dicit philosophus in XII Metaphys., quod aliquid aliud esset +actus et perfectio substantiae divinae, ad quod se haberet +substantia divina sicut potentia ad actum (quod est omnino +impossibile), nam intelligere est perfectio et actus intelligentis. +Hoc autem qualiter sit, considerandum est. Sicut enim supra dictum +est, intelligere non est actio progrediens ad aliquid extrinsecum, +sed manet in operante sicut actus et perfectio eius, prout esse est +perfectio existentis, sicut enim esse consequitur formam, ita +intelligere sequitur speciem intelligibilem. In Deo autem non est +forma quae sit aliud quam suum esse, ut supra ostensum est. Unde, +cum ipsa sua essentia sit etiam species intelligibilis, ut dictum +est, ex necessitate sequitur quod ipsum eius intelligere sit eius +essentia et eius esse. Et sic patet ex omnibus praemissis quod in +Deo intellectus, et id quod intelligitur, et species +intelligibilis, et ipsum intelligere, sunt omnino unum et idem. +Unde patet quod per hoc quod Deus dicitur intelligens, nulla +multiplicitas ponitur in eius substantia.</p> +<p title="I q. 14 a. 4 ad 1"><a name="28921"><span class= +"ref">[28921] Iª q. 14 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod intelligere non est operatio exiens ab ipso operante, +sed manens in ipso.</p> +<p title="I q. 14 a. 4 ad 2"><a name="28922"><span class= +"ref">[28922] Iª q. 14 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, cum intelligitur illud intelligere quod non est +subsistens, non intelligitur aliquid magnum; sicut cum intelligimus +intelligere nostrum. Et ideo non est simile de ipso intelligere +divino, quod est subsistens.</p> +<p title="I q. 14 a. 4 ad 3"><a name="28923"><span class= +"ref">[28923] Iª q. 14 a. 4 ad 3</span></a> Et per hoc patet +responsio ad tertium. Nam intelligere divinum, quod est in seipso +subsistens, est sui ipsius; et non alicuius alterius, ut sic +oporteat procedere in infinitum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 5</div> +<p title="I q. 14 a. 5 arg. 1"><a name="28924"><span class= +"ref">[28924] Iª q. 14 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic +proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat alia a se. Quaecumque +enim sunt alia a Deo, sunt extra ipsum. Sed Augustinus dicit, in +libro octoginta trium qu., quod <i>neque quidquam Deus extra +seipsum intuetur</i>. Ergo non cognoscit alia a se.</p> +<p title="I q. 14 a. 5 arg. 2"><a name="28925"><span class= +"ref">[28925] Iª q. 14 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, +intellectum est perfectio intelligentis. Si ergo Deus intelligat +alia a se, aliquid aliud erit perfectio Dei, et nobilius ipso. Quod +est impossibile.</p> +<p title="I q. 14 a. 5 arg. 3"><a name="28926"><span class= +"ref">[28926] Iª q. 14 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, ipsum +intelligere speciem habet ab intelligibili, sicut et omnis alius +actus a suo obiecto, unde et ipsum intelligere tanto est nobilius, +quanto etiam nobilius est ipsum quod intelligitur. Sed Deus est +ipsum suum intelligere, ut ex dictis patet. Si igitur Deus +intelligit aliquid aliud a se, ipse Deus specificatur per aliquid +aliud a se, quod est impossibile. Non igitur intelligit alia a +se.</p> +<p title="I q. 14 a. 5 s. c."><a name="28927"><span class= +"ref">[28927] Iª q. 14 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Hebr. IV, <i>omnia nuda et aperta sunt oculis +eius</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 5 co."><a name="28928"><span class= +"ref">[28928] Iª q. 14 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod necesse est Deum cognoscere alia a se. Manifestum est enim +quod seipsum perfecte intelligit, alioquin suum esse non esset +perfectum, cum suum esse sit suum intelligere. Si autem perfecte +aliquid cognoscitur, necesse est quod virtus eius perfecte +cognoscatur. Virtus autem alicuius rei perfecte cognosci non +potest, nisi cognoscantur ea ad quae virtus se extendit. Unde, cum +virtus divina se extendat ad alia, eo quod ipsa est prima causa +effectiva omnium entium, ut ex supradictis patet; necesse est quod +Deus alia a se cognoscat. Et hoc etiam evidentius fit, si +adiungatur quod ipsum esse causae agentis primae, scilicet Dei, est +eius intelligere. Unde quicumque effectus praeexistunt in Deo sicut +in causa prima, necesse est quod sint in ipso eius intelligere; et +quod omnia in eo sint secundum modum intelligibilem, nam omne quod +est in altero, est in eo secundum modum eius in quo est. Ad +sciendum autem qualiter alia a se cognoscat, considerandum est quod +dupliciter aliquid cognoscitur, uno modo, in seipso; alio modo, in +altero. In seipso quidem cognoscitur aliquid, quando cognoscitur +per speciem propriam adaequatam ipsi cognoscibili, sicut cum oculus +videt hominem per speciem hominis. In alio autem videtur id quod +videtur per speciem continentis, sicut cum pars videtur in toto per +speciem totius, vel cum homo videtur in speculo per speciem +speculi, vel quocumque alio modo contingat aliquid in alio videri. +Sic igitur dicendum est quod Deus seipsum videt in seipso, quia +seipsum videt per essentiam suam. Alia autem a se videt non in +ipsis, sed in seipso, inquantum essentia sua continet similitudinem +aliorum ab ipso.</p> +<p title="I q. 14 a. 5 ad 1"><a name="28929"><span class= +"ref">[28929] Iª q. 14 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod verbum Augustini dicentis quod Deus nihil extra se +intuetur, non est sic intelligendum, quasi nihil quod sit extra se +intueatur, sed quia id quod est extra seipsum, non intuetur nisi in +seipso, ut dictum est.</p> +<p title="I q. 14 a. 5 ad 2"><a name="28930"><span class= +"ref">[28930] Iª q. 14 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod intellectum est perfectio intelligentis non quidem +secundum suam substantiam, sed secundum suam speciem, secundum quam +est in intellectu, ut forma et perfectio eius, <i>lapis enim non +est in anima, sed species eius</i>, ut dicitur in III de anima. Ea +vero quae sunt alia a Deo, intelliguntur a Deo inquantum essentia +Dei continet species eorum, ut dictum est. Unde non sequitur quod +aliquid aliud sit perfectio divini intellectus, quam ipsa essentia +Dei.</p> +<p title="I q. 14 a. 5 ad 3"><a name="28931"><span class= +"ref">[28931] Iª q. 14 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod ipsum intelligere non specificatur per id quod in +alio intelligitur, sed per principale intellectum, in quo alia +intelliguntur. Intantum enim ipsum intelligere specificatur per +obiectum suum, inquantum forma intelligibilis est principium +intellectualis operationis, nam omnis operatio specificatur per +formam quae est principium operationis, sicut calefactio per +calorem. Unde per illam formam intelligibilem specificatur +intellectualis operatio, quae facit intellectum in actu. Et haec +est species principalis intellecti, quae in Deo nihil est aliud +quam essentia sua, in qua omnes species rerum comprehenduntur. Unde +non oportet quod ipsum intelligere divinum, vel potius ipse Deus, +specificetur per aliud quam per essentiam divinam.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 6</div> +<p title="I q. 14 a. 6 arg. 1"><a name="28932"><span class= +"ref">[28932] Iª q. 14 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic +proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat alia a se propria +cognitione. Sic enim cognoscit alia a se, ut dictum est, secundum +quod alia ab ipso in eo sunt. Sed alia ab eo sunt in ipso sicut in +prima causa communi et universali. Ergo et alia cognoscuntur a Deo, +sicut in causa prima et universali. Hoc autem est cognoscere in +universali, et non secundum propriam cognitionem. Ergo Deus +cognoscit alia a se in universali, et non secundum propriam +cognitionem.</p> +<p title="I q. 14 a. 6 arg. 2"><a name="28933"><span class= +"ref">[28933] Iª q. 14 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, +quantum distat essentia creaturae ab essentia divina, tantum distat +essentia divina ab essentia creaturae. Sed per essentiam creaturae +non potest cognosci essentia divina, ut supra dictum est. Ergo nec +per essentiam divinam potest cognosci essentia creaturae. Et sic, +cum Deus nihil cognoscat nisi per essentiam suam, sequitur quod non +cognoscat creaturam secundum eius essentiam, ut cognoscat de ea +quid est, quod est propriam cognitionem de re habere.