Mercurial > hg > Aquinas

<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
<html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
<head>
<meta name="generator" content=
"HTML Tidy for Cygwin (vers 25 March 2009), see www.w3.org" />
<meta http-equiv="Content-Type" content=
"text/html; charset=us-ascii" />
<meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
<meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
<meta name="keywords" content=
"Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura, Corpus Thomisticum" />
<meta name="language" content="Latin" />
<meta name="security" content="public" />
<meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
<meta name="author" content="Enrique Alarc&oacute;n" />
<meta name="abstract" content=
"Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura" />
<link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
"text/css" />
<link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
"text/css" />
<title>Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura, cap.
20-21</title>
</head>
<body>
<div class="tres"><a href="http://www.corpusthomisticum.org/">CORPUS THOMISTICUM</a></div>
<div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
<div class="uno">Super Evangelium S. Ioannis lectura</div>
<div class="dos">a capite XX ad caput XXI</div>
<br />
<div class="centro">
<table align="center" summary="Imago">
<tr>
<th><img src="icons/crux190.jpg" width="164" height="190" border=
"0" alt="Thomas de Aquino a Beato Angelico depictus" align=
"middle" /></th>
</tr>
</table>
<br />
<span class="tres">Textum Taurini 1952 editum<br />
ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
magneticas<br />
denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<br />
<br /></span><br />
<hr />
<br />
<p><a href="cih18.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
<a href="iopera.html"><img src="icons/index.gif" width="19" height=
"19" align="middle" border="0" alt=
"Ad indicem operum omnium Sancti Thomae" /></a></p>
<script language="JavaScript" type="text/javascript">
//<![CDATA[
<!--
// original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum');
document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia');
document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
document.write('<OPTION VALUE="none">-------------------------------------------');
document.write('<OPTION VALUE="#87552">Super Io., cap. 20 l. 1');
document.write('<OPTION VALUE="#87553">Super Io., cap. 20 l. 2');
document.write('<OPTION VALUE="#87554">Super Io., cap. 20 l. 3');
document.write('<OPTION VALUE="#87555">Super Io., cap. 20 l. 4');
document.write('<OPTION VALUE="#87556">Super Io., cap. 20 l. 5');
document.write('<OPTION VALUE="#87557">Super Io., cap. 20 l. 6');
document.write('<OPTION VALUE="#87558">Super Io., cap. 21 l. 1');
document.write('<OPTION VALUE="#87559">Super Io., cap. 21 l. 2');
document.write('<OPTION VALUE="#87560">Super Io., cap. 21 l. 3');
document.write('<OPTION VALUE="#87561">Super Io., cap. 21 l. 4');
document.write('<OPTION VALUE="#87562">Super Io., cap. 21 l. 5');
document.write('<OPTION VALUE="#87563">Super Io., cap. 21 l. 6');
document.write('<\/SELECT>');
document.write('<BR><BR>');
document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
document.write('<\/FORM>');
// -->
//]]>
</script><br />
<hr />
<br /></div>
<div class="C">Caput 20</div>
<div class="D">Lectio 1</div>
<p title="Super Io., cap. 20 l. 1"><a name="87552"><span class=
"ref">[87552] Super Io., cap. 20 l. 1</span></a> Enarratis
mysteriis passionis Christi, hic Evangelista manifestat eius
resurrectionem, et primo manifestat quomodo resurrectio Christi
manifestata est mulieribus; secundo quomodo manifestata est
discipulis, ibi <i>cum ergo sero esset die illo</i> et cetera.
Manifestata est resurrectio Christi mulieribus quodam ordine. Primo
quantum ad monumenti apertionem; secundo quantum ad Angeli
apparitionem, ibi <i>abierunt ergo iterum</i> etc.; tertio quantum
ad Christi visionem, ibi <i>haec cum dixisset, conversa est
retrorsum, et vidit Iesum</i>. Circa primum primo ponitur mulieris
visio; secundo rei visae denuntiatio, ibi <i>cucurrit ergo</i>
etc.; tertio rei denuntiatae inquisitio, ibi <i>exiit ergo
Petrus</i> et cetera. Circa primum quatuor consideranda occurrunt.
Primo scilicet visionis tempus, quia <i>una sabbati</i>, scilicet
prima feria. Nam apud Iudaeos dies sabbati solemnior habebatur, et
ideo ab eo omnis alius dies denominabatur: unde dicebant prima
sabbati, secunda sabbati et cetera. Unde et Matth. XXVIII, v. 1,
dicit <i>prima sabbati</i>. Sed Ioannes dicit: <i>una sabbati</i>,
propter mysterium, quia in hac die, in qua resurrectio facta est,
inchoavit quasi quaedam nova creatura; Ps. CIII, 30: <i>emitte
spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem terrae</i>; Gal.
VI, 15: <i>in Christo Iesu neque circumcisio aliquid valet neque
praeputium, sed nova creatura</i>. Moyses autem in principio Gen.
de prima die non dicit factus est dies primus, sed unus. Ideo
Evangelista ad ipsam renovationem insinuandam utitur verbo Moysi.
Item quia in hac die inchoabatur dies aeternitatis, quae est una
non habens interpolationem noctis; quia sol qui eam facit, non
occidit. Apoc. XXI, 23: <i>civitas illa non eget sole neque luna ut
luceant in ea: nam claritas Dei illuminabit illam, et lucerna eius
est agnus</i>; Zach. ult., 7: <i>erit dies una, quae nota est
domino, non dies neque nox: et in tempore vesperi erit lux</i>.
Secundo ponitur persona videns, quia <i>Maria Magdalene venit mane,
cum adhuc tenebrae essent, ad monumentum</i>. Sed hic est dubium:
quia in Mc. XVI, 1, dicitur: <i>Maria Magdalene et Iacobi et
Salome</i>; et Matth. ult. connumeratur etiam alia Maria.
Responsio. Dicendum secundum Augustinum, quod Maria Magdalena
ferventior et devotior erat ad Christum aliis mulieribus: unde Lc.
VII, 47, dicitur: <i>dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit
multum</i>. Et ideo eam Evangelista specialius nominat. Et inde est
quod prius ei apparuit dominus, Mc. ult. Sap. VI, 14:
<i>praeoccupat eos qui se concupiscunt, ut illis se prior
ostendat</i>. Tertio ponitur hora, seu qualitas temporis, quia
<i>mane, cum adhuc tenebrae essent</i>; Lc. XXIII, 55 s. dicitur,
quod mulieres quae cum Iesu venerunt de Galilaea viderunt
monumentum, et quemadmodum positum erat corpus Iesu, et revertentes
paraverunt aromata et unguenta, et sabbato quidem siluerunt
secundum mandatum. Et ideo statim transacto sabbato ante lucem
primae sabbati venit ad monumentum: nam nimius ardor amoris eam
sollicitabat; Cant. VIII, 6: <i>lampades eius lampades ignis atque
flammarum</i>, scilicet caritatis. Sed hic est quaestio litteralis:
quia, ut dicitur Mc. ult., 2, <i>valde mane orto iam sole</i>, quid
igitur dicit Evangelista <i>cum adhuc tenebrae essent?</i>
Responsio. Dicendum quod hoc quod dicit Marcus intelligitur de
aurora: unde orto iam sole, non quod supra terram appareret, sed
appropinquaret ad nostras regiones. Quarto quid videt: quia
<i>vidit revolutum lapidem</i>, quod erat signum vel quod aliquis
Christum abstulerit, vel quod resurrexerit. Et, sicut dicitur
Matth. ult., v. 2, <i>Angelus domini descendit de caelo</i>: quod
non est intelligendum quod ante lapis esset revolutus quam Christus
resurgeret, sed post. Nam Christus exivit de clauso utero virginis
nondum gloriosum corpus habens, non est ergo mirum si cum corpore
glorioso exivit de sepulcro. Nam lapis est revolutus, ut, videntes
ibi Christum non esse, facilius crederent eius resurrectionem.
Consequenter cum dicit <i>cucurrit ergo ad Simonem Petrum</i>,
ponitur rei visae denuntiatio. Ex nimio enim amore non distulit
nuntiare discipulis quod vidit; sed <i>cucurrit, et venit ad
Simonem Petrum, et alium discipulum quem diligebat Iesus</i>. IV
Reg. VII, 9: <i>haec dies boni nuntii est: si tacuerimus, et
noluerimus nuntiare usque ad mane, sceleris arguemur</i>. Sic qui
audit verba Dei, debet festinus aliis dicere. Apoc. ult., 17:
<i>qui audit dicat, veni</i>. Sed ad illos venit qui praecipui
erant, et Christum ferventius diligebant, ut aut secum quaererent,
aut secum dolerent. Et dicit eis <i>tulerunt dominum de
monumento</i>. Viso enim sepulcro vacuo, nondum habens in corde
quod Christus resurrexerit, dicit <i>et nescimus ubi posuerunt
eum</i>. Ubi dat intelligere quod non sola fuerit ad monumentum, et
quod adhuc de resurrectione dubitaret. Et ideo Evangelista non sine
causa dixit <i>cum adhuc tenebrae essent</i>, per qualitatem
temporis, qualitatem mentis, in qua dubitationis tenebrae erant,
designans. Ps. LXXXI, 5: <i>nescierunt neque intellexerunt: in
tenebris ambulant</i>. Sed attende, quod in Graecis codicibus
habetur <i>dominum meum</i>, ad designandum propensiorem caritatem,
et famulatus affectum; Ps. LXXII, 25: <i>quid mihi est in caelo, et
a te quid volui super terram? Defecit caro mea et cor meum: Deus
cordis mei, et pars mea Deus in aeternum</i>. Consequenter cum
dicit <i>exiit ergo Petrus et ille alius discipulus</i>, ponitur
denuntiatae rei inquisitio: et primo ponitur quaerentium studium ad
inquirendum; et hoc per exitum, dum dicit <i>exiit ergo Petrus et
alius discipulus</i>. Qui enim scrutari vult mysteria Christi,
debet exire quodammodo a se, et a carnali consuetudine. Cant. III,
11: <i>egredimini et videte, filiae Sion, regem Salomonem</i>.
Secundo ponitur inquisitionis ordo seu modus. Et primo quantum ad
cursum, quia <i>currebant duo simul</i>, qui prae ceteris Christum
diligebant. Ps. CXVIII, 32: <i>viam mandatorum tuorum cucurri</i>;
1 Cor. IX, 25: <i>sic currite ut comprehendatis</i>. Secundo
quantum ad adventum, quia et <i>ille alius discipulus praecucurrit
citius Petro</i>, ubi primo ponitur quomodo Ioannes praevenit;
secundo quomodo Petrus eum sequitur, ibi <i>venit ergo Simon Petrus
sequens eum</i>. Sed nota, quod non sine causa Evangelista etiam
particularia diligenter narrat. Nam istis duobus discipulis,
populus duplex, Iudaeorum scilicet et gentilium designatur. Quia
licet Iudaei prius habuerint cognitionem unius veri Dei, tamen
quantum ad statum mundi, populus gentium est antiquior: quia ex
gentilibus processerunt etiam Iudaei. Gen. XII, 1: <i>egredere de
terra tua et de cognatione tua</i>. Isti simul currebant, vel
decursum huius mundi: Iudaei per litteram legis, gentiles per legem
naturae; vel simul currunt naturali desiderio ad beatitudinem et
veritatis cognitionem, quam omnes homines natura scire desiderant.
<i>Sed ille alius discipulus</i>, scilicet minor, <i>praecucurrit
citius Petro</i>: quia gentiles ad cognitionem veritatis tardius
venerunt quam Iudaei, quia quondam Deus erat tantum in Iudaea
notus, unde dicunt Ps. CXLVII, 20: <i>non fecit taliter omni
nationi. Et venit prior ad monumentum</i>: quia prius consideravit
mysteria Christi, et prius Iudaeis de Christo facta est promissio.
Rom. IX, 4: <i>quorum est adoptio filiorum et gloria et testamentum
et legislatio et obsequium et promissa; quorum patres, ex quibus
est Christus secundum carnem</i> et cetera. <i>Et cum se
inclinasset, vidit linteamina posita, non tamen introivit. Et cum
se inclinasset</i>, scilicet sub iugo legis, Ex. XXIV, 7: <i>omnia
quaecumque praecepit dominus faciemus. Vidit linteamina posita</i>,
scilicet figuras quasdam omnium mysteriorum, II Cor. c. III, 14:
<i>usque in hodiernum diem idipsum velamen in lectione veteris
testamenti manet non revelatum. Non tamen introivit</i>: quia non
pervenit ad veritatis cognitionem dum in mortuum credere noluit. Et
hoc dicitur Lc. c. XV, 25 ss. de fratre maiore, qui audiens
symphoniam et tripudia fratri revertenti facta, noluit intrare: cum
tamen introitum promittat David, dicens Ps. XLII, 4: <i>introibo ad
altare Dei</i>. Hic agitur de perventione Petri. Et secundum
litteram, quod simul currebant, signum erat ferventis devotionis;
sed Ioannes citius pervenit, quia iunior erat sene Petro. Sed
secundum mysterium, Petrus Ioannem sequitur: quia gentiles ad
Christum conversi, non erant congregandi in aliam Ecclesiam ab
Ecclesia Iudaeorum, sed inserendi in praecedentem olivam et
Ecclesiam: Rom. XI. Et ideo apostolus, I Thess. II, 14, commendans
eos, dicit: <i>vos autem, fratres, facti estis imitatores
Ecclesiarum quae sunt in Iudaea in Christo Iesu</i>. Tertio ponitur
ordo inquisitionis quantum ad eorum ingressum, quia <i>introivit in
monumentum</i>, et primo ponitur quomodo Petrus intravit primo;
secundo quomodo Ioannes, ibi <i>tunc ergo introivit in
monumentum</i>. Dicit ergo, quod Petrus introivit in monumentum: et
quidem, secundum litteram, Ioannes, qui primo pervenit, non
intravit propter reverentiam Petri, cui priorem ingressum servabat.
Sed secundum mysterium, signatur quod populus Iudaeorum, qui primo
mysteria incarnationis audivit, posterius ad fidem convertitur quam
populus gentium. Rom. IX, 30: <i>gentes quae non sectabantur
iustitiam, apprehenderunt iustitiam (...). Israel vero sectando
legem iustitiae, in legem iustitiae non pervenit. Et vidit</i>,
scilicet Petrus, <i>posita linteamina</i>. Ioannes vidit sola
linteamina quae Petrus similiter vidit: quia non reprobamus vetus
testamentum, nam <i>aperuit eis sensum, ut intelligerent
Scripturas</i>. Sed adhuc ulterius vidit <i>sudarium quod fuerat
super caput eius</i>. I Cor. XI, 3: <i>caput Christi Deus</i>.
Videre ergo sudarium quod fuerat super caput Iesu, est habere fidem
divinitatis Christi, quam Iudaei acceptare noluerunt. Quod quidem
sudarium describitur et separatum ab aliis, et <i>involutum</i>, et
<i>in unum locum</i>: quia divinitas Christi occulta est, et
separata ab omni creatura: <i>est super omnia Deus benedictus in
saecula, amen</i>; Is. XLV, 15: <i>vere tu es Deus absconditus.
Involutum</i> vidit quasi in modum circuli: quia lintei quando
involvuntur nec initium nec finis in eis aspicitur: celsitudo
divinitatis est, quae nec coepit esse nec desinit. Hebr. ult., 8:
<i>Iesus Christus heri et hodie, ipse et in saecula</i>; Ps. ci,
28: <i>tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient</i>. Sed
<i>in unum locum</i> viderunt, quia Deus non habitat ubi est
scissura mentium; sed illi eius merentur gratiam qui sunt unum per
caritatem. Ps. LXXV, 3: <i>in pace factus est locus eius</i>; I
Cor. XIV, 33: <i>non est Deus dissensionis, sed pacis</i>. Vel
aliter. Per sudarium quo laborantium sudor detergi solet, intelligi
potest labor Dei, qui etsi quietus semper permaneat, tamen se
laborare denuntiat, dum duras hominum pravitates portat. Is. I, 14:
<i>facta sunt mihi molesta, laboravi sustinens</i>. Et praecipue
hunc laborem pertulit Christus in humanitate assumpta. Thren. III,
30: <i>dabit percutienti se maxillam, saturabitur opprobriis</i>.
Hoc igitur sudarium longe seorsum invenitur, quia ipsa redemptoris
nostri passio longe est a nostra passione disiuncta. Nam per
linteamina, quae ita se habent ad membra sicut sudarium ad caput,
intelliguntur passiones sanctorum, a quibus sudarium seorsum,
scilicet passio Christi: quoniam ipse sine culpa pertulit, quod nos
cum culpa toleramus. I Petr. III, 18: <i>Christus, mortuus est,
iustus pro iniustis</i>. Ipse sponte morti succumbere voluit. Supra
X, 18: <i>nemo tollit a me animam meam: sed ego pono eam a
meipso</i>; Eph. V, v. 2: <i>dilexit nos, et tradidit semetipsum
pro nobis</i>. Sed sancti ad mortem vadunt inviti. Infra ult., 18:
<i>alius te cinget, et ducet quo tu non vis</i>. Sed quare
Evangelista sic diligenter omnia narrat? Ad quod dicendum, secundum
Chrysostomum, ut excluderet falsam opinionem a Iudaeis divulgatam,
quod corpus Christi furtim sublatum esset, ut habetur Matth. ult.,
13. Nam si hoc modo aliqui transtulissent illud: non utique eum
denudassent, praecipue cum oportuisset eos festinanter hoc facere
propter praesentiam custodum: neque etiam fuissent ita solliciti ut
levarent sudarium, et involverent, et seorsum in unum locum
ponerent, sed ea simpliciter ut contigisset, suscepto corpore,
dimisissent. Huius etiam rei causa permisit quod sepultus fuit cum
myrrha et aloe quae conglutinant corpori linteamina, ita quod non
potuissent tam cito a corpore separari. Consequenter cum dicit
<i>tunc ergo introivit et ille discipulus qui venerat primus ad
monumentum</i>, agit de introitu Ioannis: non enim foris remansit
sed post Petrum intravit, quia in fine mundi ad receptionis fidem
etiam Iudaei colligentur. Rom. c. XI, 25: <i>ex parte caecitas
contigit in Israel donec plenitudo gentium subintraret, et sic
omnis Israel salvus fieret</i>; Is. X, 22: <i>reliquiae salvae
fient</i>. Vel aliter, secundum mysterium, per istos duos
discipulos duo genera hominum designantur: scilicet vacantes
contemplationi veritatis, et hi signantur per Ioannem; et
insistentes obedientiae mandatorum, qui signantur per Petrum: unde
Simon obediens interpretatur. Contingit autem plerumque quod prius
perveniat ad cognitionem mysteriorum Christi contemplativus, sua
docilitate, sed non intrat: quia quandoque praecedit intellectus,
et sequitur tardus aut nullus affectus. Sed activus instantia
fervoris et sedulitate, etsi tardius intelligat, Ps. CXVIII, 104:
<i>a mandatis tuis intellexi</i>, tamen citius intrat: ita ut qui
fuerunt posteriores in perveniendo, fiant priores in cognoscendo.
Matth. XX, 16: <i>erunt primi novissimi, et novissimi primi</i>.
