Mercurial > hg > Aquinas

<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
<html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
<head>
<meta name="generator" content=
"HTML Tidy for Cygwin (vers 25 March 2009), see www.w3.org" />
<meta http-equiv="Content-Type" content=
"text/html; charset=us-ascii" />
<meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
<meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
<meta name="keywords" content=
"Thomas de Aquino, Corpus Thomisticum" />
<meta name="language" content="Latin" />
<meta name="security" content="public" />
<meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
<meta name="author" content="Enrique Alarc&oacute;n" />
<meta name="abstract" content="" />
<link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
"text/css" />
<link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
"text/css" />
<title>Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura, cap.
13-17</title>
</head>
<body>
<div class="tres"><a href="http://www.corpusthomisticum.org/">CORPUS THOMISTICUM</a></div>
<div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
<div class="uno">Super Evangelium S. Ioannis lectura</div>
<div class="dos">a capite XIII ad caput XVII</div>
<br />
<div class="centro">
<table align="center" summary="Imago">
<tr>
<th><img src="icons/crux190.jpg" width="164" height="190" border=
"0" alt="Thomas de Aquino a Beato Angelico depictus" align=
"middle" /></th>
</tr>
</table>
<br />
<span class="tres">Textum Taurini 1952 editum<br />
ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
magneticas<br />
denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<br />
<br /></span><br />
<hr />
<br />
<p><a href="cih12.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
<a href="cih18.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
<script language="JavaScript" type="text/javascript">
//<![CDATA[
<!--
// original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum');
document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia');
document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
document.write('<OPTION VALUE="none">-------------------------------------------');
document.write('<OPTION VALUE="#87505">Super Io., cap. 13 l. 1');
document.write('<OPTION VALUE="#87506">Super Io., cap. 13 l. 2');
document.write('<OPTION VALUE="#87507">Super Io., cap. 13 l. 3');
document.write('<OPTION VALUE="#87508">Super Io., cap. 13 l. 4');
document.write('<OPTION VALUE="#87509">Super Io., cap. 13 l. 5');
document.write('<OPTION VALUE="#87510">Super Io., cap. 13 l. 6');
document.write('<OPTION VALUE="#87511">Super Io., cap. 13 l. 7');
document.write('<OPTION VALUE="#87512">Super Io., cap. 13 l. 8');
document.write('<OPTION VALUE="#87513">Super Io., cap. 14 l. 1');
document.write('<OPTION VALUE="#87514">Super Io., cap. 14 l. 2');
document.write('<OPTION VALUE="#87515">Super Io., cap. 14 l. 3');
document.write('<OPTION VALUE="#87516">Super Io., cap. 14 l. 4');
document.write('<OPTION VALUE="#87517">Super Io., cap. 14 l. 5');
document.write('<OPTION VALUE="#87518">Super Io., cap. 14 l. 6');
document.write('<OPTION VALUE="#87519">Super Io., cap. 14 l. 7');
document.write('<OPTION VALUE="#87520">Super Io., cap. 14 l. 8');
document.write('<OPTION VALUE="#87521">Super Io., cap. 15 l. 1');
document.write('<OPTION VALUE="#87522">Super Io., cap. 15 l. 2');
document.write('<OPTION VALUE="#87523">Super Io., cap. 15 l. 3');
document.write('<OPTION VALUE="#87524">Super Io., cap. 15 l. 4');
document.write('<OPTION VALUE="#87525">Super Io., cap. 15 l. 5');
document.write('<OPTION VALUE="#87526">Super Io., cap. 16 l. 1');
document.write('<OPTION VALUE="#87527">Super Io., cap. 16 l. 2');
document.write('<OPTION VALUE="#87528">Super Io., cap. 16 l. 3');
document.write('<OPTION VALUE="#87529">Super Io., cap. 16 l. 4');
document.write('<OPTION VALUE="#87530">Super Io., cap. 16 l. 5');
document.write('<OPTION VALUE="#87531">Super Io., cap. 16 l. 6');
document.write('<OPTION VALUE="#87532">Super Io., cap. 16 l. 7');
document.write('<OPTION VALUE="#87533">Super Io., cap. 16 l. 8');
document.write('<OPTION VALUE="#87534">Super Io., cap. 17 l. 1');
document.write('<OPTION VALUE="#87535">Super Io., cap. 17 l. 2');
document.write('<OPTION VALUE="#87536">Super Io., cap. 17 l. 3');
document.write('<OPTION VALUE="#87537">Super Io., cap. 17 l. 4');
document.write('<OPTION VALUE="#87538">Super Io., cap. 17 l. 5');
document.write('<OPTION VALUE="#87539">Super Io., cap. 17 l. 6');
document.write('<\/SELECT>');
document.write('<BR><BR>');
document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
document.write('<\/FORM>');
// -->
//]]>
</script><br />
<hr />
<br /></div>
<div class="C">Caput 13</div>
<div class="D">Lectio 1</div>
<p title="Super Io., cap. 13 l. 1"><a name="87505"><span class=
"ref">[87505] Super Io., cap. 13 l. 1</span></a> Supra Evangelista
posuit quasdam occasiones passionis et mortis Christi; in parte
ista ostendit quomodo Christus discipulos suos praeparat ante suam
passionem, et primo ostendit quomodo informavit eos exemplo;
secundo quomodo confortavit verbo, et hoc infra XIV capit. <i>non
turbetur cor vestrum</i>; tertio quomodo praemunivit eos orationum
suffragio, infra XVII <i>haec locutus est Iesus, et sublevatis
oculis in caelum, dixit</i> et cetera. Circa primum duo facit.
Primo ponit exemplum quod Christus praebuit suis discipulis
imitandum; secundo discipulorum defectum, qui nondum erant idonei
ad sequendum, ibi <i>cum haec dixisset Iesus, turbatus est</i>.
Circa primum tria facit. Primo ponit exemplum; secundo subdit
exempli utilitatem, ibi <i>venit ergo ad Simonem Petrum</i>; tertio
ad imitandum inducit, ibi <i>postquam ergo lavit pedes eorum (...)
dixit eis</i>. Circa primum duo facit. Primo proponit Christi,
exemplum dantis, affectum; secundo innuit factum in quo dedit
exemplum, ibi <i>et coena facta</i> et cetera. Circa primum tria
tanguntur. Primo quidem festum praesens; secundo mors Christi
imminens; tertio Christi dilectio fervens. Festum praesens, Pascha
erat; et hoc est quod dicit <i>ante diem festum Paschae</i> et
cetera. Hic notandum est, quod hoc nomen Pascha quidam dicunt esse
Graecum, ita quod dicatur a passione, quasi inde festum istud
vocetur Pascha, quia tunc celebratur passio dominica; et quidem
concordat cum Graeco, nam Pascha in Graeco idem est quod pati prima
autem origo huius vocabuli ex Hebraeo habetur: Pascha enim dicitur
quasi phase, idest transitus domini, ut dicitur Ex. c. XII, 11.
Interpretatur autem hic isto modo Evangelista propter duplicem
transitum. Unum qui praecessit, scilicet Angeli percutientis
primogenita Aegypti, et salvantis primogenita Hebraeorum; alium,
qui sequitur, filiorum Israel transeuntium mare rubrum. Et ideo
bene factum est ut vocetur Pascha festum istud. Et sic possumus
dicere, quod Pascha nostrum habet significationem utriusque
linguae, Hebraeae scilicet, et Graecae, quia in ipsa passione
domini fuit transitus Christi ex hoc mundo ad patrem; Act. X, v.
38: <i>pertransivit benefaciendo et sanando</i>. Item transitus
omnium nostrum, sequendo Christum, vel per poenitentiam et
martyrium, secundum illud Ps. LXV, 12: <i>transivimus per ignem et
aquam; et eduxisti nos in refrigerium</i>, vel mentis desiderio ad
caelestia anhelando, secundum illud Eccli. XXIV, v. 26: <i>transite
ad me, omnes qui concupiscitis me, et a generationibus meis
implemini</i>. Hoc autem quod dicit <i>diem festum</i>,
antonomastice dicitur. Nam, ut legitur Ex. XXIII, 14 ss., tres dies
anni solemnes erant, in quibus Iudaei convenire debebant in locum
quem elegerat dominus: scilicet phase, quando immolabatur Pascha,
et Pentecosten, et festum tabernaculorum, scilicet Scenopegiae. Sed
dies Paschae inter alios celeberrimus erat. Sed dubium hic incidit
de hoc quod dicit <i>ante diem festum Paschae</i>: nam dies festus
Paschae dicitur ille dies in quo immolabatur agnus, quod erat luna
quartadecima. Cum ergo dicat quod hoc fuit ante diem festum
Paschae, videtur quod hoc fuerit factum luna tertiadecima, quae
praecedebat quartamdecimam lunam. Quod quidem Graeci sequentes,
dicunt quod dominus passus est luna quartadecima quando Iudaei suum
Pascha celebrare debebant: et ideo dominus sciens sibi imminere
passionem, praevenit celebrationem Paschae, et in praecedenti die
celebravit Pascha suum, ante festum Paschae Iudaeorum. Sed quia Ex.
XII, 18 praecipitur ut a decimaquarta die ad vesperam usque ad
vigesimam primam diem mensis non inveniretur fermentum apud
Hebraeos, dicunt ulterius, quod dominus confecit non in azymis, sed
in fermentato: nam <i>ante diem festum Paschae</i>, idest
tertiadecima luna, inveniebatur fermentatum apud Hebraeos. Huic
autem sententiae tres alii Evangelistae contrariantur: nam ipsi
dicunt, scilicet Matth. XXVI, 17, Mc. XIV, 12, Lc. XXII, 7, quod
fuit prima die azymorum quando debebat immolari Pascha. Ex quo
sequitur quod coena domini eo die facta fuit quo immolabatur Pascha
Iudaeorum. Ad quod quidem Graeci respondent dicentes, alios
Evangelistas non vere narrasse hoc factum, et ideo Ioannes, qui
ultimum Evangelium scripsit, eos correxit. Sed haereticum est
dicere, quod aliquid falsum, non solum in Evangeliis, sed etiam in
quacumque canonica Scriptura inveniatur: et ideo necessarium est
dicere, quod omnes Evangelistae dicunt idem, et in nullo
discordant. Ad huius igitur evidentiam sciendum est, quod, sicut
habetur Lev. XXIII, 5, solemnitates Iudaeorum incipiebant a vespera
praecedentis diei. Cuius ratio est, quia numerabant dies secundum
lunam, quae de sero primo apparet, unde et diem computabant de uno
sero in alium. Et sic apud eos solemnitas Paschae incipiebat a
vespera praecedentis diei, et terminabatur in vespere diei Paschae;
sicut et apud nos festa celebrantur. Sic ergo aliquid factum apud
nos in vigilia natalis domini, potest dici factum esse in festo
natalis. Quem quidem modum servantes, alii Evangelistae dixerunt
coenam esse factam primo die azymorum, quia facta fuit die
praecedenti ad vesperam, quia iam pertinebat ad primum diem
azymorum. Ioannes autem Evangelista hic diem festum Paschae accipit
pro illo die qui totus celebris erat, non autem pro illo cuius
vespere solum erat celebre, qui erat dies praecedens Pascha: et
ideo dicit <i>ante diem festum Paschae</i>. Patet ergo quod coena
domini facta est luna quartadecima ad vesperam. Mors autem Christi
imminens, erat transitus eius ex hoc mundo per passionem; et
quantum ad hoc dicit <i>sciens Iesus quia venit hora eius</i>: nam
illa solemnitas Iudaeorum, figura erat passionis Christi, <i>omnia
enim in figura contingebant illis</i>: I Cor. c. X, 11, et ideo
statim ponit veritatem, scilicet passionem Christi. Et quasi
exponens quod Pascha dicatur a phase, idest transitu, mentionem
facit de transitu <i>ut transeat</i>, inquit, <i>ex hoc mundo ad
patrem</i>. Ubi tria ponit circa passionem Christi. Primo, quod
fuit praevisa; secundo, quod fuit congrua, tertio, quod fuit
promotiva et exaltativa. Praevisa quidem fuit, non casualis, et
quantum ad hoc dicit <i>sciens Iesus</i>; quasi dicat: non invitus,
non inscius, sed <i>sciens</i> et voluntarius passus est etc.;
infra XVIII, 4: <i>sciens Jesus omnia quae ventura erant</i>. E
converso dicitur de nobis, Eccle. VIII, 6: <i>multa hominis
afflictio: quia nescit praeterita, et quae ventura sunt nullo modo
scire potest</i>. Congrua autem fuit quantum ad tempus, et quantum
ad hoc dicit <i>quia venit hora eius</i>, idest ipse dies Paschae,
quo transiret per crucem; Eccle. VIII, 6: <i>omni negotio tempus
est et opportunitas</i>. Haec est hora illa de qua dicitur supra
II, 4: <i>nondum venit hora mea</i>. Nec est intelligenda hora ista
fatalis, quasi subiecta cursui et dispositioni stellarum, sed
determinata dispositione et providentia divina. Ideo, inquam,
determinata in Pascha Iudaeorum, quia congruebat solemnitati
Iudaeorum ut veritas sequeretur figuram, dum quando agnus, qui
figurabat Christum, immolaretur Christus, qui est vere agnus Dei; I
Petr. I, 18: <i>non corruptibilibus auro vel argento redempti estis
de vana vestra conversatione paternae traditionis; sed pretioso
sanguine agni immaculati Christi, et incontaminati</i>. Congruebat
etiam negotiis. Iam enim Christus clarificatus erat; infra eodem:
<i>nunc clarificatus est filius hominis, et Deus clarificatus est
in eo</i>. Iam patrem manifestaverat mundo; infra XVII, 6:
<i>pater, manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de
mundo</i>. Restabat ergo ut consummaret opus passionis et humanae
redemptionis, de quo dicitur infra XIX, 30: <i>consummatum est</i>,
et sequitur: <i>inclinato capite, emisit spiritum</i>. Promotiva
fuit passio Christi et exaltativa, et non oppressiva: quia <i>ut
transeat ex hoc mundo ad patrem</i>, idest, faciendo humanam
naturam participem paternae gloriae; infra XX, 17: <i>ascendo ad
patrem vestrum, Deum meum, et Deum vestrum</i>. Non autem
intelligendum est quod transeat de loco ad locum, cum Deus pater
non comprehendatur loco; Ier. XXIII, 24: <i>caelum et terram ego
impleo</i>. Sed, sicut Christus dicitur venisse a patre non eum
deserendo sed assumendo naturam inferiorem similem nobis, ita et
intantum dicitur ad eum rediisse inquantum etiam secundum
humanitatem factus est consors paternae gloriae; Rom. VI, 10:
<i>quod autem vivit, vivit Deo</i>; Phil. II, 11: <i>omnis lingua
confiteatur, quia dominus Iesus Christus in gloria est Dei
patris</i>. Consequenter cum dicit <i>cum dilexisset suos, qui
erant in mundo, in finem dilexit eos</i>, commendatur fervens
Christi dilectio, et hoc quantum ad quatuor. Primo quantum ad hoc
quod fuit praeveniens, secundum illud I Io. IV, 10: <i>non quasi
nos dilexerimus Deum, sed quoniam ipse prior dilexit nos</i>. Et
quantum ad hoc dicit <i>cum dilexisset suos</i>, quasi antea:
dilexit, inquam, antequam crearet; Sap. XI, 25: <i>diligis omnia
quae sunt, et nihil odisti eorum quae fecisti</i>. Dilexit antequam
vocaret; Ier. XXXI, 3: <i>in caritate perpetua dilexi te, ideo
attraxi te miserans</i>. Dilexit antequam redimeret; infra XV, 13:
<i>maiorem caritatem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro
amicis suis</i>. Secundo commendatur eius dilectio quantum ad hoc
quod fuit congrua, quia <i>dilexit suos</i>. Ubi sciendum est quod
secundum quod aliqui diversimode sunt sui, secundum hoc a Deo
diversimode diliguntur. Sunt autem aliqui sui tripliciter. Primo
creatione; et hos diligit conservando eis bona naturae; supra I, v.
11: <i>in propria venit, et sui</i>, per creationem, <i>eum non
receperunt</i>. Aliqui vero sunt sui dedicatione, qui scilicet dati
sunt a Deo patre per fidem; infra XVII, 6: <i>tui erant, et mihi
eos dedisti, et sermonem tuum servaverunt</i>. Et hos diligit
conservando in bonis gratiae. Aliqui vero sunt sui speciali
devotione; I Paral. XI, 1: <i>tui sumus, o David, et caro tua</i>.
Hos diligit specialiter consolando. Tertio commendatur dilectio
Christi quantum ad hoc quod fuit necessaria, quia <i>dilexit suos
qui erant in mundo</i>. Nam aliqui sunt sui, qui iam erant in
gloria patris, quia etiam antiqui patres sui erant, inquantum
speraverunt liberari per eum; Deut. XXXIII, 3: <i>omnes sancti in
manu illius sunt</i>. Sed isti non tantum indigent huiusmodi
dilectione quantum hi qui erant in mundo; et ideo dicit <i>qui
erant in mundo</i>, corpore scilicet, sed non mente. Quarto
commendatur quantum ad hoc quod fuit perfecta, unde dicit <i>in
finem dilexit eos</i>. Finis autem dicitur dupliciter: quia finis
intentionis, et finis executionis. Illud quidem est finis
intentionis ad quod nostra ordinatur intentio; et huiusmodi finis
debet esse vita aeterna, secundum illud Rom. VI, 22: <i>habetis
fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam</i>.
Iterum finis huiusmodi Christus debet esse; Rom. X, 4: <i>finis
legis Christus ad iustitiam omni credenti</i>. Et haec duo sunt
unus finis: quia nihil est aliud vita aeterna quam fruitio Christi,
secundum divinitatem; infra XVII, 3: <i>haec est vita aeterna, ut
cognoscant te solum Deum verum, et quem misisti, Iesum
Christum</i>. Secundum hoc ergo dicit <i>in finem dilexit eos</i>;
ut perduceret in se finem, vel in vitam aeternam, quae nihil aliud
est; Ier. c. XXXI, 3: <i>in caritate dilexi te, propterea attraxi
te, miserans</i>. Illud autem est finis executionis quod est
terminus rei; et sic mors potest dici finis, ut dicatur <i>in finem
dilexit eos</i>, idest in mortem: quod potest habere triplicem
sensum uno modo, secundum Augustinum, ut quodam humano modo dicatur
Christus dilexit suos usque ad mortem tantum, et non ultra. Sed hic
sensus est falsus: absit enim ut dilectionem morte finierit qui non
est in morte finitus. Alio modo potest intelligi, ut ly <i>in</i>
indicet causam; et sic est sensus: <i>in finem dilexit eos</i>,
idest, usque ad mortem illum dilectio ipsorum perduxit; Gal. II, v.
20: <i>dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis</i>. Tertio
modo potest intelligi ut sit sensus: <i>in finem</i>, idest, cum
multa signa dilectionis ostenderit eis ante, in finem, idest circa
mortem, maioris eis signa dilectionis ostendit; infra XVI, 5:
<i>haec ab initio vobis non dixi, quia vobiscum eram</i>, quasi
diceret: non tunc necessarium fuit vobis, ut ostenderem quantum vos
diligerem, nisi in recessu, ut sic amor et memoria mei in cordibus
vestris profundius imprimeretur. Consequenter cum dicit <i>et coena
facta</i>, innuit factum, in quo dabat exemplum, et primo describit
horam facti; secundo subdit dignitatem facientis, ibi <i>sciens
itaque Iesus quod omnia dedit ei pater in manus</i> etc.; tertio
prosequitur de facti humilitate, ibi <i>surgit a coena</i>. Tempus
autem describit ex duobus. Ex uno quod pertinebat ad eius
caritatem, et ex alio quod exaggerabat Iudae iniquitatem, ibi
<i>cum Diabolus iam misisset in cor, ut traderet eum Iudas Simonis
Iscariotes</i>. Dicit ergo quantum ad primum <i>et coena facta</i>.
Ubi sciendum est, quod aliter dicitur esse factum in permanentibus,
et aliter in successivis. In permanentibus autem dicitur aliquid
esse factum quando pervenit ad perfectionem propriae speciei et
formae, sicut domus dicitur esse facta quando habet propriam
formam. In successivis vero dicitur aliquid esse factum quando iam
est consummatum; sicut mundus factus esse dicitur quando completus.
Hoc etiam modo aliquid factum esse dicitur quando accipit propriam
speciem. Cum ergo dicit <i>et coena facta</i>, non intelligendum
est quod coena fuerit completa et peracta: quia postquam lavit
pedes discipulorum, recubuit, et bucellam tradidit Iudae. Est ergo
intelligendum <i>coena facta</i>, idest parata, et ad propriam
speciem iam perducta: iam enim coenare inceperant, et postea
surrexit. Unde inter coenandum lavit pedes discipulorum. De ista
coena habetur Lc. XIV, 16: <i>homo quidam fecit coenam magnam</i>.
Differt autem prandium a coena. Prandium enim dicitur quod fit in
prima parte diei, coena vero quae fit in ultima. Sic ergo
spiritualis refectio dicitur prandium, secundum quod congruit
incipientibus; coena vero, secundum quod congruit perfectis.
Consequenter cum dicit <i>cum Diabolus iam misisset in cor, ut
traderet eum Iudas Simonis Iscariotes</i>, describit tempus, ex eo
quod exaggerat iniquitatem proditoris: quod quidem describit
Evangelista propter duo. Primo quidem ut ostendatur magis iniquitas
Iudae, qui inter tot caritatis indicia, et tot humilitatis officia,
tantam iniquitatem committere cogitabat; Ps. XL, 10: <i>qui
manducat panes meos, magnificavit super me supplantationem</i>.
Secundo vero ut reddatur magis admirabilis caritas Christi, qui
licet hoc sciret, tamen ei caritatis et humilitatis praebens
officium, eius pedes lavit; Ps. CXIX, 6: <i>cum his qui oderunt
pacem eram pacificus</i>. Sed numquid Diabolus aliquid mittere
potest in cor hominis? Videtur quod sic. In Ps. LXXVII, 49 enim
dicitur: <i>immissiones per Angelos malos</i>. Sed ad hoc dicendum,
quod id dicitur esse in corde hominis quod est in cogitatione et
voluntate eius, unde quod dicitur <i>cum iam misisset in cor</i>
etc. intelligendum est, idest, in voluntate eius. Sed sic mittere
in cor, potest esse dupliciter. Directe; et sic solus ille potest
aliquid mittere in cor hominis qui habet potestatem movendi
interius voluntatem eius: et hoc potest solus Deus; et ideo solus
ipse potest directe in voluntatem hominis imprimere; Prov. XX, 1:
<i>cor regum in manu</i>, idest in potestate, <i>domini; quocumque
voluerit inclinabit illud</i>. Quia vero voluntas movetur ab
exteriori obiecto sicut a bono apprehenso, inde est quod qui
suggerit aliquid esse bonum, dicitur illud mittere in cor hominis,
indirecte faciendo ipsum apprehendere aliquid ut bonum, ex quo
voluntas movetur. Sed hoc contingit dupliciter, quia, aut
suggerendo exterius: et hoc modo etiam homo potest in cor aliquid
mittere; aut suggerendo interius: et hoc modo immittit Diabolus.
Nam vis imaginativa cum sit corporalis, quando Deus permittit,
subiecta est potestati Daemonis. Unde, sive vigilando sive
dormiendo, format in ea aliquas species, ex quibus apprehensis
movetur voluntas hominis ad aliquid appetendum. Sic ergo immittit
Diabolus in cor hominis, non directe per modum moventis, sed
indirecte per modum suggerentis. Consequenter cum dicit <i>sciens
quia omnia dedit ei pater in manus</i>, agit de dignitate
facientis. Quia Eccli. III, 20, dicitur: <i>quanto maior es,
humilia te</i>, ideo Evangelista dicturus de Christi humilitate,
praemittit eius maximam dignitatem; et hoc quantum ad quatuor.
Primo quantum ad scientiam; et quantum ad hoc dicit <i>sciens quia
omnia dedit ei pater in manus</i>. Talia enim sunt spiritualia
dona, quod data non ignorantur; I Cor. II, 12: <i>nos spiritum non
huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae
a Deo donata sunt nobis</i>. Et ideo Christus sciebat ea quae sibi
data erant a Deo. Hoc autem ideo dicit ut humilitas magis sit
commendabilis. Quandoque enim contingit quod aliquis magnae
dignitatis est, et tamen, propter simplicitatem suam, dignitatem
suam non recognoscit. Talis ergo si faceret aliquid humile, non
reputaretur sibi ad magnam laudem, secundum illud Cant. I, 7: <i>si
ignoras te, pulcherrima inter mulieres</i>. Sed si aliquis
cognoscit suae dignitatis statum, et tamen affectus eius ad humilia
inclinatur, eius humilitas est commendanda. Et ideo dicit
Evangelista <i>sciens quia omnia dedit ei pater in manus</i>, tamen
non omisit quae humilia sunt facere. Secundo quantum ad potestatem
<i>quia omnia dedit ei pater in manus</i>, idest, in potestate
eius. Dedit Deus Christo homini ex tempore, quae tamen fuerant in
potestate filii ab aeterno; Matth. ult., 18: <i>data est mihi omnis
potestas in caelo et in terra</i>. Dicit autem <i>omnia dedit ei
pater in manus</i>, propter duo: ut ostendat quod Christus non
invitus patiebatur. Nam si omnia erant in manu eius, idest in
potestate, manifestum est quod eius adversarii inde nihil ei contra
eius voluntatem facere poterant. Secundo, quia quando aliquis parvi
momenti exaltatur, de facili superbit, nec aliquid humile facit, ne
videatur derogare suae dignitati; sed qui in magno statu existens
exaltatur, non negligit humilia: et ideo de dignitate Christi
mentionem facit. Tertio quantum ad nobilitatem eius, et quantum ad
hoc dicit <i>quia a Deo exivit, et ad Deum vadit</i>; Sap. VIII, 3:
<i>contubernium habens Dei</i>. Quarto quantum ad sanctitatem, quia
<i>ad Deum vadit</i>. In hoc est sanctitas hominis quod ad Deum
vadat. Et hoc ideo ponit infra, quia ex quo ipse ad Deum vadit,
proprium est sibi alios ad Deum reducere: quod quidem specialiter
fit per humilitatem et caritatem; et ideo humilitatis et caritatis
eis exemplum praebuit.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 2</div>
<p title="Super Io., cap. 13 l. 2"><a name="87506"><span class=
"ref">[87506] Super Io., cap. 13 l. 2</span></a> Postquam
Evangelista commendavit Christi maiestatem hic commendat eius
humilitatem, quam ostendit in pedum ablutione. Et primo
praemittitur praeparatio Christi ad humilitatis obsequium; secundo
describitur ipsum obsequium, ibi <i>deinde misit aquam in
pelvim</i> et cetera. Circa primum sciendum est, quod Christus in
humilitatis obsequio se ministrum exhibet, secundum illud Matth.
XX, v. 28: <i>filius hominis non venit ministrari, sed ministrare,
et dare animam suam redemptionem pro multis</i>. Ad bonum autem
ministrum tria requiruntur. Primo quod sit circumspectus ad omnia
videnda quae deesse possunt ministerio, et hoc maxime impediretur
si sederet vel iaceret: unde ministrorum est stare; et ideo dixit
<i>surgit a coena</i>. Luc. XXII, 27: <i>quis maior est, qui
recumbit, an qui ministrat?</i> Secundo, quod sit expeditus ut
possit omnia congrue peragere quae necessaria sunt ministerio: et
ad hoc multum impedit vestium multitudo; et ideo dominus <i>ponit
vestimenta sua</i>. Quod quidem significatum est Gen. XVII, 23,
quod Abraham elegit expeditos vernaculos. Tertio, quod sit promptus
ad serviendum, ut scilicet omnia habeat quae ad ministerium
necessaria sunt. Lc. X, v. 40, dicitur de Martha, quod <i>satagebat
circa frequens ministerium</i>. Et inde est quod dominus <i>cum
accepisset linteum praecinxit se</i>, ut sic paratus esset non
solum ad lavandum pedes, sed etiam ad tergendum: ex quo universum
conculcat tumorem, dum is qui ad Deum vadit et a Deo exivit, pedes
lavit. Mystice autem potest hoc factum ad duo referri: scilicet ad
incarnationem Christi, et ad passionem eius. Si quidem referatur ad
incarnationem, sic tria hic accipiuntur de Christo. Primo quidem
voluntas subveniendi humano generi, in hoc quod <i>surgit a
coena</i>. Nam Deus quamdiu patitur nos tribulari, residere
videtur; sed cum nos a tribulatione eripit, videtur exurgere; Ps.
XLIII, 26: <i>exsurge, domine, adiuva nos</i>. Secundo, exinanitio
eius: non quidem quod suae dignitatis maiestatem deponeret, sed eam
occultaret, parvitatem assumendo; Is. XLV, v. 15: <i>vere tu es
Deus absconditus</i>. Et hoc signatur in hoc quod <i>ponit
vestimenta sua</i>; Phil. II, 7: <i>exinanivit semetipsum, formam
servi accipiens</i>. Tertio, assumptio nostrae mortalitatis in hoc
quod <i>praecinxit se linteo</i>; Phil. II, 7: <i>formam servi
accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut
homo</i>. Si vero referatur ad passionem Christi, tunc ad litteram
vestimenta deposuit quando milites exuerunt eum, <i>et super vestem
suam miserunt sortem</i>, infra XIX, 24. Tunc etiam linteo
praecinctus est in sepulcro. In passione etiam deposuit vestimenta
nostrae mortalitatis, et assumpsit linteum, idest candorem
immortalitatis; Rom. VI, 9: <i>Christus resurgens ex mortuis, iam
non moritur: mors illi ultra non dominabitur</i>. Consequenter cum
dicit <i>deinde misit aquam in pelvim</i> etc., ponit Christi
obsequium: in quo commendatur eius humilitas quantum ad tria. Primo
quidem quantum ad obsequii genus; quod fuit valde humile, ut
dominus maiestatis se ad lavandum pedes servorum inclinaret.
Secundo quantum ad obsequii multitudinem, quia misit aquam in
pelvim, lavit pedes, et tersit et cetera. Tertio quantum ad
faciendi modum, quia non per alios, nec aliorum subsidio, sed per
seipsum. Eccli. III, v. 20: <i>quanto maior es, humilia te in
omnibus</i>. Mystice autem per haec, tria possunt intelligi. Nam
primo per hoc quod aquam misit in pelvim, signatur effusio
sanguinis eius in terram. Sanguis enim Iesu aqua dici potest, quia
habet vim ablutivam; Apoc. I, 5: <i>lavit nos a peccatis nostris in
sanguine suo</i>. Et inde est quod simul exivit aqua et sanguis de
latere eius, ut daretur intelligi quod sanguis ille peccatorum
ablutivus esset. Vel per aquam potest intelligi passio Christi: nam
in Scriptura aqua tribulationes significat, Ps. LXVIII, 2:
<i>salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam
meam</i>, idest tribulationes. <i>Misit</i> ergo <i>aquam in
pelvim</i>, idest, memoriam passionis fidelium animabus impressit
per fidem et devotionem; Thren. III, 19: <i>recordare paupertatis
meae et transgressionis meae, absinthii et fellis</i>. Secundo per
hoc quod dixit <i>et coepit lavare</i>, insinuatur humana
imperfectio: nam apostoli post Christum perfectiores erant, et
tamen lotione indigebant aliquas habentes immunditias. Ut sic detur
intelligi quod quantumcumque homo sit perfectus, nihilominus tamen
magis perfici indiget, et aliquas immunditias contrahit, secundum
illud Prov. XX, 9: <i>quis potest dicere: mundum est cor meum, et
purus sum a peccato?</i> Sed tamen huiusmodi immunditias habent in
pedibus tantum. Quidam autem non solum in pedibus, sed etiam
totaliter sunt infecti. Illi enim totaliter terrenis immunditiis
sordidantur qui supra eas iacent: unde qui totaliter et secundum
affectum et secundum sensum amori terrenorum inhaerent, totaliter
immundi sunt. Sed illi qui stant, idest mente et desiderio tendunt
ad caelestia, immunditiam contrahunt solum in pedibus. Sicut enim
hominem stantem oportet ad minus pedibus terram contingere, ita
quamdiu vivimus in hac vita mortali, quae rebus terrenis ad
sustentationem corporis indiget, ad minus ex parte sensualitatis
aliquid contrahimus. Et ideo dominus praecepit discipulis, Lc. IX,
5 quod excuterent pulverem de pedibus eorum. Dixit autem <i>coepit
lavare</i>, quia ablutio affectuum terrenorum hic incipit, et in
futuro consummatur. Tunc enim implebitur quod dicitur Is. XXXV, 8:
<i>via sancta vocabitur</i>. Sed attendendum, secundum Origenem,
quod discipulorum pedes imminente passione coepit lavare, quia si
diu ante lavisset eos, fuissent iterum sordidati. Unde tunc incepit
quando post modicum abluturus erat eos aqua spiritus sancti,
scilicet post passionem; Act. I, 5: <i>vos autem baptizabimini
spiritu sancto non post multos hos dies</i>. Sic ergo apparet
sanguinis eius effusio per hoc quod misit aquam in pelvim; et
peccatorum nostrorum ablutio per hoc quod coepit lavare pedes
discipulorum. Apparet, tertio, poenarum nostrarum in seipso
susceptio: non enim solum maculas nostras lavit, sed poenas pro eis
debitas in seipso assumpsit. Non enim poenae et poenitentiae
nostrae sufficerent, nisi fundarentur in merito et virtute
passionis Christi. Quod quidem apparet in hoc quod extersit pedes
discipulorum linteo, scilicet corporis sui: I Petr. II, 21.
Consequenter cum dicit <i>venit ergo ad Simonem Petrum</i> etc.
ponit exempli utilitatem per quamdam concertationem discipuli et
magistri: in qua quidem concertatione dominus ostendit de isto
exemplo, primo quod sit mysticum et quod sit necessarium, ibi
<i>dixit ei Petrus: non lavabis mihi pedes</i>; secundo quod sit
congruum, ibi <i>dixit ei Simon Petrus: domine, non tantum pedes
meos, sed et manus et caput</i>. Circa primum duo facit. Primo
ponitur occasio verborum Christi: secundo ipsa verba Christi
subduntur, ibi <i>respondit Iesus, et dixit ei</i> et cetera.
Occasio quidem verborum Christi fuit recusatio Petri recusantis
suscipere humilitatis exemplum: et hoc est quod dicit <i>venit ergo
ad Simonem Petrum</i> et cetera. Quod quidem tripliciter exponitur.
Primo quidem, secundum Origenem, quod dominus coepit lavare ab
ultimis. Et hoc ideo, quia sicut medicus plurimorum aegrorum
intentus curae, ab his qui magis indigent, propriam curam incipit;
sic et Christus, qui pedes abluit discipulorum foedos, exorditur ab
his qui erant magis foedi, et sic venit ad Petrum quasi minus aliis
indigentem; Matth. XX, v. 8: <i>incipiens a novissimis usque ad
primos</i>. Et hoc quidem sonare videntur verba Evangelii:
<i>coepit lavare pedes discipulorum</i>, et postmodum sequitur
<i>venit ergo ad Simonem Petrum</i>. Ex quo videtur quod prius
lavit pedes aliorum. Si vero quaeratur quare Petrus hoc prae aliis
recusavit, respondet Origenes, quia hoc fecit propter nimium
fervorem amoris quem habebat ad Christum. Alii vero discipuli cum
timore quodam reverebantur Christum, et ideo absque discussione
omne factum sustinebant. Petrus vero eis ferventior secundum illud
Ioan. ult., 15: <i>Simon Iona, diligis me plus his? Dicit ei:
etiam, domine, tu scis quia amo te</i> ex amore fiduciam assumens,
ferre recusat factum et causam inquirit; Eccli. VI, 11: <i>amicus
si permanserit fixus, erit tibi quasi coaequalis, et in domesticis
tuis fiducialiter aget</i>. Et ideo Petrus invenitur in Scriptura
frequenter inquirere, et prompte proferre quae sibi meliora
videntur. Secundo exponitur, secundum Chrysostomum, ut scilicet
Christus inceperit prius lavare pedes a primis apostolorum. Sed
quia proditor ille stultus erat et superbus, scilicet Iudas, prior
ad pedum ablutionem recubuit ante Petrum. Nullus enim aliorum ausus
fuisset Petrum praevenire. Unde de Iuda loquitur Evangelista,
dicens <i>coepit lavare pedes discipulorum</i>, scilicet Iudae, qui
quidem utpote superbus et stultus, in nullo renisus est, nec
recusavit ferre quod dominus faciebat. Sed postquam venit ad
Petrum, qui reverebatur et diligebat magistrum, cum timore recusat,
et causam facti inquirit: et simile fecisset quilibet aliorum.
Tertio vero exponitur, secundum Augustinum, quod ex verbis
Evangelistae non debemus intelligere quod dominus laverit prius
pedes aliis discipulis, et postmodum venerit ad Petrum; sed quod
Evangelista, secundum consuetudinem suam, primo ponit factum, et
postmodum narrat ordinem facti, sicut et supra VI, facit. Unde
primo insinuat totum factum, scilicet quod lavit pedes
discipulorum; et postmodum si quaeratur quomodo factum fuit, dicit
quod primo venit ad Simonem Petrum. Et ideo primo ipse recusavit
dicens <i>domine tu mihi lavas pedes?</i> Quae quidem verba magnum
pondus habent. <i>Domine</i>, inquit, <i>tu</i>, qui es filius Dei
vivi, <i>mihi lavas pedes?</i> Qui sum Simon Bariona, idest Simon
Iona, Matth. XVI, 17. Item: <i>domine, tu</i>, qui es agnus
incontaminatus, speculum sine macula, et candor lucis aeternae,
<i>mihi lavas pedes</i>, qui homo peccator sum? Secundum illud Lc.
V, 8: <i>exi a me, quia homo peccator sum. Domine, tu</i>, qui es
creator, <i>mihi lavas pedes</i>, qui sum creatura, et modicae
fidei? Haec dicebat Petrus territus ex consideratione maiestatis
Christi, secundum illud Hab. III, 1: <i>consideravi opera tua, et
expavi</i>. Consequenter cum dicit <i>respondit Iesus</i> etc.
ponuntur verba Christi, ex quibus ostenditur factum illud esse
mysticum. Unde dixit ei <i>quod ego facio tu nescis modo, scies
autem postea</i>. Quod quidem factum, exemplum est et mysterium.
Exemplum quidem humanitatis exhibendae; infra eodem <i>exemplum
enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos
faciatis</i>. Mysterium autem interioris mundationis. Infra eodem:
<i>qui lotus est non indiget nisi ut pedes lavet</i> et cetera.
Dupliciter ergo potest intelligi hoc quod dicit <i>quod ego
facio</i>. Uno modo, <i>quod ego facio</i>, idest, quomodo ego
facio in exemplum, <i>tu nescis modo</i>, idest non intelligis,
<i>scies autem postea</i>, tunc scilicet quando exposuit eis
dicens: <i>scitis quid ego fecerim vobis?</i> Infra eodem. Alio
modo, <i>quod ego facio, tu nescis modo</i>; idest, hoc mysterium
est, et secretum est, et significat interiorem mundationem, quae
non potest fieri nisi per me, quod non intelligis modo, <i>scies
autem postea</i>, scilicet recipiens spiritum sanctum; infra XVI,
12: <i>multa habeo vobis dicere; sed non potestis portare modo. Cum
autem venerit ille spiritus veritatis, docebit vos omnem
veritatem</i>. Consequenter cum dicit <i>dixit ei Petrus</i> etc.,
ostendit factum illud esse mysticum, et primo ponit verba Petri
praestantia occasionem verbis Christi; secundo subiungit Christi
verba. Dicit ergo primo Petrus <i>non lavabis mihi pedes in
aeternum</i>, idest numquam. Quasi diceret: absit a me ut hoc
sustineam a magistro, domino et Deo meo. Et licet Petrus hoc ex
zelo faceret, eius tamen zelus indiscretus et inordinatus erat;
Rom. X, 2: <i>zelum Dei habent, sed non secundum scientiam</i>. Qui
quidem zelus inordinatus erat propter tria: quia recusat quod utile
erat et necessarium: nam, sicut dicitur Rom. III, 26, <i>quid
oremus, sicut oportet, nescimus</i>; et ideo indiscrete recusamus
recipere quod Deus nobis largitur, etiam si contrarium videatur.
Sic etiam et Paulus petebat remotionem stimuli, II Cor. XII, 8, qui
tamen ei utilis erat. Item, quia videtur quamdam irreverentiam ad
Christum importare in hoc quod eius ordinationem infringere vult.
Item, quia videtur vergere in derogationem sociorum, dum quod alii,
secundum Origenem, a Christo absque contradictione susceperant,
ipse accipere recusabat, dicens <i>non lavabis mihi pedes in
aeternum</i>. Et ideo redarguit eum dominus dicens <i>si non lavero
te, non habebis partem mecum</i>: quod quidem ad duo referri
potest, videlicet ad factum quod Christus faciebat, et ad signatum
eius. Sed si quidem referatur ad signatum, tunc planum est quod
dicitur. Nullus enim aeternae haereditatis particeps fieri potest
et Christi cohaeres, nisi spiritualiter sit mundatus: quia hoc
dicitur Apoc. XXI, 27: <i>nihil coinquinatum intrabit</i>. In Ps.
XIV, 1: <i>domine, quis habitabit in tabernaculo tuo?</i> Et
respondens subdit: <i>innocens manibus, et mundo corde</i>. Quasi
ergo dicat <i>si non lavero te</i>, non eris mundus, et, si non es
mundus, <i>non habebis partem mecum</i>. Sed si referatur ad
factum, tunc dubium est utrum haec ablutio sit de necessitate
salutis. Ad quod dicendum est, quod sicut quaedam sunt prohibita
quia mala, et quaedam mala quia prohibita, ita quaedam sunt
praecepta quia necessaria, et quaedam necessaria quia praecepta.
Hoc ergo ablutionis factum de quo dominus dicit <i>si non lavero
te, non habebis partem mecum</i>, in se consideratum non est
necessarium ad salutem, sed, supposito quod mandetur a Christo, iam
factum est necessarium I Reg. XV, 22: <i>melior est obedientia quam
victima</i>; et ita: <i>quasi scelus idolatriae nolle
acquiescere</i>. Hic ostendit factum illud esse congruum. Et
ponuntur primo verba Petri; secundo subditur responsio Christi. Sed
in verbis Petri insinuatur ferventissimus amor eius ad Christum.
Nam supra, quando dominus dixit ei: <i>quod ego facio, tu nescis
modo</i>, dederat ei intelligere hoc factum utile fore; tamen, hac
utilitate neglecta, induci non poterat ad pedum ablutionem
recipiendam. Sed quando dominus comminatus est separationem suam ab
ipso, dicens: <i>non habebis partem mecum</i>, non solum ad illa,
sed ad ulteriora recipienda se obtulit, dicens <i>domine, non
tantum pedes meos, sed et manus et caput</i>. In hac enim
responsione territus totum se offert ad abluendum, amore turbatus
et timore. Ut enim legitur in itinerario Clementis, Petrus adeo
afficiebatur ad Christi corporalem praesentiam, quam ferventissime
dilexerat, quod post Christi ascensionem cum dulcissimae
praesentiae et sanctissimae conversationis memor erat, totus
resolvebatur in lacrymas, ita ut genae eius viderentur adustae.
Sciendum est autem, quod in homine tria sunt: caput, quod est
summum; pedes, qui sunt infimi: manus, quae sunt mediae. Et
similiter in interiori homine, scilicet in anima, est caput, ratio
scilicet superior, qua anima inhaeret Deo, I Cor. XI, 3: <i>caput
mulieris vir</i>, idest superior ratio; manus autem, idest inferior
ratio, quae vacat operibus activae; pedes autem sunt sensualitas.
Sed dominus sciebat discipulos suos mundos quantum ad caput, quia
Deo coniuncti erant per fidem et caritatem; et quantum ad manus,
quia eorum sancta opera: sed quantum ad pedes, aliquos affectus
terrenorum ex sensualitate habebant. Petrus autem timens Christi
comminationem, consentit non solum ad ablutionem pedum, sed etiam
manus et capitis, dicens <i>domine, non tantum pedes meos, sed et
manus et caput</i>. Quasi dicat: nescio an indigeam ablutione manus
et capitis, <i>nihil enim mihi conscius sum; sed non in hoc
iustificatus sum</i>: I Cor. V, 4, et ideo paratus sum lavare
<i>non tantum pedes</i>, idest affectus inferiores, Cant. V, 3:
<i>lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos, sed et manus</i>,
idest opera, Ps. XXV, 6: <i>lavabo inter innocentes manus meas, et
caput</i>, idest rationem superiorem, Matth. VI, 17: <i>faciem tuam
lava</i>. Consequenter cum dicit <i>dixit eis Iesus</i>, ponitur
responsio domini, et primo dat quoddam generale documentum; secundo
adaptat illud ad propositum, ibi <i>et vos mundi estis, sed non
omnes</i>; tertio Evangelista exponit verba Christi, ibi <i>sciebat
enim quisnam esset qui traderet eum</i>. Dicit ergo primo: <i>qui
lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet; sed est mundus
totus</i>; supple, praeter pedes, quibus terram tangit. Per quod
datur intelligi quod apostoli iam baptizati erant. Dicit enim
<i>qui lotus est</i> etc., et postea subdit <i>vos mundi estis</i>
etc., quia scilicet baptizati erant. Sed quidam dicunt, quod
baptizati erant solum Baptismate Ioannis: quod non videtur verum,
quia sic non erant loti, nam Baptisma Ioannis non mundabat interius
a culpa. Et ideo dicendum, quod baptizati erant Baptismo Christi,
secundum Augustinum. Et si obiicis, quod Christus non baptizabat,
sed discipuli eius, ut dicitur supra IV, 2, dico quod non
baptizabat turbas; sed discipulos suos sibi familiares et
domesticos baptizavit. Sed cum Baptismus abstergat etiam sordes
pedum, videtur quod qui lotus est, idest baptizatus, non indiget ut
pedes lavet. Sed ad hoc dicendum, quod si statim post Baptismum
transirent de mundo non utique indigerent hac ablutione, quia cum
sint mundi toti, statim evolarent. Sed qui post Baptismum vivunt in
hac vita mortali non possunt ad tantum culmen perfectionis
ascendere quin etiam inordinati motus sensualitatis de affectibus
terrenis insurgant: et ideo oportet quod pedes lavent vel per
martyrium, quod est Baptismus sanguinis, vel per poenitentiam, quae
est Baptismus flaminis, ut evolare possint. Consequenter cum dicit
<i>et vos mundi estis, sed non omnes</i>, adaptat dominus ad
propositum generale documentum. Sed si mundi erant, quare iterum
dominus eos abluebat? Ad quod Augustinus dicit, quod mundi erant
quantum ad manus et caput sed indigebant quantum ad pedes.
Chrysostomus vero dicit, quod mundi erant non quidem simpliciter,
quia nondum mundi erant ab immunditia originali: cum nondum
Christus passus esset, nondum solutum esset pretium nostrae
redemptionis; sed quantum ad aliquid, mundi erant, scilicet ab
erroribus Iudaeorum. Origenes vero dicit, quod mundi erant, sed
adhuc maiori mundatione opus erat, quia semper ratio aemulari debet
charismata meliora, semper debet virtutum alta conscendere,
iustitiae candore nitescere; Apoc. ult., 2: <i>qui sanctus est,
sanctificetur adhuc. Sed non omnes</i>: quia unus eorum et caput et
manus immundas habebat. Et ideo consequenter Evangelista ponit
verba domini, dicens <i>sciebat enim quisnam esset qui traderet
eum</i>, quasi dicat: ideo dixit <i>non omnes</i>, quia sciebat
immunditiam Iudae proditoris. Duo enim hominem universaliter
emundant: scilicet eleemosyna et misericordia in pauperes, Lc. XI,
41: <i>date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis</i>, et
amor Dei: Lc. VII, 47: <i>dimissa sunt ei peccata multa, quoniam
dilexit multum</i>; Prov. X, 12: <i>universa delicta operit
caritas</i>. Haec enim duo deficiebant Iudae. Misericordia quidem,
quia fur erat, et loculos habens, et defraudabat eleemosynas
pauperum. Item amor ad Christum, quia iam Diabolus miserat in cor
eius ut traderet eum principibus sacerdotum ad crucifigendum et
cetera.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 3</div>
<p title="Super Io., cap. 13 l. 3"><a name="87507"><span class=
"ref">[87507] Super Io., cap. 13 l. 3</span></a> Postquam dominus
ostendit humilitatis obsequium esse necessarium hic consequenter
inducit ad imitationem, et primo praemittit circumstantias
admonitionis; secundo ipsam admonitionem proponit, ibi <i>scitis
quid fecerim vobis?</i> et cetera. Circa primum duo facit. Primo
insinuat Evangelista admonitionis ordinem; secundo manifestat
admonentis dispositionem, ibi <i>accepit vestimenta sua</i> et
cetera. Ordo autem admonitionis est ut quod primo fecit opere,
doceat sermone; et quantum ad hoc dicit <i>postquam ergo lavit
pedes eorum, accepit vestimenta sua</i> et cetera. Act. I, 1:
<i>coepit Iesus facere et docere</i>; Matth. V, 19: <i>qui fecerit
et docuerit, hic magnus vocabitur in regno caelorum</i>. Dispositio
autem admonentis insinuatur et quantum ad habitum, et quantum ad
situm. Ad habitum quidem: quia diversus habitus diversis personis
convenit, secundum propriorum actuum diversitatem; Eccli. XIX, 27:
<i>amictus hominis annuntiat de illo</i>. Alius ergo habitus
competit ministro, alius doctori. Ministro autem, quia debet esse
expeditus ad obsequium, competit ut vestium impedimenta deponat; et
ideo Christus cum ministrare voluit, <i>surgit a coena, et ponit
vestimenta sua</i>. Doctori autem, qui debet esse gravis, et
auctoritate praeeminens, competit vestium decens ornatus: et ideo
dominus docere volens, <i>accepit vestimenta sua</i>. Quantum ad
situm vero, quia ministrare volens, surrexit, unde dicit:
<i>surrexit a coena</i>: nunc autem volens docere, recumbit, unde
dicit <i>et cum recubuisset iterum, dixit eis</i>: et hoc ideo,
quia doctrina debet esse in tranquillitate. Sedendo enim et
quiescendo anima fit sapiens et prudens. Possunt haec tria habere
mysterium. Cum enim Christus perfectam doctrinam discipulis
praebuerit, quando spiritum sanctum eis misit; infra XIV, 26:
<i>Paraclitus autem spiritus sanctus, quem mittet pater in nomine
meo, ipse vos docebit omnia, et suggeret vobis omnia quaecumque
dixero vobis</i>. Tria praecesserunt ipsam missionem. Scilicet
peccatorum ablutio per passionem; Apoc. c. I, 5: <i>lavit nos a
peccatis nostris in sanguine suo</i>. Et quantum ad hoc dicit
<i>postquam ergo lavit pedes eorum</i>, idest, impleta purgatione
per sanguinem. Item resurrectio. Christus enim ante passionem suam
mortale corpus habuit, quae quidem mortalitas non competebat ei ex
parte personae filii Dei sed ex parte humanae naturae assumptae,
sed postquam resurrexit ex virtute divinitatis, accepit corporis
immortalitatem: et quantum ad hoc dicit <i>accepit vestimenta
sua</i>, idest, surgens factus est immortalis. Et dicit <i>sua</i>,
quia sua virtute accepit; Rom. VI, v. 10: <i>quod autem vivit,
vivit Deo</i>, idest virtute Dei. De istis vestimentis dicitur
Apoc. c. III, 5: <i>qui vicerit, vestietur vestimentis albis, et
non delebo nomen eius de libro vitae</i>. Item praecessit sessio,
et hoc in ascensione; infra XVI, 7: <i>si enim non abiero,
Paraclitus non veniet ad vos</i> et cetera. Et quantum ad hoc dicit
<i>cum recubuisset iterum</i>, scilicet ad dexteram patris residens
et sedens; Marc. ult., 19: <i>et dominus quidem Iesus postquam
locutus est, assumptus est in caelis, et sedet a dextris Dei</i>.
Et dicit <i>iterum</i>, non quod inquantum filius Dei unquam sedere
desierit, quinimmo ab aeterno est in sinu patris, sed quia
inquantum homo exaltatus est ad potiora bona patris; Phil. II, 9:
<i>propter quod et Deus exaltavit illum, et dedit illi nomen quod
est super omne nomen</i>. Sic ergo antequam spiritum sanctum
perfecte docentem infunderet, lavit sanguine fuso; accepit
vestimenta, resurgendo; recubuit, in gloria ascendendo.
Consequenter cum dicit <i>scitis quid fecerim vobis?</i> Proponit
ipsam admonitionem, et primo interrogat; secundo assumit; tertio
concludit; quarto conclusionem confirmat. Interrogat quidem, cum
dicit <i>scitis quid fecerim vobis?</i> Quasi dicat: facta quidem
vidistis, sed tamen quare hoc fecerim, non intelligitis: et ideo
sic quaerit ut ostendat facti magnitudinem, et ad considerandum
inducat. Opera enim Dei consideranda sunt, quia profunda; Ps. XCI,
6: <i>quam magnificata sunt opera tua, domine. Nimis profundae
factae sunt cogitationes tuae</i>. Vix enim sufficienter opera Dei
scire possumus secundum illud Eccle. VIII, 17: <i>intellexi quod
rationem operum Dei nullam possit homo invenire</i>. Sunt etiam
delectabilia ad considerandum; Ps. XCI, 5: <i>delectasti me,
domine, in factura tua, et in operibus manuum tuarum exultabo</i>.
Sunt etiam utilia, quia ducunt in cognitionem auctoris; Sap. XIII:
<i>si operibus intendissent</i> etc.; supra V, 36: <i>opera enim
quae dedit mihi pater ut faciam, ipsa sunt quae testimonium
perhibent de me</i>. Potest etiam, secundum Origenem, hoc quod
dicitur <i>scitis quid fecerim vobis</i> accipi imperative; quasi
dicat: sciatis quid fecerim vobis. Et tunc hoc dicit dominus, ut
eorum erigat intellectum. Assumit eorum confessionem, dicens <i>vos
vocatis me magister et domine</i>, et primo proponit eorum
confessionem; secundo commendat eam, ibi <i>et bene dicitis</i>.
Circa primum sciendum est, quod apostolus, I Cor. I, duo dicit de
Christo; scilicet quod sit Dei virtus et Dei sapientia. Inquantum
est virtus Dei, omnibus dominatur, ut enim dicit Ambrosius,
<i>dominus nomen est potestatis</i>, inquantum est Dei sapientia,
omnes instruit, et ideo discipuli vocabant eum dominum, supra VI,
69: <i>domine, ad quem ibimus?</i> Et magistrum; supra c. IV, 31:
<i>Rabbi, manduca</i>. Et merito: ipse enim dominus est solus
creans et recreans; Ps. XCIX, 3: <i>scitote quoniam ipse est
dominus</i>, ipse solus est magister interius docens: Matth. XXIII,
10: <i>magister vester unus est Christus, omnes autem vos fratres
estis</i>. Consequenter cum dicit <i>et bene dicitis</i>, commendat
eorum confessionem. Circa quod sciendum est, quod aliquid redditur
commendabile dupliciter. Uno modo si id quod dicitur conveniat rei
de qua dicitur; quod fit per veritatem, quia si sit falsum, non
convenit ei; unde bene dicitur Eph. IV, 25: <i>deponentes
mendacium, loquimini veritatem</i>. Adeo enim vitanda sunt
mendacia, ut etiam si cedere videantur ad laudem Dei, non sunt
dicenda. Quantum ad hoc ergo dicit <i>bene dicitis</i>; et hoc
ideo, quia verum est quod dicitis, quia competit mihi, <i>sum
etenim</i>, scilicet magister et dominus. Magister, inquam, propter
sapientiam quam doceo verbis; dominus propter potentiam quam
ostendo miraculis. Alio modo redditur commendabile, si quod dicitur
conveniat personae dicentis. Aliqui enim sunt qui vocant Christum
magistrum et dominum, quibus non competit, cum non subiiciant se
disciplinae et mandato Dei: et isti non bene dicunt. Unde Matth.
XXV, 12, illis qui dicunt, <i>domine, aperi nobis</i>, respondetur:
<i>amen, amen dico vobis, nescio vos</i>, quia hoc non corde
dicunt, sed ore tantum. Istud apostoli bene dicebant, quia hoc eis
competebat; unde dicit eis <i>et bene dicitis</i>, idest verum,
<i>sum etenim</i>, scilicet vobis magister et dominus: nam me
auditis ut magistrum, supra VI, 69: <i>ad quem ibimus? Verba vitae
aeternae habes</i>, sequimini ut dominum; Matth. XIX, 27: <i>ecce
nos reliquimus omnia et secuti sumus te</i>. Sed contra hoc est
quod dicitur Prov. XXVII, 2: <i>laudet te alienus, et non os tuum;
extraneus, et non labia tua</i>. Videtur ergo quod dominus non bene
fecerit laudando se. Sed ad hoc respondet Augustinus dupliciter.
Uno modo, quia vituperabile est quod quis se commendet propter
periculum superbiendi: nam periculosum est sibi placere cui
cavendum est superbire. Ubi ergo non imminet periculum superbiendi,
non est vituperium propria commendatio. In Christo autem hoc
periculum non timebatur, ille enim qui super omnia est,
quantumcumque se laudet, non se extollit excelsius. Alio modo, quia
aliquando laudabile est quod homo se commendet, quando scilicet
cedit ad utilitatem fidelium: et sic apostolus commendat se, II
Cor. XI. Sed valde nobis utile est, et per omnem modum necessarium,
ut Deum cognoscamus, cum in hoc consistat tota perfectio nostra;
unde expedit nobis ut revelet nobis magnitudinem suam, alioquin
nullo modo eam scire possemus, si non indicet se ipse qui novit. Et
ideo oportet quod ipse se nobis laudet, quia, ut dicit Augustinus,
si non se laudando quasi arrogantiam vitare voluerit, nobis
sapientiam denegabit; Eccli. XXIV, 1: <i>sapientia laudabit animam
suam</i>. Concludit vero cum dicit <i>si ergo ego lavi pedes
vestros dominus et magister, et vos debetis alter alterius lavare
pedes</i>. Ubi arguit ab eo quod minus videtur ad id quod magis.
Minus enim videtur quod maior debeat facere aliquod humile, quam
minor; et secundum hoc concludit <i>si ergo ego</i>, qui sum maior,
quia magister et dominus, <i>lavi pedes vestros, et vos</i>, multo
magis, qui estis minores, qui estis discipuli et servi, <i>debetis
alter alterius lavare pedes</i>; Matth. XX, 26: <i>qui maior est
vestrum, sit vester minister (...) nam filius hominis non venit
ministrari, sed ministrare</i>. Sed contra, videtur quod hoc quod
dicitur <i>vos debetis alter alterius lavare pedes</i>, habeat
rationem praecepti: sed qui negligit praeceptum peccat mortaliter;
ergo et cetera. Responsio. Dicendum, secundum Augustinum, quod
omnis homo debet lavare pedes alterius vel corporaliter vel
spiritualiter; et multo melius est, et sine controversia verius, ut
aliquis faciat opere, ne dedignetur quod fecit Christus, facere
Christianus. Cum enim ad pedes fratris inclinatur corpus, etiam in
corde ipso vel excitatur, vel si iam inerat, confirmatur
humilitatis affectus. Quod si non fiat opere, saltem hoc corde
facere debemus. In lotione enim pedum datur intelligi lotio
macularum. Tunc ergo spiritualiter lavas pedes fratris tui, cum,
quantum in te est, abluis maculas eius. Et hoc fit tripliciter:
remittendo scilicet ei offensam, secundum illud Col. III, 13:
<i>donantes invicem vobismetipsis, si quis adversus aliquem habet
querelam: sicut et dominus donavit vobis, ita et vos</i>. Item
orando pro peccatis eius, secundum illud Iacob. ult., 16: <i>orate
pro invicem ut salvemini</i>. Et iste duplex lavandi modus communis
est omnibus fidelibus. Tertius modus pertinet ad praelatos, qui
lavare debent remittendo peccata auctoritate clavium, secundum
illud infra XX, 22: <i>accipite spiritum sanctum: quorum
remiseritis peccata, remittuntur eis</i>. Possumus etiam dicere,
quod hoc in facto dominus ostendit omnia opera misericordiae. Nam
qui dat panem esurienti, pedes eius lavat, similiter qui eum
hospitio recipit, et qui operit nudum, et sic de aliis; Rom. XII,
13: <i>necessitatibus sanctorum communicantes</i>. Confirmat autem
conclusionem cum dicit <i>exemplum enim dedi vobis</i> etc.: et hoc
quidem ex quatuor. Primo quidem ex sua intentione; secundo vero ex
auctoritate, ibi <i>amen, amen dico vobis</i>; tertio ex praemio
quod ipsi operi debetur, ibi <i>si haec scitis, beati eritis, si
feceritis ea</i>; quarto ex dignitate eorum quibus pedes lavat, ibi
<i>amen, amen dico vobis: qui accipit si quem misero, me
accipit</i>. Dixit ergo, quod hoc ideo feci ut darem vobis
exemplum; et ideo <i>debetis alter alterius lavare pedes</i>, quia
hoc in facto illo intendebam. Nam in actibus hominum plus movent
exempla quam verba. Id enim homo agit et eligit quod videtur ei
bonum: unde magis ostendit esse bonum quod ipsemet eligit, quam
quod docet esse eligendum. Et inde est quod quando aliquis dicit
aliquid, et tamen aliud facit, magis suadet aliis quod facit, quam
illud quod docet: et ideo maxime necessarium est ex ipso facto
exemplum dare. Sed exemplum quidem puri hominis humano generi non
erat sufficiens ad imitandum, tum quia ratio humana ab omni
consideratione deficit, tum quia in ipsa rerum consideratione
decipitur: et ideo datur nobis exemplum filii Dei, quod est
infallibile, et ad omnia sufficiens. Unde dicit Augustinus: quia
superbia non sanatur, si humilitate divina non sanatur similiter
quae avaritia, et sic de aliis. Sed attende, quod satis
convenienter filius Dei est nobis in exemplum virtutum. Ipse enim
est ars patris, ut sicut fuit exemplar creationis, esset etiam
exemplar iustificationis; I Petr. II, 21: <i>Christus passus est
pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia
eius</i>. Iob XXIII, 11: <i>vestigia eius secutus est pes meus:
viam eius custodivi, et non declinavi ex ea</i>. Consequenter cum
dicit <i>amen, amen dico vobis: non est servus maior domino suo</i>
etc., confirmat conclusionem ex auctoritate: et primo tangit
discipulorum conditionem; secundo ipsorum officium. Conditio autem
discipulorum est quod sunt servi; Lc. XVII, 10: <i>cum omnia bene
feceritis, dicite quia servi inutiles sumus</i>. Officium autem
eorum est quod sint apostoli; Lc. VI, 13: <i>elegit duodecim, quos
apostolos nominavit</i>. Sic ergo dicit: dico, quod <i>debetis
alter alterius lavare pedes, sicut et ego lavi</i>, quia <i>non est
servus maior domino suo</i>, quantum ad primum, <i>neque
apostolus</i>, idest missus, <i>maior eo qui misit illum</i>. Licet
autem ipse filius Dei, qui est apostolus confessionis nostrae, ut
dicitur ad Hebr. III, v. 1, sit aequalis illi qui misit eum,
scilicet patri, de omnibus tamen aliis verum est quod hic dicitur
<i>neque apostolus maior est eo qui misit illum</i>. Sed contra:
infra enim XV, 15, dominus dicit discipulis suis: <i>iam non dicam
vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus eius</i>.