</p> +<p title="I q. 14 a. 6 arg. 3"><a name="28934"><span class= +"ref">[28934] Iª q. 14 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, +propria cognitio non habetur de re, nisi per propriam eius +rationem. Sed cum Deus cognoscat omnia per essentiam suam, non +videtur quod unumquodque per propriam rationem cognoscat, idem enim +non potest esse propria ratio multorum et diversorum. Non ergo +habet propriam cognitionem Deus de rebus, sed communem, nam +cognoscere res non secundum propriam rationem, est cognoscere res +solum in communi.</p> +<p title="I q. 14 a. 6 s. c."><a name="28935"><span class= +"ref">[28935] Iª q. 14 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, +habere propriam cognitionem de rebus, est cognoscere res non solum +in communi, sed secundum quod sunt ab invicem distinctae. Sic autem +Deus cognoscit res. Unde dicitur Heb. IV, quod <i>pertingit usque +ad divisionem spiritus et animae, compagum quoque et medullarum; et +discretor cogitationum et intentionum cordis; et non est ulla +creatura invisibilis in conspectu eius</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 6 co."><a name="28936"><span class= +"ref">[28936] Iª q. 14 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod circa hoc quidam erraverunt, dicentes quod Deus alia a se non +cognoscit nisi in communi, scilicet inquantum sunt entia. Sicut +enim ignis, si cognosceret seipsum ut est principium caloris, +cognosceret naturam caloris, et omnia alia inquantum sunt calida; +ita Deus, inquantum cognoscit se ut principium essendi, cognoscit +naturam entis, et omnia alia inquantum sunt entia. Sed hoc non +potest esse. Nam intelligere aliquid in communi, et non in +speciali, est imperfecte aliquid cognoscere. Unde intellectus +noster, dum de potentia in actum reducitur, pertingit prius ad +cognitionem universalem et confusam de rebus, quam ad propriam +rerum cognitionem, sicut de imperfecto ad perfectum procedens, ut +patet in I Physic. Si igitur cognitio Dei de rebus aliis a se, +esset in universali tantum, et non in speciali, sequeretur quod +eius intelligere non esset omnibus modis perfectum, et per +consequens nec eius esse, quod est contra ea quae superius ostensa +sunt. Oportet igitur dicere quod alia a se cognoscat propria +cognitione; non solum secundum quod communicant in ratione entis, +sed secundum quod unum ab alio distinguitur. Et ad huius +evidentiam, considerandum est quod quidam, volentes ostendere quod +Deus per unum cognoscit multa, utuntur quibusdam exemplis, ut puta +quod, si centrum cognosceret seipsum, cognosceret omnes lineas +progredientes a centro; vel lux, si cognosceret seipsam, +cognosceret omnes colores. Sed haec exempla, licet quantum ad +aliquid similia sint, scilicet quantum ad universalem causalitatem; +tamen deficiunt quantum ad hoc, quod multitudo et diversitas non +causantur ab illo uno principio universali, quantum ad id quod +principium distinctionis est, sed solum quantum ad id in quo +communicant. Non enim diversitas colorum causatur ex luce solum, +sed ex diversa dispositione diaphani recipientis, et similiter +diversitas linearum ex diverso situ. Et inde est quod huiusmodi +diversitas et multitudo non potest cognosci in suo principio +secundum propriam cognitionem, sed solum in communi. Sed in Deo non +sic est. Supra enim ostensum est quod quidquid perfectionis est in +quacumque creatura, totum praeexistit et continetur in Deo secundum +modum excellentem. Non solum autem id in quo creaturae communicant, +scilicet ipsum esse, ad perfectionem pertinet; sed etiam ea per +quae creaturae ad invicem distinguuntur, sicut vivere, et +intelligere, et huiusmodi, quibus viventia a non viventibus, et +intelligentia a non intelligentibus distinguuntur. Et omnis forma, +per quam quaelibet res in propria specie constituitur, perfectio +quaedam est. Et sic omnia in Deo praeexistunt, non solum quantum ad +id quod commune est omnibus, sed etiam quantum ad ea secundum quae +res distinguuntur. Et sic, cum Deus in se omnes perfectiones +contineat, comparatur Dei essentia ad omnes rerum essentias, non +sicut commune ad propria, ut unitas ad numeros, vel centrum ad +lineas; sed sicut perfectus actus ad imperfectos, ut si dicerem, +homo ad animal, vel senarius, qui est numerus perfectus, ad numeros +imperfectos sub ipso contentos. Manifestum est autem quod per actum +perfectum cognosci possunt actus imperfecti, non solum in communi, +sed etiam propria cognitione. Sicut qui cognoscit hominem, +cognoscit animal propria cognitione, et qui cognoscit senarium, +cognoscit trinarium propria cognitione. Sic igitur, cum essentia +Dei habeat in se quidquid perfectionis habet essentia cuiuscumque +rei alterius, et adhuc amplius, Deus in seipso potest omnia propria +cognitione cognoscere. Propria enim natura uniuscuiusque consistit, +secundum quod per aliquem modum divinam perfectionem participat. +Non autem Deus perfecte seipsum cognosceret, nisi cognosceret +quomodocumque participabilis est ab aliis sua perfectio, nec etiam +ipsam naturam essendi perfecte sciret, nisi cognosceret omnes modos +essendi. Unde manifestum est quod Deus cognoscit omnes res propria +cognitione, secundum quod ab aliis distinguuntur.</p> +<p title="I q. 14 a. 6 ad 1"><a name="28937"><span class= +"ref">[28937] Iª q. 14 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod sic cognoscere aliquid sicut in cognoscente est, +potest dupliciter intelligi. Uno modo, secundum quod hoc adverbium +sic importat modum cognitionis ex parte rei cognitae. Et sic falsum +est. Non enim semper cognoscens cognoscit cognitum secundum illud +esse quod habet in cognoscente, oculus enim non cognoscit lapidem +secundum esse quod habet in oculo; sed per speciem lapidis quam +habet in se, cognoscit lapidem secundum esse quod habet extra +oculum. Et si aliquis cognoscens cognoscat cognitum secundum esse +quod habet in cognoscente, nihilominus cognoscit ipsum secundum +esse quod habet extra cognoscentem, sicut intellectus cognoscit +lapidem secundum esse intelligibile quod habet in intellectu, +inquantum cognoscit se intelligere; sed nihilominus cognoscit esse +lapidis in propria natura. Si vero intelligatur secundum quod hoc +adverbium sic importat modum ex parte cognoscentis, verum est quod +sic solum cognoscens cognoscit cognitum, secundum quod est in +cognoscente, quia quanto perfectius est cognitum in cognoscente, +tanto perfectior est modus cognitionis. Sic igitur dicendum est +quod Deus non solum cognoscit res esse in seipso; sed per id quod +in seipso continet res, cognoscit eas in propria natura; et tanto +perfectius, quanto perfectius est unumquodque in ipso.</p> +<p title="I q. 14 a. 6 ad 2"><a name="28938"><span class= +"ref">[28938] Iª q. 14 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod essentia creaturae comparatur ad essentiam Dei, ut +actus imperfectus ad perfectum. Et ideo essentia creaturae non +sufficienter ducit in cognitionem essentiae divinae, sed e +converso.</p> +<p title="I q. 14 a. 6 ad 3"><a name="28939"><span class= +"ref">[28939] Iª q. 14 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod idem non potest accipi ut ratio diversorum per modum +adaequationis. Sed divina essentia est aliquid excedens omnes +creaturas. Unde potest accipi ut propria ratio uniuscuiusque, +secundum quod diversimode est participabilis vel imitabilis a +diversis creaturis.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 7</div> +<p title="I q. 14 a. 7 arg. 1"><a name="28940"><span class= +"ref">[28940] Iª q. 14 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic +proceditur. Videtur quod scientia Dei sit discursiva. Scientia enim +Dei non est secundum scire in habitu, sed secundum intelligere in +actu. Sed secundum philosophum, in II Topic., scire in habitu +contingit multa simul, sed intelligere actu unum tantum. Cum ergo +Deus multa cognoscat, quia et se et alia, ut ostensum est, videtur +quod non simul omnia intelligat, sed de uno in aliud discurrat.</p> +<p title="I q. 14 a. 7 arg. 2"><a name="28941"><span class= +"ref">[28941] Iª q. 14 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, +cognoscere effectum per causam est scire discurrentis. Sed Deus +cognoscit alia per seipsum, sicut effectum per causam. Ergo +cognitio sua est discursiva.