Consequenter cum dicit <i>et vidit, et credidit</i>, ponitur
effectus inquisitionis et in primo aspectu posset talem sensum
habere, quod <i>vidit</i> illa scilicet <i>et credidit</i> quod
Christus resurrexerit. Sed, secundum Augustinum, hoc non potest
stare; quia sequitur <i>nondum enim sciebant Scripturam</i> et
cetera. Ideo dicendum, quod <i>vidit</i> vacuum monumentum, <i>et
credidit</i> his quae dixerat mulier, scilicet quod aliqui dominum
asportassent; et tunc, sequitur <i>nondum enim sciebant
Scripturam</i>, quia nondum eis erat apertus sensus, ut
intelligerent Scripturas; Lc. ult. Sed nonne Christus passionem et
resurrectionem eius praedixit? Matth. XX, 19: <i>et tertia die
resurget</i>. Respondeo. Dicendum, quod quadam consuetudine
audiendi ab eo parabolas, multa quae eis aperte dicebat, non
intelligebant, et aliquid aliud eum significare credebant. Vel,
secundum Chrysostomum, <i>vidit</i> linteamina posita sic ordinata,
quod non fuisset factum, si corpus furtim fuisset sublatum, <i>et
credidit</i>, scilicet vera fide, quod Christus a morte
resurrexerit. Et tunc hoc quod sequitur <i>nondum enim sciebant
Scripturam</i>, refertur ad hoc quod dicit <i>vidit, et
credidit</i>, quasi diceret: antequam videret non sciebat
Scripturam, <i>quia oportebat eum a mortuis resurgere</i>. Sed
quando vidit, credidit quod a mortuis resurrexisset.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 2</div>
<p title="Super Io., cap. 20 l. 2"><a name="87553"><span class=
"ref">[87553] Super Io., cap. 20 l. 2</span></a> Posito quomodo
Maria Magdalena venit ad aspiciendam sepulcri apertionem, hic
Evangelista ostendit quomodo pervenit ad Angelorum visionem, et
primo ponitur devotio; secundo insinuatur Angelorum visio, ibi
<i>vidit duos Angelos</i> etc.; tertio describitur Angelorum
allocutio, ibi <i>dicunt ei illi</i> et cetera. Devotio autem
mulieris, quae meruit Angelorum visionem, commendatur ex tribus.
Primo quidem ex eius constantia, quam commendabilem reddidit,
primo, discipulorum recessus: quia <i>abierunt ergo iterum
discipuli</i>, nondum scientes Scripturam, quia oporteret eum a
mortuis resurgere, <i>ad semetipsos</i>, idest ubi habitabant, et
unde ad monumentum cucurrerant. Adhuc enim ex timore dispersi non
simul manebant. Zach. c. XIII, 7: <i>percutiam pastorem, et
dispergentur oves gregis</i>; Thren. IV, 1: <i>dispersi sunt
lapides sanctuarii in capite omnium platearum</i>. Secundo,
constans eius mora: quia <i>Maria stabat ad monumentum foris,
plorans</i>. Nam discipulis recedentibus, infirmiorem sexum fortior
et ferventior in eodem loco figebat affectus. Sed hic est quaestio,
quia Mc. ult., 8, dicitur quod mulieres egressae sunt de monumento:
ergo fuerunt intus. Ut quid ergo tunc dicit Ioannes <i>stabat
foris?</i> Responsio. Dicendum, quod monumentum Christi erat
excisum in lapide, et circa ipsum erat clausura horti, sicut supra
habitum est. Quandoque ergo monumentum vocant Evangelistae solum
locum ubi corpus reconditum fuit, quandoque totum illud quod
clausum erat. Cum ergo dicitur quod ingressae sunt monumentum,
intelligendum de tota clausura horti; sed hoc quod dicitur
<i>stabat foris</i>, intelligendum est de illo saxei sepulcri loco,
sed tamen intra illud spatium quod iam ingressae fuerant, ubi
stabat propter amoris constantiam, quae mentem eius accenderat. I
Cor. XV, 58: <i>stabiles estote et immobiles, abundantes in opere
domini semper</i>; Ps. CXXI, v. 2: <i>stantes erant pedes
nostri</i>. Secundo commendatur eius devotio ex lacrymarum
affluentia, quia <i>plorans</i>. Thren. I, 2: <i>plorans ploravit
in nocte</i>. Est autem duplex lacrymarum gemitus: scilicet
compunctionis ad peccata abluenda, Ps. VI, 7: <i>lacrymis meis
stratum meum rigavi</i>; et devotionis ad caelestia desideranda,
Ps. CXXV, 6: <i>euntes ibant, et flebant mittentes semina sua</i>,
idest properantes ad caelestia. Sed Maria Magdalena lacrymis quidem
compunctionis abundavit tempore suae conversionis, quando quae
fuerat in civitate peccatrix, amando veritatem lavit lacrymis
maculas criminis. Lc. VII, 47: <i>dimissa sunt ei peccata multa,
quoniam dilexit multum</i>. Abundavit etiam lacrymis devotionis in
Christi passione et resurrectione, ut habetur hic. Tertio
commendatur eius devotio ex inquisitionis diligentia. Unde dicit
<i>dum ergo fleret, inclinavit se et prospexit in monumentum</i>.
Fletus enim iste ex desiderio amoris proveniebat. Natura enim
amoris est quod velit dilectum praesentem habere, et si hoc non
potest in re, saltem eius praesentiam habet in cognitione. Matth.
VI, 21: <i>ubi est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum</i>. Amare
ergo flebat Maria, quia oculi qui dominum quaesierant et non
invenerant, lacrymis vacabant, amplius dolens quod ablatus fuit de
monumento: quoniam magistri tanti, cuius vita subtracta fuerat,
memoria remanebat. Et ideo quia eum habere non poterat, volens
saltem videre locum ubi positus fuerat, <i>inclinavit se, et
prospexit in monumentum</i>. In quo datur intelligi quod in mortem
Christi debemus prospicere cum humilitate cordis. Matth. XI, 25:
<i>abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea
parvulis. Et prospexit</i>, ut daret exemplum continue oculis
mentis mortem Christi prospicere: quia amanti semel aspexisse non
sufficit, cuius vis amoris intentionem multiplicat inquisitionis.
Hebr. XII, 2: <i>aspicientes in auctorem fidei et consummatorem
Iesum, qui proposito sibi gaudio, sustinuit crucem confusione
contempta. Inclinavit</i> autem <i>se, et prospexit</i>, quia
caritas Christi eam urgebat. II Cor. V, 14: <i>caritas Christi
urget nos</i>. Vel potius, secundum Augustinum, divino instinctu in
animo eius factum est ut perspiceret, et altius aliquid videret,
scilicet Angelos; Rom. VIII, 14: <i>qui spiritu Dei aguntur, hi
sunt filii Dei</i>. Consequenter cum dicit <i>et vidit duos Angelos
in albis sedentes</i>, agit Evangelista de Angelorum visione: circa
quam quatuor tangit Evangelista. Primo quid vidit, quia <i>duos
Angelos</i>: ut ostendat quod omnes Angelorum ordines tam
assistentium quam ministrantium Christo obsequebantur. Hebr. I, 6:
<i>adorent eum omnes Angeli eius</i>. Sed circa hoc est quaestio:
quia Matth. v. 2 ss. et Mc. ult., 5 dicitur, quod Maria et aliae
mulieres viderunt unum Angelum existentem in latere monumenti, hic
autem dicitur quod duos et intus. Sed utrumque verum est: quia
illud praecessit quod narrant Matthaeus et Marcus, quando scilicet
primo venerunt, et credentes eum sublatum, redierunt ad discipulos;
et istud, quod narrat Ioannes, contigit in reditu, quando rediit
cum discipulis, et eis recedentibus ipsa remansit. Secundo
describit habitum, quia <i>in albis</i>: per quod claritas
resurrectionis et gloria Christi resurgentis demonstratur. Apoc. c.
III, 4: <i>ambulabunt mecum in albis</i>. Et eiusdem XIX, 14,
dicitur quod exercitus qui est in caelo sequebatur eum in veste
alba, idest gloriosa. Tertio describit situm, quia <i>sedentes</i>:
per quod quies et potestas Christi designatur, qui iam ab omnibus
tribulationibus requiescens regnat in carne immortali, sedens ad
dexteram patris. Ps. CIX, 1: <i>sede a dextris meis</i>; Is. IX, 7:
<i>super solium David et super regnum eius sedebit</i>. Quarto
describit ordinem, <i>unum ad caput, et unum ad pedes</i>: quod
potest referri ad tria. Primo quidem ad duo testamenta: Angelus
enim Graece, Latine dicitur nuntius. Christum autem annuntiaverant
testamenta, quia dicitur Matth. XXI, 9: <i>turba quae praeibat et
quae sequebatur, clamabat: hosanna filio David</i>. Sic ergo
Angelus sedens ad caput, signat vetus testamentum, et, qui ad
pedes, novum. Secundo ad praedicatores. In Christo enim est duplex
natura, divina scilicet, et humana. Caput autem Christi est Deus,
ut dicitur I Cor. XI, 3, pedes vero humanitas; Ps. CXXXI, v. 7:
<i>adorabimus in loco ubi steterunt pedes eius</i>. Qui ergo
annuntiat divinitatem Christi, sicut est illud: <i>in principio
erat verbum</i>, sedet ad caput; qui vero humanitatem annuntiat,
sicut illud: <i>verbum caro factum est</i>, sedet ad pedes. Tertio
potest referri ad tempus Annuntiationis; et sic sed et unus ad
caput, et unus ad pedes: quia ab initio usque ad finem mundi
mysteria Christi significabant esse annuntianda. I Cor. II, 26:
<i>mortem domini annuntiabitis donec veniat</i>. Consequenter cum
dicit <i>dicunt ei: mulier, quid ploras?</i> Agitur de Angelorum
allocutione, et primo ponit Angelorum interrogationem; secundo
mulieris responsionem. Circa primum sciendum est, quod Angeli
scientes mulierem adhuc dubitare, quasi a remotis incipientes
causam fletus exquirunt. Unde dicit: <i>dicunt illi</i>, scilicet
Angeli, <i>quid ploras?</i> Quasi dicerent: plorare noli,
supervacuum enim est, quia <i>ad vesperum</i>, scilicet passionis,
<i>demorabitur fletus, et ad matutinum</i>, resurrectionis,
<i>laetitia</i>; Ier. XXXI, 16: <i>quiescat vox tua a ploratu, et
oculi tui a lacrymis, quia est merces operi tuo</i>. Ubi notandum,
secundum Gregorium, quod ipsa sacra eloquia quae in nobis lacrymas
amoris excitant, easdem lacrymas consolantur, dum nobis redemptoris
nostri spem repromittunt. Ps. XCIII, 19: <i>secundum multitudinem
dolorum meorum, consolationes tuae laetificaverunt animam meam</i>.
Sed mulier quasi nescientes eos interrogasse putans, non Angelos,
sed homines esse putat, et causam fletus sui exponit, et <i>dicit
eis: tulerunt dominum meum</i>, idest corpus domini mei, a toto
partem significans: sicut confitemur dominum Iesum Christum filium
Dei sepultum, cum eius sola sepulta sit caro, quia divinitas carnem
non deseruit. <i>Et nescio ubi posuerunt eum</i>. Hoc enim erat ei
causa desolationis, quia nesciebat quo iret, et eum ad
consolationem sui doloris inveniret. Sed numquid ad consolationem
amantis est habere aliquid quod fuit amici? Et quidem, secundum
Augustinum, IV confessionum, magis pertinet ad dolorem. Unde ipse
dicit, quod fugiebat omnia loca in quibus conversatus fuerat cum
amico suo. Et tamen Chrysostomus dicit, quod est ad consolationem.
Sed utrumque est verum. In omnibus enim quae habent admixtionem
gaudii et tristitiae, spes rei desideratae est delectabilis, Rom.
c. XII, 12: <i>spe gaudentes, in tribulatione patientes</i>, est
etiam et tristabilis, quia <i>spes quae differtur affligit
animam</i>: sed non secundum eamdem rationem. Nam inquantum per
spem repraesentatur res amata ut possibilis consequi, causat
gaudium; inquantum autem separat actu, absens contristatur. Et sic
est in isto loco: quia res amici inquantum repraesentat amicum,
amanti delectabilis est; inquantum vero subtractionem amici ad
memoriam reducit, tristitiam infert.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 3</div>
<p title="Super Io., cap. 20 l. 3"><a name="87554"><span class=
"ref">[87554] Super Io., cap. 20 l. 3</span></a> Hic ponitur
quomodo mulier ista pervenit ad Christi visionem, et primo agitur
de Christi visione; secundo de eius a muliere cognitione, ibi
<i>dixit ei Iesus, noli me tangere</i> et cetera. Circa primum
primo ponit Christi visionem; secundo eius allocutionem, ibi
<i>dicit ei Iesus: mulier, quid ploras?</i> Dicit ergo quantum ad
primum <i>haec cum dixisset</i>, scilicet Maria Magdalena ad
Angelum, <i>conversa est retrorsum</i>. Sed quaerit Chrysostomus:
mulier quae loquebatur cum Angelis, quos saltem venerandos viros
putabat, quare non expectabat eorum responsum de hoc quod dixit,
sed retrorsum convertitur? Responsio. Dicendum, quod cum mulier
Angelis respondisset, Christus advenit, cui Angeli reverentiam
exhibentes assurrexerunt, quod videns mulier admirans respexit
retro, ut sciret ad quid assurrexissent. Unde et Lucas ult., 4
Angelos stantes visos esse commemorat. Et sic retrorsum ad
aspiciendum conversa, <i>vidit Iesum stantem, et non sciebat quia
Iesus est</i>: videbat enim eum in specie non gloriosum, quem
Angeli gloriosum videntes honorabant. Ostenditur etiam per hoc,
quod si aliquis Christum videre desiderat, oportet quod ad eum
convertatur. Zach. I, 3: <i>convertimini ad me, ait dominus
exercituum, et convertar ad vos</i>. Illi ad eum videndum
perveniunt qui se totaliter in eum, per amorem convertunt. Sap. VI,
14: <i>praeoccupat eos qui se concupiscunt</i>. Mystice autem per
hoc signatur quod haec mulier per infidelitatem ad Christum
verterat dorsum: sed quando animum eius ad cognoscendum convertit,
retrorsum conversa est. Sed quare eum non agnoscebat, cum idem ipse
esset? Dicendum, quod hoc erat vel quia quem mortuum viderat,
resurrexisse non credebat, vel quia tenebantur oculi eius ne eum
agnosceret, ut dicitur de duobus discipulis euntibus in Emaus, Lc.
ult., 31. Allocutio Christi ponitur cum dicit <i>dicit ei Iesus:
mulier, quid ploras?</i> Primo ponitur Christi interrogatio;
secundo mulieris responsio. Circa primum sciendum est, quod mulier
ista paulatim proficit: nam Angeli causam ploratus exquirunt, sed
Christus quid quaerat, interrogat. Nam ploratus ex desiderio
inquisitionis causabatur. Quem quaerit enim interrogat ut augeatur
desiderium, quatenus cum nominaret quem quaereret, in amorem eius
ardentius aestuaret, et sic semper quaereret. Ps. CIV, 4:
<i>quaerite faciem eius semper</i>; Prov. IV, 18: <i>iustorum
semita quasi lux splendens procedit et crescit usque ad perfectum
diem</i>. Consequenter cum dicit <i>illa existimans quia hortulanus
esset, dixit ei</i> etc., ponitur responsio mulieris: et ponitur
primo opinio quam de interrogante habebat; secundo ponuntur verba
responsionis. Opinabatur autem illa quod <i>hortulanus esset</i>.
Sciebat enim quod exterriti custodes propter terraemotum et
aspectum Angelorum, iam fugerant, et nullum circa loca illa
occupari nisi eum qui eorum cultor esset. Et ut Gregorius dicit,
haec mulier errando non erravit, dum Christum hortulanum credidit:
quia in eius pectore per amoris sui vim semina virtutis plantabat.
Eccli. XXIV, v. 42: <i>dixi: rigabo hortum meum plantationum et
inebriabo prati mei fructum. Et dixit ei, domine, si tu sustulisti
eum, dicito mihi</i>: dominum enim vocat ut benevolentiam captet.
Sed cum iste de novo venisset, nec ei dixerat quem quaerebat, quare
dixit <i>si tu sustulisti eum?</i> Quem eum? Sed dicendum, quod vis
amoris hoc agere solet in amato, ut quod ipse semper cogitat,
nullum alium credat ignorare. Unde Lc. ult., v. 17, cum quaereret
dominus, <i>qui sunt hi sermones quos confertis ad invicem?</i>
Dixerunt: <i>tu solus peregrinus es in Ierusalem?</i> et cetera.
Sed quid dicit <i>si tu sustulisti eum, dicito mihi ubi posuisti
eum; et ego eum tollam?</i> Mirabilis mulieris audacia, quam mortui
non terret aspectus; et cuius valetudo ad grave mortui funus
tollendum plus intentat quam possit. Sed hoc est quod dicitur I
Cor. XIII, 7: <i>caritas omnia sperat</i>. Ideo autem eum accipere
volebat, ne Iudaei in corpus saevirent exanime; et ideo volebat in
alium locum incognitum illud transportare. Consequenter cum dicit
<i>dicit ei Iesus, Maria</i> etc., agit de recognitione Christi a
muliere. Et primo ponitur vocatio, cum dicit <i>Maria</i>, quam
supra alloquens mulierem quasi nomine communi vocaverat. Sed hic
proprio nomine vocatur <i>Maria</i>, ut designet specialem notitiam
quam habet ad sanctos. Ps. CXLVI, 4: <i>qui numerat multitudinem
stellarum et omnibus eis nomina vocat</i>; Ex. XXXIII, 12: <i>novi
te ex nomine</i>: et ut ostendat quod licet quadam generali motione
omnes res moveantur a Deo, specialiter tamen ad hominis
iustificationem necessaria est gratia specialis. Effectus
vocationis ponitur cum dicit <i>conversa illa dicit ei, Rabboni,
quod dicitur magister</i>. Sed numquid non respiciebat ad Christum
qui eam vocaverat? Respondeo. Dicendum, secundum Augustinum, quod
hoc referendum est ad interiorem dispositionem mentis: nam prius,
cum corpore conversa fuit, putavit Christum esse quod non erat,
scilicet hortulanum; nunc autem corde convertitur, dum quod erat
agnovit. Vel dicendum, quod, ut dictum est, credebat eum esse
aliquem alium hominem. Unde dum sibi loqueretur, sollicita de eo
quod gerebat in corde, non eum respicit, sed circumquaque, si
aliquod signum videret sepulti. Et ideo Christus revocans eam, ex
proprio nomine vocavit dicens <i>Maria</i>, quasi dicat: quo
respicis? Recognosce eum a quo recognosceris. Et ideo statim,
vocata ex nomine, recognovit auctorem, dicens <i>Rabboni, quod
dicitur magister</i>: sic enim eum consueverat vocare. In quo datur
intelligi, quod vocatio Christi est causa iustificationis nostrae
et confessionis verae. Consequenter cum dicit <i>dicit ei Iesus:
noli me tangere</i>, ostendit Evangelista quomodo Maria instruitur
a Christo, et primo ponit unam instructionem prohibitivam; secundo
aliam affirmativam, ibi <i>vade autem ad fratres meos</i>. Circa
primum duo facit. Primo ponit prohibitionem; secundo assignat eius
rationem. Admonet quidem Christus Mariam ne eum tangat, dicens
<i>noli me tangere</i>. Et si non legatur hic quod mulier vellet
eum tangere, datur ex hoc intelligi, secundum Gregorium quod Maria
ad pedes prostrata amplecti voluit eius vestigia quem recognovit.
Sed subditur pro ratione <i>nondum enim ascendi ad patrem meum</i>,
per quod videtur quod dominus post resurrectionem noluit tangi ab
hominibus antequam ascenderet: cuius contrarium habetur Lc. ult.,
39: <i>palpate et videte quoniam spiritus carnem et ossa non
habet</i>. Et si dicas eum a discipulis se tangi voluisse, non
autem a mulieribus; hoc non potest stare, quia Matth. ult., 9,
dicitur de Magdalena et aliis mulieribus quia accesserunt et
tenuerunt pedes eius. Intelligendum est ergo, secundum litteram,
quod mulier haec bis vidit Angelos in hoc itinere. Primo quidem
simul cum aliis mulieribus vidit unum Angelum sedentem super
lapidem, ut dicitur Matth. XXVIII, 2 et Mc. c. XVI, 5. Secundo vero
in reditu vidit duos Angelos intus in monumento, sicut dicit
Ioannes. Similiter etiam in hoc eodem itinere bis vidit Christum.