Respondeo. Dicendum quod duplex est servitus. Una, quae procedit ex
timore filiali, quae facit bonum servum; secundum illud Matth. XXV,
23: <i>euge serve bone et fidelis</i>: et hoc modo dominus vocat
eos servos. Alia est servitus quam facit timor servilis; de qua
dicitur Matth. XVIII, 32: <i>serve nequam, omne debitum dimisi tibi
quoniam rogasti me</i>. Et de hac dicit dominus: <i>iam non dicam
vos servos</i> et cetera. Consequenter cum dicit <i>si haec scitis,
beati eritis, si feceritis ea</i>, confirmat conclusionem ex
praemio, et primo proponit praemium; secundo excipit aliquem ab eo,
ibi <i>non de omnibus vobis dico</i>. Dicit ergo <i>si haec
scitis</i>, quasi dicat: tu haec dicis nobis, quae quidem non
ignoramus. Quare ergo dicis nobis? Ideo, inquam, quia et <i>si haec
scitis</i>, quod quidem est omnium, tamen <i>beati eritis, si
feceritis ea</i>, quod est paucorum. Et dicit <i>si scitis et
feceritis</i>, scilicet quia, ut dicitur Lc. XI, 28, <i>beati qui
audiunt verbum Dei, et custodiunt illud</i>. Et Ps. CX, 10:
<i>intellectus bonus omnibus facientibus eum</i>. E contra dicitur
Iacob. IV, 17: <i>scienti bonum facere, et non facienti, peccatum
est illi</i>. Excipit autem quemdam, cum dicit <i>non de omnibus
vobis dico</i>, et primo proponit exceptionem; secundo assignat
exceptionis rationem, ibi <i>sed ut impleatur Scriptura</i>; tertio
assignat rationem quare ponit exceptionem, ibi <i>amodo dico vobis
priusquam fiat</i>. Circa primum duo facit. Primo ponit
exceptionem; secundo respondet tacitae quaestioni. Exceptionem
ponit cum dicit <i>non de omnibus vobis dico</i> etc., quasi dicat:
beati eritis, tamen non omnes, quia <i>non dico de omnibus
vobis</i>, quod ad beatitudinem perveniatis; I Cor. IX, 24:
<i>omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium</i>. Est enim
aliquis inter vos, idest Iudas, qui non erit beatus; neque faciet
ea. Sed, secundum Origenem, dominus non dicit <i>beati eritis</i>
absolute, sed apposuit conditionem, dicens <i>si feceritis ea</i>:
quod quidem verum est in omnibus, etiam in Iuda; si enim Iudas
fecisset ea, beatus fuisset. Unde vult quod magis excipiat hoc quod
dicit <i>non est servus maior domino suo</i> etc., quasi diceret:
dico quod estis servi et apostoli; <i>non tamen de omnibus hoc
dico</i>: Iudas enim dum esset servus peccati, non erat servus
divini verbi, neque apostolus, Diabolo ingresso in cor eius. Sed
quia posset aliquis dicere: ex quo non dicit de omnibus ut sint
beati, vel eius apostoli, ergo ex improviso aliquis est de eius
collegio periturus. Ideo dominus ad haec respondens, dicit <i>ego
scio quos elegerim</i>, quasi diceret: electi non peribunt; sed non
omnes sunt electi. Ille ergo peribit qui electus non est, scilicet
Iudas; infra XV, v. 16: <i>non vos me elegistis, sed ego elegi
vos</i>. Sed contra est quod dicitur supra VI, 71: <i>nonne ego vos
elegi duodecim?</i> Cum ergo Iudas esset unus ex duodecim, videtur
quod fuerit electus. Sed dicendum, quod duplex est electio. Una est
ad praesentem iustitiam, et ad hanc electus fuit Iudas; alia
electio est ad finalem gloriam, et secundum hanc Iudas non fuit
electus. Ratio autem huius exceptionis est <i>ut impleatur
Scriptura</i>: quae hic praedicit, non quod cogat, sed quia hoc
quod futurum erat, non tacuit; Lc. ult. 44: <i>oportet impleri
omnia quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et Psalmis de
me</i>; Matth. c. V, 18: <i>iota unum aut unus apex non praeteribit
a lege donec omnia fiant</i>. Quae quidem Scriptura dicit <i>qui
manducat panem mecum, levabit contra me calcaneum suum</i>. Hoc est
secundum aliam translationem, ubi nos habemus: <i>etenim homo pacis
meae, in quo speravi, qui edebat panes meos, magnificavit super me
supplantationem</i>. Ubi ostenditur Iudae ad Christum familiaritas,
cum dicit <i>qui manducat panem mecum</i>. Iudas enim panem cum
aliis discipulis cum Christo comedit, etiam consecratum. Item
ostenditur eius malignus conatus contra Christum, cum dicit
<i>levabit contra me calcaneum suum</i>; idest, conabitur ad meam
conculcationem. Calcaneo enim comprimimus hostes; Gen. III, 15:
<i>ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo eius</i>.
Tunc ergo dicitur aliquis levare calcaneum suum contra aliquem,
quando conatur eum opprimere. Sed hoc Iudas non poterit: quia unde
ipse credit me opprimere, inde exaltabor; supra XII, 32: <i>ego, si
exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum</i>. In quo
habemus exemplum, ut si quando a famulis aut ab aliquibus
vilioribus patiamur aliquod malum, non scandalizemur, respicientes
Iudae exemplum, qui infinitis potitus bonis, in contrarium
remuneravit benefactorem. Ideo autem dominus Iudam, quem futurum
noverat esse malum, elegit, ut daret intelligere quod nulla
societas hominum sine alicuius mali admixtione futura erat: Cant.
II, 2: <i>sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter
filias</i>. Unde Augustinus dicit in quadam epistola: non audeo
mihi arrogare quod domus mea sit melior coetu apostolorum. Item ut
si contingat quod aliquis ab aliquo praelato in societatem
Ecclesiae assumptus, malus efficiatur, non sit in condemnationem
ipsius praelati. Ecce enim quod Iudas electus a Christo, proditor
efficitur. Sic etiam Act. VIII, 13 Philippus assumpsit Simonem
magum; Ier. c. XVIII, 20: <i>numquid redditur pro bono malum, quia
foderunt foveam animae meae?</i> Matth. X, 36: <i>inimici hominis,
domestici eius</i>. Consequenter cum dicit <i>amodo dico vobis
priusquam fiat</i>, assignat causam quare exceptionem posuit; quasi
dicat: diu tacui eius malitiam sed quia tempus est ut prodeat in
publicum, ideo <i>dico vobis</i>, idest manifesto, <i>antequam
fiat, ut credatis quia ego sum</i> qui futura praedico, et occulta
cordis manifesto; quod est proprium Dei; Ier. c. XVII, 9: <i>pravum
est cor hominis et inscrutabile: quis cognoscet illud? Ego dominus
scrutans cor, et probans renes</i>; Is. LXI, v. 23: <i>secutura
quoque annuntiate nobis, et sciemus quia dii estis vos</i>. Vel:
<i>ego sum qui sum</i>, Ex. III, 14. Consequenter cum dicit
<i>amen, amen dico vobis</i> etc., confirmat conclusionem inductam
ex dignitate eorum quibus pedes lavit: quorum tanta est dignitas ut
obsequia eis impensa quodammodo videantur redundare in Deum, sed
tamen secundum quemdam gradum: quia quae fiunt fidelibus per
Christum, redundant in Deum patrem. Ostendit ergo primo quomodo ea
quae fiunt discipulis Christi, redundant in Christum. Et quantum ad
hoc dicit <i>amen, amen dico vobis</i>; quasi diceret: vere,
debetis lavare pedes, quia <i>qui recipit si quem misero, me
accipit</i>, idest, obsequium quod exhibetur his quos ego mitto,
mihi attribuo factum; Matth. X, 40: <i>quis vos recipit, me
recipit</i>. Secundo ostendit quomodo obsequium Christo exhibitum
redundat in patrem, dicens <i>qui autem me accipit, accipit eum qui
me misit</i>; supra V, 23: <i>ut omnes honorificent filium sicut
honorificant patrem</i>. Secundum autem Origenem, potest intelligi
dupliciter. Uno modo connexim; et sic est sensus: <i>qui accipit si
quem misero, me accipit</i> etc. idest, qui recipit missos a me,
recipit et patrem. Qui ergo recipit si quem misero, recipit patrem.
Alio modo distinctim; et sic est sensus: <i>qui recipit si quem
misero, me accipit</i>: verum est corporaliter, <i>sed qui recipit
me</i>, scilicet spiritualiter ad animas venientem, secundum illud
Eph. III, 17: <i>habitare Christum per fidem in cordibus vestris,
accipit eum qui me misit</i>, scilicet patrem. Non tantum ego in eo
manebo, sed et pater; infra XIV, 23: <i>ad eum veniemus, et
mansionem apud eum faciemus</i>. Sed ex hoc Arius errorem suum
confirmare nititur hoc modo. Dominus dicit, quod qui recipit ipsum,
recipit patrem: ergo eadem est comparatio patris mittentis ad
filium, quae est filii mittentis ad discipulos; sed Christus
mittens, est maior discipulis missis: ergo pater est maior filio.
Sed ad hoc dicendum, secundum Augustinum, quod in Christo fuerunt
duae naturae, humana scilicet, et divina: et secundum hoc loquitur
ex una parte secundum humanam naturam, dicens <i>qui accipit si
quem misero, me</i>, hominem, <i>accipit</i>, qui communico cum eis
in una natura; et ex alia parte loquitur secundum divinitatem
<i>qui autem me</i>, Deum, <i>accipit, accipit eum qui me
misit</i>, qui cum eo sum unius naturae. Vel <i>qui accipit eum</i>
quem ego mitto, <i>accipit me</i>, cuius auctoritas est in eis; et
<i>qui me accipit</i>, accipit patrem, cuius auctoritas est in me;
ut sic in verbis istis importetur quasi mediatio Christi inter Deum
et hominem, secundum illud I Tim. II, 5: <i>mediator Dei et hominum
homo Christus Iesus</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 4</div>
<p title="Super Io., cap. 13 l. 4"><a name="87508"><span class=
"ref">[87508] Super Io., cap. 13 l. 4</span></a> Supra ostendit
exemplum Evangelista quod Christus praebuit suis discipulis ad
imitandum; hic ostendit defectum discipulorum, quem praenuntiat eis
Iesus, qui nondum erant idonei ad sequendum, et primo ponit
defectum discipuli qui eum tradidit; secundo defectum discipuli qui
eum negavit, ibi <i>dixit ei Simon Petrus: domine, quo vadis?</i>
Circa primum duo facit. Primo denuntiat discipuli proditionem;
secundo eius separationem, ibi <i>cum ergo exisset dixit Iesus</i>
et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponitur praenuntiatio
futurae proditionis; secundo ipsius proditionis executio, ad
veritatem praenuntiantis comprobatam, ibi <i>quod facis, fac
citius</i>. Circa primum duo facit. Primo praenuntiat scelus
proditionis; secundo personam proditoris, ibi <i>aspiciebant ergo
discipuli ad invicem</i>. Circa primum, primo praemittit
praenuntiantis affectum, secundo ponit praenuntiatum effectum.
Praenuntians ergo Christus est, qui afficitur ad turbationem: et
quantum ad hoc dicit <i>cum hoc dixisset Iesus</i>, reinvitans eos
ad caritatem, qua privatum videbat proditorem discipulum,
<i>turbatus est spiritu</i>. Circa quod sciendum est, quod turbatio
designat commotionem quamdam: et hoc apparet per hoc quod habetur
supra V, 4: <i>Angelus domini descendebat secundum tempus in
piscinam, et movebatur aqua</i>, et postea sequitur: <i>domine,
hominem non habeo, ut cum turbata fuerit aqua, mittat me in
piscinam</i>: quod pro eodem accipit aquam turbari, et moveri.
Secundum hunc etiam modum dicimus mare turbatum, quando est
commotum. Turbatio ergo animi, eius commotionem designat. Sed sunt
quidam actus animae sine commotione corporis, idest actus
intellectivae partis. Actus autem appetitus sensitivi sunt cum
corporis commotione; unde affectiones appetitus sensitivi,
passiones dicuntur. Inter omnes autem affectiones seu passiones
appetitus sensitivi, tristitia magis vim commotionis habet.
Delectatio enim, cum dicat quietem in bono praesenti, magis
rationem quietis habet quam commotionis. Timor etiam, cum sit de
malo futuro, minus movet quam tristitia, quae est de malo
praesenti. Et inde est quod turbatio animi praecipue dicitur
tristitia. Turbatus est ergo Iesus, idest tristatus. Sed
attendendum, quod quidam philosophi fuerunt, scilicet Stoici,
dicentes, quod huiusmodi turbatio et huiusmodi passiones in
sapientem non cadunt; quamvis enim sapiens secundum eos timeat,
gaudeat, et desideret, nullo modo tamen tristatur. Sed horum
falsitas manifeste apparet ex hoc quod Iesus, qui est summa
sapientia, turbatur. Sciendum tamen, quod duplex est turbatio.
Quaedam procedit ex carne, quando scilicet quis turbatur praeter
iudicium rationis ex apprehensione sensuali, quae quidem turbatio
quandoque quidem consistit intra limites rationis, in nullo eam
obnubilans. Quae non perfecta passio, sed propassio dicitur a
Hieronymo; et haec in sapientem cadit. Quandoque autem rationis
limitem excedit, et eam turbat, et est non solum passio, sed etiam
turbatio; et haec in sapientem non cadit. Alia est turbatio quae
procedit ex ratione, quando scilicet ex rationis iudicio et
deliberatione turbatur quis in appetitu sensitivo. Et haec turbatio
fuit in Christo: unde signanter dicit Evangelista, quod <i>turbatus
est spiritu</i>, idest turbatio quae fuit in appetitu sensitivo, in
Christo fuit ex iudicio rationis. Unde supra XI, 33, dicit quod
<i>turbavit semetipsum</i>. In Christo enim omnia ex deliberatione
rationis etiam in inferiori appetitu sensitivo proveniebant: unde
nec subiti motus sensualitatis in Christo fuerunt. Voluit autem hic
Iesus turbari propter duo. Primo quidem propter fidei nostrae
instructionem. Nam imminebat ei passio, et mors, quam naturaliter
refugit natura humana, et, cum eam sibi sentit imminere, tristatur
tamquam de malo et nocivo sibi praesente. Ut ergo ostenderet se
veram naturam humanam habere, voluit turbationis affectum ex
iudicio rationis etiam quantum ad ipsam animam pati. Per quod
excluditur error Apollinaris dicentis, in Christo non fuisse
animam, sed verbum loco animae. Secundo, propter nostram
aedificationem. Videbat enim, secundum Augustinum, quod proditor
ille exiturus erat, ut Iudaeos qui eum caperent, adduceret: ex quo
separabatur a collegio sanctorum, et sententiam mortis contra se
accipiebat. Et ideo ex quodam pietatis affectu ad eum tristabatur,
dans per hoc exemplum praelatis, quod si duram sententiam quandoque
contra subditos proferre contingat, cum dolore cordis proferant,
secundum illud Ps. CXL, 5: <i>corripiet me iustus in
misericordia</i>. Nam ipse proditionem Iudae aliis manifestare
volens, <i>turbatus est spiritu, et protestatus est</i>, ne
scilicet quasi ignorans proderetur, <i>et dixit: amen, amen dico
vobis, quia unus ex vobis me tradet</i>. Signanter autem dicit
<i>unus ex vobis</i> electis scilicet ad sanctum collegium, ut det
intelligere quod nullum futurum foret adeo sanctum collegium quin
aliquis peccator et malus in ipso inveniatur; Iob I, 6: <i>cum
venissent filii Dei ut assisterent coram domino, affuit inter eos
etiam Satan</i>. Dicit autem <i>unus</i>, non duo vel plures, ne
collegium detestari videatur, sed proditorem ex collegio. Nam
propter unum malum ex collegio, collegium malum reputari non debet.
Ideo autem si plures mali essent, collegium posset malum reputari.
<i>Unus</i>, inquit, <i>ex vobis</i>, numero, non merito, et
spiritus vinculo: I Io. II, 19: <i>ex nobis prodierunt; sed non
erant ex nobis: nam si fuissent ex nobis, permansissent utique
nobiscum; me tradet</i>. Ecce enuntiatio: <i>me</i>, inquam,
magistrum, me dominum, me salvatorem. Consequenter cum dicit
<i>aspiciebant ergo ad invicem discipuli</i> etc., occulte designat
personam proditoris, et primo ponitur designationis occasio;
secundo personae designatio, ibi <i>respondit Iesus: ille est cui
intinctum panem porrexero</i>, tertio designationis effectus, ibi
<i>et post buccellam introivit in eum Satanas</i>. Est autem
designationis duplex occasio. Una discipulorum communis haesitatio;
alia fuit praedicta interrogatio. Primo ergo ponit primam, secundo
secundam, ibi <i>erat ergo recumbens</i>. Sciendum est circa
primum, quod boni discipuli habebant ad Christum maximam caritatem,
et maximam fidei firmitatem. Ex caritate quidem praesumebat
quilibet ex se, quod nullus eum erat negaturus; sed ex fidei
firmitate certissime tenebant quod verbum Christi falsum esse non
poterat. Et ideo, licet nullius sibi ipsis conscii essent mali,
tamen praenuntiationem Christi propriis cogitationibus veriorem et
credibilem esse putabant. Unde se homines esse memores, et
alterabilem esse affectum, etiam ad hoc provectorum, ita ut
contrarium velit ei quod prius voluit, magis de se dubitabant quam
de Christi veritate: et ideo <i>aspiciebant ad invicem haesitantes
de quo diceret</i>, I Cor. X, 12: <i>qui se existimat stare, videat
ne cadat</i>; Iob IX, 30: <i>si lotus fuero quasi aquis nivis, et
fulserint velut mundissimae manus meae: tamen sordibus intinges
me</i>. Consequenter cum dicit <i>erat ergo recumbens unus ex
discipulis eius in sinu Iesu</i>, ponitur inquisitio discipuli, et
primo describitur eius ad Christum familiaritas; secundo excitatio
eius ad interrogandum ibi <i>innuit huic ergo Simon Petrus</i>;
tertio subditur eius interrogatio, ibi <i>itaque cum recubuisset
ille supra pectus Iesu, dicit ei</i>. Familiaritas autem discipuli
ad Christum ostenditur in hoc quod super eum recumbit, unde dicit
<i>erat ergo recumbens unus ex discipulis eius in sinu Iesu</i>.
Discipulus iste Ioannes Evangelista fuit, qui hoc Evangelium
scripsit, et de se in persona alterius loquitur, volens vitare
iactantiam, secutus morem aliorum qui sacras Scripturas
conscripserunt. Sic enim Moyses in libris suis de se sicut de
quodam altero loquitur, dicens <i>locutus est dominus ad Moysen
dicens</i> et cetera. Sic et Matthaeus: <i>vidit hominem sedentem
in telonio Matthaeum nomine</i> et cetera. Et Paulus II Cor. XII,
2: <i>scio hominem in Christo (...) raptum huiusmodi usque ad
tertium caelum</i>. Tria autem hic Ioannes de se tangit. Primo
quidem amorem quo quiescebat in Christo, dicens, quod <i>erat
recumbens</i>, idest quiescens; Iob XXII, 26: <i>tunc super
omnipotentem deliciis afflues, et elevabis ad Deum faciem tuam</i>;
Ps. XXII, 2: <i>super aquas refectionis educavit me</i>. Secundo
secretorum notitiam, quae ei Christus revelabat, et specialiter in
conscriptione huius Evangelii, unde dicit quod recubuit <i>in sinu
Iesu</i>: per sinum enim secretum significatur; supra I, v. 18:
<i>unigenitus, qui est in sinu patris ipse enarravit</i>. Tertio
specialem dilectionem qua eum Christus diligebat, unde dicit
<i>quem diligebat Iesus</i>: non quidem singulariter, sed quasi
quodammodo excellentius prae aliis dilexit. Quomodo autem eum
excellentius prae aliis dilexerit, magis in fine huius libri
dicetur. Quantum ad praesens autem sciendum, quod Ioannes fuit
magis dilectus a Christo propter tria. Primo quidem propter
munditiam puritatis: quia virgo est electus a domino, et virgo in
aevum permansit. Et Prov. c. XXII, 11: <i>qui diligit cordis
munditiam, propter gratiam labiorum suorum habebit amicum
regem</i>. Secundo propter sublimitatem suae sapientiae, quia
ceteris altius arcana divinitatis intuitus est: unde et aquilae
comparatur; Prov. XIV, 35: <i>acceptus est regi minister
intelligens</i>. Tertio propter vehementem fervorem affectus sui ad
Christum; Prov. c. VIII, 17: <i>ego diligentes me diligo</i>.
Consequenter cum dicit <i>innuit ergo huic Simon Petrus</i>,
ponitur excitatio ad interrogandum. Sed cum innuere sit absque
verbo insinuare, ad quid est hoc quod dicit: <i>innuit ergo (...)
et dicit?</i> Ad hoc dicendum, quod nos dicimur aliquid innuere
quando aliquid interius cogitamus; secundum illud Ps. LII, 1:
<i>dixit insipiens in corde</i> et cetera. Multo ergo magis dicimur
aliquid dicere innuendo iam exterius quibuscumque vel
qualibuscumque signis, quod fuerat corde conceptum. Et sic est
sensus: <i>innuit (...) et dicit</i>; idest, innuendo dicit. Vel
potest dici, quod primo innuit signo, et postea dicit verbo, hoc
scilicet quod sequitur: <i>quis est de quo dicit?</i> Quod scilicet
eum tradet. Sed cum Petrus ubique in Evangeliis semper audax, et
primus ad respondendum propter amoris fervorem inveniatur, quid est
quod hic tacet? Quid est quod alteri interrogationem committit?
Cuius quidem ratio potest esse triplex, secundum Chrysostomum. Una,
quia cum supra est reprehensus a domino de hoc quod lavari sibi
pedes non patiebatur a domino, et audivisset <i>si non lavero te,
non habebis partem mecum</i>: dubitabat nunc de hoc dominum
molestare. Alia ratio est, quia Petrus nolebat quod dominus hoc
publice, ita quod alii possent audire, manifestaret. Unde, quia
ipse remotus erat a Christo, nec ipse tantum audivisset, Ioannem,
qui proximus erat Christo, ad interrogandum excitat. Habet etiam
rationem mysticam. Per Ioannem enim contemplativa, per Petrum
activa vita signatur. Petrus vero mediante Ioanne instruitur a
Christo: quia vita activa de divinis instruitur mediante
contemplativa: <i>Maria enim sedens secus pedes domini audiebat
verba illius; sed Martha satagebat circa frequens ministerium</i>:
Lc. X, 39. Consequenter cum dicit <i>itaque cum recubuisset ille
supra pectus Iesus, dicit ei</i> etc., ponitur interrogatio. Sed
notandum, quod cum Petrus innuit ut interrogaret, recumbebat
Ioannes in sinu Iesu; nunc vero eum interrogat Ioannes, qui supra
pectus eius recumbit. Pectus enim vicinius est ori quam sinus.
Ioannes ergo secretius audire volens responsum, et magis silenter,
de sinu conscendit ad pectus. Mystice autem per hoc datur
intelligi, quod quanto magis homo vult divinae sapientiae secreta
capere, tanto magis conari debet ut propinquior fiat Iesu, secundum
illud Ps. XXXIII, 6: <i>accedite ad eum, et illuminamini</i>. Nam
divinae sapientiae secreta illis praecipue revelantur qui Deo
iuncti sunt per amorem; Iob XXXVI, 33: <i>annuntiat de ea amico
suo, quod possessio eius sit</i>; Prov. c. XVIII, 17: <i>venit
amicus eius, et investigavit eum</i>. Consequenter cum dicit
<i>respondit Iesus</i> etc. designat personam proditoris: et primo
verbo, secundo facto. Verbo quidem, cum dicit <i>ille est cui
intinctum panem porrexero</i>: quod potest duo significare,
secundum quod potest dupliciter accipi. Quia si accipiatur hic in
malum, significat Iudae simulationem. Nam sicut panis intinctus
infectus est ex eo quod intingitur, et mutat colorem, ita et
simulator, dum aliud gerit in corde et aliud praetendit ore: et sic
erat Iudas, qui exterius praetendebat se magistrum diligere, in
corde proditionem tractabat; Ps. XXVII, 3: <i>loquuntur pacem cum
proximo suo, mala autem in cordibus eorum</i>. Si vero accipiatur
in bonum, sic ponitur ad exaggerandam eius malignitatem. Panis enim
intinctus magis sapidus est. Ut ergo ostendat quod licet multa bona
a Christo receperit Iudas, eorum tamen immemor prodit eum, panem
sibi intinctum porrigit; Ps. LIV, 14: <i>tu vero homo unanimis, dux
meus, et notus meus, qui dulces simul mecum capiebas cibos</i>.
Facto autem ostendit, cum dicit <i>et cum intinxisset panem, dedit
Iudae Simonis Iscariotae</i>. Hinc aliqui dicunt, hunc panem fuisse
corpus Christi consecratum. Sed hoc, secundum Augustinum, non est
verum. Nam, sicut ex aliis Evangeliis habetur. Dominus cum
coenaret, discipulis corpus suum dedit: et ideo patet quod Iudas
cum aliis discipulis simul corpus Christi accepit in coena.
Christus autem postquam aliquantulum in coena processerat, surrexit
a coena, et lavit pedes discipulorum, quibus lotis resedit, et
postmodum panem tinctum Iudae tradidit. Unde patet quod non erat
corpus Christi. Sequitur designationis effectus, cum dicit <i>et
post buccellam introivit in eum Satanas</i>. Sed quaeritur hic
quomodo Satanas in hominem intrat? Ad quod dicendum, quod Satanam
intrare in hominem, potest intelligi dupliciter. Quia intrare
potest in corpus hominis, sicut patet in his qui corporaliter a
Daemonio vexantur; et sic potest Diabolus essentialiter in hominem
intrare. Vel potest intelligi intrare in mentem, ita quod menti
Daemon essentialiter illabatur. Et sic nullus potest intrare in
hominem nisi solus Deus. Anima enim rationalis non habet
dimensiones quantitatis, ut aliquid in ea esse dicatur, quasi infra
eius dimensionem contentum sit. Nihil potest in ea esse nisi quod
ei dat esse, quod est ibi per virtutem suam. Ubi autem est virtus
Dei, ibi est et essentia Dei: in Deo enim idem est essentia et
virtus. Manifestum est ergo quod Deus essentialiter est in anima.
Dicitur tamen Diabolus illabi menti humanae per effectum et
affectum malitiae, inquantum scilicet homo ab eo seductus, sequitur
eum ad perpetrandum malum. Sed cum supra dixerit: <i>cum Diabolus
iam misisset in cor ut traderet eum Iudas</i>, hic autem dicit
<i>introivit in eum Satanas</i>: videtur aliud esse mittere et
intrare. Sed ad hoc dicendum, quod hoc non est dictum ad
significandum differentiam, sed ad insinuandum augmentum malitiae.
Tunc enim dicitur Diabolus immittere aliquod malum in cor hominis
cum homo praebet ei assensum ad malum, tamen cum quadam
trepidatione an hoc facere debeat; sed tunc intrat in cor quando
homo totaliter dat se ad sequendum eius instinctum, et in nullo ei
resistit. Intravit ergo in eum Satanas, ut plenius possideret, et
ad perpetrandum malitiam duceret, in quem prius miserat ut
deciperet. Quaeritur quare Lc. XXII, 3, dicatur, quod intravit
Satanas in eum, quod quidem fuit antequam buccellam acciperet. Et
hoc est contra illud quod Ioannes hic dicit, scilicet quod <i>post
buccellam introivit Satanas in eum</i>. Responsio. Dicendum, quod
tunc introivit ad proditionem faciendam, sed nunc introivit ad eam
exequendam et complendam. Sed numquid buccellam dare Iudae, post
quam introivit in eum Satanas, fuit malum? Responsio. Dicendum quod
non. Sed ipse Iudas cum esset malus, bono usus est male. Sic cum
quis indigne accipit Eucharistiam, quod bonum est et optimum, male
accipit, et vertitur sibi in malum, quia <i>iudicium sibi manducat
et bibit</i>: I Cor. XI, 29.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 5</div>
<p title="Super Io., cap. 13 l. 5"><a name="87509"><span class=
"ref">[87509] Super Io., cap. 13 l. 5</span></a> Posita
praenuntiatione futurae proditionis hic ponitur consummatio ipsius
rei praenuntiatae, scilicet perpetratio proditionis, et primo
permittit Iudae adimplere quod dixerat; secundo ostendit quomodo
adimpleretur, ibi <i>cum ergo accepisset ille buccellam, exivit
continuo</i>. Circa primum tria facit. Primo ponit verba domini
permittentis; secundo manifestat ipsorum verborum obscuritatem;
tertio subdit quomodo illa verba fuerunt ab apostolis intellecta.
Verba autem domini sunt ista <i>quod facis, fac citius</i>. Quae
quidem verba non sunt praecipientis, seu consulentis, cum peccatum
cadere non possit sub praecepto et consilio divino, quia dicitur in
Ps. XVIII, 9: <i>praeceptum domini lucidum illuminans oculos</i>,
sed sunt verba permittentis. Nam, ut dictum est, Diabolus miserat
in cor Iudae ut traderet eum, scilicet Iesum, quod iam tractaverat
cum principibus; sed implere non poterat nisi ipse Christus
permitteret: quia supra X, 18: <i>nemo tollet a me animam meam: sed
ego pono eam a me ipso</i>; Is. LIII, 7: <i>oblatus est quia ipse
voluit</i>. Sunt etiam verba crimen proditionis exprobrantis, ut
ostenderet quod dum ille conferret beneficia, iste intentaret
mortem; Ps. c. XLIX, 21: <i>arguam te et statuam contra faciem
tuam</i>. Sunt etiam verba ad opus nostrae redemptionis anhelantis,
ut Augustinus dicit. Non tamen praecepit facinus, sed praedixit,
non tam in perniciem perfidi saeviendo, quam ad salutem fidelium
festinando; Lc. XII, 50: <i>Baptismo habeo baptizari, et quomodo
coarctor donec perficiatur?</i> Verba autem domini obscura erant
tantum ad discipulos; et ideo dicit <i>hoc autem nemo scivit
discumbentium ad quid dixerit</i>. In quo datur intelligi quod
verba Christi adeo profunda sunt et humanum intellectum excedentia,
quod non plus inde capere possumus nisi quantum ipse revelat; Prov.
XXV, 2: <i>gloria domini est celare verbum</i>. Sed hic oritur
quaestio. Cum enim Ioanni dominus personam proditoris designasset,
dicens: <i>ille cui intinctum panem porrexero</i>, et dedisset
panem intinctum Iudae: nimium videntur rudes fuisse discipuli, quod
verbum domini non intellexerunt. Ad quod dicendum est, quod dominus
verba illa occulte dixerat Ioanni tantum, ut non fieret proditor
manifestus. Cuius ratio est, quia Petrus ita fervidus erat in amore
Christi quod si pro certo scivisset Iudam fuisse Christum
traditurum, statim occidisset eum. Sed cum Ioannes unus esset ex
discumbentibus, adhuc incidit alia quaestio, cur dixerit, quod
<i>nemo scivit discumbentium</i>. Ad quod dicendum est, quod
consuetudo boni animi et innocentis est ut etiam alios procul ab
iniquitate esse credat, a qua seipsos noverunt immunes. Quia igitur
Ioannes innocentissimus erat, et a proditionis iniquitate semotus,
nequaquam suspicabatur quod discipulus in tantum iniquitatis
prodiret. Quid autem discipuli veram causam verborum ignorantes de
ipsis verbis aestimarent, subdit Evangelista, dicens <i>quidam
autem ex ipsis</i>, scilicet discipulis, <i>putabant, quia loculos
habebat Iudas</i> et cetera. Ubi sciendum est, quod dominus Deus
caeli, qui dat escam omni carni, loculos habuit, non quod
possideret aliquid terrenum, sed a fidelibus oblata conservans,
suis necessitatibus et aliis indigentibus subveniret: quos quidem
loculos Iudas conferebat. In quo datur exemplum, ut Augustinus
dicit, quod Ecclesia potest habere pecuniam et reservare pro
necessitatibus imminentibus. In quo etiam instruimur, quod
ecclesiastica pecunia sit expendenda solum in duobus. Primo quidem
in his quae pertinent ad cultum divinum; unde dicit <i>eme ea quae
opus sunt nobis ad diem festum</i>, idest quibus Deum colere
possumus in die festo; Malach. c. III, 10; <i>inferte omnem decimam
in horreum meum, et sit cibus in domo mea</i>. Deinde vero in his
quae pertinent ad pauperum sustentationem, ut subdit <i>aut egenis
aliquid daret</i>. Sed si obiicias contra id quod dicit dominus,
Matth. VI, 34: <i>nolite cogitare in crastinum</i>, ad hoc
respondet Augustinus, et dicit, quod hoc non fuit praeceptum a
domino ad hoc ut nihil pecuniae seu aliarum rerum unius diei a
sanctis servetur in crastinum; sed ideo dominus dixit, <i>nolite
cogitare in crastinum</i>, ne scilicet praedicaremus et alia Dei
servitia faceremus ut provideatur nobis in posterum: vel ne
desistamus ab his quae virtutis sunt, propter diei crastini
sollicitudinem. Ex quo patet quod dominus dicens, <i>nolite
solliciti esse de crastino</i>, duo prohibet. Unum, ut non faciamus
bona propter crastinum; aliud, ut non retrahamur a bonis propter
timorem crastinae inopiae et cetera. Chrysostomus autem planius
exponit dicens: <i>nolite cogitare de crastino</i>; idest, curam
quae incumbit diei crastino, nolite anticipare in diem hodiernum:
<i>sufficit enim diei malitia sua</i>. Dubitatur etiam hic, quod
dominus praecepit discipulis suis, Lc. X, 4: <i>nolite portare in
via sacculum, neque peram neque calceamenta</i>. Quomodo ergo ipse
loculos habebat? Sed, secundum Chrysostomum, dominus loculos
ferebat ad inopum ministerium, ut hinc discas quod quantumcumque
pauperem et mundo crucifixum, oportet de pauperibus curam habere:
secundum illud Ps. CXI, 9: <i>dispersit, dedit pauperibus</i> et
cetera. Vel dicendum, quod hoc quod dicit, <i>nihil tuleritis in
via</i> etc., referendum est ad singulares praedicatores et
apostolos, qui nihil portare debent quando ad praedicandum vadunt.
Non autem referendum est ad totum collegium, quod oportet aliquid
habere et pro seipsis et pro egenis. Consequenter cum dicit <i>cum
ergo accepisset ille buccellam, exivit continuo</i>, ponitur
adimpletio rei praenuntiatae, et primo ponitur executio; secundo
temporis determinatio. Executio quidem festina: quia <i>cum
buccellam accepisset, exivit continuo</i>. Ubi attende, secundum
Origenem, quod non dicit Evangelista, cum comedisset buccellam, sed
<i>accepisset</i>: quod potest dupliciter intelligi. Uno modo quod
proditor in hoc tantum sollicitus obedire magistro, accepto pane
non comederit eum; sed forte in mensa dimisso, nullam traxit moram,
vadens ad proditionem perpetrandam. Cuius quidem ratio esse potest,
quod Diabolus, qui iam intraverat in cor Iudae, timens ne si panem
comederet, eum cedere oporteret, non valentem in eodem loco cum
Iesu esse, non permisit Iudam panem comedere; II Cor. VI, 15:
<i>quae conventio Christi ad Belial?</i> I Cor. X, v. 21: <i>non
potestis simul esse participes mensae domini et mensae
Daemoniorum</i>. Alio modo potest intelligi, quod panem acceptum
comedit; et sic est sensus <i>cum ergo accepisset ille
buccellam</i>, non solum in manu, sed etiam comedendo, sic
<i>exivit continuo</i>, male utens bono. Sicut et qui indigne
manducat panem domini, aut bibit eius calicem, in praeiudicium sibi
manducat atque bibit et magis aggravatur peccatis; sic panis a Iesu
datus Iudae, fuit in damnum, ut post panem intraret in eum Satanas.
Tempus autem seu hora determinatur tenebrosa; unde dicit <i>erat
autem nox</i>: quod quidem determinat propter duo. Primo ad eius
malitiam aggravandam, quae intantum invaluerat in cor eius, ut nec
propter temporis inopportunitatem usque mane perstitisset; Iob
XXIV, 14: <i>mane primo consurgit homicida (...) et de nocte
efficitur fur</i>. Secundo ad designandam mentis qualitatem <i>erat
enim nox</i>: quia mens Iudae proditoris obscura erat a luce
divina. Supra XI, 9: <i>qui ambulat in die, non offendit, quia
lucem huius mundi videt; qui autem ambulat in nocte, offendit, quia
lux non est in eo</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 6</div>
<p title="Super Io., cap. 13 l. 6"><a name="87510"><span class=
"ref">[87510] Super Io., cap. 13 l. 6</span></a> Post egressum
Iudae ad mortem domini procurandam, agit dominus de recessu suo ad
gloriam, et primo annuntiat eis gloriam ad quam vadit, ut inde
consolentur; secundo praenuntiat eis suum recessum, ibi <i>filioli,
adhuc modicum vobiscum sum</i> et cetera. Gloria autem ad quam
vadit est glorificatio et exaltatio Christi inquantum est filius
hominis: et hoc est quod dicit <i>cum ergo exisset</i>, scilicet
Iudas, <i>dixit Iesus</i>, discipulis suis, <i>nunc clarificatus
est filius hominis</i> et cetera. Ubi sciendum est, quod
clarificari idem est quod glorificari: gloria enim dicitur quasi
claria. Unde secundum Ambrosium, <i>gloria est clara cum laude
notitia</i>. Unde expositores ubi in Graeco est clarificare,
transferunt glorificare, et e converso. Et sic idem est quod hic
dicitur <i>nunc clarificatus est filius hominis</i>, quod
glorificatus. Potest ergo exponi quadrupliciter, scilicet referendo
ad quadruplicem gloriam Christi. Primo quidem ad gloriam crucis;
secundo ad gloriam iudiciariae potestatis; tertio ad gloriam
resurrectionis; quarto ad gloriam cognitionis Christi in fide
populorum. Hanc enim quadruplicem gloriam Scriptura attribuit
Christo. Primo ergo Christus clarificatus fuit in crucis
exaltatione, unde etiam Paulus in ipsa cruce gloriam suam dicit
esse, Gal. ult., 14: <i>mihi absit gloriari, nisi in cruce domini
nostri Iesu Christi</i>. Et de hac gloria exponit Chrysostomus.
Unde circa hoc dominus quatuor tangit de gloria crucis. Primo ipsam
gloriam, secundo gloriae fructum, tertio gloriae auctorem, quarto
gloriae tempus. Quantum ad primum dicit <i>nunc clarificatus est
filius hominis</i> et cetera. Sciendum est enim, quod quando
aliquid incipit fieri, videtur quasi esse factum. Iuda autem
exeunte ad ducendum milites, videtur negotium passionis Christi,
per quam glorificandus erat, inchoatum esse, et ideo dicit <i>nunc
clarificatus est filius hominis</i> etc., idest incipit passio in
qua glorificabitur. Clarificatus est enim Christus per passionem
crucis, quia per eam de inimicis, scilicet morte et Diabolo,
triumphavit; Hebr. II, 14: <i>ut per mortem destrueret eum qui
habebat mortis imperium</i>. Item quia per eam coniunxit terrena
caelestibus; Coloss. I, 20: <i>pacificans per sanguinem crucis sive
quae in terris, sive quae in caelis sunt</i>. Item quia per eam
omnia regna obtinuit. Ps. XCV, 9, secundum aliam litteram:
<i>dicite in gentibus, quia dominus regnavit a ligno</i>. Item quia
in ea multa miracula ostendit: nam velum templi scissum est, mota
est terra, petrae sunt scissae, et sol obscuratus est, et multa
corpora sanctorum surrexerunt, ut dicitur Matth. XXVII, 51 s.
Propter hoc ergo imminente passione dicit <i>nunc clarificatus est
filius hominis</i>: quasi, nunc incipit passio mea, quae est mea
glorificatio. Fructus autem huius gloriae est quod inde Deus
glorificetur; et ideo dicit <i>et Deus clarificatus est in eo</i>;
idest, in filio hominis glorificato: quia gloria passionis ad hoc
tendit, ut Deus inde glorificetur. Si enim Deus glorificatur de
morte Petri, infra ult., 19, <i>hoc dixit significans qua morte
clarificaturus esset Deum</i>, multo magis clarificatus est per
mortem Christi. Auctor autem huius gloriae non est Angelus neque
homo, sed ipsemet Deus: et ideo dicit <i>si Deus glorificatus est
in eo</i>; idest, si tanta est gloria quod Deus inde glorificetur,
non debuit per alium clarificari; sed <i>ipse Deus clarificavit
ipsum in semetipso</i>, idest per semetipsum; infra XVII, 5:
<i>clarifica me, pater, claritate quam habui priusquam mundus
esset, apud te</i>. Tempus autem huius gloriae est festinum, quia
<i>continuo</i>, idest statim, <i>clarificabit eum</i>; idest,
dabit ei clarificationem crucis. Crux enim, licet gentibus et his
qui pereunt sit stultitia, nobis tamen credentibus est maxima Dei
sapientia, et Dei virtus: I Cor. I, 30. Secunda autem gloria
Christi, est gloria iudiciariae potestatis; Mc. XIII, 26: <i>tunc
videbunt filium hominis venientem in nubibus, cum virtute multa et
gloria</i>. Et de hac gloria exponit Augustinus, ut in Glossa
tangitur. Unde secundum hoc quatuor hic facit. Primo ponit gloriam
iudiciariae potestatis; secundo ostendit meritum quo ad hanc
pervenitur; tertio hoc exponit; quarto demonstrat huius gloriae
principium. Dicit ergo quantum ad primum <i>nunc clarificatus est
filius hominis</i>. Ubi sciendum est, quod in sacra Scriptura res
significatae appellantur nomine rerum significantium,
significatione non expressa, secundum illud I Cor. X, 4: <i>petra
autem erat Christus</i>. Ubi non dicit, petra significat Christum.
In hoc autem facto quod Iudas exivit ab apostolis repraesentatur
figura futuri iudicii, ubi mali separabuntur a bonis, cum statuet
oves a dextris, haedos autem a sinistris, ut habetur Matth. XXV,
33. In hoc ergo quod Iudas exivit, quia futurum iudicium
figurabatur; ideo dominus post exitum Iudae agit de gloria
iudiciariae potestatis, qua iudicaturus est, dicens <i>nunc
clarificatus est filius hominis</i>, idest, per eius exitum
repraesentata est gloria filii hominis quam habebit in iudicio, ubi
malorum nullus erit ubi bonorum nullus perit. Non autem dicitur:
nunc significata est glorificatio filii hominis; sed <i>nunc
clarificatus est filius hominis</i>, more Scripturae sacrae
praedicto. Meritum autem huius glorificationis est ut Deus
glorificetur in eo. In illis enim clarificatur Deus qui quaerunt
facere voluntatem eius, non suam; talis autem erat Christus; supra
VI, 38: <i>non veni facere voluntatem meam, sed eius qui misit
me</i>. Et ideo <i>Deus clarificatus est in eo</i>. Exponit autem
hoc cum dicit <i>si Deus clarificatus est in eo</i>, idest, si
voluntatem Dei faciens, Deum clarificat, <i>merito Deus
clarificabit eum in semetipso</i>, ut scilicet natura humana quae a
verbo aeterno suscepta est, etiam immortali aeternitate donetur; et
ideo <i>in semetipso</i>, idest in gloria sua; Phil. II, 9:
<i>propter quod exaltavit illum, et donavit illi nomen quod est
super omne nomen</i>. Ipsa ergo glorificatio qua Deus glorificatus
est in Christo, est meritum in quo Christus secundum quod homo
glorificatus est <i>in semetipso</i>, idest in gloria Dei. Et hoc
fuit quando humana natura, deposita infirmitate per mortem crucis,
accepit gloriam immortalitatis in resurrectione. Inde ipsa
resurrectio fuit principium quo inchoata est ista gloria. Ideo
dicit <i>et continuo clarificabit eum</i>, in resurrectione, quae
scilicet statim erit, secundum illum Ps. CVII, 3: <i>exurgam
diluculo</i>. Et alibi, Ps. XV, 10: <i>non dabis sanctum tuum
videre corruptionem</i>. Tertia Christi gloria, est gloria
resurrectionis de qua dicitur Rom. VI, 4: <i>quomodo surrexit
Christus per gloriam patris; ita et nos in novitate vitae
ambulemus</i>. Et de hac gloria exponit hic Hilarius, et etiam
partim Augustinus. Et secundum hoc primo praenuntiat Christus hanc
suam gloriam, dicens <i>nunc clarificatus est filius hominis</i>.
Et loquitur de futuro per modum praeteriti: quia quae statim fieri
credimus, quasi facta habemus. Gloria autem resurrectionis in
proximo imminebat; et ideo dicit <i>nunc clarificatus est</i>,
quasi corpus naturae divinae consociatione, gloriam quodammodo
divinitatis adeptum est. Secundo subiungit causam huius
glorificationis, et valde subtiliter: nam, ut ipse dicit, humanitas
Christi in resurrectione glorificata est ex coniunctione divinae
naturae eam assumentis in persona verbi, quia hoc dicitur in Ps.
XV, 10: <i>non derelinques animam meam in Inferno, nec dabis
sanctum tuum</i>, qui est sanctus sanctorum, <i>videre
corruptionem</i>. Debetur etiam Christo homini talis gloria
inquantum est Deus. Nos etiam intantum gloriam resurrectionis
habebimus, inquantum participes sumus divinitatis; Rom. VIII, 11:
<i>qui suscitavit Iesum Christum a mortuis, resuscitabit et
mortalia corpora vestra propter inhabitantem spiritum eius in
vobis</i>. Et ideo dicit, quod <i>filius hominis</i>, scilicet
Christus, secundum humanam naturam, <i>clarificatus est</i>, per
resurrectionem. Et quis clarificabit eum? <i>Deus</i>, inquit,
<i>clarificabit eum in semetipso</i>, ut scilicet Christus homo,
qui regnat in gloria quae ex Dei gloria est, et ipse exinde in Dei
gloriam transeat, scilicet mansurus totus in Deo; quasi deificatus
ex ea qua homo est dispensatione. Sicut si dicerem: lampas clara
est, quia ignis clarescit in ea. Illud ergo quod emittit radios
claritatis ad humanitatem Christi, est Deus: et sic humanitas
Christi clarificatur a gloria divinitatis eius, et humanitas
Christi inducitur in gloriam divinitatis, non per transmutationem
naturae, sed per participationem gloriae, inquantum ipse Christus
homo adoratur tamquam Deus; Phil. II, 9: <i>propter quod et Deus
exaltavit illum, et dedit illi nomen quod est super omne nomen, ut
in nomine Iesu omne genu flectatur</i>. Et ideo dicit <i>et Deus
clarificatus est in eo</i>; idest, si ita est quod gloria
divinitatis ad gloriam humanitatis redundet, <i>Deus clarificavit
eum</i>, idest, fecit eum participem suae gloriae, eum ad suam
gloriam assumendo. Phil. II, 11: <i>omnis lingua confiteatur quia
dominus Iesus in gloria est Dei patris</i>. Et sic duplex est
gloria Christi. Una quae est in humanitate eius a divinitate
derivata; alia est divinitatis, ad quam quodammodo assumitur
humanitas, ut dictum est: sed aliter et aliter. Nam prima gloria
habuit principium temporis, et ideo de ipsa loquitur in praeterito
dicens <i>et Deus clarificavit eum in semetipso</i>, quod fuit in
die resurrectionis. Secunda gloria est perpetua, quia ab aeterno
verbum Dei est Deus, ad quam humanitas Christi assumpta in
perpetuum glorificabitur; unde de ista loquitur in futuro dicens
<i>et continuo clarificabit eum</i>; idest, semper faciet eum in
illa gloria in perpetuum esse. Quarta gloria Christi est gloria
cognitionis in fide populorum; et de hac exponit Origenes. Ubi
notandum est, quod gloria, secundum eum, aliter accipitur in
communi usu hominum, et aliter in Scriptura. Nam secundum communem
usum, gloria nihil aliud est quam a pluribus collata praeconia, vel
<i>clara cum laude notitia</i>, ut Ambrosius dicit; in sacra
Scriptura gloria importat aliquod divinum indicium super homines.
Unde Ex. XL, 32: <i>gloria domini apparuit super tabernaculum</i>,
idest, aliquod divinum indicium requievit super ipsum. Et similiter
illud quod dicitur de facie Moysi, quod glorificata esset. Et sicut
gloria corporaliter dicit aliquod divinum indicium super homines,
ita etiam et spiritualiter intellectus hominis dicitur glorificari
quando ita deificatus, et transcendens omnia materialia, elevatur
ad Dei cognitionem: per hoc enim efficitur particeps gloriae
ipsius, II Cor. III, 18: <i>nos autem revelata facie gloriam domini
speculantes in eamdem imaginem transformamur</i>. Si ergo quicumque
cognoscit Deum, glorificatur, et particeps gloriae effectus est,
manifestum est quod Christus, qui perfectissime Deum cognovit,
utpote totius divinae gloriae splendor existens, Hebr. I, 3, et
totius gloriae divinae fulgorem capere valens; si, inquam, ita est;
Christus perfectissime est glorificatus, et etiam omnes qui Deum
cognoscunt, hoc a Christo habent. Sed Christum sic glorificatum
esse in perfectissima cognitione et participatione divinitatis
nondum homines cognoscebant: et ideo, licet in se glorificatus
esset, non tamen glorificatus erat in notitia hominum. Sed hanc
gloriam incepit habere in resurrectione et in passione, in quibus
homines cognoscere coeperunt suam virtutem et suam divinitatem. De
hac ergo sua glorificatione dominus hic loquens, dicit <i>nunc
clarificatus est filius hominis</i>, scilicet, secundum
humanitatem, in sua passione, quae imminebat, clarus effectus est
in notitia hominum; <i>et Deus</i>, scilicet pater, <i>glorificatus
est in eo</i>. Filius enim non solum revelat se, sed etiam patrem;
infra XVII, 6: <i>pater, manifestavi nomen tuum</i>: et ideo non
solum clarificatus est filius, sed etiam pater; Matth. XI, 27:
<i>patrem nemo novit nisi filius, et cui voluerit filius
revelare</i>. Et dicit <i>in eo</i>, quia qui videt filium, videt
et patrem: infra XIV, 9. Maioris autem est ut aliquid maius
rependat, et ideo subdit <i>et si Deus clarificatus est in eo</i>,
idest si ex claritate filii hominis quodammodo crescit gloria Deo
patri, inquantum magis ab omnibus cognoscitur, <i>et Deus
clarificavit eum in semetipso</i>, idest, notificavit, quod
Christus Iesus est in sua gloria. Et hoc non differtur, quia
<i>continuo clarificabit eum</i>, idest statim et cetera.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 7</div>
<p title="Super Io., cap. 13 l. 7"><a name="87511"><span class=
"ref">[87511] Super Io., cap. 13 l. 7</span></a> Supra posuit
dominus claritatem quam adepturus erat per suum recessum; hic ipsum
suum recessum praenuntiat eis, et primo praenuntiat eis suum
recessum; secundo ostendit quod nondum discipuli idonei erant ad
eum sequendum, ibi <i>quaeretis me</i>; tertio docet quomodo idonei
fiant, ibi <i>mandatum novum do vobis</i>. Recessum autem futurum
in brevi praenuntiat eis, dicens <i>filioli, adhuc modicum vobiscum
sum</i>. Et utitur verbo filiationis ad maiorem inflammationem. Nam
quando amici ab invicem discedunt, tunc maxime affectu amoris
inardescunt. Supra eodem <i>cum dilexisset suos qui erant in mundo,
in finem dilexit eos</i>. Sed dicit <i>filioli</i> mei, in
diminutivo, ut ostendat eorum imperfectionem, nondum enim erant
perfecte filii, quia nondum perfecte diligebant: nondum erant in
caritate perfecti; Gal. IV, 19: <i>filioli mei, quos iterum
parturio, donec formetur Christus in vobis</i>. Nihilominus tamen
satis creverant in perfectione, quia ex servis facti sunt filioli,
ut hic habetur, et fratres, infra XX, 17: <i>vade ad fratres meos,
et dic eis</i> et cetera. Notandum tamen, quod hoc quod dicitur
<i>adhuc modicum</i>, tripliciter exponi potest, secundum quod
Christus est tripliciter cum suis discipulis. Christus enim cum
suis discipulis erat corporaliter. Corpus autem eius potest
considerari dupliciter. Primo secundum similitudinem conditionis
naturae humanae, nam Christus secundum corpus mortalis erat, sicut
et ceteri homines; et sic ly <i>modicum</i> accipitur pro tempore
quod erat inter verba sermonis huiusmodi, et mortem suam. Ut sit
sensus <i>adhuc modicum vobiscum sum</i>, idest, modicum temporis
extat quod capiar et moriar, et tunc resurgam, deinceps immortalis,
etiam secundum corpus, existens; Rom. VI, v. 9: <i>Christus
resurgens ex mortuis, iam non moritur, mors illi ultra non
dominabitur</i>. Et ideo dicitur Lc. ult., 44: <i>haec dicebam
vobis, dum adhuc essem vobiscum</i> et cetera. Secundo fuit cum eis
praesentia corporali, sed secundum quod corpus eius erat iam
glorificatum; et sic ly <i>modicum</i> accipitur pro tempore quod
erat usque ad ascensionem; infra XVI, 16: <i>modicum, et iam non
videbitis me; et iterum modicum, et videbitis me, quia vado ad
patrem</i>; Aggaei II, 7: <i>adhuc modicum, et ego movebo caelum et
terram et mare et aridam</i>. Tertio exponitur secundum quod
Christus fuit cum eis spiritualiter secundum suae divinitatis
praesentiam, et in sacramentis; et sic ly <i>modicum</i> accipitur
pro tempore quod existebat usque ad consummationem saeculi: quod
quidem tempus dicitur esse modicum in comparatione ad aeternitatem;
I Io. II, 18: <i>filioli mei, novissima hora est</i>. Et sic est
sensus <i>modicum vobiscum sum</i>, idest, licet a vobis
corporaliter discedam, tamen spiritualiter adhuc <i>sum vobiscum
modicum</i> istud temporis quod extat usque ad consummationem
saeculi; Matth. ult., 20: <i>ecce ego vobiscum sum usque ad
consummationem saeculi</i>. Sed haec expositio non congruit
secundum praesentiam divinitatis suae, quia non solum usque ad
consummationem saeculi, sed etiam in perpetuum erit cum eis. Et
ideo Origenes aliter exponit, dicens, quod Christus cum perfectis
non peccantibus mortaliter, est semper, sed cum imperfectis non
est, quia cum peccant, recedit ab eis. Discipuli vero post modicum
tempus recessuri erant a Christo, et scandalum passuri, et eum
relicturi; Matth. c. XXVI, 31: <i>omnes vos scandalum patiemini in
me in ista nocte</i>. Et sic Christus spiritualiter recedebat ab
eis; et quantum ad hoc dicit <i>adhuc modicum vobiscum sum</i>,
idest, modicum temporis est quod vos fugietis, me relicto, et sic
non ero vobiscum. Consequenter cum dicit <i>quaeretis me</i> etc.,
ostendit eorum insufficientiam ad sequendum: et primo ponit eorum
conatum, dicens <i>quaeretis me</i>, quem spiritualiter
dereliquistis, et fugientes et negantes. <i>Quaeretis</i>, inquam,
per poenitentiam, sicut Petrus qui flevit amare; Is. LV, 6:
<i>quaerite dominum dum inveniri potest</i>; Oseae VI, 1: <i>in
tribulatione sua mane consurgent ad me</i>. Vel, <i>quaeretis
me</i>, idest praesentiam corporalem per desiderium; Lc. XVII, 22:
<i>venient dies in quibus desiderabitis videre unum diem filii
hominis, et non videbitis</i>. Secundo eorum defectum ostendit
dicens <i>et sicut dixi Iudaeis: quo ego vado, vos non potestis
venire</i>. Sed aliter et aliter: quia cum inter Iudaeos essent
aliqui qui numquam convertendi erant, de illis dictum est
simpliciter, quod non poterant ire quo Christus ibat. Sed iam Iuda
egresso, nullus erat inter discipulos a Christo separandus, et ideo
non dixit simpliciter <i>non potestis venire</i>, sed addidit
<i>vobis dico modo</i>. Quasi dicat: Iudaeis dixi, quod numquam,
scilicet quantum ad obstinatos; sed <i>vobis dico</i>, quod
<i>modo</i> non potestis me sequi, quia non estis perfecti in
caritate, ut velitis mori pro me: ego enim per mortem discessurus
sum. Item ego iturus sum ad gloriam patris, ad quam nullus venire
potest, nisi sit caritate perfectus. Item ego sum glorificandus
modo, quia, ut dictum est, <i>nunc clarificatus est filius
hominis</i>, sed nondum est tempus quod corpora vestra
glorificentur: et ideo <i>quo ego vado, vos non potestis
venire</i>. Consequenter cum dicit <i>mandatum novum do vobis</i>,
docet quomodo idonei efficiantur ad sequendum, et primo ponit
conditionem mandati; secundo ostendit causam quare illud debeant
implere, ibi <i>in hoc cognoscent omnes quod mei discipuli
estis</i>. Circa primum tria facit. Primo ponit mandati qualitatem;
secundo eius tenorem; et tertio tenoris exemplum. Sed qualitas
mandati commendatur ex novitate, unde dicit <i>mandatum novum</i>.
Sed numquid in veteri testamento vel lege datum non est mandatum de
dilectione proximi? Datum quippe est, quia Matth. c. XXII, 37,
Christus interrogatus a legisperito quod esset primum mandatum,
respondit: <i>diliges dominum Deum tuum</i>, et subditur: <i>et
proximum tuum sicut teipsum</i>. Quod habetur Lev. XIX, 18:
<i>diliges proximum tuum sicut teipsum</i>. Specialiter autem
mandatum istud dicitur novum propter tria. Primo propter effectum
innovationis quem efficit; Col. III, 9: <i>exuentes vos veterem
hominem cum actibus suis, et induentes novum, eum qui renovatur in
agnitionem, secundum imaginem eius qui creavit illum</i>. Haec
autem novitas est per caritatem, ad quam hortatur Christus. Secundo
istud mandatum dicitur novum propter causam quae hoc efficit, quia
est a novo spiritu. Est enim duplex spiritus, scilicet vetus et
novus. Vetus quidem est spiritus servitutis; novus autem spiritus
amoris; ille generat servos, hic filios adoptionis; Rom. VIII, v.
15: <i>non accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed
accepistis spiritum adoptionis filiorum</i>; Ezech. XXXVI, 26:
<i>dabo vobis cor novum, et spiritum novum ponam in medio
vestri</i>. Et hic spiritus inflammat ad caritatem: quia <i>caritas
Dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum sanctum</i>; Rom.
V, v. 5. Tertio per effectum quem constituit, scilicet novum
testamentum. Nam brevis differentia novi et veteris testamenti est
timor et amor; ut enim dicit Ier. XXXI, 31: <i>feriam domui Israel
foedus novum</i>. Quod autem mandatum istud in veteri testamento ex
timore et amore sancto erat, pertinebat ad novum testamentum: unde
hoc mandatum erat in veteri lege, non tamquam proprium eius, sed ut
praeparativum novae legis. Tenor autem mandati est mutua dilectio;
unde dicit <i>ut diligatis invicem</i> et cetera. De ratione enim
amicitiae est quod non sit latens, alias enim non esset amicitia,
sed benevolentia quaedam. Et ideo oportet ad veram amicitiam et
firmam, quod amici se mutuo diligant; quia tunc amicitia iusta est
et firma, quasi duplicata. Dominus ergo volens inter suos fideles
et discipulos perfectam amicitiam esse, dedit eis praeceptum de
mutua dilectione; Eccli. VI, 17: <i>qui timet Deum, habebit
amicitiam bonam</i>. Exemplum tenoris ponit cum dicit <i>sicut
dilexi vos</i>. Tripliciter enim dilexit nos Christus: gratuite,
efficaciter et recte. Gratuite, quia ipse incepit, nec expectavit
quod nos inciperemus amare; I Io. IV, 10: <i>non quasi dilexerimus
Deum, sed quoniam ipse prior dilexit nos</i>. Sic et nos debemus
prius diligere proximos, nec expectare praeveniri, seu beneficari.
Efficaciter autem dilexit, quod patet per opus: <i>probatio</i>
enim <i>dilectionis exhibitio est operis</i>. Maius autem quod homo
pro amico potest facere, est ut det seipsum pro eo, quod et
Christus fecit; Eph. V, 2: <i>dilexit nos, et tradidit semetipsum
pro nobis</i>; unde dicebat, infra XV, 13: <i>maiorem hac
dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis
suis</i>. Nos ergo huius exemplo efficaciter et fructuose invicem
diligamus; I Io. III, 18: <i>non diligamus verbo neque lingua, sed
opere et veritate</i>. Recte vero, quia cum omnis amicitia fundetur
super aliquam communicationem (similitudo enim est causa amoris),
illa est recta amicitia quae est propter similitudinem, seu
communicationem in bono. Christus autem intantum dilexit nos,
inquantum similes sumus ei per gratiam adoptionis, diligendo
secundum hanc similitudinem, ut ad Deum traheret. Ier. XXXI, 3:
<i>in caritate perpetua dilexi te, ideo attraxi te miserans</i>.
Sic ergo et nos in amato non tantum quod beneficii est, seu
delectationis, sed quod Dei est, debemus diligere. Et in tali
dilectione proximi includitur etiam dilectio Dei. Consequenter cum
dicit <i>in hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis</i> etc.
ponitur rationem implendi hoc praeceptum. Sciendum est autem, quod
quicumque connumeratur militiae alicuius regis, debet portare eius
insignia. Insignia autem Christi sunt insignia caritatis. Quicumque
ergo vult annumerari militiae Christi, debet caritatis charactere
insigniri; et hoc est quod dicit <i>in hoc cognoscent omnes quod
mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invicem</i>:
dilectionem, inquam, sanctam; Eccli. XXIV, 24. <i>Ego mater
pulchrae dilectionis, et timoris, et agnitionis, et sanctae
spei</i>. Attende autem, quod cum apostoli multa dona receperunt a
Christo, sicut vita, et intellectus, et bona habitudo corporis:
quaedam vero spiritualia, sicut opera miraculorum; Lc. XXI, 15:
<i>ego dabo vobis os et sapientiam</i> etc.; omnia ista non sunt
signa discipulatus Christi, cum possint esse communia bonis et
malis. Sed speciale discipulatus Christi signum est caritas, et
mutua dilectio; II Cor. I, 22: <i>signavit nos et dedit
spiritum</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 8</div>
<p title="Super Io., cap. 13 l. 8"><a name="87512"><span class=
"ref">[87512] Super Io., cap. 13 l. 8</span></a> Posito defectu
discipuli, scilicet Iudae tradentis, hic ponit defectum discipuli,
scilicet Petri negantis, et primo ponitur praenuntiandi occasio;
secundo negationis praenuntiatio, ibi <i>respondit Iesus: animam
tuam pro me pones?</i> Circa primum duo facit. Primo ponit Petri
desiderium; secundo ponit eius fiduciam, ibi <i>dicit ei Petrus:
quare non possum te sequi modo?</i> Circa primum duo facit. Primo
ponit desiderii ostensionem; secundo dilationem, ibi <i>respondit
Iesus: quo ego vado, non potes me modo sequi</i>. Ostenditur autem
Petri desiderium in prompta interrogatione, cum dicit <i>dicit ei
Simon Petrus: domine, quo vadis?</i> Audierat enim a domino quod
adhuc modicum cum eis esset: ex quo sollicitus est de Christi
recessu ab eis, et ideo quaerit dicens <i>quo vadis?</i> Ubi
Chrysostomus dicit: magnus profecto est Petri amor, et ipso igne
vehementior, cuius nulla prohibitio promptum impetum impedire
potest. Et inde est quod etiam Christo dicente: <i>quo ego vado,
vos non potestis venire</i>, ipsum Petrus sequi volebat; et ideo
interrogabat quo iret, quasi una de adolescentulis quaerentibus in
Cant. V, 17: <i>quo abiit dilectus tuus, o pulcherrima mulierum,
quo abiit? Et quaeremus eum tecum</i>. Dilatio autem huius
desiderii est, quia ad praesens impeditur a sequendo; et hoc est
quod dicit <i>quo ego vado non potes me modo sequi: sequeris autem
postea</i>; quasi dicat: adhuc imperfectus es, et ideo non potes me
modo sequi; postea autem, quando perfectus eris, sequeris me.