</p> +<p title="I q. 14 a. 7 arg. 3"><a name="28942"><span class= +"ref">[28942] Iª q. 14 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, +perfectius Deus scit unamquamque creaturam quam nos sciamus. Sed +nos in causis creatis cognoscimus earum effectus, et sic de causis +ad causata discurrimus. Ergo videtur similiter esse in Deo.</p> +<p title="I q. 14 a. 7 s. c."><a name="28943"><span class= +"ref">[28943] Iª q. 14 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est +quod Augustinus dicit, in XV de Trin., quod <i>Deus non +particulatim vel singillatim omnia videt, velut alternante +conspectu hinc illuc, et inde huc; sed omnia videt simul</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 7 co."><a name="28944"><span class= +"ref">[28944] Iª q. 14 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod in scientia divina nullus est discursus. Quod sic patet. In +scientia enim nostra duplex est discursus. Unus secundum +successionem tantum, sicut cum, postquam intelligimus aliquid in +actu, convertimus nos ad intelligendum aliud. Alius discursus est +secundum causalitatem, sicut cum per principia pervenimus in +cognitionem conclusionum. Primus autem discursus Deo convenire non +potest. Multa enim, quae successive intelligimus si unumquodque +eorum in seipso consideretur, omnia simul intelligimus si in aliquo +uno ea intelligamus, puta si partes intelligamus in toto, vel si +diversas res videamus in speculo. Deus autem omnia videt in uno, +quod est ipse, ut habitum est. Unde simul, et non successive omnia +videt. Similiter etiam et secundus discursus Deo competere non +potest. Primo quidem, quia secundus discursus praesupponit primum, +procedentes enim a principiis ad conclusiones, non simul utrumque +considerant. Deinde, quia discursus talis est procedentis de noto +ad ignotum. Unde manifestum est quod, quando cognoscitur primum, +adhuc ignoratur secundum. Et sic secundum non cognoscitur in primo, +sed ex primo. Terminus vero discursus est, quando secundum videtur +in primo, resolutis effectibus in causas, et tunc cessat discursus. +Unde, cum Deus effectus suos in seipso videat sicut in causa, eius +cognitio non est discursiva.</p> +<p title="I q. 14 a. 7 ad 1"><a name="28945"><span class= +"ref">[28945] Iª q. 14 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, licet sit unum tantum intelligere in seipso, tamen +contingit multa intelligere in aliquo uno, ut dictum est.</p> +<p title="I q. 14 a. 7 ad 2"><a name="28946"><span class= +"ref">[28946] Iª q. 14 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod Deus non cognoscit per causam quasi prius cognitam, +effectus incognitos, sed eos cognoscit in causa. Unde eius cognitio +est sine discursu, ut dictum est.</p> +<p title="I q. 14 a. 7 ad 3"><a name="28947"><span class= +"ref">[28947] Iª q. 14 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod effectus causarum creatarum videt quidem Deus in +ipsis causis, multo melius quam nos, non tamen ita quod cognitio +effectuum causetur in ipso ex cognitione causarum creatarum, sicut +in nobis. Unde eius scientia non est discursiva.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 8</div> +<p title="I q. 14 a. 8 arg. 1"><a name="28948"><span class= +"ref">[28948] Iª q. 14 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic +proceditur. Videtur quod scientia Dei non sit causa rerum. Dicit +enim Origenes, super epistolam ad Rom., <i>non propterea aliquid +erit, quia id scit Deus futurum; sed quia futurum est, ideo scitur +a Deo antequam fiat</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 8 arg. 2"><a name="28949"><span class= +"ref">[28949] Iª q. 14 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, +posita causa ponitur effectus. Sed scientia Dei est aeterna. Si +ergo scientia Dei est causa rerum creatarum, videtur quod creaturae +sint ab aeterno.</p> +<p title="I q. 14 a. 8 arg. 3"><a name="28950"><span class= +"ref">[28950] Iª q. 14 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, +scibile est prius scientia, et mensura eius, ut dicitur in X +Metaphys. Sed id quod est posterius et mensuratum, non potest esse +causa. Ergo scientia Dei non est causa rerum.</p> +<p title="I q. 14 a. 8 s. c."><a name="28951"><span class= +"ref">[28951] Iª q. 14 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, XV de Trin., <i>universas creaturas, et +spirituales et corporales, non quia sunt, ideo novit Deus; sed ideo +sunt, quia novit</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 8 co."><a name="28952"><span class= +"ref">[28952] Iª q. 14 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod scientia Dei est causa rerum. Sic enim scientia Dei se habet +ad omnes res creatas, sicut scientia artificis se habet ad +artificiata. Scientia autem artificis est causa artificiatorum, eo +quod artifex operatur per suum intellectum, unde oportet quod forma +intellectus sit principium operationis, sicut calor est principium +calefactionis. Sed considerandum est quod forma naturalis, +inquantum est forma manens in eo cui dat esse, non nominat +principium actionis; sed secundum quod habet inclinationem ad +effectum. Et similiter forma intelligibilis non nominat principium +actionis secundum quod est tantum in intelligente, nisi adiungatur +ei inclinatio ad effectum, quae est per voluntatem. Cum enim forma +intelligibilis ad opposita se habeat (cum sit eadem scientia +oppositorum), non produceret determinatum effectum, nisi +determinaretur ad unum per appetitum, ut dicitur in IX Metaphys. +Manifestum est autem quod Deus per intellectum suum causat res, cum +suum esse sit suum intelligere. Unde necesse est quod sua scientia +sit causa rerum, secundum quod habet voluntatem coniunctam. Unde +scientia Dei, secundum quod est causa rerum, consuevit nominari +scientia approbationis.</p> +<p title="I q. 14 a. 8 ad 1"><a name="28953"><span class= +"ref">[28953] Iª q. 14 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Origenes locutus est attendens rationem scientiae, +cui non competit ratio causalitatis, nisi adiuncta voluntate, ut +dictum est. Sed quod dicit ideo praescire Deum aliqua, quia sunt +futura, intelligendum est secundum causam consequentiae, non +secundum causam essendi. Sequitur enim, si aliqua sunt futura, quod +Deus ea praescierit, non tamen res futurae sunt causa quod Deus +sciat.</p> +<p title="I q. 14 a. 8 ad 2"><a name="28954"><span class= +"ref">[28954] Iª q. 14 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod scientia Dei est causa rerum, secundum quod res sunt +in scientia. Non fuit autem in scientia Dei, quod res essent ab +aeterno. Unde, quamvis scientia Dei sit aeterna, non sequitur tamen +quod creaturae sint ab aeterno.</p> +<p title="I q. 14 a. 8 ad 3"><a name="28955"><span class= +"ref">[28955] Iª q. 14 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod res naturales sunt mediae inter scientiam Dei et +scientiam nostram, nos enim scientiam accipimus a rebus +naturalibus, quarum Deus per suam scientiam causa est. Unde, sicut +scibilia naturalia sunt priora quam scientia nostra, et mensura +eius, ita scientia Dei est prior quam res naturales, et mensura +ipsarum. Sicut aliqua domus est media inter scientiam artificis qui +eam fecit, et scientiam illius qui eius cognitionem ex ipsa iam +facta capit.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 9</div> +<p title="I q. 14 a. 9 arg. 1"><a name="28956"><span class= +"ref">[28956] Iª q. 14 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic +proceditur. Videtur quod Deus non habeat scientiam non entium. +Scientia enim Dei non est nisi verorum. Sed verum et ens +convertuntur. Ergo scientia Dei non est non entium.</p> +<p title="I q. 14 a. 9 arg. 2"><a name="28957"><span class= +"ref">[28957] Iª q. 14 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, +scientia requirit similitudinem inter scientem et scitum. Sed ea +quae non sunt, non possunt habere aliquam similitudinem ad Deum, +qui est ipsum esse. Ergo ea quae non sunt, non possunt sciri a +Deo.</p> +<p title="I q. 14 a. 9 arg. 3"><a name="28958"><span class= +"ref">[28958] Iª q. 14 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, +scientia Dei est causa scitorum ab ipso. Sed non est causa non +entium, quia non ens non habet causam. Ergo Deus non habet +scientiam de non entibus.</p> +<p title="I q. 14 a. 9 s. c."