Primo quidem in horto, quando aestimavit eum hortulanum, ut supra
habitum est; secundo in via, quando currebat cum aliis annuntiare
discipulis quae viderat, ut magis firmarentur in fide
resurrectionis: et tunc accesserunt et tenuerunt pedes eius, ut
dicunt Matthaeus et Marcus. Est autem duplex ratio mystica quare
tangi noluit. Una, quia haec mulier significabat Ecclesiam gentium,
quae Christum non erat tactura per fidem, nisi cum ascendisset ad
patrem. Ps. VII, 8: <i>synagoga populorum circumdabit te: propter
hanc in altum regredere</i>. Alia ratio est, quia secundum
Augustinum I de Trinitate cap. IX, tactus facit quasi finem
cognitionis. Quando enim videmus rem, utcumque eam cognoscimus; sed
per tactum consummatam cognitionem de ea habemus. Mulier autem haec
aliquam fidem habebat de Christo sicut de sancto viro, unde et
magistrum eum vocabat: necdum ad hoc pervenerat ut cognosceret eum
aequalem patri et unum cum Deo. Et ideo dicit <i>noli me
tangere</i> idest, non constituas finem tuae notionis in eo quod
credis de me, <i>nondum enim ascendi ad patrem meum</i>, scilicet
in corde tuo, quia non credis me esse unum cum eo; quod tamen
postea credidit. Nam in eius intimis sensibus quodammodo Christus
ascendit ad patrem, qui sic in ea profecerat ut patri cognoscat
aequalem. Vel dicendum, secundum Chrysostomum, quod haec mulier
videns Christum surrexisse, credidit quod esset in eadem qualitate
in qua fuerat prius, habens mortalem vitam: unde et volebat cum eo
esse sicut ante passionem, et prae gaudio nihil magnum excogitabat;
quamvis caro Christi multo melior facta fuerit resurgendo. Et ideo
ab hac intelligentia eam revocare volens, dicit <i>noli me
tangere</i>; quasi dicat: non putes me de cetero habere vitam
mortalem et vobiscum eo modo conversari quo primo. II Cor. V, v.
16: <i>et si novimus secundum carnem Christum, sed iam nunc non
novimus</i>. Et hoc est quod subdit <i>nondum enim ascendi ad
patrem meum</i>. Et tunc non est monitionis ratio, sed tacitae
quaestionis responsio, quasi dicat: etsi videas me hic manentem,
non est propter hoc quod non habeam gloriosam carnem; sed quia
<i>nondum ascendi ad patrem meum</i>. Voluit enim priusquam
ascenderet, fidem resurrectionis et suae divinitatis firmare in
cordibus apostolorum. Deinde ponit instructionem affirmativam,
dicens <i>vade autem ad fratres meos</i> scilicet apostolos, qui
sunt fratres per conformitatem naturae, Hebr. II, 17: <i>debuit per
omnia fratribus assimilari</i>, et per adoptionem gratiae, quia
eius patris sunt filii adoptivi, cuius ipse est filius naturalis.
Ubi notandum est triplex privilegium, quod Magdalenae est collatum.
Primo quidem propheticum, per hoc quod meruit Angelos videre:
propheta enim est medius inter Angelos et populum. Secundo
Angelorum fastigium, per hoc quod vidit Christum, in quem
desiderant Angeli prospicere. Tertio officium apostolicum, immo
facta est apostolorum apostola, per hoc quod ei committitur ut
resurrectionem dominicam discipulis annuntiet: ut sicut mulier viro
primo nuntiavit verba mortis, ita et mulier primo nuntiaret verba
vitae. <i>Et dic eis: ascendo ad patrem meum et patrem vestrum</i>.
Supra XIV, v. 5: <i>vado ad eum qui me misit</i>; Eph. IV, v. 10:
<i>qui descendit ipse et qui ascendit super omnes caelos</i>. Sed
ex hoc Arius sumit sui erroris fulcimentum: quia per hoc quod dicit
<i>patrem meum et patrem vestrum</i>, concludere voluit quod eodem
modo Deus sit pater filii, sicut est noster pater; et Deus filii
sicut Deus noster. Sed contra hoc dicendum quod haec verba qua
intentione dicantur apparet ex circumstantiis loquendi. Dicit enim
supra <i>vade ad fratres meos</i> etc.: hos autem fratres habet
Christus secundum quod homo, et secundum hoc Christus est subiectus
patri, sicut creatura creatori: nam ipsum corpus Christi creatura
quaedam est. Vel aliter, secundum Augustinum, Christus hic loquitur
de se secundum utramque naturam: quia quod dicit <i>ascendo ad
patrem meum et patrem vestrum</i>, pertinet ad divinam naturam,
secundum quam habet patrem Deum connaturalem cui est aequalis. Et
sic intelligendum est aliter <i>meum</i>, et aliter <i>vestrum</i>:
natura <i>meum</i>, gratia <i>vestrum</i>, quasi, hoc quod estis
filii adoptivi per gratiam, per me habetis. Gal. IV, v. 4: <i>misit
Deus filium suum (...) ut adoptionem filiorum Dei reciperemus</i>;
Rom. VIII, 29: <i>quos praescivit conformes fieri imaginis filii
sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus</i>. Quod addit
<i>Deum meum et Deum vestrum</i>, refertur ad humanam naturam,
secundum quam habet Deum gubernatorem. Et sic dicit <i>Deum
meum</i>, sub quo ego homo sum, et <i>Deum vestrum</i>, inter quos
et ipsum mediator sum: quia per ipsum habemus Deum nobis placatum,
et sic Deum nostrum. Rom. V, v. 1: <i>iustificati igitur ex fide,
pacem habeamus per dominum nostrum Iesum Christum per quem habemus
accessum in gratiam in qua stamus, et gloriamur in spe gloriae
filiorum Dei</i>; II Cor. V, 19: <i>Deus erat in Christo mundum
reconcilians sibi</i>. Promptitudo obedientiae Mariae ponitur cum
dicit <i>venit Maria Magdalene annuntians, quia vidi dominum, et
haec dixit mihi. Venit</i>, de loco ubi erat horti spatium ante
lapidem monumenti, <i>annuntians discipulis</i>. I Cor. XI, 23:
<i>ego enim accepi a domino quod et tradidi vobis</i>; Is. XXI, 10:
<i>quae audivi a domino Deo exercituum, domus Israel, annuntiavi
vobis</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 4</div>
<p title="Super Io., cap. 20 l. 4"><a name="87555"><span class=
"ref">[87555] Super Io., cap. 20 l. 4</span></a> Positis
apparitionibus Christi factis mulieribus, in parte ista agit
Evangelista de apparitionibus factis apostolis, et primo de
apparitione qua simul omnibus in Ierusalem apparuit, excepto Thoma;
secundo de ea quae facta est, Thoma praesente, ibi <i>et post dies
octo</i> etc.; tertio de ea quae facta est quibusdam specialiter
iuxta mare, XXI capitulo <i>postea manifestavit se</i> et cetera.
Circa primum duo ponuntur. Primo domini apparitio; secundo
discipulorum dubitatio, ibi <i>Thomas autem</i> et cetera. Circa
primum tria ponuntur. Primo domini apparitio; secundo officii
iniunctio, ibi <i>dixit eis, pax vobis</i> etc.; tertio spiritualis
muneris collatio, ibi <i>haec cum dixisset, insufflavit</i> et
cetera. Circa primum tria facit. Primo ponit apparitionis
circumstantias; secundo apparitionis continentiam, ibi <i>venit
Iesus</i> etc.; tertio apparitionis consequentia, ibi <i>gavisi
sunt discipuli viso domino</i>. Describit ergo apparitionem
dominicam discipulis a quatuor circumstantiis. Primo quidem ex
horae descriptione, quia <i>cum sero esset</i>; secundo ex diei
designatione, quia <i>die illa</i>; tertio ex loci conditione, quia
<i>cum fores essent clausae</i>; quarto ex discipulorum
dispositione, quia <i>erant congregati propter metum Iudaeorum</i>.
Fuit ergo hora apparitionis serotina: cuius duplex est ratio
litteralis. Una, quia voluit simul apparere omnibus; et ideo
praestolatus est usque in sero, ut qui dispersi erant de die, simul
convenirent in sero: nam de nocte simul erant. Alia ratio est quia
dominus eis apparuit ut confortaret eos. Illam ergo elegit horam
qua magis stupentes confortatione indigebant: haec est sero. Ps.
XLV, 2: <i>adiutor in tribulationibus quae invenerunt nos
nimis</i>. Est etiam ratio mystica, quia scilicet dominus in fine
mundi apparebit fidelibus, quando media nocte clamor fiet: <i>ecce
sponsus venit</i>, redditurus eis mercedem suam; Matth. XX, 8:
<i>cum sero factum esset, dixit dominus vineae procuratori suo:
voca operarios, et redde eis mercedem</i>. Dies apparitionis fuit
ipsamet dies resurrectionis, quia <i>die illa una sabbatorum</i>,
scilicet dies dominica, de qua dictum est (supra hoc cap.) <i>una
autem sabbati</i>. Quare autem dicatur <i>una sabbatorum</i>, iam
dictum est. Potest autem ex Evangeliis colligi, dominum quinquies
isto die apparuisse. Bis scilicet mulieribus, semel Magdalenae
soli, de qua immediate supra, et iterum simul cum aliis mulieribus
revertentibus; et tunc accesserunt, et tenuerunt pedes eius. Tertio
vero apparuit duobus discipulis ipso die euntibus in Emaus, Lc.
ult., 13. Quarto autem Simoni Petro. Sed quando et quomodo et ubi,
non exprimitur, nisi tantum quod apparuit. Lc. ult., v. 34:
<i>surrexit dominus vere, et apparuit Simoni</i>. Quinto apparuit
omnibus simul congregatis de sero, ut habetur hic. Et ideo
cantatur: <i>haec dies quam fecit dominus: exultemus et laetemur in
ea</i>: Ps. CXVII, 24. Per hoc autem datur intelligi, quod in die
communis resurrectionis apparebit manifeste omnibus mulieribus,
peccatoribus, peregrinis, apostolis, et apostolicis viris: quia
<i>videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt</i>: Apoc. I, 7.
Conditio autem loci describitur per clausuram, dubia et timida;
quia <i>fores essent clausae</i>: ad litteram propter tarditatem,
quia nox erat, et <i>propter metum Iudaeorum</i>. Sed ex parte
Christi, clausurae causa fuit ut manifestaret eis virtutem suae
potestatis intrando ad eos ianuis clausis. Sciendum est autem circa
hoc, quod secundum quosdam intrare ianuis clausis est de
proprietate corporis gloriosi, quod dicunt per quamdam conditionem
sibi inhaerentem posse esse cum alio corpore simul in eodem loco,
inquantum est gloriosum: et hoc factum esse et fieri posse sine
miraculo. Sed hoc non potest stare: quia quod corpus humanum non
glorificatum, non possit simul cum alio corpore esse, inest sibi ex
natura. Oportet ergo quod si corpus glorificatum dicatur habere in
se proprietatem aliquam inhaerentem, quod possit simul cum alio
corpore esse in eodem loco, quod excludatur ab eo illa proprietas
qua nunc impeditur ne simul cum alio possit esse. Haec autem
proprietas nullo modo est separabilis vel destructibilis a corpore,
cum non sit mathematica corpulentia ut ipsi dicunt, sed ipsae
dimensiones corporis quanti, quibus proprie accidit situs. Unde
philosophus arguit contra ponentes ideas et materias. Et quod dato
etiam quod vacuum esset totum spatium super terram, adhuc corpus
sensibile non posset esse simul cum illis, propter dimensiones
quantitatis. Per nullam autem proprietatem corporis gloriosi
possent removeri dimensiones a corpore, natura corporis remanente.
Et ideo dicendum est, quod hoc miraculose Christus fecit virtute
suae divinitatis; et quandocumque in sanctis simile contingeret,
miraculosum esset, et per novum miraculum fit. Et hoc expresse
dicunt Augustinus et Gregorius. Dicit enim Augustinus: <i>quaeris
quomodo per ostia clausa intrare potuit? Si comprehendis modum, non
est miraculum. Ubi deficit ratio, ibi est fidei aedificatio</i>: et
subdit: <i>ille quippe non eis apertis intrare potuit, quo nascente
virginitas matris inviolata permansit</i>. Sicut ergo ortus eius ex
virgine matre virtute suae divinitatis miraculosus fuit, sic
introitus iste. Mystice autem per hoc datur intelligi quod Christus
nobis apparet quando fores, idest sensus exteriores, sunt clausi in
oratione, Matth. VI, 6: <i>tu autem cum oraveris, intra in
cubiculum</i>, et in fine mundi, quando quae paratae erunt,
intrabunt ad nuptias, et postea claudetur ianua, ut habetur Matth.
XXV, 10. Dispositio discipulorum describitur imitanda, quia
<i>congregati erant</i>: quod quidem non vacat a mysterio. Christus
enim ad congregatos venit, spiritus sanctus ad congregatos
descendit: quia Christus et spiritus sanctus non nisi in caritate
congregatis adsunt. Matth. XVIII, 20: <i>ubicumque fuerint duo vel
tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum</i>. Hic
ponitur ipsa apparitio Christi quantum ad tria. Primo quantum ad
Christi praesentiam quam exhibuit; secundo quantum ad salutationem
quam eis protulit; tertio quantum ad sui certam manifestationem,
quam eis ostendit. Praesentiam autem suam exhibuit eis Christus
absque omni dubio, quia <i>venit, et stetit in medio
discipulorum</i>. Venit quidem personaliter ipse idem, sicut eis
promiserat supra XIV, 28: <i>vado, et venio ad vos</i>. Sed
<i>stetit in medio</i>, ut omnes certitudinaliter agnoscerent. Unde
arguuntur Iudaei qui eum non cognoverunt. Supra I, 26: <i>medium
autem vestrum stetit quem vos nescitis</i>. Item <i>stetit in medio
discipulorum</i>, ut ostendat conformitatem humanae naturae quam
habet ad eos. Eccli. l, 13: <i>circa illum corona fratrum, quasi
plantatio cedri in monte Libano</i>. Item <i>stetit in medio</i>,
per condescensionem, quia inter eos conversatus est sicut unus ex
eis. Eccli. XXXII, 1: <i>rectorem te posuerunt? Noli extolli, esto
in illis quasi unus ex ipsis</i>; Lc. XXII, 27: <i>ego autem in
medio vestrum sum sicut qui ministrat</i>. Item ad designandum quod
nos debemus esse in medio virtutis. Is. XXX, 21: <i>haec est via:
ambulate in ea, neque declinetis ad dexteram neque ad
sinistram</i>. Qui enim excedit in plus, divertit ad dexteram; qui
autem deficit in minus, vadit ad sinistram. Salutationis autem
verba eis protulit, dicens <i>pax vobis</i>. Sed haec fuit
necessaria: erat enim eorum pax multipliciter perturbata, et
quantum ad Deum, contra quem quidam peccaverunt negando, quidam
fugiendo Matth. XXVI, 31: <i>omnes vos scandalum patiemini in me in
ista nocte, scriptum est enim: percutiam pastorem, et dispergentur
oves gregis</i>. Et contra hoc proposuit eis pacem reconciliationis
ad Deum; Rom. V, 10: <i>reconciliati sumus Deo per mortem filii
eius</i>: hanc enim per passionem fecit. Item quantum ad seipsos:
quia tristes erant, et in fide dubii; et hanc etiam pacem factam
proposuit. Ps. CXVIII, 165: <i>pax multa diligentibus legem
tuam</i>. Item quantum ad exteriores: quia a Iudaeis persecutiones
patiebantur; et contra hoc dicit eis <i>pax vobis</i>, contra
Iudaeorum scilicet persecutiones. Supra XIV, 27: <i>pacem meam do
vobis, pacem relinquo vobis</i>. Certam autem sui manifestationem
ostendit eis per manus et latus, unde sequitur <i>haec cum
dixisset, ostendit eis manus et latus</i>, quia in eis specialiter
remanserunt signa passionis suae. Lc. ult., 39: <i>videte manus
meas et pedes meos, quia ego ipse sum</i>. Sic et in gloria se
ostendet; supra c. XIV, 23: <i>si quis diligit me, sermonem meum
servabit</i>, et infra: <i>manifestabo ei meipsum</i>. Hic ponitur
apparitionis effectus, qui est gaudium in cordibus discipulorum de
visione domini, quam promiserat eis supra c. XVI, 22: <i>iterum
autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum</i>. Sed hoc gaudium
implebitur in patria, scilicet bonis, ex aperta visione Dei. Is.
ult., 14: <i>videbitis, et gaudebit cor vestrum, et ossa vestra
quasi herba germinabunt</i>. Iniungit apostolis officium, et primo
praemittit pacis vinculum; secundo iniungit officium, ibi <i>sicut
misit me pater. Dixit ergo eis iterum, pax vobis</i>. Hoc dixit eis
contra perturbationem duplicem: nam contra perturbationem
praesentem a Iudaeis, dixit eis primo <i>pax vobis</i>; sed contra
conturbationem factam a gentibus, <i>dixit eis iterum, pax
vobis</i>. Supra XVI, 33: <i>in mundo pressuram habebitis, in me
autem pacem</i>. Nam ad gentes mittendi erant. Et ideo statim
subditur iniunctio officii: <i>sicut misit me pater, et ego mitto
vos</i>: in quo ostendit se mediatorem inter Deum et homines. I
Tim. II, 5: <i>mediator Dei et hominum homo Christus Iesus</i> et
cetera. Hoc erat ad consolationem discipulorum, qui cognoscentes
auctoritatem Christi, sciebant eum mittere ipsos auctoritate
divina. Item considerantes dignitatem propriam, scilicet quod
habebant officium proprium apostolorum: apostolus enim idem est
quod missus. Dicit ergo <i>sicut misit me pater, et ego mitto
vos</i>, idest, sicut pater diligens me misit in mundum ad
passionem tolerandam pro salute fidelium, supra III, 17: <i>non
enim misit Deus filium suum in mundum ut iudicet mundum, sed ut
salvetur mundus per ipsum</i>, ita ego diligens vos, mitto vos ad
tribulationes sustinendas pro nomine meo. Matth. c. X, 16: <i>ecce
ego mitto vos sicut oves in medio luporum</i>. Secundo datur eis
idoneitas officii per dationem spiritus sancti. II Cor. III, v. 6:
<i>qui et idoneos nos fecit ministros novi testamenti non littera,
sed spiritu</i>. Unde sequitur <i>haec cum dixisset,
insufflavit</i> et cetera. Et circa hanc dationem primo praemittit
dationis signum, quod est insufflatio; unde dicit
<i>insufflavit</i>. Simile habetur Gen. II, v. 7: <i>inspiravit in
faciem eius spiraculum vitae</i>, quod primus homo depravavit,
scilicet vitae naturalis: sed hoc Christus reparavit, dando
spiritum sanctum. Non est intelligendum quod huiusmodi flatus
Christi fuerit spiritus sanctus, sed signum eius. Unde Augustinus
dicit IV de Trinitate: <i>flatus ille corporeus substantia spiritus
sancti non fuit, sed demonstratio per congruam significationem non
tantum a patre sed etiam a filio procedere spiritum sanctum</i>.