Simile est quod dicit infra ult., 18: <i>amen dico tibi, cum esses
iunior</i>, quasi imperfectus, <i>cingebas te (...) cum autem
senueris</i>, et perfectionis arcem conscenderis, <i>extendes manus
tuas, et alius te cinget</i>. Consequenter cum dicit <i>dicit ei
Petrus</i> etc., ponit Petri fiduciam. Intellexerat enim Petrus
quod dominus verba praedicta dixerat, quasi de perfectione sui
amoris diffidens. Perfectus autem amor est cum quis seipsum pro
amicis exponit morti; infra XV, v. 13: <i>maiorem hac dilectionem
nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis</i>. Quia
ergo Petrus paratus erat pro Christo mori, ostendebat se in amore
perfectum, cum dicit <i>animam meam ponam pro te</i>, idest,
paratus sum pro te mori. Hoc dicebat, quantum sibi videbatur, non
ficto animo. Sed tamen nescit homo virtutem affectus sui, tunc
potissime cum periculum imminet; I Cor. c. IV, 4: <i>nihil mihi
conscius sum; sed non in hoc iustificatus sum</i>. Consequenter cum
dicit <i>respondit ei Iesus</i> etc., negationem Petri praenuntiat,
et primo redarguit praesumptionem; secundo praedicit negationem,
ibi <i>amen, amen dico tibi: non cantabit gallus, donec ter me
neges</i>. Circa primum sciendum est, quod Petrus de se praesumens,
Christo sibi dicente <i>non potes me modo sequi</i>, dicebat se eum
sequi posse, et mori pro ipso: et ideo dominus eum reprimens, dicit
<i>animam tuam pro me pones?</i> Quasi diceret. Considera quid
loquaris. Magis scio quid in te sit, quam tu scias; tu non scis
ponderare amoris tui pondus. Noli ergo de te ultra modum
praesumere; Rom. XI, 20: <i>noli altum sapere, sed time</i>. Et
huiusmodi ratio assignatur Matth. XXVI, 41: <i>spiritus quidem
promptus est, caro autem infirma</i>. Permisit autem dominus Petrum
tentari et cadere, ut exaltatus ad principatum Ecclesiae, discat de
se humilia sentire, et peccantibus subditis compati; Hebr. IV, 15:
<i>non habemus pontificem qui non possit compati infirmitatibus
nostris, tentatum per omnia pro similitudine, absque peccato</i>.
Sed in Petro invaluit tentatio usque ad culpam; in Christo autem
fuit intentatio usque ad similitudinem poenae: quia peccatum non
fecit. Negationem praedicit, dicens <i>amen, amen dico tibi: non
cantabit gallus, donec ter me neges</i>. Hic primo dubitatur de hoc
quod dicit <i>non cantabit gallus, donec ter me neges</i>. Videtur
enim esse falsum: quia statim, post primam negationem Petri, gallus
cantavit, ut habetur Mc. XIV, 68. Sed ad hoc Augustinus respondet
dupliciter. Uno modo, ut dominus magis affectionem Petri, quam
actus expresserit: nam animam Petri tantus timor invaserat quod
paratus erat ad primum cantum galli, non solum semel, sed ter
negare; et sic est sensus: <i>antequam gallus cantet</i>, paratus
eris ter me negare. Alio modo, ut referatur ad negationis initium:
quia aliquid dicitur fieri ante aliud, etiam si incipiat tantum
fieri. Dominus autem praedixit trinam negationem, quae incepit ante
primum galli cantum, licet non ante perfecta fuerit; et tunc est
sensus <i>non cantabit gallus, donec ter me neges</i>, idest,
trinam negationem incipies antequam gallus cantet. Item quaeritur
de loco ubi haec verba fuerunt; nam et Matthaeus et Marcus dicunt,
quod dominus dixit haec verba Petro postquam exiverat de loco ubi
cum discipulis coenaverat; Lucas autem et Ioannes dicunt quod haec
verba dixit in loco ubi coenaverat. Nam post sermonem istum dominus
dixit infra XIV, 31: <i>surgite, eamus hinc</i>. Ad hoc autem
dicendum, quod verum est dominum haec verba dixisse in loco in quo
coenaverat; Matthaeus autem et Marcus sequuntur ordinem memoriae,
non historiae. Potest autem dici, secundum Augustinum, quod dominus
haec verba ter dixit. Nam si quis diligenter consideret verba
domini, ex quibus processum est ad praenuntiationem negationis
Petri, inveniet tripliciter esse dicta: nam in Matthaeo et Marco
habetur, quod dixit dominus: <i>omnes vos scandalum patiemini in me
in nocte ista</i>. Et Petrus respondet: <i>et si omnes scandalizati
fuerint in te, ego numquam scandalizabor</i>. Et ait illi Iesus:
<i>quia hodie in hac nocte antequam gallus cantet, ter me
negabis</i>. In Luca autem, habetur: <i>dixit eis Iesus: ecce
Satanas expetivit vos, ut cribraret sicut triticum. Ego autem
rogavi pro te, ut non deficiat fides tua</i>. Et tunc Petrus dixit
ei: <i>domine, tecum paratus sum et in carcerem et in mortem
ire</i>. Et dominus illi: <i>dico tibi, Petre: non cantabit hodie
gallus donec ter abneges nosse me</i>. Hic autem cum Petrus
quaereret a domino <i>quo vadis?</i> etc., dixit ei dominus
<i>amen, amen dico tibi: non cantabit gallus, donec ter me
neges</i>. Unde colligitur quod pluries dominus negationem Petri
praedixerat.</p>
<br />
<div class="C">Caput 14</div>
<div class="D">Lectio 1</div>
<p title="Super Io., cap. 14 l. 1"><a name="87513"><span class=
"ref">[87513] Super Io., cap. 14 l. 1</span></a> Supra dominus
informavit discipulos suos exemplis, hic confortat eos verbis, et
primo ponitur multiplex verborum exhortatio; secundo ipsorum quae
dicta sunt explicatio, cap. XVI <i>haec locutus sum vobis, ut non
scandalizemini</i>. Circa primum sciendum est, quod duo imminebant
discipulis, de quibus conturbari poterant. Unum de praesenti,
scilicet recessus Christi imminens; aliud de futuro, scilicet
tribulationes quas passuri erant. Primo ergo confortat eos contra
primum, scilicet contra eius recessum; secundo contra tribulationes
quas passuri erant, XV, cap., <i>ego sum vitis vera</i> et cetera.
Circa primum duo facit. Primo confortat eos ex parte ipsorum
remanentium; secundo ex parte sui recedentis, ibi <i>non turbetur
cor vestrum, neque formidet</i>. Circa primum tria facit. Primo
praemittit suum accessum ad patrem; secundo promittit eis donum
spiritus sancti, ibi <i>si diligitis me, mandata mea servate</i>;
tertio suam praesentiam, ibi <i>non relinquam vos orphanos</i>.
Circa primum duo facit. Primo praemittit suum accessum ad patrem;
secundo agit de via per quam accessurus erat, ibi <i>et quo ego
vado scitis, et viam scitis</i>. Circa primum tria facit. Primo
excludit turbationem; secundo innuit sui potestatem, ibi
<i>creditis in Deum, et in me credite</i>; tertio subiungit
promissionem, ibi <i>in domo patris mei mansiones multae sunt</i>.
Circa primum sciendum est, quod discipuli perturbari poterant ex
verbis domini supradictis de proditione Iudae, et negatione Petri,
et recessu suo. Et vere omnia turbationem et dolorem ingerebant;
Ps. LIX, 4: <i>commovisti terram</i>, scilicet cordium
discipulorum, <i>et conturbasti eam</i>. Et ideo dominus sanare
volens eorum contritionem, dicit <i>non turbetur cor vestrum</i>.
Sed contra; Act. I, 1: <i>coepit Iesus facere et docere</i>. Sed
supra XIII, 21, dicitur: <i>turbatus est Iesus spiritu</i> et
cetera. Quomodo ergo docet non turbari qui primo turbatus est?
Responsio. Dicendum quod non docuit contrarium eius quod fecit. De
eo autem dicitur quod turbatus est spiritu, non quod spiritus eius
sit turbatus. Hic autem non prohibet quin turbentur spiritu, sed
prohibet quod eorum cor, idest spiritus, non turbetur. Est enim
quaedam turbatio ex spiritu, ex ratione procedens, quae laudabilis
est, nec prohibetur. II Cor. VII, 10: <i>quae enim secundum Deum
tristitia est, poenitentiam in salutem stabilem operatur</i>. Alia
est tristitia seu turbatio ipsius rationis; quae non est
laudabilis, quia abducit a propria rectitudine; et prohibetur Ps.
XXXVI, v. 24: <i>iustus non conturbabitur, quia dominus supponit
manum suam</i>. Non enim turbari potest qui Deum semper habet. Et
ideo dominus suae divinitatis potestatem subiungit, dicens
<i>creditis in Deum, et in me credite</i>: ubi unum supponit, et
aliud praecipit. Supponit quidem eorum fidem in Deum, dicens
<i>creditis in Deum</i>: in hoc enim iam instructi erant ab ipso;
Hebr. XI, 6: <i>accedentem ad Deum oportet credere</i>. Praecipit
autem ut credant in ipsum, dicens <i>et in me credite</i>. Si enim
in Deum creditis, ego autem sum Deus: consequens est quod in me
credatis. Et tenet haec consequentia, sive ly <i>Deus</i> teneatur
essentialiter, cum ipse filius sit Deus, sive ly <i>Deus</i>
supponat pro persona patris. Nullus enim potest in patrem credere
nisi credat in filium; supra V, 23: <i>qui non honorificat filium,
non honorificat patrem</i>. In hoc autem quod dicit <i>et in me
credite</i>, contestatur se verum esse Deum; nam etsi homini vel
creaturae credere liceat, in nullum tamen nisi in Deum credere
debemus. Est ergo in Christum credendum sicut in Deum. I Io. ult.,
20: <i>ut sitis in vero filio eius Christo. Hic est verus Deus et
vita aeterna</i>; supra VI, 29: <i>hoc est opus Dei, ut credatis in
eum quem misit ille</i>. Consequenter cum dicit <i>in domo patris
mei mansiones multae sunt</i>, subiungit promissionem quae est ut
per Christum accedant, et introducantur ad patrem. Promissio autem
de accessu aliorum ad aliquem locum duo includit: unum est
praecedens, scilicet loci praeparatio; aliud sequens, scilicet in
locum introductio. Et ideo dominus duas hic promissiones facit:
unam quae pertinet ad loci praeparationem, aliam ad loci
introductionem. Prima autem non est necessaria, cum iam locus sit
praeparatus; sed secunda: et ideo circa hoc duo facit. Primo
excludit necessitatem primae promissionis; secundo ponit secundam
promissionem, ibi <i>et si abiero, et praeparavero vobis locum,
iterum veniam, et accipiam vos ad meipsum</i>. Circa primum duo
facit. Primo excludit necessitatem praeparationis; secundo ostendit
facultatem suam ad praeparandum, si necesse esset, ibi <i>si quo
minus, dixissem vobis, quia vado parare vobis locum</i>. Dicit ergo
<i>in domo patris mei mansiones multae sunt</i>. Ubi sciendum est,
quod cum uniuscuiusque domus sit in qua habitat, illa dicitur domus
Dei in qua habitat Deus; Deus autem habitat in sanctis; Ier. XIV,
9: <i>tu in nobis es, domine</i> et cetera. Sed in quibusdam quidem
per fidem; II Cor. VI, 16: <i>inhabitabo in illis, et inambulabo
inter eos</i>. In quibusdam vero per fruitionem perfectam, I Cor.
XV, 28: <i>ut sit Deus omnia in omnibus</i>. Duplex est ergo domus
Dei. Una est militans Ecclesia, scilicet congregatio fidelium; I
Tim. III, 15: <i>ut scias quomodo oporteat te in domo Dei
conversari, inhabitat Deus per fidem</i>; Apoc. XXI, 3: quae est
Ecclesia Dei vivi. Et hanc <i>ecce tabernaculum Dei cum hominibus,
et habitabo in illis</i>. Alia est triumphans, scilicet sanctorum
collectio in gloria patris; Ps. c. LXIV, 5: <i>replebimur in bonis
domus tuae. Sanctum est templum tuum, mirabile in aequitate</i>.
Sed domus patris dicitur non solum illa quam ipse inhabitat, sed
etiam ipsemet, quia ipse in seipso est. Et in hac domo nos
colligit. Quod autem ipse Deus sit domus, habetur II Cor. V, 1:
<i>domum habemus a Deo, non manufactam, aeternam in caelis</i>. Et
haec domus est gloriae, quae est ipse Deus; Ier. c. XVII, 12:
<i>solium altitudinis gloriae tuae a principio, locus
sanctificationis nostrae</i>. Manet autem homo in hoc loco,
scilicet Deo, quantum ad voluntatem et affectum per fruitionem
caritatis I Io. IV, 16: <i>qui manet in caritate, in Deo manet, et
Deus in eo</i>: et quantum ad intellectum per notitiam veritatis;
infra XVII, 17: <i>sanctifica eos in veritate</i>. In hac ergo
domo, idest in gloria, quae Deus est, <i>mansiones multae sunt</i>,
idest diversae participationes beatitudinis ipsius; quia qui plus
cognoscit, maiorem locum habebit. Diversae ergo participationes
divinae cognitionis et fruitionis, sunt diversae mansiones. Sed hic
est quaestio utrum unus possit esse beatior alio. Videtur quod non.
Beatitudo enim est finis; et perfectum non recipit maius et minus:
ergo non potest magis et minus haberi. Responsio. Dicendum quod
aliquid dicitur perfectum dupliciter: absolute, et secundum quid.
Perfectio quidem beatitudinis absoluta est solius Dei: quia solus
ipse tantum cognoscit se et amat quantum cognoscibilis est et
amabilis (infinite enim cognoscit, et amat infinitam veritatem et
bonitatem suam). Et quantum ad hoc, ipsum summum bonum, quod est
beatitudinis obiectum, et causa, non potest esse maius et minus:
non enim est nisi unum summum bonum, quod est Deus. Secundum quid
autem, idest secundum aliquas conditiones temporis, naturae et
gratiae; et sic unus potest esse beatior alio secundum adeptionem
huius boni, et capacitatem uniuscuiusque hominis. Quia quanto homo
magis est eius capax, tanto magis participat ipsam, inquantum
scilicet est melius dispositus et ordinatus ad eius fruitionem: ad
quod disponitur dupliciter. Consistit enim beatitudo in duobus:
scilicet in divina visione, et ad hanc disponitur per munditiam: et
ideo quanto quis habet cor magis elevatum a terrenis, tanto magis
et perfectius Deum videbit. Item in fruitionis delectatione, et ad
hanc disponitur per amorem: et ideo qui habet cor magis fervens
amore Dei, magis delectabitur in divina fruitione. De prima dicitur
Matth. V, 8: <i>beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt</i>.
Item quaeritur de hoc quod dicitur Matth. XX, quod unus denarius
datur omnibus laborantibus. Hic autem denarius nihil aliud est quam
mansio in domo patris. Non ergo sunt multae mansiones. Responsio.
Dicendum quod merces vitae aeternae et una est, et multae. Multae
quidem secundum diversam capacitatem participantium, secundum quam
sunt diversae mansiones in domo patris; una vero tripliciter. Primo
quidem propter unitatem obiecti: idem enim est quod omnes beati
vident, et quo omnes fruuntur; et ideo unus denarius, sed
diversimode videbitur et amabitur; Iob c. XXII, 26: <i>tunc super
omnipotentem deliciis afflues</i>; Is. XXVIII, 5: <i>in illo die
erit dominus exercituum sceptrum exultationis residuo populi sui,
et corona gloriae</i>. Et simile est ac si aliquis praeberet alicui
fontem, ut ad libitum omnes biberent; de quo qui maius vas haberet,
plus acciperet, et qui minus, minus. Unus ergo fons ex parte sua
est, sed non eadem mensura recipientium. Et haec est sententia
beati Gregorii, XXII Moral. Secundo propter eamdem aeternitatis
mensuram, secundum Augustinum: quia omnes habebunt aeternam
beatitudinem, quia ibunt iusti in vitam aeternam, sed diversae sunt
propter capacitatem. Tertio propter caritatem, quae omnia unit,
gaudia singulorum faciens omnium, et e converso; Rom. XII, 15:
<i>gaudere cum gaudentibus</i> et cetera. Sed notandum, quod ex hoc
verbo Pelagiani acceperunt occasionem errandi. Dicunt enim, quod
pueri non baptizati decedentes, erunt in domo Dei salvati, sed non
in regno; quia supra III, 5, dicitur: <i>nisi quis renatus fuerit
ex aqua et spiritu sancto, non intrabit in regnum Dei</i>. Sed
contra hoc dicit Augustinus quod dominus dicit quod mansiones
huiusmodi sunt in domo Dei. Nihil autem magis est in regno quam
domus: nam regnum constituitur ex civitatibus, civitates autem ex
vicis, vici autem ex domibus. Si ergo mansiones sunt in domo,
manifestum est quod sunt in regno. Consequenter cum dicit <i>si quo
minus, dixissem vobis, quia vado parare vobis locum</i>, ostendit
facultatem suam ad praeparandum eis locum, si necesse esset. Posset
enim aliquis dicere: verum est quod in domo patris sui mansiones
multae paratae sunt: quod si non esset, non posset eas parare. Et
ideo dominus hoc excludens dicit, quod <i>si minus</i>, idest
mansiones non essent paratae, <i>dixissem vobis, quia vado parare
vobis locum</i>. Ubi videndum est quid est hoc quod dixit <i>parare
vobis locum</i>. Paratur autem locus dupliciter. Uno modo cum in se
disponitur, puta cum purgatur vel ampliatur locus; Is. LIV, 2:
<i>dilata locum tentorii tui</i>. Alio modo cum datur alicui
facultas intrandi; unde Ps. LXX, 3, petebat: <i>esto mihi in Deum
protectorem, et in locum munitum</i>; quasi diceret: semper sit
mihi facultas intrandi. Et secundum hoc potest dupliciter
intelligi. Si enim locus iste esset tale aliquid quod defectum
haberet, aut quodcumque creatum, subiaceret meae potestati ut
perficerem illum: nam omnis creatura potestati verbi subiecta est;
supra, I, 3: <i>omnia per ipsum facta sunt</i>. Si ergo ita esset,
quod haberet defectum, <i>dixissem vobis, quia vado parare vobis
locum</i>. Sed locus in se paratus est. Locus enim iste est ipse
Deus, ut dictum est, in quo est omnium perfectionum excellentia.
Sed forte non est vobis facultas intrandi, et ideo <i>si quo
minus</i>, idest si non haberetis facultatem intrandi, et non
essetis praedestinati ad locum illum, <i>dixissem vobis, quia vado
parare vobis locum</i>. Nam in potestate mea est ut praedestinarem
vos ad locum illum. Nam ipse cum patre et spiritu sancto
praedestinavit eos ad vitam aeternam; Eph. I, 4: <i>elegit nos in
ipso</i>. Sed quia supra dixerat: <i>quo ego vado, vos non potestis
me modo sequi</i>: ne crederent se finaliter ab eo abscissos esse,
ideo subiungit <i>et si abiero, et praeparavero vobis locum, iterum
veniam, et accipiam vos ad meipsum</i>: ubi ponit secundam
promissionem, scilicet inductionem in regnum. Ubi videtur esse
verborum contrarietas. Dixit enim: <i>si quo minus, dixissem quia
vado parare vobis locum</i>: ubi innuit quod non vadit ad parandum
locum. Hic autem dicitur <i>si abiero, et praeparavero vobis
locum</i>: ubi innuit, quod vadit ad parandum locum. Sed dicendum
quod uno modo posset legi coniunctim ut sit sensus: <i>si quo
minus</i>, idest si necesse esset, <i>dixissem vobis, quia vado
parare vobis locum</i>. Et iterum: <i>si quo minus</i>, idest <i>si
abiero et praeparavero vobis locum</i>. Secundum Augustinum autem
legitur distinctim, ut scilicet haec sit alia clausula ab illa.
Dominus praeparavit ab aeterno praedestinando, praeparavit
exequendo. Praeparavit autem per recessum suum. Unde illud quod
primo dixit, quod mansiones paratae erant, hoc intelligitur quantum
ad primam praeparationem ab aeterno: quod autem hic dicit <i>si
abiero et praeparavero</i> intelligitur quantum ad executionem
aeternae praedestinationis. Praeparavit autem dominus per recessum
suum nobis locum quinque modis. Primo quidem dando locum fidei.
Fides enim cum sit eorum quae non videntur, non erat de Christo
apud discipulos, quando eum personaliter videbant. Subtraxit ergo
se eis, ut quem habebant praesentia corporali, et videbant oculis
corporis, haberent praesentia spirituali, et cernerent oculo
mentis: quod est habere per fidem. Secundo demonstrando eis viam ad
locum eundi; Mich. I, v. 13: <i>ascendit pandens iter ante eos</i>.
Tertio pro eis orando; Hebr. VII, 25: <i>accedens per semetipsum ad
Deum salvare potest</i>; Deut. XXXIII, 26: <i>ascensor caeli
auxiliator tuus</i>. Quarto sursum attrahendo; Cant. I, v. 3:
<i>trahe me post te</i>; Coloss. III, 1: <i>si consurrexistis cum
Christo, quae sursum sunt quaerite</i>. Quinto spiritum sanctum eis
mittendo; supra VII, 39: <i>nondum erat spiritus datus, quia nondum
erat Iesus glorificatus</i>. Complementum autem glorificationis
Christi fuit in eius ascensione: et ideo statim cum ascendit,
spiritum sanctum misit discipulis suis. Sic ergo praedixit eis
corporalem recessum, dicens <i>si abiero et praeparavero vobis
locum</i>; deinde promittit eis spiritualem reditum, dicens
<i>iterum veniam et recipiam</i>. Veniam in fine mundi, Act. I, 11:
<i>quemadmodum vidistis eum ascendentem in caelum, sic veniet. Et
accipiam vos ad meipsum</i>, glorificatos in anima et corpore; I
Thess. IV, 16: <i>similiter rapiemur cum illis in nubibus obviam
Christo in aera</i>. Sed numquid spiritus apostolorum non
accipiuntur a Christo usque in finem mundi? Ad quod dicendum est,
quod Graecorum opinio est, quod sancti non vadunt ad Paradisum
usque ad diem iudicii. Sed si hoc esset, tunc apostolus frustra
haberet desiderium esse cum Christo, Phil. c. I, 23. Et ideo
dicendum, quod statim dissoluta huius habitationis domo, quantum ad
animam sumus cum Christo. Et sic hoc quod dicit <i>iterum veniam,
et accipiam vos ad meipsum</i>, potest exponi de adventu
spirituali, quo Christus semper visitat Ecclesiam fidelium, et
quemlibet sanctorum vivificat in morte. Ut sit sensus: <i>iterum
veniam</i>, ad Ecclesiam spiritualiter continue, <i>et accipiam vos
ad meipsum</i>: idest firmabo in fide et dilectione mea; Cant. VI,
1: <i>dilectus meus ascendit ad areolam aromatum</i>, idest ad
congregationem sanctorum, <i>ut pascatur</i>, idest delectetur in
virtutibus, <i>et lilia colligat</i>, idest, animas puras ad se
trahat, cum vivificat sanctos in morte. Deinde subdit fructum,
dicens <i>ut ubi ego sum et vos sitis</i>, idest, ubi est caput,
sint membra; ubi magister, sint discipuli; Matth. XXIV, 28: <i>ubi
fuerit corpus, illic congregabuntur et aquilae</i>; supra XII, 26:
<i>ubi ego sum, illic et minister meus erit</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 2</div>
<p title="Super Io., cap. 14 l. 2"><a name="87514"><span class=
"ref">[87514] Super Io., cap. 14 l. 2</span></a> Supra dominus
confortavit discipulos de suo recessu, promittens eis quod accessum
haberent ad patrem, hic consequenter agit de via per quam ad patrem
accedunt. Via autem non cognoscitur sine termino; et ideo etiam
agit de termino, et primo proponit viam et terminum, ut eis nota;
secundo quae proposuit manifestat, ibi <i>dicit ei Thomas domine,
nescimus quo vadis</i>. Circa primum sciendum, quod dominus
dixerat: <i>si abiero et praeparavero vobis locum, iterum veniam ad
vos</i>. Quia forte discipuli quaererent ab eo quo iret, sicut
supra XIII, 36, quaesivit Petrus: <i>domine, quo vadis?</i> Ideo
dominus haec sciens, dixit eis <i>et quo ego vado scitis, et viam
scitis</i>. Vado enim ad patrem, quem scitis per me vobis
manifestum; infra XVII, 6: <i>manifestavi nomen tuum hominibus quos
dedisti mihi</i>. Via autem per quam vado, sum ego, quem scitis;
supra I, 14: <i>vidimus gloriam eius</i>. Recte ergo dixit <i>quo
ego vado scitis, et viam scitis</i>: quia patrem sciebant per
Christum, et Christum per suam conversationem et praesentiam
noverant. Consequenter cum dicit <i>dicit ei Thomas</i> etc.,
manifestat dominus quae proposuit, et primo praemittitur
manifestationis occasio; secundo subditur propositorum
manifestatio, ibi <i>dicit eis Iesus: ego sum via, veritas et
vita</i>. Occasio autem manifestationis fuit dubitatio Thomae
interrogantis. Unde <i>dicit ei Thomas: domine, nescimus quo
vadis</i>, et cetera. Ubi attende, quod Thomas utrumque negat, quod
dominus affirmavit: nam dominus dixit, eos et viam et terminum viae
scire; Thomas autem negat se scire viam et terminum: tamen utrumque
verum est. Verum est enim quod sciebant, tamen nesciebant se scire.
Multa enim sciebant de patre et filio, quae a Christo didicerant;
sed ignorabant patrem esse ad quem Christus iret, et filium esse
viam qua iret. Difficile enim est quod eatur ad patrem. Nec mirum,
si ignorabant: quia licet Christum perfecte secundum hominem
scirent, eius tamen divinitatem imperfecte cognoscebant; Iob
XXVIII, v. 7: <i>semitam eius ignoravit avis</i>. Et subdit
<i>quomodo possumus viam scire?</i> Cognitio enim viae dependet ex
cognitione termini: quia ergo terminus ignotus est nobis, I Tim.
VI, 16: <i>lucem habitat inaccessibilem, quem nullus hominum vidit,
sed nec videre potest</i>, ideo via eius est nobis investigabilis,
secundum illud Rom. XI, 33: <i>investigabiles viae eius</i>.
Consequenter cum dicit <i>dicit eis Iesus: ego sum via, veritas et
vita</i>, ponitur quaesitorum manifestatio. Duo autem dominus
manifestanda proposuerat eis. Primo quidem viam et terminum eius;
secundo quod utrumque scirent. Primo ergo manifestat primum;
secundo secundum, ibi <i>si cognovissetis me, et patrem meum utique
cognovissetis</i>. Circa primum duo facit. Primo manifestat quid
sit via; secundo quid sit terminus, ibi <i>nemo venit ad patrem
nisi per me</i>. Via autem, ut dictum est, est ipse Christus: et
ideo dicit <i>ego sum via</i> et cetera. Quod quidem satis habet
rationem: nam per ipsum accessum habemus ad patrem, ut dicitur Rom.
V, 2. Competit etiam proposito quo intendit declarare dubitationem
discipuli dubitantis. Sed quia ista via non est distans a termino,
sed coniuncta, addit <i>veritas et vita</i>; et sic ipse simul est
via, et terminus. Via quidem secundum humanitatem, terminus
secundum divinitatem. Sic ergo secundum quod homo, dicit <i>ego sum
via</i>; secundum quod Deus, addit <i>veritas et vita</i>. Per quae
duo terminus huius viae convenienter designatur. Nam terminus huius
viae finis est desiderii humani, homo autem duo praecipue
desiderat: primo quidem veritatis cognitionem, quae est sibi
propria; secundo sui esse continuationem, quod est commune omnibus
rebus. Christus autem est via perveniendi ad veritatis cognitionem,
cum tamen ipse sit veritas; Ps. LXXXV, 11: <i>deduc me, domine, in
veritate, et ingrediar in via tua</i>. Christus etiam est via
perveniendi ad vitam cum tamen ipse sit vita; Ps. XV, 11: <i>notas
fecisti vias vitae</i>. Et ideo huius viae terminum per veritatem
et vitam designavit: quae duo supra I de Christo dicta sunt. Primo
quidem quod ipse sit vita: unde <i>in ipso vita erat</i>, deinde
quod sit veritas, quia <i>erat lux hominum</i>; lux autem veritas
est. Sed notandum, quod haec duo proprie et per se Christo
conveniunt. Veritas enim convenit ei per se quia ipse est verbum.
Nihil enim aliud est veritas quam adaequatio rei ad intellectum,
quod fit quando intellectus concipit rem prout est. Veritas ergo
intellectus nostri pertinet ad verbum nostrum, quod est conceptio
eius. Sed tamen licet verbum nostrum sit verum, non tamen est ipsa
veritas, cum non sit a seipso, sed ex hoc quod rei conceptae
adaequatur. Veritas ergo intellectus divini pertinet ad verbum Dei.
Sed quia verbum Dei est verum a seipso, cum non mensuretur a rebus,
sed res intantum sint verae inquantum ad similitudinem eius
accedunt: inde est quod verbum Dei est ipsa veritas. Et quia nullus
potest veritatem cognoscere nisi adhaereat veritati, oportet omnem
qui veritatem cognoscere desiderat, huic verbo adhaerere. Vita
autem proprie convenit sibi: quia omne quod aliquam operationem ex
se habet, dicitur vivens; non viventia autem dicuntur quae ex
seipsis motum non habent. Inter operationes vitae praecipuae sunt
operationes intellectuales: unde et ipse intellectus dicitur
vivens, et actio eius est vita quaedam. In Deo autem idem est
intelligere et intellectus: unde manifestum est quod filius, qui
est verbum intellectus patris, est vita sua. Sic ergo Christus
seipsum designavit viam, et coniunctam termino: quia ipse est
terminus habens in se quidquid desiderari potest, scilicet existens
veritas et vita. Si ergo quaeras, qua transeas, accipe Christum,
quia ipse est via; Is. XXX, v. 21: <i>haec est via, ambulate in
ea</i>. Et Augustinus dicit: <i>ambula per hominem, et pervenies ad
Deum. Melius est enim in via claudicare, quam praeter viam fortiter
ambulare</i>. Nam qui in via claudicat, etiam si parum
proficiscatur, appropinquat ad terminum; qui vero extra viam
ambulat, quanto fortius currit, tanto magis a termino elongatur. Si
vero quaeras quo vadis, adhaere Christo, quia ipse est veritas, ad
quam desideramus pervenire; Prov. VIII, 7: <i>veritatem meditabitur
guttur meum</i> et cetera. Si quaeris quo permaneas, adhaere
Christo, quia ipse est vita. Prov. VIII, 35: <i>qui me inveniet,
inveniet vitam, et hauriet salutem a domino</i>. Adhaere ergo
Christo, si vis esse securus: non enim poteris deviare, quia ipse
est via. Unde qui ei adhaerent, non ambulant in invio, sed per viam
rectam; Prov. IV, v. 11: <i>viam sapientiae monstrabo tibi</i>. E
contra dicitur de quibusdam: <i>viam veritatis habitaculi non
invenerunt</i>. Item non potest decipi, quia ipse est veritas, et
docet omnem veritatem; infra XVIII, 37: <i>in hoc natus sum, et ad
hoc veni, ut testimonium perhibeam veritati</i>. Item non potest
perturbari, quia ipse est vita et vitam dans; supra X, 10: <i>ego
veni ut vitam habeant, et abundantius habeant</i>. Nam, ut
Augustinus dicit, dominus dicit <i>ego sum via, veritas et
vita</i>, tamquam diceret qua vis ire? <i>Ego sum via</i>. Quo vis
ire? <i>Ego sum veritas</i>. Ubi vis permanere? <i>Ego sum
vita</i>. Non enim, ut Hilarius dicit, in erratica ducit ille qui
est via, nec illudit per falsa qui veritas est, neque in mortis
relinquit errore qui vita est. Vel aliter. Tria sunt in homine quae
ad sanctitatem pertinent, scilicet actio et contemplatio et
intentio: et ista perficiuntur a Christo. Nam activam exercentibus
Christus est via; in contemplativa vero perseverantibus Christus
est veritas: sed activorum et contemplantium intentionem dirigit ad
vitam, scilicet aeternam. Docet enim ire, et praedicare pro futuro
saeculo. Sic ergo dominus est nobis via qua imus ad ipsum, et per
ipsum ad patrem. Sed cum ipsemet qui via est, vadit ad patrem,
numquid ipse est sibi via? Sed, ut Augustinus dicit, ipse est via,
et qui vadit per viam, et quo vadit: unde ipse per seipsum ad
seipsum vadit. Nam ipse inquantum est homo, via est: unde per
carnem venit, manens ubi erat; et per carnem vadit, non relinquens
quo venerat; per carnem etiam ad se redit veritatem et vitam: nam
Deus venerat per carnem ad homines, veritas ad mendaces, vita ad
mortales. <i>Est enim Deus verax, omnis autem homo mendax</i>: Rom.
III, 4. Cum autem se ab hominibus abstulit, atque illuc ubi nemo
mentitur, carnem suam levavit, idem ipse qui verbum caro factum
est, per carnem suam ad veritatem, quae est ipse, remeavit. Et
simile est si dicerem: et mens mea, dum loquor aliquibus, ad eos
exit, nec tamen me relinquit: cum autem tacuero, quodammodo ad me
redeo, et cum illis quibus loquor, maneo. Sic ergo Christus, qui
nobis est via, etiam sibi ipsi, idest carni, factus est via, ut ad
veritatem et vitam iret. Consequenter cum dicit <i>nemo venit ad
patrem nisi per me</i>, manifestat quod quaesitum fuerat quantum ad
terminum viae. Via autem, quae est Christus, ut dictum est, ducit
ad patrem. Sed quia pater et filius sunt unum, ideo haec via ducit
etiam ad seipsum. Et ideo dicit Christus se esse terminum viae.
<i>Nemo</i>, inquit, <i>venit ad patrem nisi per me</i>. Sed
sciendum quod, sicut apostolus dicit, <i>nemo novit quae sunt
hominis, nisi spiritus eius qui in ipso est</i>, quod intelligendum
est nisi inquantum homo vult se manifestare. Secretum autem suum
manifestat quis per verbum suum: et ideo nullus potest venire ad
secretum hominis nisi per verbum hominis. Quia ergo et <i>quae Dei
sunt nemo novit nisi spiritus Dei</i>, nullus potest venire ad
notitiam patris nisi per verbum suum, quod est filius eius; Matth.
XI, 27: <i>neque patrem quis novit nisi filius</i>. Et sicut homo
volens revelare se verbo cordis, quod profert ore, induit
quodammodo ipsum verbum litteris vel voce, ita Deus, volens se
manifestare hominibus, verbum suum conceptum ab aeterno, carne
induit in tempore. Et sic nullus ad notitiam patris pervenire
potest nisi per filium. Unde supra X, 9, dicit: <i>ego sum ostium.
Per me si quis introierit salvabitur</i>. Sed notandum, secundum
Chrysostomum, quod supra VI, 44, dominus dicit: <i>nemo potest
venire ad me, nisi pater meus traxerit eum</i>, hic autem dicit
<i>nemo venit ad patrem nisi per me</i>. In quo ostenditur
aequalitas filii ad patrem. Patet ergo quae sit via, quia Christus;
quis terminus, quia pater. Consequenter cum dicit <i>si
cognovissetis me, et patrem meum utique cognovissetis</i>, ostendit
quod discipuli utrumque cognoscunt, scilicet quo vadit, et viam, et
primo proponit manifestationem; secundo excludit emergentem
dubitationem, ibi <i>dicit ei Philippus: domine, ostende nobis
patrem</i>. Circa primum duo facit. Primo ostendit concomitantiam
notitiae habitae de filio ad notitiam habitam de patre; secundo
manifestat quomodo discipuli se habeant ad notitiam patris, ibi
<i>et amodo cognoscetis eum</i>. Dicit ergo primo: dixi quod sum
via, et quod scitis viam, scilicet me: ergo et quo vado scitis,
quia notitia de me non potest haberi sine notitia patris. Et hoc
est quod dicit <i>si cognovissetis me, et patrem meum utique
cognovissetis</i>. Supra VIII, 19, Iudaeis dicit: <i>si me
sciretis, et patrem meum forsitan sciretis</i>. Quid est ergo quod
dicit <i>si cognovissetis me, et patrem meum utique
cognovissetis</i>: ibi autem dicit forsitan? Videtur quod ibi
dubitaverit de eo quod hic asserit. Sed dicendum, quod ibi
loquebatur Iudaeis quos increpabat; et ideo addit <i>forsitan</i>,
non dubitans, sed increpans eos. Hic autem loquitur discipulis quos
instruit; et ideo veritatem eis cum assertione proponit, dicens
<i>si cognovissetis me, et patrem meum utique cognovissetis</i>;
quasi dicat: si sciretis meam gratiam et dignitatem, et eam utique
quae patris est sciretis. Per nihil enim aliud res melius scitur
quam per verbum et imaginem suam; filius autem est verbum patris;
supra I, 1: <i>in principio erat verbum, et verbum erat apud
Deum</i>; ibid. 14: <i>verbum caro factum est, et habitavit in
nobis; et vidimus gloriam eius, gloriam quasi unigeniti a
patre</i>. Filius etiam est imago patris; Col. I, 15: <i>qui est
imago invisibilis Dei</i>; Hebr. I, 3: <i>qui cum sit splendor
gloriae et figura substantiae eius</i>. In filio ergo cognoscitur
pater, ut in verbo et imagine propria. Sed notandum, quod inquantum
aliquid accedit ad similitudinem paterni verbi, intantum in ipso
cognoscitur pater, et similiter inquantum habet de imagine patris.
Cum autem omne verbum creatum sit aliqua similitudo illius verbi,
et in qualibet re inveniatur similitudo divinitatis, vel imaginis
vel vestigii, sed imperfecta: inde est quod per nullam creaturam et
a nulla intelligentia et conceptione intellectus creati potest
cognosci perfecte idipsum quod Deus est; sed solum verbum
unigenitum quod est perfectum et perfecta imago patris, ipsum quod
quid est patris cognoscit et comprehendit. Unde, secundum Hilarium,
possunt haec verba aliter continuari. Nam cum dominus dicit <i>nemo
venit ad patrem nisi per me</i>, interrogatus Arius, quomodo itur
ad patrem per filium, respondet, quod per doctrinae admonitionem,
inquantum scilicet filius sua doctrina instruit homines de patre,
secundum illud infra XVII, 6: <i>pater, manifestavi nomen tuum
hominibus</i>. Sed dominus hoc excludens dicit <i>si cognovissetis
me, et patrem meum utique cognovissetis</i>; quasi dicat: Arius vel
alius quicumque homo annuntiare quidem potest de patre, sed nullus
est tantus quod eo cognito, cognoscatur pater, nisi solus filius,
qui est eiusdem naturae cum ipso. Consequenter cum dicit <i>et
amodo cognoscetis eum</i>, ostendit quomodo discipuli se habeant ad
cognitionem patris. Dixerat autem dominus supra discipulis, quod
patrem cognoscunt, <i>quo</i>, inquiens, <i>vado scitis</i>. Et hoc
Thomas negavit, dicens: <i>domine, nescimus quo vadis</i>. Et ideo
hic dominus ostendit quod aliquo modo cognoscunt patrem, ut
ostendat verbum suum verum esse, et aliquo modo non cognoscunt, ut
verbum Thomae sit verum. Et ponit ad hoc duplicem patris
cognitionem: unam quae erit in futuro; aliam quae fuit in
praeterito. Dicit ergo, quod <i>amodo cognoscetis eum</i>. Dicit
autem <i>amodo</i>, quia duplex cognitio habetur de patre. Una
perfecta, quae est per immediatam eius visionem, quae erit in
patria; I Io. III, 2: <i>cum apparuerit, similes ei erimus</i>;
alia est imperfecta, quae est per speculum et in aenigmate, quam
habemus per fidem; I Cor. XIII, 12: <i>videmus nunc per speculum et
in aenigmate</i>. Potest ergo hic intelligi de utraque; ut sit
sensus: <i>amodo cognoscetis eum</i>, cognitione perfecta in
patria, infra XVI, 25: <i>palam de patre meo annuntiabo vobis</i>,
quasi dicat: verum est, quod non cognoscitis eum perfecta
cognitione, sed <i>amodo cognoscetis eum</i>, peracto mysterio
passionis meae. Vel <i>amodo</i>, idest post resurrectionem meam et
ascensionem et missionem spiritus sancti, <i>cognoscetis eum</i>,
cognitione fidei perfecta, quia, cum venerit spiritus Paraclitus,
<i>ille vos docebit omnia, et suggeret vobis omnia quaecumque
dixero vobis</i>: infra XIV, 26. Sic ergo verum dicis, quod nescis
eum cognitione perfecta; sed ego verum dico, quia <i>vidistis
eum</i>; Baruch III, v. 38: <i>post haec in terris visus est, et
cum hominibus conversatus est</i>. Viderunt enim Christum, secundum
carnem assumptam, in qua erat verbum, et in verbo pater: unde in
ipso viderunt patrem; supra VIII, 29: <i>qui me misit, mecum
est</i>. Sed attende, quod pater non erat in carne per unitatem
personae, sed erat in verbo incarnato per unitatem naturae, et in
Christo incarnato videbatur pater; supra I, v. 14: <i>vidimus
gloriam eius, gloriam quasi unigeniti a patre</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 3</div>
<p title="Super Io., cap. 14 l. 3"><a name="87515"><span class=
"ref">[87515] Super Io., cap. 14 l. 3</span></a> Hic dominus solvit
emergentem dubitationem discipuli, et primo ponitur ipsius
dubitantis positio; secundo dubitationis remotio, ibi <i>dicit ei
Iesus</i> et cetera. Circa primum sciendum, quod dominus supra
discipulis promisit quoddam futurum, scilicet perfectam Dei
cognitionem, cum dixit: <i>amodo cognoscetis eum</i>: aliud
praeteritum, scilicet quod viderunt eum. Quod audiens Philippus,
credebat se vidisse patrem; sed petit eius cognitionem, dicens
<i>domine, ostende nobis patrem</i>: ut petitio huius ostensionis
non referatur ad visionem, sed ad cognitionem, <i>et sufficit
nobis</i>. Nec mirum, quia visio patris est finis omnium
desideriorum et actionum nostrarum, ita ut nil amplius requiratur;
Ps. XV, 11: <i>adimplebis visione vultus tui</i>; Ps. CII, 5:
<i>qui replet in me laetitia cum vultu tuo</i>, idest, in bonis
desiderium tuum. Hic removetur dubitatio, et primo ponitur
dubitationis remotio; secundo subditur dictorum manifestatio, ibi
<i>verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor</i>. In prima
primo arguit tarditatem; secundo instruit veritatem, ibi
<i>Philippe, qui videt me, videt et patrem</i>; tertio reprobat
petitionem, ibi <i>quomodo tu dicis: ostende nobis patrem?</i>
Dicit ergo primo <i>tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis
me?</i> Quasi dicat: ex diuturna conversatione qua tanto tempore
vobiscum conversatus sum, debuissetis me cognoscere. Et si
cognovissetis me, cognosceretis utique et patrem. Ex hoc ergo quod
tu non cognoscis patrem, das intelligere quod tu non cognoscis me:
in quo arguendus es tarditatis; Matth. XV, 16: <i>adhuc et vos sine
intellectu estis?</i> Hebr. V, 12: <i>cum deberetis magistri esse
propter tempus, rursum indigetis ut vos doceamini</i>. Sed hic
incidit dubitatio: quia supra dominus dixit discipulis, quod eum
sciebant, cum dixit, <i>viam scitis</i> etc., hic autem videtur
dicere contrarium, dicens <i>si cognovissetis me, et patrem meum
utique cognovissetis</i>. Sed dicendum, secundum Augustinum, quod
inter discipulos aliqui erant qui Christum secundum quod erat
verbum Dei, cognoscebant: quorum unus erat Petrus, ubi dixit: <i>tu
es Christus filius Dei vivi</i>. Alii erant qui vere eum non
cognoscebant, intra quos erat Philippus. Quantum ergo ad primos
dicit dominus: <i>quo ego vado scitis</i>; sed quantum ad secundos
dicit <i>si cognovissetis me, et patrem meum utique
cognovissetis</i>. Vel aliter. Christus dupliciter cognosci
poterat: scilicet secundum humanam naturam, et sic omnes sciebant;
et quantum ad hoc dicit: <i>et quo ego vado, scitis, et viam
scitis</i>. Et secundum divinam, et sic eum nondum perfecte
cognoverant; et quantum ad hoc dicit <i>si cognovissetis me, et
patrem meum utique cognovissetis</i>. Et hoc patet per hoc quod
subdit <i>Philippe, qui videt me, videt et patrem</i>; quasi
diceret: si cognosceretis me, cognosceretis patrem; et sic non
diceres <i>ostende nobis patrem</i>, quia iam vidisses eum, me
viso; supra VIII, 19: <i>si me sciretis, forsitan et patrem meum
sciretis</i>. Sed ex hoc Sabellius erroris sui fulcimentum sumit,
dicens: quid est hoc quod dixit <i>qui videt me, videt et
patrem</i>, nisi quia idem ipse sit pater et filius? Ad hoc dicit
Hilarius: si hoc ita esset, dominus dixisset <i>qui videt me, videt
patrem</i>, nulla coniunctione apposita; sed quia coniunctionem
addidit, dicens <i>videt et patrem</i>, distinctionem ostendit. Et
est similis modus loquendi, secundum Augustinum, sicut quis de
duobus similibus loquens dicit: si vidisti istum, vidisti et illum.
In filio autem est perfectissima similitudo patris; et ideo dicit
<i>qui videt me, videt et patrem</i>. Sed adhuc in filio est maior
similitudo quam in hominibus, quia in eis numquam potest esse
similitudo secundum eamdem formam vel qualitatem numero, sed solum
secundum speciem: in filio autem est eadem natura numero, quae est
in patre; et ideo magis in visione filii videtur pater, quam in
visione alicuius hominis, quantumcumque simillimi videantur. Sed
notandum, quod ex verbis quae hic dicuntur, excluditur error Arii
quantum ad duo. Primo quantum ad hoc quod negabat
consubstantialitatem. Impossibile est enim quod in visione
substantiae creatae possit videri substantia increata, sicut per
cognitionem substantiae unius generis non potest haberi cognitio
substantiae alterius generis. Manifestum est ergo quod filius non
est substantia creata, sed est consubstantialis patri: alias qui
videt filium, non videret patrem. Secundo quantum ad hoc quod
dicunt super illud I Tim. I, 17: <i>regi saeculorum immortali,
invisibili, soli Deo</i>, scilicet quod solus pater est
invisibilis, filius vero in sua natura multoties sit visus: quod si
esset, sequeretur etiam quod pater visus esset frequenter, quia qui
videt filium, videt et patrem. Cum ergo pater invisibilis sit
secundum suam naturam, impossibile est quod filius secundum suam
naturam sit visus. Sed obiicit aliquis, cur dominus reprehenderit
Philippum, qui videns filium, quaerebat videre patrem, cum non sit
reprehendendus quispiam qui videns imaginem, videre velit rem
imaginatam? Ad quod Chrysostomus respondet dicens, quod Philippus
audiens de visione patris et cognitione eius, volebat ipsum patrem
corporeis oculis videre, sicut et ipsum filium aestimabat vidisse:
et ideo hoc dominus improbavit, ostendens ei quod neque ipsum
filium in sui natura vidit oculo corporali. Augustinus autem dicit,
quod dominus non improbavit petitionem, sed petentis animam. Nam
Philippus dicit <i>ostende nobis patrem, et sufficit nobis</i>,
quasi dicat: nos cognoscimus te, sed hoc non sufficit. Et sic
credebat quod in cognitione filii non esset perfecta sufficientia,
sed in cognitione patris. Ex quo videbatur sentire filium esse
minorem patre. Et hoc dominus increpavit, ostendens quod in
cognitione filii sit eadem sufficientia quae est in cognitione
patris, dicens <i>qui videt me, videt et patrem</i>. Et ideo
consequenter cum dicit <i>quomodo tu dicis: ostende nobis
patrem?</i> Improbat primo eius petitionem; secundo radicem
petitionis. Petitionem improbat quidem dicens <i>quomodo tu dicis:
ostende nobis patrem?</i> Ex quo scilicet pater in filio videtur.
Poterat quidem Philippus dicere, quod habetur Iob c. XXXIX, 34:
<i>qui leviter locutus sum, respondere quid possum? Manum meam
ponam super os meum</i>. Radicem petitionis improbat cum dicit
<i>non credis quia ego in patre, et pater in me est?</i> Quasi
dicat: tu vis habere patrem, credens in eo habere sufficientiam;
sed si ita credis, <i>non credis quia ego in patre et pater in me
est</i>. Nam si hoc crederes, sperares quod in me haberes omnem
sufficientiam quam in patre. Hoc autem quod dicit <i>ego in patre
et pater in me est</i>, dicitur propter essentiae unitatem, de qua
dicitur supra X, 30: <i>ego et pater unum sumus</i>. Sciendum est
enim, quod essentia aliter se habet in divinis ad personam et
aliter in hominibus. Nam in hominibus essentia Socratis non est
Socrates, quia Socrates est quid compositum; sed in divinis
essentia est idem personae secundum rem, et sic essentia patris est
pater, et essentia filii, filius. Ubicumque ergo est essentia
patris, est ipse pater; et ubicumque est essentia filii, est ipse
filius. Essentia autem patris est in filio, et essentia filii est
in patre. Ergo filius est in patre, et pater in filio. Et sic
exponit Hilarius. Hic dominus manifestat suam responsionem, et
primo per opera quae facit per seipsum; secundo per opera quae
facturus erat per discipulos, ibi <i>amen, amen dico vobis: qui
credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet</i>. In prima
ergo praemittit opera quae ipse facit; secundo concludit fidei
conclusionem, ibi <i>non creditis quia ego in patre et patre in me
est?</i> Fides autem de Christo quod esset Deus, poterat ex duobus
manifestari: scilicet ex eius doctrina, et ex miraculis. Et haec
duo, infra, dominus dicit: <i>si opera non fecissem in eis quae
nemo alius fecit, peccatum non haberent</i>: quantum ad primum.
<i>Et si non venissem et locutus eis non fuissem, peccatum non
haberent</i>, et, supra VII, 46, <i>numquam sic locutus est
homo</i>: quantum ad secundum. Supra IX, 32, dixit de eo caecus:
<i>a saeculo non est auditum, quod quis aperuit oculos caeci
nati</i>. Ex his duobus dominus divinitatem suam ostendit. Quantum
ad primum dicit <i>verba quae ego loquor vobis</i>, scilicet organo
humanitatis, <i>a meipso non loquor</i>, sed ab eo qui est in me,
scilicet a patre; supra VIII, 26: <i>ego quae audivi a patre meo
haec loquor in mundo</i>. Pater ergo qui in me loquitur est in me.
Sed quia quidquid homo loquitur, necesse est quod a primo verbo hoc
habeat: primum autem verbum, scilicet verbum Dei, est a patre; ergo
necesse est quod omnia verba quae loquimur sint a Deo. Cum ergo
quis loquitur verba quae habet a patre, pater est in eo. Quantum ad
secundum dicit <i>pater in me manens ipse facit opera</i>, quia
nullus opera quae ego facio posset facere; supra V, 19: <i>non
potest filius a se facere quidquam</i>. Sed quaerit Chrysostomus
quomodo Christus a verbis incipiens venit ad opera. Dixit enim:
<i>verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor</i>, et postea
dicit: <i>ipse facit opera</i>. Sed hoc solvitur dupliciter. Uno
modo secundum Chrysostomum, qui dicit, secundum coniunctionis modum
praedictum, quod primo loquitur de doctrina, et postea loquitur de
miraculis. Secundum Augustinum, dicendum, quod verba quae dominus
loquebatur, vocat opera: supra VI, 29: <i>hoc est opus Dei, ut
credatis in eum quem misit ille</i>. Ideo cum dicit <i>ipse facit
opera</i>, dat intelligere quod verba ipsius sunt quaedam opera.
Sed nota, quod ex his duobus distinctim duae haereses fulcimentum
suum sumunt: quia quod dicit: <i>ego in patre</i>, sumit pro se
Sabellius dicens, eumdem esse patrem et filium; quod autem dicit:
<i>a me ipso non loquor</i>, assumit Arius, concludens ex hoc
filium esse minorem patre. Sed per ipsa eadem dictae haereses
excluduntur. Nam si idem esset pater et filius, ut Sabellius
fingit, non diceret filius <i>verba quae ego loquor vobis, a meipso
non loquor</i>. Si vero filius esset minor patre, ut blasphemat
Arius, non diceret <i>pater in me manens, ipse facit opera</i>.
Quia ergo ex duobus praedictis manifestatur fides Trinitatis, ideo
contra concludit fidem ipsam, dicens <i>non creditis quia ego in
patre, et pater in me est?</i> Hoc quidem quomodo intelligendum
sit, expositum est supra. In Graeco habetur <i>credite</i>,
scilicet mihi, <i>quia ego in patre, et pater in me est</i>. Vel
mirum, quia non creditis, <i>quia ego in patre, et pater in me
est</i>. Sed attende, quod antea locutus est solum Philippo; sed ab
eo loco ubi dicit, <i>verba quae ego loquor</i> etc., loquitur
omnibus apostolis simul. Quod si non sufficiunt ad ostendendum
consubstantialitatem verba quae ego dico, saltem <i>propter opera
ipsa credite</i>. Supra V, v. 36: <i>opera quae dedit mihi pater ut
faciam ea, ipsa testimonium perhibent de me</i>; et X, 38: <i>si
mihi non creditis, operibus credite</i>. Postquam dominus
manifestavit ea quae dixerat, per opera quae faciebat per seipsum,
hic manifestat ea per opera quae facturus erat per discipulos, et
primo proponit opera discipulorum; secundo insinuat modum operandi,
ibi <i>quodcumque petieritis</i>. In prima primo proponit opera
discipulorum; secundo assignat rationem dicti, ibi <i>quia ad
patrem vado</i>. Dicit ergo primo <i>amen, amen dico vobis</i>,
quasi dicat: opera quae ego facio, adeo magna sunt quod praebent
sufficienter argumentum divinitatis meae; sed si haec vobis non
sufficiant, respiciatis ad opera quae per alios facturus sum.
Potissimum enim signum magnae virtutis est ut homo non solum per
se, sed etiam per alios eximia operetur; et ideo dicit <i>amen,
amen, dico vobis: qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse
faciet</i>: quae verba non solum monstrant virtutem divinitatis in
Christo, sed etiam virtutem fidei, et coniunctionem Christi cum
fidelibus. Sicut enim filius operatur propter patrem in se manentem
per unitatem naturae, ita et fideles operantur propter Christum in
se manentem per fidem; Eph. III, 17: <i>habitare Christum per fidem
in cordibus vestris</i>. Opera autem quae Christus fecit et
discipuli faciunt virtute Christi sunt opera miraculorum; Mc. ult.,
17: <i>signa autem eos qui crediderint, haec sequentur: in nomine
meo Daemonia eiicient, linguis loquentur novis, serpentes
tollent</i> et cetera. Sed mirabile est quod subdit <i>et maiora
horum faciet</i>. Uno modo ut dicamus quod dominus per apostolos
plura et maiora facit quam per seipsum. Maximum enim inter miracula
Christi fuit quod ad tactum fimbriae eius sanabantur infirmi, ut
habetur Matth. IX, 20. Sed de Petro legitur Act. V, 15 quod ad eius
umbram sanabantur infirmi. Magis autem est quod sanet umbra quam
fimbria. Alio modo, ut dicamus, quod Christus plura fecit per verba
discipulorum, quam per sua. Loquitur enim hic dominus de operibus
quae facta erant per verba, ut Augustinus dicit, quae opera tunc
dicebat ubi verba quae loquebatur, et eorumdem verborum fructus
erat fides illorum. Legitur enim de Christo Matth. XIX, 22, quod
adolescens non fuit inductus ad vendendum quae habebat, et eum
sequendum. Nam cum diceret adolescenti: <i>vade, et vende omnia
quae habes, et da pauperibus</i>, subditur: <i>abiit tristis</i>.
Sed de Petro et aliis apostolis legitur Act. IV, quod eis
praedicantibus vendebant possessiones et omnia quae habebant, et
afferebant pretium earum ad pedes apostolorum. Sed obviat aliquis,
quod dominus non dicit quod apostoli maiora facient, sed <i>qui
credit in me</i>. Numquid ergo qui non fecit maiora quam Christus,
non est computandus inter credentes in Christum? Absit. Durum enim
esset hoc. Ideo dicendum est aliter, quod Christus duplex opus
facit. Unum sine nobis, videlicet creare caelum et terram,
suscitare mortuos, et huiusmodi; aliud operatur in nobis, sed non
sine nobis: quod est opus fidei, per quod vivificatur impius. De
istis ergo loquitur hic dominus, quae sunt communia credenti. Et
hoc est opus quod facit Christus in nobis, sed non sine nobis; quia
eadem facit quicumque credit: quia quod fit in me per Deum, fit in
me etiam per meipsum, scilicet per liberum arbitrium. Unde dicit
apostolus: <i>non autem ego</i>, supple, solus, <i>sed gratia Dei
mecum</i>. Et de istis dicit <i>opera quae ego facio, et ipse
faciet, et maiora horum faciet</i>: quia maius est iustificare
impium quam creare caelum et terram. Nam iustificatio impii,
quantum est de se, perseverat in aeternum; Sap. I, 15: <i>iustitia
perpetua est et immortalis</i>. Caelum autem et terra transibunt,
ut dicitur Lc. XXI, 33. Item, quia opus corporale ordinatur ad
spirituale: caelum autem et terra opus corporale est, iustificatio
vero impii opus spirituale. Sed hic incidit dubium. Nam in
creatione caeli et terrae includitur creatio etiam sanctorum
Angelorum. Numquid ergo maiora facit qui cooperatur Christo ad suam
iustificationem quam creare Angelum? Quod Augustinus non determinat
sed dicit: iudicet qui potest utrum maius sit iustos creare Angelos
quam impios homines iustificare: certe si aequalis est utrumque
potentiae, haec maioris est misericordiae. Si autem diligenter
attendamus de quibus operibus dominus hic loquatur non praeferimus
creationem Angelorum iustificationi impii. Non enim per hoc quod
dicit <i>et maiora horum faciet</i>, oportet nos intelligere omnia
opera Christi; sed illa tantum fortassis quae tunc faciebat. Tunc
autem verbo fidei faciebat: et utique minus est verba iustitiae
praedicare, quod fecit praeter nos, quam impios iustificare, quod
ita facit in nobis ut faciamus et nos. Consequenter assignat
rationem dicti, ideo <i>maiora faciet</i>, dicens <i>quia ad patrem
vado</i>. Quod potest tripliciter adaptari. Uno modo secundum
Chrysostomum. Ego operor quamdiu sum in mundo, sed, me recedente,
vos eritis loco mei: et ideo quae ego facio, vos facietis, et etiam
maiora <i>quia ego vado ad patrem</i>, et ultra per meipsum nihil
operor, scilicet praedicando. Alio modo, ut sit sensus; Iudaei
credunt quod me occiso fides mea extinguatur; et hoc non est verum,
immo magis approbabitur, et vos maiora facietis <i>quia vado ad
patrem</i>; idest, non pereo, sed in propria maneo dignitate, et in
caelis ero; supra XIII, 31: <i>nunc clarificatus est filius
hominis, et Deus clarificatus est in eo</i>. Tertio modo: maiora
facietis, et hoc, <i>quia vado ad patrem</i>; quasi diceret: dum
ero magis glorificatus, decet me maiora facere, et etiam dare vobis
virtutes maiora faciendi. Unde, antequam Iesus esset glorificatus,
spiritus non fuit datus discipulis in ea plenitudine in qua datus
est postmodum; supra VII, v. 39: <i>nondum erat spiritus datus,
quia Iesus nondum erat glorificatus</i>. Hic insinuat modum
operandi, et primo ponit intentum; secundo rationem assignat, ibi
<i>ut glorificetur pater in filio</i> et cetera. Circa primum
sciendum est, quod cum dominus dixerit <i>et maiora horum
faciet</i>, ut ex magnitudine operum cognoscatur magnitudo
facientis, posset aliquis credere quod qui credit in filium Dei,
esset maior ipso futurus: et ideo hoc dominus excludit ex modo
faciendi, quia filius facit ipsa opera auctoritate propria, sed qui
credit in eum, facit ipsa cum interpellatione: et ideo dicit <i>et
quodcumque petieritis patrem in nomine meo, hoc faciam</i>. Ubi
excluditur aequalitas credentium ad filium tripliciter. Primo
quidem quia ipsi, ut dictum est, faciunt interpellando: unde dicit
<i>quodcumque petieritis</i>; Matth. VII, 8: <i>omnis qui petit,
accipit</i>. Secundo, quia faciunt in virtute filii: unde dicit
<i>in nomine meo</i>, idest in virtute nominis mei; Act. IV, 12:
<i>non est aliud nomen datum sub caelo hominibus, in quo oporteat
nos salvos fieri</i>. Hoc enim nomen est super omne nomen; Ps.
CXIII, 9: <i>non nobis, domine, non nobis: sed nomini tuo da
gloriam</i> tertio quia ipse filius in eis et per eos omnia opera
facit: unde dicit <i>hoc faciam</i>. Et attende, quod pater
petitur, et filius facit: quia indivisibilia sunt opera patris et
filii; supra V, 19: <i>quaecumque pater facit, haec similiter et
filius facit</i>. Omnia enim pater facit per filium; supra c. I, 3:
<i>omnia per ipsum facta sunt</i>. Sed quid est quod dicit
<i>quodcumque petieritis hoc faciam</i>, cum videamus eius fideles
petere et non accipere? Sed, secundum Augustinum, considerandum est
hic primo, quod dicit <i>in nomine meo</i>, deinde quod subdit
<i>hoc faciam</i>. Nomen enim Christi est nomen salutis; Matth. I,
21: <i>vocabis nomen eius Iesum: ipse enim salvum faciet populum
suum a peccatis eorum</i>. Qui ergo petit aliquid pertinens ad
salutem, petit in nomine Christi. Contingit autem quod aliquis
petit non pertinens ad salutem ex duobus. Scilicet ex prava
affectione; puta cum petit aliquid ad quod afficitur, quod tamen si
haberet, salutem suam impediret. Et ideo qui sic petit, non
exauditur, quia male petit; Iac. IV, 3: <i>petitis et non
accipitis, eo quod male petatis</i>. Cum enim quis ex pravo affectu
male usurus est eo quod vult accipere, domino potius miserante non
accipit, quia non exaudivit ad votum, sed ad utilitatem magis. Nam
bonus dominus saepe negat quod petimus, ut tribuat quod mallemus.
Secundo ex ignorantia, dum quis aliquando petit quod credit sibi
expedire, et tamen non expedit. Sed istis potius consulendo. Deus
quae petunt non facit. Nam Paulus qui plus omnibus laboravit, ter
dominum rogavit ut discederet ab eo stimulus carnis, nec tamen quod
rogavit obtinuit, quia non erat sibi expediens. II Cor. XII, 8, et
Rom. VIII, 26: <i>nam quid oremus sicut oportet, nescimus, sed ipse
spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus</i>; Matth.
XX, 22: <i>nescitis quid petatis</i>. Patet ergo quod cum petimus
in nomine eius, scilicet in nomine Iesu Christi, ipse hoc faciet.
Dicit autem <i>hoc faciam</i>, in futuro, non autem, hoc facio, in
praesenti, quia quandoque differt facere quod petimus, ad augendum
desiderium nostrum, et ut tempore congruo fiat; Levit. XXVI, 3:
<i>dabo vobis pluviam temporibus suis</i>; Is. XLIX, 8: <i>in die
salutis exaudivi te</i>. Contingit etiam aliquando quod petimus pro
aliquo, pro quo fortassis non exaudimur, tunc scilicet quando eius
merita obstant; Ier. VII, 16: <i>tu ergo noli orare pro populo
isto, quia non exaudiam te</i>; et XV, 1: <i>si steterint Moyses et
Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum</i>.