><a name="28959"><span class= +"ref">[28959] Iª q. 14 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit apostolus ad Rom. IV, <i>qui vocat ea quae non sunt, +tanquam ea quae sunt</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 9 co."><a name="28960"><span class= +"ref">[28960] Iª q. 14 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deus scit omnia quaecumque sunt quocumque modo. Nihil autem +prohibet ea quae non sunt simpliciter, aliquo modo esse. +Simpliciter enim sunt, quae actu sunt. Ea vero quae non sunt actu, +sunt in potentia vel ipsius Dei, vel creaturae; sive in potentia +activa, sive in passiva, sive in potentia opinandi, vel imaginandi, +vel quocumque modo significandi. Quaecumque igitur possunt per +creaturam fieri vel cogitari vel dici, et etiam quaecumque ipse +facere potest, omnia cognoscit Deus, etiam si actu non sint. Et pro +tanto dici potest quod habet etiam non entium scientiam. Sed horum +quae actu non sunt, est attendenda quaedam diversitas. Quaedam +enim, licet non sint nunc in actu, tamen vel fuerunt vel erunt, et +omnia ista dicitur Deus scire scientia visionis. Quia, cum +intelligere Dei, quod est eius esse, aeternitate mensuretur, quae +sine successione existens totum tempus comprehendit, praesens +intuitus Dei fertur in totum tempus, et in omnia quae sunt in +quocumque tempore, sicut in subiecta sibi praesentialiter. Quaedam +vero sunt, quae sunt in potentia Dei vel creaturae, quae tamen nec +sunt nec erunt neque fuerunt. Et respectu horum non dicitur habere +scientiam visionis, sed simplicis intelligentiae. Quod ideo +dicitur, quia ea quae videntur apud nos, habent esse distinctum +extra videntem.</p> +<p title="I q. 14 a. 9 ad 1"><a name="28961"><span class= +"ref">[28961] Iª q. 14 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, secundum quod sunt in potentia, sic habent veritatem +ea quae non sunt actu, verum est enim ea esse in potentia. Et sic +sciuntur a Deo.</p> +<p title="I q. 14 a. 9 ad 2"><a name="28962"><span class= +"ref">[28962] Iª q. 14 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, cum Deus sit ipsum esse, intantum unumquodque est, +inquantum participat de Dei similitudine, sicut unumquodque +intantum est calidum, inquantum participat calorem. Sic et ea quae +sunt in potentia, etiam si non sunt in actu, cognoscuntur a +Deo.</p> +<p title="I q. 14 a. 9 ad 3"><a name="28963"><span class= +"ref">[28963] Iª q. 14 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod Dei scientia est causa rerum, voluntate adiuncta. +Unde non oportet quod quaecumque scit Deus, sint vel fuerint vel +futura sint, sed solum ea quae vult esse, vel permittit esse. Et +iterum, non est in scientia Dei ut illa sint, sed quod esse +possint.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 10</div> +<p title="I q. 14 a. 10 arg. 1"><a name="28964"><span class= +"ref">[28964] Iª q. 14 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic +proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat mala. Dicit enim +philosophus, in III de anima, quod intellectus qui non est in +potentia, non cognoscit privationem. Sed malum est privatio boni, +ut dicit Augustinus. Igitur, cum intellectus Dei nunquam sit in +potentia, sed semper actu, ut ex dictis patet, videtur quod Deus +non cognoscat mala.</p> +<p title="I q. 14 a. 10 arg. 2"><a name="28965"><span class= +"ref">[28965] Iª q. 14 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, +omnis scientia vel est causa sciti, vel causatur ab eo. Sed +scientia Dei non est causa mali, nec causatur a malo. Ergo scientia +Dei non est malorum.</p> +<p title="I q. 14 a. 10 arg. 3"><a name="28966"><span class= +"ref">[28966] Iª q. 14 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, omne +quod cognoscitur, cognoscitur per suam similitudinem, vel per suum +oppositum. Quidquid autem cognoscit Deus, cognoscit per suam +essentiam, ut ex dictis patet. Divina autem essentia neque est +similitudo mali, neque ei malum opponitur, divinae enim essentiae +nihil est contrarium, ut dicit Augustinus, XII de Civ. Dei. Ergo +Deus non cognoscit mala.</p> +<p title="I q. 14 a. 10 arg. 4"><a name="28967"><span class= +"ref">[28967] Iª q. 14 a. 10 arg. 4</span></a> Praeterea, quod +cognoscitur non per seipsum, sed per aliud, imperfecte cognoscitur. +Sed malum non cognoscitur a Deo per seipsum, quia sic oporteret +quod malum esset in Deo; oportet enim cognitum esse in cognoscente. +Si ergo cognoscitur per aliud, scilicet per bonum, imperfecte +cognoscetur ab ipso, quod est impossibile, quia nulla cognitio Dei +est imperfecta. Ergo scientia Dei non est malorum.</p> +<p title="I q. 14 a. 10 s. c."><a name="28968"><span class= +"ref">[28968] Iª q. 14 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Proverb. XV, <i>Infernus et perditio coram +Deo</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 10 co."><a name="28969"><span class= +"ref">[28969] Iª q. 14 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod quicumque perfecte cognoscit aliquid, oportet quod cognoscat +omnia quae possunt illi accidere. Sunt autem quaedam bona, quibus +accidere potest ut per mala corrumpantur. Unde Deus non perfecte +cognosceret bona, nisi etiam cognosceret mala. Sic autem est +cognoscibile unumquodque, secundum quod est. Unde, cum hoc sit esse +mali, quod est privatio boni, per hoc ipsum quod Deus cognoscit +bona, cognoscit etiam mala; sicut per lucem cognoscuntur tenebrae. +Unde dicit Dionysius, VII cap. de Div. Nom., quod <i>Deus per +semetipsum tenebrarum accipit visionem, non aliunde videns tenebras +quam a lumine</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 10 ad 1"><a name="28970"><span class= +"ref">[28970] Iª q. 14 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod verbum philosophi est sic intelligendum, quod +intellectus qui non est in potentia, non cognoscit privationem per +privationem in ipso existentem. Et hoc congruit cum eo quod supra +dixerat, quod punctum et omne indivisibile per privationem +divisionis cognoscitur. Quod contingit ex hoc, quia formae +simplices et indivisibiles non sunt actu in intellectu nostro, sed +in potentia tantum, nam si essent actu in intellectu nostro, non +per privationem cognoscerentur. Et sic cognoscuntur simplicia a +substantiis separatis. Deus igitur non cognoscit malum per +privationem in se existentem, sed per bonum oppositum.</p> +<p title="I q. 14 a. 10 ad 2"><a name="28971"><span class= +"ref">[28971] Iª q. 14 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod scientia Dei non est causa mali, sed est causa boni, +per quod cognoscitur malum.</p> +<p title="I q. 14 a. 10 ad 3"><a name="28972"><span class= +"ref">[28972] Iª q. 14 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, licet malum non opponatur essentiae divinae, quae +non est corruptibilis per malum, opponitur tamen effectibus Dei; +quos per essentiam suam cognoscit, et eos cognoscens, mala opposita +cognoscit.</p> +<p title="I q. 14 a. 10 ad 4"><a name="28973"><span class= +"ref">[28973] Iª q. 14 a. 10 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod cognoscere aliquid per aliud tantum, est imperfectae +cognitionis, si illud sit cognoscibile per se. Sed malum non est +per se cognoscibile, quia de ratione mali est, quod sit privatio +boni. Et sic neque definiri, neque cognosci potest, nisi per +bonum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 11</div> +<p title="I q. 14 a. 11 arg. 1"><a name="28974"><span class= +"ref">[28974] Iª q. 14 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum +sic proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat singularia. +Intellectus enim divinus immaterialior est quam intellectus +humanus. Sed intellectus humanus, propter suam immaterialitatem, +non cognoscit singularia, sed, sicut dicitur in II de anima, +<i>ratio est universalium, sensus vero singularium</i>. Ergo Deus +non cognoscit singularia.</p> +<p title="I q. 14 a. 11 arg. 2"><a name="28975"><span class= +"ref">[28975] Iª q. 14 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, +illae solae virtutes in nobis sunt singularium cognoscitivae, quae +recipiunt species non abstractas a materialibus conditionibus. Sed +res in Deo sunt maxime abstractae ab omni materialitate. Ergo Deus +non cognoscit singularia.