Notandum autem, quod super Christum spiritus sanctus missus est
primo quidem in columbae specie in Baptismo, supra III, et in
specie nubis in transfiguratione; Matth. XVII, 5. Cuius ratio est,
quia gratia Christi, quae datur per spiritum sanctum, derivanda
erat ad nos per propagationem gratiae in sacramentis: et sic
descendit in specie columbae in Baptismo, quae est animal fecundum;
et per doctrinam, et sic descendit in nube lucida. Unde et ibi
ostenditur doctor; unde dicit: <i>ipsum audite</i>. Super apostolos
autem primo descendit in flatu, ad designandam propagationem
gratiae in sacramentis, cuius ipsi ministri erant; unde dicit
<i>quorum remiseritis peccata, remittuntur eis</i>. Matth. ult.,
19: <i>euntes ergo baptizate eos in nomine patris et filii et
spiritus sancti</i>. Secundo vero in igneis linguis ad
significandam propagationem gratiae per doctrinam. Unde dicit Act.
II, 4, quod postquam repleti sunt spiritu sancto, statim coeperunt
loqui. Secundo ponit dationis verba, dicens <i>accipite spiritum
sanctum</i>. Sed numquid hic acceperunt spiritum sanctum? Videtur
quod non: quia cum nondum ascendisset in altum, non debuit dona
dare hominibus. Et quidem, secundum Chrysostomum, quidam dicunt,
quod Christus non dedit eis hic spiritum sanctum; sed praeparavit
eos ad dationem futuram in Pentecoste. Et moventur ad hoc, quia
Daniel. X, 8 dicitur, quod non potuit sustinere visionem Angeli:
unde isti nisi praeparati non potuissent sustinere spiritus sancti
adventum. Sed tamen ipse Chrysostomus dicit: <i>spiritus sanctus
datus fuit discipulis non communiter ad omnia: sed ad aliquem
effectum</i>, scilicet ad dimittendum peccata, sicut Matth. X, 8,
ad faciendum miracula. Augustinus autem et Gregorius dicunt, quod
spiritus sanctus habet duo praecepta dilectionis, scilicet Dei et
proximi: et ideo primo datus fuit in terra ad designandum
praeceptum dilectionis proximi; secundo de caelo ad designandum
praeceptum dilectionis Dei. Tertio ponitur dationis fructus
<i>quorum remiseritis peccata, remittuntur eis</i>: quod conveniens
effectus est spiritus sancti, scilicet remissio peccatorum: nam
ipse caritas est, et per eum nobis datur caritas. Rom. c. V, 5:
<i>caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum
sanctum, qui datus est nobis</i>. Remissio autem peccatorum non fit
nisi per caritatem. Quia: <i>universa delicta operit caritas</i>; I
Petr. IV, 8: <i>caritas operit multitudinem peccatorum</i>. Hic
ergo primo quaeritur de hoc quod dicit <i>quorum remiseritis
peccata</i>, cum solus Deus peccata remittat. Ad hoc aliqui dicunt,
quod solus Deus remittit culpam; sed sacerdos absolvit tantum a
reatu poenae, et denuntiat eum absolutum a macula culpae. Sed hoc
non est verum: nam sacramentum poenitentiae cum sit sacramentum
novae legis, confert gratiam, sicut et in Baptismo confertur. Sed
in Baptismo sacerdos baptizat instrumentaliter, et tamen confert
gratiam: ergo similiter in sacramento poenitentiae sacramentaliter
et ministerialiter absolvit a poena et culpa, inquantum dat
sacramentum in quo peccata dimittuntur. Quod autem dicitur, quod
solus Deus peccata dimittit, verum est auctoritate. Sic etiam solus
Deus baptizat; sed sacerdos ministerio, ut dictum est. Item
quaeritur de hoc quod dicit <i>accipite spiritum sanctum: quorum
remiseritis peccata, remittuntur eis</i>. Videtur ergo quod qui non
habet spiritum sanctum, non possit peccata dimittere. Ad quod
dicendum, quod si remissio peccatorum esset proprium opus
sacerdotis, idest quod ex sua virtute hoc faceret, non utique
posset sanctificare nisi sanctus. Remissio autem peccatorum est
proprium opus Dei, qui propria virtute et auctoritate peccata
dimittit, sacerdotis autem non nisi est sicut instrumenti. Sicut
ergo dominus per servum et ministrum suum, sive sit bonus sive
malus, potest facere voluntatem suam ad exequendum aliqua: ita et
dominus per ministros, etiam si mali sint, potest sacramenta
conferre, in quibus datur gratia. Item quaeritur de hoc quod
dicitur <i>quorum remiseritis peccata, remittuntur eis</i>. Ad quod
dicendum est quod, sicut dictum est, sacerdos in sacramentis agit
sicut minister Dei. I Cor. IV, 1: <i>sic nos existimet homo ut
ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei</i>. Eodem ergo
modo quo Deus remittit et retinet peccata, simul et sacerdos.
Remittit autem Deus peccata largiendo gratiam; sed dicitur retinere
non largiendo eam propter impedimentum ex parte recipientis: sic et
minister remittit peccata, inquantum impendit sacramentum
Ecclesiae; et retinet inquantum aliquos indignos ostendit
sacramentorum receptione.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 5</div>
<p title="Super Io., cap. 20 l. 5"><a name="87556"><span class=
"ref">[87556] Super Io., cap. 20 l. 5</span></a> Posita salvatoris
apparitione, hic agit Evangelista de discipuli dubitatione, et
primo ponitur discipuli absentia; secundo ponitur sibi facta
denuntiatio, ibi <i>dixerunt ergo ei alii discipuli vidimus
dominum</i>; tertio obstinata eius dubitatio, ibi <i>ille autem
dixit</i> et cetera. Absens autem discipulus describitur primo ex
nomine, quia <i>Thomas</i>, qui interpretatur abyssus, sive
geminus. In abysso autem duo sunt: scilicet profunditas et
obscuritas. Abyssus ergo Thomas propter obscuritatem infidelitatis,
quam habet ex se. Item abyssus ex profunditate miserationis, quam
habet a Christo: unde de hoc dicitur in Ps. XLI, 8: <i>abyssus</i>
profunditatis, scilicet Christus, <i>abyssum</i> obscuritatis,
scilicet Thomam, <i>invocat</i> miserando; et <i>abyssus</i>
obstinationis, scilicet Thomas, <i>abyssum</i> profunditatis,
scilicet Christum, <i>invocat</i> confitendo. Secundo ex dignitate,
quia <i>unus ex duodecim</i>: non quod tunc duodecim essent, quia
iam Iudas interierat, Matth. XXVII, 5, sed dicitur unus de
duodecim, quia erat electus ad eam dignitatem quam Deus sacraverat
duodenario numero; Lc. VI, 13: <i>elegit duodecim, quos apostolos
nominavit</i>. Et hunc numerum Deus voluit semper esse integrum.
Tertio ex interpretatione <i>qui dicitur Didymus</i>. Thomas enim
est nomen Syrum vel Hebraeum, et habet duas interpretationes,
scilicet geminus et abyssus. Geminus autem Latine, Graece dicitur
Didymus: et ideo quia Ioannes in Graeco scripsit Evangelium, posuit
<i>Didymus</i>. Dicitur autem geminus, quia forte fuit de tribu
Beniamin, in qua aliqui vocabantur gemini; vel etiam omnes. Vel
potest hoc referri ad eius dubitationem: quia qui certus est,
firmatus est in unam partem, sed qui dubitat, accipit unam partem
cum formidine alterius. Iste ergo Thomas <i>non erat cum eis</i>,
scilicet discipulis, <i>quando venit Iesus</i>: tardius enim rediit
quam alii qui de die dispersi erant, et sic amisit solatium
dominicae visionis, pacis eulogium, et sancti spiritus afflatum.
Instruimur autem per hoc a societate separari non debere. Hebr. X,
25: <i>non deserentes collectionem nostram, sicut est consuetudinis
quibusdam</i>. Sed, ut Gregorius dicit, non hoc casu, sed divina
gestum est voluntate, ut electus discipulus tunc deesset; sed
divinae pietatis dispensatione, ut scilicet discipulus dubitans,
dum in magistro suo vulnera palparet carnis, in nobis vulnera
sanaret infidelitatis. Unde in hoc apparent potissima signa
altissimae pietatis Dei. Et primo in hoc quod intantum diligit
genus humanum, quod aliquando permittit aliquas tribulationes fieri
electis suis, ut inde aliquod bonum humano generi proveniat.
Propter hoc enim apostolos, prophetas et sanctos martyres permisit
affligi. Oseae VI, 5: <i>propter hoc dolavi in prophetis, occidi
eos in verbis oris mei</i>; II Cor. I, 6: <i>sive tribulamur pro
vestra exhortatione et salute, sive consolamur pro vestra
consolatione, quae operatur tolerantiam earumdem passionum quas et
nos patimur</i>. Sed, quod adhuc mirabilius est, permittit aliquem
sanctum labi in peccatum propter instructionem: ut quid enim
permisit aliquos sanctos et iustos viros graviter peccasse (sicut
quod David adulter fuit et homicida) nisi quod ex hoc instructi
cautiores simus et humiliores? Ut <i>qui existimat stare, videat ne
cadat</i>; et qui cecidit, <i>adiiciat ut resurgat</i>. Unde
Ambrosius dixit Theodosio imperatori: <i>secutus es errantem, sequi
studeas poenitentem</i>. Et ideo dicit Gregorius, quod <i>plus
profuit nobis Thomae infidelitas ad fidem, quam fides credentium
discipulorum</i>. Consequenter cum dicit <i>dixerunt ergo ei alii
discipuli, vidimus dominum</i>, ponit denuntiationem. Quia statim
non venit Thomas, <i>dixerunt autem ei alii discipuli: vidimus
dominum</i>. Et hoc est ex ordinatione divina, ut quod unus accipit
a Deo, communicet aliis. I Petr. IV, 10: <i>unusquisque gratiam
quam accepit, in alterutrum illam administrantes</i>; et Is. XXII,
10: <i>quae audivi a domino exercituum Deo Israel, annuntiavi
vobis</i>; Gen. XXXII, 30: <i>vidi dominum, et salva facta est
anima mea</i>. Consequenter cum dicit <i>ille autem dixit eis</i>
etc., ponitur obstinata Thomae dubitatio. Et quidem satis fuisset
excusabilis, quod non statim credidit: quia, ut dicitur Eccli. XIX,
4: <i>qui cito credit, levis est corde</i>. Sed multum investigare,
praesertim ubi de secretis Dei agitur, grossities mentis est. Prov.
XXV, 27: <i>sicut qui mel multum comedit, non est ei bonum; sic qui
perscrutator est maiestatis, opprimetur a gloria</i>: Eccli. III,
v. 22: <i>altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus
fueris. Sed quae praecepit Deus tibi, illa cogita semper, et in
pluribus operibus eius ne fueris curiosus</i>. Circa Thomam
considerandum est, quod durus fuit ad credendum, et irrationabilis
ad petendum. Durus quidem, quia noluit credere nisi sensibili
argumento; et non tamen unius sensus, sed duorum, scilicet visus,
quia <i>nisi videro in manibus eius fixuram clavorum</i>, et
tactus, <i>et mittam manum meam in latus eius, non credam</i>.
Irrationabilis vero fuit, quia petebat vulnera videre ad
comprobationem fidei; cum maius videret, scilicet totius hominis
resuscitati reparationem. Et licet hoc Thomas propter sui
dubietatem diceret, tamen hoc divinitus factum est propter nostram
utilitatem et aedificationem. Certum est enim quod qui se totum
hominem reparavit resurgendo, potuit etiam vulnerum cicatrices
extergere; sed servatae sunt propter nostram utilitatem.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 6</div>
<p title="Super Io., cap. 20 l. 6"><a name="87557"><span class=
"ref">[87557] Super Io., cap. 20 l. 6</span></a> Hic agitur de
secunda apparitione dominica, qua apparuit omnibus discipulis
praesente Thoma, et primo ponit Christi apparitionem; secundo
discipuli confirmationem, ibi <i>deinde dixit Thomae</i> etc.;
tertio eorum quae dicta sunt in Evangelio, recapitulationem, ibi
<i>multa quidem et alia signa fecit Iesus</i> et cetera. Circa
primum tria facit. Primo describit apparitionis tempus; secundo
manifestat personas quibus apparuit; tertio modum apparitionis
ostendit. Tempus quidem, quia <i>post dies octo</i>, scilicet a die
resurrectionis dominicae, in cuius sero facta fuit prima apparitio.
Cuius quidem una ratio litteralis est, ut ostenderet etiam
Evangelista quod licet Christus pluries apparuisset discipulis, non
tamen continue conversatus est cum eis, cum non ad eumdem vivendi
modum surrexerit, sicut nec nos ad eamdem vitam resurgemus. Iob
XIV, v. 14: <i>cunctis diebus quibus nunc milito, expecto donec
veniat immutatio mea</i>. Secundo ut Thomas interim audiens a
discipulis apparitionem praecedentem, accendatur ad maius
desiderium, et fidelior fieret ad credendum. Alia ratio mystica
est, quia huiusmodi apparitio illam designat qua nobis apparebit in
gloria; I Io. III, 2: <i>cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam
videbimus eum sicuti est</i>. Quae quidem apparitio erit in octava
aetate resurgentium. Quibus autem apparuit ostendit subdens
<i>iterum erant discipuli eius intus, et Thomas cum eis</i>. Ubi
notandum, quod Thomas solus hac apparitione indigebat; non tamen ei
singulariter dominus apparuit, sed in congregatione existenti, ad
designandum quod singularitates non sunt multum Deo acceptae, sed
hi qui in communitate caritatis existunt. Matth. XVIII, 20: <i>ubi
fuerint duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio
eorum</i>. Similiter etiam hi quibus nunc apparet non sunt collecti
simul in unum; sic nec in ipsa apparitione simul omnes fuerunt; sed
in futura simul omnes erunt, ita quod nullus deerit. Matth. XXIV,
28: <i>ubi fuerit corpus, illic congregabuntur et aquilae</i>. Et
infra: <i>mittet Angelos suos cum tuba et voce magna, et
congregabunt electos eius a quatuor ventis, a summis caelorum usque
ad terminos eorum</i>. Modum autem apparendi ostendit dicens
<i>venit Iesus ianuis clausis, et stetit in medio, et dixit eis,
pax vobis</i>: quod supra est expositum. Nihilominus tamen ponit
circa hoc tria: nam primo ponit modum veniendi, quia <i>ianuis
clausis</i>; quod miraculose factum est, ut dicit Augustinus, ex
virtute qua super mare siccis pedibus ambulavit. Secundo modum
standi, quia <i>in medio</i>, ut ab omnibus videretur, et decebat
ut in medio staret. Tertio modum loquendi, quia <i>pax vobis</i>,
scilicet reconciliationis, quam annuntiavit factam ad Deum. Rom. V,
10: <i>reconciliati sumus Deo per mortem filii eius</i>; Col. I,
20: <i>pacificans per sanguinem crucis eius sive quae in caelis
sive quae in terris sunt</i>. Item aeternitatis et immortalitatis
futuram, quam promisit eis habendam. Ps. CXLVII, v. 14: <i>qui
posuit fines tuos pacem</i>. Item caritatis et unitatis, quam
praecepit eis servandam. Mc. IX, 49: <i>pacem habete inter vos</i>.
Hic ponitur confirmatio et revocatio discipuli dubitantis: in quo
apparet secundum signum divinae pietatis, quod electis suis in casu
cito subvenit, licet cadant. Cadunt enim electi aliquando, sicut et
reprobi, sed differenter: quia reprobi franguntur; electis vero
cito dominus supponit manum suam, ut resurgant. Ps. XXXVI, 24:
<i>cum ceciderit iustus, non collidetur, quia dominus supponit
manum suam</i>. Item: <i>si dicebam, motus est pes meus,
misericordia tua, domine, adiuvabat me</i>. Et ideo statim supponit
Thomae lapso manum, ita ut cum diceret <i>nisi videro non
credam</i>, revocat dicens <i>infer digitum tuum huc</i>. Et circa
hoc tria ponuntur. Primo cicatricum exhibitio; secundo Thomae
confessio, ibi <i>respondit Thomas</i> etc.; tertio tarditatis eius
reprehensio, ibi <i>quia vidisti me, Thoma, credidisti</i>.
Notandum autem circa primum, quod Thomas petiit conditiones ut
crederet, scilicet videre et palpare cicatrices, ut dictum est: et
si hoc sibi fieret, promisit se crediturum. Et ideo dominus, cum
haec diceret, praesentia suae divinitatis assistens, servatis illis
conditionibus revocat eum. Unde primo exhibet conditionem; secundo
petit promissi solutionem, ibi <i>noli esse incredulus, sed
fidelis</i>. Conditio fuit palpare cicatrices, et ideo dicit
<i>infer digitum tuum</i>. Sed hic oritur dubitatio: quia in
corporibus glorificatis nullus potest esse defectus, cicatrices
autem sunt defectus quidam: quomodo ergo fuerunt in corpore
Christi? Ad hoc respondet Augustinus in libro de symbolo, sic
dicens: posset autem de corpore suscitato et glorificato omnem
maculam cuiuslibet cicatricis in suo corpore abstergere; sed
sciebat quare cicatrices in suo corpore servaret. Primo quidem ut
demonstraret Thomae non credenti, nisi tangeret et videret; deinde
vero ad exprobrandum infidelibus et peccatoribus in iudicio. Non ut
eis dicat sicut Thomae: <i>quia vidisti me, credidisti</i>: sed ut
convincens eos dicat: ecce hominem quem crucifixistis, videte
vulnera quae infixistis, agnoscite latus quod pupugistis: quoniam
et propter vos apertum est, nec tamen intrare voluistis. Iuxta hoc
etiam quaeritur, utrum in corporibus martyrum remaneant vestigia
vulnerum? Sed ad hoc similiter respondet Augustinus, XXII de
civitate Dei, quod remanebunt quidem, non ad turpitudinem, sed ad
immensum decorem, sic dicens: non hoc in eis deformitas, sed
dignitas erit; et quidem in corpore, non corporis, sed virtutis
pulchritudo fulgebit. Nec ideo tamen si aliqua martyribus amputata
vel ablata sunt membra, sine ipsis membris erunt in resurrectione
mortuorum, quibus dictum est: <i>capillus de capite vestro non
peribit</i>: sed ubi membra, ut praeciderentur, percussa sunt vel
secta, ibi cicatrices, sed in eisdem membris redditis, non perditis
apparebunt. Sed, secundum Gregorium, cum quod incorruptibile est,
palpari non possit, quomodo dominus corpus suum, quod
incorruptibile erat, palpandum praebuit? Rom. VI, v. 9: <i>Christus
resurgens ex mortuis iam non moritur</i>. Unde hac ratione motus
Eutyches haereticus dixit, quod corpus Christi et corpora omnium
resurgentium non erunt palpabilia, sed subtilia et spiritualia ad
modum venti et spirituum. Sed quia hoc est contra illud quod
dominus dicit Lc. ult., 39: <i>palpate et videte quia spiritus
carnem et ossa non habet</i>, incorruptibilem ergo et palpabilem se
dominus demonstravit, ut ostenderet corpus suum esse post
resurrectionem eiusdem naturae, quod fuerat corruptibile, et
induerat incorruptionem, I Cor. XV, 53, et alterius gloriae: quia
quod crassum et ignobile fuerat, surrexit in gloria et subtile per
effectum spiritualis potentiae. Sed addit <i>et vide manus</i>,
quae pependerunt in cruce, <i>et mitte in latus</i>, lancea
perforatum, et cognosce me illum eumdem esse qui pependit in cruce.