Consequenter cum dicit <i>ut glorificetur pater in filio</i>, ponit
rationem. Et hoc sic legitur ab Augustino: <i>quodcumque petieritis
patrem in nomine meo, hoc faciam</i>; ut hic sit punctus. Et
resumit <i>ut glorificetur pater in filio, si quid petieritis me in
nomine meo, hoc faciam</i>; quasi diceret: ideo, faciam quod
petieritis in nomine meo, <i>ut glorificetur pater in filio</i>
etc., et omnia quae facit filius, ordinantur ad gloriam patris;
supra VIII, 50: <i>non quaero gloriam meam</i>. Sic etiam et nos
omnia opera nostra ad gloriam Dei ordinare debemus; I Cor. X, 31:
<i>omnia in gloriam Dei facite</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 4</div>
<p title="Super Io., cap. 14 l. 4"><a name="87516"><span class=
"ref">[87516] Super Io., cap. 14 l. 4</span></a> Supra consolatus
est dominus discipulos de suo recessu promittens eis accessum eorum
ad patrem sed quia posset videri eis longum quod ad patrem
accederent, et interim sine magistro esse dolerent, ideo consolatur
eos, promittens eis spiritum sanctum. Et ponitur primo ad
receptionem spiritus sancti praeparatio; secundo promittitur
spiritus sancti donatio, ibi <i>et alium Paraclitum dabit
vobis</i>; tertio exponitur spiritus sancti promissio, ibi <i>ut
maneat vobiscum in aeternum</i>. Praeparatio autem ad receptionem
spiritus sancti una quidem erat necessaria ex parte discipulorum,
alia ex parte Christi. Ex parte quidem discipulorum necessaria erat
duplex praeparatio, scilicet amor cordis, et obedientia operis.
Quorum unum dominus supponit eos habere. Et quantum ad hoc dicit
<i>si diligitis me</i>; et hoc apparet, quia tristamini de meo
recessu; infra XV, 27: <i>vos me amastis, quia ab initio mecum
estis</i>. Aliud vero imperat futurum: et quantum ad hoc dicit
<i>mandata mea servate</i>, quasi dicat: non ostendatis amorem quem
habetis ad me in fletu, sed in obedientia mandatorum meorum: hoc
enim est manifestum dilectionis signum; infra XIV, 23: <i>si quis
diligit me, sermonem meum servabit</i>. Haec ergo duo praeparant ad
receptionem spiritus sancti. Cum enim spiritus sanctus sit amor,
non datur nisi amantibus; Prov. VIII, v. 17: <i>ego diligentes me
diligo</i>. Item datur obedientibus; Actor. III, 15: <i>nos huius
rei testes sumus</i> et cetera. Is. LXVI, 2: <i>super quem
requiescit spiritus meus</i> et cetera. Sed numquid obedientia
discipulorum et amor eorum ad Christum praeparant ad spiritum
sanctum? Videtur quod non: quia dilectio qua diligimus Deum, est
per spiritum sanctum; Rom. V, 5: <i>caritas Dei diffusa est in
cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis</i>.
Obedientia autem est nobis a spiritu sancto; Rom. c. VIII, 14:
<i>qui spiritu Dei aguntur hi filii Dei sunt</i>; et in Ps. CXVIII,
32: <i>viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum</i>.
Sed posset aliquis dicere, quod per dilectionem filii promeremur
spiritum sanctum; quo habito, amamus patrem. Sed huic repugnat,
quia idem est amor patris et filii. Et ideo aliter dicendum est,
quod hoc est in donis Dei, ut qui bene utitur dono sibi concesso,
amplioris gratiae et doni acceptionem mereatur; et qui male utitur,
hoc ipsum quod accepit, auferatur ab eo. Nam, ut legitur Matth.
XXV, 24 ss., servo pigro ablatum est talentum quod acceperat a
domino suo, quia non bene usus eo fuit, et datum est ei qui
acceperat quinque, cum quibus lucratus fuerat alia quinque. Sic
ergo est et de dono spiritus sancti. Nullus enim potest Deum
diligere nisi habeat spiritum sanctum; non enim nos praevenimus
gratiam Dei, sed ipsa praevenit nos. <i>Ipse enim prior dilexit
nos</i>, ut dicitur I Io. IV, 10. Et ideo dicendum, quod apostoli
primo quidem receperunt spiritum sanctum, ut diligerent Deum, et
obedirent mandatis eius; sed necesse erat ad hoc ut ampliori
plenitudine spiritum sanctum reciperent, quod bene uterentur,
diligendo et obediendo, dono spiritus sancti prius accepto. Et
secundum hoc est sensus <i>si diligitis me</i>, per spiritum
sanctum, quem habetis, et obeditis mandatis meis, recipietis
spiritum sanctum, quem habebitis in ampliori plenitudine. Alia
praeparatio necessaria erat ex parte Christi; et quantum ad hoc
dicit <i>ego rogabo patrem</i> et cetera. Ubi sciendum est, quod
dominus noster Iesus Christus, inquantum homo, mediator est Dei et
hominum, ut dicitur I Tim. II, 5. Unde inquantum est homo, accedens
ad Deum, impetrat nobis dona caelestia, et veniens ad nos elevat
nos, et reducit ad Deum. Quia ergo iam ad nos venerat, et dando
nobis mandata Dei reduxit credentes ad ipsum, restabat ut rediret
ad patrem, et impetraret dona spiritualia; Hebr. VII, 25:
<i>accedens per semetipsum ad Deum salvare in perpetuum potest</i>.
Et hoc facit rogando patrem. Et hoc est quod dicit <i>ego rogabo
patrem</i> etc.; Eph. IV, v. 8: <i>ascendens in altum, captivam
duxit captivitatem; dedit dona hominibus</i>. Sed attende, quod
idem est qui rogat ut detur, et qui dat Paraclitum. Rogat inquantum
homo, dat inquantum Deus. Dicit autem <i>et rogabo</i>, ut eorum
repellat tristitiam de suo recessu, quoniam ipse recessus est ratio
ut acciperent spiritum sanctum. Hic ponitur spiritus sancti
promissio. Sed attende, quod hoc nomen Paraclitus est Graecum, et
significat consolatorem; et ideo dixit <i>alium Paraclitum dabit
vobis</i>, scilicet pater, non tamen sine filio, idest spiritum
sanctum, qui est consolator, cum sit spiritus amoris; amor autem
facit spiritualem consolationem et gaudium; Gal. V, v. 22:
<i>fructus spiritus est caritas, gaudium</i> et cetera. Ipse est
interpellator etc., Rom. VIII, 26: <i>nam quid oremus sicut
oportet, nescimus; sed ipse spiritus postulat pro nobis gemitibus
inenarrabilibus</i>. Hoc autem quod dixit <i>alium</i>, designat
distinctionem personalem in divinis contra Sabellium. Sed
obiicitur: quia hoc quod dicitur <i>Paraclitus</i>, importat
actionem spiritus sancti: ergo in hoc quod dixit <i>alium
Paraclitum</i>, videtur designare alietatem naturae: nam alietas
operationis designat alietatem naturae: est ergo spiritus sanctus
alterius naturae a filio. Responsio. Dicendum quod spiritus sanctus
est consolator et advocatus, et filius similiter. Quod enim filius
sit advocatus, dicitur I Io. II, 1: <i>advocatum habemus apud
patrem Iesum Christum</i>. Quod consolator, Is. LXI, 1: <i>spiritus
domini (...) misit me ut ponerem consolationem lugentibus Sion</i>.
Tamen alia et alia ratione est consolator et advocatus, filius et
spiritus sanctus, si accipiamus per appropriationem personarum: nam
Christus dicitur advocatus inquantum secundum quod homo interpellat
pro nobis ad patrem; spiritus autem sanctus inquantum nos postulare
facit. Item spiritus sanctus dicitur consolator inquantum est amor
formaliter; filius vero inquantum est verbum. Et hoc dupliciter:
quia per doctrinam, et inquantum ipse filius dat spiritum sanctum,
et incendit amorem in cordibus nostris. Sic ergo ly <i>alium</i>
non designat alietatem naturae in filio et spiritu sancto; sed
designat alium modum, quo uterque est consolator et advocatus. Hic
ponitur promissio, et primo quantum ad ipsam dationem; secundo
quantum ad ipsum donum; tertio quantum ad recipientes donum. Sed
donatio est vera, quia perpetua; unde dicit <i>ut maneat vobiscum
in aeternum spiritum veritatis</i>. Alicui enim datur aliquid ad
tempus tantum, et haec non est vera donatio; sed tunc est vera
quando datur ad semper habendum; et ideo spiritus sanctus vere
datur, quia ut maneat cum eis in aeternum: hic quidem illustrans et
docens et suggerens, post ad videndam speciem introducens; I Reg.
XVI, 13: <i>directus est spiritus domini in David a die illa et
deinceps</i>. Iudas autem licet acceperit eum, non tamen semper cum
ipso mansit: quia non accepit ut maneret cum ipso in aeternum, sed
tantum secundum praesentem iustitiam. Secundum Chrysostomum autem
dici potest, quod dominus haec dicit ad excludendum carnalem
quamdam suspicionem discipulorum. Possent enim suspicari quod ille
Paraclitus eis datus, postmodum per passionem ab eis recederet,
sicut ipse; et hoc excludit dicens <i>ut maneat vobiscum in
aeternum</i>; quasi dicat: non patietur mortem ut ego, nec a vobis
recedet. Sed contra. Supra I, 33, hoc dictum est Ioanni Baptistae:
<i>super quem videris spiritum descendere et manere, hic est qui
baptizat</i>. Ex quo videtur proprium Christi ut spiritus sanctus
semper maneat cum ipso; quod non est verum, si cum discipulis manet
in aeternum. Responsio. Secundum Chrysostomum dicendum, quod
spiritus sanctus dicitur in nobis manere per dona sua. Donorum
autem spiritus sancti quaedam sunt necessaria ad salutem: et haec
sunt communia omnibus sanctis, et semper in nobis manent, ut est
caritas, quae <i>numquam excidit</i>, ut dicitur I Cor. XIII, 8,
quia etiam in futuro erit. Quaedam autem non sunt de necessitate
salutis, sed dantur fidelibus ad manifestationem spiritus; I Cor.
XII, 7: <i>unicuique datur manifestatio spiritus ad utilitatem</i>.
Sic ergo quantum ad prima dona. Spiritus sanctus manet cum
discipulis et sanctis in aeternum; sed quantum ad secunda dona, sic
est proprium Christo ut maneat cum eo semper: quia semper in
plenitudine potestatis suae habet ut possit miracula facere et
prophetare, et alia huiusmodi. Sed non sic est de aliis; quia, ut
dicit Gregorius, spiritus prophetarum non sunt prophetis subiecti.
Donum autem est excellentissimum, quia <i>spiritus veritatis</i>.
Spiritum quidem dixit, ut ostendat naturae subtilitatem. Spiritus
enim dicitur aliquid occultum et invisibile, unde quod invisibile
est, spiritus dici consuevit. Sic et spiritus sanctus occultus est
et invisibilis: supra III, 8: <i>spiritus ubi vult spirat, et vocem
eius audis, sed nescis unde veniat aut quo vadat</i>. Item ut
ostendat eius virtutem, quia movet nos ad bene agendum et
operandum. Spiritus enim impulsionem quamdam insinuat, unde et
ventum spiritum appellamus; Rom. VIII, 14: <i>qui spiritu Dei
aguntur, hi filii Dei sunt</i>; Ps. CXLII, 10: <i>spiritus tuus
bonus deducet me in terram rectam</i>. Addit autem
<i>veritatis</i>, quia a veritate procedit, et veritatem dicit.
Spiritus enim sanctus nihil aliud est quam amor. Quando ergo quis
impellitur ad amandum terrena et mundum, tunc impellitur a spiritu
mundi; I Cor. II, 12: <i>nos autem non spiritum huius mundi
accepimus, sed spiritum qui ex Deo est</i>. Quando vero impellitur
ad opera carnis, tunc non impellitur a spiritu sancto; Ez. XIII, 3:
<i>vae prophetis insipientibus, qui sequuntur spiritum suum</i>.
Sed iste spiritus ducit ad cognitionem veritatis, quia procedit a
veritate, quae dicit supra eodem: <i>ego sum via, et veritas, et
vita</i>. Nam, sicut in nobis ex veritate concepta et considerata
sequitur amor ipsius veritatis, ita in Deo concepta veritate, quae
est filius, procedit amor. Et sicut ab ipsa procedit, ita in eius
cognitionem ducit; infra c. XVI, 14: <i>ille me clarificabit, quia
de meo accipiet</i> et cetera. Et ideo dicit Ambrosius, quod omne
verum a quocumque dicatur a spiritu sancto est. I Cor. XII, 3:
<i>nemo potest dicere, dominus Iesus, nisi in spiritu sancto</i>;
infra XV, 26: <i>cum venerit Paraclitus, quem ego mittam vobis
spiritum veritatis</i>. Manifestare autem veritatem convenit
proprietati spiritus sancti. Est enim amor qui facit secretorum
revelationem; infra XV, 15: <i>vos autem dixi amicos, quia omnia
quaecumque audivi a patre meo, nota feci vobis</i>: Iob c. XXXVI,
33: <i>annuntiat de ea</i> (scilicet veritate) <i>amico suo</i>.
Recipiunt autem spiritum sanctum credentes, et quantum ad hoc dicit
<i>quem mundus non potest accipere, et</i> primo ostendit qui sunt
quibus non datur; secundo ostendit quibus datur, ibi <i>vos autem
cognoscetis</i> et cetera. Primo autem ostendit quod non datur
mundo; secundo autem assignat causam quare non detur. Quantum ad
primum dicit <i>quem mundus non potest accipere</i>. Mundum hic
mundi dilectores vocat dominus. Hi quidem quamdiu mundum diligunt,
spiritum sanctum non possunt accipere, est enim amor Dei: non
potest autem quis finali dilectione Deum et mundum diligere: I Io.
II, 15: <i>si quis diligit mundum, non est caritas patris in
eo</i>. Nam Gregorius dicit, V Moral. 20: <i>spiritus sanctus omne
quod repleverit ad desiderandum invisibilia accendit. Et quoniam
mundana corda sola visibilia diligunt, hunc mundus non accipit,
quia ad diligenda invisibilia non assurgit. Saeculares etenim
mentes quanto se foras per desideria dilatant, tanto ad receptionem
illius sinum cordis angustant</i>. Sap. I, 5: <i>spiritus sanctus
disciplinae effugiet fictum</i>. Quantum ad secundum dicit <i>quia
non videt eum, nec scit eum</i>. Nam dona spiritualia non
accipiuntur nisi desiderata, Sap. VI, 14. <i>Praeoccupat</i>,
scilicet divina sapientia, <i>eos qui se concupiscunt</i>, nec
desiderantur nisi aliqualiter cognita. Quod autem non cognoscantur,
ex duobus contingit. Primo quidem ex hoc quod homo non ponit
intentionem suam ad eorum cognitionem; secundo vero quia quis non
potest esse capax illius cognitionis. Hoc autem mundani non habent.
Nam primo non intendunt ad ea desideranda, et quantum ad hoc dicit
<i>quia non videt eum</i>; idest, non ponit intentionem suam ad eum
cognoscendum; Ps. XVI, 11: <i>oculos suos statuerunt declinare in
terram</i>. Item non possunt ea cognoscere, unde dicit <i>nescit
eum</i>: nam, ut Augustinus dicit, <i>non habet invisibiles oculos
mundana dilectio: per quos videri spiritus sanctus nisi
invisibiliter non potest</i>. I Cor. c. II, 14: <i>animalis homo
non percipit ea quae sunt spiritus Dei</i>. Sicut lingua infecta
non sentit bonum saporem propter corruptionem humoris, sic anima
infecta a corruptione mundi, caelestium dulcedinem non gustat. Vel,
secundum Chrysostomum, dico, quod <i>alium Paraclitum dabit vobis,
spiritum veritatis</i>; sed hoc non assumet carnem, quia <i>mundus
non videt eum, nec scit eum</i>, idest, non accipiet eum, sed solum
vos. Hic ostendit primo quibus datur spiritus sanctus; secundo
rationem assignat. Datur autem fidelibus: unde dicit <i>vos
autem</i>, qui movemini a spiritu sancto, <i>cognoscetis eum</i>: I
Cor. II, 12: <i>nos autem non spiritum huius mundi accepimus, sed
spiritum qui ex Deo est</i>. Et hoc ideo, quia mundum contemnitis;
II Cor. IV, 18: <i>non contemplantibus nobis quae videntur, sed
quae non videntur</i>. Ratio autem huius est, <i>quia apud vos
manebit</i>. Ubi primo nota spiritus sancti ad apostolos
familiaritatem <i>quia apud vos manebit</i>, idest ad utilitatem
vestram; Ps. CXLII, v. 10: <i>spiritus tuus bonus deducet me in
viam rectam</i>; Sap. XII, 1: <i>o quam bonus spiritus tuus,
domine, est in omnibus</i>. Secundo quamdam eius intimam
inhabitationem, quia <i>in nobis erit</i>, idest in intimo cordis
nostri; Ez. XI, 19: <i>et spiritum novum tribuam in visceribus
eorum</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 5</div>
<p title="Super Io., cap. 14 l. 5"><a name="87517"><span class=
"ref">[87517] Super Io., cap. 14 l. 5</span></a> Supra dominus
promisit spiritum sanctum consolatorem. Sed quia apostoli non
multum ad notitiam spiritus sancti conscenderant, et ad Christi
praesentiam valde detinebantur, huiusmodi consolatio eis parva
videbatur: et ideo in parte ista promittit eis primo reditum suum;
secundo dona sua, ibi <i>haec locutus sum vobis apud vos manens</i>
et cetera. Circa primum primo promittit eis iteratam visitationem;
secundo assignat rationem, ibi <i>qui habet mandata mea et servat
ea, ille est qui diligit me</i>; tertio excludit discipuli
dubitationem, ibi <i>dicit ei Iudas</i> et cetera. Circa primum
primo manifestat eis suum reditum; secundo manifestat redeundi
modum, ibi <i>adhuc modicum, et mundus me iam non videt</i>; tertio
praedicit reditus fructum, ibi <i>in illa die vos cognoscetis</i>
et cetera. Circa primum primo ostendit necessitatem redeundi;
secundo promittit reditum. Necessitas autem redeundi est ut
discipuli orphani non remaneant; et hoc est quod dicit <i>non vos
relinquam orphanos</i>. Orphani enim in Graeco, pupilli sunt in
Latino; et dicuntur hi parvuli patre carentes, secundum illud
Thren. ult., 3: <i>pupilli facti sumus absque patre, matres nostrae
quasi viduae</i>. Considerandum est autem, quod homo potest habere
triplicem patrem. Scilicet patrem originis, Heb. XII, 9: <i>patres
quidem habuimus carnis nostrae</i> et cetera. Item pravae
imitationis; supra VIII, 44: <i>vos ex patre Diabolo estis</i>.
Item gratuitae adoptionis; Rom. VIII, v. 15: <i>accepistis spiritum
adoptionis filiorum</i>. Sed eos qui imitantur patrem Diabolum,
Deus non adoptat in filios: quia non est conventio lucis ad
tenebras, ut dicitur II Cor. VI, v. 15. Similiter nec illos qui
nimium afficiuntur carnaliter ad parentes: quia hoc dicitur Matth.
X, 37: <i>qui amat patrem suum aut matrem suam plusquam me, non est
me dignus</i>. Qui ergo fuerit orphanus, idest destitutus affectu
peccati, et deserens affectum carnalem ad parentes, illum Deus sibi
adoptat in filium; Ps. XXVI, 10: <i>quoniam pater meus et mater mea
dereliquerunt me; dominus autem assumpsit me</i>. Multo autem magis
qui relinquit eos; Ps. XLIV, 11: <i>obliviscere populum tuum et
domum patris tui; et concupiscet rex decorem tuum</i>. Sed
notandum, quod Christus exhibet se discipulis suis ut patrem:
quamvis enim hoc nomen pater personaliter acceptum, sit proprium
personae patris, essentialiter tamen acceptum competit toti
Trinitati. Unde supra c. XIII, 33, dixit eis: <i>filioli mei, adhuc
modicum vobiscum sum</i>. Adventum suum promittit eis dicens
<i>veniam ad vos</i>. Venerat iam Christus ad eos, carnem
assumendo, I Tim. I, 15: <i>Christus Iesus in hunc mundum
venit</i>. Restabat ergo triplex adventus eius, quorum duo sunt
corporales: unus scilicet post resurrectionem et ante ascensionem,
quando scilicet recedens ab eis per mortem, post resurrectionem
venit Iesus, et stetit in medio discipulorum, ut dicitur infra XX.
Alius erit in fine mundi, de quo dicitur Act. I, 11: <i>quemadmodum
vidistis eum euntem in caelum, ita veniet</i>; Lc. XXI, 27:
<i>videbunt filium hominis venientem in nube cum potestate magna et
maiestate</i>. Sed tertius est spiritualis et invisibilis; quando
scilicet venit ad fideles suos per gratiam in vita vel in morte;
Iob IX, 11: <i>si venerit ad me, non videbo eum</i>. Dicit ergo
<i>veniam ad vos</i>, post resurrectionem quantum ad primum
adventum; infra XVI, 22: <i>iterum autem videbo vos</i>. Item in
fine mundi; Is. III, 14: <i>dominus ad iudicium veniet</i>. Item in
morte ad suscipiendum vos ad me; supra eodem <i>veniam</i> ad vos,
et tollam <i>vos ad meipsum</i>. Item, <i>veniam ad vos</i>
spiritualiter visitando. Infra eodem <i>ad eum veniemus, et
mansionem apud eum faciemus</i>. Hic exponit visitationis modum
ostendens hanc visitationem apostolis singulariter exhibendam. Et
quia possent credere quod adhuc ad eos rediret mortalis existens,
ideo consequenter excludit hoc, dicens <i>adhuc modicum, et mundus
me iam non videt</i>. Ut primo exponamus de reditu post
resurrectionem; tunc est sensus: <i>adhuc modicum</i>, idest
modicum tempus vobiscum sum in hac carne mortali, et tunc
crucifigar, sed post <i>mundus iam me non videt</i>. Et hoc quia
post resurrectionem non omnibus manifestavit se, sed testibus
praeordinatis a Deo, scilicet discipulis suis, Act. I, 8, et ideo
dicit <i>vos autem videbitis me</i>, scilicet in corpore
glorificato et immortali. Rationem horum assignat dicens <i>quia
ego vivo, et vos vivetis</i>. Ubi removet dubitationem. Possent
enim discipuli dicere: quomodo videbimus te, qui morieris, et nos
etiam moriemur tecum? Et ideo dicit quod hoc non erit ita, <i>quia
ego vivo</i>; idest, vivam post resurrectionem, Apoc. I, 18: <i>fui
mortuus, et ecce sum vivens in saecula saeculorum. Et vos
vivetis</i>, quia non occidemini modo mecum; infra XVIII, 8: <i>si
me quaeritis, sinite hos abire</i>. Vel <i>ego vivo</i>, per
resurrectionem, et <i>vos vivetis</i>, idest gaudebitis inde, quia,
infra XX, 20: <i>gavisi sunt discipuli viso domino</i>. Hoc modo
accipitur vivere Gen. XLV, 27: <i>cum audisset Iacob quod Ioseph
regnaret in terra Aegypti, revixit spiritus eius</i>, scilicet
propter gaudium. Sed contra hanc expositionem obiicit Augustinus:
quia ex hoc quod dominus dicit <i>adhuc modicum, et mundus me iam
non videt</i>, sequitur quod homines mundi numquam sint eum visuri:
quod est falsum, quia in iudicio videbunt eum, secundum illud Apoc.
I, 7: <i>videbit eum omnis oculus</i>. Ad quod posset dici, quod
verum est quod homines mundi: (...) adhuc modicum mundus non
videbit eum in ista carne mortali; et propter hoc Augustinus
exponit hoc <i>adhuc modicum</i>, referens ad secundum adventum, in
quo veniet ad iudicandum. Et dicitur istud tempus modicum usque ad
iudicium, in respectu ad aeternitatem. <i>Nam mille anni ante
oculos tuos quasi dies hesterna quae praeteriit</i>: Ps. LXXXIX, 4.
Et hoc modo apostolus Hebr. XII, 26 s. vocat istud tempus modicum,
exponens illud Aggaei II, v. 7: <i>adhuc modicum, et ego movebo
caelum et terram</i> et cetera. <i>Et mundus me iam non videt</i>;
quia ulterius post iudicium homines mundi amatores et pravi eum non
videbunt, euntes in ignem aeternum. Unde Is. c. XXVI, 10, secundum
aliam litteram, dicitur: <i>tollatur impius, ne videat gloriam Dei.
Vos autem</i>, qui secuti estis me, et permansistis mecum in
tentationibus meis, <i>videbitis me</i> in aeternitate perpetua;
Is. XXXIII, v. 17: <i>videbunt regem in decore suo</i>; I Thess. c.
IV, 16: <i>semper cum domino erimus</i>. Et hoc ideo, <i>quia vivo,
et vos vivetis</i>; quasi diceret: sicut ego habeo vitam gloriosam
in anima et in corpore, ita et vos; Phil. III, 21: <i>reformabit
corpus humilitatis nostrae, configuratum corpori claritatis
suae</i>. Et hoc ideo dicit, quia vita nostra gloriosa creatur ex
vita gloriosa Christi; I Cor. XV, 22: <i>sicut in Adam omnes
moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur</i>. Sed de se
dicit in praesenti, <i>vivo</i>, quia sua resurrectio differenda
non erat post mortem eius, sed statim secutura; secundum illud Ps.
CVII, 3: <i>exurgam diluculo</i>, quia, ut dicitur in Ps. XV, 10:
<i>non dabis sanctum tuum videre corruptionem</i>. Sed de
discipulis dicit <i>vivetis</i>, in futuro, quia resurrectio
corporum eorum differenda erat usque in finem mundi, secundum illud
Is. XXVI, 19: <i>vivent mortui tui, interfecti mei resurgent</i>.
Hic ponitur visitationis fructus, qui est cognitio eorum quae
apostoli ignorabant. Ut enim supra dictum est, Petrus ignorabat quo
Christus iret; unde dicebat: <i>domine, quo vadis?</i> Etiam Thomas
hoc ignorabat, et viam per quam iret; unde dicebat: <i>nescimus quo
vadis, et quomodo possumus viam scire?</i> Philippus autem patrem
ignorabat; unde petebat dicens: <i>domine, ostende nobis patrem, et
sufficit nobis</i>. Quae quidem causabantur ex ignorantia unius
rei: ex hoc scilicet quod ignorabant quomodo pater in filio, et
filius in patre; unde et Philippo dixit: <i>non credis quia ego in
patre, et pater in me est?</i> Huius ergo notitiam promittit eis
dominus, dicens hic <i>in illa die vos cognoscetis quia ego in
patre meo sum</i> et cetera. Ex quo omnis dubietas a cordibus
discipulorum excluditur. Potest autem exponi de adventu tempore
resurrectionis, et de adventu ad iudicium. Sed distinguenda est
duplex cognitio mysteriorum divinitatis. Una est imperfecta, quae
habetur per fidem; alia perfecta, quae habetur per speciem; de
quibus dicitur I Cor. c. XIII, 12: <i>videmus nunc per speculum in
aenigmate</i>, quantum ad primum, <i>tunc autem facie ad
faciem</i>, quantum ad secundum. Dicit ergo <i>in illa die</i>,
post resurrectionem meam, <i>cognoscetis quia ego sum in patre</i>:
et hoc cognitione fidei, quia tunc videntes eum resurrexisse, et
esse cum eis, certissimam fidem de eo habuerunt, praecipue qui
acceperunt spiritum sanctum, qui omnia eos docebat. Vel <i>in illa
die</i>, ultimae resurrectionis in iudicio, <i>cognoscetis</i>,
scilicet manifeste per speciem; I Cor. XIII, 12: <i>tunc cognoscam
sicut et cognitus sum</i>. Sed quid cognoscent? Duo quae dicit
supra: unum scilicet quod <i>pater in me manens ipse facit
opera</i>; et quantum ad hoc dicit <i>quia ego sum in patre
meo</i>, scilicet per consubstantialitatem naturae. Aliud quod
dicit se facturum opera per discipulos, dicens: <i>qui credit in
me, opera quae ego facio, et ipse faciet</i>: et quantum ad hoc
dicit <i>et vos in me, et ego in vobis</i>. Ubi attendendum est,
quod quia hic dominus videtur similem habitudinem ponere sui ad
patrem et discipulorum ad ipsum, volebant Ariani, quod sicut
discipuli sunt minores Christo, et non consubstantiales ei, ita
esset filius minor patre, et alterius substantiae ab ipso. Et ideo
dicendum est, quod hoc quod dicit <i>ego sum in patre meo</i>,
dicitur per consubstantialitatem naturae; supra X, 30: <i>ego et
pater unum sumus</i>; et supra I, 1: <i>verbum erat apud Deum</i>.
Hoc autem quod dicit <i>et vos in me</i> etc., intelligitur, uno
modo, quod discipuli sunt in Christo. Nam illud quod protegitur ab
aliquo, dicitur esse in eo, sicut contentum in continente: et hoc
modo dicitur quod in rege sunt ea quae sunt in regno. Et secundum
hoc dicitur Act. XVII, 28: <i>in ipso vivimus, movemur et sumus. Et
ego</i> sum <i>in vobis</i>, manendo interius, et operando, et
inhabitando interius per gratiam; Eph. III, 17: <i>habitare
Christum per fidem in cordibus vestris</i>; et II Cor. XIII, 3:
<i>an experimentum eius quaeritis qui in me loquitur Christus?</i>
Alio modo secundum Hilarium. <i>Vos in me</i>, supple: in me eritis
per naturam vestram, quam assumpsi: assumendo enim naturam nostram,
assumpsit nos omnes; Hebr. c. II, 16: <i>nusquam enim Angelos
apprehendit, sed semen Abrahae apprehendit</i>. Et <i>ego</i> sum
<i>in vobis</i>, per mei sacramenti sumptionem: quia qui sumit
corpus Christi, Christus est in eo; supra cap. VI, 57: <i>qui
manducat carnem meam, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego
in illo</i>. Alio modo <i>vos in me, et ego in vobis</i>, supple:
sumus, per mutuam dilectionem: quia hoc dicitur I Io. IV, 16:
<i>Deus caritas est: et qui manet in caritate, in Deo manet, et
Deus in eo</i>. Et haec vobis ignota erant, sed tamen in illa die
ea cognoscetis. Hic assignatur visitationis ratio. Et ponit dominus
duplicem rationem quare a fidelibus dominus videatur, et non a
mundo. Prima est vera eorum dilectio ad Deum; secunda vero dilectio
Dei ad eos, ibi <i>qui autem diligit me, diligetur a patre meo</i>.
Quantum ad primum dicit <i>qui habet mandata mea, et servat ea,
ille est qui diligit me</i>. Ubi notandum est, quod illa est vera
dilectio quae se prodit et probat in opere; nam per exhibitionem
operis dilectio manifestatur. Cum enim diligere aliquem sit velle
ei bonum et desiderare quae ipse vult, non videtur vere diligere
qui non facit voluntatem amati, nec exequitur quae scit eum velle.
Qui ergo non facit voluntatem Dei, non videtur eum vere diligere;
et ideo dicit <i>qui habet mandata mea et servat ea, ille est qui
diligit me</i>, idest qui habet veram dilectionem ad me. Sed nota,
quod aliquis habet mandata Dei primo quidem in corde per memoriam
et iugem meditationem; Ps. CXVIII, v. 11: <i>in corde meo abscondi
eloquia tua, ut non peccem tibi</i>. Sed hoc non sufficit, nisi
servet in opere; Ps. CX, 10: <i>intellectus bonus omnibus
facientibus eum</i>. Quidam vero habent in ore, dicendo et
exhortando; Ps. CXVIII, v. 103: <i>quam dulcia faucibus meis
eloquia tua</i>. Et hi etiam debent ea servare in opere: quia
<i>qui fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur in regno
caelorum</i>: Matth. V, 19. Unde vituperantur a Deo illi qui dicunt
et non faciunt, Matth. XXIII. Quidam autem habent in aure, ea
libenter et diligenter audiendo; supra VIII, 47: <i>qui est ex Deo,
verba Dei audit</i>. Nec hoc sufficit, nisi servent: quia <i>non
auditores legis, sed factores iustificabuntur</i>: Rom. II, 13;
supra VI, 27: <i>operamini non cibum qui perit; sed qui permanet in
vitam aeternam</i>. Ergo qui sic habet mandata Dei, aliqualiter
servat ea, sed adhuc imponitur ei ut servet perseverando. Unde
dicit Augustinus: qui habet in memoria et servat in vita, qui habet
in sermonibus et servat in moribus, qui habet audiendo et servat
faciendo, qui habet faciendo et servat perseverando, ipse est qui
diligit me. Quantum ad secundum dicit <i>qui autem diligit me,
diligetur a patre meo</i>. Sed hoc in primo aspectu videtur
absurdum. Numquid enim Deus diligit nos, quia diligimus eum? Absit.
Dicitur enim I Io. IV, v. 10: <i>non quasi dilexerimus Deum sed
quoniam ipse prior dilexit nos</i>. Et ideo dicendum quod
intellectum huius habemus ex his quae dicta sunt supra, scilicet,
<i>qui habet mandata mea, et servat ea, ille est qui diliget
me</i>. Non enim ibi dicitur quod ideo diligit quia servat mandata;
sed quia diligit, ideo mandata implet. Et hoc modo dicendum est
hic, quod ideo quis diligit Christum quia diligitur a patre, et non
ideo diligitur quia diligit. Diligimus ergo filium, quia pater
diligit nos. Habet enim hoc verus amor ut amatos ad amantis
dilectionem trahat; Ier. c. XXXI, 3: <i>in caritate perpetua dilexi
te, ideo, attraxi te, miserans</i>. Sed quia amor patris non est
sine amore filii, cum idem sit amor utriusque, <i>quaecumque enim
pater facit, haec et filius similiter facit</i>: supra V, 19, ideo
subdit <i>et ego diligam eum</i>. Sed cum pater et filius omnia
diligant ab aeterno; quare dicit <i>diligam</i>, in futuro?
Dicendum est ergo, quod dilectio considerata prout est in divina
voluntate, sic est aeterna; sed considerata secundum quod
manifestatur in executione operis et effectus, est temporalis. Et
ideo est sensus <i>et ego diligam eum</i>, idest effectum
dilectionis ostendam, quia scilicet <i>manifestabo ei meipsum</i>:
quia ad hoc diligam ut manifestem. Sciendum est autem, quod
dilectio alicuius ad aliquem aliquando est secundum quid, aliquando
simpliciter. Secundum quid quidem, quando vult ei aliquod bonum
particulare; simpliciter autem, quando vult ei omne bonum. Deus
autem omnia causata diligit secundum quid, quia omni creaturae vult
aliquod bonum, etiam ipsis Daemonibus, ut scilicet vivant et
intelligant et sint; quae sunt quaedam bona. Simpliciter autem
diligit illos quibus vult omne bonum, scilicet ut habeant ipsum
Deum, quem habere est habere veritatem, quia Deus veritas est. Sed
veritas tunc habetur quando cognoscitur. Illos ergo vere et
simpliciter diligit quibus manifestat seipsum, qui est veritas. Et
hoc est quod dicit <i>manifestabo ei meipsum</i>, scilicet in
futuro per gloriam, quod est ultimus futurae beatitudinis effectus;
Iob XXXVI, v. 33: <i>annuntiat de ea amico suo, quod possessio eius
sit</i>. Sap. VI, 14: <i>praeoccupat eos qui se concupiscunt</i>.
Sed posset quis dicere: numquid pater non manifestabit se? Immo et
pater et filius: nam filius et patrem simul et se manifestat, cum
sit verbum eius; Matth. XI, v. 27: <i>neque patrem quis novit nisi
filius</i> et cetera. Et tamen si interim filius manifestat se
alicui aliquo modo, hoc est signum divinae dilectionis. Unde et
haec potest esse ratio quare mundus eum non videbit, quia scilicet
non manifestabit ei seipsum; et hoc quia non diligit eum.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 6</div>
<p title="Super Io., cap. 14 l. 6"><a name="87518"><span class=
"ref">[87518] Super Io., cap. 14 l. 6</span></a> Supra promisit
dominus discipulis suam visitationem hic removet discipuli
dubitationem, et primo ponitur discipuli dubitatio; secundo Christi
responsio, ibi <i>respondit Iesus</i> et cetera. Sciendum est circa
primum, quod sanctorum et humilium consuetudo est ut cum magna de
se audiunt, stupeant et admirentur. Audierant autem discipuli
dominum dicentem <i>adhuc modicum et mundus me iam non videt; vos
autem videbitis me</i> etc., ex quo videbatur apostolos toti mundo
praeferre: et ideo Iudas frater Iacobi, cuius epistola inter
canonicas legitur, in admirationem et stuporem positus, dicit
<i>domine, quid factum est, quia manifestaturus es nobis te
ipsum?</i> Quasi diceret: quae causa erit? Numquid nos supra totum
mundum sumus? Simile dixit David II Reg. VII, v. 18: <i>quis ego
sum, aut quae est domus mea?</i> Matth. XXV, 37, dicunt iusti:
<i>domine, quando te vidimus esurientem, et pavimus te?</i>
Consequenter cum dicit <i>respondit Iesus</i> etc., ponitur Christi
responsio, ubi primo assignat causam suae manifestationis
discipulis, et non mundo; secundo manifestat quoddam quod dixit,
ibi <i>et sermonem quem audistis non est meus</i>. In primo
ostendit quare manifestaturus est se discipulis; secundo ostendit
quare non manifestaturus est se mundo, ibi <i>qui non diligit me,
sermones meos non servat</i>. Et in prima primo ponitur idoneitas
discipulorum ad Christi manifestationem habendam; secundo
insinuatur processus manifestationis et ordo, ibi <i>et pater meus
diliget eum</i>. Circa primum duo ponit, quae reddunt hominem
idoneum ad Dei manifestationem. Primum est caritas; secundum est
obedientia. Quantum ad primum dicit <i>si quis diligit me</i>. Tria
enim necessaria sunt homini volenti Deum videre. Primo ut Deo
appropinquet; Deut. XXXIII, 3: <i>qui appropinquant pedibus eius,
accipient de doctrina illius</i>. Secundo ut ad eum videndum oculos
elevet; Is. XL, 26: <i>levate in excelsum oculos vestros, et videte
quis creavit haec</i>. Tertio ut visioni vacet: nam spiritualia
videri non possunt, nisi quis vacet a terrenis; Ps. XXXIII, 9:
<i>vacate, et videte, quoniam suavis est dominus</i>. Et haec tria
facit caritas. Nam ipsa animam hominis Deo coniungit; I Io. IV:
<i>qui manet in caritate, in Deo manet, et Deus in eo</i>. Ipsa
ipsum intuitum ad Deum erigit; Matth. VI, 21: <i>ubi est thesaurus
tuus, ibi est cor tuum</i>. Unde dicitur: <i>ubi est amor tuus, ibi
oculus</i>. Ipsa enim a mundanis vacare facit; I Io. II, 15: <i>qui
diligit saeculum, non est perfecta caritas Dei in illo</i>. Ergo, e
contrario, qui perfecte Deum diligit, non est in illo amor saeculi.
Ex caritate autem sequitur obedientia; unde dicit <i>sermonem meum
servabit</i>. Ut dicit Gregorius: <i>probatio dilectionis,
exhibitio est operis. Numquam est Dei amor otiosus; operatur enim
magna si est, si autem operari renuit, amor non est</i>. Voluntas
enim, et maxime quae est de fine, movet alias potentias ad actus
suos: non enim quiescit homo nisi faciat ea per quae ad finem
intentum perveniat, praecipue si est intensa ad ipsum. Quando ergo
voluntas hominis intensa est ad Deum, qui est finis eius, movet
omnes vires ad faciendum ea quae ad ipsum ducunt. Intenditur autem
in Deum per caritatem; et ideo caritas est quae nos servare mandata
facit; II Cor. V, 14: <i>caritas Christi urget nos</i>; Cant. VIII,
7: <i>lampades eius, lampades ignis</i>. Et per obedientiam homo
efficitur idoneus ad videndum Deum; Ps. CXVIII, 104: <i>a mandatis
tuis</i>, scilicet a me servatis, <i>intellexi</i>. Et iterum:
<i>super senes intellexi</i>. Consequenter cum dicit <i>et pater
meus diliget eum</i>, ponitur processus et ordo manifestationis.
Tria autem sunt per quae fit homini divina manifestatio. Primum est
divina dilectio; et quantum ad hoc dicit <i>pater meus diliget
eum</i>. Supra est dictum quare dicit <i>diliget</i> in futuro,
quantum videlicet ad effectum dilectionis, qui tamen ab aeterno
dilexit quantum ad voluntatem benefaciendi; Mal. I, 2: <i>Iacob
dilexi, Esau autem odio habui</i>. Non autem dicit, ego diligam
eum, quia hoc iam eis patuit supra. Prov. VIII, 17: <i>ego
diligentes me diligo</i>. Restabat ergo ut insinuaret eis quia
pater diligeret eos; Deut. IV, 37: <i>dilexit populos: omnes sancti
in manu eius sunt</i>. Secundum est divina visitatio; et quantum ad
hoc dicit <i>et ad eum veniemus</i>. Sed contra. Venire mutationem
localem significat; sed Deus non mutatur; ergo et cetera.
Responsio. Deus dicitur venire ad nos non quod ipse moveatur ad
nos, sed quia nos movemur ad ipsum. Dicitur enim aliquid venire in
locum in quem prius non fuit: hoc autem Deo non convenit, cum sit
ubique; Ier. XXIII, 24: <i>caelum et terram ego impleo</i>. Dicitur
etiam venire in aliquem, inquantum est ibi novo modo, secundum quem
prius non fuerat ibi, scilicet per effectum gratiae: et per hunc
effectum gratiae facit nos ad se accedere. Sed attendendum,
secundum Augustinum, quod tribus modis Deus venit ad nos, et iisdem
nos imus ad eum. Primo quidem venit ad nos implendo suis
effectibus, et nos imus ad eum capiendo ipsos; Eccli. c. XXIV, 26:
<i>transite ad me omnes qui concupiscitis me, et a generationibus
meis implemini</i>. Secundo illuminando, et nos imus ad eum
considerando; Ps. XXXIII, 6: <i>accedite ad eum, et
illuminamini</i>. Tertio vero adiuvando, et nos ad eum obediendo:
quia nec obedire possumus nisi adiuti a Christo; Is. II, v. 3:
<i>venite, ascendamus ad montem domini</i>. Sed quare non fecit
mentionem de spiritu sancto? Augustinus dicit, quod non dicitur
hoc, quod ipse sit excludendus adveniente patre et filio, quia
supra dicitur: <i>ut maneat vobiscum in aeternum</i>. Sed cum in
Trinitate sint duo: scilicet personarum distinctio, et essentiae
unitas: aliquando quidem fit mentio de tribus personis, ad
insinuandum distinctionem personarum: aliquando vero facit
mentionem de duabus sine tertia, ad insinuandum essentiae unitatem.
Vel dicendum, quod cum spiritus sanctus nihil sit aliud quam amor
patris et filii, posito patre et filio intelligitur spiritus
sanctus. Tertio ad Dei manifestationem necessaria est perseverantia
utriusque, scilicet in dilectione Dei, et in eius visitatione; et
quantum ad hoc dicit <i>et mansionem apud eum faciemus</i>. In quo
duo tangit. Primo quidem firmitatem adhaesionis ad Deum cum dicit
<i>mansionem</i>. Nam Deus venit ad quosdam per fidem, sed, non
manet, <i>quia ad tempus credunt, et in tempore tentationis
recedunt</i>: Matth. VIII, 13. Ad quosdam venit per peccati
compunctionem, non tamen manet cum eis, quia revertuntur ad
peccata; Prov. c. XXVI, 11: <i>sicut canis qui revertitur ad
vomitum suum, sic imprudens qui iterat stultitiam suam</i>. Sed in
suis praedestinatis permanet semper; Matth. ult., 20: <i>ecce ego
vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi</i>.
Secundo ostendit familiaritatem Christi ad homines: quia <i>apud
eum</i>, scilicet diligentem ad obediendum, inquantum scilicet
delectatur nobiscum, et facit nos delectari in ipso. Prov. c. VIII,
31: <i>deliciae meae esse cum filiis hominum</i>; Is. VI, 5:
<i>gaudebit super te dominus Deus tuus</i>. Chrysostomus autem
referens hoc ad aliam intentionem, dicit, quod Iudas audiens <i>non
relinquam vos orphanos</i> etc., <i>vos autem videbitis me</i>
etc., existimavit, quod Christus post mortem venturus esset ad eos,
sicut mortui veniunt ad nos in somno; unde quaerit: <i>quid est
factum quia nobis manifestaturus es teipsum, et non mundo?</i>
Quasi diceret: vae nobis, quoniam morieris et ut mortuus debes
nobis assistere. Ut ergo hoc excludat, dicit: ego et pater <i>ad
eum veniemus</i>, idest, sicut pater manifestat seipsum, ita et
ego, <i>et mansionem apud eum faciemus</i>: quod somniorum non est,
in quibus nulla mora contrahitur. Hic ponit causam quare non est
manifestaturus se mundo: quae quidem causa est remotio eorum per
quae dicit se hominibus manifestaturum. Remota enim causa removetur
effectus; sed ipsi non habent causam ut divina eis manifestatio
fiat: ergo mundo et mundanis Deus non est manifestaturus seipsum.
Quod non habeant causam, apparet, quia mundus <i>non diligit
me</i>; et quantum ad hoc dicit <i>qui non diligit me</i>. Iterum
non obedit mihi: unde dicit <i>sermones meos non servat</i>. Ut
enim Gregorius dicit: <i>de dilectione conditoris lingua et mens et
vita requiritur</i>. Patet ergo causa quare suis manifestaturus est
se, et non alienis; quia hi quidem diligunt: dilectio namque
sanctos discernit a mundo; Iob XXXVI, 32: <i>immanibus</i>,
scilicet superbis, <i>abscondit lucem; et ita annuntiat de ea amico
suo, quod possessio eius sit</i>; ibid. c. XXVIII, 14: <i>abyssus
dicit: non est in me; mare</i>, idest turbulentus: <i>non est
mecum</i>. Consequenter cum dicit <i>et sermonem quem audistis, non
est meus</i>, manifestat hoc quod supra dixit <i>si quis diligit
me, sermonem meum servabit. Et pater meus diliget eum</i> et
cetera. Posset enim aliquis dicere, quod hoc dictum nullam rationem
habet, quin potius rationabilius dixisset: ego diligam eum, et ad
eum veniam. Et ideo hoc excludit dicens <i>et sermonem quem
audistis, non est meus</i>; idest non est mihi a meipso, sed est
mihi ab alio, scilicet a patre, qui me misit. Quasi diceret: non me
solum, sed nec patrem amat qui hunc non audit sermonem. Et ideo qui
eum diligit et patrem, utriusque manifestationem meretur. Dicit
ergo <i>et sermonem</i>, sive sermo, <i>quem audistis</i>, a me
homine prolatum, est quidem meus, inquantum ipsum pronuntio, et
<i>non est meus</i>, inquantum est mihi ab alio; supra VII, 16:
<i>mea doctrina non est mea</i>; supra eodem: <i>verba quae ego
loquor vobis, a meipso non loquor</i>. Sed attende, secundum
Augustinum, quod cum loquitur dominus de sermonibus suis,
pluraliter dicit, <i>sermones meos</i>; ubi autem loquitur de
sermone patris, loquitur in singulari, dicens <i>et sermonem quem
audistis, non est meus</i>; quia per verbum patris seipsum
intelligi voluit, qui est unicum verbum eius. Unde nec suum se esse
dicit, sed patris, quia nec sua imago est, nec suus filius, sed
patris. Sermones autem omnes in cordibus nostris sunt ab unico
verbo patris. Hic dominus promittit discipulis suis dona.
Promiserat eis spiritum sanctum et seipsum, et ideo hic primo
ostendit quid consequentur ex adventu spiritus sancti; secundo quid
consequentur ex ipso, ibi <i>pacem relinquo vobis</i>. Ex adventu
spiritus sancti magna consequentur, scilicet intellectum omnium
verborum Christi. Et ideo circa hoc primo commorat eis sua
documenta; secundo promittit eis intellectum eorum, ibi
<i>Paraclitus autem spiritus sanctus (...) vos docebit omnia</i>.
Dicit ergo quantum ad primum <i>haec</i>, scilicet quae dixi,
<i>locutus sum vobis</i>, organo humanitatis, <i>manens apud
vos</i>, praesentia corporali. Et hoc quidem maximum beneficium est
ut ipse filius nobis loquatur, et nos doceat; Hebr. I, 1:
<i>multifarie multisque modis olim Deus loquens patribus in
prophetis, novissime locutus est nobis in filio</i>; Deut. V, 26:
<i>quae est omnis caro ut audiat dominum suum?</i> Intellectum
autem ipsorum documentorum promittit eis per spiritum sanctum se
daturum; unde dicit <i>Paraclitus autem (...) vos docebit
omnia</i>. Ubi tria facit circa spiritum sanctum. Primo describit
ipsum; secundo eius missionem; tertio eius effectum. Ipsum quidem
describit multipliciter: quia Paraclitum, spiritum et sanctum.
Paraclitus quidem est, quia consolatur nos et quantum ad tristitias
de turbationibus huius mundi, de quibus nos consolatur, II Cor. c.
VII, 5: <i>foris pugnae, intus timores</i>; II Cor. c. I, 4: <i>qui
consolatur nos in omni tribulatione nostra</i>. Et hoc facit
inquantum est amor, faciens nos amare Deum, et eum pro magno
habere: propter quod cum gaudio contumelias patimur, secundum illud
Act. c. VIII, 39: <i>ibant apostoli gaudentes a conspectu Concilii,
quoniam digni habiti sunt pro nomine Iesu contumeliam pati</i>;
Matth. V, v. 12: <i>gaudete et exultate, quia merces vestra copiosa
est in caelis</i>. Item consolatur nos contra tristitias de
peccatis praeteritis: de quibus dicitur Matth. V, 5: <i>beati qui
lugent</i>. Et hoc facit inquantum dat nobis spem veniae; infra XX,
23: <i>accipite spiritum sanctum; quorum remiseritis peccata,
remittuntur eis</i>; Is. LXI, 3: <i>ut ponerem consolationem
lugentibus in Sion</i>. Spiritus quidem est, quia movet corda ad
obediendum Deo. Is. LIX, 19: <i>cum venerit quasi fluvius
violentus, quem spiritus domini cogit</i>; Rom. VIII, 14: <i>qui
spiritu Dei aguntur, hi sunt filii Dei</i>. Sanctus autem est, quia
consecrat nos Deo; omnia autem consecrata dicuntur sancta; I Cor.
VI, 19: <i>nescitis quoniam corpora nostra templum sunt spiritus
sancti?</i> Ps. XLV, v. 5: <i>fluminis impetus laetificat civitatem
Dei</i> et cetera. Consequenter cum dicit <i>quem mittet pater in
nomine meo</i>, agit de eius missione. Non est autem intelligendum
quod per motum localem ad nos veniat, sed quia quodam novo modo in
eis esse debeat, quo prius non fuerat; Ps. CIII, 30: <i>emitte
spiritum tuum, et creabuntur</i>, scilicet in esse spirituali. Sed
attende, quod spiritus sanctus a patre et filio mittitur: et ideo
ad hoc ostendendum, quandoque dicit quod pater mittit eum, sicut
hic; quandoque quod ipse, infra c. XVI, 7: <i>quem ego mittam
vobis</i> et cetera. Sed numquam dicit eum a patre mitti, quin
faciat commemorationem de seipso; unde dicit <i>quem mittet pater
in nomine meo</i>. Nec dicit eum mitti a se filio, quin commemoret
patrem; unde dicit <i>quem ego mittam vobis a patre</i>. Sed quid
est hoc quod dicit <i>in nomine meo?</i> Numquid spiritus sanctus
nominabitur filius? Posset dici, quod hoc dicitur pro tanto, quia
spiritus sanctus dabatur fidelibus ad invocationem nominis Christi.
Sed melius est ut dicamus, quod sicut filius venit in nomine
patris, supra V, 44: <i>ego veni in nomine patris mei</i>, ita et
spiritus sanctus venit in nomine filii. Filius autem in nomine
patris venit, non quod esset pater, sed quod esset filius patris:
similiter spiritus sanctus venit in nomine filii, non quod
diceretur filius, sed quod esset spiritus filii; Rom. VIII, 9:
<i>si quis spiritum Christi non habet, hic non est eius</i>; Gal.
IV, 6: <i>misit Deus spiritum filii sui in corda vestra</i>: non
quod diceretur filius, sed quod esset spiritus filii; Rom. c. VIII,
29: <i>praedestinavit conformes fieri imaginis filii sui</i>: et
hoc quidem propter consubstantialitatem filii ad patrem, et
spiritus sancti ad filium. Item sicut filius veniens in nomine
patris, fideles suos patri subiecit: Apoc. V, 10: <i>fecisti nos
Deo nostro regnum</i> etc.: ita spiritus sanctus configuravit nos
filio, inquantum adoptat nos in filios Dei; Rom. VIII, 15:
<i>accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, abba,
pater</i>. Consequenter agit de effectu spiritus sancti: dicens
<i>ille vos docebit omnia</i>. Nam, sicut effectus missionis filii
fuit ducere ad patrem, ita effectus missionis spiritus sancti est
ducere fideles ad filium. Filius autem, cum sit ipsa sapientia
genita, est ipsa veritas; supra XIV, 6: <i>ego sum via, veritas et
vita</i>. Et ideo effectus missionis huiusmodi est ut faciat
homines participes divinae sapientiae, et cognitores veritatis.
Filius ergo tradit nobis doctrinam, cum sit verbum; sed spiritus
sanctus doctrinae eius nos capaces facit. Dicit ergo <i>ille vos
docebit omnia</i>, quia quaecumque homo doceat extra, nisi spiritus
sanctus interius det intelligentiam, frustra laborat: quia nisi
spiritus adsit cordi audientis, otiosus erit sermo doctoris, Iob
XXXII, 8: <i>inspiratio omnipotentis dat intelligentiam</i>; et
intantum, quod etiam ipse filius organo humanitatis loquens, non
valet, nisi ipsemet interius operetur per spiritum sanctum. Sed
attende, quod supra VI, 43, dicit: <i>omnis qui audivit a patre, et
didicit, venit ad me</i>. Hic expendit quid sit, quia non discit
non docente spiritu sancto, quasi: ille qui recipit spiritum
sanctum a patre et filio, ille patrem cognoscit, et filium, et ad
eos venit. Facit autem nos scire omnia interius inspirando,
dirigendo, et ad spiritualia elevando. Sicut enim qui habet gustum
infectum non habet veram cognitionem de saporibus, ita et qui
infectus est amore mundi, non potest gustare divina: secundum illud
I Cor. II, 14: <i>animalis autem homo non percipit ea quae sunt
spiritus Dei</i>. Sed cum suggerere sit minorum, puta officialium
in divinis, numquid spiritus sanctus, qui suggerit nobis, est nobis
minor? Ideo dicendum, secundum Gregorium, quod spiritus sanctus
suggerere dicitur, non quod nobis scientiam ab imo inferat; sed ab
occulto subministrat vires ad cognoscendum. Vel docet, inquantum
nos facit participare sapientiam filii. Suggerit, inquantum nos
impellit prout est amor. Vel <i>suggeret vobis omnia</i>; idest ad
memoriam reducet; Ps. XXI, v. 28: <i>reminiscentur et convertentur
ad dominum universi fines terrae</i>. Sciendum est enim, quod eorum
quae Christus dixit discipulis, quaedam non intellexerunt,
quorumdam autem memoriam non habebant. Dicit ergo dominus <i>ille
vos docebit omnia</i>, quae intelligere nunc non potestis, <i>et
suggeret vobis omnia</i>, quae non potestis memoriae commendare.
Quomodo enim Evangelista Ioannes post quadraginta annos potuisset
omnium verborum Christi, quae in Evangelio scripsit, habere
memoriam, nisi ei spiritus sanctus suggessisset?</p>
<br />
<div class="D">Lectio 7</div>
<p title="Super Io., cap. 14 l. 7"><a name="87519"><span class=
"ref">[87519] Super Io., cap. 14 l. 7</span></a> Supra promisit
dominus discipulis suis quid consecuturi erant ex praesentia
spiritus sancti, hic promittit donum quod consecuturi erant ex
adventu et praesentia sua. Sciendum tamen, quod si consideretur
proprietas personarum, scilicet filii et spiritus sancti, videtur
dominus alternare dona. Cum enim filius sit verbum, ad eum
appropriate pertinere videtur sapientiae et cognitionis donum.
Spiritui vero sancto, cum sit amor, qui est causa pacis, pax
appropriatur. Verumtamen quia spiritus sanctus est filii, et hoc
quod dat spiritus sanctus, habet a filio; ideo spiritui sancto
attribuit hoc donum cognitionis, ubi dicit <i>ille vos docebit
omnia</i> etc., quod tamen appropriatur filio. Quia vero spiritus
sanctus a filio procedit, ideo quod spiritus sanctus appropriate
facit, attribuitur filio. Et secundum hunc modum Christus attribuit
sibi pacem, dicens <i>pacem relinquo vobis</i>: ubi primo promittit
donum pacis, quam relinquit; secundo distinguit pacem istam a pace
mundi, ibi <i>non quomodo mundus dat, ego do vobis</i>. Dicit ergo
<i>pacem relinquo</i>. Sciendum est, quod pax nihil aliud est quam
tranquillitas ordinis: tunc enim aliqua dicuntur pacem habere
quando eorum ordo inturbatus manet. In homine autem est triplex
ordo: scilicet hominis ad seipsum, hominis ad Deum, et hominis ad
proximum: et sic est triplex pax in homine. Quaedam intrinseca
secundum quam pacificatur sibi ipsi, absque perturbatione virium;
Ps. CXVIII, v. 165: <i>pax multa diligentibus legem tuam</i>. Alia
est per quam homo pacificatur Deo, totaliter eius ordinationi
subiectus; Rom. V, 1: <i>iustificati igitur ex fide, pacem habeamus
ad Deum</i>. Tertia pax est ad proximum; Hebr. c. XII, 14: <i>pacem
sequimini cum omnibus sanctis et sanctimoniam</i>. Sed notandum,
quod in nobis tria ordinari debent: scilicet intellectus, voluntas
et appetitus sensitivus: ut videlicet voluntas dirigatur secundum
mentem, seu rationem; appetitus vero sensitivus secundum
intellectum et voluntatem. Et ideo Augustinus in Lib. de verbis
domini, pacem sanctorum definiens dicit: pax est serenitas mentis,
tranquillitas animae, simplicitas cordis, amoris vinculum,
consortium caritatis: ut serenitas mentis referatur ad rationem,
quae debet esse libera, non ligata, nec absorpta aliqua inordinata
affectione; tranquillitas animi referatur ad sensitivam, quae debet
a molestatione passionum quiescere; simplicitas cordis referatur ad
voluntatem, quae debet in Deum obiectum suum totaliter ferri;
amoris vinculum referatur ad proximum; consortium caritatis ad
Deum. Hanc autem pacem hic sancti habent et habebunt in futuro; sed
hic quidem imperfecte, quia nec ad nos nec ad Deum nec ad proximum
pacem sine perturbatione aliqua possumus habere; sed in futuro
habebimus eam perfecte, quando sine hoste regnabimus: ubi numquam
poterimus dissentire. Et utramque hic dominus nobis promittit.
Primam cum dicit <i>pacem relinquo vobis</i>, in hoc scilicet
saeculo, ut hostem vincatis, et ut invicem diligatis; quod est
quasi testamentum servandum nobis statutum a Christo; Eccli. XLV,
30: <i>statuit illi testamentum pacis, et principem fecit eum</i>.
Sicut Augustinus dicit, non poterit ad haereditatem domini
pervenire, qui testamentum eius noluerit observare: nec potest
concordiam habere cum Christo qui discors esse voluerit cum
Christiano. Secundam vero, cum dicit <i>pacem meam do vobis</i>,
scilicet in futuro; Is. ult., v. 12: <i>declinabo super eam</i>,
scilicet Ierusalem caelestem, <i>quasi flumen pacis</i>. Sed cum
sive in mundo, sive in patria, tota pax sanctorum perveniat eis per
Christum; infra XVI, 33: <i>in me pacem habebitis</i>, quare
dominus loquens de pace sanctorum in via, non dicit, <i>pacem meam
do vobis</i>: sed tantum cum loquitur de pace sanctorum in patria?
Ad quod dicendum, quod utraque pax, scilicet praesens et futura,
est Christi; sed praesens ut auctoris tantum; futura autem est eius
ut auctoris et possessoris: nam ipsam semper habuit, quia semper
fuit absque contradictione. Pax autem praesens, ut dictum est, est
cum contradictione aliqua: et ideo licet eam faciat, non tamen eam
possidet. Et, secundum praedicta, expositio procedit de pace
temporis et pace aeternitatis. Sed, secundum Augustinum, potest
utrumque exponi de pace temporis: et dicit <i>pacem relinquo
vobis</i>, exemplo, sed <i>do pacem meam</i>, potestate et virtute.
Consequenter cum dicit <i>non quomodo mundus dat, ego do vobis</i>,
ipsam pacem a pace mundi distinguit. Distinguitur autem pax
sanctorum a pace mundi quantum ad tria. Primo quantum ad
intentionem: nam pax mundi ordinatur ad quietam et pacificam
fruitionem temporalium, quo fit ut quandoque cooperetur hominibus
ad peccandum; Sap. XIV, 22: <i>in magno viventes inscientiae bello
tot et tam magna mala pacem appellant</i>. Sed pax sanctorum
ordinatur ad bona aeterna. Est ergo sensus: <i>non quomodo mundus
dat, ego do</i>; idest non ad eumdem finem: quia mundus dat quantum
ad exteriora quiete possidenda, ego vero do quantum ad aeterna
adipiscenda. Secundo vero quantum ad simulationem et veritatem:
quia pax mundi est simulata, quia tantum exterius: Ps. XXVII, 3:
<i>loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem in cordibus
eorum</i>; pax vero Christi est vera, quia est interius et
exterius. Et sic est sensus: <i>non quomodo mundus dat</i>, idest
non simulatam pacem do; sicut mundus, sed veram. Tertio quantum ad
perfectionem: quia pax mundi est imperfecta, cum sit tantum quantum
ad quietem exterioris hominis et non interioris; Is. LVII, 21:
<i>non est pax impiis, dicit dominus</i>: sed pax Christi quietat
interius et exterius; Ps. CXVIII, 165: <i>pax multa diligentibus
legem tuam</i>. Et est sensus: <i>non quomodo mundus dat</i> idest,
non ita imperfectam.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 8</div>
<p title="Super Io., cap. 14 l. 8"><a name="87520"><span class=
"ref">[87520] Super Io., cap. 14 l. 8</span></a> Supra dominus
consolatus est discipulos suos rationibus acceptis ex parte ipsorum
discipulorum, promittendo eis accessum ad patrem, adventum spiritus
sancti, et suum reditum; hic vero consolatur eos rationibus
acceptis ex parte sui ipsius, ex quo poterat eis esse duplex causa
consolationis. Una, ex utilitate fructus, qui sequebatur ex recessu
Christi; alia ex causa mortis. Et ideo primo ponit primam; secundo
secundam, ibi <i>iam non multa loquar vobiscum</i>. Fructus autem
qui sequebatur ex recessu Christi, erat exaltatio sua etc., unde
discipuli poterant consolari. Mos enim amicorum est ut cum amicus
ad suam exaltationem vadit, de eius recessu minus desolentur: et
ideo dominus hanc causam ponit ad eorum consolationem. Et primo
excludit cordis dubitationem; secundo commemorat quoddam quod eos
in parte consolabatur, et in parte turbabat; tertio subdit causam
totaliter consolantem; quarto respondet cuidam tacitae quaestioni.
Turbationem quidem cordis excludit dicens <i>non turbetur cor
vestrum</i> et cetera. Turbatio ad tristitiam refertur; formido ad
timorem. Tristitia autem et timor in aliquo quidem conveniunt, in
hoc scilicet quod utrumque est de malo; sed differunt, quia
tristitia est de malo praesenti, formido autem de malo futuro.