</p> +<p title="I q. 14 a. 11 arg. 3"><a name="28976"><span class= +"ref">[28976] Iª q. 14 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, +omnis cognitio est per aliquam similitudinem. Sed similitudo +singularium, inquantum sunt singularia, non videtur esse in Deo, +quia principium singularitatis est materia, quae, cum sit ens in +potentia tantum, omnino est dissimilis Deo, qui est actus purus. +Non ergo Deus potest cognoscere singularia.</p> +<p title="I q. 14 a. 11 s. c."><a name="28977"><span class= +"ref">[28977] Iª q. 14 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur, Proverb. XVI, <i>omnes viae hominum patent oculis +eius</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 11 co."><a name="28978"><span class= +"ref">[28978] Iª q. 14 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deus cognoscit singularia. Omnes enim perfectiones in +creaturis inventae, in Deo praeexistunt secundum altiorem modum, ut +ex dictis patet. Cognoscere autem singularia pertinet ad +perfectionem nostram. Unde necesse est quod Deus singularia +cognoscat. Nam et philosophus pro inconvenienti habet, quod aliquid +cognoscatur a nobis, quod non cognoscatur a Deo. Unde contra +Empedoclem arguit, in I de anima et in III Metaphys., quod +accideret Deum esse insipientissimum, si discordiam ignoraret. Sed +perfectiones quae in inferioribus dividuntur, in Deo simpliciter et +unite existunt. Unde, licet nos per aliam potentiam cognoscamus +universalia et immaterialia, et per aliam singularia et materialia; +Deus tamen per suum simplicem intellectum utraque cognoscit. Sed +qualiter hoc esse possit, quidam manifestare volentes, dixerunt +quod Deus cognoscit singularia per causas universales, nam nihil +est in aliquo singularium, quod non ex aliqua causa oriatur +universali. Et ponunt exemplum, sicut si aliquis astrologus +cognosceret omnes motus universales caeli, posset praenuntiare +omnes eclipses futuras. Sed istud non sufficit. Quia singularia ex +causis universalibus sortiuntur quasdam formas et virtutes, quae, +quantumcumque ad invicem coniungantur, non individuantur nisi per +materiam individualem. Unde qui cognosceret Socratem per hoc quod +est albus vel Sophronisci filius, vel quidquid aliud sic dicatur, +non cognosceret ipsum inquantum est hic homo. Unde secundum modum +praedictum, Deus non cognosceret singularia in sua singularitate. +Alii vero dixerunt quod Deus cognoscit singularia, applicando +causas universales ad particulares effectus. Sed hoc nihil est. +Quia nullus potest applicare aliquid ad alterum, nisi illud +praecognoscat, unde dicta applicatio non potest esse ratio +cognoscendi particularia, sed cognitionem singularium praesupponit. +Et ideo aliter dicendum est, quod, cum Deus sit causa rerum per +suam scientiam, ut dictum est, intantum se extendit scientia Dei, +inquantum se extendit eius causalitas. Unde, cum virtus activa Dei +se extendat non solum ad formas, a quibus accipitur ratio +universalis, sed etiam usque ad materiam, ut infra ostendetur; +necesse est quod scientia Dei usque ad singularia se extendat, quae +per materiam individuantur. Cum enim sciat alia a se per essentiam +suam, inquantum est similitudo rerum velut principium activum +earum, necesse est quod essentia sua sit principium sufficiens +cognoscendi omnia quae per ipsum fiunt, non solum in universali, +sed etiam in singulari. Et esset simile de scientia artificis, si +esset productiva totius rei, et non formae tantum.</p> +<p title="I q. 14 a. 11 ad 1"><a name="28979"><span class= +"ref">[28979] Iª q. 14 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod intellectus noster speciem intelligibilem abstrahit a +principiis individuantibus, unde species intelligibilis nostri +intellectus non potest esse similitudo principiorum individualium. +Et propter hoc, intellectus noster singularia non cognoscit. Sed +species intelligibilis divini intellectus, quae est Dei essentia, +non est immaterialis per abstractionem, sed per seipsam, principium +existens omnium principiorum quae intrant rei compositionem, sive +sint principia speciei, sive principia individui. Unde per eam Deus +cognoscit non solum universalia, sed etiam singularia.</p> +<p title="I q. 14 a. 11 ad 2"><a name="28980"><span class= +"ref">[28980] Iª q. 14 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, quamvis species intellectus divini secundum esse +suum non habeat conditiones materiales, sicut species receptae in +imaginatione et sensu; tamen virtute se extendit ad immaterialia et +materialia, ut dictum est.</p> +<p title="I q. 14 a. 11 ad 3"><a name="28981"><span class= +"ref">[28981] Iª q. 14 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod materia, licet recedat a Dei similitudine secundum +suam potentialitatem, tamen inquantum vel sic esse habet, +similitudinem quandam retinet divini esse.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 12</div> +<p title="I q. 14 a. 12 arg. 1"><a name="28982"><span class= +"ref">[28982] Iª q. 14 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum +sic proceditur. Videtur quod Deus non possit cognoscere infinita. +Infinitum enim, secundum quod est infinitum, est ignotum, quia +infinitum est cuius quantitatem accipientibus semper est aliquid +extra assumere, ut dicitur in III Physic. Augustinus etiam dicit, +XII de Civ. Dei, quod <i>quidquid scientia comprehenditur, scientis +comprehensione finitur</i>. Sed infinita non possunt finiri. Ergo +non possunt scientia Dei comprehendi.</p> +<p title="I q. 14 a. 12 arg. 2"><a name="28983"><span class= +"ref">[28983] Iª q. 14 a. 12 arg. 2</span></a> Si dicatur quod +ea quae in se sunt infinita, scientiae Dei finita sunt, contra, +ratio infiniti est quod sit impertransibile; et finiti quod sit +pertransibile, ut dicitur in III Physic. Sed infinitum non potest +transiri nec a finito, nec ab infinito, ut probatur in VI Physic. +Ergo infinitum non potest esse finitum finito, neque etiam +infinito. Et ita infinita non sunt finita scientiae Dei, quae est +infinita.</p> +<p title="I q. 14 a. 12 arg. 3"><a name="28984"><span class= +"ref">[28984] Iª q. 14 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, +scientia Dei est mensura scitorum. Sed contra rationem infiniti +est, quod sit mensuratum. Ergo infinita non possunt sciri a +Deo.</p> +<p title="I q. 14 a. 12 s. c."><a name="28985"><span class= +"ref">[28985] Iª q. 14 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, XII de Civ. Dei, <i>quamvis infinitorum +numerorum nullus sit numerus, non est tamen incomprehensibilis ei, +cuius scientiae non est numerus</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 12 co."><a name="28986"><span class= +"ref">[28986] Iª q. 14 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, cum Deus sciat non solum ea quae sunt actu, sed etiam ea quae +sunt in potentia vel sua vel creaturae, ut ostensum est; haec autem +constat esse infinita; necesse est dicere quod Deus sciat infinita. +Et licet scientia visionis, quae est tantum eorum quae sunt vel +erunt vel fuerunt, non sit infinitorum, ut quidam dicunt, cum non +ponamus mundum ab aeterno fuisse, nec generationem et motum in +aeternum mansura, ut individua in infinitum multiplicentur, tamen, +si diligentius consideretur, necesse est dicere quod Deus etiam +scientia visionis sciat infinita. Quia Deus scit etiam cogitationes +et affectiones cordium, quae in infinitum multiplicabuntur, +creaturis rationalibus permanentibus absque fine. Hoc autem ideo +est, quia cognitio cuiuslibet cognoscentis se extendit secundum +modum formae quae est principium cognitionis. Species enim +sensibilis, quae est in sensu, est similitudo solum unius +individui, unde per eam solum unum individuum cognosci potest. +Species autem intelligibilis intellectus nostri est similitudo rei +quantum ad naturam speciei, quae est participabilis a +particularibus infinitis, unde intellectus noster per speciem +intelligibilem hominis, cognoscit quodammodo homines infinitos. Sed +tamen non inquantum distinguuntur ab invicem, sed secundum quod +communicant in natura speciei; propter hoc quod species +intelligibilis intellectus nostri non est similitudo hominum +quantum ad principia individualia, sed solum quantum ad principia +speciei. Essentia autem divina, per quam intellectus divinus +intelligit, est similitudo sufficiens omnium quae sunt vel esse +possunt, non solum quantum ad principia communia, sed etiam quantum +ad principia propria uniuscuiusque, ut ostensum est. Unde sequitur +quod scientia Dei se extendat ad infinita, etiam secundum quod sunt +ab invicem distincta.