Mystice autem per digitum discretio designatur, per manus opus
nostrum. Monet ergo et digitum et manus in latus suum mittere, ut
quidquid nobis est discretionis, et operis, in Christi servitium
expendamus: Gal. ult., 14: <i>mihi autem absit gloriari nisi in
cruce domini nostri Iesu Christi</i>. Et petit promissi solutionem,
dicens <i>et noli esse incredulus, sed fidelis</i>. Apoc. II, 10:
<i>esto fidelis usque ad mortem</i>. Consequenter cum dicit
<i>respondit Thomas</i> etc., ponitur Thomae confessio: ubi apparet
quod statim factus est Thomas bonus theologus, veram fidem
confitendo: quia humanitatis Christi, cum dicit <i>dominus
meus</i>. Sic enim vocabant eum ante passionem; supra XIII, 13:
<i>vos vocatis me magister et domine</i>. Item divinitatis: quia
<i>Deus meus</i>. Ante enim non vocabant eum Deum, nisi quando
Petrus dixit Matth. XVI, 16: <i>tu es Christus filius Dei vivi</i>.
I Io. ult., 20: <i>hic est verus Deus, et vita aeterna</i>; Ps.
XCVII, v. 28: <i>Deus meus, et confitebor tibi</i>. Tarditatem
autem Thomae dominus arguit dicens <i>quia vidisti me, Thoma,
credidisti</i>, et primo reprehendit eius tarditatem; secundo
commendat aliorum ad credendum facilitatem, ibi <i>beati qui non
viderunt et crediderunt</i>. Dicit ergo <i>quia vidisti me</i>. Ubi
est una dubitatio, quia cum fides sit substantia sperandarum rerum,
argumentum non apparentium, ut dicitur Hebr. XI, 1, quomodo hic
dominus dicit <i>quia vidisti me, credidisti?</i> Sed dicendum,
quod aliud vidit, et aliud credidit. Vidit hominem et cicatrices,
et ex hoc credidit divinitatem resurgentis. Sed secunda dubitatio
est, quia Thomae petenti <i>nisi videro et tetigero</i>, Deus
utrumque exhibuit, scilicet tactum et visum; ergo debuit dicere,
quia vidisti et tetigisti, credidisti. Respondeo dicendum, secundum
Augustinum, quod sensu visus utimur pro quolibet sensu. Dicimus
enim: vide quomodo calet, quomodo sonat, quomodo sapit, quomodo
redolet. Dicit ergo: <i>infer digitum tuum huc, et vide</i>; non
quod in digito sit visus, sed dicitur quasi: tange et experire; ita
et hic <i>quia vidisti me</i>, idest quia expertus es etiam per
tactum. Vel dicendum, quod Thomas videns vulnera et cicatrices
confusus est in seipso, et antequam poneret digitum credidit, et
dixit: <i>dominus meus et Deus meus</i>. Sed tamen Gregorius dicit,
quod tetigit, et ad visum confessus est. Consequenter cum dicit
<i>beati qui non viderunt et crediderunt</i>, commendat facilitatem
aliorum ad credendum; et hoc specialiter ad nos pertinet. Utitur
autem praeterito pro futuro propter certitudinem. Sed contra hoc
Lc. X, 23, dicitur: <i>beati oculi qui viderunt quae vos
videtis</i>. Ergo magis beati qui viderunt quam qui non viderunt.
Respondeo, quod duplex est beatitudo. Una est rei, quae consistit
in munere divino, de quo quanto alicui plus conceditur, tanto
beatior est; et sic quantum ad hoc beati sunt oculi qui vident,
quia hoc est munus gratiae. Alia est beatitudo spei, quae consistit
in merito; unde secundum hanc tanto quis est beatior, quanto potest
plus mereri. Plus autem meretur qui credit et non vidit, quam qui
videns credit. Hic ponitur epilogus: et primo ponitur
insufficientia huius Scripturae; secundo eius utilitas, ibi <i>haec
autem scripta sunt ut credatis</i> et cetera. Insufficientia quidem
apparet, quia <i>multa et alia fecit Iesus signa</i> et facta
<i>quae non sunt scripta in libro hoc</i>. Iob XXVI, 14: <i>ecce
haec ex parte dicta sunt viarum eius: et cum vix parvam stillam
sermonis eius audierimus, quis poterit tonitruum magnitudinis
illius intueri?</i> Eccli. XLIII, 36: <i>multa sunt abscondita
maiora his: pauca enim videmus eius</i>. Sed secundum Chrysostomum,
hoc ideo dicit, quia pauciora miracula narrat Ioannes quam alii
Evangelistae. Et ideo ne videretur ea negare, dicit hoc: et ideo
specialiter subdit <i>quae non sunt scripta in libro hoc</i>. Vel
hoc refertur ad passionem et resurrectionem; quasi, multa ostensiva
suae resurrectionis post resurrectionem fecit in conspectu
discipulorum, quae non ostendit aliis. Act. X, v. 40: <i>dedit eum
manifestum fieri non omni populo, sed testibus praeordinatis a
Deo</i>. Ponitur et huius utilitas, quia effectus fidei, quia
<i>haec scripta sunt ut credatis quia Iesus Christus est filius
Dei, et ut credentes vitam habeatis in nomine eius</i>. Ad hoc enim
est tota Scriptura novi et veteris testamenti; Ps. XXXIX, 9: <i>in
capite libri scriptum est de me</i>; supra V, 39: <i>scrutamini
Scripturas (...) quoniam ipsae sunt quae testimonium perhibent de
me</i>. Item fructus vitae, quia <i>ut credentes vitam
habeatis</i>, hic vitam iustitiae, quae habetur per fidem, Hab. II,
4: <i>iustus autem meus ex fide vivit</i>, et in futuro vitam
speciei quae habetur per gloriam; et <i>in nomine eius</i>,
scilicet Christi. Act. IV, 12: <i>non est aliud nomen sub caelo in
quo oporteat nos salvos fieri</i>.</p>
<br />
<div class="C">Caput 21</div>
<div class="D">Lectio 1</div>
<p title="Super Io., cap. 21 l. 1"><a name="87558"><span class=
"ref">[87558] Super Io., cap. 21 l. 1</span></a> Positis duabus
apparitionibus Christi ad discipulos hic ponit Evangelista tertiam
apparitionem. Et si ordinem et finem harum apparitionum
consideremus, patet quod in prima ostendit suae divinitatis
auctoritatem, spiritum sanctum ibi insufflando; in secunda personae
identitatem, cicatrices ostendendo; in tertia naturae resurgentis
veritatem, cum eis comedendo. Dividitur autem haec pars in duas. In
prima ostendit quid communiter discipulis pluribus dominus
exhibuit; in secunda quid specialiter duobus praedilectis ibi
<i>cum ergo prandissent</i> et cetera. Circa primum primo ponitur
apparitionis titulus; secundo apparitionis modus, ibi
<i>manifestavit autem sic</i>; tertio apparitionis epilogus, ibi
<i>hoc iam tertio manifestatus est Iesus</i>. In titulo autem tria
designantur; scilicet tempus, modus, et locus. Tempus quidam, quia
<i>postea</i>, idest post praedicta. Quod signanter dicit, quia, ut
dictum est, non continue erat cum eis, sed per vices eis apparebat.
Cuius ratio est, quia non surrexerat ad eamdem vitam, sed ad
gloriosam, in qua sunt Angeli, et erunt beati. Dan. II, 11:
<i>exceptis diis</i>, idest Angelis, <i>quorum conversatio non est
cum hominibus</i>. Sed cum supra fecerit quamdam conclusionem,
dicens <i>haec autem scripta sunt</i>, quare addit hic hanc
narrationem? Ad haec Augustinus assignat rationem mysticam. Per
hanc enim apparitionem significatur gloria futurae vitae, quando
nobis apparebit <i>sicuti est</i>. Et ideo post finem hanc posuit,
ut faceret evidentiorem locum quo illam daret intelligi. Modum vero
ponit, quia <i>manifestavit se iterum Iesus ad mare Tiberiadis</i>.
In natura enim corporis gloriosi est et virtute, ut possit videri
et non videri, sicut vult, a corpore non glorioso: et ideo dicit
<i>manifestavit</i>, idest, se visibilem praebuit. Id hoc etiam
modo dicitur apparere, quod idem est quod manifestari. Act. I, 3:
<i>per dies quadraginta apparens eis</i>. Nam, ut Ambrosius dicit,
id apparet in cuius potestate est videri et non videri. Locus autem
est <i>ad mare Tiberiadis</i>, quod est mare Galilaeae; sed
Tiberiadis dicitur a Tiberiade civitate aedificata in honorem
Tiberii Caesaris. Ponit autem hoc Evangelista primo quidem ut
ostendat completam esse promissionem factam discipulis. Matth.
XXVIII, 7: <i>praecedet vos in Galilaeam</i>. Secundo ut ostendat
quoniam dominus plurimum timorem de cordibus discipulorum
abstulerat, ut de reliquo iam non in domo manerent inclusi: sed
longe procedunt usque in Galilaeam. Consequenter cum dicit
<i>manifestavit autem</i> ponitur ipsa apparitio, et primo ponuntur
personae quibus facta est; secundo ipsarum personarum officium, ibi
<i>dixit ei Simon Petrus</i> etc.; tertio apparitionis modus, ibi
<i>mane autem facto stetit Iesus in littore</i>. Personae autem
quibus se manifestavit, sunt septem; unde dicit <i>erant autem
simul Simon Petrus</i>, qui negaverat, <i>et Thomas qui dicitur
Didymus</i>, qui in prima apparitione non fuerat, <i>et Nathanael,
qui erat a Cana Galilaeae</i>, qui, ut creditur, frater Philippi
erat, de quo supra I, <i>et filii Zebedaei</i>, scilicet Iacobus et
Ioannes, <i>et alii ex discipulis eius duo</i>, qui non expresse
nominantur. Per hunc autem numerum mystice significatur futurae
gloriae apparitio, quae erit post septimam aetatem, scilicet in
octava, quae est resurgentium. Is. ult., 23: <i>erit mensis ex
mense et sabbatum ex sabbato; et veniet omnis caro ut adoret coram
facie mea</i>. Officium autem quo occupati erant est piscationis;
unde dicit <i>dixit eis Simon Petrus, vado piscari</i> et primo
ponitur Petri invitatio ad hoc officium; secundo aliorum assensus;
tertio officii executio. Invitat quidem ad officium, dicens <i>vado
piscari</i>: per quod quidem mystice significatur praedicationis
officium. Matth. IV, 19: <i>faciam vos fieri piscatores
hominum</i>. Sic ergo dixit Petrus <i>vado piscari</i>, per quod
mystice significatur quod alios assumit in partem suae
sollicitudinis et praedicationis. Ex. XVIII, 22: <i>levius tibi sit
partito in alios onere</i>. Sed contra Lc. IX, 62: <i>nemo mittens
manum suam ad aratrum et respiciens retro, aptus est regno Dei</i>.
Constat autem quod Petrus dimiserat piscationem: quomodo ergo
rediit et respexit retro? Responsio, secundum Augustinum. Si
rediisset ad officium piscationis ante resurrectionem Christi et
vulnerum inspectionem, putaremus eum ex desperatione hoc fecisse.
Nunc vero post eum sibi de sepulcro redditum vivum, post inspecta
vulnerum loca et acceptum eius insufflatione spiritum sanctum,
facti sunt sicut fuerant piscium piscatores. Per quod datur
intelligi quod praedicator potest ex arte sua licita victum
necessarium quaerere, sui apostolatus integritate servata, si
aliunde non habeat. Si enim beatus Paulus, ut alios non gravaret,
artem quam non noverat, didicit, ut sibi necessarium acquireret
victum: quanto magis Petrus de arte sua licita potuit hoc facere?
Sed dicit, quod hoc est faciendum quando non habet aliunde. Sed
constat quod semper habet et habuit, quia dominus promisit dicens
Matth. VI, 33: <i>quaerite primum regnum Dei, et haec omnia
adiicientur vobis</i>, scilicet necessaria. Ad quod dicendum est,
quod verum est quod adiiciuntur, sed nobis cooperantibus: et ideo
dominus Petro cooperante hoc implevit. Nam quis alius pisces qui
caperentur apposuit nisi ipse dominus? Sed notandum, secundum
Gregorium, quod duplex est officium. Unum quod occupat mentem et
impedit spiritualia; et ad tale officium non est redeundum, nec eo
procurandum victum; sicut est vectigal et huiusmodi. Unde Matthaeum
non legimus rediisse ad telonium. Est autem et aliud quod sine
peccato et mentis occupatione exerceri potest, sicut est officium
piscationis huiusmodi; et ideo hoc negotium post conversionem
repetere, culpa non fuit. Assensus autem aliorum ponitur cum dicit
<i>venimus et nos tecum</i>: in quo datur exemplum praedicatoribus
et praelatis cohortandi se mutuo ad conversionem Prov. c. XVIII,
19: <i>frater qui iuvatur a fratre, quasi civitas firma</i>; Eccli.
l, 13: <i>circa illum corona fratrum quasi plantatio cedri in monte
Libano</i>. Executio vero officii ponitur cum dicit <i>exierunt et
ascenderunt in navim, et illa nocte nihil prendiderunt</i>. Et
tangit tria quae debent facere praedicatores. Primo quidem exire a
peccatorum conversatione: II Cor. VI, 17: <i>exite de medio
eorum</i>, scilicet Chaldaeorum, <i>et separamini, dicit dominus,
et immundum ne tetigeritis, et ego recipiam vos</i>. A carnalium
affectione; Gen. XII, v. 1: <i>egredere de terra tua et de
cognatione tua et de domo patris tui</i>. Et a quietis
contemplatione; Cant. VII, 11: <i>egrediamur in agrum, commoremur
in vineis: mane surgamus ad vineas</i> et cetera. Secundo debent
ascendere in navem, idest proficere in caritate unitatis Ecclesiae,
quae dicitur navis. I Petr. III, 20: <i>in diebus Noe cum
fabricaretur arca, in qua pauci, idest octo animae salvae factae
sunt per aquam</i>. Item in navi crucis, assumendo carnis
mortificationem. Gal. ult., 14: <i>mihi absit gloriari nisi in
cruce domini nostri Iesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus
est, et ego mundo</i>; Sap. XIV, 7: <i>benedictum lignum per quod
fit iustitia</i>. Tertio totalis de adiutorio Christi fiducia; unde
tota <i>nocte illa nihil prendiderunt</i>, quia quamdiu deest
auxilium divinum et interior praedicator, frustra laborat lingua
praedicatoris; sed tunc capiunt quando venit lux corda illuminans.
Ps. XLII, 3: <i>emitte lucem tuam et veritatem tuam</i>. Unde hoc
modo nox dicitur carentia divini auxilii. Io. IX, 4: <i>venit nox
quando nemo potest operari</i>. Vel <i>in nocte</i> idest in veteri
testamento, <i>nihil prendiderunt</i>, quia non potuerunt gentes ad
fidem adducere. Rom. XIII, 12: <i>nox praecessit</i>. Secundum
autem Augustinum, de nocte piscabantur, quia adhuc timidi erant.
Modus autem apparitionis et ordo ponitur cum dicit <i>mane autem
iam facto, stetit Iesus in littore</i>, et primo exhibet corporalem
inspectionem; secundo sui cognitionem, ibi <i>pueri, numquid
pulmentarium habetis?</i> Tertio familiarem comestionem; ibi
<i>dixit eis Iesus: afferte de piscibus quos prendidistis nunc</i>.
Dicit ergo <i>mane autem iam facto</i>. Mystice autem per mane
intelligitur gloria resurrectionis. Ps. XXIX, 6: <i>ad vesperum
demorabitur fletus et ad matutinum laetitia</i>. Item status vitae
aeternae. Ps. V, 5: <i>mane astabo tibi, et videbo</i>. Sed cum
ante passionem in simili miraculo non steterit in littore sed in
navi; quare post passionem in littore stat? Cuius ratio est, quia
mare commotionem praesentis saeculi significat, littus autem est
terminus maris. Ier. V, 22: <i>posuit arenam terminum mari,
praeceptum sempiternum, quod non praeteribit</i>. Christus autem
ante passionem in mari stetit, quia corpus mortale habebat; sed
post resurrectionem iam corruptionem carnis excesserat, ideo in
littore stetit. Ex ignorantia discipulorum est, quia <i>non
cognoverunt eum quia Iesus est</i>. Per quod datur intelligi, quod
in mari huius fluctuationis non possumus Christi secreta
cognoscere. Is. LXIV, 4: <i>oculus non vidit, Deus, absque te quae
praeparasti expectantibus te</i>. Consequenter cum dicit <i>dixit
ergo eis Iesus</i> etc., inducit eos ad cognitionem suam, et primo
ponitur reductio ad sui cognitionem; secundo ordo, ibi <i>dixit
ergo discipulus ille quem diligebat Iesus</i> et cetera. Circa
primum tria facit. Primo ponitur domini inquisitio de pulmento,
dicentis <i>pueri, numquid pulmentarium habetis?</i> Credebant enim
discipuli quod non esset Christus, sed aliquis piscium emptor; et
ideo loquitur eis ut emptor. Mystice autem a nobis pulmentum petit
unde reficiatur: quod est obedientia mandatorum Dei. Supra IV, 34:
<i>meus cibus est ut faciam voluntatem eius qui misit me, ut
perficiam opus eius. Responderunt ei</i>, scilicet discipuli,
<i>non</i>, scilicet a nobis ipsis. Rom. VII, 18: <i>nam velle
adiacet mihi, perficere autem bonum non invenio</i>. Secundo,
mandatum <i>mittite in dexteram navigii rete</i>. Sed Lc. V, 4
simile habetur factum: non tamen praecepit eis ut mitterent ad
dexteram, sicut hic. Cuius ratio est, quia per hanc significatur
piscatio, per quam praedestinati trahuntur ad vitam aeternam, ad
quam non introducuntur nisi filii dexterae. Prov. IV, 27: <i>vias
quae a dextris sunt novit dominus; perversae autem sunt quae a
sinistris sunt</i>; Ps. CXVII, 16: <i>dextera domini fecit
virtutem</i>. In alia autem piscatione significabatur vocatio ad
praesentem Ecclesiam; et ideo indifferenter ex omni parte mittitur
rete quia capiuntur et trahuntur ad ipsum de singulis. Lc. XIV, 21:
<i>exi cito in plateas et vicos</i>. Consequenter ponitur
obedientia discipulorum, cum dicit <i>miserunt ergo rete</i>; et
effectus obedientiae, quia <i>iam non valebant illud trahere prae
multitudine piscium</i>, idest salvandorum. Gen. XXII, 18:
<i>benedicentur in semine tuo omnes gentes, quia obedisti voci
meae</i>; Apoc. VII, 9: <i>vidi turbam magnam, quam dinumerare nemo
poterat</i>. Differt autem haec piscatio ab illa de Luca, quia in
illa rumpitur rete: sic Ecclesia scissuras patitur per dissensiones
et haereses. In ista autem non rumpitur rete, quia in futura vita
nulla erit scissura. Item in illa pisces trahuntur ad navem. In
ista autem ad littus: quia sancti qui sunt in illa gloria occulti
sunt nobis. Ps. XXX, 21: <i>abscondes eos in abscondito faciei tuae
a conturbatione hominum</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 2</div>
<p title="Super Io., cap. 21 l. 2"><a name="87559"><span class=
"ref">[87559] Super Io., cap. 21 l. 2</span></a> Posita inductione
ad cognoscendum Christum quae fuit multitudo piscium captorum, eis
a Christo praestita, hic consequenter ponitur ordo recognitionis,
et primo ponit quomodo in ea se habuit Ioannes; secundo quomodo se
habuit Petrus; tertio quomodo se habuerunt alii discipuli. Ioannes
autem ut perspicax in cognoscendo, statim Christum cognovit; et
ideo dixit Petro quem prae ceteris diligebat, et etiam quia prior
erat inter alios, <i>dominus est</i>, motus ad hoc ex captura
piscium. Ps. LXXXVIII, 10: <i>tu dominaris potestati maris</i>; et
alibi CXXXIV, 6: <i>omnia quaecumque voluit dominus fecit in caelo
et in terra, in mari et in omnibus abyssis</i>. Dixit autem
<i>dominus est</i>, quia isto nomine soliti erant vocare eum. Supra
XIII, 13: <i>vos vocatis me magister et domine</i>. Petrus vero
ponitur fervens ad consequendum: cuius fervor apparet primo quantum
ad promptitudinem, unde dicit <i>Simon Petrus, cum audisset quia
dominus est, succinxit se (erat enim nudus) et misit se in mare.