Dicit autem dominus <i>non turbetur cor vestrum</i>, de malo
praesenti, Ps. CXI, 6: <i>iustus non commovebitur: neque
formidet</i>, scilicet de futuro; Is. LI, 12: <i>quis tu ut timeas
ab homine mortali?</i> Quod intelligendum est de timore humano: nam
timorem divinum non excludit. Consequenter cum dicit <i>audistis
quia ego dixi vobis: vado, et venio ad vos</i>; turbantur enim ex
recessu Christi sed in parte consolabantur, quod subdit <i>et venio
ad vos</i>; supra: <i>vado, et venio ad vos</i>. Non tamen ex hoc
consolabantur totaliter, timentes ne forsitan gregem lupus hoc
intervallo invaderet in pastoris absentia: secundum illud Zach.
XIII, 7: <i>percute pastorem, et dispergentur oves</i>. Dicit ergo
<i>non turbetur, quia vado</i>, sed nec formidet, <i>quia venio ad
vos</i>. Vadit quidem sua potestate moriendo, et venit resurgendo;
Matth. XX, 18: <i>filius hominis tradetur principibus sacerdotum et
Scribis, et condemnabunt eum morte (...) et tertia die
resurget</i>. Ivit ascendendo; Is. LXIII, 1: <i>iste formosus in
stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suae</i>. Veniet ad
iudicandum; Lc. XXI, 27: <i>videbunt filium hominis venientem in
nube cum potestate magna et maiestate</i>. Totaliter autem
consolatur eos cum dicit <i>si diligeretis me, gauderetis
utique</i>; quasi dicat: si diligitis me, non debetis contristari,
sed potius debetis gaudere de recessu meo, quia vado ad
exaltationem meam, <i>quia</i> scilicet, <i>vado ad patrem, qui
maior me est</i>. Sed ex hoc Arius insultat dicens patrem maiorem
esse filio. Cuius error ex ipsis verbis domini excluditur. Nam ex
intellectu eius, quomodo intelligitur <i>vado ad patrem</i>, ex
eodem intelligitur <i>pater maior me est</i>. Filius autem non
vadit ad patrem nec venit ad nos inquantum est filius Dei, secundum
quod cum patre fuit ab aeterno; supra I: <i>in principio erat
verbum, et verbum erat apud Deum</i>. Sed dicitur ire ad patrem,
secundum humanam naturam. Sic ergo hoc quod dicit <i>maior me
est</i>, non dicit inquantum filius Dei, sed inquantum filius
hominis, secundum quod non solum est minor patre et spiritu sancto,
sed etiam ipsis Angelis; Hebr. II, 9: <i>eum autem qui modico quam
Angeli minoratus est, videmus Iesum propter passionem mortis,
gloria et honore coronatum</i>. Item quibusdam hominibus, scilicet
parentibus, subditus erat quantum ad aliquid, ut legitur Lc. II,
51. Sic ergo minor est patre secundum humanitatem, aequalis
secundum divinitatem; Phil. II, 6: <i>non rapinam arbitratus est
esse se aequalem Deo: sed semetipsum exinanivit, formam servi
accipiens</i>. Potest etiam dici, secundum Hilarium, quod pater
etiam secundum divinitatem maior est filio, sed tamen filius non
est minor, sed aequalis. Est enim pater maior filio non potestate,
aeternitate et magnitudine: sed donantis seu principii auctoritate.
Nam pater nihil ab alio accipit, filius autem naturam, ut ita
dicam, a patre accipit per aeternam generationem. Est ergo pater
maior, quia dat; sed filius non est minor, sed aequalis, quia totum
quod pater habet, accipit; Phil. II, 9: <i>dedit ei nomen quod est
super omne nomen</i>. Minor enim iam non est donante, cui unum esse
donatur. Chrysostomus autem ita exponit dicens, quod dominus
loquitur secundum suspicionem apostolorum, qui nondum noverant quid
sit resurrectio, nec eum aequalem patri existimabant. Et ideo dicit
eis: et si non creditis mihi quod non possum mihi assistere, nec
confiditis quod post crucem rursus vos videbo; tamen credatis mihi,
<i>quia vado ad patrem, qui maior me est</i>. Respondet autem
tacitae quaestioni, dicens <i>et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut
cum factum fuerit credatis</i>. Possent enim quaerere quare ista
diceret et ideo praeveniens dicit <i>nunc dixi vobis</i> et cetera.
Sed quaerit Augustinus: cum fides sit de his quae non videntur, non
debet homo credere postquam factum est, sed ante. Sed dicendum,
quod aliud videbant, et aliud credebant. Viderunt ante mortem
Christi et eius resurrectionem, quo viso, crediderunt quod ipse
esset Christus filius Dei. Unde cum factum fuit, non crediderunt
fide nova, sed aucta; aut certe cum mortuus esset, defecta; cum
surrexisset, refecta, ut Augustinus dicit. Consequenter cum dicit
<i>iam non multa loquar vobiscum</i>, ponit aliam causam
consolationis ex parte recessus sui, quae sumitur ex causa mortis.
Sciendum est autem, quod causa mortis quaedam est inducens dolorem,
cum quis pro culpa occiditur; quaedam est inducens consolationem,
cum quis scilicet moritur pro bono virtutis; I Petr. IV, 15:
<i>nemo vestrum patiatur ut fur aut homicida (...). Si autem ut
Christianus, non erubescat</i>. Circa hoc ergo primo ostendit
dominus quod peccatum non fuit causa suae mortis; secundo quod eius
causa fuit virtus obedientiae et caritatis, ibi <i>sed ut cognoscat
mundus quia diligo patrem</i>. Dicit ergo <i>iam non multa loquar
vobiscum</i>, propter temporis brevitatem; supra XIII, 33:
<i>filioli, adhuc modicum vobiscum, sum</i>. Vel quia nondum
capaces estis; infra XVI, 12: <i>adhuc multa habeo vobis loqui, sed
non potestis portare modo</i>. Vel ideo <i>non multa loquar
vobiscum</i>, quia in uno brevi sermone explicabo vobis quod non
moriar ex culpa mea. Et hoc facit consequenter cum dicit <i>venit
enim princeps mundi huius, et in me non habet quidquam</i>,
scilicet Diabolus, qui dicitur princeps, non ratione creationis,
neque per naturalem potestatem, ut Manichaei blasphemant, sed
ratione culpae huius, idest amatorum mundi: unde dicitur princeps
mundi et peccati. Eph. ult., v. 12: <i>non est nobis colluctatio
adversus carnem et sanguinem; sed adversus rectores et principes
tenebrarum harum</i>. Non ergo est princeps creaturarum, sed
peccatorum et tenebrarum; Iob XLI, 25: <i>ille est rex super omnes
filios superbiae</i>. Hic ergo princeps venit ad persequendum:
intravit enim in cor Iudae ut proderet, Iudaeorum vero ut
occiderent; sed <i>in me non habet quidquam</i>: nam in nobis non
habet potestatem nisi propter peccatum; supra VIII, v. 34: <i>qui
facit peccatum, servus est peccati</i>. In Christo autem nullum
peccatum erat, neque secundum animam: I Petr. II, 22: <i>qui
peccatum non fecit</i> etc. neque secundum carnem, quia ex virgine
absque originali peccato de spiritu sancto conceptus; Lc. I, 35:
<i>quod enim ex te nascetur sanctum, vocabitur filius Dei</i>. Quia
ergo Diabolus Christum, in quo nullum ius habuit, etiam invasit,
perdere meruit quod iuste possidebat; Mc. V, 7: <i>quid nobis et
tibi, Iesu fili Dei altissimi?</i> Sic ergo patet quod causa mortis
suae non fuit culpa; sed nec erat cur moreretur, si non habet
peccatum. Consequenter veram causam adiungit, quae est bonum
virtutis; et ideo dicit <i>sed ut cognoscat mundus quia diligo
patrem</i>: quod, secundum Augustinum sic punctatur: <i>sed ut
cognoscat mundus quia diligo patrem, et sicut mandatum dedit mihi
pater, sic facio</i>, suspensive, <i>surgite, eamus hinc</i>. Ubi
sciendum est, quod duo moverunt Christum ad mortem sustinendam,
scilicet amor Dei et dilectio proximi; Eph. V, 2: <i>ambulate in
dilectione</i>. Et hoc probat per indicium, quia mandata sua
implet; supra: <i>si diligitis me, mandata mea servate</i>. Et
quantum ad hoc dicit <i>sed ut cognoscat mundus quia diligo
patrem</i> etc.; et hoc efficaciter, quia scilicet morior; unde
subdit <i>et sicut mandatum dedit mihi pater, sic facio</i>: quod
est secundum quod pater movit eum ad mortem suscipiendam, scilicet
obedientia, quae ex amore causatur. Mandatum autem hoc dedit pater
non filio Dei, qui cum sit verbum, est etiam mandatum patris; sed
dedit filio hominis, inquantum animae eius inspiravit necessarium
esse saluti humanae ut Christus in humana natura moreretur. Ut ergo
hoc mundus cognoscat, <i>surgite</i>, de loco ubi coenaverant,
<i>et eamus</i>, ad locum ubi ego sum tradendus, ut videatis quod
non ex necessitate, sed ex caritate et obedientia morior; Iob
XXXIX, 21: <i>audacter in occursum pergit armatis</i>. Secundum
Chrysostomum autem aliter legitur: ut in hoc scilicet quod dicit
<i>sic facio</i>, sit finis sententiae; et in hoc quod resumit:
<i>surgite, eamus hinc</i>, sit principium alterius: ut sit sensus:
non morior, quasi princeps mundi huius habeat in me quidquam, sed
<i>quia diligo patrem</i>, ideo hoc facio. Vos autem <i>surgite et
eamus hinc</i>. Videbat enim eos formidare et propter tempus, quia
nox profunda erat, et propter locum, quia in villa manifeste
sistebant, ita ut semper circumvolverent ad ostium oculos, quasi
expectando hostes eos invadentes, et propter hoc non attendentes
his quae dicebantur. Et ideo ut melius verba quae dicturus erat
intelligerent, ducit eos in locum alium secretum, ut aestimantes se
securos esse, attentius audiant quae diceret eis; Oseae II, 14:
<i>ducam eam in solitudinem, et loquar ad cor eius</i>.</p>
<br />
<div class="C">Caput 15</div>
<div class="D">Lectio 1</div>
<p title="Super Io., cap. 15 l. 1"><a name="87521"><span class=
"ref">[87521] Super Io., cap. 15 l. 1</span></a> Dominus in hoc
sermone specialiter intendebat animos discipulorum confortare
contra duo: scilicet contra unum quod imminebat in praesenti, quod
erat passio eius; et aliud quod timebatur futurum, scilicet
tribulatio eis superventura. Unde contra ista duo dixerat eis
<i>non turbetur cor vestrum</i>, quantum ad primum, <i>neque
formidet</i>, quantum ad secundum. Postquam ergo confortavit eos de
recessu suo, hic confortat eos contra tribulationes eis
superventuras, et primo proponit eis quamdam similitudinem; secundo
ex illa procedit ad propositum, ibi <i>iam vos mundi estis</i>.
Similitudo autem est de vite et agricola. Unde primo proponit
vitem; secundo introducit agricolam; tertio studium agricolae circa
palmites commendat. Sed vitis est ipse; unde dicit per quamdam
similitudinem, <i>ego sum vitis</i>, quia sicut vitis, licet
despecta videatur, omnia tamen ligna excedit in dulcedine fructus,
ita Christus etsi mundo despectus videretur, quia pauper erat et
ignobilis videbatur et ignominiam sustinens, tamen dulcissimos
fructus protulit; secundum illud Cant. II, 3: <i>fructus eius
dulcis gutturi meo</i>. Et ideo Christus est vitis afferens vinum
interius inebrians, quod est vinum compunctionis; Ps. LIX, 5:
<i>potasti nos vino compunctionis</i>. Iterum vinum confortans,
scilicet nostrae refectionis; supra VI, 56: <i>sanguis meus vere
est potus</i>. Sic enim supra comparavit se grano frumenti, quia
caro eius vere est cibus. Haec est vitis illa de qua dicitur Gen.
XL, v. 9: <i>videbam coram me vitem habentem propagines tres</i>,
idest Christum, in quo sunt tres substantiae, scilicet corpus et
anima et divinitas. Haec est etiam vitis de qua Iacob dicit Gen.
penult., 11: <i>ligabis ad vitem, fili mi, asinam tuam</i>, idest
Ecclesiam. Sed haec vitis est vera. Ubi sciendum, quod verum
aliquando dividitur contra similitudinarium, sicut homo verus ab
homine picto; aliquando a corrupto, sicut acetum a vino, quia est
vinum corruptum. Hoc ergo quod dicitur <i>ego sum vitis vera</i>,
accipitur secundo modo, ut discernat se a vite corrupta, scilicet a
populo Iudaeorum, de quo dicitur Ier. II, 21: <i>quomodo conversa
es in amaritudinem vitis aliena?</i> Et hoc ideo, quia non faciebat
uvas sed labruscas; Is. V, 4: <i>expectavi ut faceret uvas, et
fecit labruscas</i>. Sed notandum, quod in Christo est duplex
natura, divina scilicet et humana: et secundum humanam convenit
nobiscum, et minor est patre; secundum divinam convenit cum Deo, et
est supra nos. Est ergo vitis vera secundum hoc quod est caput
Ecclesiae, homo Christus Iesus. Et hoc insinuat introducens
agricolam, qui est pater, unde dicit <i>et pater meus agricola
est</i>. Si enim est vitis secundum divinam naturam, pater vitis
esset sicut et filius: quia ergo secundum humanam naturam vitis
est, ideo pater se habet ad ipsum sicut agricola ad vitem. Ipse
etiam secundum quod Deus agricola est. Dicitur autem agricola a
cultura: unde et vinitor inquantum colit agricola est. Sed cum
colere sit studium impendere, dupliciter aliquid colimus. Vel ut id
quod colimus melioretur: et hoc modo colimus agrum, vel aliquid
tale. Alio modo ut nos melioremur per ipsum; et hoc modo homo colit
sapientiam. Deus ergo colit nos, ut nos ex eius opere melioremur,
inquantum extirpat mala semina de cordibus nostris. Aperit cor
nostrum aratro sermonis; plantat semina praeceptorum; colligit
fructum pietatis, ut dicit Augustinus. Nos autem colimus eum ut nos
per ipsum melioremur, sed hoc adorando, non arando; supra IX, 31:
<i>si quis Dei cultor est (...) hunc exaudit</i>. Est ergo pater
agricola huius vitis ad bonum alterius. Ipse enim plantat; Ier. II,
21: <i>ego te plantavi vineam electam, omne semen verum</i>. Ipse
augmentat; I Cor. III, 6: <i>ego plantavi, Apollo rigavit, Deus
autem incrementum dedit</i>, quia solus Deus interius augmentat et
fructificare facit: quantumcumque homo cooperetur exterius, ipse
custodit et conservat; Matth. XXI, 33 et Is. V, 2 dicitur, quod
aedificavit in vinea turrim et sepem circumdedit. Studium autem
agricolae est circa duo: circa vitem et circa palmites. Sed vitis
de qua hic agitur, perfecta erat, non indigens agricolae studio;
unde totum studium agricolae erat circa palmites impendendum, et
ideo dicit <i>omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet
eum</i>. Palmites autem sunt de natura vitis: unde adhaerentes
Christo sunt palmites huius vitis; Ez. XVII, 6: <i>facta est vitis
in palmites</i>. Circa hoc ergo duo facit. Primo ponit studium
huius agricolae circa palmites malos; secundo circa palmites bonos.
Studium autem eius circa malos est ut scindantur a vite; unde dicit
<i>omnem palmitem</i>, idest omnem fidelem, <i>non ferentem
fructum</i>, scilicet in vite, <i>in me</i>, sine quo nihil
fructificare potest, <i>tollet eum</i>, scilicet a vite. Ex quo
apparet quod non solum a Christo rescinduntur aliqui quia mala
faciunt, sed etiam quia bona facere negligunt; II Cor. VI, 1:
<i>hortamur vos ne in vacuum gratiam Dei recipiatis</i>. Unde de se
dicebat apostolus, I Cor. XV, 10: <i>gratia Dei sum id quod sum, et
gratia eius in me vacua non fuit</i>. Et Matth. XXV, 28 dicitur,
quod ablatum est talentum ei qui ex eo non fructificavit, sed
abscondit illud; Lc. XIII, 7, dominus ficum sterilem praecepit
abscindi. Studium autem eius circa bonos palmites est ut foveantur
ad magis fructificandum; unde dicit <i>et omnem qui fert fructum,
purgabit eum, ut fructum plus afferat</i>. Ad litteram enim in vite
naturali contingit quod palmes multos surculos habens, minus
fructificat propter humoris diffusionem ad omnes, et ideo cultores,
ut magis fructificet, purgant eum a superfluis surculis. Ita est in
homine. Nam homo bene dispositus et Deo coniunctus, si suum
affectum ad diversa inclinet, virtus eius minoratur, et magis
inefficax fit ad bene operandum. Et inde est quod Deus, ut bene
fructificet, frequenter praescindit huiusmodi impedimenta et
purgat, immittens tribulationes et tentationes, quibus fortior fiat
ad operandum. Et ideo dicit <i>purgabit eum</i>, etiamsi purus
existat: quia nullus est adeo purus in hac vita ut non sit magis
magisque purgandus; I Io. I, 8: <i>si dixerimus quia peccatum non
habemus, ipsi nos seducimus et veritas in nobis non est</i>. Et hoc
<i>ut plus fructum afferat</i>, idest crescat in virtute, ut tanto
sint fructuosiores quanto sunt mundiores; Apoc. ult., 11: <i>qui
iustus est, iustificetur adhuc, et sanctus sanctificetur adhuc</i>;
Coloss. I, 6: <i>verbum Evangelii fructificat et crescit</i>; Ps.
LXXXIII, 8: <i>ibunt de virtute in virtutem</i>. Hic ex
similitudine prosequitur intentum. Duo autem in praedicta
similitudine tangebantur in comparatione palmitum ad vitem. Unum
est palmitum ad vitem inhaesio; secundum est palmitum purgatio.
Primo ergo agit de inhaesione; secundo de purgatione, ibi <i>si
mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit</i>.
Circa primum primo monet discipulos ut viti inhaereant; secundo
rationes inhaesionis adducit, ibi <i>sicut palmes non potest ferre
fructum a semetipso</i> etc.; tertio modum inhaesionis assignat,
ibi <i>sicut dilexit me pater, et ego dilexi vos</i>. Circa primum
duo facit. Primo commemorat eis susceptum beneficium; secundo monet
ut in eo permaneant, ibi <i>manete in me, et ego in vobis</i>.
Beneficia susceperunt mundationis, unde dicit <i>iam vos mundi
estis</i>; quasi dicat: talia dixi de palmitibus; sed vos estis
palmites praeparati purgari ad fructum ferendum, et hoc <i>propter
sermonem quem locutus sum vobis</i>. Verbum enim Christi mundat
primo quidem ab erroribus, instruendo; ad Tit. I, 9:
<i>amplectentem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem,
ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt
arguere</i>. Et hoc ideo quia in verbis Dei nulla falsitas
invenitur; Prov. VIII, 9: <i>recti sunt sermones mei</i>. Dicit
ergo <i>mundi estis</i>, ab erroribus Iudaicis. Secundo mundat
corda a terrenis affectibus, ad caelestia inflammando. Verbum enim
Dei cor hominis ad terrena depressum concutit sua virtute, ex quo
inflammatur; Ier. XXIII, 29: <i>numquid non verba mea sunt quasi
ignis?</i> Tertio mundat sermo Dei a peccatis, invocatus in
Baptismo. Nam homines in Baptismo purgantur, quia in aqua verbum
mundat; quia, ut dicit Augustinus: <i>detrahe verbum, quid est
aqua, nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit
sacramentum</i>. Verbum ergo facit ut aqua corpus tangat, et cor
abluat. Verbum, inquam, non quia dicitur, sed quia creditur. Hoc
enim verbum fidei tantum valet in Ecclesia ut etiam ipsos parvos
infantes mundet, quamvis credere non valentes ex fide credentium,
offerentium, benedicentium, et tangentium prolatum; Matth. ultimo,
19: <i>baptizantes eos in nomine patris, et filii, et spiritus
sancti</i>. Quarto mundat per virtutem fidei; Act. XV, 9: <i>fide
purificans corda eorum</i>. Dicit ergo eis <i>vos</i>, iam
instructi, iam commoti, iam baptizati, iam in fide firmati,
<i>mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis</i>. Supra
eodem: <i>vos mundi estis, sed non omnes</i>. Sed cum supra dixerit
officium agricolae esse purgare, manifeste ostendit se esse
agricolam, dicens sermonem suum purgativum. Et vere ipse, inquantum
Deus, mundator est palmitum, et agricola. Hic inducit eos ad
perseverantiam; quasi diceret: quia mundi estis, et tantum
beneficium recepistis, debetis in eo perseverare. Unde dicit
<i>manete in me</i>, per caritatem, I Io. IV, 16: <i>qui manet in
caritate, in Deo manet</i>, et per sacramentorum participationem,
supra VI, 57: <i>qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum,
in me manet</i>. Dicit ergo <i>manete in me</i>, gratiam
suscipiendo, <i>et ego in vobis</i>, vos adiuvando. Consequenter
cum dicit <i>sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso nisi
manserit in vite, sic nec vos nisi in me manseritis</i>, inducit
rationes inhaesionis, quae sunt quatuor. Prima sumitur ex
haerentium sanctificatione; secunda ex non haerentium punitione,
ibi <i>si quis in me non manserit mittetur foras</i>; tertia ex
voluntatis inhaerentium assecutione, ibi <i>si manseritis in me
(...) quodcumque volueritis petetis, et fiet vobis</i>; quarta ex
Dei glorificatione, ibi <i>in hoc clarificatus est pater</i> et
cetera. Circa primum duo facit. Primo ostendit quod inhaesio ad
Christum est necessaria ad fructificandum; secundo quod est
efficax, ibi <i>qui manet in me et ego in eo, hic fert fructum
multum</i>. Circa primum duo facit. Primo proponit similitudinem;
secundo ostendit eam esse convenientem. Dicit ergo quantum ad
primum: dico, quod debetis in me manere ad hoc quod fructificetis,
quia <i>sicut palmes</i>, ad litteram, palmes materialis, <i>non
potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite</i>, ex
cuius radice humor ad vegetationem palmitum ascendit, <i>ita et
vos</i>, supple: non potestis ferre fructum, <i>nisi in me
manseritis</i>. Mansio ergo in Christo est ratio fructificationis.
Unde de his qui in Christo non manent, dicitur Rom. c. VI, 21:
<i>quem ergo fructum habuistis in his in quibus nunc
erubescitis?</i> Iob XV, 34: <i>congregatio hypocritarum
sterilis</i>. Haec autem similitudo conveniens est: quia <i>ego sum
vitis, et vos palmites</i>, quasi diceret: talis est comparatio
vestrum ad me, qualis palmitum ad vitem. De istis palmitibus
dicitur in Ps. LXXIX, 12: <i>extendit palmites suos usque ad
mare</i>. Hic ostendit quod mansio in Christo sit efficax, et primo
ostendit eius efficaciam; secundo subdit efficaciae causam. Dicit
ergo primo: dico, quod non solum necessaria est hominis mansio in
me ut fructificet, sed etiam est efficax; quia <i>qui manet in
me</i>, credendo, obediendo, perseverando, <i>et ego in eo</i>,
illuminando, subveniendo, perseverantiam dando, <i>hic</i>, et non
alius, <i>fert fructum multum</i>. Fert, inquam, triplicem fructum
in vita ista. Primus est abstinere a peccatis; Is. XXVII, v. 4:
<i>hic est omnis fructus, ut tollatur peccatum</i>. Secundus est
vacare operibus sanctitatis; Rom. VI, 22: <i>habetis fructum
vestrum in sanctificatione</i> et cetera. Tertius fructus est
vacare aedificationi aliorum; Ps. CIII, 13: <i>de fructu operum
tuorum satiabitur terra</i>. Fert etiam quartum fructum in vita
aeterna; supra IV, 36: <i>fructum congregat in vitam aeternam</i>.
Hic est ultimus et perfectus fructus laborum nostrorum; Sap. III,
15: <i>bonorum laborum gloriosus est fructus</i>. Ratio autem huius
efficaciae est, <i>quia sine me nihil potestis facere</i>. In quo
et corda instruit humilium, et ora obstruit superborum, et
praecipue Pelagianorum, qui dicunt bona opera virtutum et legis
sine Dei adiutorio ex seipsis facere posse: in quo dum liberum
arbitrium asserere volunt, eum magis praecipitant. Ecce enim
dominus hic dicit, quod sine ipso non solum magna, sed nec minima,
immo nihil facere possumus. Nec mirum quia nec Deus sine ipso
aliquid facit; supra, I, 3: <i>sine ipso factum est nihil</i>.
Opera enim nostra aut sunt virtute naturae, aut ex gratia divina.
Si virtute naturae, cum omnes motus naturae sint ab ipso verbo Dei,
nulla natura ad aliquid faciendum moveri potest sine ipso. Si vero
virtute gratiae: cum ipse sit auctor gratiae, quia <i>gratia et
veritas per Iesum Christum facta est</i>, ut dicitur supra I, v.
17: manifestum est quod nullum opus meritorium sine ipso fieri
potest; II Cor. III, v. 5: <i>non quod sufficientes simus aliquid
cogitare ex nobis quasi ex nobis; sed sufficientia nostra ex Deo
est</i>. Si ergo nec etiam cogitare possumus nisi ex Deo, multo
minus nec alia. Hic ponitur secunda ratio inhaesionis, quae sumitur
ex comminatione poenae; quia nisi manserimus in ipso, non evademus
poenam. Et ponit quinque quae poenam illam exaggerant: quorum
quaedam pertinet ad poenam damni, scilicet expulsio a gloria; unde
dicit <i>mittetur foras</i>. Sed aliquando videmus, quod in vite
materiali aliquis palmes manet per exteriorem coniunctionem, non
autem per humoris participationem: sic et aliqui manent in Christo
solum per fidem, non tamen participant humorem vitis, quia non sunt
in caritate. Unde tales mittentur foras, idest, separabuntur a
societate bonorum; Ezech. c. XXXIV: <i>stabo, et separabo</i> et
cetera. Secunda poena damni est arefactio; unde dicit <i>et
arescet</i>. Unde si quid habebat a radice, amittet denudatus eius
auxilio et vita. Nam mali Christiani viriditatem aliquam habere
videntur; sed quando a sanctis et a Christo separabuntur, eorum
ariditas apparebit; Ps. XXI, 16: <i>aruit tamquam testa virtus
mea</i>. Tertia poena est eorum cum malis associatio; unde dicit
<i>et colligent eum</i>, scilicet Angeli messores, ad malos; quae
quidem poena maxima est. Si enim ad horam esse cum malis, magna
poena est, quanto magis esse perpetuo cum pessimis hominibus et
Daemonibus? Is. XXIV, 22: <i>congregabuntur congregatione unius
fascis in lacum</i>; Matth. c. XIII, 30: <i>colligite primum
zizania, et alligate ea in fasciculos ad comburendum</i>. Quarta
poena est sensus: unde dicit <i>et in ignem mittent</i>, scilicet
aeternum; Ez. XV, 2: <i>quid fiet de ligno vitis? (...). Ecce igni
datum est in escam</i>. Ligna enim si in vite non permaneant,
contemptibiliora sunt ceteris lignis; si vero maneant in vite,
gloriosiora sunt. Unde dicit Augustinus: <i>unum ex duobus palmiti
congruit, aut vitis aut ignis: si in vite non est, erit in
igne</i>. Matth. XXV, 41: <i>ite, maledicti, in ignem aeternum</i>.
Quinta poena est perpetuum ignis experimentum; unde subdit <i>et
ardet</i>, in perpetuum; Matth. XXV, 46: <i>ibunt hi in supplicium
aeternum</i>. Hic ponitur tertia inhaesionis causa, quae sumitur ex
efficacia impetrationis, quasi diceret <i>si manseritis in me</i>,
hunc fructum consequemini, scilicet <i>quodcumque volueritis,
petetis, et fiet vobis</i>. Sed notandum, quod supra in admonitione
inhaesionis duo posuit, quae hic resumit. Primum, scilicet <i>in me
manete</i>, quod hic resumit dicens <i>si manseritis in me</i>.
Secundum, <i>et ego in vobis</i>; et loco huius dicit <i>et verba
mea in vobis manserint</i>. Quia Christus est verbum patris, omnia
verba sapientiae sunt ab ipso; Eccli. I, 5: <i>fons sapientiae
verbum Dei in excelsis</i>. Manifestum est ergo quod Christus est
in nobis, quando verba sapientiae eius sunt in nobis; supra V, 38:
<i>verbum Dei non habetis in vobis manens</i>. Ideo dicit <i>et
verba mea in vobis manserint</i>, scilicet quadrupliciter, amando,
credendo, meditando et implendo; Prov. IV, 20: <i>fili, ausculta
sermones meos</i>, scilicet credendo, <i>et ad eloquia mea inclina
aurem tuam</i>, scilicet obediendo, seu implendo, <i>ne recedant ab
oculis tuis</i>, meditando, <i>et custodi ea in medio cordis
tui</i>, amando; Ier. XV, 16: <i>inventi sunt sermones tui, et
comedi eos</i>. Tunc ergo in nobis sunt verba Christi quando
facimus quae praecepit, et diligimus quod promisit. Et ex hoc
sequitur quod informamur quid petere debeamus; Rom. VIII, 26:
<i>quid oremus sicut oportet, nescimus, sed ipse spiritus postulat
pro nobis gemitibus inenarrabilibus</i>. Unde et verbis suis nos
orare docuit, Matth. VI, 9 et Lc. XI, 2. Sic ergo verba Dei credita
et meditata informant nos ad petendum quae sunt nobis necessaria ad
salutem. Sed verba Dei amata et impleta iuvant nos ad merendum; et
ideo subdit <i>quodcumque volueritis, petetis</i>, discrete,
perseveranter, <i>et fiet vobis</i>; infra XVI, v. 23: <i>si quid
petieritis patrem in nomine meo, dabit vobis</i>. Hic ponitur
quarta ratio inhaesionis, quae sumitur ex gloria patris. Omnia
opera nostra ad Dei gloriam referre debemus; Ps. CXIII, 1: <i>non
nobis, domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam</i>; I Cor. X,
v. 31: <i>si manducatis aut bibitis, sive aliquid facitis; omnia in
gloriam Dei facite</i>. Ostendit ergo dominus quod sumus in
Christo, quia ex hoc fructificamus, et ex fructificatione nostra
pater glorificatur; unde dicit <i>in hoc glorificatus est pater
meus</i>, idest ad gloriam patris redundat, <i>ut plurimum fructum
afferatis</i>. Ponit hic tria, ordine praepostero, quae se invicem
consequuntur. Unum pertinet ad inhaesionem, scilicet <i>efficiamini
mei discipuli</i>, quod idem est quod <i>manete in me</i>. Et ex
hoc sequitur secundum, scilicet <i>ut fructum plurimum
afferatis</i>. Et ex hoc glorificatur pater meus: quasi diceret: ad
gloriam patris est quod fructum plurimum afferatis, et fructum
plurimum affertis ex hoc quod estis mei discipuli. Primo quidem
bene vivendo; Matth. V, 16: <i>videant opera vestra bona, et
glorificent patrem vestrum</i>; et bene docendo, ex quo similiter
Deus glorificatur, Is. XXIV, 15: <i>in doctrinis glorificate
Deum</i>, et XLIII, 7: <i>omnem qui invocat nomen meum, in laudem
et gloriam meam, creavi eum</i>. Ergo apostoli sunt terra illa quae
fructum multum attulit, ut dicitur infra, 8: <i>et efficiamini mei
discipuli</i>, per inhaesionem et caritatis fervorem. Haec enim
sunt signa discipulatus Christi, scilicet inhaesio ad Christum;
supra VIII, 31: <i>si manseritis in sermone meo, vere discipuli mei
eritis</i>. Et ex hoc efficiuntur idonei ut ferant fructum
doctrinae. Secundo caritatis observatio; supra XIII, 35: <i>in hoc
cognoscent omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem
habueritis ad invicem</i> et cetera. Et ex hoc efficiuntur idonei
ut afferant fructum bonorum operum; I Cor. XIII, 2: <i>si habuero
prophetiam, et noverim mysteria omnia, et omnem scientiam</i> etc.
quia ibi ponuntur sine caritate nihil valere.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 2</div>
<p title="Super Io., cap. 15 l. 2"><a name="87522"><span class=
"ref">[87522] Super Io., cap. 15 l. 2</span></a> Supra monuit
dominus discipulos suos ut in eo manerent, hic ostendit quid sit in
eo manere; et hoc tripliciter. Primo quidem quod manere in eo est
manere in eius dilectione; secundo ostendit quod praecepta eius
servare, est manere in eius dilectione, ibi <i>si praecepta mea
servaveritis, manebitis in dilectione mea</i>; tertio ostendit quod
observatio caritatis sit eius praeceptum, ibi <i>hoc est praeceptum
meum</i> et cetera. Circa primum duo facit. Primo commemorat
collatum discipulis beneficium; secundo hortatur eos ad
perseverandum, ibi <i>manete in dilectione mea</i>. Dicit ergo
primo, quod hoc quod in Christo manemus, est ex eius gratia; quae
quidem gratia est effectus dilectionis ipsius, Ier. XXXI, 3: <i>in
caritate perpetua dilexi te</i>. Ex quo patet quod omnia opera
nostra bona sunt nobis ex beneficio divinae dilectionis. Non enim
essent nobis, nisi quia fides per dilectionem operatur; nec
diligeremus, nisi prius diligeremur. Et ideo hoc beneficium
commemorans dixit <i>sicut dilexit me pater, et ego dilexi vos</i>.
Sed notandum, quod ly <i>sicut</i> quandoque denotat aequalitatem
naturae, quandoque autem similitudinem actionis. Ariani autem
errantes volebant, quod ly <i>sicut</i> importaret aequalitatem, et
per hoc, quod superius saepius expressum est, concludebant, quod
esset minor patre. Sed hoc est falsum; et ideo, secundum
Augustinum, dicendum, quod ly <i>sicut</i> dicit similitudinem
gratiae et dilectionis: nam dilectio qua filius diligit discipulos,
est quaedam similitudo eius dilectionis qua pater diligit filium.
Cum enim diligere aliquem sit velle ei bonum, pater diligit filium
secundum divinam naturam, inquantum vult illi infinitum suum bonum,
quod ipse habet, communicando ei eamdem naturam numero quam ipse
habet; supra V, v. 20: <i>pater diligit filium, et omnia demonstrat
ei quae ipse facit</i>. Diligit etiam eum secundum humanam naturam;
Oseae XI, v. 1: <i>puer Israel, et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi
filium meum</i>. Et ad hoc scilicet ut simul esset Deus et homo. Et
ad nihil horum filius dilexit discipulos, nam neque ad hoc dilexit
eos ut essent Deus per naturam, neque essent uniti Deo in persona;
sed ad quamdam horum similitudinem eos dilexit, ut scilicet essent
dii per participationem gratiae; Ps. LXXXI, 6: <i>ego dixi: dii
estis</i>; II Petr. I, 4: <i>per quem magna nobis et pretiosa
promissa donavit, ut divinae per hoc efficiamur consortes
naturae</i>. Item ut assumerentur in unitatem affectus: quia <i>qui
adhaeret Deo, unus spiritus est</i>; I Cor. VI, 17. Rom. VIII, 29:
<i>quos praescivit, conformes fieri imaginis filii sui, ut sit ipse
primogenitus in multis fratribus</i>. Sic ergo maius bonum Deus
pater posuit filio secundum utramque naturam, quam filius
discipulis, sed tamen simile, ut dictum est. <i>Manete in
dilectione mea</i>, quasi diceret: ex quo tantum beneficium
recepistis ex dilectione mea, <i>manete</i> in ea, ut scilicet me
diligatis: vel <i>manete in dilectione mea</i>, quia ego diligo
vos, scilicet in gratia mea, ut non excidatis a bonis quae
praeparavi vobis. Et haec expositio magis congruit, ut sit sensus:
perseveretis in hoc statu, ut scilicet diligamini a me per effectum
gratiae; I Cor. VII, 20: <i>unusquisque in ea vocatione qua vocatus
est, in illa permaneat</i>; I Io. IV, v. 16: <i>qui manet in
caritate, in Deo manet, et Deus in eo</i>. Hic ostendit quid sit
manere in eius dilectione, et primo ostendit quod hoc est servare
eius mandatum; secundo manifestat per exemplum, ibi <i>sicut et ego
patris mei praecepta servavi</i>; tertio excludit dubium, ibi
<i>haec locutus sum vobis ut gaudium meum in vobis sit</i>. Dicit
ergo <i>manete in dilectione mea</i>, et hoc facietis, <i>si
praecepta mea servaveritis</i>: sic enim manebitis in dilectione
mea. Observatio enim mandatorum est effectus divinae dilectionis,
non solum eius qua nos diligimus, sed eius qua ipse diligit nos. Ex
hoc enim quod ipse diligit nos, movet nos et adiuvat ad implendum
mandata eius, quae impleri non possunt nisi per gratiam, I Io. c.
IV, 10: <i>in hoc est caritas, non quasi nos dilexerimus Deum, sed
quoniam ipse prior dilexit nos</i>. Exemplum autem ad hoc subdit,
dicens <i>sicut et ego patris mei praecepta servavi</i>. Sicut enim
dilectio, qua pater diligit eum, est exemplum dilectionis qua ipse
diligit nos; ita voluit quod obedientia sua sit exemplum
obedientiae nostrae. Christus enim per hoc ostendit quod mansit in
dilectione patris, quia, per omnia, mandata eius servavit. Nam et
mortem sustinuit, Phil. II, 8: <i>factus est obediens patri usque
ad mortem, mortem autem crucis</i>. Ab omni peccato abstinuit; I
Petr. II, 22: <i>qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in
ore eius</i>. Quae intelligenda sunt de Christo secundum quod homo;
supra VIII, 29: <i>non reliquit me solum, quia quae placita sunt
ei, facio semper</i>. Et ideo dicit: maneo in eius dilectione quia
nihil in me, secundum quod homo, est dilectioni eius contrarium. Ne
credant quod moneat eos ad mandata eius servanda propter utilitatem
propriam, et non discipulorum, dicit <i>haec locutus sum vobis</i>,
scilicet ut mandata mea servetis propter bonum vestrum, scilicet
<i>ut gaudium meum in vobis sit</i>. Amor enim est causa gaudii:
unusquisque enim gaudet de re amata. Deus autem se amat et
creaturam, praecipue rationalem, cui infinitum bonum communicat.
Christus ergo de duobus ab aeterno gaudet: scilicet de bono suo et
patris; Prov. VIII, 30: <i>delectabar coram eo ludens in orbe
terrarum</i>. Item de bono creaturae rationalis; ibid. VIII, 31:
<i>deliciae meae</i> sunt <i>esse cum filiis hominum</i>, idest, in
hoc quod communicor filiis hominum: et de his gaudet ab aeterno;
Is. LXII, 5: <i>gaudebit super te Deus tuus</i>. Vult ergo dominus
ut per observantiam mandatorum suorum efficiamur participes gaudii
sui; unde dicit <i>ut gaudium meum</i>, quo scilicet ego gaudeo de
divinitate mea et patris, <i>sit in vobis</i>: quod nihil est aliud
quam vita aeterna, quae est gaudium de veritate, ut Augustinus
dicit; quasi diceret: ut habeatis vitam aeternam; Iob XXII, 26:
<i>tunc super omnipotente deliciis afflues. Et gaudium vestrum</i>,
quo ego gaudeo de humanitate mea, <i>repleatur</i>. Nam bona de
quibus nos gaudemus, aut sunt imperfecta, aut imperfecte habentur;
et ideo gaudium in hac vita plenum esse non potest. Tunc autem
plenum erit quando perfecta bona perfecte consequemur; Matth. XXV,
21: <i>intra in gaudium domini tui</i>. Hic ostendit dominus quae
sint praecepta eius, et primo proponit quid sit praeceptum suum;
secundo inducit exemplum, ibi <i>sicut dilexi vos</i>; tertio
commemorat beneficium, ibi <i>vos amici mei estis</i>. Praeceptum
autem quod ponit, est praeceptum caritatis, quod servari vult.
<i>Hoc est</i>, inquit, <i>praeceptum meum ut diligatis
invicem</i>. Sed cum multa sint alia praecepta domini in sacro
eloquio, quaeritur quare solum observationem caritatis dicit esse
praeceptum suum. Ad quod, secundum Gregorium, dicendum est, quod
caritas est radix et finis omnium virtutum. Radix quidem, quia ex
caritate confirmata in corde hominis movetur homo ad implenda omnia
alia praecepta; Rom. XIII, v. 8: <i>qui diligit proximum, legem
implevit</i>. Ergo omnia praecepta quasi ad hoc ordinantur ut homo
benefaciat proximo, et non molestet eum; quod quidem potissime ex
caritate fit. Finis autem est, quia omnia praecepta ad ipsam
ordinantur, et in sola caritate solidantur; I Tim. I, 5: <i>finis
praecepti est caritas</i>. Dicit ergo <i>hoc est praeceptum meum,
ut diligatis invicem</i>, quasi scilicet, a caritate omnia
procedunt sicut a principio, et in caritate omnia ordinantur sicut
in finem. Nam, sicut dicit Gregorius, <i>ut multi arboris rami ex
una radice prodeunt, sic multae virtutes ex una radice generantur:
nec habet aliquid viriditatis ramus boni operis, si non manet in
radice caritatis</i>. Sed cum Matth. XXII, 40, dicatur, quod non
solum in dilectione Dei, sed etiam proximi pendeat lex et
prophetae, quare solum hic de dilectione proximi mentionem facit?
Sed dicendum, quod unum includitur in alio: qui enim diligit Deum,
necesse est ut proximum et ea quae sunt Dei diligat; et qui diligit
proximum propter Deum, necesse est ut diligat Deum: licet enim
obiecta sint diversa, tamen ipsi actus secundum consequentiam sunt
unum. Est autem duplex ratio quare magis de dilectione proximi quam
Dei mentionem facit. Una scilicet, quia in hoc intendit eos
instruere, et inducere quomodo proximos aedificent, et quomodo
fortes fierent ad tribulationes persecutorum perferendas; et ad
utrumque caritas proximi necessaria est. Hic manifestat per
exemplum quomodo proximum debeamus diligere, ita scilicet, quomodo
Christus dilexit nos. Christus autem dilexit nos ordinate et
efficaciter. Ordinate quidem, quia nil in nobis dilexit nisi Deum,
et in ordine ad ipsum; Eccli. XXIV, 24: <i>ego mater pulchrae
dilectionis</i> et cetera. Efficaciter autem, quia intantum dilexit
ut semetipsum pro nobis traderet; Eph. c. V, 2: <i>dilexit nos, et
tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem
suavitatis</i>. Nos ergo debemus proximos diligere, scilicet sancte
ad bonum, et efficaciter scilicet ut dilectionem opere ostendamus;
I Io. III, 18: <i>non diligamus verbo neque lingua, sed opere et
veritate. Maiorem hac dilectionem nemo habet quam ut animam suam
ponat quis pro amicis suis</i>. Hic ostendit efficaciam
dilectionis, quae est ut quis mortem sustineat pro amicis, quod est
signum maximae dilectionis. Sed contra hoc obiicitur, quod maioris
dilectionis signum dicitur quando aliquis animam suam ponit pro
inimicis suis, ut Christus fecit; Rom. V, 8: <i>commendat Deus
caritatem suam in nobis: quoniam cum adhuc peccatores essemus,
secundum tempus Christus pro nobis, mortuus est</i>. Ad quod
dicendum, quod Christus non posuit animam suam pro nobis inimicis,
ut scilicet inimici remaneremus, sed ut amicos efficeret: vel licet
non essent amici quasi amantes, erant tamen amici ut amati. Est
autem manifestum quod maximae dilectionis est signum, propter
amicos animam ponere, quia, in ordine diligibilium quatuor ordinata
sunt, scilicet Deus, anima nostra, proximus, et corpus nostrum. Et
Deum debemus diligere super nos ipsos et supra proximos, ita ut pro
Deo nos ipsos, scilicet animam et corpus et proximum dare debeamus.
Pro anima autem nostra corpus est ponere, non tamen eam dare. Pro
proximo autem vitam corporalem et corpus debemus exponere pro
salute proximi: et ideo, cum vita corporalis sit potissimum quod
nos post animam habeamus, ideo potissimum est ipsam exponere
propter proximum, et maioris dilectionis signum; I Io. c. IV, 9:
<i>in hoc apparuit caritas Dei in nobis, quoniam filium suum
unigenitum misit Deus in mundum, ut vivamus per eum</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 3</div>
<p title="Super Io., cap. 15 l. 3"><a name="87523"><span class=
"ref">[87523] Super Io., cap. 15 l. 3</span></a> Supra dominus
monuit nos ad dilectionem fraternam, et hoc exemplo sui, hic
ostendit discipulis beneficium praestitum, per quod obligati erant
ad Christi imitationem: scilicet quod Christus eos ad amorem suum
assumpsit. Et primo ponit amicitiae signum; secundo subiungit
causam, ibi <i>non vos me elegistis</i> et cetera. Ponit autem
duplex amicitiae signum: unum ex parte discipulorum; aliud ex parte
sui ibi <i>iam non dicam vos servos</i>. Signum autem ex parte
discipulorum, quod sunt amici Christi, est observatio mandatorum
eius; unde dicit <i>vos amici mei estis, si feceritis quae ego
praecipio vobis</i>; quasi diceret: usque modo monui vos ut
diligeretis invicem, sed modo moneo et dico de amicitia vestra ad
meipsum. Potest autem hoc quod dicit <i>vos amici mei estis</i>,
dupliciter intelligi, secundum quod amicus dupliciter dicitur,
scilicet qui amat et qui amatur; et secundum utrumque, verum est
quod subdit <i>si feceritis quae ego praecipio vobis</i>. Et qui
Deum amant, mandata illius servant; quia cum amicus dicatur quasi
animae custos, ut Gregorius dicit, non immerito qui voluntatem Dei
in praeceptis eius custodit, amicus eius vocatur. Item, quos Deus
amat, mandata Dei servant, inquantum conferendo eis gratiam suam,
adiuvat ad servandum: Deus enim nos amando, facit suos dilectores;
Prov. VIII, 17: <i>ego diligentes me diligo</i>: non quasi prius
fuerint diligentes, sed quia ipse eos diligentes facit diligendo.
Sed sciendum, quod mandatorum observatio non est divinae amicitiae
causa, sed signum: scilicet et quod Deus diligat nos, et quod nos
diligamus eum; Sap. VI, v. 19: <i>dilectio illius custodia legum
est</i>; I Io. c. II, 4: <i>qui dicit se amare Deum, et mandata
eius non custodit, mendax est</i>. Ex parte autem Christi ponitur
amicitiae signum, cum dicit <i>iam non dicam vos servos</i>, et
primo excludit quod videtur amicitiae contrarium; secundo ponit
verae amicitiae signum, ibi <i>vos autem dixi amicos</i> et cetera.
Amicitiae autem contrariatur servitus, et ideo primo excludit
servitutem, dicens <i>iam non dicam vos servos</i>; quasi dicat:
etsi olim fueritis quasi servi sub lege, nunc estis quasi liberi
sub gratia; Rom. VIII, 15: <i>non accepistis spiritum servitutis
iterum in timore; sed accepistis spiritum adoptionis filiorum</i>.
Secundo subdit rationem, dicens <i>quia servus nescit quid faciat
dominus eius</i>: servus enim est quasi extraneus a domino; supra
c. VIII, 35: <i>servus non manet in domo in aeternum</i>. Extraneis
autem secreta committenda non sunt; Prov. XXV, 9: <i>secreta
extraneo ne reveles</i>, unde nunc servis secreta committenda non
sunt. Potest autem hoc ad praecedentia sic continuari. Possent
discipuli dicere, quod si servamus praecepta tua, sumus amici tui;
sed servare praecepta est magis servitutis quam amicitiae: et ideo
hoc excludens dominus dicit <i>iam non dicam vos servos</i>. Sed
dubitatur hic. Cum ipsi apostoli dicant se servos Christi; sicut:
<i>Paulus apostolus servus Christi Iesu</i>, et David: <i>servus
tuus ego sum</i>, et etiam ipsi qui introducendi sunt in vitam
aeternam: Matth. XXV, 23: <i>euge serve bone et fidelis (...) intra
in gaudium domini tui</i>: quid est hoc quod dominus dicit <i>iam
non dicam vos servos?</i> Dubitatur etiam de hoc: quia cum
frequenter domini servis suis secreta revelent, et etiam Deus, Amos
III, 7: <i>non faciet Deus verbum, nisi revelaverit secretum suum
ad servos suos prophetas</i>: non videtur verum quod hic dicit
<i>servus nescit quid faciat dominus eius</i>. Respondeo. Dicendum,
secundum Augustinum, quod servitus proprie ex timore creatur. Est
autem duplex timor: scilicet servilis, quem expellit caritas, I Io.
IV, 18: <i>timor non est in caritate</i>; alius est timor filialis,
qui ex caritate generatur, quia timet perdere quis quod amat; et
hic est timor bonus et castus, de quo dicitur in Ps. XVIII, v. 10:
<i>timor domini sanctus permanet in saeculum saeculi</i>. Et
secundum hoc sunt duae servitutes. Una quae procedit ex timore
filiali; et secundum hanc servi sunt iusti omnes, et filii Dei, ut
obiiciebatur. Alia servitus, est quae procedit ex timore poenae, et
contrariatur dilectioni; et de hac dicit <i>iam non dicam vos
servos</i>. Sciendum est etiam, quod servus proprie est qui non est
causa sui: liber vero qui est sui causa. Est ergo differentia inter
operationes servi et liberi: quia servus operatur causa alterius;
liber autem causa sui operatur, et quantum ad causam finalem
operis, et quantum ad causam moventem. Nam liber propter se
operatur, sicut propter finem, et a se operatur, quia propria
voluntate movetur ad opus; sed servus nec propter se operatur sed
propter dominum, nec a se sed a domini voluntate, et quasi quadam
coactione. Sed contingit aliquando quod aliquis servus operatur
causa alterius, sicut causa finali; operatur tamen a se, inquantum
se movet ad opus: et haec est bona servitus, quia ex caritate
movetur ad bona opera facienda; sed non operatur propter se: quia
caritas non quaerit quae sua sunt, sed quae sunt Iesu Christi et
salutis proximorum. Qui autem omnino causa alterius operantur, sunt
mali servi. Patet ergo quod discipuli servi erant, sed bona
servitute, quae ex amore procedit. Ad secundam quaestionem
dicendum, quod ille servus qui movetur solum ab alio, et non a se,
habet se ad moventem sicut instrumentum ad artificem. Instrumentum
autem communicat cum artifice in opere, sed non in operis ratione.
Sic ergo tales servi participant solum in opere; sed quando servus
operatur ex propria voluntate, necesse est quod rationem operis
sciat, et quod revelentur ei occulta, per quae ea scire possit quae
agit, Eccli. XXXIII, 31: <i>servus si est tibi fidelis, sit tibi
quasi anima tua</i>. Apostoli autem, ut dictum est, a se movebantur
ad bona opera facienda, scilicet ex propria voluntate per amorem
inclinata; et ideo dominus secreta sua revelat eis. Sed de malis
servis verum est quod nesciunt quid faciat dominus eorum. Sed quae
sunt illa quae nesciunt? Illa proprie quae in nobis Deus facit.
Omnia enim bona quae facimus, Deus in nobis operatur Is. XXVI, 12
et Phil. II, 13: <i>operatur in nobis et velle et perficere</i>.
Servus ergo malus ex superbia cordis sui obtenebratus, dum quod
facit, sibi attribuit, <i>nescit quid faciat dominus eius</i>. Hic
ponit verum signum amicitiae ex parte sua, quod est quia
<i>quaecumque audivi a patre meo, nota feci vobis</i>. Verum enim
amicitiae signum est quod amicus amico suo cordis secreta revelet.
Cum enim amicorum sit cor unum et anima una, non videtur amicus
extra cor suum ponere quod amico revelat; Prov. XXV, 9: <i>causam
tuam tracta cum amico tuo</i>. Deus autem faciendo nos participes
suae sapientiae, sua secreta nobis revelat; Sap. VII, 27: <i>per
nationes in animas sanctas se transfert, amicos Dei et prophetas
constituit</i>. Sed dubitatur hic primo, quae et qualiter filius a
patre audit. Quod quidem pluries iam manifestatum est. Cum enim
audire sit scientiam ab alio accipere, audire filium a patre nihil
aliud est quam scientiam ab eo accipere; scientia autem filii est
eius essentia: filium ergo audire a patre, est accipere essentiam
eius ab eo. Dubitatur etiam de hoc quod dicit <i>omnia quaecumque
audivi a patre meo, nota feci vobis</i>. Si ergo omnia eis nota
fecit, sequitur quod tot sciebant discipuli quot et filius.
Responsio. Dicendum, secundum Chrysostomum <i>omnia quaecumque
audivi</i>, quae scilicet vos audire oportebat, <i>nota feci
vobis</i>; non autem omnia simpliciter; infra XVI, v. 12: <i>multa
habeo vobis dicere, quae non potestis portare modo</i>. Vel
dicendum, secundum Augustinum, quod dominus propter certitudinem
dicendorum utitur praeterito pro futuro; ut sit sensus <i>omnia
quaecumque audivi a patre meo, nota feci vobis</i>, idest, faciam
in plenitudine, de qua dicit apostolus I Cor. XIII, v. 12: <i>tunc
cognoscam sicut et cognitus sum</i>; infra XVI, 25: <i>in illo die
palam de patre meo annuntiabo vobis</i>, quando scilicet introducet
nos ad visionem patris. Omnia enim quae scit filius, scit pater.
Quando ergo revelabit nobis patrem, revelabit omnia quae scit, et
id quod scimus. Vel dicendum, secundum Gregorium, et melius.
Eiusdem rei potest haberi cognitio perfecta et imperfecta: sicut in
scientiis apparet quod qui scit principia omnia unius scientiae
dicitur scire scientiam illam, sed imperfecte eam scit. Unde qui
docet aliqua principia alicuius scientiae, potest dicere se
docuisse scientiam illam, quia omnia quae sunt scientiae illius,
sunt in principiis eius virtute; sed illam eamdem scientiam
perfectius scit quando conclusiones singulas, quae virtute erant in
principiis, novit. Sic ergo et de divinis potest haberi duplex
cognitio. Una imperfecta: et haec habetur per fidem, quae est
praelibatio illius futurae beatitudinis et cognitionis quam
habebimus in patria; Hebr. c. XI, 1: <i>est autem fides sperandarum
substantia rerum, argumentum non apparentium</i>. Unde de hac
cognitione dicit <i>omnia nota feci vobis</i>, scilicet in fide,
secundum quamdam praelibationem, sicut conclusiones virtute sunt in
principiis. Unde dicit Gregorius: <i>omnia quae nota facit servis
suis, sunt gaudia internae caritatis et festa supernae patriae,
quae quotidie mentibus per aspirationem sui amoris imprimit, dum
enim audita superna caelestia amamus, amata iam novimus: quia ipse
amor notitia est</i>. Hic ponit amicitiae causam. Consuetum est
autem apud homines ut unusquisque sibi attribuat causam amicitiae;
Eccli. XXXVII, 1: <i>omnis amicus dicit: et ego amicitiam
copulavi</i>. Et sic multi attribuunt sibi divinae amicitiae
causam, dum sibi principium bonorum operum attribuunt et non Deo.
Et dominus hoc excludens dicit <i>non vos me elegistis</i>; quasi
dicat: quisquis ad hanc dignitatem amicitiae vocatus est, non sibi
causam amicitiae attribuat, sed mihi eum ad hoc eligenti. Et primo
ponit gratuitam Dei electionem; secundo exponit ad quid eliguntur,
ibi <i>et posui vos, ut eatis et fructum afferatis</i>. Dicit ergo
<i>non vos me elegistis</i>, ut scilicet ego essem amicus vester,
<i>sed ego elegi vos</i>, ut facerem amicos meos; I Io. IV, 10:
<i>non quasi nos dilexerimus Deum, sed quoniam ipse prior dilexit
nos</i>. Est autem duplex Dei dilectio. Una aeterna qua
praedestinamur; Eph. I, 4: <i>elegit nos in ipso ante mundi
constitutionem</i>. Alia temporalis, qua ab ipso vocamur, quae
nihil est aliud quam executio aeternae praedestinationis: quia quos
elegit praedestinando, hos etiam elegit vocando; Rom. VIII, 30:
<i>quos praedestinavit, hos et vocavit</i> etc.; Lc. VI, v. 13:
<i>elegit duodecim, quos et apostolos nominavit</i>. Sunt autem
aliqui dicentes, electionem Dei temporalem ex meritis electorum
causari. Sed hoc est contra illud quod hic dicitur. Nam si ideo
elegit te quia bonus eras, non autem poteras bonus esse nisi bonum
eligeres; hoc autem bonum potissime est Deus; ergo primo elegisti
bonum, quod est Deus, quam eligereris. Sed dominus dicit contrarium
<i>non vos me elegistis, sed ego elegi vos</i>. Non ergo dicendum,
quod aliquod bonum ex parte nostra totaliter praecedat electionem
Dei. Dico autem totaliter, quia aliquod bonum particulare in nobis
existens, potest esse causa alterius boni nobis dandi, et hoc
alterius, cum sit quidam ordo in divinis donis; sed universaliter
nihil potest esse causa et praecedere divinam electionem: quia
omnia bona sunt nobis a Deo. Sed de aeterna electione adhuc magis
erroneum esset dicere, quod ab electione nostra praecederetur.
Fuerunt tamen aliqui qui dicerent, quod merita nostra praecedentia
sunt causa illius electionis: et hic fuit error Origenis, qui dixit
animas hominum simul fuisse creatas aequales, et quibusdam
stantibus, quaedam minus et quaedam magis peccaverunt; et ideo
quaedam meruerunt habere gratiam, quaedam non. Sed contra hoc est,
quod dominus dicit: <i>non vos me elegistis</i>. Alii autem dicunt
quod verum est quod merita in actu existentia non sunt causa
praedestinationis, sed praeexistentia in praescientia Dei; dicentes
quod quia Deus scivit aliquos bonos futuros et bene usuros gratia,
ideo proposuit eis gratiam se daturum. Sed si hoc esset, sequeretur
quod ideo elegit nos, quia praescivit nos ipsum electuros. Et sic
electio nostra praevia esset electioni divinae, quod est contra
sententiam domini. Sed forsitan diceret aliquis: quae electio
poterat esse, qui nihil eramus et nulla inter nos erat
praeeminentia? Sed eum qui dicit huiusmodi, decipit modus
electionis humanae secundum quem credit esse electionem divinam.
Sed aliter et aliter se habent: quia electio nostra causatur ex
bono iam praeexistente; sed electio divina est causa influentiae
maioris boni in uno quam in alio. Cum enim electio sit actus
voluntatis: secundum quod diversimode voluntas Dei et hominis se
habent ad bona, sic diversus est electionis eorum modus. Voluntas
autem Dei se habet ad bonum creatum ut causa eius; Sap. XI, 26:
<i>quomodo potuissent illa esse, nisi tu voluisses?</i> Et sic
bonum derivatur ad res creatas ex voluntate Dei. Unde Deus aliquem
alteri praeeligit, inquantum plus ei de bono influit quam alteri.
Voluntas autem hominis movetur ad aliquid ex bono praeexistente
apprehenso: et ideo oportet in electione nostra unum bonum
praeexistere alteri. Ideo autem Deus uni magis quam alteri bonum
influit, ut reluceat ordo in rebus: sicut apparet in rebus
materialibus, quod materia prima quantum est de se, est uniformiter
disposita ad omnes formas. Ipsae etiam res antequam sint, non sunt
dispositae ad hoc vel illud esse; sed ut servetur ordo in eis,
diversas formas et diversum esse sortiuntur a Deo. Et similiter in
creatura rationali quidam eliguntur ad gloriam, quidam reprobantur
ad poenam; II Tim. II, 19: <i>novit dominus qui sunt eius (...). In
magna enim domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et
lignea et fictilia: et quaedam quidem in honorem, quaedam autem in
contumeliam</i>. Et sic apparet diversus ordo: dum in quibusdam
rebus relucet Dei misericordia, quos absque ullis meritis
praecedentibus ad gratiam praeparat; in quibusdam autem Dei
iustitia, dum eos ex propriis culpis, citra condignum tamen,
deputat poenae. Sic ergo elegi vos ab aeterno praedestinando et
vocando ad fidem ex tempore. Ad quod autem eos elegit, subdit
consequenter cum dicit <i>et posui vos ut eatis et fructum
afferatis</i>, et primo ponit ad quid elegerit; secundo rationem
dictorum assignat, ibi <i>haec mando vobis, ut diligatis
invicem</i>. Circa primum duo facit. Primo ostendit quod elegit ad
aliquid agendum; secundo quod elegit ad aliquid recipiendum, ibi
<i>ut quodcumque petieritis patrem in nomine meo, det vobis</i>.
Dicit ergo <i>posui vos</i>, idest, dedi vobis ordinem in Ecclesia
mea; I Cor. XII, v. 28: <i>posuit Deus in Ecclesia primum quidem
apostolos</i> et cetera. Item <i>posui vos</i>, idest, firmiter vos
disposui; Gen. I, 16: <i>fecit Deus luminaria magna, et posuit ea
in firmamento caeli</i>; Iud. V, 20: <i>stellae manentes in ordine
et cursu suo adversus Sisaram pugnaverunt</i>. Positio enim ordinem
et firmitatem importat. <i>Posui</i>, inquam, ad tria. Primo quidem
ad eundum: unde dicit <i>ut eatis</i>, per mundum discurrendo, ut
totum convertatis ad fidem; Mc. ult., 15: <i>euntes in mundum
universum, praedicate Evangelium omni creaturae</i>. Vel <i>ut
eatis</i>, idest proficiatis de virtute in virtutem; Ps. LXXXIII,
8: <i>ibunt de virtute in virtutem: videbitur Deus deorum in
Sion</i>; Oseae, ult., 6: <i>ibunt rami eius ut Libani</i>. Secundo
ad fructum afferendum, unde dicit <i>et fructum afferatis</i>
scilicet conversionis fidelium, quantum ad primum iter; Rom. I, v.
13: <i>ut aliquem fructum habeam in vobis, sicut et in ceteris
gentibus</i>. Vel fructum spiritualem interiorem, quantum ad
secundum iter; Gal. V, 22: <i>fructus autem spiritus est caritas,
gaudium, pax</i> et cetera. Eccli. XXIV, 23: <i>flores mei fructus
honoris et honestatis</i>. Tertio ut fructum afferant qui non
perdatur per mortem seu peccatum; unde dicit <i>et fructus vester
maneat</i>, scilicet congregatio fidelium in vitam aeternam
perducatur, et fructus spiritualis magis proficiat; supra, IV, v.
36: <i>et fructum congregat in vitam aeternam. Ut quodcumque
petieritis</i>. Hic ostendit quod elegerit ad aliquid recipiendum,
scilicet omnia quae petierint. Quasi diceret: posui vos ad hoc ut
essetis digni recipere a patre in nomine meo; I Io. III, 21: <i>si
cor nostrum non reprehenderit nos, fiduciam habemus ad Deum, et
quidquid petierimus, accipiemus ab eo. Haec mando vobis</i>. Hic
assignat rationem rerum quae dixit. Posset enim quis dicere, quare
haec omnia Christus diceret eis. Unde dominus respondens dicit
<i>haec mando vobis, ut diligatis invicem</i>; quasi, omnia quae
dico, sunt inducentia vos ad dilectionem proximorum: I Tim. I, 5:
<i>finis praecepti est caritas</i>. Vel dicendum, secundum
Chrysostomum, quod possent discipuli dicere: domine, cur nobis tot
de dilectione tua commemoras? Numquid ut improperes? Sed dominus
dicit: non, immo ut incitem vos ad dilectionem proximi; I Io. IV,
21: <i>hoc mandatum habemus a Deo, ut qui diligit Deum, diligat et
fratrem suum</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 4</div>
<p title="Super Io., cap. 15 l. 4"><a name="87524"><span class=
"ref">[87524] Super Io., cap. 15 l. 4</span></a> Posita
similitudine vitis et palmitum, et explanata quantum ad inhaesionem
palmitum ad vitem, hic consequenter explanat eam quantum ad ipsorum
purgationem, quae futura erit per tribulationes. Consolatur eos
ergo dominus contra tribulationes quas passuri erant, et primo
rationes ex quibus eos consolatur proponit; secundo ipsas rationes
exponit, ibi <i>mementote sermonis mei</i> etc.; tertio
excusationes persequentium excludit, ibi <i>si non venissem, et eis
locutus non fuissem, peccatum non haberent</i>. Ponit autem duas
rationes ad eorum consolationem, quarum una sumitur ex exemplo;
secunda ex causa, ibi <i>si de mundo fuissetis</i> et cetera.