</p> +<p title="I q. 14 a. 12 ad 1"><a name="28987"><span class= +"ref">[28987] Iª q. 14 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod <i>infiniti ratio congruit quantitati</i>, secundum +philosophum in I Physic. De ratione autem quantitatis est ordo +partium. Cognoscere ergo infinitum secundum modum infiniti, est +cognoscere partem post partem. Et sic nullo modo contingit cognosci +infinitum, quia quantacumque quantitas partium accipiatur, semper +remanet aliquid extra accipientem. Deus autem non sic cognoscit +infinitum vel infinita, quasi enumerando partem post partem; cum +cognoscat omnia simul, non successive, ut supra dictum est. Unde +nihil prohibet ipsum cognoscere infinita.</p> +<p title="I q. 14 a. 12 ad 2"><a name="28988"><span class= +"ref">[28988] Iª q. 14 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod transitio importat quandam successionem in partibus, +et inde est quod infinitum transiri non potest, neque a finito +neque ab infinito. Sed ad rationem comprehensionis sufficit +adaequatio, quia id comprehendi dicitur, cuius nihil est extra +comprehendentem. Unde non est contra rationem infiniti, quod +comprehendatur ab infinito. Et sic, quod in se est infinitum, +potest dici finitum scientiae Dei, tanquam comprehensum, non tamen +tanquam pertransibile.</p> +<p title="I q. 14 a. 12 ad 3"><a name="28989"><span class= +"ref">[28989] Iª q. 14 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod scientia Dei est mensura rerum, non quantitativa, qua +quidem mensura carent infinita; sed quia mensurat essentiam et +veritatem rei. Unumquodque enim intantum habet de veritate suae +naturae, inquantum imitatur Dei scientiam; sicut artificiatum +inquantum concordat arti. Dato autem quod essent aliqua infinita +actu secundum numerum, puta infiniti homines; vel secundum +quantitatem continuam, ut si esset aer infinitus, ut quidam antiqui +dixerunt, tamen manifestum est quod haberent esse determinatum et +finitum, quia esse eorum esset limitatum ad aliquas determinatas +naturas. Unde mensurabilia essent secundum scientiam Dei.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 13</div> +<p title="I q. 14 a. 13 arg. 1"><a name="28990"><span class= +"ref">[28990] Iª q. 14 a. 13 arg. 1</span></a> Ad +decimumtertium sic proceditur. Videtur quod scientia Dei non sit +futurorum contingentium. A causa enim necessaria procedit effectus +necessarius. Sed scientia Dei est causa scitorum, ut supra dictum +est. Cum ergo ipsa sit necessaria, sequitur scita eius esse +necessaria. Non ergo scientia Dei est contingentium.</p> +<p title="I q. 14 a. 13 arg. 2"><a name="28991"><span class= +"ref">[28991] Iª q. 14 a. 13 arg. 2</span></a> Praeterea, +omnis conditionalis cuius antecedens est necessarium absolute, +consequens est necessarium absolute. Sic enim se habet antecedens +ad consequens, sicut principia ad conclusionem, ex principiis autem +necessariis non sequitur conclusio nisi necessaria, ut in I Poster. +probatur. Sed haec est quaedam conditionalis vera, si Deus scivit +hoc futurum esse, hoc erit, quia scientia Dei non est nisi verorum. +Huius autem conditionalis antecedens est necessarium absolute, tum +quia est aeternum; tum quia significatur ut praeteritum. Ergo et +consequens est necessarium absolute. Igitur quidquid scitur a Deo, +est necessarium. Et sic scientia Dei non est contingentium.</p> +<p title="I q. 14 a. 13 arg. 3"><a name="28992"><span class= +"ref">[28992] Iª q. 14 a. 13 arg. 3</span></a> Praeterea, omne +scitum a Deo necesse est esse, quia etiam omne scitum a nobis +necesse est esse, cum tamen scientia Dei certior sit quam scientia +nostra. Sed nullum contingens futurum necesse est esse. Ergo nullum +contingens futurum est scitum a Deo.</p> +<p title="I q. 14 a. 13 s. c."><a name="28993"><span class= +"ref">[28993] Iª q. 14 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in Psalmo XXXII, <i>qui finxit singillatim corda +eorum, qui intelligit omnia opera eorum</i>, scilicet hominum. Sed +opera hominum sunt contingentia, utpote libero arbitrio subiecta. +Ergo Deus scit futura contingentia.</p> +<p title="I q. 14 a. 13 co."><a name="28994"><span class= +"ref">[28994] Iª q. 14 a. 13 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, cum supra ostensum sit quod Deus sciat omnia non solum quae +actu sunt, sed etiam quae sunt in potentia sua vel creaturae; horum +autem quaedam sunt contingentia nobis futura; sequitur quod Deus +contingentia futura cognoscat. Ad cuius evidentiam, considerandum +est quod contingens aliquod dupliciter potest considerari. Uno +modo, in seipso, secundum quod iam actu est. Et sic non +consideratur ut futurum, sed ut praesens, neque ut ad utrumlibet +contingens, sed ut determinatum ad unum. Et propter hoc, sic +infallibiliter subdi potest certae cognitioni, utpote sensui visus, +sicut cum video Socratem sedere. Alio modo potest considerari +contingens, ut est in sua causa. Et sic consideratur ut futurum, et +ut contingens nondum determinatum ad unum, quia causa contingens se +habet ad opposita. Et sic contingens non subditur per certitudinem +alicui cognitioni. Unde quicumque cognoscit effectum contingentem +in causa sua tantum, non habet de eo nisi coniecturalem +cognitionem. Deus autem cognoscit omnia contingentia, non solum +prout sunt in suis causis, sed etiam prout unumquodque eorum est +actu in seipso. Et licet contingentia fiant in actu successive, non +tamen Deus successive cognoscit contingentia, prout sunt in suo +esse, sicut nos, sed simul. Quia sua cognitio mensuratur +aeternitate, sicut etiam suum esse, aeternitas autem, tota simul +existens, ambit totum tempus, ut supra dictum est. Unde omnia quae +sunt in tempore, sunt Deo ab aeterno praesentia, non solum ea +ratione qua habet rationes rerum apud se praesentes, ut quidam +dicunt, sed quia eius intuitus fertur ab aeterno super omnia, prout +sunt in sua praesentialitate. Unde manifestum est quod contingentia +et infallibiliter a Deo cognoscuntur, inquantum subduntur divino +conspectui secundum suam praesentialitatem, et tamen sunt futura +contingentia, suis causis comparata.</p> +<p title="I q. 14 a. 13 ad 1"><a name="28995"><span class= +"ref">[28995] Iª q. 14 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, licet causa suprema sit necessaria, tamen effectus +potest esse contingens, propter causam proximam contingentem, sicut +germinatio plantae est contingens propter causam proximam +contingentem, licet motus solis, qui est causa prima, sit +necessarius. Et similiter scita a Deo sunt contingentia propter +causas proximas, licet scientia Dei, quae est causa prima, sit +necessaria.</p> +<p title="I q. 14 a. 13 ad 2"><a name="28996"><span class= +"ref">[28996] Iª q. 14 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod quidam dicunt quod hoc antecedens, Deus scivit hoc +contingens futurum, non est necessarium, sed contingens, quia, +licet sit praeteritum, tamen importat respectum ad futurum. Sed hoc +non tollit ei necessitatem, quia id quod habuit respectum ad +futurum, necesse est habuisse, licet etiam futurum non sequatur +quandoque. Alii vero dicunt hoc antecedens esse contingens, quia +est compositum ex necessario et contingenti; sicut istud dictum est +contingens, Socratem esse hominem album. Sed hoc etiam nihil est. +Quia cum dicitur, Deus scivit esse futurum hoc contingens, +contingens non ponitur ibi nisi ut materia verbi, et non sicut +principalis pars propositionis, unde contingentia eius vel +necessitas nihil refert ad hoc quod propositio sit necessaria vel +contingens, vera vel falsa. Ita enim potest esse verum me dixisse +hominem esse asinum, sicut me dixisse Socratem currere, vel Deum +esse, et eadem ratio est de necessario et contingenti. Unde +dicendum est quod hoc antecedens est necessarium absolute. Nec +tamen sequitur, ut quidam dicunt, quod consequens sit necessarium +absolute, quia antecedens est causa remota consequentis, quod +propter causam proximam contingens est. Sed hoc nihil est. Esset +enim conditionalis falsa, cuius antecedens esset causa remota +necessaria, et consequens effectus contingens, ut puta si dicerem, +si sol movetur, herba germinabit. Et ideo aliter dicendum est, quod +quando in antecedente ponitur aliquid pertinens ad actum animae, +consequens est accipiendum non secundum quod in se est, sed +secundum quod est in anima, aliud enim est esse rei in seipsa, et +esse rei in anima. Ut puta, si dicam, si anima intelligit aliquid, +illud est immateriale, intelligendum est quod illud est immateriale +secundum quod est in intellectu, non secundum quod est in seipso. +Et similiter si dicam, si Deus scivit aliquid, illud erit, +consequens intelligendum est prout subest divinae scientiae, +scilicet prout est in sua praesentialitate. Et sic necessarium est, +sicut et antecedens, <i>quia omne quod est, dum est, necesse est +esse</i>, ut dicitur in I Periherm.