Alii autem discipuli navigio venerunt</i>. Simon Petrus cum
audisset, non distulit, sed statim praeparat se ad eundum. Eccli.
V, 8: <i>ne tardes converti ad dominum, neque differas de die in
diem</i>. Secundo quantum ad reverentiam eius ad Christum: quia
noluit nudus prae pudore accedere, <i>sed tunica succinxit se, erat
enim nudus</i>, et propter caliditatem terrae, et propter
expeditionem operis. Et per hoc datur intelligi quod venientes ad
Christum debent exuere veterem hominem, et induere novum qui
secundum Deum creatus est in fide. Apoc. c. III, 5: <i>qui vicerit,
vestietur sic vestimentis albis, et non delebo nomen eius de libro
vitae</i>. Tertio quantum ad eius securitatem: quia ex nimia
dilectione noluit cum navi ire, quia retardabatur; sed <i>misit se
in mare</i>, ut citius perveniret ad Christum. Mystice autem per
mare signatur tribulatio praesentis saeculi. Unde illi qui
desiderant pervenire ad Christum, in mare se mittunt, non refugiunt
tribulationes huius mundi. Actor. XIV, 21: <i>per multas
tribulationes oportet intrare nos in regnum Dei</i>; Eccli. II, 1:
<i>fili, accedens ad servitutem Dei, sta in iustitia et timore, et
praepara animam tuam ad tentationem</i>. Petrus autem misit se in
mare, et tamen illaesus pervenit ad Christum: quia inter
tribulationes securus et illaesus Christi servus evadit. Sap. XIV,
3: <i>dedisti in mari viam, et inter fluctus semitam
firmissimam</i>. Et, ut Chrysostomus dicit, ponitur hic optime
conditio Ioannis et Petri: quia Ioannes altior intellectu, Petrus
ferventior affectu. Alii autem discipuli navigaverunt. Unde primo
ponit quid fecerunt; quia <i>navigio venerunt</i>, quia minus
ferventes Petro. Navigium significat Ecclesiam. Sap. XIV, v. 6:
<i>spes orbis terrarum ad ratem confugiens, remisit saeculo semen
nativitatis</i>. Et per hanc signatur Ecclesia, ut habetur I Petr.
III, v. 20. <i>Alii vero navigio venerunt</i>, idest protecti
societate Ecclesiae, quae est terribilis ut castrorum acies
ordinata. Ps. XXX, 21: <i>proteges eos in tabernaculo tuo a
contradictione linguarum</i>. Secundo assignat rationem
praedictorum, cum dicit <i>non enim longe erant a terra, sed quasi
cubitis ducentis, trahentes rete piscium</i>. Quod potest esse
ratio quare Petrus se misit in mare, scilicet quia prope terram
erat, vel quare isti cito pervenerunt. Et quidem non longe erant,
quia Ecclesia non longe est a terra viventium: est enim <i>domus
Dei et porta caeli</i>, Gen. XXVIII, 17, et terram illam sancti
quotidie contemplantur. II Cor. IV, 18: <i>non contemplantibus
nobis quae videntur, sed quae non videntur</i>; Phil. III, 20:
<i>nostra conversatio in caelis est</i>. Et dicit <i>cubitis
ducentis</i> quod idem significant duae naves, Lc. V, 2, scilicet
duos populos: de quibus electi trahuntur ad vitam aeternam. Eph.
II, 15: <i>ut duos condat in semetipso in unum novum hominem,
faciens pacem et reconcilians ambos in uno corpore Deo</i>. Rete
autem quo pisces trahuntur est doctrina fidei, qua quidem Deus
trahit inspirando interius, supra VI, 44: <i>nemo potest venire ad
me, nisi pater, qui misit me, traxerit eum</i>: et apostoli
exhortando, ut hic. Hic ponitur quomodo Christus suis discipulis
exhibet familiare convivium, et primo convivii praeparatio; secundo
Christi ad convivium invitatio, ibi <i>dixit eis Iesus: venite, et
prandete</i>; tertio ipsa convivii refectio, ibi <i>venit Iesus, et
accepit panem</i> et cetera. Praeparatio convivii describitur primo
quantum ad ea quae a Christo praeparata sunt; secundo quantum ad ea
quae a discipulis sunt allata, ibi <i>dixit eis Iesus: afferte de
piscibus quos prendidistis nunc</i>. A Christo autem sunt
praeparata tria. Primo piscis et panis unde dicit <i>ut ergo
descenderunt de navi in terram viderunt prunas</i>, quas Christus
sua potestate creaverat ex nihilo, vel ex aliqua praeiacente
materia formaverat. Sed supra VI, 5 ss., pavit turbam de panibus
multiplicatis; hic autem post passionem suam miraculose de novo
creat vel format, quia iam non est tempus infirmitatis ostendendae,
sed potestatis manifestandae. Nam id quod supra fecit ante
passionem, fuit condescensionis, quia si voluisset, potuisset de
novo creare vel formare. Per hoc autem datur intelligi, quod in
convivio spirituali praeparatur a Christo aliquid. Et si quidem
convivium hoc sumatur allegorice pro convivio Ecclesiae, sic
Christus ista tria praeparat: scilicet prunas caritatis. Prov. XXV,
21: <i>haec autem faciens, carbones ignis congeres super caput
eius</i>; Ez. X, 2: <i>imple manum tuam prunis ignis</i>. Has
prunas Christus de caelo portavit ad terras; supra XIII, 34:
<i>mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem</i>; item Lc. XII,
49: <i>ignem veni mittere in terram</i>. Item praeparat piscem,
suppositis prunis, qui est Christus: nam piscis assus, est Christus
passus, qui super prunas ponitur, quando ex incendio caritatis ad
nos immolatur in cruce. Eph. V, 2: <i>obtulit semetipsum pro nobis
oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis</i>; item ibidem 1:
<i>estote imitatores Dei sicut filii carissimi, et ambulate in
dilectione, sicut et Christus dilexit nos</i>. Item praeparat panes
quibus reficitur, qui est ipse. Nam inquantum Christus latet per
suam divinitatem, dicitur piscis, cuius proprietas est latere sub
aquis, Is. XLV, 15: <i>vere tu es Deus absconditus</i>, sed
inquantum nos reficit per doctrinam et etiam dat nobis corpus suum
in cibum, vere panis est; supra VI, v. 51: <i>ego sum panis vivus
qui de caelo descendi</i>; Is. XXX, 23: <i>panis frugum terrae tuae
erit uberrimus et pinguis</i>. Sed ad hoc convivium debet afferri
aliquid ex parte ministrorum Ecclesiae: sed tamen nihil, nisi
praeexistat nobis a Deo. Quid autem afferatur, subdit <i>dixit eis
Iesus: afferte de piscibus quos prendidistis nunc</i> et primo
ponitur mandatum domini; secundo executio discipuli. Praecipit
autem ut afferant de piscibus ab eis captis, quasi diceret: ego
dedi donum caritatis, assavi corpus in cruce, et proposui vobis
panem doctrinae, ex quo perficitur et roboratur Ecclesia, vestrum
est ut vos alios capiatis: et isti sunt qui convertuntur ad
praedicationem apostolorum. Ps. XXVIII, 1: <i>afferte domino filii
Dei</i>; Is. c. ult., 20: <i>adducetis omnes fratres vestros de
cunctis gentibus donum domino</i>. Si autem hoc convivium sumatur
pro convivio morali, sic Christus ad convivium animae praeparat
primum prunas caritatis. Rom. V, 5: <i>caritas Dei diffusa est in
cordibus nostris</i>; Lc. XII, 49: <i>ignem veni mittere in
terram</i>. Item piscem, idest fidem absconditam, cum sit de non
apparentibus, Hebr. X, 1. Item panem, idest solidam doctrinam.
Hebr. V, 14: <i>perfectorum autem est solidus cibus</i>. Ad quod
convivium ex parte nostra requiritur ut bene utamur gratia nobis
concessa. I Cor. XV, 10: <i>gratia Dei sum id quod sum, et gratia
eius in me vacua non fuit</i>. Unde praecipit <i>afferte de
piscibus</i>, idest, portetis vestra bona opera, vobis data. Matth.
V, 16: <i>sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera
vestra bona</i>. Et ideo consequenter ponitur executio discipuli,
scilicet Petri, qui ferventior erat: unde dicit <i>ascendit autem
Simon Petrus, et traxit rete in terram, plenum magnis piscibus,
centum quinquaginta tribus</i>. Ascendit in gubernaculum Ecclesiae.
Cant. c. VII, 8: <i>ascendam in statum perfectionis</i>; Ps.
LXXXIII, 7: <i>ascensiones in corde suo disposuit. Et traxit rete
in terram</i>, quia ipsi sancta Ecclesia est commissa, et ipsi
specialiter dicitur <i>pasce oves meas</i>, infra eodem, 17. Quod
ergo tunc Christus aperit in voce dicens <i>pasce oves meas</i>,
hoc ipse nunc praefigurat in opere: nam ipse pisces ad soliditatem
littoris protrahit, quia stabilitatem aeternae patriae fidelibus
ostendit. Sed dicit <i>rete plenum magnis piscibus</i>, quia
<i>quos praedestinavit, hos et vocavit, et quos vocavit hos et
magnificavit</i>; Rom. VIII, 30; et Eccli. XLIV, 3: <i>homines
magni virtute, et prudentia sua praediti, annuntiantes in prophetis
dignitatem, et imperantes in praesenti populo; et virtute
prudentiae populis sanctissima verba</i>. In alia autem piscatione
non additur numerus sicut hic: fuerunt enim centum quinquaginta
tres. Quia in vocatione ad praesentem Ecclesiam trahuntur boni et
mali, ut dicitur Eccle. I, 15: <i>stultorum infinitus est
numerus</i>. Unde Gen. XXII, 17, dicitur Abrahae de illa vocatione:
<i>erit semen tuum sicut arena quae est in littore maris</i>, quae
ponitur in malam partem. Sed de ista dicitur: <i>inspice stellas,
et numera eas, si potes</i>. Hi enim numerantur a Deo quasi habiti
in pretio. Ps. CXLVI, 4: <i>qui numerat multitudinem stellarum</i>.
Sed numquid non plures salvabuntur quam centum quinquaginta tres?
Immo plures, sed hic numerus aliquid mystice signat. Nullus enim
potest ad patriam venire nisi per observantiam Decalogi; nec hoc
observari potest nisi per septiformem gratiam spiritus sancti, de
quo Is. XI, 2: <i>requiescet super eum spiritus domini; spiritus
sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis,
spiritus scientiae et pietatis, et replebit eum spiritus timoris
domini</i>. Sanctificatio autem primo legitur facta in septimo die.
Gen. II, 3: <i>benedicens diei septimo, sanctificavit illum</i>.
Decem autem et septem faciunt septemdecim. Si ergo numeretur tali
ordine progressionis, ut primo accipias unum et duo quae faciunt
tria, et tria quae faciunt sex, et quatuor quae faciunt decem, et
decem et quinque quae faciunt quindecim, et sic deinceps addendo
numerum qui sequitur usque ad decem et septem, numero coniuncto
habebis centum quinquaginta tres. Vel aliter. Hi discipuli quibus
Christus apparuit erant septem. Multiplicando autem septem per
septem (quae sunt dona spiritus sancti), fiunt quadraginta novem,
quibus, si addas unum ad significandum unitatis perfectionem in qua
esse debent filii Dei qui spiritu Dei aguntur, fiunt quinquaginta,
quibus triplicatis, et iterum additis tribus ad significandum fidem
Trinitatis, quae in confessione cordis et oris et operis consistit,
fiunt centum quinquaginta tres. Quia qui sunt perfecti septem donis
spiritus sancti et uniti in fide Trinitatis, perveniunt ad patrem.
Sed dicit <i>et cum tanti essent, non est scissum rete</i>; in alia
autem dicitur quod rumpebatur: quia in praesenti Ecclesia, quae per
illam significatur, sunt multae scissurae schismatum, haeresum,
seditionum, sed totaliter non rumpitur, quia <i>ego vobiscum sum
usque ad consummationem saeculi</i>: Matth. ult., 20. Sed in futura
patria quae significatur per istam, idest in illa pace sanctorum,
nulla erunt schismata. Ps. CXLVII, 3: <i>qui posuit fines tuos
pacem</i>. Consequenter cum dicit <i>dixit eis Iesus: venite,
prandete</i>, ponitur invitatio ad convivium praeparatum, et primo
ponitur Christi invitatio; secundo discipulorum in convivio
dispositio, ibi <i>et nemo audebat discumbentium interrogare
eum</i>. Invitat autem ad convivium Christus interius inspirando
per seipsum, dicens <i>venite, prandete</i>, Matth. XI, 28:
<i>venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis; et ego
reficiam vos</i>; Cant. V, 1: <i>comedite, amici, bibite et
inebriamini, carissimi</i>, et exterius docendo et exhortando per
alios. Lc. XIV, v. 16: <i>homo quidam fecit coenam magnam (...) et
misit servum suum hora coenae dicere invitatis ut venirent</i>.
Dispositio discipulorum ponitur cum dicit <i>et nemo audebat
discumbentium interrogare eum</i>: quod, secundum Augustinum,
designat discipulorum de resurrectione Christi certitudinem, quia
scilicet ita certi erant quod Christus esset, quod nullus
discumbentium ausus est dubitare an ipse esset. Et quia
interrogatio est signum dubitationis, nullus audebat eum
interrogare <i>tu quis est?</i> Supra XVI, 23: <i>in illo die me
non interrogabitis quidquam</i>. Secundum Chrysostomum, significat
maiorem solito reverentiam discipulorum ad Christum. Libenter
interrogassent eum; sed Christus apparuit eis in quodam magnifico
aspectu, et mirabili gloria, ita ut non auderent eum interrogare
prae stupore et reverentia. Et hoc specialiter detinebat eos ab
interrogando, quia sciebant <i>quoniam dominus est</i>.
Consequenter cum dicit <i>et venit Iesus, et accepit panem, et
dabat eis</i>, ponitur ipsa refectio, quam habuerunt ipso
manducante. Ps. CXLIV, 16: <i>aperis tu manum tuam, et imples omne
animal benedictione</i>. Ipse est enim qui dat escam illorum in
tempore opportuno. Sed numquid Christus comedit cum eis? Dicendum
quod sic, licet hic non exprimatur; Lc. ult., 43, expresse dicitur,
quod comedit cum eis. Et Act. I, 4 dicitur: <i>et convescens
praecepit eis ab Ierosolymis ne discederent</i>. Sed numquid fuit
vera comestio? Responsio. Dicendum ad hoc, quod aliquis actus
dicitur esse verus dupliciter; scilicet veritate significationis,
et veritate speciei. Veritate quidem significationis verus est
actus qui configuratur rei significatae: sicut si volo aliquid
significare per orationem, et illud quod significo est verum, et
concordat rei significatae, sic oratio est vera veritate
significationis, licet non speciei: sicut hoc quod dixit Christus:
<i>ego sum vitis vera</i>, verum est licet non sit vitis vera
secundum speciem vitis, sed tantum secundum quod vitis significat.
Secundum veritatem speciei dicitur aliquid verum quod habet quae
pertinent ad speciei veritatem. Huiusmodi autem sunt principia
speciei, non autem effectus eius consequentes: sicut locutio haec
homo est animal, primo modo vera est, quia verum significat; sed
veritate speciei non est vera, nisi formetur ab ore animalis
loquentis organis debitis. Nec requiritur ad eius veritatem
effectus locutionis, puta quod audiatur et huiusmodi. Sic ergo
dicendum est de comestione, quod aliqua est de veritate
significationis tantum, sicut comestio Angelorum, quia in Angelis
non sunt membra ordinata ad comestionem; sed verum est illud quod
ipsi per hoc significabant, scilicet desiderium quod habebant de
salute hominum. Comestio autem Christi post resurrectionem vera
fuit et veritate significationis, quia ad hoc fiebat ut ostenderet
se habere naturam humanam, quam in veritate habebat, et veritate
speciei, quia habebat instrumenta propria ad comestionem. Sed tamen
effectus consequentes comestionem non erant ibi: quia cibus non
fuit conversus in comedentem, cum haberet corpus glorificatum et
incorruptibile; sed resolutus fuit virtute divina in praeiacentem
materiam. Huiusmodi autem effectus nihil faciunt ad veritatem
speciei, ut dictum est. Consequenter cum dicit <i>hoc iam tertio
manifestatus est Iesus discipulis suis</i>, epilogat apparitiones.
Et secundum Augustinum, si hoc quod dicitur <i>iam tertio</i>,
referatur ad vices, non est verum: quia ut dictum est, primo die
apparuit quinque vicibus; postea quidem octavo die quando Thomas
erat cum eis, supra XX, 19; secundo iuxta mare, ut hic; tertio in
monte Galilaeae, ut habetur Matth. c. ult.; 16 s.; quarto
recumbentibus, Mc. ult., v. 14; quinto ipso die ascensionis, quando
videntibus illis elevatus est: Act. I, 9. Quamquam pluribus aliis
vicibus apparuit eis per dies quadraginta licet non sit scriptum.
Est ergo <i>hoc iam tertio</i>, referendum ad dies quibus apparuit:
quia prima die apparuit ipso die resurrectionis; secunda die in
octava ipsius resurrectionis, supra XX: <i>et post dies octo</i>;
et tertia die apparuit hic. Vel dicendum, quod etiam referendo ad
vices salvatur veritas dicti; quia non legitur quod multis
discipulis simul congregatis apparuit, nisi primo de sero, cum
fores essent clausae etc.; et secundo post octo dies, quando erant
discipuli congregati; et tertio hic: unde signanter dicit
<i>manifestatus est Iesus discipulis suis</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 3</div>
<p title="Super Io., cap. 21 l. 3"><a name="87560"><span class=
"ref">[87560] Super Io., cap. 21 l. 3</span></a> Supra posuit
Evangelista quid dominus discipulis communiter exhibuit; hic
ostendit quid specialiter duobus praedilectis, et primo ponit quid
exhibuit Petro; secundo quid exhibuit Ioanni, ibi <i>conversus
Petrus vidit illum discipulum quem diligebat Iesus</i>. Circa
primum duo facit. Primo iniungit sibi pastorale officium; secundo
praenuntiat sibi passionis martyrium, ibi <i>amen, amen dico
tibi</i> et cetera. Pastorale autem officium iniungit, examinatione
praemissa: et ideo qui ad hoc officium assumuntur, primo
examinantur. I Tim. V, 22: <i>manus nemini cito imposueris</i>. Sed
ter examinat eum et ideo secundum hoc, pars ista dividitur in tres
partes secundum tres examinationes. Partes patent. In prima autem
primo ponitur quaestio domini; secundo responsio Petri, ibi
<i>dixit ei: etiam, domine, tu scis quia amo te</i>; tertio
iniunctio officii, ibi <i>dixit ei: pasce oves meas</i>. Circa
primum tria consideranda occurrunt. Primo ordo examinationis;
secundo modus allocutionis; tertio de quo est examinatio. Ordo
quidem, quia <i>cum prandissent</i>: in quo signatur spirituale
convivium in quo etiam simul cum corpore anima per spiritualia dona
reficitur. Apoc. III, 20: <i>intrabo ad eum, et coenabo cum
illo</i>. Et ideo conveniens est ut qui ad hoc assumitur officium,
primo sit isto felici convivio refectus, alias enim ipsi famelici
quomodo alios reficere possent? Ier. XXXI, 14: <i>inebriabo animas
sacerdotum pinguedine</i>: illa, inquam, de qua in Ps. LXII, 6:
dicitur: <i>sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea</i>.