Consolatur ergo eos dominus exemplo sui, qui et passus est
persecutiones tyrannorum; unde dicit <i>si mundus vos odit, scitote
quia me priorem vobis odio habuit</i>. Sciendum est enim, quod
sicut omnium beneficiorum principium est amor, ita et persecutionum
omnium principium est odium: et ideo dominus praenuntiat eis odium
futurum; Matth. XXIV, 9: <i>odio eritis omnibus hominibus</i>; Lc.
VI, 22: <i>beati eritis cum vos oderint homines</i> et cetera.
Dicit ergo: <i>si mundus vos odit</i> idest futurum est quod mundus
vos odio habeat, et manifestabit odium suum persequendo vos;
<i>scitote quia me priorem odio habuit</i>, supra c. VII, 7: <i>non
potest mundus odisse vos; me autem odit</i>. Sed haec est grandis
consolatio iustis ad fortiter sustinendum persecutiones; Hebr. XII,
3: <i>recogitate eum qui talem sustinuit a peccatoribus adversus
semetipsum contradictionem, ut ne fatigemini, animis vestris
deficientes</i>; I Petr. II, 21: <i>Christus passus est pro nobis,
vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia eius</i>. Et ideo,
secundum Augustinum, non debent se membra supra verticem extollere,
nec recusare se in corpore esse, nolendo mundi odium sustinere cum
capite. Mundus autem dupliciter accipitur. Quandoque quidem in
bonum, pro his qui bene vivunt in mundo; II Cor. V, 19: <i>Deus
erat in Christo, mundum reconcilians sibi</i>. Quandoque autem in
malum, scilicet pro amatoribus mundi; I Io. V, 19: <i>mundus totus
in maligno positus est</i>. Sic ergo totus mundus totum odit
mundum: quia amatores mundi, qui sunt per totum mundum diffusi,
odiunt mundum totum, idest Ecclesiam bonorum per totum mundum
roboratam. <i>Si de mundo fuissetis</i>, hic ponitur secunda ratio
sumpta ex causa odii. Quando enim quis odium alicuius sustinet
propter culpam suam, dolendum est et tristandum; sed quando propter
virtutem, gaudendum. Primo ergo ostendit quae sit causa quare
aliqui diliguntur a mundo; secundo ostendit quare apostoli a mundo
odio habentur, ibi <i>quia vero de mundo non estis (...) propterea
odit vos mundus</i>. Causa autem quare aliqui diliguntur, est
similitudo eorum ad mundum; unde dicit <i>si de mundo fuissetis,
mundus quod suum erat diligeret</i>. Omne simile sibi simile
diligit; Eccli. XIII, 20: <i>omnis caro ad simile sibi
coniungetur</i>. Et ideo mundus, idest amatores mundi diligunt
mundi amatores; unde dicit <i>si de mundo fuissetis</i>, idest
sequentes mundum, <i>mundus quod suum erat diligeret</i>, sicut
suos, et sibi similes; supra VII, 7: <i>non potest mundus odisse
vos; me autem odit</i>; I Io. IV, 5: <i>de mundo sunt: ideo de
mundo loquuntur, et mundus eos audit</i>. Sed contra. Per mundum
intelligit hic dominus principes mundi, qui persecuturi erant
apostolos; sed ipsi iidem principes persequuntur aliquod mundanos
inventos, puta homicidas et latrones: ergo mundus non diligit quod
suum est, sicut nec apostolos. Respondeo. Dicendum est quod est
reperire aliquid pure bonum, sed pure malum nihil invenitur, cum
subiectum mali sit bonum. Malum ergo culpae fundatur in bono
naturae. Unde non potest aliquis homo esse peccator et malus, quin
habeat aliquid boni. Sic ergo secundum malum quod habent, scilicet
infidelitatem, pertinent ad mundum, et odiunt apostolos et eos qui
de mundo non sunt; sed secundum bonum quod habent, non sunt de
mundo, et odio habent eos qui de mundo sunt, scilicet fures et
latrones, et cetera huiusmodi. Erant tamen aliqui in mundo bene
viventes: qui apostolos diligebant, eorum facta approbando. Sed
adhuc magis videtur dubium esse: quia ad mundum pertinet omne
peccatum, et sic secundum quodlibet peccatum aliquis est de mundo.
Sed videmus quod aliqui homines convenientes in aliquo peccato, se
invicem odio habent, sicut superbi; Prov. XIII, 10: <i>inter
superbos semper iurgia sunt</i>: et avarus odit avarum. Unde,
secundum philosophum, figuli conrixantur adinvicem. Mundus ergo
odit mundum. Non ergo videtur verum esse quod dominus dicit
<i>mundus quod suum erat diligeret</i>. Responsio. Dicendum, quod
duplex est amor: amicitiae scilicet et concupiscentiae, sed
differunt: quia in amore concupiscentiae, quae sunt nobis
extrinseca, ad nos ipsos trahimus, cum ipso amore diligamus alia,
inquantum sunt nobis utilia vel delectabilia; sed in amore
amicitiae est e converso, quia nosmetipsos trahimus ad ea quae sunt
extra nos; quia ad eos quos isto amore diligimus, habemus nos sicut
ad nosmetipsos, communicantes eis quodammodo nosmetipsos. Unde in
amore amicitiae similitudo est causa amoris, non enim sic diligimus
aliquem nisi inquantum sumus unum cum eo: similitudo autem est
unitas quaedam. Sed in amore concupiscentiae, sive sit utilis, sive
delectabilis, similitudo est causa separationis et odii. Cum enim
isto amore aliquem diligam inquantum est mihi utilis vel
delectabilis, quidquid est impeditivum utilitatis seu
delectationis, habeo odio contrarium. Et inde est quod superbi
iurgantur adinvicem, inquantum unus usurpat sibi gloriam quam alius
amat, et in qua delectatur; figuli etiam, inquantum unus trahit ad
se lucrum, quod alius pro se volebat. Sed sciendum, quod amor
concupiscentiae non est rei concupitae, sed concupiscentis: propter
hoc enim quis hoc amore aliquem diligit, inquantum est sibi utilis,
ut dictum est. Et ideo magis diligit in hoc se quam illum: sicut
qui diligit vinum quia est sibi delectabile, se potius quam vinum
diligit. Sed amor amicitiae est potius rei amatae quam amantis,
quia diligit aliquem propter ipsum dilectum, non propter ipsum
diligentem. Sic ergo, quia in amore amicitiae similitudo causa est
amoris, dissimilitudo causa odii, inde est quod mundus odio habet
quod suum non est et sibi dissimile, et diligit, idest dilectione
amicitiae, quod suum est. Sed de dilectione concupiscentiae est e
converso. Et ideo dicit <i>si de mundo fuissetis, mundus quod suum
erat diligeret</i>, scilicet amore amicitiae. Hic ponit causam
quare apostoli habentur odio a mundo, quae est dissimilitudo. Dicit
ergo <i>quia vero de mundo non estis</i>, mentis scilicet
elevatione, quamvis sitis per originem; supra VIII, 23: <i>vos de
deorsum estis: ego autem de supernis sum</i>. Et hoc quidem, quia
elevati estis a mundo, non ex vobis, sed ex gratia mea, quia
scilicet, <i>ego elegi vos de mundo</i>; supra eodem: <i>ego elegi
vos; propterea</i>, quia scilicet de mundo non estis, <i>odit vos
mundus</i>, idest mundi amatores, ut eis dissimiles: Prov. c. XXIX,
27: <i>abominantur iusti impios, et abominantur impii eos qui in
recta sunt via</i>. Et ibid. 10: <i>viri sanguinum oderunt</i> et
cetera. Potest autem triplex ratio assignari quare mundus odit
sanctos. Prima est diversitas conditionis: quia scilicet mundus in
morte est, sed sancti sunt in statu vitae; I Io. III, 13: <i>nolite
mirari, fratres, si odit vos mundus. Nos scimus quoniam translati
sumus de morte ad vitam, quoniam diligimus fratres</i>. Et ideo
dicit Sap. II, 15: <i>gravis est nobis etiam ad videndum</i>.
Secunda ratio est displicentia correctionis. Nam sancti viri et
verbis et factis mundi facta reprehendunt; et ideo mundus odit eos;
Amos V, v. 10: <i>odio habuerunt corripientem in porta</i>; supra
VII, 7: <i>me autem odit</i>, scilicet mundus, <i>quia testimonium
perhibeo de illo, quod opera eius mala sunt</i>. Tertia ratio est
iniquitas aemulationis, qua mali invident viris iustis, cum eos
vident crescere et multiplicari in bonitate et sanctitate; sicut
Aegyptii videntes crescere filios Israel, habebant eos odio, et
persequebantur, Ex. I, 9 ss., et Gen. XXXVII, 4, dicitur, quod
videntes fratres Ioseph quod a cunctis plus amaretur, oderant eum.
Hic explicat rationes supradictas, et primo primam, quae pertinet
ad exemplum; secundo secundam, quae pertinet ad causam odii, ibi
<i>sed haec omnia facient vobis propter nomen meum</i>. Circa
primum duo facit. Primo commemorat diversitatem gradus sui ad
discipulos; secundo ostendit similitudinem factorum, ibi <i>si me
persecuti sunt, et vos persequentur</i>. Diversitas gradus Christi
ad discipulos erat, quia ipse dominus erat, illi autem servi; unde
supra XIII, 16, dicit: <i>non est servus maior domino suo</i>. Hanc
ergo diversitatem commemorat, dicens <i>mementote sermonis mei,
quem ego dixi vobis</i>, supra c. XIII, 16, scilicet quod <i>non
est servus maior domino suo</i>. Ergo non debet esse vobis
indignum, si patiamini ea quae passus est dominus vester; immo
debetis vobis reputare hoc ad magnam gloriam. Unde Matth. c. XX,
22, discipulis petentibus sedere unus ad dexteram et alius ad
sinistram, dixit: <i>potestis bibere calicem quem ego bibiturus
sum?</i> Eccli. XXIII, 38: <i>gloria magna est sequi dominum</i>;
Matth. X, 25: <i>sufficit discipulo ut sit sicut magister eius</i>.
Sed contra. Supra eodem, dixit: <i>iam non dicam vos servos</i>,
hic autem: <i>non est servus maior domino suo</i>. Respondeo
dicendum, quod duplex est servitus. Una procedens ex timore
servili, scilicet poenae: et secundum hanc apostoli non erant
servi; alia ex timore casto, et talis servitus erat in apostolis;
Lc. XII, 37: <i>beati servi illi quos cum venerit dominus invenerit
vigilantes</i>. Si ergo estis servi, et ego dominus, debetis esse
contenti quod ea fiant vobis quae facta fuerunt mihi. Me autem
quidam contempserunt, et quidam receperunt; supra I, 11: <i>in
propria venit, et sui eum non receperunt: quotquot autem receperunt
eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri</i>: et vos similiter si
aliqui contemnent, aliqui tamen honorabunt. Unde dicit <i>si me
persecuti sunt, et vos persequentur</i>: ubi ponitur similitudo
sanctorum, quia eadem est ratio persecutionis quam exercebant in
discipulos et in Christum, quia in discipulis Christum
persequebantur; Act. IX, 4, in persecutione discipulorum Christus
dicebat se persequi: <i>Saule, Saule, quid me persequeris?</i> Et
ideo propter identitatem causae sequitur consequentia <i>si me
persecuti sunt, et vos persequentur</i>; Matth. X, 25: <i>si patrem
familias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos eius?</i> De
ista persecutione dicitur Matth. XXIII, v. 34: <i>ecce mitto ad vos
sapientes et Scribas, et ex illis occidetis et crucifigetis, et ex
eis flagellabitis in synagogis vestris, et persequemini de civitate
in civitatem</i>. Et similiter eadem ratio est honorationis; et
ideo dicit <i>si sermonem meum servaverunt, et vestrum
servabunt</i>: quia verba vestra sunt mea verba; II Cor. ult., 3:
<i>an experimentum quaeritis eius qui in me loquitur Christus?</i>
Matth. X, 20: <i>non enim vos estis qui loquimini, sed spiritus
patris vestri qui loquitur in vobis</i>; et ideo Lc. X, v. 16,
dicit: <i>qui vos audit, me audit</i>. Quod autem recepti sint ab
aliquibus apostoli, et honorati, patet I Thess. II, 13: <i>et vos
cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei, accepistis illud non
ut verbum hominum, sed sicut est vere, verbum Dei</i>. Hic explicat
rationem consolationis, quae sumitur ex causa odii. Apostoli enim
electi erant et elevati supra mundum, inquantum erant effecti
participes divinitatis, et coniuncti Deo et ideo mundus eos odio
habebat: ex quo sequitur quod potius Deum in eis quam ipsos mundus
odiret. Et huius odii causa erat, quia non habebant veram Dei
notitiam, scilicet per veram fidem et devotum amorem: alias si
cognovissent eos Dei amicos, eos non fuissent persecuti. Et ideo
dicit <i>haec omnia</i>, quod odiunt et persequuntur vos,
<i>facient vobis propter nomen meum</i>, et ideo debet vobis esse
gloriosum; I Petr. IV, 15: <i>nemo nostrum patiatur quasi fur aut
homicida aut maledicus aut alienorum appetitor: si autem ut
Christianus, non erubescat; glorificet autem Deum in isto
nomine</i>. Non autem <i>propter nomen meum</i>, quasi ipsum ament,
sed quia ipsum odio habent. Sicut e contrario vos patiemini propter
nomen meum, quia ipsum amatis. Et haec facient, <i>quia nesciunt
eum qui me misit</i>; supra VIII, 19: <i>si me sciretis, et patrem
meum utique sciretis</i>. Nesciebant enim Deo esse acceptum, quod
Christo adhaererent. Sed attendendum, quod hic loquitur de
cognitione perfecta, quae consistit in fide perficiente
intellectum, et coniungente Deo affectum: de qua cognitione dicitur
Ier. IX, v. 24: <i>in hoc glorietur qui gloriatur, scire et nosse
me</i>; Sap. XV, 3: <i>nosse te, sensus est consummatus</i> et
cetera.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 5</div>
<p title="Super Io., cap. 15 l. 5"><a name="87525"><span class=
"ref">[87525] Super Io., cap. 15 l. 5</span></a> Supra dominus
tractans de persecutione quae discipulis a Iudaeis superventura
erat, rationem assignavit: quia nesciunt eum qui misit eum. Sed
quia ignorantia excusare solet, ideo hic eos ostendit esse
inexcusabiles; et hoc dupliciter. Primo per ea quae ipse
personaliter circa eos fecit et docuit; secundo per ea quae in eius
absentia futura erant, ibi <i>cum autem venerit Paraclitus</i> et
cetera. Circa primum duo facit. Primo ostendit eos inexcusabiles
esse propter veritatis doctrinam; secundo propter signorum
evidentiam, ibi <i>si opera non fecissem</i>. Circa primum tria
facit. Primo ostendit quid eis possit ad excusationem suffragari;
secundo ostendit eos hoc suffragio carere, ibi <i>nunc autem
excusationem non habent de peccato suo</i>; tertio ostendit ex qua
radice procedit eorum persecutio, ibi <i>qui me odit, et patrem
meum odit</i>. Dicit ergo quod <i>haec omnia facient vobis propter
nomen meum</i>: et quidem de his excusari possent, <i>si non
venissem, et locutus eis non fuissem</i>; idest, si non ostendissem
me personaliter, et eos personaliter non docuissem, <i>peccatum non
haberent</i>. Sed contra; Rom. III, 23: <i>omnes peccaverunt, et
egent gratia Dei</i>. Sed dicendum, quod non loquitur hic dominus
de quocumque peccato, sed de peccato infidelitatis, quod non
credunt in Christum: quod antonomastice peccatum dicitur, quia isto
peccato existente, nullum aliud peccatum remitti potest, cum nullum
peccatum remittatur nisi per fidem Iesu Christi, per quem est
iustitia, ut dicitur Rom. V, 1. Et ideo idem est quod dicit
<i>peccatum non haberent</i>, ac si diceret: non imputaretur eis
quod in me non credunt. Et hoc primo, quia <i>fides est ex
auditu</i>: Rom. X, 17. Unde si non venisset, et locutus eis non
fuisset, non potuissent credere. Nulli autem imputatur ad peccatum,
si non facit quod nullo modo facere potest. Et si dicatur, quod
tenebantur, et credere poterant, etiam si Christus non venisset,
cum fuerit eis annuntiatum per prophetas, Rom. I, 2: <i>quod ante
promiserat per prophetas suos in Scripturis sanctis de filio
suo</i> etc., respondendum est, quod nec ipsa verba prophetarum
Iudaei per se credere et intelligere poterant nisi eis divino
auxilio ostenderentur; Dan. XII, 9: <i>clausi sunt signatique
sermones usque ad tempus</i>. Unde Act. c. VIII, 31, dicebat
eunuchus: <i>quomodo intelligere possum nisi aliquis ostenderit
mihi?</i> Sic ergo si Christus non venisset, hoc peccatum,
scilicet, infidelitatis, non haberent, quamvis alia peccata
actualia habuissent propter quae fuissent puniti. Et similis ratio
est de omnibus illis ad quos praedicatio verbi Dei pervenire non
potuit. Unde non imputatur eis ad condemnationem infidelitatis
peccatum; sed privati beneficio Dei propter alia eorum peccata
actualia et originalia, damnabuntur. Sciendum autem quod multis
Christi adventus et doctrina cessit in bonum, illis scilicet qui
eum receperunt, et sermonem suum servaverunt; et multis ad malum,
illis scilicet qui nec eum audire nec ei credere voluerunt; Is.
VIII, 14: <i>erit vobis in lapidem offensionis et in petram
scandali duabus domibus Israel; in laqueum et ruinam habitantibus
Ierusalem</i>; Lc. II, 34: <i>positus est hic in ruinam et in
resurrectionem multorum</i>. Sic ergo posuit per quid ab
infidelitate excusari possent. Sed hoc excusationis suffragio
carent, quia et eis personaliter se exhibuit Christus, et eos
docuit. Unde dicit <i>nunc autem</i>, scilicet ex quo veni, et
locutus fui, <i>excusationem non habent</i> scilicet per
ignorantiam, <i>de peccato suo</i>; Rom. c. I, 20: <i>ita ut sint
inexcusabiles: quia cum cognovissent Deum, non sicut Deum
glorificaverunt</i>. Quod autem ipsi cognoverint Christum, patet
Matth. XII, 7: <i>hic est heres: venite, occidamus eum</i>. Sed
cognoverunt eum esse Christum promissum in lege, non autem esse
Deum: quia <i>si hoc cognovissent, numquam dominum gloriae
crucifixissent</i>. Non ergo est eis ignorantia ad excusationem:
quia non ex ignorantia hoc fecerunt, sed ex alia radice, scilicet
ex odio et certa malitia. Unde subdit <i>qui me odit, et patrem
meum odit</i>, quasi dicat: non ignorantia, sed odium quod
habuerunt ad me, est eis ad peccatum, et hoc, quia redundat in
odium patris. Cum enim filius et pater unum sint in essentia,
veritate et bonitate, et omnis cognitio alicuius sit per veritatem
quae in ipso est, quicumque diligit filium, diligit et patrem; et
quicumque cognoscit unum, cognoscit et alium; et qui odit filium
odit et patrem. Sed hic est duplex quaestio. Prima, utrum aliquis
possit Deum odio habere. Ad quod dicendum, quod Deum, inquantum
Deus est, nullus potest odio habere. Cum Deus sit pura essentia
bonitatis, quae cum sit secundum se diligibilis, impossibile est
quod secundum se ab aliquo odiatur. Unde haec est ratio quare
impossibile est quod malus Deum videat. Impossibile est enim Deum
videri ab aliquo, quin diligatur: qui autem Deum diligit, bonus
est; unde haec sunt incompossibilia, scilicet quod aliquis Deum
videat et sit malus. Potest tamen aliquis Deum odio habere secundum
aliquid aliud, puta, qui amat voluptatem, odit Deum ut prohibentem
voluptatum fruitiones, et qui quaerit impunitatem, odit Dei
iustitiam punientem. Secunda quaestio est quia nullus potest habere
odio quod ignorat: Iudaei autem ignorabant patrem, supra eodem:
<i>nesciunt eum qui me misit</i>: non ergo verum videtur quod dicit
<i>et patrem meum odit</i>. Sed dicendum, secundum Augustinum, quod
aliquis potest aliquid diligere vel odire quod numquam vidit, neque
secundum veritatem cognoscit, sed fama de eo bene seu male
sermocinante. Sed hoc potest contingere dupliciter. Uno modo quod
habeatur odio seu diligatur secundum ipsam eius personam, vel
secundum id quod de eo narratur; sicut si audiam aliquem esse
furem, odio eum, non quia ipsam eius personam cognoscam vel odiam,
sed quia communiter odio omnem furem: unde si esset fur, et ego eum
furem esse nescirem, haberem eum odio, nec tamen scirem me eum
odire. Iudaei autem habebant odio Christum, et veritatem quam
praedicabat. Unde cum ipsa veritas, quam Christus praedicabat,
esset in voluntate Dei patris, et opera quae Christus faciebat;
similiter sicut Christum, odio habebant patrem, licet ipsi
nescirent illa esse in voluntate patris. Hic ostendit eos
inexcusabiles esse per signorum evidentiam. Possent enim dicere,
quod ex verbis quae contra eos dicit, non convincuntur; et ideo
verba mirabilibus factis confirmat, dicens <i>si opera non fecissem
in eis quae nemo alius fecit, peccatum non haberent</i>. Primo
ostendit quod possent aliquatenus excusabiles esse; secundo radicem
peccati eorum ostendit; tertio inducit auctoritatem. Secundum facit
ibi <i>nunc autem viderunt et oderunt et me et patrem meum</i>;
tertio, ibi <i>ut impleatur sermo qui in lege eorum scriptus
est</i>. Circa primum ponitur duplex quaestio. Una quae est de
veritate antecedentis, scilicet <i>si opera non fecissem quae nemo
alius fecit</i> etc.: et quaeritur utrum Christus fecerit aliqua
bona opera in eis quae nullus alius fecerat. Et videtur quod non:
quia si dicatur quod Christus suscitavit mortuos, hoc et Elias et
Eliseus fecerunt. Si Christus ambulavit supra mare, Moyses mare
divisit. Sed Iosue, quod maius est, fecit, scilicet solem stare.
Inconvenienter ergo videtur Christus eos arguere, nec videtur
consequentia habere veritatem. Respondeo. Dicendum, secundum
Augustinum, quod dominus non loquitur hic de quibuscumque miraculis
factis in eis, idest in conspectu eorum, sed de factis in eis,
idest in personis eorum. Nam in curatione infirmorum nullus tantum
in eis fecit quantum Christus: quamvis etiam in aliis similiter,
quia nullus homo alius factus est Deus, et nullus natus de virgine
nisi Christus. Fecit ergo in eis opera quae nullus alius fecit in
curatione infirmorum; et hoc in tribus. Primo quidem in
magnitudine: quia mortuum quatriduanum suscitavit, caecum natum
illuminavit, quod a saeculo non est auditum, ut dicitur supra IX,
32. Secundo in multitudine: quia omnes quotquot male habebant,
curabat, ut dicitur Matth. XIV, 35 s. quod nullus alius fecit.
Tertio in modo: quia alii faciebant invocando, ostendentes se non
propria virtute facere; sed Christus faciebat imperando, quia
propria virtute; Mc. I, 27: <i>quae est haec doctrina nova? Quia in
virtute et potestate etiam spiritibus immundis imperat et obediunt
ei</i>. Sic ergo licet alii mortuos suscitarent, et alia miraculosa
facerent, quae Christus fecit, non tamen eo modo, nec propria
virtute, ut Christus. Similiter quod dicitur de statione solis
minus est eo quod Christus moriens lunam retrocedere fecit, et
totum cursum firmamenti mutavit, ut Dionysius dicit. Secunda
quaestio est de veritate conditionalis utrum scilicet, si Christus
non fecisset in eis opera quae nemo alius fecit, immunes essent a
peccato infidelitatis. Responsio. Dicendum: si nos loquamur de
quibuscumque miraculis, haberent excusationem, si in eis facta non
fuissent per Christum. Nullus enim potest ad Christum venire per
fidem nisi tractus; supra VI, 44: <i>nemo potest venire ad me, nisi
pater, qui misit me, traxerit eum</i>. Et ideo Cant. I, 3, dicit
sponsa: <i>trahe me post te: curremus in odorem unguentorum
tuorum</i>. Unde si nullus esset qui eos traxisset ad fidem,
excusabiles essent de infidelitate. Sed est attendendum, quod
Christus attraxit verbo, signis visibilibus et invisibilibus,
scilicet movendo et instigando interius corda; Prov. XXI, 1: <i>cor
regum in manu Dei</i>. Est ergo opus Dei instinctus interior ad
bene agendum, et qui ei resistunt, peccant: alias frustra dixisset
Stephanus Act. VII, 5: <i>vos semper spiritui sancto
restitistis</i>. Et Is. l, 5: <i>dominus aperuit mihi aurem</i>,
scilicet cordis, <i>ego autem non contradico</i>. Est ergo hoc quod
dominus dicit <i>si opera non fecissem in eis quae nemo alius
fecit</i>, intelligendum non solum de visibilibus, sed etiam de
interiori instinctu, et attractu doctrinae: quae quidem si in eis
non fecisset, peccatum non haberent. Sic ergo patet quomodo
excusari possent, per hoc scilicet, si in eis non fecisset opera
miraculosa. Hic ostendit ex qua radice peccatum infidelitatis
incurrerent: scilicet ex odio, propter quod operibus visis non
credebant. Unde dicit <i>nunc autem viderunt</i>, scilicet opera
quae in eis fecit, <i>et oderunt me et patrem meum</i>; Prov. I,
29: <i>eo quod exosam habuerunt disciplinam, et timorem domini non
susceperunt</i>. Et, sicut Gregorius dicit, <i>sunt nonnulli in
Ecclesia qui non solum bona non faciunt, sed etiam persequuntur, et
quae ipsi facere negligunt, etiam in aliis detestantur: unde horum
peccatum non ex infirmitate aut ignorantia, sed ex solo studio
perpetratur</i>. Quia possent dicere: si ita est quod Iudaei
oderunt te et patrem tuum, quare in eis miracula facis? Ideo
respondens dicit quod hoc facit <i>ut impleatur sermo qui in lege
eorum scriptus est</i>. Sed hic dubitatur de hoc, quod cum scriptum
sit in Psalmis, dicit quod in lege eorum scriptum est. Ad quod
dicendum est, quod lex in Scriptura accipitur tripliciter.
Quandoque enim communiter pro toto veteri testamento; et sic
accipitur hic quia tota doctrina veteris testamenti ordinatur ad
observantiam legis; Lc. XXIII, 42: <i>memento mei</i> et cetera.
Quandoque sumitur secundum quod dividitur contra Agiographa et
prophetas; Lc. ult., 44: <i>oportet impleri omnia quae scripta sunt
in prophetis, et lege</i>, scilicet Moysi, <i>et Psalmis</i>;
quibus etiam annumerantur Agiographa. Quandoque autem sumitur lex
prout dividitur solum contra prophetas; et tunc Agiographa
numerantur cum prophetis. Dicit ergo <i>ut impleatur sermo qui in
lege eorum</i> (idest in Ps. XXXIV, 19) <i>scriptus est, quia odio
habuerunt me gratis</i>; idest, non propter commodum consequendum,
vel incommodum vitandum, propter hoc enim homo aliqua odit quae non
fuerunt in Christo; immo dabat eis occasionem amoris, sanans et
docens eos; Act. X, 38: <i>pertransiens benefaciebat</i>; Ier.
XVIII, 20: <i>numquid redditur pro bono malum, quia foderunt foveam
animae meae?</i> Ibid. II, 5: <i>quid iniquitatis invenerunt in me
patres vestri, quia elongaverunt a me?</i> Hic ostendit quod non
sunt excusabiles propter ea quae post eum superventura erant, quia
habituri erant alia testimonia, scilicet spiritus sancti, et etiam
apostolorum, et primo ponit id quod superventurum erat ex parte
spiritus sancti; secundo id quod futurum erat ex parte apostolorum,
ibi <i>et vos testimonium perhibebitis</i> et cetera. Quantum ad
spiritum sanctum quatuor tangit. Primo quidem libertatem; secundo
suavitatem; tertio processionem; quarto operationem. Libertatem
quidem, seu potestatem, cum dicit <i>cum venerit Paraclitus</i> et
cetera. Ille enim proprie venire dicitur qui sponte et propria
auctoritate vadit; et hoc convenit spiritui sancto, qui <i>ubi vult
spirat</i>: supra III, 8. Sap. VII, 7: <i>invocavi, et venit in me
spiritus sapientiae</i>. Hoc ergo quod dicit <i>mittam</i>, non
coactionem designat, sed originem. Suavitatem tangit cum dicit
<i>Paraclitus</i>, idest consolator. Nam cum sit amor Dei, facit
nos terrena contemnere, et Deo adhaerere; unde dolorem et
tristitiam de nobis excludit, et gaudium de divinis ministrat; Gal.
c. V, 22: <i>fructus spiritus est caritas, gaudium, pax</i> etc.;
Act. IX, 31: <i>Ecclesia replebatur consolatione spiritus
sancti</i> et cetera. Tertio ponit processionem spiritus sancti
duplicem. Primo quidem temporalem, cum dicit <i>quem ego mittam
vobis a patre</i> et cetera. Ubi sciendum est, quod spiritus
sanctus mitti dicitur, non quasi locum mutans, cum ipse impleat
orbem terrarum, ut dicitur Sap. c. I, 7, sed quia novo modo per
gratiam incipit habitare in eis quos templum Dei facit; I Cor. III,
15: <i>templum Dei estis, et spiritus Dei habitabit in vobis</i>.
Nec est contrarium quod spiritus sanctus dicitur mitti et venire:
nam in hoc quod venire dicitur, manifeste apparet maiestas
divinitatis ipsius, <i>qui operatur prout vult</i>, I Cor. XII, 6.
Dicitur autem mitti ut ostendatur processio ipsius ab alio: quod
enim creaturam rationalem inhabitando sanctificet, ab alio habet, a
quo habet ut sit, sicut filius ab alio habet quidquid operatur. Est
etiam attendendum quod missio spiritus sancti communiter est a
patre et filio: quod signatur Apoc. ult., 1: <i>ostendit mihi
fluvium aquae vitae</i>, idest spiritum sanctum, <i>procedentem a
sede Dei et agni</i>, idest Christi. Ideo circa missionem spiritus
sancti facit mentionem de patre et filio, a quibus aequali et eadem
virtute mittitur. Et ideo quandoque introducit patrem mittentem,
non tamen absque filio; sicut supra XIV, 26: <i>Paraclitus autem
spiritus sanctus quem mittet pater in nomine meo</i>. Quandoque
autem introducit seipsum mittentem non sine patre, sicut hic cum
dicit <i>quem ego mittam vobis a patre</i>, quia, scilicet, filius
quidquid operatur, habet a patre; supra V, 19: <i>non potest filius
a se facere quidquam</i>. Secundo ponit processionem aeternam, ubi
similiter spiritum sanctum ostendit pertinere ad filium, cum dicit
<i>spiritum veritatis</i>; ipse enim est veritas; supra c. XIV, 6:
<i>ego sum via, veritas et vita</i>: et ad patrem, cum dicit <i>qui
a patre procedit</i>. Sic ergo quod dicit <i>spiritum
veritatis</i>, idem est ac si diceret spiritum filii; Gal. IV, 6:
<i>misit Deus spiritum filii sui in corda vestra</i>. Et quia hoc
nomen spiritus quamdam impulsionem importat, omnis autem motus
habet effectum convenientem suo principio, sicut calefactio facit
calidum: consequens est ut spiritus sanctus eos, in quos mittitur,
similes faciat ei cuius est spiritus: et ideo, cum sit spiritus
veritatis, <i>docet omnem veritatem</i>, ut infra XVI, 13, dicitur;
et Iob XXXII, v. 8: <i>inspiratio omnipotentis dat
intelligentiam</i>. Et similiter quia est spiritus filii, facit
filios; Rom. VIII, 15: <i>accepistis spiritum adoptionis
filiorum</i>. Dicit autem <i>spiritus veritatis</i>, ad
differentiam spiritus mendacii; Is. XIX, 14: <i>dominus miscuit in
medio Aegypti spiritum erroris; III Reg. ult., 22: egrediar, et ero
spiritus mendax in ore omnium prophetarum eius</i>. Sed quia dicit
<i>qui a patre procedit</i> et non addit a patre et filio, dicunt
Graeci, quod spiritus sanctus non procedat a filio, sed solum a
patre; quod omnino esse non potest. Non enim posset spiritus
sanctus distingui a filio nisi vel ipse procedat a filio, vel e
converso filius ab eo; quod nullus dicit. Non enim potest dici,
quod in divinis personis, quae sunt omnino immateriales et
simplices, sit materialis distinctio, quae est secundum divisionem
quantitatis, cui substat materia. Unde oportet quod distinctio
personarum divinarum sit ad modum distinctionis formalis, quam
oportet esse secundum aliquam oppositionem. Nam quaecumque formae
non oppositae se compatiuntur ad invicem in eodem, non
diversificant suppositum, sicut album et magnum. Unde in divinis
personis, quia innascibilitas et paternitas non opponuntur,
pertinent ad unam personam. Si igitur filius et spiritus sanctus
sunt personae distinctae procedentes a patre, oportet quod
aliquibus proprietatibus oppositis distinguantur: non autem
oppositis secundum affirmationem et negationem aut secundum
privationem et habitum, quia sic filius et spiritus sanctus se
haberent ad invicem sicut ens et non ens, et sicut perfectum et
privatum, quod repugnat aequalitati ipsorum; nec etiam secundum
oppositionem contrariorum, quorum unum est perfectius altero. Unde
relinquitur quod per solam oppositionem relativam distinguatur
spiritus sanctus a filio. Haec autem oppositio non potest nisi ex
hoc esse quod unus eorum refertur ad alterum. Nam diversae
relationes duorum ad aliquod tertium, non directe sibi opponuntur,
nisi forte ex consequenti per accidens. Unde relinquitur quod ad
hoc quod distinguatur spiritus sanctus a filio, oportet attribui
eis oppositas relationes, quibus ad invicem opponantur. Nec possunt
aliae inveniri nisi relationes originis, secundum quod unus est ab
alio. Ergo impossibile est, supposita Trinitate personarum, quin
spiritus sanctus sit a filio. Dicunt autem quidam, quod spiritus
sanctus et filius distinguuntur secundum differentiam processionum,
inquantum filius est a patre nascendo, et spiritus sanctus
procedendo. Sed adhuc redit eadem quaestio quae oritur ex opinione
praemissa, quomodo differant hae duae processiones. Non enim potest
dici, quod distinguantur per diversa per generationem accepta:
sicut generatio hominis et equi differunt secundum diversas naturas
communicatas. Eamdem enim divinam naturam accipit filius a patre
nascendo, et spiritus sanctus procedendo. Unde relinquitur quod
solum secundum ordinem originis distinguantur, inquantum scilicet
nativitas filii est principium processionis spiritus sancti. Unde
si spiritus sanctus non esset a filio, nec distingueretur a filio,
nec processio a nativitate. Unde etiam Graeci aliquem ordinem
confitentur filii et spiritus sancti. Dicunt enim spiritum sanctum
esse filii, et filium operari per spiritum sanctum; sed non e
converso. Et aliqui etiam concedunt, quod spiritus sanctus est a
filio, nolunt tamen concedere quod spiritus sanctus procedat a
filio. Sed in hoc manifeste proterviunt. Utimur enim verbo
processionis in omnibus quae quocumque modo sunt ab alio. Et ideo
hoc verbum ratione communitatis est accomodatum ad signandum
existentiam spiritus sancti a filio, quae non habet exemplum in
creaturis ex quo possit assumi aliquod proprium nomen eius, sicut
accipitur nomen generationis filii. Non enim in creaturis invenitur
aliqua persona procedens per modum voluntatis, ut amor, sicut
invenitur aliqua persona procedens per modum naturae ut filius. Et
ideo quocumque modo habeat ordinem spiritus sanctus ad filium,
potest concludi quod ab eo procedat. Dicunt tamen aliqui Graecorum,
quod non est dicendum spiritum sanctum procedere a filio, quia haec
praepositio a vel ab apud eos designat principium non de principio,
quod convenit soli patri. Sed hoc non cogit: quia filius cum patre
est unum principium spiritus sancti, sicut etiam creaturarum.
Quamvis autem filius habeat a patre quod sit principium
creaturarum, tamen dicuntur creaturae esse a filio; unde eadem
ratione potest dici quod spiritus sanctus procedat a filio. Nec
obstat quod hic dicitur <i>qui a patre procedit</i>, non autem a
patre et filio: quia similiter dicitur <i>quem ego mittam</i>, et
tamen intelligitur pater mittere, per hoc quod additur <i>a
patre</i>: ita et per hoc quod additur <i>spiritum veritatis</i>,
idest filii, intelligitur quod a filio procedit. Semper enim, ut
dictum est, coniungitur filius patri, et e converso, circa
processionem spiritus sancti; et sic diverso modo loquendi ad
designandum distinctionem personarum. Quarto ponit operationes
spiritus sancti cum dicit <i>ille testimonium perhibebit</i>: et
hoc tripliciter. Primo quidem instruendo discipulos, et fiduciam
eis praebendo ad testificandum; Matth. X, 20: <i>non enim vos estis
qui loquimini, sed spiritus patris vestri qui loquitur in
vobis</i>. Secundo suam doctrinam communicando credentibus in
Christum; Hebr. II, 4: <i>contestante Deo signis et prodigiis, et
variis spiritus sancti distributionibus</i>. Tertio emolliendo
audientium corda; Ps. CIII, 30: <i>emitte spiritum tuum, et
creabuntur</i>. Ultimo ponit quod futurum erat ex parte
discipulorum, cum dicit <i>et vos testimonium perhibebitis</i>,
spiritu sancto inspirati; Act. I, 8: <i>eritis mihi testes in
Ierusalem, et in omni Iudaea et Samaria, et usque ad ultimum
terrae</i>. Et de hoc duplici testimonio dicitur Act. V, 32: <i>nos
huius rei testes sumus, et spiritus sanctus, quem dedit dominus
omnibus obedientibus sibi</i>. Et addit testimonii idoneitatem, cum
dicit <i>quia ab initio mecum estis</i>, scilicet praedicationis et
operationis miraculorum, ut possent testari de visu et auditu,
secundum illud I Io. I, 1: <i>quod vidimus et audivimus annuntiamus
vobis</i>. Ex quo etiam potest accipi quod Christus non fecit
miracula in pueritia, ut in quibusdam apocryphis habetur; sed solum
ex tunc ex quo discipulos congregavit.</p>
<br />
<div class="C">Caput 16</div>
<div class="D">Lectio 1</div>
<p title="Super Io., cap. 16 l. 1"><a name="87526"><span class=
"ref">[87526] Super Io., cap. 16 l. 1</span></a> Supra consolatus
est dominus discipulos quibusdam rationibus de suo recessu, et de
persecutionibus et tribulationibus eis superventuris; hic easdem
rationes manifestius explicat, et primo ponitur rationum explicatio
supra positarum; secundo insinuatur effectus explicationis in
discipulis, ibi <i>dicunt ei discipuli: ecce nunc palam
loqueris</i> et cetera. Dominus autem, si bene considerentur ea
quae in superioribus duobus capitulis dicta sunt, discipulos
consolari intendebat de duobus: de recessu suo, et tribulationibus
eis superventuris et rationes ad haec duo hic explicat, ordine
retrogrado. Cuius ratio est, quia cum recessus suus statim
immineret, nec adhuc eis tribulationes superventuras
praenuntiaverat, ideo primo consolatus est eos de recessu. Sed quia
iam ex praenuntiatis eis tribulationibus videbantur magis affici ad
tribulationes, quam ad recessum Christi, ideo hic primum consolatur
eos de his tribulationibus superventuris; secundo de recessu suo,
ibi <i>et nunc vado ad eum qui misit me</i>. Circa primum tria
facit. Primo manifestat suam intentionem; secundo praenuntiat
discipulis tribulationum persecutionem, ibi <i>absque synagogis
facient vos</i> etc.; tertio subdit persecutionis rationem, ibi
<i>et haec facient vobis</i>. Dicit ergo: dixi quod Iudaei oderunt
me et vos, quia non cognoverunt eum qui me misit. Et sunt
inexcusabiles, et spiritus sanctus et vos testificabimini contra
illos. Sed <i>haec</i> omnia ideo <i>locutus sum vobis, ut non
scandalizemini</i>; idest ut cum venerint tribulationes quas
praenuntio vobis, sitis absque scandalo. Et merito post
promissionem spiritus sancti scandalum prohibet, quia spiritus
sanctus est amor, <i>amor autem Dei diffusus est in cordibus
nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis</i>: Rom. V, 5,
et omnem propellit scandalum, Ps. CXVIII, 165: <i>pax multa
diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum</i>. Amicorum
autem est negligere damnum propter amicum, ut dicitur Prov. XII,
26. Amicis ergo Dei non est scandalum, poenas et damna pati pro
Christo. Quia vero ante mortem Christi discipuli spiritum sanctum
non acceperunt, ideo in passione Christi scandalizati sunt; Matth.
XXVI, 31: <i>omnes vos scandalum patiemini in me in nocte ista</i>.
Sed post adventum spiritus sancti omnino absque scandalo fuerunt.
Sed possent dicere discipuli: numquid est nobis materia scandali?
Immo, quia tribulationes multae supervenient nobis, et primo
quidem, exclusionis; secundo interfectionis. Exclusionis quidem a
consortio Iudaeorum, unde dicit <i>absque synagogis facient
vos</i>; supra IX, 22: <i>iam conspiraverant Iudaei ut si quis
confiteretur ipsum esse Christum, extra synagogam fieret</i>. Et
hoc intantum invaluit quod aliqui ex principibus in Christum
credentes timebant propter hoc publice confiteri, ut habetur supra
XII, 42. Hanc exclusionem praenuntiat Lc. VI, 22: <i>beati eritis
cum vos oderint homines, et eiecerint nomen vestrum tamquam malum
propter filium hominis</i>. Sed numquid malum erat apostolis extra
synagogam Iudaeorum fieri, cum ipsi essent ab eo recessuri? Ad quod
dicendum, secundum Augustinum, quod in hoc erat eis tribulatio,
quia per hoc dabat dominus intelligere quod Iudaei non erant
recepturi Christum. Nam si Christum recepissent, eadem fuisset
synagoga Iudaeorum et Ecclesia Christi; et qui converterentur ad
Ecclesiam Christi, conversi ad synagogam Iudaeorum fuissent.
Interfectionis autem: <i>sed venit hora ut omnis qui interficit
vos, arbitretur obsequium se praestare Deo</i>. Haec quidem verba
possunt accipi quasi in consolationem discipulorum dicta, ut ly
<i>sed</i> accipiatur adversative, ut sit sensus: quasi consolari
debetis ex hoc quod vobis facient, <i>sed venit hora ut omnis qui
interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo</i>. Sed
qualis consolatio poterat eis esse, haec scilicet, ut omnis qui
interficeret eos arbitraretur se obsequium praestare Deo? Ad quod
dicendum, secundum Augustinum, quod per hoc quod dixerat <i>absque
synagogis facient vos</i>, dabatur intelligi quod illi qui
converterentur ad Christum, statim a Iudaeis occidendi erant: et
ideo ad eorum consolationem dicit eis dominus, quod tam multos
Christo acquisituri erant, expulsi de Iudaeorum congregationibus,
ut eos extirpare non possent; et propter hoc mortem eis intentare
studerent, ne omnes ad nomen Christi sua praedicatione
converterent. Vel dicendum, quod in hoc praedixit eis tribulationem
interfectionis. Dicit autem <i>arbitretur obsequium se praestare
Deo</i>, non diis, ut det intelligere hoc dici solum de
persecutione Iudaeorum; Matth. XXIII, 34: <i>ecce ego mitto ad vos
sapientes et Scribas; et ex illis occidetis et crucifigetis</i>.
Nam martyres Christi occisi sunt a gentilibus, non tamen illi
arbitrati sunt Deo sed diis suis solum obsequium se praestare. Ideo
autem Iudaei, Christi praedicatores occidentes, putabant Deo se
praestare obsequium, quia zelum Dei habebant, sed non secundum
scientiam: credebant enim quod desereret Deum Israel quicumque
converteretur ad Christum. De ista interfectione dicitur in Ps.
XLIII, 22: <i>propter te mortificamur tota die; aestimati sumus
sicut oves occisionis</i>. Rationem dictorum assignat, dicens <i>et
hoc facient vobis, quia non noverunt patrem neque me</i> et primo
rationem futurae persecutionis; secundo rationem praenuntiationis,
ibi <i>sed haec locutus sum vobis</i>. Dicit ergo: persequentur
vos, <i>et haec facient vobis</i>, non propter zelum veritatis, sed
<i>quia non noverunt patrem</i>, inquantum scilicet est pater,
<i>neque me</i>, filium suum; supra VIII, 19: <i>si me sciretis, et
patrem meum forsitan sciretis</i>; I Tim. I, 13: <i>qui prius fui
blasphemus et persecutor, (...) misericordiam Dei consecutus sum,
quia ignorans feci in incredulitate</i>. Sed posset dici: si per
ignorantiam fidei Iudaei vos sunt persecuturi, quare ergo praedixit
vobis? Et ideo cum dicit <i>sed haec locutus sum vobis, ut cum
venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis</i>, primo
ponit causam praenuntiationis; secundo causam dilationis ad
praenuntiandum, ibi <i>haec autem ab initio non dixi</i>. Dicit
ergo. Ideo autem <i>haec locutus sum vobis, ut cum venerit hora
eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis</i>. Hora aliquorum venire
dicitur quando possunt implere quod desiderant, et facere quod
volunt; Sap. II, 7: <i>non praetereat nos flos temporis</i>,
scilicet apti ad voluptates exercendas. Hora ergo Iudaeorum tunc
veniet quando poterunt exercere persecutiones in vobis. Sed haec
est hora nocturna. Lucae c. XXII, 53: <i>haec est hora vestra et
potestas tenebrarum</i> et cetera. <i>Reminiscamini quia ego dixi
vobis</i>. Quod quidem ad duo valet. Quia scilicet quando recordati
sunt in tribulationibus existentes, quod eas Christus praedixerat
eis, cognoverunt eius divinitatem, et magis confisi sunt de eius
adiutorio. Item per hoc quod aliquis praevidit tribulationes sibi
imminentes, minus affligitur, quia praevisa iacula minus feriunt.
Et rationem huius assignat Tullius in Lib. de Tusculanis quaest.
Bona enim et mala temporalia quanto magis cognoscuntur, tanto
minora reputantur. Divitiae enim maiores reputantur a non
habentibus eas, quam ab eisdemmet postquam habentur. Similiter
etiam tribulationes antequam habeantur magis timentur et
contristativae creduntur antequam superveniant, quam postquam
supervenerunt et praesentes sunt. Malum autem quando praemeditatur,
efficitur quasi praesens, et ex ipsa praesentia minus reputatur.
Unde dicit quod sapiens ex praemeditatione potest accipere
consolationem de tristitia superventura, quam aliqui recipiunt
assiduitate tristitiae imminentis. Sic ergo duplici de causa eis
tribulationes praenuntiat: ad spem eorum sublevandam de eius
adiutorio, et ad tristitiam minuendam. Hic assignat causam quare
non ante eis praedixit haec, scilicet, <i>quia vobiscum eram</i>.
Quod potest referri ad duo praedicta. Primo ad sublevandam spem:
nam cum vobiscum eram, de meo adiutorio confisi non dubitabatis;
modo autem quando videbitis me mori, dubitare poteritis de mea
potestate: et ideo necessarium est ut praenuntiem futura, per quae
cognoscatis meam divinitatem et potestatem. Vel potest referri ad
secundum, ut sit sensus: <i>vobiscum eram</i> protegens vos et
totum pondus super me suscipiens; infra XVII, 12: <i>pater, cum
essem cum eis, ego servabam eos quos dedisti mihi</i>. Sed quia
recessurus sum a vobis, totum pondus tribulationis remanebit vobis:
et ideo oportet ut non sint vobis improvisae. Sed videtur quod
dominus ante hanc horam praedixerit, quia alii tres Evangelistae
narrant dominum ante hoc tempus praedixisse discipulis quod
tradendi essent ante reges et praesides, et in synagogis Iudaeorum
flagellandi. Sed dicendum, quod hoc non contrariatur huic quod
dominus dicit <i>haec vobis ab initio non dixi</i>, quia illi
dicunt dominum hoc dixisse in monte oliveti, quod fuit imminente
passione tribus diebus antequam ventum esset ad coenam. Unde hoc
quod dicit <i>ab initio</i>, non refertur ad tempus passionis, sed
ad tempus quo primo fuit cum discipulis, ut Augustinus dicit. Sed
contra hoc est, quod Matth. c. X, 16, dicitur, quod dominus
praenuntiavit discipulis tribulationes superventuras, non solum
imminente passione, sed ab initio electionis eorum. <i>Ecce</i>,
inquit, <i>mitto vos sicut oves in medio luporum</i>. Et ideo
dicendum, quod hoc quod dicit <i>ab initio</i>, non est
intelligendum solum de tribulationibus superventuris, sed de
adventu spiritus sancti, quem non praenuntiavit eis ab initio, ut
Augustinus dicit. Vel dicendum, secundum Chrysostomum, quod
intelligendum est de tribulationibus. Et tunc quod dicit <i>ab
initio</i>, dicit propter duo quae hic eis de novo praedixit: unum
scilicet, quod essent passuri tribulationes a Iudaeis, quod eis
ante non dixerat, sed solum a gentibus, ut patet Matth. X, 22;
aliud, quod supra praedixit eis, quod flagella passuri essent, hic
autem addit unum quod maxime poterat eos attonitos facere, scilicet
quod mors eorum reputaretur a Iudaeis obsequium.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 2</div>
<p title="Super Io., cap. 16 l. 2"><a name="87527"><span class=
"ref">[87527] Super Io., cap. 16 l. 2</span></a> Supra explicavit
dominus rationes consolatorias contra tribulationes discipulis
superventuras, hic explicat rationes consolatorias de recessu suo.
Consolatus est autem eos dominus de recessu suo triplici ratione.
Primo ratione accessus eorum ad patrem quem promittebat; unde
dicebat: <i>non turbetur cor vestrum (...) in domo patris mei
mansiones multae sunt</i>. Secundo ratione Paracliti quem missurus
erat; unde dicebat: <i>et ego rogabo patrem, et alium Paraclitum
dabit vobis</i>. Tertio ratione iteratae suae visionis, quam
asserebat: <i>non relinquam</i>, inquam, <i>vos orphanos: veniam ad
vos</i>. Has autem tres rationes explicat hic, sed ordine
retrogrado, et primo promissionem spiritus Paracliti; secundo
iteratam sui visionem, ibi <i>modicum, et iam non videbitis, me; et
iterum modicum, et videbitis me</i>; tertio introductionem ad
patrem, ibi <i>et in illo die me non interrogabitis</i>. Circa
primum duo facit. Primo praemittit necessitatem consolationis;
secundo ponit eam, ibi <i>sed ego veritatem dico vobis</i> et
cetera. Circa primum duo facit. Primo praenuntiat suum recessum;
secundo ostendit huius praenuntiationis effectum, ibi <i>sed quia
haec locutus sum vobis, tristitia implevit cor vestrum</i>. Recedit
ergo ad patrem vadens; et ideo dicit: vobiscum eram, usque modo,
sed <i>nunc vado ad eum qui me misit</i>, idest patrem: quod quidem
perfectionis est. Tunc enim unaquaeque res perficitur cum ad suum
principium redit; Tob. XII, 20: <i>tempus est ut revertar ad eum
qui me misit</i>. Eccle. I, 7: <i>ad locum unde exeunt flumina,
revertuntur</i>. Ibat quidem secundum humanitatem ad eum apud quem
ab aeterno erat secundum divinitatem. Et hoc diffusius expositum
est in praecedentibus. Sed addit <i>nemo ex vobis interrogat me,
quo vadis?</i> Sed quid est hoc quod dicit? Nonne Petrus
interrogavit, supra XIII, 36: <i>domine, quo vadis?</i> Et Thomas,
supra XIV, 5: <i>nescimus quo vadis?</i> Et ideo huic quaestioni
respondent Chrysostomus et Augustinus; sed aliter et aliter.
Chrysostomus enim dicit, quod discipuli audientes quod deberent
interfici et absque synagogis fieri, ita tristati et attoniti facti
sunt, ut quasi obliti de recessu Christi et locutionem amittentes,
eum de suo recessu non interrogarent. Unde subdit <i>sed quia haec
locutus sum vobis, tristitia implevit cor vestrum</i>. Et sic
dominus dicens <i>et nunc vado ad eum qui misit me</i>, eos potius
increpat, secundum Chrysostomum. Et hoc non interrogabant; Deut.
XXXII, 7: <i>interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi</i>; Eccli.
VI, 28: <i>investiga illam, et manifestabitur tibi</i>. Augustinus
autem vult quod hoc quod dicit <i>nunc vado ad eum qui misit
me</i>, non sit pro illo instanti quo loquebatur, sed pro tempore
quo ascensurus erat in coelum; quasi diceret: superius
interrogastis me quo irem, sed nunc ita vado quod non est necesse
ut aliquis vestrum interroget me, <i>quo vadis?</i> Quia, ut
dicitur Act. I, 9, <i>videntibus illis elevatus est</i>. Hic
ponitur tristitia, quae est effectus praenuntiationis, secundum
Chrysostomum; sed, secundum Augustinum tristantur de recessu:
gaudebant enim de praesentia Christi quodam modo carnali affecti ad
humanam eius speciem, sicut homo delectatur de praesentia amici: et
ideo de recessu eius tristabantur; Ps. XXIX, 6: <i>ad vesperam</i>,
scilicet passionis, <i>demorabitur fletus</i>, in apostolis, <i>et
ad matutinum</i>, resurrectionis, <i>laetitia</i>. Sed quia humanum
est quod tristitia cor tangat, vitiosum autem quod cor impleat,
quia per hoc ratio turbatur, ideo, quasi arguens, dicit
<i>tristitia implevit cor vestrum</i>; Eccli. XXX, 22: <i>non des
tristitiam animae tuae</i>; supra XIV, 27: <i>non turbetur cor
vestrum</i>. Hic ponitur ratio consolationis quae est promissio
spiritus sancti, et primo promittit spiritum sanctum; secundo
praenuntiat eius effectum, ibi <i>et cum venerit ille</i> et
cetera. Circa primum duo facit. Primo ostendit recessus sui
necessitatem; secundo recessus utilitatem. Dicit ergo <i>tristitia
implevit cor vestrum</i>, scilicet de recessu meo; sed est magis
vobis gaudendum, <i>quia expedit vobis ut ego vadam</i>, idest
valde vobis est necessarium, quia, <i>si non abiero, Paraclitus non
veniet ad vos</i>. Item est vobis fructuosum et utile: quia <i>si
abiero, mittam eum ad vos</i>, scilicet spiritum sanctum. Sed
numquid non potuisset Christus dare spiritum vivens in carne?
Dicendum quod sic: quia etiam super eum baptizatum spiritus sanctus
in specie columbae descendit et numquam ab eo recessit, quem ab
instanti suae conceptionis recepit non ad mensuram. Sed noluit eum
dare discipulis existens cum eis, quadruplici ratione. Primo
propter eorum indispositionem: nam spiritui sancto, cum sit amor
spiritualis, contrariatur amor carnalis. Discipuli autem quodam
carnali amore afficiebantur ad Christi humanitatem, necdum elevati
erant spirituali amore ad eius divinitatem, et ideo nondum capaces
erant spiritus sancti; II Cor. V, v. 16: <i>ex hoc iam neminem
secundum carnem noscimus</i>, idest secundum carnis affectum, <i>et
si cognovimus secundum carnem</i>, Christum scilicet ante
passionem, <i>sed nunc iam non novimus</i>. Secundo propter divini
auxilii conditionem, quod maxime adest in necessitatibus; Ps. IX,
v. 10: <i>adiutor in opportunitatibus</i>, et iterum Ps. XXVI, 10:
<i>quoniam pater meus et mater mea dereliquerunt me, dominus autem
assumpsit me</i>. Quamdiu autem Christus erat cum eis, sufficiens
adiutorium erat cum eis, sed eo recedente multis tribulationibus
exponebantur: et ideo datus est eis statim alius consolator et
adiutor. Unde signanter dicit: <i>et alium Paraclitum dabit
vobis</i>; Is. XXVIII, 9: <i>quem docebit scientiam (...).
Ablactatos a lacte, avulsos ab uberibus</i>. Tertio ex dignitatis
Christi consideratione: nam, ut Augustinus dicit in libro de
Trinitate, Christus inquantum homo, non habet quod det spiritum
sanctum, sed inquantum Deus. Quando autem cum discipulis erat,
videbatur esse quasi homo unus ex eis. Ne ergo videretur quod homo
esset qui daret spiritum sanctum, ideo ipsum ante ascensionem suam
non dedit; supra VII, 39: <i>nondum erat spiritus datus, quia
nondum Iesus erat glorificatus</i>; Sap. IX, 10: <i>emitte illam a
sede magnitudinis tuae</i>. Quarto propter unitatem Ecclesiae
conservandam: nam, ut supra X, 41, habetur, <i>Ioannes signum fecit
nullum</i>: quod ideo fuit ne populus divideretur a Christo, et ut
evidentior appareret eminentia ad Ioannem. Discipuli autem ipso
spiritu replendi erant, ut etiam opera maiora facerent quam
Christus fecit, supra XIV, 12: <i>et maiora horum facient</i>, et
ideo si ante passionem fuisset eis datus, potuisset verti in dubium
apud populum quis esset Christus, et sic fuisset in eo divisio; Ps.
LXVII, 19: <i>ascendens in altum, dedit dona hominibus</i>. Sed,
secundum Chrysostomum, potest hic sumi argumentum contra
Macedonianos dicentes, spiritum sanctum esse creaturam et ministrum
patris et filii. Si enim sic esset, non esset sufficiens consolatio
de recessu Christi adventus spiritus sancti: sicut non esset
sufficiens consolatio de recessu regis, si daretur unus de
ministris suis loco eius. Quia ergo spiritus sanctus aequalis est
filio, ideo dominus eos per promissionem spiritus sancti
consolatur. Sed si aequales sunt filius et spiritus sanctus, quare
expedit quod filius recedat, ut veniat spiritus sanctus? Ideo
scilicet quia recedebat corporaliter, ac simul cum spiritu sancto
veniebat invisibiliter. Si enim filius habitasset invisibiliter, et
diceret: expedit ut recedam, quia veniet spiritus sanctus utique
maior eo spiritus sanctus reputaretur.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 3</div>
<p title="Super Io., cap. 16 l. 3"><a name="87528"><span class=
"ref">[87528] Super Io., cap. 16 l. 3</span></a> Supra consolatus
est dominus apostolos per promissionem spiritus sancti; hic
ostendit utilitatem quam spiritus sanctus adveniens afferet eis. Et
ponit triplicem utilitatem: unam ex parte mundi, aliam ex parte
discipulorum, et tertiam ex parte Christi. Ex parte quidem mundi,
quia spiritus sanctus adveniens mundum arguet; ex parte
discipulorum, quia eos instruet, ibi <i>adhuc multa habeo vobis
dicere</i> etc.; ex parte Christi, quia ipsum clarificabit, ibi
<i>ille me clarificabit</i> et cetera. Circa primum duo facit.
Primo ponit utilitatem adventus spiritus sancti quantum ad mundum;
secundo exponit eam, ibi <i>de peccato quidem, quia non crediderunt
in me</i>. Dicit ergo: expedit vobis ut ego vadam, quia mittam
spiritum sanctum ad vos, <i>et, cum venerit ille, arguet mundum de
peccato et de iustitia et de iudicio</i>. Quod dupliciter legitur.
Uno modo secundum Augustinum, alio modo secundum Chrysostomum.
Secundum Augustinum quidem hoc modo: <i>cum venerit</i>, scilicet
spiritus sanctus, <i>ille arguet</i>, idest reprehendet,
<i>mundum</i>; Prov. IX, 8: <i>argue sapientem, et diliget te</i>.
Sed numquid non etiam Christus arguit mundum? Arguit quidem, supra
VIII, 41: <i>ex patre Diabolo estis</i>, et Matth. XXIII, multa
contra Pharisaeos et Scribas dicens. Quare ergo dicit <i>ille
arguet</i>, quasi ipse non arguerit? Sed forte diceret aliquis quod
Christus solos Iudaeos arguit, spiritus autem sanctus in discipulis
et per discipulos arguit totum mundum. Sed huic contrariatur quod
Christus loquitur in apostolis et per apostolos sicut spiritus
sanctus; II Cor. ult., 3: <i>experimentum quaeritis eius qui in me
loquitur Christus</i>. Et ideo dicendum, quod dixit <i>ille arguet
mundum</i>, qui invisibiliter penetrans corda vestra, diffundet in
eis caritatem, qua timore depulso, arguendi habebitis potestatem.
Quamdiu enim discipuli carnaliter ad Christum afficiebantur,
spiritus sanctus non erat in eis, ut dictum est, eo modo quo postea
fuit: et ideo non erant ita audaces sicut post eius adventum
fuerunt; Ps. XXXII, 6: <i>spiritu oris eius omnis virtus eorum</i>,
scilicet apostolorum; II Paral. XXIV, 20: <i>spiritus domini induit
Zachariam. Ille</i> etiam <i>arguet mundum</i>, quia corda quae
ante mundana fuerant, replens fecit quod ea se reprehenderent; Iob
XIII, 15: <i>arguam vias meas coram illo</i> et cetera. Et hoc
facit spiritus sanctus; Ps. l, 12: <i>spiritum rectum innova in
visceribus meis</i>. Sed de quo arguet? De tribus. <i>De
peccato</i> quod commiserunt; Is. LVIII, 1: <i>annuntia populo meo
scelera eorum</i> et cetera. Et hoc apostoli fecerunt; Ps. XVIII,
5: <i>in omnem terram exivit sonus eorum</i>. Item <i>de
iustitia</i> quam neglexerunt; Is. XXIX: <i>iustitiam non
fecerunt</i> et cetera. Et hoc apostoli fecerunt: Rom. III, 10:
<i>non est iustus quisquam</i>. Item <i>de iudicio</i>, quod
contempserunt: ut enim dicitur Prov. XVIII, 3, <i>impius cum in
profundum peccatorum venerit, contemnet</i>; Ez. V, 6:
<i>contempsit iudicia mea</i> et cetera. Hic exponit. Et primo,
quod dicit de peccato, et hoc <i>quia non crediderunt in me</i>.
Solum de peccato infidelitatis arguit: quia per fidem omnia alia
peccata dimittuntur, Matth. XXV, 35 ss. Dominus damnatis solum
defectum misericordiae imputat, quia per misericordiam omnia
peccata purgantur; Prov. XV, 27: <i>per misericordiam et fidem
purgantur peccata</i>. Sic ergo et hic, quia infidelitate manente,
peccata cetera detinentur, et ea discedente cetera dimittuntur.
Dicit autem <i>quia non crediderunt in me</i>; et non dicit mihi,
vel me, quia Daemones credunt Christum esse, et contremiscunt; Iac.
II, 19. Sed <i>in me</i>, per fidem formatam sperando et diligendo.
Secundo <i>de iustitia</i>, et hoc <i>quia ad patrem vado</i> et
cetera. Quod quidem potest dupliciter exponi: quia vel de iustitia
Christi, vel de iustitia apostolorum. De iustitia quidem
apostolorum sic: <i>de iustitia</i> nostra, quod non sunt imitati.