</p> +<p title="I q. 14 a. 13 ad 3"><a name="28997"><span class= +"ref">[28997] Iª q. 14 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod ea quae temporaliter in actum reducuntur, a nobis +successive cognoscuntur in tempore, sed a Deo in aeternitate, quae +est supra tempus. Unde nobis, quia cognoscimus futura contingentia +inquantum talia sunt, certa esse non possunt, sed soli Deo, cuius +intelligere est in aeternitate supra tempus. Sicut ille qui vadit +per viam, non videt illos qui post eum veniunt, sed ille qui ab +aliqua altitudine totam viam intuetur, simul videt omnes +transeuntes per viam. Et ideo illud quod scitur a nobis, oportet +esse necessarium etiam secundum quod in se est, quia ea quae in se +sunt contingentia futura, a nobis sciri non possunt. Sed ea quae +sunt scita a Deo, oportet esse necessaria secundum modum quo +subsunt divinae scientiae, ut dictum est, non autem absolute, +secundum quod in propriis causis considerantur. Unde et haec +propositio, omne scitum a Deo necessarium est esse, consuevit +distingui. Quia potest esse de re, vel de dicto. Si intelligatur de +re, est divisa et falsa, et est sensus, omnis res quam Deus scit, +est necessaria. Vel potest intelligi de dicto, et sic est composita +et vera; et est sensus, hoc dictum, scitum a Deo esse, est +necessarium. Sed obstant quidam, dicentes quod ista distinctio +habet locum in formis separabilibus a subiecto; ut si dicam, album +possibile est esse nigrum. Quae quidem de dicto est falsa, et de re +est vera, res enim quae est alba, potest esse nigra; sed hoc +dictum, album esse nigrum, nunquam potest esse verum. In formis +autem inseparabilibus a subiecto, non habet locum praedicta +distinctio; ut si dicam, corvum nigrum possibile est esse album, +quia in utroque sensu est falsa. Esse autem scitum a Deo, est +inseparabile a re, quia quod est scitum a Deo, non potest esse non +scitum. Haec autem instantia locum haberet, si hoc quod dico +scitum, importaret aliquam dispositionem subiecto inhaerentem. Sed +cum importet actum scientis, ipsi rei scitae, licet semper sciatur, +potest aliquid attribui secundum se, quod non attribuitur ei +inquantum stat sub actu sciendi, sicut esse materiale attribuitur +lapidi secundum se, quod non attribuitur ei secundum quod est +intelligibile.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 14</div> +<p title="I q. 14 a. 14 arg. 1"><a name="28998"><span class= +"ref">[28998] Iª q. 14 a. 14 arg. 1</span></a> Ad +decimumquartum sic proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat +enuntiabilia. Cognoscere enim enuntiabilia convenit intellectui +nostro, secundum quod componit et dividit. Sed in intellectu divino +nulla est compositio. Ergo Deus non cognoscit enuntiabilia.</p> +<p title="I q. 14 a. 14 arg. 2"><a name="28999"><span class= +"ref">[28999] Iª q. 14 a. 14 arg. 2</span></a> Praeterea, +omnis cognitio fit per aliquam similitudinem. Sed in Deo nulla est +similitudo enuntiabilium, cum sit omnino simplex. Ergo Deus non +cognoscit enuntiabilia.</p> +<p title="I q. 14 a. 14 s. c."><a name="29000"><span class= +"ref">[29000] Iª q. 14 a. 14 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in Psalmo XCIII, <i>dominus scit cogitationes +hominum</i>. Sed enuntiabilia continentur in cogitationibus +hominum. Ergo Deus cognoscit enuntiabilia.</p> +<p title="I q. 14 a. 14 co."><a name="29001"><span class= +"ref">[29001] Iª q. 14 a. 14 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, cum formare enuntiabilia sit in potestate intellectus nostri; +Deus autem scit quidquid est in potentia sua vel creaturae, ut +supra dictum est; necesse est quod Deus sciat omnia enuntiabilia +quae formari possunt. Sed, sicut scit materialia immaterialiter, et +composita simpliciter, ita scit enuntiabilia non per modum +enuntiabilium, quasi scilicet in intellectu eius sit compositio vel +divisio enuntiabilium; sed unumquodque cognoscit per simplicem +intelligentiam, intelligendo essentiam uniuscuiusque. Sicut si nos +in hoc ipso quod intelligimus quid est homo, intelligeremus omnia +quae de homine praedicari possunt. Quod quidem in intellectu nostro +non contingit, qui de uno in aliud discurrit, propter hoc quod +species intelligibilis sic repraesentat unum, quod non repraesentat +aliud. Unde, intelligendo quid est homo, non ex hoc ipso alia quae +ei insunt, intelligimus; sed divisim, secundum quandam +successionem. Et propter hoc, ea quae seorsum intelligimus, oportet +nos in unum redigere per modum compositionis vel divisionis, +enuntiationem formando. Sed species intellectus divini, scilicet +eius essentia, sufficit ad demonstrandum omnia. Unde, intelligendo +essentiam suam, cognoscit essentias omnium, et quaecumque eis +accidere possunt.</p> +<p title="I q. 14 a. 14 ad 1"><a name="29002"><span class= +"ref">[29002] Iª q. 14 a. 14 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod ratio illa procederet, si Deus cognosceret +enuntiabilia per modum enuntiabilium.</p> +<p title="I q. 14 a. 14 ad 2"><a name="29003"><span class= +"ref">[29003] Iª q. 14 a. 14 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod compositio enuntiabilis significat aliquod esse rei, +et sic Deus per suum esse, quod est eius essentia, est similitudo +omnium eorum quae per enuntiabilia significantur.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 15</div> +<p title="I q. 14 a. 15 arg. 1"><a name="29004"><span class= +"ref">[29004] Iª q. 14 a. 15 arg. 1</span></a> Ad +decimumquintum sic proceditur. Videtur quod scientia Dei sit +variabilis. Scientia enim relative dicitur ad scibile. Sed ea quae +important relationem ad creaturam, dicuntur de Deo ex tempore, et +variantur secundum variationem creaturarum. Ergo scientia Dei est +variabilis, secundum variationem creaturarum.</p> +<p title="I q. 14 a. 15 arg. 2"><a name="29005"><span class= +"ref">[29005] Iª q. 14 a. 15 arg. 2</span></a> Praeterea, +quidquid potest Deus facere, potest scire. Sed Deus potest plura +facere quam faciat. Ergo potest plura scire quam sciat. Et sic +scientia sua potest variari secundum augmentum et diminutionem.</p> +<p title="I q. 14 a. 15 arg. 3"><a name="29006"><span class= +"ref">[29006] Iª q. 14 a. 15 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus +scivit Christum nasciturum. Nunc autem nescit Christum nasciturum, +quia Christus nasciturus non est. Ergo non quidquid Deus scivit, +scit. Et ita scientia Dei videtur esse variabilis.</p> +<p title="I q. 14 a. 15 s. c."><a name="29007"><span class= +"ref">[29007] Iª q. 14 a. 15 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Iac. I, quod <i>apud Deum non est transmutatio, neque +vicissitudinis obumbratio</i>.</p> +<p title="I q. 14 a. 15 co."><a name="29008"><span class= +"ref">[29008] Iª q. 14 a. 15 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, cum scientia Dei sit eius substantia, ut ex dictis patet; +sicut substantia eius est omnino immutabilis, ut supra ostensum +est, ita oportet scientiam eius omnino invariabilem esse.</p> +<p title="I q. 14 a. 15 ad 1"><a name="29009"><span class= +"ref">[29009] Iª q. 14 a. 15 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod dominus et creator, et huiusmodi, important +relationes ad creaturas secundum quod in seipsis sunt. Sed scientia +Dei importat relationem ad creaturas secundum quod sunt in Deo, +quia secundum hoc est unumquodque intellectum in actu quod est in +intelligente. Res autem creatae sunt in Deo invariabiliter, in +seipsis autem variabiliter. Vel aliter dicendum est, quod dominus +et creator, et huiusmodi, important relationes quae consequuntur +actus qui intelliguntur terminari ad ipsas creaturas secundum quod +in seipsis sunt, et ideo huiusmodi relationes varie de Deo +dicuntur, secundum variationem creaturarum. Sed scientia et amor, +et huiusmodi, important relationes quae consequuntur actus qui +intelliguntur in Deo esse, et ideo invariabiliter praedicantur de +Deo.