Modus autem allocutionis ponitur cum dicit <i>dixit Simoni
Petro</i>: ubi tria ponuntur quae necessaria sunt praelato.
Obedientia, cum dixit <i>Simoni</i>, qui interpretatur obediens,
quae est praelatis necessaria: nam qui nescit superioribus obedire,
inferioribus nescit imperare. Prov. XXI, 28: <i>vir obediens
loquetur victorias</i> et cetera. Item scientia cum dixit
<i>Petro</i>, qui interpretatur agnoscens: quod necessarium est
praelato, quia ponitur ut speculator; qui autem caecus est, malus
speculator est. Is. LVI, v. 10: <i>speculatores eius omnes
caeci</i>; Oseae c. IV, 6: <i>quia tu scientiam repulisti, repellam
te ego, ne sacerdotio fungaris mihi</i>. Item gratia, cum dicit
<i>Ioannis</i>, idest filius Ioannis: et haec est necessaria
praelatis, quia sine ea nihil habent. I Cor. XV, 10: <i>gratia Dei
sum id quod sum</i>; Gal. II, 9: <i>cum cognovissent gratiam Dei,
quae data est mihi, Petrus, Iacobus et Ioannes, qui videbantur
columnae esse, dexteras dederunt mihi, et Barnabae societatis</i>.
Examinatio autem est de dilectione: <i>diligis me</i>, inquit,
<i>plus his?</i> Et hoc quidem satis convenienter. Petrus prius in
peccatum ceciderat, ut patet supra, nec idoneus erat ut
praeferretur, nisi prius eius culpa aboleretur: quod non fit nisi
per caritatem. I Petr. IV, 8: <i>caritas operit multitudinem
peccatorum</i>; Prov. X, 12: <i>universa delicta operit
caritas</i>. Et ideo oportuit ut per examinationem manifestaretur
eius caritas, non sibi qui scrutatur renes et corda, sed aliis: et
ideo non quasi ignorans dicit <i>diligis me plus his?</i> Sed quia,
ut dicitur I Io. IV, 18, <i>perfecta caritas foras mittit
timorem</i>. Inde est quod Petro, qui cum dominus moreretur, timuit
et negavit, resurgens dominus amorem inseruit, et fugavit timorem.
Ideo qui tunc negavit timens mori, resurgente domino nil timuit.
Quid enim timeret, cum iam mortem mortuam reperiret? Congruit etiam
haec examinatio officio. Multi enim pastorale officium assumentes,
utuntur eo sicut seipsos amantes. II Tim. III, 1: <i>instabunt
tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes</i>. Et qui
non amat dominum, non est idoneus praelatus; sed magis ille qui non
quaerit <i>quae sua sunt</i>, sed <i>quae Iesu Christi</i>, et hoc
amore eius. II Cor. V, 14: <i>caritas Christi urget nos</i>.
Congruit etiam officio quantum ad utilitatem proximorum: ex
abundantia enim caritatis est quod aliqui diligentes interdum
quietem propriae contemplationis intermittant, ut procurent
proximorum utilitatem. Cum enim apostolus diceret, Rom. VIII, 39:
<i>certus sum enim, quod neque mors poterit nos separare a caritate
Dei</i>, subdit: <i>optabam ego ipse anathema esse pro fratribus
meis</i>. Et ideo necessaria est examinatio de dilectione ad
praelatum. Addit autem <i>plus his</i>, quia, ut etiam ex
philosopho habetur in politica sua, naturali ordine ille qui
praesidet et gubernat, debet excellentior esse: unde dicit, quod
sicut anima se habet ad corpus quod regit, et ratio ad inferiores,
similiter etiam homo ad animalia bruta. Sic se debet habere
praelatus ad subditos. Unde secundum Gregorium, talis debet esse
vita pastoris quod in comparatione eius subditi sint sicut sunt
animalia ad comparationem sui pastoris. Et ideo dicit <i>plus
his</i>, quia quanto plus diligit, tanto maior est. I Reg. X, 24:
<i>certe videtis quem elegit dominus, quoniam non sit similis ei in
omni populo</i>. Sed numquid necessarium est in electione semper
eligere simpliciter meliorem etsi iura determinent quod sufficit
bonum eligere? Ad quod dicendum, quod duplici distinctione opus
est. Nam aliquid sufficit secundum iudicium humanum quod tamen non
sufficit secundum iudicium divinum. Secundum iudicium humanum
sufficit illud de quo homo non potest accusari, nec eius electio
improbatur. Constat autem difficile esse fieri electiones, si
possent reprobari ex hoc quod alius melior est quam ille qui
electus est. Unde sufficit secundum iudicium humanum, ut habetur in
decretali, quod electio sit recta, et eligatur idoneus. Secundum
vero iudicium divinum et conscientiam, necessarium est eligere
meliorem. Sed tamen aliquis dicitur melior simpliciter, et sic ille
dicitur melior qui est sanctior, sanctitas enim facit bonum, sed
non est melior quantum ad Ecclesiam. Et quo ad hoc aliquis est
melior, inquantum est litteratior, competentior et discretior, et
magis concorditer eligitur. Sed si, ceteris paribus, quae sunt ad
utilitatem Ecclesiae et melioritatem quantum ad hoc, aliquis minus
bonum simpliciter praeeligat alicui, peccat, quia de necessitate
aliquid eum movet ad hoc. Aut ergo hoc pertinet ad honorem Dei et
utilitatem Ecclesiae, aut ad aliquid privatum. Si quidem utilitas
Ecclesiae et honor Dei movet eum, hoc bonum intelligitur in
conditione electi, et facit meliorem quantum ad hoc. Si vero
aliquid privatum, puta affectio carnalis, spes beneficii et commodi
temporalis, est fraudulenta electio, et acceptio personarum. Hic
ponitur responsio Petri: ex qua evidens signum correctionis de sua
negatione apparet, et quod praedestinati semper corriguntur in
melius, si quando labantur. Nam antequam negaret, Petrus superbivit
contra ceteros apostolos, dicens: <i>etsi omnes scandalizati
fuerint, ego numquam in te scandalizabor</i>. Item contra dominum:
quia domino dicente: <i>ter me negabis</i>, ille subdit: <i>si
oportuerit me mori tecum, non te negabo</i>. Sed modo de propriis
viribus victus, non audet confiteri suum amorem, nisi sub
testimonio et protestatione domini, humilians se Christo, et dicens
<i>domine, tu scis quia amo te</i>. Iob XVI, 20: <i>ecce in caelo
est testis meus, et conscius meus in excelsis</i>. Item humilians
se apostolis, non dicit plus his sed simpliciter <i>amo te</i>. In
quo instruimur quia non debemus nos aliis praeponere, sed alios
nobis; Phil. II, 3: <i>sed in humilitate superiores sibi invicem
arbitrantes</i>. Notandum etiam secundum Augustinum, quod domino
quaerente <i>diligis me</i>, non respondit Petrus diligo sed <i>amo
te</i>; quasi idem sit amor et dilectio. Quod est verum secundum
rem; sed differunt secundum nomen. Amor enim est motus appetitus,
et si quidem reguletur appetitus ratione, sic est amor voluntatis,
qui proprie est dilectio, quia sequitur electionem: et inde est
quod bruta proprie non dicuntur diligere; si vero motus non
reguletur ratione, dicitur amor. Hic iam examinato Petro, iniungit
ei officium, dicens <i>pasce agnos meos</i>, idest fideles meos, a
me agno agnos vocatos; supra I, 29: <i>ecce agnus Dei, ecce qui
tollit peccata mundi</i>; ut sic non possit dicit Christianus qui
dicit se non esse sub cura istius pastoris, scilicet Petri. Ez.
XXXVII, 24: <i>pastor unus erat omnium vestrum</i>; Oseae I, 11:
<i>ponent sibi caput unum</i>. Congrue autem hoc officium, omnibus
intermissis, Petro commisit, qui secundum Chrysostomum, eximius
apostolorum erat, et os discipulorum, et vertex collegii. Hic
ponitur secunda examinatio. Ut autem non repetantur pluries eadem
verba, nota, quod ter dicit <i>pasce oves meas</i>; quia ter debet
pascere. Scilicet doctrinae verbo; Ier. III, 15: <i>dabo vobis
pastores secundum cor meum, qui pascent vos scientia et
doctrina</i>. Item vitae exemplo; I Tim. IV, 12: <i>exemplum esto
fidelium in verbo, in conversatione, in caritate, in fide, in
castitate</i>; Ez. c. XXXIV, 14: <i>in montibus Israel</i>, idest
in sublimitate magnorum virorum, <i>erunt pascua vestra</i>. Item
temporali subsidio; ibid. 2: <i>vae pastoribus Israel qui pascebant
semetipsos. Nonne greges pascuntur a pastoribus?</i> Sed attende
quod tertia vice dicit ei <i>pasce oves meas</i>. Cuius ratio est,
quia in Ecclesia sunt tria genera hominum, scilicet incipientium,
proficientium et perfectorum. Et primi quidem duo sunt agni, quasi
adhuc imperfecti; alii autem sicut perfecti dicuntur oves. Ps.
CXIII, 4: <i>montes</i>, scilicet perfecti, <i>exultaverunt ut
arietes, et colles</i>, idest alii, <i>sicut agni ovium</i>. Et
inde est quod omnes praelati debent custodire subditos ut oves
Christi, et non proprias. Sed heu, quia, ut dicit Augustinus in
sermone paschali, extiterunt quidam servi infideles, qui dimiserunt
gregem Christi, et furtis suis peculia gregem sibi fecerunt, et
audis eos dicere: oves meae sunt illae. Quid quaeris oves meas? Non
te inveniam ad oves meas. Sed si nos dicamus meas, et illi dicunt
suas: perdidit Christus oves suas. Notandum etiam, quod sicut ter
iniungit, ita ter examinat. Primo quidem quia ter eum negaverat; et
ideo exigitur trina confessio, ne minus amori lingua serviat quam
timori, et plus vocis elicuisse videatur mors imminens, quam vita
praesens, ut dicit Augustinus. Secundo, quia Petrus tenebatur
Christum ex triplici causa diligere. Primo ex peccato dimisso: Lc.
VII, 42: <i>cui plus dimittitur, plus diligit</i>. Secundo ex
honore promisso, quia magnum, scilicet <i>super hanc petram
aedificabo Ecclesiam meam</i>, Matth. XVI, 18. Tertio ex officio
commisso, ut hic, cum commisit sibi curam Ecclesiae; vel cum dicit
<i>pasce</i>, propter hoc quod dominus praecepit, Deut. c. VI, 5:
<i>diliges dominum Deum tuum ex toto corde tuo</i>, ut scilicet
totam intentionem tuam ad Deum dirigas, <i>ex tota anima</i>,
scilicet ut tua voluntas tota in Deum per amorem quiescat, <i>et ex
tota fortitudine tua</i>, ut tota executio operum tuorum Deo
serviat. Notandum etiam, quod Petrus tertio interrogatus,
contristatus est. Quia cum ante passionem prompte assereret
Christum diligere, reprehensus fuit a domino, ut dictum est. Videns
ergo quod toties de dilectione interrogatur, timet ne reprehendatur
a domino, et contristatur. Et ideo dicit <i>tu omnia nosti: tu scis
quia amo te</i>, quasi dicat: ego diligo te, quantum mihi videtur;
sed tu omnia nosti, et forte scis an aliquid aliud debeat
contingere. Et ideo Petro sic humiliato fit finalis commissio
Ecclesiae. Et secundum quemdam doctorem Graecum, dicitur, quod ideo
ter interrogantur baptizandi in Baptismo.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 4</div>
<p title="Super Io., cap. 21 l. 4"><a name="87561"><span class=
"ref">[87561] Super Io., cap. 21 l. 4</span></a> Supra commisit
dominus Petro pastorale officium; hic praenuntiat sibi passionis
martyrium; et satis convenienter: nam ad bonum pastorem pertinet ut
pro ovibus suis animam ponat, supra X, 11. Petro autem non fuit
datum ut pro Christo iuvenis animam poneret, sed ut senex pro
ovibus: et hoc ei praenuntiat. In hac autem praenuntiatione dominus
primo commemorat conditionem vitae praeteritae; secundo praenuntiat
perfectionem vitae futurae, ibi <i>cum autem senueris, extendes
manus tuas</i>; tertio Evangelista exponit verba domini, ibi <i>hoc
autem dixit significans qua morte clarificaturus esset Deum</i>.
Conditio autem Petri praeterita fuit cum defectu, quia in sua
iuventute nimis praesumptuosus fuit, et propriae voluntatis: est
hoc enim proprium iuvenum, ut dicit philosophus in sua rhetorica.
Unde Eccle. XI, 9, quasi obiurgando dicitur: <i>laetare, iuvenis,
in adolescentia tua, et in bono sit cor tuum in diebus iuventutis,
et ambula in viis cordis tui</i>. Et ideo dominus hoc significans
dicit <i>cum esses iunior, cingebas te, et ambulabas ubi
volebas</i>. Et dicit <i>cingebas te</i>, idest ab aliquibus
illicitis et superfluis cohibebas te, quasi tuo arbitrio non passus
quod ab aliquo cohibereris; et etiam inde est quod in processu
bonorum operum semper vis esse pro me in periculis. Non tamen datum
est tibi quod iuvenis pro me patiaris, sed <i>cum senueris</i>,
implebo tuum desiderium, ut quae non es passus iuvenis, patiaris
senex: quia <i>extendes manus tuas, et alius te cinget</i>.
Mirabilis praenuntiatio. Totum tempus et passionem exponit. Nam
post tempus quo ista sunt dicta usque ad tempus mortis Petri
fluxerunt fere triginta septem anni: unde patet quod satis senex
erat. Dicit autem, secundum Chrysostomum <i>cum autem senueris</i>,
quia aliter in humanis, aliter in divinis: in humanis enim negotiis
iuvenes sunt utiles, senes vero inutiles; sed in divinis virtus non
tollitur propter senectutem, immo aliquando magis roboratur. Ps.
XCI, 11: <i>senectus mea in misericordia uberi</i>; Deut. XXXIII,
25: <i>sicut dies iuventutis tuae, ita et senectus tua</i>. Sed hoc
intelligendum est in his qui in iuventute sua in bono exercitantur,
ut Tullius dicit. Sed qui in iuventute sua dant se inertiae, non
multum vel nihil valent senes. Intelligitur etiam per hoc, ut dicit
Origenes super illud Matth. XXV, 19: <i>post multum vero temporis
reversus</i>, quod raro inveniuntur utiles rectores et doctores
Ecclesiae parvo tempore vivere, et inducit exemplum de Paulo, qui
ut legitur Act. VII, 9, erat adolescens, et postea scribit ad
Philemonem v. 9, <i>cum sis talis ut Paulus senex</i>. Et huiusmodi
ratio est, quia cum pauci inveniantur ad hoc idonei, quando aliqui
inveniuntur tales, conservantur a domino ut diutius vivant. Item
exponit passionis modum, quia <i>extendes manus tuas</i>: nam
Petrus crucifixus fuit sed non cum clavis sed cum funibus, ut
diutius viveret. Et hoc Christus vocat cincturam. Sunt autem tria
in passione sanctorum consideranda. Primo motus naturalis
affectionis: nam inter animam et corpus est adeo naturalis amor
quod numquam vellet anima a corpore separari, nec e converso. II
Cor. V, v. 4: <i>nolumus expoliari, sed supervestiri</i>; Matth.
XXVI, 38: <i>tristis est anima mea usque ad mortem</i>. Et ideo
dicit <i>quo tu non vis</i>, scilicet naturae instinctu, qui sic
est naturalis ut nec ipsa senectus potuerit eum auferre Petro. Sed
desiderium gratiae hoc minuit: unde ad Phil. I, 23: <i>cupio
dissolvi, et esse cum Christo</i>; II Cor. V, 8: <i>audemus autem,
et bonam voluntatem habemus magis peregrinari a corpore, et
praesentes esse ad Deum</i>. Secundo diversitas intentionis
persecutorum ab intentione sanctorum: <i>et ducet quo tu non
vis</i>. Tertio quod debemus prompti esse ad patiendum, non tamen
occidere nos: unde dicit <i>extendes manus tuas</i>. Et hoc patet
de Petro: quia cum populus vellet suscitare seditionem contra
Neronem, et eruere Petrum, ipse repressit. I Petr. II, 21:
<i>Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum</i>.
Sed notandum, quod hoc quod dicit <i>ducet</i>, debet praecedere
hoc quod dicit <i>alius cinget te</i>; quasi dicat <i>cinget</i>,
quia <i>ducet te quo non vis</i>. Sed ne credatur hoc quasi vane
dictum, scriptum est post mortem Petri. Nam Petrus occisus fuit
tempore Neronis, sed Ioannes hoc Evangelium scripsit postquam
revocatus est ab exilio, ad quod relegatus fuerat tempore
Domitiani, inter quem et Neronem fuerunt plures alii imperatores.