Iustitia dico non ex lege, sed ex fide; Rom. III, 22: <i>iustitia
autem Dei per fidem Iesu Christi</i>. Fides autem de invisibilibus
est: Hebr. XI, 1. Discipuli autem aliquid videbant, scilicet eius
humanitatem, et aliquid non videbant, scilicet eius divinitatem:
sed hoc promittit eis in praemium; supra XIV, 21: <i>manifestabo
eis meipsum</i>. Habebant ergo discipuli fidem de Christo quantum
ad divinitatem tantum; sed quando subtracta fuit eis humanitas
Christi, tunc eorum fides erat de utroque: et ideo, secundum
Augustinum super Ioan., dicit <i>quia vado ad patrem, et iam non
videbitis me</i>; quasi dicat: vos creditis in me secundum
divinitatem, et, <i>quia vado ad patrem</i>, credetis in me etiam
quantum ad humanitatem: quam quidem fidei iustitiam mundus non
imitatur. Sed dicit <i>et iam non videbitis me</i>: non quod
numquam sint eum visuri, sed quia non visuri sunt eum in ista carne
mortali. Viderunt eum in resurrectione, sed immortalem existentem;
et videbunt eum in iudicio, sed in maiestate venientem. De iustitia
quidem Christi exponit de verbis domini. Iudaei enim noluerunt
recognoscere quod Christus iustus esset; supra IX, 24: <i>nos
scimus quia hic homo peccator est</i>. Arguet eos de hac iustitia,
dicens <i>quia ad patrem vado</i>: quia hoc ipsum quod ad patrem
vado, iustitiae meae est. Quod enim Christus descendit,
misericordiae fuit; sed quod ascendit, eius iustitiae debitum;
Phil. II, 9: <i>propter quod et Deus exaltavit illum</i> et cetera.
Tertio arguit mundum <i>de iudicio</i>; et hoc <i>quia princeps
huius mundi</i>, idest Diabolus, qui est princeps mundi, idest
mundanorum, non creatione, sed suggestione et imitatione; Sap. II,
25: <i>imitantur eum qui sunt ex parte illius</i>; Iob XLI, 25:
<i>ipse est rex super omnes filios superbiae</i>. Hic ergo princeps
<i>iam iudicatus est</i>, idest expulsus foras; supra XII, 31:
<i>nunc iudicium est mundi</i>, idest, pro mundo, <i>nunc princeps
huius mundi eiicietur foras</i>. Et hoc dicit ut tollat
excusationem hominum, qui se de peccatis excusant propter
tentationem Diaboli; quasi dicat: excusari non possunt, quia
expulsus est Diabolus per gratiam et fidem Christi et spiritum
sanctum a cordibus fidelium, ita ut iam non tentet interius sicut
ante, sed solum exterius per exercitationem permissus; et ideo
resistere possunt ei qui volunt adhaerere Christo. Et inde est quod
debiles feminae Diabolum vicerunt, a quo tamen fortissimi viri
superati sunt. De hoc ergo iudicio mundus arguitur, quia a Diabolo
vincitur resistere nolens, et a se expulsum, per consensum peccati
reducens; Rom. VI, 12: <i>non regnat peccatum in vestro mortali
corpore</i>. Vel aliter, secundum eumdem in libro de verbis domini,
ut quod dicit <i>iam iudicatus est</i>, intelligatur de iudicio
condemnationis; idest, iam condemnatus est ipse et per consequens
omnes qui adhaerent ei; Matth. XXV, v. 41: <i>ite, maledicti, in
ignem aeternum, qui paratus est Diabolo et Angelis eius</i>.
Arguitur etiam mundus de iudicio: quia sciens mundi huius principem
condemnatum esse, non evadit etiam ipse hoc iudicium; sed cum suo
principe iudicatur, quoniam superbum atque impium imitatur.
Secundum Chrysostomum, aliter a capite exponitur <i>cum
venerit</i>, scilicet spiritus sanctus, <i>ille arguet</i>, idest
convincet, <i>mundum de peccato</i>; quasi diceret: ipse spiritus
sanctus erit argumentum quoddam contra mundum; Hebr. II, 4:
<i>contestante Deo signis et prodigiis</i> et cetera. Et de hoc
peccato ostendet eos graviter peccasse, quia <i>non crediderunt in
me</i>, cum videbunt quod spiritus sanctus in nomine meo dabitur
fidelibus; Act. V, 32: <i>nos testes huius rei sumus, et spiritus
sanctus, quem dedit Deus omnibus obedientibus sibi. De
iustitia</i>, quam scilicet ego habeo, quam tamen mundus non
reputavit me habere: et hoc, quia vado ad patrem, et mittam vobis
spiritum, scilicet qui ostendet me iustum, et irreprehensibilem
duxisse vitam; supra XV, v. 26: <i>quem ego mittam vobis a patre
spiritum veritatis</i>. Quia hoc dicitur in Ps. LXVII, v. 19
postquam ascendit Christus in altum, dedit dona hominibus. <i>De
iudicio: quia princeps huius mundi iam iudicatus est</i>; idest, ex
hoc ipso quod per spiritum sanctum iudicatur, idest expellitur, a
cordibus fidelium; Zach. XIII, 2: <i>spiritum immundum eiiciam</i>;
I Cor. II, 12: <i>nos spiritum huius mundi non accepimus; sed
spiritum qui ex Deo est</i>. Et de hoc iudicio arguet, quia ipsi
male iudicaverunt quod Daemonium haberet, et quod in Beelzebub
eiiceret Daemonia: de quo convincentur, quia spiritus sanctus quem
ego mittam, ipsum Daemonem condemnabit et eiiciet. Hic ponit
utilitatem adventus spiritus sancti ex parte discipulorum, quae est
ipsorum instructio, et primo ponit instructionis necessitatem;
secundo promittit instructionem, ibi <i>cum autem venerit ille
spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem</i>; tertio
excludit dubitationem, ibi <i>non enim loquetur a semetipso</i>.
Dicit ergo: utilis erit adventus spiritus sancti mundo, quia arguet
eum. Sed et vobis utilis erit ad instruendum; qua quidem
instructione indigetis, quia <i>multa habeo vobis dicere, sed non
potestis portare modo</i>: quasi dicat: ego vos instruxi, sed non
adimplemini; Iob XXVI, 14: <i>ecce haec ex parte dicta sunt
verborum eius: et cum vix parvam stillam sermonis eius audierimus,
quis poterit tonitruum magnitudinis illius intueri?</i> Quaerere
autem quae sunt ista multa quae portare non poterant, est stultum,
ut dicit Augustinus. Nam si ipsi portare non poterant, multo magis
et nos non possumus. Hoc tamen quod dicit <i>non potestis portare
modo</i>, diversi haeretici assumunt ad sui erroris velamentum, dum
his qui eis adhaerent quaedam in occulto dicunt turpissima, quae
non auderent dicere in manifesto: quasi haec ipsa sint quae tunc
discipuli portare non poterant, et ea docuerit spiritus sanctus
quae palam docere atque praedicare spiritus hominis erubescit. Non
est ergo intelligendum quod aliqua secreta doctrinae taceantur
fidelibus parvulis, seorsum docenda maioribus, sed omnibus
fidelibus proponuntur ea quae fidei sunt; Matth. c. X, 27: <i>quod
in aure audistis, praedicate supra tecta</i>. Sed aliter proponenda
sunt rudibus, aliter peritis; sicut quae subtilia sunt de mysterio
incarnationis, et aliis huiusmodi, non sunt rudibus proponenda,
quia cum intelligere non possent, scandalizarentur. Omnia ergo quae
fidei erant, dominus proposuit eis, sed non eo modo quo postea
revelavit, et praecipue in vita aeterna. Sic ergo quae portare non
poterant, sunt plena cognitio divinorum, quam non habebant tunc,
puta aequalitatem filii ad patrem, et huiusmodi. Unde Paulus, II
Cor. XII, 4: <i>audivi arcana verba, quae non licet homini
loqui</i>, quae non erant de alia veritate quam fidei, sed altiori
modo. Item spiritualis intellectus omnium Scripturarum, quem tunc
non habebant, sed quando <i>aperuit eis sensum ut intelligerent
Scripturas</i>: Lc. ult., 45. Item passiones et pericula quae
passuri erant quae tunc non poterant, quia animi eorum imbecilles
erant; Eccli. VI, 26: <i>subiice humerum tuum, et porta illam</i>.
Sic ergo necessaria erat eis instructio. Hic promittit eis
instructionem quam consequentur in adventu spiritus sancti qui
docebit eos omnem veritatem. Cum enim sit a veritate, eius est
docere veritatem, et facere similes suo principio. Et dicit
<i>omnem veritatem</i>, scilicet fidei, quam docebit per quamdam
elevatam intelligentiam in vita ista, et eamdem plenarie in vita
aeterna, ubi cognoscemus sicut et cogniti sumus: I Cor. XIII, 12,
et I Io. II, 27: <i>unctio docebit vos</i> et cetera. Vel <i>omnem
veritatem</i>, figurarum legis, quam adepti sunt discipuli per
spiritum sanctum. Unde Dan. I, 17, dicitur quod dedit dominus
pueris illis sapientiam et intelligentiam. Hic excludit
dubitationem, quae poterat esse, si spiritus sanctus docebit eos,
videtur scilicet quod esset maior Christo: quod non est, quia
docebit eos virtute patris et filii, <i>quia non loquetur a
semetipso</i>, sed a me, quia a me erit. Sicut enim filius non
operatur a semetipso sed a patre, ita spiritus sanctus, quia est ab
alio, scilicet a patre et filio, <i>non loquetur a semetipso, sed
quaecumque audiet</i>, accipiendo scientiam sicut et essentiam ab
aeterno, <i>haec loquetur</i>, non corporaliter, sed intrinsecus in
mente illuminando; Oseae II, 14: <i>ducam eam ad solitudinem, et
loquar ad cor eius</i>; Ps. LXXXIV, v. 9: <i>audiam quid loquatur
in me dominus Deus</i>. Sed cum audierit ab aeterno, quid est hoc
quod dicit <i>audiet</i>, in futuro? Sed dicendum, quod aeternitas
includit omne tempus; et ideo potest spiritus sanctus, qui ab
aeterno audit, dici audire in praesenti, in praeterito et futuro.
Sed tamen aliquando dicitur audire in futuro propter hoc quia illa
quorum notitiam habet sunt futura. <i>Loquetur</i> ergo
<i>quaecumque audiet</i>, quia non solum docebit aeterna, sed
futura; et ideo subdit: <i>et quae ventura sunt annuntiabit
vobis</i>, quod est proprium divinitatis; Sap. VIII, 8: <i>signa et
monstra scit antequam fiant</i>; Is. XLI, 23: <i>quae ventura sunt
annuntiate nobis; et sciemus quia dii estis vos</i>. Hoc enim est
proprium spiritus sancti; Ioel. c. II, 28: <i>effundam de spiritu
meo super omnem carnem, et prophetabunt filii vestri et filiae
vestrae</i>. Apostoli autem habuerunt spiritum prophetiae. Vel
<i>docebit omnem veritatem</i>, scilicet figurarum. Sed ne
dubitarent quomodo scirent de futuris tribulationibus quas eis
praenuntiaverat, ideo subdit <i>et quae ventura sunt</i>, scilicet
super vos, <i>annuntiabit vobis</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 4</div>
<p title="Super Io., cap. 16 l. 4"><a name="87529"><span class=
"ref">[87529] Super Io., cap. 16 l. 4</span></a> Supra positus est
duplex fructus adventus spiritus sancti, scilicet mundi arguitio et
discipulorum instructio, hic ponitur tertius fructus, scilicet
Christi clarificatio, et primo proponit fructum clarificationis;
secundo manifestat rationem ipsius, ibi <i>quia de meo
accipiet</i>; tertio subditur manifestatio rationis, ibi <i>omnia
quae habet pater, mea sunt</i>. Dicit ergo: <i>docebit omnem
veritatem, quia ille me clarificabit</i>, in quo est omnis veritas;
supra XIV, 6: <i>ego sum via, veritas et vita</i>; Col. II, 3:
<i>in quo</i>, scilicet Christo, <i>sunt omnes thesauri sapientiae
et scientiae. Clarificabit me</i>: idest, meam notitiam claram
faciet. Primo quidem discipulos illuminando: quia adhuc carnales
erant, et ad Christum afficiebantur secundum carnem, idest secundum
infirmitatem carnis, non cognoscentes divinitatis eius maiestatem,
cuius postmodum per spiritum sanctum sunt capaces effecti; I Cor.
II, 10: <i>nobis autem revelavit Deus per spiritum suum</i>.
Secundo fiduciam clare annuntiandi praebendo. Nam discipuli ante
timidi erant, ita ut non auderent Christum publice confiteri, sed
spiritu sancto repleti, timore depulso, annuntiaverunt hominibus
Christum, ab ipso spiritu quodammodo impulsi; Is. LIX, 19: <i>cum
venerit quasi fluvius violentus quem spiritus domini cogit</i>.
Unde et apostolus dicebat: <i>caritas Christi urget nos</i>. Tertio
opera mirifica in apostolis, et per apostolos faciendo; I Cor. XII,
11: <i>haec omnia operatur unus atque idem spiritus</i>. Hic
ponitur ratio clarificationis, quae est, quia filius est principium
spiritus sancti. Omne enim quod est ab alio, manifestat id a quo
est: filius enim manifestat patrem, quia est ab ipso. Quia ergo
spiritus sanctus est a filio, proprium est ut clarificet eum. Dicit
ergo: ideo <i>me clarificabit quia de meo accipiet</i>. Accipere
autem hoc non est intelligendum eo modo quo in creaturis. Tria enim
sunt in acceptione creaturarum, quorum duo non sunt in divinis.
Scilicet, quia in creaturis aliud est quod accipit, et aliud quod
accipitur: quod non est in divinis, cum personae divinae simplices
sint, nec in eis sit aliud et aliud: immo a quocumque accipit
spiritus sanctus, accipit totam substantiam suam, similiter et
filius. Aliud est, quod in creaturis accipiens aliquando fuit non
habens id quod accipit, sicut si materia accipiat formam, vel
subiectum accidens: aliquando enim materia fuit sine tali forma, et
subiectum sine tali accidente. Et hoc quidem non est in divinis:
quia filius ab aeterno est habens quod accipit a patre, et spiritus
sanctus quod a patre et filio accipit. Ergo spiritus sanctus a
filio, sicut filius accipit a patre; supra X, 29: <i>pater quod
dedit mihi, maius omnibus est</i>. Sic ergo accipere in divinis
dicit ordinem originis. Sed nota, quod cum dicit <i>de meo
accipiet</i>, ly <i>de</i> non importat participationem, sed
consubstantialitatem, quia totum accipit quod filius habet. Sicut
enim filius dicitur de substantia patris, quia accipit totam
substantiam patris, ita et spiritus sanctus de substantia filii,
quia accipit totam substantiam eius. Quia ergo <i>de meo
accipiet</i>, et ego sum verbum Dei, ideo <i>annuntiabit vobis</i>.
Spiritus enim animalis nullo modo potest esse nisi secundum quod
procedit a verbo interius concepto. Hic ponitur rationis
manifestatio, ubi Christus probat quod spiritus sanctus accipiebat
de suo propter unitatem et consubstantialitatem patris et filii ubi
primo ponit consubstantialitatem patris et filii; secundo infert
conclusionem intentam, ibi <i>propterea dixi quia de meo
accipiet</i>. Dicit ergo <i>de meo accipiet, quia omnia quae habet
pater, mea sunt</i>, quasi dicat: licet a patre procedat spiritus
veritatis, tamen quia <i>omnia quae habet pater, mea sunt</i>, et
ipse patris spiritus est, et de meo accipiet. Sed notandum, quod
habere dicimur aliquid dupliciter. Uno modo sicut possessionem;
alio modo sicut quod in nobis est, puta vel sicut forma, vel sicut
pars. Pater ergo habet sicut possessionem et rem sibi subiectam
totam creaturam: Ps. XXIII, 1: <i>domini est terra et plenitudo
eius</i>; habet etiam aliquid quod in ipso est, immo quod est ipse,
quia ipse est quidquid in ipso Christo est, cum ipse sit sua
essentia, sua bonitas, sua veritas et aeternitas. De hoc ergo modo
habendi loquitur. Et sic quidquid habet pater est filii: quia
eamdem sapientiam, eamdem bonitatem habet filius quam habet et
pater; supra V, 26: <i>sicut pater habet vitam in semetipso, sic
dedit et filio habere vitam in semetipso</i>; Matth. XI, 27:
<i>omnia mihi tradita sunt a patre meo</i>. Sed, sicut Didymus
dicit, obiiciunt aliqui: si omnia quaecumque habet pater, et
filius, ergo cum pater habeat paternitatem, sequitur quod et
filius. Ad quod respondet, quod haec quidem ratio haberet
apparentiam, si dominus diceret: omnia quae habet Deus, mea sunt.
Sed dicens <i>omnia quae habet pater</i>, salvat distinctionem
patris et filii dans intelligere quod omnia quaecumque habet pater,
sua sunt, praeter id in quo distinguitur pater a filio. Nam patris
nomine se filium declaravit, paternitatem qui filius erat non sibi
usurpavit. Sed notandum, quod simpliciter concedimus hanc, scilicet
quidquid habet pater, habet filius, non tamen quod eo ordine habet
filius quo pater habet. Nam filius habet sicut ab alio accipiens;
pater vero sicut alii dans. Non ergo est distinctio in eo quod
habetur, sed in ordine habendi. Huiusmodi autem relationes,
scilicet paternitas et filiatio, huius ordinis distinctionem
important: paternitas enim importat hoc quod est dare alii,
filiatio vero accipere ab alio. Sed quaeritur utrum relatio in
divinis sit aliquid realiter. Videtur quod sic: alias, cum personae
divinae relationibus distinguantur, eorum distinctio non esset
realis. Dicendum ergo, quod relatio in divinis dupliciter
consideratur. Uno modo per comparationem ad essentiam seu personam
patris; et sic relatio patris non est alia res quam essentia seu
persona patris. Alio modo potest considerari per comparationem ad
oppositam relationem, puta ad filiationem; et sic paternitas est
relatio realis, quia secundum hoc importat ordinem naturae, quem
pater dat filio per aeternam generationem: qui quidem ordo est in
Deo secundum rei veritatem. Sic ergo, si paternitas comparetur ad
essentiam patris, omnia quaecumque habet pater, habet filius, quia
paternitas non est alia res ab essentia patris; sed non eo ordine
habet, ut dictum est. Hic infert intentam conclusionem, quod
spiritus sanctus accipiat a filio. Ex necessitate enim oportet quod
si omnia quae habet pater sint filii, et filius sit
consubstantialis patri, quod spiritus sanctus procedat a filio
sicut procedit a patre, ut Hilarius et Didymus arguunt. Ad quod
sciendum est, quod in qualibet processione seu origine rei creatae
dicimus, quod idem sit quo agens agit, seu dat quod habet, et quod
recipiens recipit; sicut ignis generatus recipit formam ignis, quam
ignis generans dat per formam suam. Sed hoc in origine divinarum
personarum est quodammodo simile, scilicet quod idem est quo pater
dat naturam suam filio, non voluntate, sed natura, idest per
naturam suam. Sed in hoc est dissimile: quia in creaturis non est
idem numero, quod communicatur et quo communicatur, sed specie
solum; sed in divinis est eadem natura numero quam pater dat filio,
et qua eam dat seu communicat. Sed attende quod dicimus quod filius
accipit de substantia patris, idest substantiam patris; et spiritus
sanctus de substantia patris et filii; et quod pater virtute
naturae suae dat filio substantiam suam et pater et filius spiritui
sancto. Sed tamen non dicimus quod pater de substantia sit filii,
vel pater et filius de substantia spiritus sancti: quia ly
<i>de</i> importat consubstantialitatem cum ordine originis. Sic
ergo spiritui sancto communicatur quod commune est patri et filio.
Oportet autem quod illud idem sit principium communicationis in
divinis et quod communicatur. Si ergo essentia communicatur
spiritui sancto, oportet quod communicans sit essentia. Essentia
autem est communis patri et filio: oportet ergo quod si pater dat
essentiam spiritui sancto, quod et filius similiter det: et ideo
dicit, quia <i>omnia quaecumque habet pater, mea sunt</i>. Et si
spiritus sanctus accepit a patre, accipiet etiam a filio; et ideo
dicit <i>propterea dixi vobis, quia de meo accipiet, et annuntiabit
vobis</i>, quia secundum quod a me accipit, ita annuntiabit
vobis.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 5</div>
<p title="Super Io., cap. 16 l. 5"><a name="87530"><span class=
"ref">[87530] Super Io., cap. 16 l. 5</span></a> Supra explicavit
dominus unam rationem consolationis ex promissione spiritus sancti;
hic explicat secundam, scilicet de iterata visione sua, et primo
ponitur visionis iterata promissio; secundo inducitur discipulorum
dubitatio ibi <i>dixerunt ergo</i> etc.; tertio subditur
dubitationis satisfactio, ibi <i>cognovit autem Iesus</i> et
cetera. Iteratam autem visionem promittit eis dominus cum
praenuntiatione recessus sui: quod ideo eis frequenter inculcat, ut
dum saepe ipsum futurum praemeditantur, ipsum absentem tolerabilius
ferant. Tria autem ponit consolatoria. Brevem absentiam, iteratam
sui praesentiam, et honorabilem discessum. Absentia quidem brevis
est, quia <i>modicum, et iam non videbitis me</i>: ut ly
<i>modicum</i> referatur ad <i>non videbitis</i>; quasi dicat:
futurum est ut tollar a vobis per mortem, <i>et iam non videbitis
me</i>, sed non debetis contristari, quia tempus hoc quo me non
videbitis, modicum erit, quia exurgam diluculo, tertia scilicet
die; Is. XXVI, 20: <i>abscondere modicum ad momentum donec
pertranseat indignatio</i>. Sed iterata praesentia mei erit, quia
<i>iterum modicum</i>, idest modico temporis post resurrectionem
spatio, scilicet quadraginta dierum, Act. I, 3: <i>per dies
quadraginta apparens eis, et videbitis me</i>; infra XX, 20:
<i>gavisi sunt discipuli viso domino</i>. Et hoc, quia
honorabiliter recedo, <i>quia vado ad patrem</i>; Act. I, 9:
<i>videntibus illis elevatus est</i>. Vel aliter, ut ly
<i>modicum</i> referatur ad tempus ante eius mortem, et sit sensus
<i>modicum</i>, scilicet tempus existet quo subtrahar a vobis, quia
scilicet in crastino; supra XIII, 33: <i>filioli, adhuc modicum
vobiscum sum. Et non videbitis me</i>, scilicet mortalem, quia,
supra XIV, 19, <i>adhuc modicum, et mundus me iam non videt</i>,
scilicet mortalem, quia videbit eum in iudicio in maiestate
venientem; discipuli vero post resurrectionem immortalem
existentem: quia, ut dicitur Act. X, 40, <i>dedit eum manifestum
fieri non omni populo, sed testibus praeordinatis</i>. Et ideo
subdit <i>modicum</i>, scilicet durabit, <i>et videbitis</i>, quia
scilicet modicum tempus fuit quo manserit in morte; Is. LIV, 8:
<i>in momento indignationis abscondi faciem meam parumper a te</i>.
Vel ly <i>modicum</i> potest referri ad tempus totius vitae nostrae
usque ad iudicium; et tunc videbimus eum in iudicio et in gloria.
Dicitur autem <i>modicum</i> in comparatione ad aeternitatem; Ps.
LXXXIX, 4: <i>mille anni ante oculos tuos tamquam dies hesterna
quae praeteriit. Quia vado ad patrem</i>, per resurrectionem et
ascensionem; supra XIII, 1: <i>sciens Iesus quia venit hora eius ut
transeat ex hoc mundo ad patrem</i>. Hic ponitur discipulorum
dubitatio: et primo ponitur eorum ad invicem collatio; secundo
exprimitur dubitationis occasio; tertio describitur dubitantium
animus et affectio. Conferebant quidem ad invicem discipuli ex
verbis domini, dicentes <i>quid est hoc quod dicit nobis
modicum?</i> In quo commendanda est eorum reverentia ad Christum,
quae tanta erat ut non praesumerent eum interrogare. Simile faciunt
Angeli; Is. LXIII, v. 1: <i>quis est iste qui venit de Edom,
tinctis vestibus de Bosra?</i> Quibus tamen respondet, dicens:
<i>ego qui loquor iustitiam, et propugnator sum ad salvandum</i>.
Sed in hoc datur nobis intelligi quia nondum perfectum sensum
habuerunt de verbis Christi, aut propter tristitiam absorbentem,
aut propter verborum obscuritatem; Matth. XV, 16: <i>adhuc et vos
sine intellectu estis?</i> Occasio autem erat ipse verborum
contextus, quae videbantur contrarietatem quamdam implicare. Satis
enim intelligebant quod dicit <i>non videbitis me, et quia vado ad
patrem</i>: sed hoc dubium inferebat quod eumdem existentem et
morientem post modicum visuri erant. Nondum enim nota eis erat
resurrectio, quia hoc dicitur in Ps. c. LXXXVIII, 49: <i>quis est
homo qui non videbit mortem, eruet animam suam de manu Inferi?</i>
Sap. II, 1: <i>non est agnitus qui sit reversus ab Inferis</i>. Et
ideo dicunt <i>quid est hoc quod dicit nobis modicum?</i> Supple:
quod videbitis me. Sed ad hanc dubitationem modeste dispositi
erant. <i>Nescimus</i>, inquiunt, <i>quid loquitur</i>. Nam, ut
dicit Augustinus, aliqui non intelligentes verba Scripturae
blasphemant, sensum proprium auctoritati Scripturae praeponentes;
sed alii modesti, dum non intelligunt, suam ignorantiam
confitentur; Sap. IX, v. 5: <i>infirmus homo, et exigui temporis,
et minor ad intellectum iudicii et legum</i>: quod et hic discipuli
faciunt. Non enim aiunt, male dicit, vel nihil; sed eorum
ignorantiae ascribunt quod non intelligunt. Hic ponitur
manifestatio dubitationis, et primo ponitur dubitationis cognitio;
secundo manifestatio eius de quo dubitatur, ibi <i>amen, amen dico
vobis</i> etc.; tertio inducitur similitudo, ibi <i>mulier cum
parit, tristitiam habet</i>. Circa primum duo facit. Primo ostendit
quomodo dubitatio discipulorum a Christo cognoscitur, cum dicit
<i>cognovit autem Iesus</i>, virtute divinitatis suae, <i>quia
volebant eum interrogare</i>, scilicet de eo quod dubitabant; supra
II, 25: <i>ipse enim sciebat quid esset in homine</i>; I Reg. XVI,
7: <i>homines vident quae patent, Deus autem intuetur cor</i>.
Secundo quomodo verbo manifestatur; unde dixit eis <i>de hoc
quaeritis inter vos</i> etc.; Is. XLVIII, 3: <i>audita feci ex
tunc, repente operatus sum, et venerunt</i>. Hic exponit dictum
suum, removens dubitationem, non expresse ponens verba quae
dixerat, discipulis magis satisfaciens quam sibi: ubi tria facit.
Primo ostendit alternationem gaudii et tristitiae; secundo
interiorem tristitiam; tertio consequentem laetitiam. Dicit ergo
quantum ad primum <i>amen, amen dico vobis</i>, quia in hoc modico
in quo non videbitis me, <i>plorabitis</i>, exterius emittendo
vocem dolorosam, <i>et flebitis</i>, lacrymando; Thren. I, 2:
<i>plorans ploravit in nocte</i>, quantum ad primum, <i>et lacrymae
eius in maxillis eius</i>, quantum ad secundum; Hier. c. XXXI, 16:
<i>quiescat vox tua a ploratu</i>. Interior autem eorum tristitia
erit per contrarietatem ad laetitiam mundi; unde dicit <i>mundus
autem gaudebit</i>: quod potest intelligi particulariter quantum ad
tempus passionis Christi, et sic <i>mundus</i>, idest Scribae et
Pharisaei, <i>gaudebit</i>, de occisione Christi; Thren. II, 16:
<i>haec dies quam expectabamus: invenimus, vidimus</i>. Vel
<i>mundus</i>, idest mali qui sunt in Ecclesia, <i>gaudebit</i>, in
persecutione sanctorum; Apoc. XVII, 8: <i>inhabitantes super terram
gaudebunt</i>. Vel universaliter <i>mundus</i>, idest homines
carnaliter viventes, <i>gaudebit</i>, in rebus mundanis; Is. XXII,
v. 13: <i>ecce gaudium et laetitia occidere vitulos et iugulare
arietes, comedere carnes et bibere vinum</i>. Subsequitur tristitia
discipulorum: unde dicit <i>vos autem contristabimini</i>, scilicet
de passionibus quas in mundo sustinebitis, vel potius de occisione
mea. Sic et sancti tristantur de passionibus sibi illatis a mundo,
et de peccatis; II Cor. VII, 10: <i>quae secundum Deum est
tristitia, poenitentiam in salutem stabilem operatur</i>. Sed
tristitiam consequetur laetitia: quia <i>tristitia vestra</i>, quam
scilicet habebitis in passione, <i>vertetur in gaudium</i>, in
resurrectione; infra XX, 20: <i>gavisi sunt discipuli viso
domino</i>. Sed universaliter omnium sanctorum tristitia vertetur
in gaudium futurae vitae; Matth. V, 5: <i>beati qui lugent, quoniam
ipsi consolabuntur</i>; Ps. CXXV, 6: <i>euntes ibant et flebant
mittentes semina sua; venientes autem venient cum exultatione
portantes manipulos suos</i>. Flent enim sancti tempore meriti,
seminando; sed gaudebunt tempore praemii, colligendo. Hic dominus
primo proponit similitudinem; secundo adaptat eam, ibi <i>vos
igitur nunc quidem tristitiam habetis</i>. Similitudinem autem
proponit de muliere parturiente, unde primo proponit eius
tristitiam de partu; secundo eius laetitiam de prole, ibi <i>cum
autem pepererit puerum, iam non meminit pressurae propter
gaudium</i>. Dicit ergo quantum ad primum: <i>mulier cum parit,
tristitiam habet</i>, sensibilem, scilicet maximam, <i>quia venit
hora eius</i>, scilicet doloris; Ps. XLVII, 7: <i>ibi dolores ut
parturientis</i>. Per hunc dolorem datur intelligi dolor passionis
Christi, qui maximus fuit; Thren. I, 12: <i>o vos omnes qui
transitis per viam, attendite, et videte si est dolor sicut dolor
meus</i>. Item sanctorum poenitentium de peccatis; Is. XXVI, 17:
<i>sicut quae concepit, dolens, clamat in doloribus suis, cum
appropinquavit ad partum; sic facti sumus a facie tua, domine</i>.
Hic proponit gaudium de evasione. Ad partum enim sequitur duplex
gaudium: unum de evasione doloris; aliud, et maius, de ortu prolis:
quod quidem maximum est, si proles sit masculini sexus; cum
masculus sit quid perfectum, femina vero quid imperfectum et
occasionatum; Ier. XX, v. 15: <i>maledictus vir qui annuntiavit
patri meo: natus est tibi puer masculus</i>. Gen. XXI, v. 6, quando
Sara concepit, dixit: <i>risum fecit mihi dominus, et quicumque
audierit, corridebit mihi</i>. Et ideo dicit <i>cum autem peperit,
iam non meminit pressurae</i>, gaudens de evasione doloris, sed
magis <i>propter gaudium, quia natus est homo in mundum</i>. Haec
autem similitudo convenit quidem quantum ad Christum, quia patiendo
solvit mortis pressuras, et novum hominem regenerans esse fecit,
idest, reddidit ad vitae gloriae novitatem, quae nondum hominibus
nota erat; unde non dicit: natus est puer sed <i>natus est homo in
mundum</i>: quia ipse Christus existens homo, ex mortuis novus
resurgebat, ut puer. Item convenit Ecclesiae militanti quae in
novitate vitae ambulat. Item Ecclesiae triumphanti, quae ambulat in
novitate gloriae. Et non dicit non erit pressura sed <i>quoniam non
meminit pressurae</i> quia etsi sancti recordentur miseriarum quas
passi sunt, cum in illa beatitudine gloriae erunt, non tamen
aliquid miseriarum ex hoc in affectu experientur. Hic adaptat
similitudinem: et primo quantum ad praesentem tristitiam, quam
apostoli tunc habebant, dicens <i>et vos igitur quidem nunc</i>,
idest ex tempore passionis, <i>tristitiam habetis</i>, de morte
mea; Lc. ult., 17: <i>qui sunt hi sermones quos confertis ad
invicem, et estis tristes?</i> Vel <i>nunc</i>, idest in tota vita
praesenti, <i>tristitiam habetis</i>. Supra eodem: <i>plorabitis et
flebitis vos</i>. Secundo quantum ad futuram laetitiam, dicens
<i>iterum autem videbo vos</i>. Ubi primo promittit eis futuram
visionem, dicens <i>iterum autem videbo vos</i>; quod idem est ac
si diceret: videbitis me, quia non possumus eum videre, nisi
seipsum ostendat. Sed non dicit videbitis me sed <i>videbo vos</i>:
quia hoc ipsum quod seipsum ostendit, est ex misericordia sua quae
signatur per eius visionem. Dicit ergo <i>iterum autem videbo
vos</i>, in resurrectione et in futura gloria; Is. XXXIII, v. 17:
<i>regem in decore suo videbunt</i>. Secundo promittit cordis
gaudium, et exultationem, dicens <i>et gaudebit cor vestrum</i>,
scilicet ex mea visione in resurrectione. Unde cantat Ecclesia:
<i>haec dies quam fecit dominus, exultemus et laetemur in ea. Et
gaudebit</i>, visione gloriae: Ps. XV, 11: <i>replebis me laetitia
cum vultu tuo</i>; Is. LX, 5: <i>tunc videbis et afflues, et
mirabitur, et dilatabitur cor tuum</i>. Naturale enim est unicuique
quod gaudeat in intuitu rei amatae. Divinam autem essentiam nullus
nisi eam diligens videre potest. Iob XXXVI, 33: <i>annuntiat de ea
amico suo, quod possessio eius sit</i>. Et ideo necesse est quod
illam visionem sequatur gaudium; Is. ult., 14: <i>videbitis</i>,
cognoscendo per intellectum, <i>et gaudebit cor vestrum</i>; immo
ipsum gaudium usque ad corpus redundabit, dum glorificabitur; unde
subdit: <i>et ossa vestra germinabunt</i>; Matth. c. XXV, 21:
<i>intra in gaudium domini tui</i>. Tertio promittit eis perpetuam
gaudii durationem, dicens <i>et gaudium vestrum</i>, quem habebitis
in resurrectione de me, Is. LXI, 10: <i>gaudens gaudebo in domino,
nemo tollet a vobis</i>: sicut Iudaei ante abstulerunt per
passionem, quia, <i>Christus resurgens ex mortuis iam non moritur,
mors illi ultra non dominabitur</i>. Vel <i>gaudium vestrum</i>, de
gloriae fruitione, <i>nemo tollet a vobis</i>, cum sit inamissibile
et perpetuum; Is. c. XXXV, 10: <i>laetitia sempiterna super capita
eorum</i>. Nemo enim sibimetipsi hoc gaudium tollet per peccatum,
cum uniuscuiusque voluntas sit ibi in bono confirmata; nemo etiam
alteri hoc gaudium tollet, cum ibi nulla sit violentia, nulla
illatio nocumenti et cetera.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 6</div>
<p title="Super Io., cap. 16 l. 6"><a name="87531"><span class=
"ref">[87531] Super Io., cap. 16 l. 6</span></a> Supra prosecutus
est dominus duas rationes confortantes apostolos, scilicet ex
promissione Paracliti, et reditu sui; hic vero prosequitur tertiam
rationem in qua confortavit eos ex promissione accessus eorum ad
patrem, et primo promittit eis familiarem accessum eorum ad patrem:
secundo assignat rationem dictorum, ibi <i>haec in proverbiis
locutus sum vobis</i>. Circa primum duo facit. Primo dat fiduciae
securitatem; secundo hortatur eos ad usum fiduciae, ibi <i>usque
modo non petistis quidquam</i> et cetera. Circa primum duo facit.
Primo excludit interpellationis necessitatem; secundo promittit
impetrandi opportunitatem, ibi <i>amen, amen dico vobis. Si quid
petieritis patrem in nomine meo, dabit vobis</i>. Dicit ergo <i>in
illo die non rogabitis me quidquam</i>. Ubi secundum quod
Augustinus dicit, ubi nos habemus <i>rogabitis</i>, Graeci habent
quoddam verbum quod duo significat, scilicet petere et interrogare;
et ideo potest dupliciter intelligi <i>in illo die non me rogabitis
quidquam</i>, idest nihil a me petetis, vel nihil me
interrogabitis. Dicit ergo: <i>in illo die</i>. Quis autem sit iste
dies, patet ex supra dictis scilicet <i>iterum autem videbo
vos</i>. Quod potest intelligi de resurrectione, et de visione in
gloria. De primo exponitur, secundum Chrysostomum <i>in illo
die</i>, scilicet quando a mortuis resurrexero, <i>me non
interrogabitis quidquam</i>; idest non dicetis: <i>ostende nobis
patrem</i>, et huiusmodi. Sed contra hanc expositionem obiicit
Augustinus: quia discipuli post resurrectionem dicunt, Act. I, 6:
<i>si in tempore hoc restitues regnum Israel?</i> Et infra ult.,
19, interrogat Petrus dicens: <i>hic autem quid?</i> Sed,
sustinendo expositionem Chrysostomi, dicendum, quod dominus illum
diem vocat non solum diem resurrectionis, sed etiam diem illum quo
a spiritu sancto docendi erant; supra eodem: <i>cum autem venerit
ille spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem</i>. Et sic
confuse loquens de tempore illo, includit etiam adventum spiritus
sancti; quasi dicat <i>in illo die</i>, dato scilicet spiritu
sancto, <i>me non interrogabitis</i>, quoniam scietis omnia per
spiritum sanctum; I Io. II, 27: <i>unctio docet nos de omnibus</i>.
Item, secundum eumdem: <i>in illo die</i> adventus spiritus sancti,
<i>non me interrogabitis quidquam</i>, idest, nulla erit vobis
necessitas me rogandi. Sed numquid post resurrectionem apostoli non
fecerunt aliquam orationem Christo? Videtur quod sic; II Cor. c.
XII, 8, dicit apostolus: <i>propter quod ter dominum rogavi</i>,
idest Christum. Responsio. Dicendum, quod in Christo erat duplex
natura: scilicet humana, per quam est mediator Dei et hominum: I
Tim. II, 5, et divina, per quam est Deus unus cum patre. Christus
autem secundum quod homo, non erat talis mediator ut numquam nos
Deo coniungeret, sicut aliqui mediatores qui numquam extrema
coniungunt. Coniungit ergo nos patri. Eadem autem est coniunctio ad
Deum patrem et ad Christum secundum divinam naturam; unde dicit:
non necesse habebitis ut utamini mea mediatione, inquantum homo.
Sic ergo <i>in illo die non rogabitis me</i>, quasi mediatorem,
quia per vos habebitis accessum ad Deum; sed rogabitis me ut Deum.
Et licet Christus interpellet pro nobis, ut dicit apostolus ad Rom.
VIII, 34, Ecclesia tamen non rogat eum ut interpellantem: unde non
dicimus: Christe, ora pro nobis; sed rogat ipsum ut Deum: inhaerens
ei ut Deo, per amorem et fidem. Secundum Augustinum exponitur de
die visionis gloriae, hoc modo: <i>in illo die</i>, quando videbo
vos in gloria, <i>me non rogabitis</i>, idest, nil petetis, quia
nil desiderandum remanebit, cum omnia bona superabundent nobis in
patria; Ps. XV, 10: <i>adimplebis me laetitia cum vultu tuo</i>; et
iterum, Ps. XVI, 15: <i>satiabor cum apparuerit gloria tua</i>.
Item <i>nil interrogabitis</i>, quia pleni eritis cognitione Dei;
Ps. XXXV, 10: <i>in lumine tuo videbimus lumen</i>. Sed contra
utrumque obiicitur, quia sancti in patria orant: secundum illud Iob
V, 1: <i>voca si est qui tibi respondeat, et ad aliquem sanctorum
convertere</i>. Et II Mac. ult. dicitur, quod hic orabat pro populo
suo. Nec potest dici, quod pro aliis rogent, non pro se; quia
dicitur Apoc. VI, 10: <i>usquequo non iudicas sanguinem
nostrum?</i> Item sancti interrogant: erunt enim aequales Angelis,
ut dicitur Matth. XXII, 30, sed Angeli interrogant dicentes:
<i>quis est iste rex gloriae?</i> Et in Is. LXIII, 1: <i>quis est
iste qui venit de Edom?</i> Quae est vox Angelorum, secundum
Dionysium. Ergo et sancti interrogant. Sed quantum ad utramque est
duplex responsio. Primo, quia tempus gloriae potest considerari
dupliciter: secundum gloriae inchoationem, et secundum plenariam
consummationem. Tempus autem inchoationis gloriae est usque ad diem
iudicii: nam sancti quantum ad animam receperunt gloriam, sed
aliquid adhuc expectant ad recipiendum, scilicet gloriam corporis
in se, et quantum ad alios, ut impleatur numerus electorum; et sic
usque ad iudicii diem et petere possunt et interrogare, non tamen
de his quae pertinent ad essentiam beatitudinis. Tempus autem
gloriae consummatae plenarie est post diem iudicii, post quam nihil
restat petendum, nihil cognoscendum; et de eo dicit <i>in illo
die</i>, scilicet gloriae consummatae, nil petetis, <i>nil
interrogabitis</i>. Quod autem dicitur de Angelis, quod
interrogant, verum est de mysteriis humanitatis et incarnationis
Christi, non autem divinitatis. Hic promittit impetrandi
opportunitatem: quod quidem continuatur dupliciter. Uno modo,
secundum Chrysostomum, ut referatur ad tempus resurrectionis, et
adventum spiritus sancti; quasi dicat: verum est quod in illo die
resurrectionis et spiritus sancti non interrogabitis me, tamen
habebitis meum auxilium, quia <i>petetis in nomine meo</i>, a
patre, ad quem habebitis accessum per me. Alio modo, secundum
Augustinum: <i>in illo die</i>, gloriae meae, <i>non rogabitis
quidquam</i>, sed interim, dum in peregrinatione huius miseriae
conversamini, <i>si quid petieritis patrem, dabit vobis</i>. Et
secundum hoc <i>si quid petieritis patrem</i> etc., non refertur ad
hoc quod dicit <i>in illo die</i>, sed ad ea quae praecedunt illum
diem. Ponit autem dominus septem conditiones bonae orationis. Prima
est ut petantur bona spiritualia; et hoc cum dicit <i>si quid</i>.
Quod enim est penitus terrenum, etsi in se sit aliquid, comparatum
tamen ad spiritualia, nihil est; Sap. VII, 8: <i>divitias nihil
esse duxi in comparatione illius</i>; Ier. IV, v. 23: <i>aspexi
terram, et vacua erat et nihil</i>. Sed contra. Matth. VI, docet
dominus petere temporalia, ibi: <i>panem nostrum quotidianum</i>.
Sed dicendum, quod temporale petitum relatum ad spirituale iam est
aliquid. Secunda conditio est ut fiat cum perseverantia; et quantum
ad hoc dicit <i>petieritis</i>, quasi perseverando; Lc. XVIII, 1:
<i>oportet semper orare, et non deficere</i>; et I Thess. V, v. 17:
<i>sine intermissione orate</i>. Tertia, quod fiat cum concordia,
cum dicit <i>petieritis</i>, in plurali; Matth. XVIII, 19: <i>si
duo ex vobis consenserint super terram, de omni re quamcumque
petierint fiet illis a patre meo qui in caelis est</i>. Unde
Glossa, Rom. c. ult., dicit, quod impossibile est multorum preces
non exaudiri. Quarta, ut procedat ex filiali affectu, cum dicit
<i>patrem</i>. Qui enim ex timore petit, non patrem, sed dominum
petit, vel hostem; Matth. VII, 11: <i>si vos nostis bona data dare
filiis vestris, quanto magis pater vester qui in caelis est, dabit
bona petentibus se?</i> Quinta, ut fiat cum pietate, idest cum
humilitate, Ps. ci, 18: <i>respexit in orationem humilium, et non
sprevit preces eorum</i>, cum fide impetrandi, Iac. I, 6:
<i>postulet autem in fide, nihil haesitans</i>; et ordinate, Iac.
IV, 6: <i>petitis, et non accipitis, eo quod male petatis</i>. Et
quantum ad hoc dicit <i>in nomine meo</i>, quod est nomen
salvatoris, in quo nomine petit qui pertinentia ad salutem petit,
et eo modo quo potest salutem consequi; Act. IV, v. 12: <i>non est
aliud nomen sub caelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos
fieri</i>. Sexta, ut fiat tempore debito; et ideo dicit
<i>dabit</i>. Non enim oportet statim decidere, si non accipiat;
sed profecto dabitur, etsi, ut in tempore congruo detur,
differatur, ut magis crescat desiderium; Ps. CXLIV, 15: <i>tu das
escam illorum in tempore opportuno</i>. Septima, ut petat pro se;
unde dicit <i>vobis</i>, quia aliquando pro aliis non exauditur,
contrariantibus eorum demeritis, pro quibus fit petitio; Ier. VII,
16: <i>tu ergo noli orare pro populo isto</i>; et XV, 1: <i>si
steterint Moyses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum
istum</i>. Hic hortatur eos ad usum datae fiduciae, et primo
commemorat defectum praeteritum; secundo hortatur ad profectum
futurum, ibi <i>petite</i>. Defectus praeteritus est in non
petendo; unde dicit <i>usque modo non petistis quidquam</i>. Sed
contra. Matth. X, 1 et Lc. IX, 1: <i>dedit eis potestatem super
omnia Daemonia, et ut languores curarent</i>. Haec autem orando
faciebant: ergo aliquid petierunt in nomine Christi, et praecipue
quia Lc. X, 17, dicitur a discipulis: <i>domine, in nomine tuo
etiam Daemonia subiiciuntur nobis</i>. Et ideo dicendum, quod hoc
potest dupliciter exponi. Uno modo sic <i>usque modo non petistis
quidquam</i>, quod scilicet esset aliquid magnum, <i>in nomine
meo</i>. Nam petitiones curationum corporalium modicae sunt in
comparatione ad alia magna quae orando facturi erant: nec dum
spiritum adoptionis acceperant, quo ad spiritualia et caelestia
anhelarent. Et si dicis, quod petierunt aliquid magnum, supra XIV,
9: <i>domine, ostende nobis patrem</i>, dicendum, quod hoc non
petebant a patre de quo hic agit, sed solum de Christo homine
confisi eum interpellabant mediatorem ut patrem ostenderet. Alio
modo, quia dicit: <i>si quid petieritis patrem in nomine meo</i>,
in quo ante non petierant, non habentes perfectam cognitionem
nominis Christi. Consequenter cum dicit <i>petite et
accipietis</i>, hortatur eos ad profectum futurum, ut scilicet
petant. Matth. VII, 7: <i>petite et dabitur vobis. Petite</i>,
inquam, <i>et accipietis</i>, scilicet quod petitis, ut impleatur
gaudium vestrum; Lc. X, 17: <i>reversi sunt discipuli cum gaudio
dicentes: domine, in nomine tuo etiam Daemonia subiiciuntur
nobis</i>. Et hoc modo quod dicit <i>gaudium vestrum sit
plenum</i>, ponitur ut finis exauditionis. Vel potest poni sicut
res petita, ut sit sensus <i>petite et accipietis</i>: hoc, inquam,
petatis, <i>ut gaudium vestrum sit plenum</i>. Ubi sciendum, quod
obiectum gaudii est bonum concupitum. Cum enim desiderium sit motus
appetitus in bonum et gaudium quies eius in eo, tunc gaudet homo
quando quiescit in bono iam habito, ad quod desiderium movebatur.
Sed gaudium proportionatur bono habito: et de bono creato non
potest haberi gaudium plenum, quia non quietat plene desiderium et
appetitum hominis: tunc ergo gaudium nostrum erit plenum quando
habebimus bonum illud in quo superabundanter sunt omnia bona quae
desiderare possumus. Et hoc bonum est solum Deus, <i>qui replet in
bonis desiderium nostrum</i>, ut dicitur in Ps.: CII. Ideo dicit
<i>petite</i>, illud, <i>ut gaudium vestrum sit plenum</i>,
scilicet frui Deo et Trinitate, ut Augustinus dicit, quo amplius
non est; Ps. XV, 10: <i>adimplebis me laetitia cum vultu tuo</i>.
Et quare? Quia <i>venerunt mihi omnia bona pariter cum illa</i>,
Sap. VII, 11, idest cum contemplatione divinae sapientiae.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 7</div>
<p title="Super Io., cap. 16 l. 7"><a name="87532"><span class=
"ref">[87532] Super Io., cap. 16 l. 7</span></a> Supra promisit
dominus discipulis familiaritatem et accessum eorum ad patrem; hic
rationem huius familiaritatis assignat. Duo autem sunt quae dant
homini fiduciam petendi ab aliquo et familiaritatem, scilicet
notitia et dilectio: et ideo dominus hanc duplicem rationem
assignat. Prima sumitur ex manifesta patris cognitione; secunda ex
speciali eius dilectione, ibi <i>in illo die in nomine meo
petetis</i>. Circa primum duo facit. Primo commemorat praeteritam
eorum de patre cognitionem imperfectam; secundo promittit
perfectam, ibi <i>venit hora cum iam non in proverbiis loquar
vobis</i>. Imperfectam quidem cognitionem habebant, unde dicit
<i>haec in proverbiis locutus sum vobis</i>. Proverbium proprie
dicitur quod communiter est in ore omnium, sicut illud Prov. c.
XXII, 6: <i>adolescens iuxta viam suam, etiam cum senuerit non
recedet ab ea</i>. Sed quia haec quandoque obscura sunt et
metaphorica, inde est quod proverbium quandoque sumitur pro
parabola, in qua aliud dicitur, aliud signatur. Et hoc modo
accipitur hic proverbium pro parabola, idest pro parabolica
locutione. Potest autem hoc habere quadruplicem sensum. Primus est
talis secundum litteram, ut referatur ad hoc quod immediate
dixerat, hoc modo: dixi vobis: <i>usque modo non petistis
quidquam</i>, et quod in nomine meo petetis, et sum quasi obscure
et <i>in proverbiis locutus</i>; sed <i>venit hora</i> ut quae
obscure dixi vobis, dicam statim in manifesto; unde subdit: <i>ipse
pater amat vos</i>, et <i>exivi a patre, et veni in mundum</i>. Et
sic videntur apostoli intellexisse, unde, his auditis, dicunt ei:
<i>ecce nunc palam loqueris</i> et cetera. Secundus sensus est ut
hoc quod dicit <i>haec in proverbiis locutus sum vobis</i>,
referatur ad totum quod in hoc Evangelio legitur de doctrina
Christi; quod vero dicitur <i>venit hora cum iam non in proverbiis
loquar vobis</i>, referatur ad tempus gloriae. Quia enim nunc
videmus per speculum et in aenigmate, idcirco haec quae dicuntur
nobis de Deo, in proverbiis proponuntur. Sed quia in patria
videbimus facie ad faciem, ut dicitur I Cor. XIII, 12, ideo tunc
non in proverbiis, sed palam de patre annuntiabitur nobis. Dicit
autem <i>de patre</i>, quia nullus potest patrem videre in illa
gloria nisi filio manifestante; Matth. XI, 27: <i>nemo novit patrem
nisi filius, et cui filius voluerit revelare</i>. Ipse enim est lux
vera, dans nobis lucem, qua patrem videamus; supra VIII, 12: <i>ego
sum lux mundi</i>. Sed quia huic expositioni repugnat quod sequitur
<i>in nomine meo petetis</i>: in quo nil petituri sumus, si de die
gloriae intelligatur, quando satiabitur in bonis desiderium
nostrum, ideo est alius sensus duplex. Unus, secundum Chrysostomum,
sic: <i>haec</i>, scilicet quae nunc dixi vobis, <i>in
proverbiis</i>, idest in quadam intricatione verborum, <i>locutus
sum vobis</i>, non exprimens totaliter quae oportet vos cognoscere
de me et patre meo, quia <i>multa habeo vobis dicere quae non
potestis portare modo</i>: supra hoc cap.; sed <i>venit hora</i>,
cum a mortuis scilicet resurrexero, <i>cum iam non in
proverbiis</i>, idest obscure et per aenigmata, <i>sed palam de
patre meo annuntiabo vobis</i>. Nam per illos quadraginta dies
quibus apparuit eis, multa mysteria eos docuit et multa de se et
patre annuntiavit; et cum iam per fidem resurrectionis eum firmiter
Deum verum esse credentes elevati essent ad altiora; unde et
subditur Act. I, 3: <i>loquens eis de regno Dei</i>; Lc. ult., 45:
<i>aperuit eis sensum ut intelligerent Scripturas</i>. Alius sensus
est, secundum Augustinum, ut per hoc quod dicit <i>haec in
proverbiis locutus sum</i>, promittat dominus se facturum eos
spirituales. Differentia enim haec est inter spiritualem et
animalem virum: quia animalis homo verba spiritualia accipit ut
proverbia, non quod proverbialiter sint dicta, sed quia mens eius
supra corporalia elevari non valens, sunt ei obscura; I Cor. II,
14: <i>animalis homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei</i>.
Spiritualis autem homo accipit spiritualia ut spiritualia.
Discipuli autem a principio quasi animales erant, et quae
dicebantur eis, obscura erant et sicut proverbia; sed postmodum a
Christo spirituales effecti et per spiritum sanctum edocti,
spiritualia aperte capiebant. Et ideo dicit <i>haec in proverbiis
locutus sum vobis</i>, idest, fuerunt vobis ut proverbia. Sed
<i>venit hora cum iam non in proverbiis loquar vobis</i>; II Cor.
III, v. 18: <i>nos autem revelata facie gloriam domini speculantes,
in eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem tamquam
a domini spiritu</i>. Hic ponitur secunda ratio fiduciae, sumpta ex
dilectione patris ad discipulos, et primo ostendit patris
dilectionem ad eos; secundo familiaritatem patris ad filium, ibi
<i>exivi a patre, et veni in mundum</i>. Circa primum duo facit.
Primo resumit eis factam promissionem; secundo assignat
promissionis rationem, ibi <i>ipse enim pater amat vos</i>. Circa
primum duo facit. Primo resumit unum quod promiserat; secundo
promittit eis fiduciam petendi. Unde dicit <i>in illo die</i>,
scilicet quando annuntiabo vobis palam de patre, <i>petetis in
nomine meo</i>: quia manifeste eum cognoscentes, scietis me esse ei
aequalem et coessentialem, et per me habere accessum ad eum. Haec
enim est petitio in nomine eius, sperare per Christum habere
accessum ad patrem; Ps. XIX 8: <i>hi in curribus et hi in equis;
nos autem in nomine domini Dei nostri invocabimus</i>. Tacet autem
se rogaturum patrem pro eis; unde dicit <i>et non dico vobis quia
ego rogabo patrem</i> et cetera. Sed numquid non ipse orat pro
nobis? Immo: I Io. II, 1: <i>advocatum habemus apud patrem Iesum
Christum iustum</i>; Hebr. VII, 25: <i>accedens per semetipsum ad
Deum salvare potest</i>. Et ad hoc dicendum primo, secundum
Augustinum, quod hoc dicit ad removendum, se de cetero esse ut
personam interpellantem inquantum homo. Sic in illo die, quando
palam annuntiabo et petetis in nomine meo et cognoscetis me esse
unum cum patre et quod non sim persona interpellans; sed inquantum
Deus simul cum eo interpellans exaudiam. Alio modo, secundum
Chrysostomum, hoc forte dicit, ne forte credant discipuli quod ita
sint per filium impetraturi quod ipsi non habebant immediatum
accessum ad patrem, quasi dicat: modo ad me recurritis, ut pro
vobis interpellem, sed tunc tantam fiduciam habebitis apud eum quod
etiam ipsi a patre petere poteritis in nomine meo, non indigentes
alio introducente. Sed numquid apostoli non indiguerunt Christo
homine ad interpellandum? Alias, cum ipse interpellet, superflua
erit eius interpellatio. Sed dicendum, quod non interpellat pro eis
tamquam pro absentibus et accessum habere non valentibus, sed
faciens preces eorum exaudibiliores. Hic rationes promissionis
assignat, quae est amor patris ad eos, et primo ponit patris
dilectionem; secundo dilectionis probationem, ibi <i>quia vos me
amastis</i>. Dicit ergo: ideo non dico <i>quia rogabo patrem pro
vobis</i> (per hoc enim videretur quod ipse non amaret eos), sed
utique <i>ipse pater</i>, qui amat omnia, volendo eis bonum
naturae, Sap. II, 35: <i>diligis omnia quae sunt, et nihil odisti
eorum quae fecisti, amat vos</i>, apostolos et sanctos, quodam
privilegiato amore, volendo vobis summum bonum, idest seipsum;
Deut. XXXIII, 3: <i>dilexit populos: omnes sancti in manu illius
sunt</i>, quia ad hoc dilexit; Sap. III, 1: <i>iustorum animae in
manu Dei sunt</i>. Probationem huius ostendit ex duobus: scilicet
ex amore discipulorum ad Christum, et ex fide. Quantum ad primum
dicit <i>quia vos me amastis</i>: quae quidem probatio non est per
causam, quia, ut dicitur I Io. IV, 10: <i>non quasi nos dilexerimus
eum; sed quoniam ipse prior dilexit nos</i>: sed est per signum,
quia hoc ipsum quod nos Deum diligimus, est signum quod ipse amat
nos: quod enim possumus eum amare, est ex dono Dei; Rom. V, v. 5:
<i>caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum
sanctum, qui datus est nobis</i>; supra XIV, 21: <i>qui diligit me,
diligetur a patre meo</i>. Quantum ad secundum dicit <i>et
credidistis quia a Deo exivi. Sine fide enim impossibile est
placere Deo</i>: Hebr. XI, 6. Fides autem est nobis ex amore Dei:
<i>donum enim Dei est</i>, ut dicitur Eph. II, 8. Donum autem non
datur nisi ex amore dantis. Credere autem et amare Christum
inquantum a Deo exivit, satis est evidens signum amoris Dei, quia
propter quod unumquodque, et illud magis. Qui ergo amat Christum,
qui a Deo exivit, amor eius praecipue retorquetur in Deum patrem;
non autem si amat eum in quantum hominem. Sed quia mentionem fecit
de exitu suo a patre, hic manifestius explicans dicit <i>exivi a
patre, et veni in mundum</i>. Ubi ostendit familiaritatem suam ad
patrem, et primo ponit eius a patre exitum; secundo eius ad patrem
reditum, ibi <i>iterum relinquo mundum, et vado ad patrem</i>. Est
autem duplex processio filii a patre: una scilicet aeterna, alia
temporalis. Aeternam quidem designat cum dicit <i>exivi a
patre</i>, ab eo aeternaliter genitus. Sed notandum, quod omne quod
exit ab aliquo, fuit prius in eo. Aliquid autem est in aliquo
tripliciter. Uno modo sicut contentum in continente; alio modo
sicut pars in toto; tertio modo sicut accidens in subiecto et sicut
effectus in causa: et secundum hoc dicuntur aliqua ab eis exire.
Sed primis duobus modis exit aliquid idem numero existens; puta
idem numero vinum de dolio, et eadem pars a toto. Sed aliis duobus
modis non exit idem numero. Haec autem non sunt dicenda de Deo:
quia cum Deus sit summe simplex, nec sit in loco nisi metaphorice,
non potest dici quod filius sit in eo sicut pars vel sicut
contentum, sed in eo erat per unitatem essentiae; supra VIII, 16:
<i>ego et pater unum sumus</i>. Tota enim essentia patris est tota
essentia filii, et e converso; et ideo non exit eo modo a patre quo
praedicta. Nam quod exit a toto ut pars, est distinctum ab eo per
essentiam: nam pars a toto exiens fit ens actu, quae in eo erat ens
in potentia. Et similiter quod exit a toto continente, loco
distinguitur; sed filius a patre non exit localiter, quia omnia
implet, secundum illud Ier. XXIII, 24: <i>caelum et terram ego
impleo</i>, nec divisibiliter: quia pater impartibilis est; sed
exit ab eo per personalem distinctionem. Sic ergo in exitu,
inquantum praesupponit inhaerentiam, designatur essentiae unitas;
inquantum insinuat processum quemdam, designatur distinctio
personalis; Ps. XVIII, 7: <i>a summo caelo</i>, scilicet Deo patre,
<i>egressio eius</i>. Et Ps. CIX, 3: <i>ex utero ante Luciferum
genui te</i>. Sed in rebus corporalibus res exiens ab aliquo iam
non est in eo, cum exeat per separationem essentiae vel loci. Hic
autem quia non est exitus talis, ideo sic ab aeterno a patre exiit
quod tamen ab aeterno sit in eo: et sic quando est in eo, exit, et
quando exit, est in eo: ita ut semper exeat, et semper sit in eo.
Temporalem autem processionem eius designat dicens <i>et veni in
mundum</i>. Sicut autem exitus a patre ab aeterno non est
localiter, ita nec adventus eius in mundum est localis: quia cum
filius sit in patre et e converso, sicut pater omnia implet, ita et
filius; nec est quo localiter moveatur. Dicitur ergo venisse in
mundum, inquantum naturam humanam assumpsit, quantum ad corpus,
habentem originem ex mundo, non mutando locum; supra I, 11: <i>in
propria venit, et sui eum non receperunt</i>. Consequenter cum
dicit <i>iterum relinquo mundum, et vado ad patrem</i>, agit de
reditu suo ad patrem: et primo ponit recessum eius a mundo, dicens
<i>iterum relinquo mundum</i>, non subtrahendo suae gubernationis
providentiam, quia simul cum patre semper mundum gubernat, et
semper cum fidelibus est per gratiae opitulationem; Matth. c. ult.,
20: <i>ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi</i>.
Relinquit ergo mundum subtrahendo se a conspectu corporali
mundanorum. Secundo ponit reditum suum ad patrem, cum dicit <i>vado
ad patrem</i>, quem numquam deseruerat. Vadit autem inquantum se
obtulit patri in passione; Eph. V, 2: <i>obtulit semetipsum
oblationem et hostiam Deo</i>. Item inquantum per resurrectionem,
secundum quod homo configuratus est patri in immortalitate; Rom.
VI, 10: <i>quod autem vivit, vivit Deo</i>. Item inquantum in
ascensione ascendit ad caelos, in quo specialiter refulget divina
gloria; Mc. ult., 19: <i>dominus quidem Iesus postquam locutus est
eis, assumptus est in caelum, et sedet a dextris Dei</i>; supra
eodem: <i>vado ad eum qui me misit; et nemo ex vobis interrogat me,
quo vadis?</i></p>
<br />
<div class="D">Lectio 8</div>
<p title="Super Io., cap. 16 l. 8"><a name="87533"><span class=
"ref">[87533] Super Io., cap. 16 l. 8</span></a> Positis rationibus
et verbis consolantibus apostolos, hic ponitur effectus ipsorum in
discipulis, et primo ponitur discipulorum affectio; secundo
ostenditur ipsorum conditio, ibi <i>respondit eis Iesus</i>; tertio
assignatur praedictorum intentio, ibi <i>haec locutus sum vobis</i>
et cetera. Affectio discipulorum est confessionis et credulitatis,
unde dicunt <i>ecce nunc palam loqueris</i>. Ubi tria confitentur
de Christo; scilicet doctrinae claritatem, scientiae certitudinem,
et divinam originem. Primum confitentur cum dicunt <i>ecce nunc
palam loqueris, et proverbium nullum dicis</i>. Si enim diligenter
advertimus, vix in aliquo loco sacrae Scripturae ita exprimitur
Christi origo, sicut hic, cum dicit: <i>palam de patre meo
annuntiabo vobis</i>, et, <i>exivi a patre, et veni in mundum</i>.
Et ideo credentes hanc promissionem, qua dixit, <i>palam de patre
meo annuntiabo vobis</i>, eis completam esse, ita ut non alia
manifestatione indigeant, dicunt <i>ecce nunc palam loqueris</i>.
Sed, ut Augustinus dicit, ita adhuc ignorantes erant discipuli, ut
se non intelligere ignorent. Non enim promiserat eis in illa hora
se sine proverbiis locuturum, sed in hora resurrectionis vel
gloriae. Tamen quantum ad ipsos discipulos iam clarius eis fuit
locutus tunc, quamvis alia claritas sermonum eius esset expectanda.