</p> +<p title="I q. 14 a. 15 ad 2"><a name="29010"><span class= +"ref">[29010] Iª q. 14 a. 15 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod Deus scit etiam ea quae potest facere et non facit. +Unde ex hoc quod potest plura facere quam facit, non sequitur quod +possit plura scire quam sciat, nisi hoc referatur ad scientiam +visionis, secundum quam dicitur scire ea quae sunt in actu secundum +aliquod tempus. Ex hoc tamen quod scit quod aliqua possunt esse +quae non sunt, vel non esse quae sunt, non sequitur quod scientia +sua sit variabilis, sed quod cognoscat rerum variabilitatem. Si +tamen aliquid esset quod prius Deus nescivisset et postea sciret, +esset eius scientia variabilis. Sed hoc esse non potest, quia +quidquid est vel potest esse secundum aliquod tempus, Deus in +aeterno suo scit. Et ideo ex hoc ipso quod ponitur aliquid esse +secundum quodcumque tempus, oportet poni quod ab aeterno sit scitum +a Deo. Et ideo non debet concedi quod Deus possit plura scire quam +sciat, quia haec propositio implicat quod ante nesciverit et postea +sciat.</p> +<p title="I q. 14 a. 15 ad 3"><a name="29011"><span class= +"ref">[29011] Iª q. 14 a. 15 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod antiqui nominales dixerunt idem esse enuntiabile, +Christum nasci, et esse nasciturum, et esse natum, quia eadem res +significatur per haec tria, scilicet nativitas Christi. Et secundum +hoc sequitur quod Deus quidquid scivit, sciat, quia modo scit +Christum natum, quod significat idem ei quod est Christum esse +nasciturum. Sed haec opinio falsa est. Tum quia diversitas partium +orationis diversitatem enuntiabilium causat. Tum etiam quia +sequeretur quod propositio quae semel est vera, esset semper vera, +quod est contra philosophum, qui dicit quod haec oratio, Socrates +sedet, vera est eo sedente, et eadem falsa est, eo surgente. Et +ideo concedendum est quod haec non est vera, quidquid Deus scivit, +scit, si ad enuntiabilia referatur. Sed ex hoc non sequitur quod +scientia Dei sit variabilis. Sicut enim absque variatione divinae +scientiae est, quod sciat unam et eandem rem quandoque esse et +quandoque non esse; ita absque variatione divinae scientiae est, +quod scit aliquod enuntiabile quandoque esse verum, et quandoque +esse falsum. Esset autem ex hoc scientia Dei variabilis, si +enuntiabilia cognosceret per modum enuntiabilium, componendo et +dividendo, sicut accidit in intellectu nostro. Unde cognitio nostra +variatur, vel secundum veritatem et falsitatem, puta si, mutata re, +eandem opinionem de re illa retineamus, vel secundum diversas +opiniones, ut si primo opinemur aliquem sedere, et postea opinemur +eum non sedere. Quorum neutrum potest esse in Deo.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 16</div> +<p title="I q. 14 a. 16 arg. 1"><a name="29012"><span class= +"ref">[29012] Iª q. 14 a. 16 arg. 1</span></a> Ad +decimumsextum sic proceditur. Videtur quod Deus de rebus non habeat +scientiam speculativam. Scientia enim Dei est causa rerum, ut supra +ostensum est. Sed scientia speculativa non est causa rerum +scitarum. Ergo scientia Dei non est speculativa.</p> +<p title="I q. 14 a. 16 arg. 2"><a name="29013"><span class= +"ref">[29013] Iª q. 14 a. 16 arg. 2</span></a> Praeterea. +Scientia speculativa est per abstractionem a rebus, quod divinae +scientiae non competit. Ergo scientia Dei non est speculativa.</p> +<p title="I q. 14 a. 16 s. c."><a name="29014"><span class= +"ref">[29014] Iª q. 14 a. 16 s. c.</span></a> Sed contra, omne +quod est nobilius, Deo est attribuendum. Sed scientia speculativa +est nobilior quam practica, ut patet per philosophum, in principio +Metaphys. Ergo Deus habet de rebus scientiam speculativam.</p> +<p title="I q. 14 a. 16 co."><a name="29015"><span class= +"ref">[29015] Iª q. 14 a. 16 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod aliqua scientia est speculativa tantum, aliqua practica +tantum, aliqua vero secundum aliquid speculativa et secundum +aliquid practica. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod aliqua +scientia potest dici speculativa tripliciter. Primo, ex parte rerum +scitarum, quae non sunt operabiles a sciente, sicut est scientia +hominis de rebus naturalibus vel divinis. Secundo, quantum ad modum +sciendi, ut puta si aedificator consideret domum definiendo et +dividendo et considerando universalia praedicata ipsius. Hoc +siquidem est operabilia modo speculativo considerare, et non +secundum quod operabilia sunt, operabile enim est aliquid per +applicationem formae ad materiam, non per resolutionem compositi in +principia universalia formalia. Tertio, quantum ad finem, <i>nam +intellectus practicus differt fine a speculativo</i>, sicut dicitur +in III de anima. Intellectus enim practicus ordinatur ad finem +operationis, finis autem intellectus speculativi est consideratio +veritatis. Unde, si quis aedificator consideret qualiter posset +fieri aliqua domus, non ordinans ad finem operationis, sed ad +cognoscendum tantum, erit, quantum ad finem, speculativa +consideratio, tamen de re operabili. Scientia igitur quae est +speculativa ratione ipsius rei scitae, est speculativa tantum. Quae +vero speculativa est vel secundum modum vel secundum finem, est +secundum quid speculativa et secundum quid practica. Cum vero +ordinatur ad finem operationis, est simpliciter practica. Secundum +hoc ergo, dicendum est quod Deus de seipso habet scientiam +speculativam tantum, ipse enim operabilis non est. De omnibus vero +aliis habet scientiam et speculativam et practicam. Speculativam +quidem, quantum ad modum, quidquid enim in rebus nos speculative +cognoscimus definiendo et dividendo, hoc totum Deus multo +perfectius novit. Sed de his quae potest quidem facere, sed +secundum nullum tempus facit, non habet practicam scientiam, +secundum quod practica scientia dicitur a fine. Sic autem habet +practicam scientiam de his quae secundum aliquod tempus facit. Mala +vero, licet ab eo non sint operabilia, tamen sub cognitione +practica ipsius cadunt, sicut et bona, inquantum permittit vel +impedit vel ordinat ea, sicut et aegritudines cadunt sub practica +scientia medici, inquantum per artem suam curat eas.</p> +<p title="I q. 14 a. 16 ad 1"><a name="29016"><span class= +"ref">[29016] Iª q. 14 a. 16 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod scientia Dei est causa, non quidem sui ipsius, sed +aliorum, quorundam quidem actu, scilicet eorum quae secundum +aliquod tempus fiunt; quorundam vero virtute, scilicet eorum quae +potest facere, et tamen nunquam fiunt.</p> +<p title="I q. 14 a. 16 ad 2"><a name="29017"><span class= +"ref">[29017] Iª q. 14 a. 16 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod scientiam esse acceptam a rebus scitis, non per se +convenit scientiae speculativae, sed per accidens, inquantum est +humana.</p> +<p title="I q. 14 a. 16 ad 3"><a name="29018"><span class= +"ref">[29018] Iª q. 14 a. 16 ad 3</span></a> Ad id vero quod +in contrarium obiicitur, dicendum quod de operabilibus perfecta +scientia non habetur, nisi sciantur inquantum operabilia sunt. Et +ideo, cum scientia Dei sit omnibus modis perfecta, oportet quod +sciat ea quae sunt a se operabilia, inquantum huiusmodi, et non +solum secundum quod sunt speculabilia. Sed tamen non receditur a +nobilitate speculativae scientiae, quia omnia alia a se videt in +seipso, seipsum autem speculative cognoscit; et sic in speculativa +sui ipsius scientia, habet cognitionem et speculativam et practicam +omnium aliorum.</p> +<div class="centro"><br /> +<p><a href="sth1002.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" +height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> +<a href="sth1015.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" +height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> +<br /> +<hr /> +<br /> +<address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad +hanc editionem<br /> +Iura omnia asservantur<br /> +OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" +style="text-decoration=none">49644264</a></address> +</div> +</body> +</html>