Et ideo exponit hoc quasi adhuc futurum, dicens <i>hoc autem dixit
significans qua morte clarificaturus esset Deum</i>: mors enim
sanctorum via est ad gloriam Christi. Phil. I, 20:
<i>magnificabitur Christus in corpore meo</i>; I Petr. IV, 15:
<i>nemo vestrum patiatur quasi fur aut homicida (...). Si autem ut
Christianus, non erubescat; glorificet autem Deum in isto
nomine</i>. Ex hoc enim ostenditur magnitudo domini, quo pro eius
veritate et fide sancti exponunt se morti.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 5</div>
<p title="Super Io., cap. 21 l. 5"><a name="87562"><span class=
"ref">[87562] Super Io., cap. 21 l. 5</span></a> Postquam proposuit
Evangelista quid dominus exhibuit Petro, hic narrat quid exhibuit
Ioanni, scilicet sibi ipsi, et primo ponitur commendatio discipuli;
secundo commendatio sui Evangelii, ibi <i>sunt autem et alia multa
quae fecit Iesus</i>. Circa primum primo ponitur commendationis
occasio; secundo subditur ipsius discipuli commendatio, ibi
<i>conversus Petrus vidit illum discipulum quem diligebat
Iesus</i>. Occasio autem commendationis Ioannis fuit invitatio
Christi invitantis Petrum ad sequendum: quia <i>cum haec
dixisset</i>, scilicet de officio et martyrio, <i>dixit</i>, Iesus
Petro, <i>sequere me</i>, secundum Augustinum, quantum ad
martyrium, patiendo scilicet pro me: quia non sufficit
qualitercumque pati, sed solum sequendo Christum, idest propter
ipsum. Lc. VI, 22: <i>beati eritis cum vos oderint homines propter
filium hominis</i>; I Petr. c. II, 21: <i>Christus passus est pro
nobis, vobis relinquens exemplum</i>. Sed cum alii multi qui ibi
aderant passi fuerint propter Christum, et praecipue Iacobus, qui
prius occisus fuit, Actor. c. XII, 2: <i>occidit autem Iacobum
fratrem Ioannis gladio</i>, quare specialiter Petro dicitur
<i>sequere me?</i> Ideo scilicet, secundum Augustinum, quia non
solum mortem passus est pro Christo, sed etiam in specie mortis,
scilicet crucis, secutus est Christum. Matth. XVI, 24: <i>si quis
vult post me venire, abneget semetipsum, tollat crucem suam, et
sequatur me</i>. Vel, secundum Chrysostomum, dicitur <i>sequere
me</i>, in praelationis officio; quasi dicat: sicut habeo a Deo
patre curam Ecclesiae, Ps. II, 8: <i>postula a me, et dabo tibi
gentes haereditatem tuam</i>, ita ut loco mei sis super totam
Ecclesiam. Sed quare post Christum Iacobus habuit primatum in
Ierusalem post ascensionem Christi? Ad quod dicendum, quod habuit
quidem specialem loci illius. Petrus autem universale dominium
totius Ecclesiae fidelium. Hic ponitur commendatio Ioannis, et
primo quantum ad praeterita; secundo quantum ad futura, ibi <i>hunc
ergo cum vidisset</i> et cetera. Commendatur Ioannes quantum ad
praeterita ex triplici privilegio. Primo specialis dilectionis
Christi; unde dicit <i>conversus Petrus</i>, qui iam sequi etiam
specialiter corporaliter inceperat Iesum, <i>vidit illum discipulum
quem diligebat Iesus</i>: in quo datur intelligi quod Petrus iam
pastor effectus, ad curam aliorum intendebat. Lc. XXII, 32: <i>et
tu aliquando conversus confirma fratres tuos</i>. Diligebat autem
Ioannem Iesus non exclusis aliis, quia supra XV, 9 dixit: <i>sicut
dilexit me pater, et ego dilexi vos</i>. Sed eum speciali
dilectione prae ceteris dilexit: et hoc propter tria. Primo propter
intellectus eius perspicacitatem; magistri enim specialiter
diligunt intelligentes discipulos. Prov. XIV, 35: <i>acceptus est
regi minister intelligens</i>. Secundo propter munditiae puritatem,
quia virgo fuit. Prov. XXII, 2: <i>qui diligit cordis munditiam,
propter gratiam labiorum habebit amicum regem</i>. Tertio propter
teneram aetatem: pueris enim et deficientibus magis compatimur, et
signa familiaritatis ostendimus, sic et Christus Ioanni iuveni
converso. Oseae XI, 1: <i>puer Israel, et dilexi eum</i>. In quo
datur intelligi quod Deus specialiter diligit illos qui a iuventute
serviunt ei. Mich. VII, 1: <i>praecoquas ficus desideravit anima
mea</i>. Sed contra. Prov. VIII, 17: <i>ego diligentes me
diligo</i>. Sed Petrus diligebat plus Christum; supra: <i>diligis
me plus his?</i> Ergo Christus plus debuit Petrum diligere quam
Ioannem. Responsio. Posset dici, quod Ioannes quia plus dilectus,
fuit felicior, sed Petrus quia plus diligens, fuit melior. Sed hoc
esset contra iustitiam. Et ideo hoc refertur ad mysterium: nam per
hos duos duplex vita significatur, scilicet activa et
contemplativa, et utriusque finis et obiectum est Christus. Sed
vita activa, quae signatur per Petrum, plus diligit Deum quam vita
contemplativa, quae significatur per Ioannem: quia magis sentit
praesentis vitae angustias, et aestuantius ab eis liberari
desiderat et ad Deum ire. Contemplativam vero vitam Deus plus
diligit, quia eam magis conservat; non enim simul finitur cum vita
corporis, sicut vita activa. Ps. LXXXVI, 2: <i>diligit dominus
portas Sion super omnia tabernacula Iacob</i>. Sed aliqui secundum
litteram hoc solvere volentes distinguunt in Christo duplicem
dilectionem, secundum duplicem voluntatem, divinam scilicet et
humanam, et dicunt quod Christus dilexit plus Petrum dilectione
divina, Ioannem vero plus dilectione humana. Sed contra hoc est
quod voluntas humana in Christo totaliter conformis erat voluntati
divinae: unde quem plus diligebat voluntate divina, plus etiam
dilexit voluntate humana. Dicendum ergo, quod illum plus diligebat
cui magis bonum volebat. Petrum autem plus diligebat ad hoc ut
faceret eum magis suum dilectorem; Ioannem autem diligebat ad
aliud, scilicet ad perspicacitatem intellectus. Eccli. c. XV, 5:
<i>implevit eum dominus spiritu sapientiae et intellectus</i>. Et
secundum hoc Petrus est melior, quia caritas supereminet scientiae,
I Cor. XIII, 8; Ioannes vero melior secundum perspicacitatem
intellectus. Sed merita ipsorum ponderare solius Dei est. Prov. c.
XVI, 1: <i>spirituum ponderator est dominus</i>. Et ideo alii
dicunt, et melius, quod Petrus plus dilexit Christum in membris, et
sic etiam fuit plus a Christo dilectus, et ideo ei Ecclesiam
commendavit, Ioannes vero plus Christum in seipso, et sic ab eo
plus fuit dilectus, unde ei matrem commendavit. Vel dicendum, quod
Petrus dilexit Christum quantum ad promptitudinem et fervorem,
Ioannes vero plus fuit dilectus quantum ad familiaritatis indicia,
quae ei Christus magis demonstrabat propter eius iuventutem et
puritatem. Et ideo consequenter cum subiungit <i>qui et recubuit in
coena super pectus eius</i>, commendatur ex secundo privilegio,
scilicet specialis familiaritatis ad Christum; et hoc est supra
expositum. Tertio commendatur ex privilegio specialis fiduciae quam
habebat de Christo, ita ut confidentius prae omnibus aliis eum
interrogaret; unde dicit <i>et dixit ei: domine, quis est qui
tradet te?</i> Quod similiter expositum est. Causam autem quare
Ioannes commemorat huiusmodi privilegia sua, dixit Chrysostomus
esse ad commendationem Petri. Posset enim credi quod Petrus propter
hoc quod Christum negaverat, non fuisset admissus ad pristinam
familiaritatem, et ideo ut hoc excludat, ostendit quod ad maiorem
admissus est. Qui in coena non audebat interrogare, sed Ioanni
interrogationem commisit, post passionem fratrum praepositura
committitur, et non solum pro se interrogat, sed pro Ioanne. In quo
datur intelligi, quod lapsi in peccatum quandoque in maiorem
gratiam resurgunt. Bar. IV, 28: <i>sicut enim fuit sensus vester ut
erraretis a Deo, decies tantum iterum convertentes requiretis
eum</i>. Et ideo statim Evangelista primo subdit interrogationem,
dicens <i>hunc ergo cum vidisset Petrus, dixit Iesu: hic autem
quid?</i> Ubi ponitur commendatio Ioannis quantum ad futura, et
primo ponitur interrogatio Petri; secundo responsio Christi, ibi
<i>dixit ei Iesus: sic eum volo manere donec veniam</i>; tertio
ponitur intellectus huius responsionis, ibi <i>exivit ergo sermo
inter fratres</i> et cetera. Sciendum est autem circa primum, quod
domino dicente Petro <i>sequere me</i>, Petrus gressu corporali
coepit eum sequi, et Ioannes etiam secum: quem videns Petrus
sequentem, interrogat pro eo Christum, dicens <i>hic autem
quid?</i> Quasi dicat: ecce ego sequor te in passione, sed hic
numquid morietur? De quo etiam Ioannes interrogasset, sed non
audebat. Secundum autem Chrysostomum Petrus non intendebat quaerere
de passione, sed de praelatione. Petrus enim super omnes alios
condiscipulos diligebat Ioannem, et semper leguntur esse simul et
in Evangelio et Act. c. III, 1, et ideo volebat eum habere socium
in officio praedicationis per orbem: unde dicit <i>hic autem
quid</i>, supple: faciet? Veniat mecum. Consequenter ponitur
responsio Christi, cum dicit <i>dicit ei Iesus: sic eum volo manere
donec veniam</i>. Sed sciendum, quod in Graeco non habetur
<i>sic</i>, sed <i>si eum volo manere</i> et cetera. Sed non multum
refert: qualitercumque enim dicatur, occurrit a principio sensus
ille horum verborum, qui ipsis apostolis visus est, scilicet quod
non moritur. Dicit enim <i>sic eum volo manere donec veniam</i>,
quasi dicat: non morietur usque ad adventum meum. Sed hoc
excluditur per hoc quod subditur <i>et non dixit Iesus, quia non
moritur: sed, sic eum volo manere donec veniam: quid ad te?</i> Sed
quidam hunc sensum sustinere volentes, dicunt quod Ioannes hoc
subdit, non ut excluderet praedictum intellectum, sed ut ostenderet
quod dominus hunc intellectum per haec verba non expressit, sed per
illa tantum <i>sic eum volo manere</i>. Et propter hoc dicunt, quod
Ioannes nondum est mortuus. Sed diversimode opinatum est de eius
sepultura. Verum est enim, secundum omnes, quod sepulcrum intravit,
et adhuc illud apparet. Quidam autem dicunt, quod sepulcrum vivens
intravit, et divina virtute exivit translatus ad locum Enoch et
Eliae, ubi reservatur usque ad finem mundi. Et secundum hoc
exponitur sic: <i>sic eum</i>, vivum, <i>volo manere</i>, usque ad
finem mundi; et tunc pro me patietur martyrium ab Antichristo cum
illis duobus. Nam inconveniens est quod non moriatur: quidquid enim
oritur, moritur. Hebr. c. IX, 27: <i>statutum est omnibus hominibus
semel mori</i>. Alii vero dicunt, quod sepulcrum suum, quod est
apud Ephesum, vivens intravit, et in eo adhuc vivit dormiens donec
veniat Christus; habentes in argumentum huiusmodi, quod illic terra
sursum quasi ebulliens scaturit quod eius anhelitu fieri dicunt.
Sed hoc excludit Augustinus, dicens, quod minus est si dormiens
vivit, quam si viveret beatus. Cur ergo Christus discipulo quem
prae ceteris diligebat, pro magno munere longum donasset somnum, et
privasset eum tanto bono, pro quo apostolus cupiebat dissolvi et
cum Christo esse? Phil. I, 23. Et ideo non est hoc credendum; sed
quod mortuus fuit, et resurrexit etiam in corpore. Et huiusmodi
signum est, quia corpus eius non invenitur, et sic beatus manet cum
Christo, secundum quod invitavit eum. Apoc. c. ult., 20: <i>dicit
qui testimonium perhibet istorum: etiam venio cito</i>. Est ergo
exponendum mystice, secundum Augustinum, ut intelligatur per hoc
quod dicit <i>manere</i>, idest permanere, sive expectare, secundum
illud Lc. XXIV, 49: <i>manete in civitate donec induamini virtute
ex alto</i>. Et sic dominus de Ioanne, idest de vita contemplativa
dicit <i>sic eum volo manere</i>, idest expectare, <i>donec
veniam</i>, vel in fine mundi, vel in morte cuiuslibet
contemplativi: quia contemplativa hic inchoata non perficitur; sed
inchoata manet, et expectat donec Christus veniat, perficienda cum
venerit. Apoc. c. VI, 11: <i>dictum est illis ut requiescerent
tempus adhuc modicum donec compleatur numerus conservorum
eorum</i>; Lc. X, 43: <i>Maria optimam partem elegit, quae non
auferetur ab ea</i>; Prov. III, 16: <i>longitudo dierum in dextera
eius, et in sinistra illius divitiae et gloria</i>. Sed activa vita
perfecta, et informata eius passionis exemplo, interim sequitur
Christum, patiendo pro eo. Sed, secundum Chrysostomum, legitur sic:
<i>sic eum volo manere</i>, idest remanere in Iudaea, et in hac
terra ad praedicandum, et te volo me sequi habendo sollicitudinem
totius orbis, et patiendo pro me, et hoc <i>donec veniam</i>, ad
delendum Iudaeos, <i>quid ad te?</i> Quasi dicat: meum est
ordinare. Nam, sicut habetur in historiis, Ioannes non recessit de
Iudaea usque ad tempus quo Vespasianus veniens in Iudaeam cepit
Ierusalem, et tunc inde discedens venit ad Asiam. Vel, secundum
Hieronymum, <i>tu me sequere</i>, idest per passionem, et
<i>sic</i> scilicet Ioannem, <i>volo manere</i>, absque passione
martyrii et mortis, <i>donec veniam</i>, ad vocandum eum ad me;
supra XIV, 3: <i>iterum veniam, et accipiam vos ad meipsum. Quid ad
te?</i> Scilicet de hoc privilegio. Unde in legenda beati Ioannis
dicitur, quod cum nonaginta esset annorum, apparuit ei dominus
Iesus Christus, et invitavit eum ad convivium suum. Consequenter
cum dicit <i>exiit ergo sermo iste inter fratres quia discipulus
ille non moritur</i>, ponitur quomodo discipuli praedicta verba
domini intellexerunt, scilicet quod non moreretur. Et hoc est quod
dicit <i>exiit sermo</i>, idest vulgatum est, <i>inter fratres</i>,
idest inter discipulos, Ps. CXXXII, 1: <i>ecce quam bonum et quam
iucundum habitare fratres in unum, quod discipulus ille</i>,
scilicet Ioannes, <i>non moritur</i>. Sed hunc intellectum
corrigit, dicens <i>et non dixit Iesus, non moritur</i>; Matth. XV,
16: <i>adhuc et vos sine intellectu estis?</i> Alia omnia exposita
sunt.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 6</div>
<p title="Super Io., cap. 21 l. 6"><a name="87563"><span class=
"ref">[87563] Super Io., cap. 21 l. 6</span></a> Hic ponitur ultima
pars Evangelii, quae est quasi epilogus, et primo ponitur
commendatio Evangelii; secundo superexcessus rei quae in Evangelio
narratur, ibi <i>sunt autem et alia multa quae fecit Iesus</i>.
Evangelium autem commendatur dupliciter. Primo quidem ex auctore;
secundo vero ex veritate, ibi <i>et scimus quia verum est
testimonium eius</i>. Circa auctorem tria ponit. Primo eius
auctoritatis privilegium, quia <i>hic est discipulus ille</i>,
supple replicando: praedilectus, familiaris, fideliter interrogans,
et cui datum est ut sic maneat <i>donec veniam</i>, quae omnia ad
auctoritatis privilegium spectant. Dicitur Ioannes specialiter
praedilectus propter specialitatem caritatis. Supra XIII, 35: <i>in
hoc cognoscent omnes quod mei estis discipuli, si dilectionem
habueritis ad invicem</i>. De dilectione autem fraterna nullus
apostolorum tantum loquitur quantum ipse in epistolis suis. Legitur
etiam de eo, quod iam senex effectus portabatur ad Ecclesiam a
discipulis suis ut instrueret fideles, quibus dicebat hoc tantum:
<i>filioli, diligatis invicem</i>. Et in hoc est perfectio
disciplinae Christianae. Secundo propter eius officium, quod est
perhibere testimonium, unde dicit <i>et testimonium perhibet de
his</i>. Hoc est proprium apostolorum officium; Actor. I, 8:
<i>eritis mihi testes</i>; Is. XLIV, 8: <i>vos testes mei, dicit
dominus</i>. Tertio subdit eius studium, cum dicit <i>et scripsit
haec</i>: qui enim ex officio apostolatus praesentibus testificatus
est de gestis Christi, ipsemet ex studio, praedicta gesta ad
utilitatem futurorum et absentium scripsit. Is. VIII, 1: <i>sume
tibi librum grandem, et scribe in eo stylo hominis: velociter
spolia detrahe, cito praedare</i>; Eccli. XXXVIII, 25:
<i>sapientiam scribet in tempore vacuitatis; et qui minoratur actu,
sapientiam percipiet; qua sapientia replebitur</i>. Datum est enim
ipsi Ioanni ut viveret usque ad tempus quo Ecclesia in pace erat;
et tunc haec omnia scripsit. Sed ideo addit hoc, ne videatur hoc
Evangelium, propter hoc quod scriptum fuerat post mortem omnium
apostolorum, et alia Evangelia approbata fuerant ab eis, et
specialiter illud Matthaei, minoris esse auctoritatis quam alia
tria Evangelia. Hic ponitur veritas Evangelii. Et loquitur in
persona totius Ecclesiae a qua receptum est hoc Evangelium. Prov.
VIII, 7: <i>veritatem meditabitur guttur meum</i>. Notandum autem,
quod cum multi scriberent de Catholica veritate, haec est
differentia, quia illi, qui scripserunt canonicam Scripturam, sicut
Evangelistae et apostoli, et alii huiusmodi, ita constanter eam
asserunt quod nihil dubitandum relinquunt. Et ideo dicit <i>et
scimus quia verum est testimonium eius</i>; Gal. I, 9: <i>si quis
vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit</i>.
Cuius ratio est, quia sola canonica Scriptura est regula fidei.
Alii autem sic edisserunt de veritate, quod nolunt sibi credi nisi
in his quae vera dicunt. Hic ponitur insufficentia Scripturae suae
quantum ad rem quam scribit, ut quasi removeat quod haec scripsit
quasi volens praestare gratiam dilectori suo: quia non solum ista
fecit, sed etiam <i>multa alia quae non sunt scripta in libro
hoc</i>. Hoc autem quod sequitur <i>quae si scribantur per singula,
nec ipsum arbitror mundum posse capere eos qui scribendi sunt
libros</i>, potest dupliciter exponi. Uno modo, ut <i>capere</i>
referatur ad capacitatem intellectus; quasi dicat: tot possent dici
de Christo quod nec mundus caperet eos libros qui de his
scriberentur. Supra XVI, 12: <i>multa habeo vobis dicere, sed non
potestis portare modo</i>, idest capere. Alio modo, ut sit locutio
hyperbolica: et significat excessum operum Christi. Sed quid est
hoc quod dicit? Praemisit enim: <i>et scimus quia verum est
testimonium eius</i>, et statim subdit hyperbolicam locutionem.
Sed, secundum Augustinum, sacra Scriptura utitur quibusdam
figuratis locutionibus, sicut: <i>vidi dominum sedentem super
solium excelsum et elevatum</i>, et tamen non sunt falsae: ita
quando in sacra Scriptura est aliqua locutio hyperbolica. Non enim
est intentio dicentis ut credatur quod dicit, sed quod intendit
significare, scilicet excessum operum Christi. Hoc tamen non fit
quando aliquid quod erat obscurum vel dubium exponitur, sed quando
id quod est apertum augetur vel attenuatur; puta cum quis volens
copiam alicuius rei commendare, dicit: hoc sufficit centum personis
vel mille. Volens autem vituperare dicit: hoc vix sufficeret
tribus. Nec tamen falsum dicit: quia sic verba rem quae indicatur
excedunt, ut ostendatur quod non intendit mentiri, sed ostendere
esse parum vel multum. Vel potest referri ad virtutem Christi, qui
signa faciebat: ut fiat vis in hoc quod dicit <i>per singula</i>.
Scribere enim per singula, signa et dicta Iesu Christi, est
dictorum singulorum et factorum enucleare virtutem. Verba autem et
facta Christi sunt etiam Dei. Si quis autem vellet eorum rationem
per singula scribere vel narrare, nullo modo posset; immo etiam nec
totus mundus hoc potest. Infinita enim verba hominum non possunt
attingere unum Dei verbum. A principio enim Ecclesiae semper
scripta sunt de Christo, nec tamen sufficienter; immo si duraret
mundus per centum millia annorum, possent libri fieri de Christo,
nec ad perfectionem per singula, facta et dicta sua enuclearentur.
Eccle. ult., 12: <i>faciendi plures libros nullus est finis</i>;
Ps. XXXIX, 5: <i>annuntiavi, et locutus sum: multiplicati sunt
super numerum</i>.</p>
<div class="centro"><br />
<br />
<p><a href="cih18.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
<a href="iopera.html"><img src="icons/index.gif" width="19" height=
"19" align="middle" border="0" alt=
"Ad indicem operum omnium Sancti Thomae" /></a></p>
<br />
<hr />
<br />
<address>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad
hanc editionem<br />
Iura omnia asservantur<br />
OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
style="text-decoration=none">49644264</a></address>
</div>
</body>
</html>
author	ht
date	Tue, 01 Dec 2009 20:58:09 +0000
parents	b56c501d878e
children