Infra XVIII, v. 20: <i>ego palam locutus sum mundo</i>. Secundum
confitentur cum dicunt <i>nunc scimus quia scis omnia</i>. Et
quidem in superficie verborum satis evidens argumentum est certae
et perfectae scientiae quando quis manifestat quae dicit: signum
enim scientis est omnino posse docere, unde dicitur Prov. XIV, 6,
quod doctrina prudentium facilis est. Quae enim nostrum superant
intellectum, non plane verbis explicamus. Sed tamen hoc apostoli
dicunt propter aliam intentionem, quia scilicet dominus scit omnia
cordis eorum secreta, et de his quae dubitant satisfacit:
consolatur eos promittendo gaudium spiritus sancti, et iteratam sui
visionem et patris amorem. Et ideo dicunt <i>nunc scimus quia scis
omnia</i>, scilicet secreta cordium; infra ult., 17: <i>tu omnia
nosti</i>; Sap. c. VIII, 8: <i>domino Deo nostro nota sunt omnia,
antequam fiant</i>. Unde subdunt <i>et non est opus tibi ut quis te
interroget</i>. Quod videtur praedictis contradicere. Dicunt enim
quod scit omnia; scientis autem non est interrogare, sed
interrogari: quomodo ergo non est ei opus ut quis eum interroget?
Sed dicendum, quod hoc dicunt, ut innuant quod etiam secreta
cordium novit, quia et ante interrogationem eis satisfecit supra
cum dicerent inter se: <i>quid est quod dicit nobis modicum?</i>
Nihilominus tamen Christus interrogat et interrogatur, non quia
opus sit ei, sed nobis. Tertium confitentur cum dicunt <i>in hoc
credimus quia a Deo existi</i>: et quidem convenienter, scire enim
omnia et etiam secreta cordium, est proprium divinitatis; Ier.
XVII, 9: <i>pravum est cor hominis et inscrutabile: quis cognoscet
illud? Ego dominus scrutans cor et probans renes</i>. Et ideo
dicunt <i>a Deo existi</i>, consubstantialis patri, et verus Deus.
Hic ponitur discipulorum conditio, quae est infirmitatis: ubi primo
exprobrat fidei eorum tarditatem; secundo tribulationem futuram
imminentem; tertio ostendit se immunem ab omni eorum detrimento.
Quantum ad primum dicit <i>modo creditis</i>. Quod si accipiatur
interrogative, est exprobratio tarditatis eorum ad credendum, quasi
diceret: usque modo distulistis credere? Si vero accipiatur
remissive, exprobrat fidei ipsorum instabilitatem, quasi diceret:
verum est quod nunc creditis, sed statim, quando tradar, dimittetis
me; Lc. VIII, 13: <i>ad tempus credunt, et in tempore tentationis
recedunt. Ecce venit hora, et iam venit, ut dispergamini
unusquisque in propria, et me solum relinquatis</i>. Hic ponitur
eis imminens tribulatio et scandalum. Unde sciendum est, quod
imminente huiusmodi scandalo, quae antea per Christum adepti
fuerant amiserunt. Adepti enim fuerant Christi societatem,
passionem, et rerum exonerationem, et omnem communem modum vivendi.
Unde haec tria enumerat Petrus, Matth. XIX, 27, dicens: <i>ecce
nos</i>, scilicet omnes, quantum ad tertium, <i>reliquimus
omnia</i>, quantum ad secundum, <i>et secuti sumus te</i>, quantum
ad primum. Et haec amiserunt: et ideo hoc eis praedixit dominus,
dicens <i>ecce venit hora, et iam venit, ut dispergamini</i>,
quantum ad tertium, propter timorem qui vobis dominabitur, ita ut
nec simul possitis fugere; Zach. XIII, 7: <i>percute pastorem, et
dispergentur oves gregis</i> et cetera. <i>Unusquisque in
propria</i>, quantum ad secundum, idest ad animum possidendi
propria; unde Petrus cum aliis reversi sunt ad navem, et propria;
infra ult., 3: <i>exierunt, et ascenderunt in navim. Et me solum
relinquatis</i>, quantum ad primum; Iob XIX, 14: <i>fratres mei
dereliquerunt me, et qui me noverunt, obliti sunt mei</i>; Is.
LXIII, 3: <i>torcular calcavi solus</i>. Sed discipulorum scandalo
Christus nullum patitur detrimentum; unde dicit <i>et non sum
solus, quia pater mecum est</i>, quasi diceret: etsi sum unum cum
patre per unitatem essentiae, non sum solus per distinctionem
personalem: unde non sic a patre exivi ut ab eo recederem. Hic
ponit dominus suam intentionem de doctrina sua: et primo ponit
doctrinae suae utilitatem; secundo necessitatem <i>in mundo
pressuram habebitis</i>. Utilitas doctrinae est pax, unde dicit:
dico quod ad hoc deducemini, ut me solum relinquatis: et propter
hoc propono vobis doctrinam meam, ne in hac derelictione
persistatis: et propter hoc scilicet omnia quae dixi vobis in
sermone, vel omnia quae in toto Evangelio locutus sum vobis, ut, ad
me redeuntes, <i>in me pacem habeatis</i>. Finis enim Evangelii est
pax in Christo; Ps. CXVIII, 165: <i>pax multa diligentibus nomen
tuum</i>. Cuius ratio est, quia pax cordis opponitur eius
perturbationi, quae oritur ex malis supervenientibus et
crescentibus. Si quis autem habeat aliquando luctum vel gaudium
superexcedens illa mala, patet quod perturbatio non manet. Et inde
est quod homines mundani, qui Deo per amorem non sunt coniuncti,
habent tribulationes absque pace; sed sancti qui Deum per amorem
habent in corde, etsi ex mundo habeant tribulationes, in Christo
habent pacem; Ps. CXLVII, 14: <i>qui posuit fines tuos pacem</i>.
Finis enim noster hic debet esse ut pacem habeamus in Deo; Ps.
LXXVI, 3: <i>renuit consolari anima mea</i>, scilicet in rebus
mundi, <i>sed ubi memor fui Dei, delectatus sum</i>. Necessitas
autem huius pacis est illata vexatio a mundo; unde dicit <i>in
mundo pressuram habebitis</i>. Et primo praenuntiat futuram
angustiam; secundo dat contra eam fiduciam. Quantum ad primum dicit
<i>in mundo pressuram habebitis</i>, idest a mundanis; I Io. III,
v. 13: <i>nolite mirari si odit vos mundus</i>; supra XV, 19:
<i>quia ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus</i>.
Quantum ad secundum dicit <i>confidite: ego vici mundum</i>. Ipse
enim liberat nos; Eccli. LI, 6: <i>liberavit me a pressura
flammae</i>. Quasi diceret: recurratis ad me, et habebitis pacem:
et hoc ideo <i>quia ego vici mundum</i>, qui vos premit. Vicit
Christus mundum, primo quidem auferendo ei arma quibus impugnat:
haec autem sunt eius concupiscibilia; I Io. c. II, 16: <i>omne quod
est in mundo, aut est concupiscentia oculorum, aut concupiscentia
carnis, aut superbia vitae</i>: quia scilicet divitias vicit per
paupertatem; Ps. LXXXV, 1: <i>inops et pauper sum ego</i>; Lc. IX,
58: <i>filius hominis non habet ubi caput suum reclinet</i>.
Honorem per humilitatem; Matth. XI, 29: <i>discite a me quia mitis
sum et humilis corde</i>. Voluptates per passiones et labores;
Phil. II, v. 8: <i>factus est obediens usque ad mortem, mortem
autem crucis</i>. Item supra IV, 6: <i>Iesus autem fatigatus ab
itinere sedebat sic supra fontem</i>; Ps. LXXXVII, 16: <i>in
laboribus sum ego a iuventute mea</i>. Qui ergo sic ista vincit,
vincit mundum: et hoc est quod facit fides; I Io. V, 4: <i>haec est
victoria quae vincit mundum, fides nostra</i>: quia cum sit
<i>substantia sperandarum rerum</i>, quae sunt bona spiritualia et
aeterna, facit nos contemnere bona carnalia et transitoria. Secundo
vicit mundum, mundi principem excludendo; supra XII, 31: <i>nunc
princeps huius mundi eiicietur foras</i>; Col. II, 15: <i>expolians
principatus et potestates, traduxit confidenter, palam triumphans
illos in semetipso</i>. Ex quo praebuit nobis Diabolum ut a nobis
vincendum; Iob XL, 24: <i>numquid illudes ei quasi avi, aut ligabis
eum ancillis tuis?</i> Ad litteram, post passionem Christi,
iuvenculae ancillae Christi et parvuli illudunt ei. Tertio homines
mundi ad se convertendo. Mundus rebellabat movendo seditiones per
homines mundi, quos Christus ad se traxit; supra XII, 32: <i>ego si
exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum</i>. Unde supra
VII, v. 19, dicunt: <i>ecce totus mundus post eum vadit</i>. Sic
ergo non debemus timere pressuras quia victus est; I Cor. XV, 57:
<i>Deo autem gratias, qui dedit nobis victoriam per Iesum
Christum</i>.</p>
<br />
<div class="C">Caput 17</div>
<div class="D">Lectio 1</div>
<p title="Super Io., cap. 17 l. 1"><a name="87534"><span class=
"ref">[87534] Super Io., cap. 17 l. 1</span></a> Supra dominus
confortavit discipulos exemplo et exhortatione; in parte ista
confortat eos oratione: in qua quidem oratione tria facit. Primo
orat pro seipso; secundo pro discipulorum collegio, ibi
<i>manifestavi nomen tuum hominibus quos dedisti mihi de mundo</i>;
tertio pro universo fideli populo, ibi <i>non pro eis rogo tantum,
sed pro eis qui credituri sunt</i>. Circa primum tria facit. Primo
proponit petitionem; secundo petitionis fructum, ibi <i>ut filius
tuus clarificet te</i> etc.; tertio petitionis exaudiendae meritum,
ibi <i>ego clarificavi te</i> et cetera. Circa primum primo ponitur
orandi ordo; secundo orandi modus; tertio orationis verba. Ordo
orandi est congruus, quia post exhortationem; unde dicit <i>haec
locutus est Iesus</i>. In quo datur nobis exemplum, ut quos
instruimus verbo, iuvemus orationum suffragio, quia sermo divinus
maxime habet effectum in cordibus auditorum, cum oratione fulcitur,
per quam divinum auxilium imploratur; II Thess. ult., 1: <i>orantes
simul etiam pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium sermonis</i>.
Unde et finis sermonis nostri debet ad orationem terminari; Eccli.
XLIII, 29: <i>consummatio sermonum ipse est</i>. Modus decens, quia
<i>sublevatis oculis in caelum</i>. Differentia est enim inter
orationem Christi et orationem nostram: nam oratio nostra est solum
ad necessitatem, sed oratio Christi est magis ad instructionem.
Nulla enim necessitas inerat sibi orandi, qui simul cum patre
exaudit. Instruxit autem nos in hoc, et verbo et facto. Facto
quidem, sublevando oculos, ut et nos in oratione nostra oculos ad
caelum levemus; Ps. CXXII, 1: <i>ad te levavi oculos meos, qui
habitas in caelis</i>. Et non tantum oculos nostros, sed etiam
operationes nostras in Deum referendo; secundum illud Thren. c.
III, 41: <i>levemus corda nostra cum manibus ad dominum in
caelos</i>. Verbo autem, quia manifeste orationem protulit; unde
dicit <i>et dixit</i>, ut scilicet quos instruxerat docendo,
instrueret orando. Non solum enim verbum Christi, sed et facta
eius, nostra instructio est. Verba autem eius sunt efficacia; unde
dicit <i>pater, venit hora</i>: quae quidem efficacia causatur ex
tribus. Scilicet ex orantis affectu: filius enim orat patrem, cuius
est patrem ex amore quaerere, et ex amore rogare; unde dicit
<i>pater</i>, ut per hoc det intelligere, ut filiali affectu oremus
Deum; Ier. c. III, 19: <i>patrem vocabis me, et post me ingredi non
cessabis</i>. Secundo ex orandi necessitate; unde dicit <i>venit
hora</i>, passionis, de qua supra II, 4: <i>nondum venit hora
mea</i>. Hora inquam, non tempus, non dies, quia statim capiendus
erat et cetera. Nec hora fatalis necessitatis, sed suae
ordinationis et beneplaciti. Et convenienter rogaturus interponit
tribulationes, quia in eis maxime Deus exaudit; Ps. CXIX, 1: <i>ad
dominum, cum tribularer, clamavi et exaudivit me</i>; II Paral. XX,
12: <i>cum ignoremus quid agere debeamus, hoc solum habemus residui
ut oculos nostros dirigamus ad te</i>. Tertio ex petitionis tenore;
unde dicit <i>clarifica filium tuum</i>. Sed cum filius Dei sit
ipsa sapientia, I Cor. I; haec autem maximam claritatem habeat,
Sap. VI, 13: <i>clara est, et quae numquam marcescit sapientia</i>:
quomodo dicitur claritas clarificari, praesertim cum ipse sit
splendor patris? Hebr. I, 3. Sed dicendum, quod Christus
tripliciter petebat clarificari a patre. Scilicet in passione: et
hoc per multa miracula quae tunc ostensa sunt, cum sol obscuratus
est, scissum est velum templi et monumenta aperta sunt. Et de hoc
dicitur supra XII, 28: <i>et clarificavi</i>, scilicet miraculis
ante passionem, <i>et iterum clarificabo</i>, in passione. Unde
dicit, secundum hoc, <i>clarifica</i>, in passione me ostendendo
esse filium tuum. Unde centurio visis miraculis dixit: <i>vere
filius Dei erat iste</i>. Secundo in resurrectione. Anima enim illa
sancta semper Deo coniuncta fuit habens gloriam ex Dei visione;
supra, I, 14: <i>vidimus gloriam eius, gloriam quasi unigeniti a
patre, plenum gratiae et veritatis</i>. Nam a principio
conceptionis quantum ad animam habuit claritatem, sed in
resurrectione habuit claritatem corporis, de qua Phil. III, 21:
<i>reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum corpori
claritatis suae</i>. Tertio in notitia omnium populorum; Sap. c.
VIII, 10: <i>habeo per hanc claritatem ad turbas, et honorem apud
seniores</i>. Et sic dicit <i>clarifica</i>, idest, manifesta toti
mundo me esse filium tuum, scilicet proprium, et hoc nativitate,
non creatione: contra Arium dicentem, filium Dei esse creaturam,
veritate, non nuncupatione: contra Sabellium dicentem, quod idem
est qui dicitur pater, et qui dicitur filius, origine, non
adoptione: contra Nestorium, qui dixit Christum esse filium
adoptivum. Hic ponitur fructus clarificationis, et primo proponit
fructum; secundo exponit, ibi <i>sicut dedisti ei potestatem omnis
carnis</i>. Fructus autem clarificationis filii est clarificatio
patris, unde dicit <i>ut filius tuus clarificet te</i>. Et
sciendum, quod audiens Arius dominum dicentem <i>clarifica filium
tuum</i>, opinatus est patrem maiorem filio: quod quidem verum est
secundum humanitatem. Supra XIV, 28: <i>pater maior me est</i>. Et
ideo, ut ostendat aequalitatem eius ad patrem secundum divinitatem,
subiungit <i>ut filius tuus clarificet te</i>, scilicet in notitia
hominum. <i>Gloria enim est clara cum laude notitia</i>. Deus autem
olim erat clarus apud Iudaeos, quia <i>notus in Iudaea Deus</i>,
Ps. LXXV, 2, sed postea per filium notus est per totum mundum. Sed
et sancti viri bonis operibus notitiam Dei clarificant. Matth. V,
16: <i>videant opera vestra bona, et glorificent patrem vestrum qui
in caelis est</i>. Unde supra VIII, 50: <i>ego gloriam meam non
quaero: est qui quaerat et iudicet</i>. Hic ponit petitionis
fructum, et primo ponit beneficium a Christo collatum hominibus;
secundo ostendit hoc beneficium ad gloriam patris pertinere, ibi
<i>haec autem est vita aeterna</i>. Dicit ergo <i>ut filius tuus
clarificet te</i>; et hoc <i>sicut dedisti ei potestatem omnis
carnis</i>. Sciendum est enim, quod agentis cuiuslibet, quod agit
ab alio, intentio est reducere suum effectum in causae
manifestationem: nam ex actione principii quod est de principio,
manifestatur ipsum principium. Filius autem quidquid habet, a patre
habet, et ideo oportet quod per ea quae facit, patrem manifestet,
et ideo dicit <i>dedisti ei potestatem</i>, super omnes homines.
Sed et filius per hanc potestatem debet eos ad tui cognitionem,
quae est vita aeterna, perducere. Et sic est sensus <i>filius
clarificet te, sicut dedisti ei potestatem omnis carnis</i>, idest
omnis hominis, Lc. III, 6: <i>videbit omnis caro salutare Dei.
Dedisti</i>, inquam, secundum Hilarium, dando per aeternam
generationem naturam divinam, per quam habet potestatem omnia
continendi; Matth. XI, 27: <i>omnia mihi tradita sunt a patre
meo</i>. Et supra V, 20: <i>pater diligit filium, et omnia
demonstrat ei quae ipse facit</i>. Vel <i>dedisti ei</i>, scilicet
Christo homini, propter consortium personale ad filium tuum, ut sic
caro haberet potestatem super carnem; Matth. ult., 18: <i>data est
mihi omnis potestas in caelo et in terra</i>. Dan. c. VII, 14:
<i>dedit ei</i>, scilicet filio hominis, <i>potestatem et honorem
et regnum</i>. Ad hoc, inquit, <i>dedisti</i>, ut scilicet sicut tu
habes potestatem ut non ab homine aliquid accipias, sed ut teipsum
ei conferas, ita et Christo homini, ut <i>omne quod dedisti ei</i>,
per aeternam praedestinationem, <i>det eis</i>, sibi datis,
<i>vitam aeternam</i>. Supra X, 27: <i>oves meae vocem meam
audiunt, et ego cognosco eas</i>. Sed numquid vita aeterna data
hominibus pertinet ad gloriam patris? Immo, quia <i>haec est vita
aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quem misisti Iesum
Christum</i>; idest, ut clarificetur pater in notitia hominum. Sed
hic duo sunt exponenda. Primo quidem quid est hoc quod dicit
<i>haec est vita aeterna ut cognoscant</i>. Circa quod sciendum
est, quod illa proprie vivere dicimus quae se ipsa movent ad
operandum; quaecumque autem non nisi ab aliis moventur, non
dicuntur viventia, sed mortua: et ideo omnes operationes ad quas
operans movet se, dicuntur opera vitae, sicut velle, intelligere,
sentire, augeri et moveri. Dicitur autem aliquid vivere,
dupliciter: aut quia habet opera vitae in potentia, et sic dormiens
dicitur vivere vita sensitiva, quia habet potestatem movendi se,
licet actu non moveatur; aut quia iam exercet opera vitae in actu,
et tunc perfecte dicitur aliquid vivere: unde somnus dicitur
dimidium vitae. Inter opera autem vitae altius est opus
intelligentiae, quod est intelligere; et ideo operatio intellectus
maxime est vita. Sicut autem idem est sensus actu et sensibile in
actu, ita intelligens in actu et res intellecta in actu. Cum ergo
intelligentia sit vita et intelligere sit vivere, sequitur quod
intelligere rem aeternam sit vivere vita aeterna, Deus est autem
res aeterna, intelligere ergo et videre Deum est vita aeterna. Et
ideo dominus dicit, quod in visione consistit vita aeterna,
scilicet principaliter secundum totam suam substantiam. Amor autem
est movens ad hanc, et quoddam eius complementum: nam ex
delectatione quae est in fruitione divina, quam facit caritas, est
complementum et decor beatitudinis: sed eius substantia in visione
consistit; I Io. III, v. 2: <i>videbimus eum sicuti est</i>.
Secundo exponendum est hoc quod dicit <i>te solum verum Deum</i>.
Manifestum est enim quod Christus loquebatur ad patrem, cum ergo
dicat <i>te solum verum Deum</i>, videtur quod solus Deus pater sit
Deus verus. Quod quidem concedunt Ariani dicentes, filium differre
a patre per essentiam, cum sit substantia creata, magis tamen et
perfectius inter omnes creaturas patris divinitatem participans,
intantum quod dicatur Deus, sed non verus, quia non est Deus per
naturam, sed solus pater. Sed contra hoc arguit Hilarius. Constat
enim quod cum volumus scire de re aliqua utrum sit vera, ex duobus
scire possumus: scilicet ex natura et ex virtute eius. Verum enim
aurum est quod habet veri auri speciem; quod quidem scimus, si
facit veri auri operationem. Si ergo habemus de filio quod habeat
veram Dei naturam, et hoc per veram operationem divinitatis, quam
exercet, manifestum est quod est verus Deus. Quod autem exerceat
filius vera opera divinitatis, patet supra V, 19: <i>quaecumque
pater facit, haec et filius similiter facit</i>. Et iterum dicit:
<i>sicut pater habet vitam in semetipso</i>, non quidem
participatam, <i>ita et filio dedit vitam habere in semetipso</i>;
I Io. ult., v. 20: <i>ut simus in vero filio eius Iesu Christo. Hic
est verus Deus et vita aeterna</i>. Dicit autem <i>te solum
Deum</i>, secundum Hilarium, non excludens aliquid. Unde non dicit
absolute <i>te solum</i>, sed addit <i>et quem misisti Iesum
Christum</i>; quasi diceret <i>ut cognoscant te et quem misisti
Iesum Christum</i>, esse unum solum et verum Deum: secundum illum
modum loquendi: <i>tu solus altissimus, Iesu Christe, cum sancto
spiritu</i>. Nec facit mentionem de spiritu sancto: quia ubicumque
ponuntur pater et filius, et praecipue in his quae ad maiestatem
divinitatis pertinent, cointelligitur spiritus sanctus, qui est
nexus amborum. Vel secundum Augustinum de Trinitate, hoc dicit ad
excludendum errorem quorumdam dicentium, quod haec est falsa: pater
est Deus, et filius est Deus, et spiritus sanctus est Deus; sed
haec est vera: pater et filius et spiritus sanctus sunt unus Deus.
Et ratio istorum erat, quia, ut ab apostolo dicitur I Cor. I, 24,
Christus est Dei virtus et Dei sapientia. Manifestum est autem quod
nullus potest dicere aliquem Deum nisi habeat virtutem et
sapientiam divinam. Cum ergo isti vellent quod pater esset
sapientia, quae est filius, dicebant ulterius, quod pater sine
filio consideratus non esset Deus, et etiam filius et spiritus
sanctus. Et quia in missione designatur incarnatio filii Dei, ideo
per hoc quod dicit <i>et quem misisti Iesum Christum</i>, datur
intelligi quod in vita aeterna gaudebimus etiam de humanitate
Christi; Is. XXXIII, 17: <i>regem</i>, idest Christum, <i>in decore
suo videbunt</i>. Supra X, v. 9: <i>ingredietur, et pascua
inveniet</i>. Hic ponitur meritum exaudiendae petitionis, et primo
commemorat meritum; secundo postulat praemium, ibi <i>et nunc
clarifica me tu, pater</i>. Commemorat autem duplex meritum.
Scilicet doctrinae, dicens <i>ego te clarificavi</i>, scilicet in
notitia hominum, manifestando per doctrinam; Is. XXIV, 15: <i>in
doctrinis glorificate Deum</i>. Item obedientiae: unde subdit
<i>opus consummavi</i>. Utitur praeterito pro futuro, scilicet
<i>clarificavi</i> idest, clarificabo; et <i>consummavi</i>, idest
consummabo: et hoc, quia iam inchoatum erat, et iterum quia
imminebat hora passionis, quando hoc opus consummatum est. <i>Quod
dedisti mihi</i>, non iussisti: non enim sufficit quod Christo et
nobis mandetur divinitus; quia quidquid Christus secundum quod homo
fecit et nos facere possumus, est ex dono Dei; Sap. VIII, 21:
<i>scivi quia non possum esse continens, nisi Deus det.
Dedisti</i>, inquam, <i>mihi</i>, per donum gratiae, <i>ut
facerem</i>, idest, ut consummarem; Eccli. XXXVIII, 31: <i>cor suum
dabit in consummationem</i>. Sed quia obedientiae, et doctrinae
Christi praemium est gloria; Phil. II, v. 8: <i>factus est obediens
usque ad mortem, mortem autem crucis; propter quod et Deus
exaltavit illum, et donavit illi nomen quod est super omne
nomen</i>: ideo postulat praemium, dicens <i>et nunc clarifica me
tu, pater</i>. Quod non est intelligendum ut quidam putaverunt,
sicut Augustinus dicit, quod natura humana in Christo a verbo
suscepta aliquando convertatur in verbum, et homo mutetur in Deum;
quia hoc nihil aliud esset quam ipsam naturam annihilari. Omne enim
quod ita in aliud convertitur quod illud in quod convertitur non
augeatur, annihilari videtur: divino autem verbo Dei nihil augeri
potest. Et ideo, secundum Augustinum, intelligendum est <i>et nunc
clarifica me tu, pater</i>, de praedestinatione Christi hominis.
Nam aliquid habemus in praedestinatione divina, et in effectu rei.
Homo autem Christus Iesus, sicut et alii homines, praedestinatus
fuit a Deo patre; Rom. I, 4: <i>qui praedestinatus est filius
Dei</i> et cetera. Et secundum hoc dicit <i>et nunc</i>, idest
postquam <i>clarificavi te, et consummavi opus quod dedisti mihi ut
faciam, clarifica me tu, pater, apud temetipsum</i>; idest, fac me
sedere ad dexteram tuam; et hoc <i>claritate quam habui priusquam
mundus fieret, apud te</i>, idest in tua praedestinatione; Mc.
ult., 19: <i>dominus quidem Iesus assumptus est in caelum, et sedet
a dextris Dei</i>. Vel aliter, secundum Hilarium. Nam gloria
hominum est quaedam conformitas ad gloriam Dei, quamvis inaequalis;
Christus autem secundum quod Deus, habuit gloriam ab aeterno apud
patrem, scilicet divinam, et aequalem patri. Petit ergo hic quod in
humanitate clarificetur, ut scilicet id quod ex tempore erat caro,
et in corruptione transformata, gloriam eius, quae sine tempore
est, claritatis acciperet. Non tamen aequalem, sed similem: ut
scilicet sicut ab aeterno apud patrem immortalis et ad dexteram
consedens fuit, ita et secundum quod homo immortalis efficiatur, et
ad Dei dexteram exaltetur.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 2</div>
<p title="Super Io., cap. 17 l. 2"><a name="87535"><span class=
"ref">[87535] Super Io., cap. 17 l. 2</span></a> Supra oravit
dominus pro seipso; hic orat pro apostolorum collegio, et primo
assignat rationes orandi; secundo ponit orationis tenorem, ibi
<i>pater sancte, serva eos in nomine tuo quos dedisti mihi</i>.
Circa primum duo facit. Primo tangit rationes ex parte
discipulorum; secundo ex parte sui, ibi <i>ego pro eis rogo</i> et
cetera. Ex parte autem discipulorum ponit tres rationes orandi pro
eis. Prima, quia ab eo instructi; secunda, quia sibi dati; tertia,
quia ei obedientes et devoti. Primam ponit cum dicit
<i>manifestavi</i>, quasi dicat, secundum Augustinum: <i>ut filius
tuus clarificet te</i>. Quae quidem clarificatio iam in parte est
impleta, quia <i>manifestavi nomen tuum hominibus quos dedisti mihi
de mundo</i>. Vel, secundum Chrysostomum: dico, quod consummavi
opus quod dedisti mihi ut facerem. Quale autem opus sit, subdit cum
dicit <i>manifestavi nomen tuum hominibus</i> etc.: quod est
proprium opus filii Dei, qui est verbum, cuius est proprium
manifestare dicentem, Matth. XI, 27: <i>neque patrem quis novit
nisi filius, et cui voluerit filius revelare</i>. Supra, I, 18:
<i>Deum nemo vidit unquam. Unigenitus, qui est in sinu patris, ipse
enarravit</i>. Sed hic est dubium. Cum Deus pater fuerit notus
hominibus ante adventum Christi, secundum illud Ps. LXXV, 2:
<i>notus in Iudaea Deus</i>, quid est hoc quod dicit <i>manifestavi
nomen tuum?</i> Responsio. Dicendum, quod nomen Dei patris poterat
tripliciter cognosci. Uno modo inquantum est omnium creator; et hoc
modo notus erat a gentibus; Rom. I, 20: <i>invisibilia Dei per ea
quae facta sunt, intellecta conspiciuntur</i>. Et infra: <i>Deus
illis revelavit</i>. Alio modo, ut cui soli esset latriae cultus
exhibendus: et hoc modo non erat notus a gentibus, quae etiam
latriae cultum aliis diis exhibebant, sed a Iudaeis tantum, quibus
solis praeceptum erat in lege quod non nisi domino immolarent; Ex.
XXII, 20: <i>qui immolat diis alienis, occidetur, praeterquam
domino soli</i>. Tertio modo ut pater unigeniti filii sui Iesu
Christi et hoc modo nulli erat notus; sed innotuit per filium
quando apostoli crediderunt eum esse filium Dei. Secundam rationem
ponit cum dicit <i>quos dedisti mihi</i>: et primo ponit dationem,
ex qua sumitur ratio seu modus. Dicit ergo <i>quos dedisti
mihi</i>, scilicet, illis hominibus nomen tuum manifestavi. Sed
numquid filius habuit eos sicut et pater habuit? Utique inquantum
Deus. Sed dicit <i>dedisti mihi</i>, scilicet homini, ut me
audirent, et mihi obedirent; supra VI, 44: <i>nemo potest venire ad
me, nisi pater, qui misit me, traxerit eum</i>. Quod autem aliqui
ad Christum veniant, est ex dono et gratia Dei; Eph. II, 8:
<i>gratia salvati estis: hoc enim Dei donum est. Dedisti</i>,
inquam, <i>de mundo</i>, idest a mundo electos; supra XV, 19:
<i>quia elegi vos de mundo</i>. Nam etsi totus mundus quantum ad
Deum datus sit filio, apostoli tamen dati sunt filio ad obediendum.
Rationem dationis ponit, dicens <i>tui erant</i>; quasi ideo dati,
quia <i>tui erant</i>, et mei, et secundum divinitatem
praedestinati ab aeterno, ut per gratiam ad futuram gloriam
pervenirent; Eph. I, 4: <i>elegit nos in ipso ante mundi
constitutionem. Et mihi eos dedisti</i>, idest quod antea de eis
mecum et in me praedestinasti, opere implesti, faciendo ut mihi
adhaererent. Tertiam rationem ponit cum dicit <i>et sermonem tuum
servaverunt</i>: quae sumitur ex discipulorum devotione. Et primo
ponit devotionem ipsorum ad filium; secundo ostendit quod haec
devotio redundat in gloriam patris, ibi <i>et cognoverunt quia
omnia quae dedisti mihi, abs te sunt</i>; tertio rationem huius
assignat, ibi <i>quia verba quae dedisti mihi, dedi eis</i>. Dicit
ergo quantum ad primum <i>mihi eos dedisti, quia tui erant</i>; sed
et ipsi devote se habuerunt, <i>quia sermonem tuum servaverunt</i>,
in corde per fidem, et in opere per impletionem; Prov. VII, 2:
<i>serva mandata mea, ut vivas</i>; supra XV, 10: <i>si mandata mea
servaveritis, manebitis in dilectione mea</i>. Sed et hoc quod sic
servaverunt sermonem, redundat in gloriam tuam, pater; nam hic est
sermo meus, quia omnia quaecumque habeo, a te habeo; <i>et ipsi
nunc cognoverunt, quia omnia quae dedisti mihi</i>, scilicet homini
filio tuo, <i>abs te sunt</i>; supra c. I, 14; <i>vidimus gloriam
eius quasi unigeniti a patre</i>, idest, vidimus eum quasi omnia a
patre habentem. Et per hoc quod cognoverunt clarificatur pater in
mente ipsorum. Ratio autem huius clarificationis, quod scilicet
obedientia discipulorum ad filium redundet in gloriam patris,
ponitur cum dicitur <i>quia verba quae dedisti mihi</i> et cetera.
Ubi primo ponit ordinem processus cognitionis a patre ad
discipulos; secundo proponit ordinem reductionis mentium
discipulorum in patrem. Primum ponit per dationem doctrinae a
patre. Et ponitur duplex datio. Una quam dedit pater filio, unde
dicit <i>verba quae dedisti mihi</i>, secundum generationem
aeternam, in qua dedit pater verba filio, cum tamen ipse sit verbum
patris. Huiusmodi verba nil aliud sunt quam rationes omnium
fiendorum, quas omnes ab aeterno pater dedit filio, generando
ipsum. Vel <i>dedisti mihi</i>, scilicet Christo homini: quia anima
sua sanctissima ab ipso instanti conceptionis repleta fuit omni
cognitione veritatis; supra I, 14: <i>plenum gratiae et
veritatis</i>, idest cognitione cuiuslibet veritatis; Col. c. II,
3: <i>in ipso sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae</i>. Alia
datio est quam Christus dat discipulis: unde dicit <i>dedi eis</i>,
interius et exterius docendo; supra XV, 15: <i>omnia quaecumque
audivi a patre meo, nota feci vobis</i>. In quo se ostendit
mediatorem Dei et hominum, I Tim. II, 5, quia scilicet quod accepit
a patre, transfundit in discipulos; Deut. V, 5: <i>ego sequester
fui inter dominum et vos in tempore illo, ut annuntiarem vobis
verba eius</i>. Reductio autem mentium discipulorum in Deum ponitur
cum dicit <i>et ipsi acceperunt</i>. Ubi ponitur duplex acceptio
correspondens duplici dationi praedictae. Una respondet secundae
dationi, cum dicit <i>et ipsi acceperunt</i>, a me, non existentes
rebelles; Is. l, 5: <i>dominus Deus aperuit mihi aurem; ego autem
non contradico</i>; supra VI, 45: <i>omnis qui audivit a patre et
didicit, venit ad me</i>. Et accipientes <i>cognoverunt</i>, quia
tu omnia mihi dedisti, quod respondet primae dationi. Et, secundum
Augustinum, hoc quod addit <i>crediderunt quia tu me misisti</i>,
est expositivum praecedentium. Duplex enim est cognitio divinorum:
una perfecta, quae est gloriae per apertam visionem; alia
imperfecta, quae est viae per fidem; I Cor. XIII, v. 12: <i>videmus
nunc per speculum in aenigmate</i>, quantum ad secundum, <i>tunc
autem facie ad faciem</i>, quantum ad primum. Dicit ergo
<i>cognoverunt quia a te exivi</i>. Sed qua cognitione? Numquid
patriae? Non; sed fidei: unde subdit <i>et crediderunt</i>, quasi
hoc ipsum sit cognoscere quod credere. <i>Crediderunt</i>, inquam,
<i>vere</i>, idest firmiter et stabiliter; supra XVI, 31: <i>modo
creditis?</i> Scilicet stabiliter. <i>Ecce venit hora</i>, scilicet
cum perfecte creditis. Et utitur praeterito pro futuro, tum propter
certitudinem rei futurae, tum propter infallibilitatem divinae
praedestinationis. Vel secundum Chrysostomum, loquitur de
praeterito: et haec dicit esse facta, quia iam inchoata erant.
Dicendum ergo ut utrumque sensum concordemus, quia haec omnia iam
inchoata erant, sed perficienda restabant. Ergo quantum pertinet ad
inchoationem, loquitur de praeterito; sed quantum ad
consummationem, loquitur de futuro, quae fienda erant per adventum
spiritus sancti. Sed quid crediderunt? <i>Quia tu me misisti</i>;
Gal. IV, 4: <i>misit Deus filium suum</i> et cetera. Quod, secundum
Augustinum, idem est quod est <i>a te exivi</i>. Sed hoc est contra
Hilarium, quia, secundum eum, ut dictum est, exire pertinet ad
aeternam generationem, mitti vero ad incarnationem. Sed dicendum,
quod de Christo possumus loqui dupliciter; scilicet secundum
divinitatem, et sic quantum ad filium Dei, aliud est exire et aliud
mitti, ut Hilarius dicit, vel secundum humanitatem: et sic quantum
ad filium hominis, idem est exire et mitti, ut dicit Augustinus.
Hic ponuntur rationes orationis ex parte Christi. Et ponit ad hoc
tres rationes. Una sumitur ex dominio quod super eos acceperat: et
ad hoc dicit <i>ego pro eis</i>, scilicet discipulis, <i>rogo</i>.
Ubi primo ponit rationem ipsam; secundo manifestat eam, ibi <i>quia
tui sunt</i>. Ratio autem quare quis sit audiendus, et orare debeat
pro aliis, est si illi specialiter pertineant ad ipsum; orationes
enim generales minus exaudiuntur; et ideo dicit <i>pro eis rogo,
non pro mundo</i>, idest mundi dilectoribus, <i>sed pro his quos
dedisti mihi</i> ut discipulos et obedientes specialiter, quamvis
omnia sint mea, potestate. Ps. II, 8: <i>postula a me, et dabo tibi
gentes haereditatem tuam</i>. Sed contra. Videtur quod pro omnibus
rogaverit: I Io. II, 1: <i>advocatum habemus apud patrem Iesum
Christum iustum; et ipse est propitiatio pro peccatis nostris; non
solum autem nostris, sed et totius mundi</i>; I Tim. II, 4: <i>qui
vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis
venire</i>. Responsio. Dicendum, quod Christus, quantum est de se,
pro omnibus oravit, quia oratio sua, quantum est de se, efficax est
ut valeat toti mundo; sed tamen non in omnibus sortitur effectum,
nisi in sanctis et electis Dei: et hoc propter impedimentum
mundanorum. Et rationem manifestat dicens <i>tui erant</i>,
scilicet per aeternam praedestinationem. Sed non erant ita tui ut
filius eos non haberet, nec ita dantur filio ut auferantur patri;
unde dicit <i>et omnia mea tua sunt, et tua mea sunt</i>: in quo
ostenditur aequalitas filii ad patrem, qui, secundum quod Deus, ab
aeterno habet omnia quae pater habet. Sed notandum, quod pater
habet quaedam quae pertinent ad essentiam suam, sicut est
sapientia, bonitas et huiusmodi, quae nihil aliud sunt quam sua
essentia: et hoc protestatur filius se habere; supra XVI, 14, ubi
loquitur de processione spiritus sancti, <i>Deo meo accipiet, et
annuntiabit vobis</i>: et hoc ideo, quia <i>quaecumque habet pater,
mea sunt</i>. Et dicit <i>omnia</i>, quia licet unum re sint, tamen
multa ratione. Secundo habet quaedam quae pertinent ad possessionem
sanctitatis, quae sunt ei consecrata per fidem, sicut sunt omnes
sancti et electi, de quibus dicit supra eodem, <i>tui erant</i>. Et
etiam ista omnia protestatur filius se habere, cum dicit hic, de
eis loquens <i>et tua mea sunt</i>: quia scilicet ad hoc
praedestinati sunt ut fruantur filio, sicut et patre. Tertio modo
habet pater quaedam per modum possessionis communiter, sicut omnes
res creatas; Ps. XXIII, 1: <i>domini est terra et plenitudo
eius</i>. Et haec etiam omnia sunt filii. Unde in parabola de filio
prodigo, Lc. c. XV, 31, dicit pater filio maiori: <i>omnia mea tua
sunt</i>. Secunda ratio sumitur ex gloria quam Christus habebat in
eis: quia gloriam eius iam partim cognoscebant, et adhuc magis
cognoscituri erant; II Petr. I, 16: <i>non indoctas fabulas secuti,
notam fecimus vobis domini nostri Iesu Christi virtutem et
praesentiam, sed speculatores facti illius magnitudinis</i>. Tertia
ratio sumitur ex absentia qua ab eis corporaliter recedebat; unde
dicit <i>et iam non sum in mundo</i>. Ubi sciendum est, quod
dupliciter dicitur aliquid esse in mundo: scilicet adhaerendo mundo
per affectum; I Io. II, 16: <i>omne quod est in mundo
concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia
vitae</i>. Sed hoc modo non est dicendum quod Christus iam non sit
in mundo, cum numquam fuerit in mundo, ei per affectum inhaerendo.
Sed est alio modo intelligendum, scilicet quod iam non sit in mundo
praesentia corporali: quia mox futurum erat ut qui in mundo
corporaliter fuerat, corporaliter ipsum relinqueret. <i>Et hi</i>,
scilicet discipuli, <i>in mundo sunt</i>, scilicet praesentia
corporali; <i>et ego ad te venio</i>, secundum quod homo, scilicet
ad participationem gloriae tuae, et exaltationem usque ad dexteram
tuam et cetera. Et ideo iustum est ut pro eis orem a quibus
corporaliter recessurus sum.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 3</div>
<p title="Super Io., cap. 17 l. 3"><a name="87536"><span class=
"ref">[87536] Super Io., cap. 17 l. 3</span></a> Positis rationibus
orandi pro apostolis, hic ponit petitiones quas pro eis porrigebat,
et primo petit eorum conservationem; secundo sanctificationem, ibi
<i>sanctifica eos</i>. Sed conservationem a malo, sanctificationem
in bono. Circa primum duo facit. Primo petit eorum conservationem;
secundo ponit conservationis necessitatem, ibi <i>cum essem cum
eis, ego servabam eos</i>. Circa primum consideranda sunt quatuor.
Primo a quo petat; secundo quid petat; tertio pro quibus; quarto ad
quid petit. Petit quidem a patre: unde dicit <i>pater</i>; et
merito, quia ipse est principium omnis boni; Iac. I, 17: <i>omne
datum optimum et omne donum perfectum desursum est, descendens a
patre luminum</i>. Sed addit <i>sancte</i>, quia etiam in ipso est
principium et origo totius sanctitatis, et quia finaliter
sanctificationem petebat; Lev. XIX, 2: <i>sancti eritis, quia ego
sanctus sum, dominus Deus vester</i>; I Reg. II, 2: <i>non est
sanctus ut est dominus</i>. Petit autem conservationem eorum. Unde
dicit <i>serva eos</i>; quia, ut dicitur in Ps. CXXVI, v. 1:
<i>nisi dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit
eam</i>. Non enim bonum nostrum est in hoc solum quod habemus esse
a Deo, sed oportet quod conservemur ab eo. Quia, ut dicit
Gregorius, omnia in nihilum redigerentur, nisi manus omnipotentis
contineret; Hebr. I, 3: <i>portans omnia verbo virtutis suae</i>.
Et ideo Psalmista petebat: <i>conserva me, domine, quoniam speravi
in te</i>. Conservatur autem homo a malo et a peccato in nomine
Dei: unde dicit <i>in nomine tuo</i>, idest, per virtutem nominis
tui et tuae cognitionis: quia in hoc est gloria et salus nostra;
Ps. XIX, 8: <i>hi in curribus et hi in equis; nos autem in nomine
domini Dei nostri invocabimus</i>. Petit autem pro sibi datis: unde
dicit <i>quos dedisti mihi</i>, Eccle. VII, 14: <i>inspice in omnia
opera domini, quod nemo possit corrigere quem ille despexerit</i>.
Nullus enim potest conservari a malo nisi per electionem divinam,
quae designatur, cum dicit <i>quos dedisti mihi</i>, idest dono
tuae gratiae, ut mihi adhaererent; Matth. XIX, 11: <i>non omnes
capiunt verbum hoc, sed quibus datum est</i>. Qui enim sic dantur
Christo, conservantur a malo. Ad quid ergo petit eos conservari,
subdit dicens <i>ut sint unum sicut et nos</i>; quod potest
dupliciter continuari ad praecedentia. Uno modo ut designet modum
conservationis, ut sit sensus: ita servabuntur, <i>ut sint
unum</i>; nam quaelibet res conservatur in esse quamdiu est una,
quae desinit esse per divisionem; Matth. XII, 25: <i>omne regnum in
seipsum divisum desolabitur</i>. Et ideo Ecclesia potest
conservari, et homines, si sint unum. Alio modo ut sit finis
conservationis, ut sit sensus: et ad hoc conserventur, <i>ut sint
unum</i>: nam in unitate spiritus consistit nostra perfectio tota;
Eph. IV, 3: <i>solliciti servare unitatem spiritus in vinculo
pacis</i>; Ps. CXXXII, 1: <i>ecce quam bonum et quam iucundum
habitare fratres in unum</i>. Sed addit <i>sicut nos unum
sumus</i>. Sed contra. Ipsi sunt unum secundum essentiam: ergo et
nos erimus unum per essentiam. Sed hoc non est verum. Responsio.
Dicendum, quod uniuscuiusque perfectio nihil est aliud quam
participatio divinae similitudinis. In tantum enim sumus boni
inquantum Deo assimilamur. Unitas ergo nostra intantum est
perfectiva inquantum participat unitatem divinam. Est autem duplex
unitas in divinis: scilicet naturae, supra X, 30: <i>ego et pater
unum sumus</i>, et unitas amoris in patre et filio, quae est unitas
spiritus. Et utraque est in nobis, non quidem per aequiparationem,
sed per similitudinem quamdam: pater enim et filius sunt eiusdem
naturae numero, nos autem sumus unum in natura secundum speciem.
Item ipsi sunt unum per amorem non participatum ex dono alicuius,
sed ab eis procedentem: nam pater et filius diligunt se spiritu
sancto; nos autem per amorem participatum ex aliquo superiori.
Necessitatem autem huius conservationis ponit dicens <i>cum essem
cum eis, ego servabam eos in nomine tuo</i>: quae causatur ex
duobus. Primo quidem ex recessu sui; secundo ex odio mundi, ibi
<i>ego dedi eis sermonem tuum</i>. Circa primum tria facit. Primo
ponit conservationis studium, quod dominus cum esset praesens, eis
exhibuit; secundo insinuat discessum quo ad patrem redit, ibi
<i>nunc autem ad te venio</i>; tertio assignat rationem quare haec
verba protulit, ibi <i>et haec loquor</i> et cetera. Circa primum
tria facit. Primo proponit conservandi modum; secundo
conservationis debitum; tertio conservationis efficaciam, sive
effectum. Sed modus conservandi est congruus, quia virtute patris;
unde dicit <i>cum essem cum eis</i>, scilicet praesentia corporali,
Baruch III, 38: <i>post haec in terris visus est, et cum hominibus
conversatus est, ego</i>, scilicet filius hominis, <i>servabam</i>,
idest custodiebam, <i>eos</i> a malo et peccato; sed non virtute
humana, immo divina, quia <i>in nomine tuo</i>: quod quidem nomen
etiam commune est patri et filio et spiritui sancto; Matth. ult.
19: <i>baptizantes eos in nomine patris et filii et spiritus
sancti</i>. Et hoc quidem, tum quia pater et filius sunt unus Deus,
tum quia in nomine patris intelligitur etiam nomen filii: pater
enim dicitur qui habet filium. Sed attende, quia supra cum negasset
se habere Daemonium, non negavit se Samaritanum, idest custodem
esse, quia custos est; Is. XXI, 11: <i>custos quid de nocte?</i>
Scilicet huius mundi. Ipse enim sicut pastor custodit gregem suum.
Sed conservationis debitum ponit dicens <i>quos dedisti mihi</i>:
custos enim tenetur custodire suae custodiae deputatos; III Reg.
XX, 39: <i>custodi virum istum</i>; Habac. c. II, 1: <i>super
custodiam meam stabo</i>. Sic stat praelatus quando diligenter
invigilat super his qui sibi sunt deputati; Lc. II, 8: <i>pastores
erant in regione eadem vigilantes, et custodientes vigilias noctis
super gregem suum</i>. Sed efficacia custodiae est perfecta, quia
<i>nemo ex iis periit</i>; supra X, 27: <i>oves meae vocem meam
audiunt, et non rapiet eas quisquam de manu mea</i>; et supra VI,
v. 40: <i>omnis qui credit in eum, habet vitam aeternam</i>. Sed ab
hac efficacia excipitur unus, scilicet <i>filius perditionis</i>,
scilicet Iudas; qui dicitur filius perditionis, quasi ad perpetuam
perditionem praescitus et praeordinatus. Sic enim aliqui deputati
ad mortem dicuntur filii mortis; I Reg. XXVI, 16: <i>omnes vos
filii mortis estis</i>; Matth. XXIII, 15: <i>circuitis mare et
aridam ut faciatis unum proselytum (...) et facitis eum filium
mortis duplo quam vos</i>. Sed nota, quod interlinearis habet:
<i>filius mortis, idest praedestinatus perditioni</i>; cum tamen
raro inveniatur quod praedestinatio ponatur in malum. Unde hic
sumitur communiter pro scientia vel ordinatione. Ideo
praedestinatio semper in bonum ponitur, quia habet duplicem
effectum gratiae et gloriae; et ad utrumque Deus ordinat. Sed in
reprobatione duo sunt, culpa et poena temporaliter: et ad unum
eorum Deus tantum ordinat, scilicet ad poenam, et non per se. <i>Ut
Scriptura</i>, qua scilicet praedixisti, scilicet in Ps. CVIII, 1:
<i>Deus laudem meam ne tacueris: quia os peccatoris et os dolosi
super me apertum est</i>, quod scilicet esset me proditurus:
<i>impleretur. Nunc autem ad te venio</i>, deserens eos corporali
praesentia; supra XVI, 28: <i>iterum relinquo mundum, et vado ad
patrem</i>. Sed quia haec verba in corde male intelligentium
possent infidelitatis scandalum generare, quasi non posset eos
servare ab eis recedens vel quod pater eos ante non servasset: sed
quidem et pater eos ante servabat, unde dixit: <i>ego servabam eos
in nomine tuo</i>, sed et filius post suum recessum eos servare
potuit. Et ideo rationem dictorum assignans, dicit <i>et haec
loquor in mundo, ut habeant gaudium meum impletum in
semetipsis</i>; quasi dicat: locutus sum sicut homo orans; sed
<i>haec loquor</i> propter consolationem discipulorum aestimantium
me esse hominem purum, ut saltem consolentur in hoc quod eos tibi
patri, quem maiorem credunt, recommendo, gaudentes se esse in
protectione patris. Et hoc, secundum Chrysostomum. Vel secundum
Augustinum, ut referantur haec verba ad hoc quod supra dixit: <i>ut
sint unum sicut et nos sumus</i>. Et sic ponuntur ut fructus
unitatis; quasi diceret <i>ut habeant gaudium</i>, iam superius
expressum, quo scilicet in me gaudeant, vel quod eis est a me,
<i>plenum in semetipsis</i>: quod quidem consequentur per unitatem
spiritus, per quam pervenient ad gaudium vitae aeternae, quod est
plenum. Ideo autem gaudium ad unitatem sequitur, quia unitas et pax
faciunt perfecte gaudere; Prov. XII, 20: <i>qui ineunt pacis
consilia, sequitur eos gaudium</i>; Gal. V, 22: <i>fructus autem
spiritus est gaudium</i> et cetera. Hic ponitur alia conservationis
necessitas, quae causatur ex odio mundi, et primo proponit
beneficium quod discipulis contulerat; secundo odium mundi quod
incurrerant, ibi <i>et mundus eos odio habuit</i>; tertio petit
auxilium patris, quod eos protegat, ibi <i>non rogo ut tollas eos
de mundo, sed ut serves eos a malo</i>. Dicit ergo primo <i>ego
dedi eis sermonem tuum</i>, idest quem a te recepi. Supra eodem
<i>verba quae dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt</i>. Vel
<i>dedi</i>, idest dabo per inspirationem Paracliti, <i>sermonem
tuum</i>, idest de te; quod quidem est maximum donum et beneficium;
Prov. IV, 2: <i>donum bonum tribuam vobis: legem meam ne
derelinquatis</i>. Sed ex hoc secutum est odium mundi, quia
scilicet ex hoc quod susceperunt sermonem tuum, <i>mundus eos odio
habuit</i>; Lc. VI, 22: <i>beati eritis cum vos oderint homines</i>
etc.; I Io. III, 13: <i>nolite mirari si odit vos mundus</i>. Causa
autem huius odii est quia recesserunt de mundo. Sermo enim Dei
facit homines a mundo recedere: nam Deo coniungit, cui nullus
coniungi potest nisi a mundo recedat, qui enim diligit mundum, non
est perfecta caritas Dei in illo; et ideo dicit <i>quia non sunt de
hoc mundo</i>; supra XV, v. 19: <i>quia ego elegi vos de mundo,
propterea odit vos mundus</i>. Naturale enim est unicuique quod
sibi simile est diligere; Eccli. c. XIII, 19: <i>omne animal
diligit sibi simile, et odio habet dissimile</i>; Sap. II, 15:
<i>gravis est nobis etiam ad videndum; et hoc quia dissimilis est
aliis vita illius</i>. Et ad hoc ponit exemplum, qualiter scilicet
non sunt de mundo, dicens <i>sicut et ego non sum de mundo</i>:
quod intelligendum est quantum ad amorem, quia sicut Christus in
mundo non erat per affectum, sic nec isti; non autem quantum ad
originem, quia aliquando de mundo fuerunt. Christus autem numquam,
quia etiam quantum ad nativitatem carnis natus est de spiritu
sancto. Matth. c. I; supra VIII, 23: <i>vos de mundo hoc estis; ego
non sum de hoc mundo</i>. Auxilium autem contra odium petit, dicens
<i>non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos a malo</i>,
et primo ponit suam petitionem; secundo assignat petitionis
rationem, ibi <i>de mundo non sunt</i>. Circa primum duo ponit,
quorum unum dicit se non petere, scilicet ut non tollantur de
mundo. Contra. Quomodo tolli possunt de mundo qui de mundo non
sunt? Sed dicendum, quod de mundo quidem non erant per affectum,
sicut supra dixit, sed de mundo per corporalem conservationem; et
secundum hoc noluit ut tollerentur de mundo: et hoc propter
utilitatem fidelium, qui per eos credituri erant; Mc. ult., 15:
<i>euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni
creaturae</i>. Sed aliud petit, ut scilicet in mundo corporaliter
conversantes, <i>serves a malo</i>, scilicet mundi: grave enim est
ut homo inter malos existens a malo immunis existat, praecipue cum
totus mundus in maligno positus sit; Is. XLIII, 2: <i>cum
transieris per aquas, tecum ero, et flumina non operient te</i>.
Ratio autem petitionis ponitur cum dicit <i>de mundo non sunt</i>.
Ubi videtur esse intricatio verborum et inutilis repetitio; cum
dicat eadem verba supra. Sed quidem non est inutilis repetitio:
quia ad aliud dicuntur ibi, et ad aliud hic. Ibi enim dicuntur ad
ostendendam causam quare odio habeantur a mundo: hic vero dicuntur
ad assignandam rationem quare debeant conservari a Deo. Ex quo
datur intelligi quod idem est propter quod sancti odiuntur a mundo
et diliguntur a Deo, scilicet contemptus mundi; Iac. II, 5:
<i>nonne vos elegit Deus pauperes in hoc mundo, divites in fide et
haeredes regni quod promisit Deus diligentibus se?</i> Et ideo
quodlibet bonum quod facit reddit hominem mundo odibilem, sed Deo
dilectum; Ex. VIII, 26: <i>abominationes Aegyptiorum immolabimus
domino Deo nostro</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 4</div>
<p title="Super Io., cap. 17 l. 4"><a name="87537"><span class=
"ref">[87537] Super Io., cap. 17 l. 4</span></a> Supra dominus
petiit discipulorum conservationem, hic petit eorum
sanctificationem et primo petit eorum sanctificationem; secundo
sanctificationis assignat necessitatem, ibi <i>sicut tu me misisti
in mundum</i>; tertio insinuat huius sanctificationis inchoationem,
ibi <i>et ego pro eis sanctifico meipsum</i>. Dicit ergo: sic petii
quod serventur a malo, sed hoc non sufficit nisi perficiantur in
bono; Ps. XXXVI, 27: <i>declina a malo, et fac bonum</i>. Et ideo,
<i>pater, sanctifica</i>, idest perfice, <i>eos</i>, et sanctos
fac. Et hoc <i>in veritate</i>, idest in me filio tuo, qui sum
veritas, supra XIV, 6, quasi diceret: fac eos participes meae
perfectionis et sanctitatis. Et ideo addit <i>sermo tuus</i>, idest
verbum tuum, <i>veritas est</i>, ut sit sensus: <i>sanctifica
eos</i> in me <i>veritate</i>, quia ego verbum tuum sum veritas.
<i>Vel sanctifica eos</i>, immittendo eis spiritum sanctum; et hoc
<i>in veritate</i>, idest in cognitione veritatis fidei et tuorum
mandatorum; supra VIII, 32: <i>cognoscetis veritatem, et veritas
liberabit vos</i>. Nam per fidem et cognitionem veritatis
sanctificamur; Rom. III, 22: <i>iustitia enim Dei per fidem Iesu
Christi, in omnes et super omnes qui credunt in eum</i>. Et ideo
subdit <i>sermo tuus veritas est</i>: quia scilicet veritas
sermonum Dei nullam habet falsitatem admixtam; Prov. VIII, 8:
<i>recti sunt sermones mei, non est in eis pravum quid neque
perversum</i>. Et quia sermo eius docet veritatem increatam. Vel
aliter. In veteri testamento erat modus loquendi, quod omne quod
deputatur cultui divino, dicitur sanctificari; Ex. XXVIII, 1:
<i>applica ad me Aaron fratrem tuum cum filiis suis de medio
filiorum Israel, ut sacerdotio fungantur mihi</i>. Dicit ergo
<i>sanctifica</i>, idest deputa quasi per modum sanctificationis,
<i>eos in veritate</i>, idest tuae veritati praedicandae: quia
<i>sermo tuus</i>, quem debent praedicare, <i>veritas est</i>. Et
necessitas sanctificationis subditur cum dicit <i>sicut tu me
misisti in mundum, ita et ego misi eos in mundum</i>; quasi dicat:
ad hoc ego veni ut praedicarem veritatem, infra XVIII, 37: <i>in
hoc natus sum (...) ut testimonium perhibeam veritati</i>: ita et
ego misi discipulos ad veritatem praedicandam; Mc. ult., 15:
<i>euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni
creaturae</i>. Necesse ergo habent quod in veritate testificentur;
infra XX, 21: <i>sicut misit me pater, et ego mitto vos</i>. Sed
debent sanctificari non solum propter officium ad quod deputantur,
sed quia iam inchoata est per me; unde dicit <i>et pro eis ego
sanctifico meipsum</i>. Secundum Augustinum enim sciendum est, quod
in Christo est duplex natura: sed quantum ad divinam Christus est
sanctus per essentiam, quantum vero ad humanam Christus est sanctus
per gratiam, quae derivatur a divina natura. Dicit ergo secundum
divinitatem <i>sanctifico meipsum</i>, assumendo carnem pro eis: et
hoc, ut sanctitas gratiae, quae est a me Deo in me homine,
derivetur a me eis; quia <i>de plenitudine eius omnes
accepimus</i>; supra I, 16. Ps. CXXXII, 2: <i>sicut unguentum quod
est in capite</i>, Christi quod est Deus, <i>quod descendit in
barbam Aaron</i>, idest in humanitatem, et ab hac, <i>descendit in
oram vestimenti eius</i>, idest in nos. Vel aliter, secundum
Chrysostomum, rogavit ut sanctificarentur sanctificatione
spirituali. In veteri autem testamento erant iustificationes
carnales; Hebr. IX, 10: <i>iustitiis carnis usque ad tempus
correctionis impositis</i>. Sed illae erant figurae spiritualis
sanctificationis, quae tamen fiebant per aliquod sacrificium; et
ideo ad sanctificationem discipulorum competebat fieri aliquod
sacrificium. Et hoc est quod dicit: ut sanctificentur ipsi, ego iam
sanctifico me; idest offero me sacrificium; Hebr. c. IX, 14:
<i>obtulit semetipsum Deo</i>; ibid. XIII, v. 12: <i>propter quod
Iesus, ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam
passus est</i>. Et hoc <i>in veritate</i>, non in figura, sicut in
veteri testamento.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 5</div>
<p title="Super Io., cap. 17 l. 5"><a name="87538"><span class=
"ref">[87538] Super Io., cap. 17 l. 5</span></a> Postquam dominus
oravit pro suis discipulis, hic rogat communiter pro fidelibus
omnibus, et primo proponit orationem; secundo subiungit
exauditionis rationem, ibi <i>pater iuste, mundus te non
cognovit</i>. In oratione autem duo petit a patre discipulis suis.
Primo quidem unitatis perfectionem; secundo gloriae visionem, ibi
<i>pater quod dedisti mihi, volo ut ubi ego sum et illi sint
mecum</i>. Circa primum duo facit. Primo petit quasi homo unitatis
perfectionem; secundo ostendit quod ipse ut Deus fecerit eis
potestatem ad hanc unitatem consequendam, ibi <i>et ego claritatem
quam dedisti mihi, dedi eis</i>. Circa primum duo facit. Primo
proponit pro quibus petit; secundo subdit quid petit, ibi <i>ut
omnes unum sint</i> et cetera. Petit autem pro toto coetu fidelium,
unde dicit: dixi, quod conserves discipulos a malo, et quod
sanctifices eos in veritate; sed <i>non pro eis rogo tantum, sed
etiam pro eis qui credituri sunt</i>, idest pro illis quorum fides
confirmabitur: et hoc <i>per verbum eorum</i>, idest apostolorum.
Et iuste rogat, quia nullus salvatur, nisi per intercessionem
Christi. Ne autem solum apostoli salvarentur, sed etiam alii, ideo
etiam pro aliis orandum erat; Deut. IV, 37: <i>dilexit patres tuos,
et elegit semen eorum post eos</i>; Eccli. c. XLIV, 11: <i>cum
semine eorum permanebo, et haereditas sancta nepotes eorum</i>. Sed
contra. Videtur quod non oravit pro omnibus fidelibus suis. Nam pro
his hic orat qui convertendi erant per verba apostolorum: sed
antiqui patres et Ioannes Baptista non fuerunt conversi per verba
eorum. Ad quod dicendum, quod ipsi iam pervenerant ad
consummationem; et licet non fruerentur Dei visione, cum non esset
solutum pretium, tamen cum meritis suis hinc abierant, ita ut
statim aperta ianua introducendi essent: et ideo oratione non
indigebant. Sed adhuc iterum quaeritur de aliquibus, qui non per
apostolorum verba crediderunt, sed immediate per Christum, sicut
Paulus; Gal. I, 12: <i>non ab hominibus neque per hominem accepi
illud neque didici, sed per revelationem Iesu Christi</i>. Et latro
in cruce, Lc. XXIII, 43. Non videtur ergo quod pro eis oraverit.
Sed ad hoc dicendum, secundum Augustinum, quod per verbum
apostolorum dicuntur credere non solum qui ab ipsis audierunt, sed
quicumque credunt per verbum quod apostoli praedicaverunt, quod est
verbum fidei, Rom. X, 8, quod dicitur verbum apostolorum, quia
ipsis principaliter commissum et praedicatum: quod etiam Paulo et
latroni in cruce est revelatum divinitus. Vel dicendum, quod qui
immediate a Christo et per Christum conversi sunt, sicut Paulus, et
latro in cruce, et si qui alii, computantur in parte orationis qua
dominus pro discipulis oravit. Unde dominus dixit (supra hoc cap.):
<i>quos dedisti mihi</i>, seu daturus es. Sed adhuc quaeritur de
nobis, qui non credimus per apostolos. Sed ad hoc dicendum, quod
licet non crediderimus per apostolos, credimus tamen per discipulos
eorum. Petit autem unitatis perfectionem, unde dicit <i>ut omnes
unum sint</i>. Ubi primo proponit unitatem quam petit; secundo
unitatis exemplum et causam, ibi <i>sicut tu, pater, in me, et ego
in te</i>; tertio unitatis fructum, ibi <i>ut mundus credat quia tu
me misisti</i>. Dicit ergo hoc rogo <i>ut omnes unum sint</i>. Nam,
ut Platonici dicunt ab hoc quaelibet res habet unitatem a quo habet
bonitatem. Bonum enim est quod est rei conservativum; nulla autem
res conservatur nisi per hoc quod est una. Et ideo dominus petens
discipulorum perfectionem in bonitate, petit quod sint unum; quod
quidem impletum est; Act. IV, 32: <i>multitudinis credentium erat
cor unum et anima una</i>; Ps. CXXXII, 1: <i>ecce quam bonum et
quam iucundum habitare fratres in unum</i>. Sed unitatis exemplum
et causam subdit, dicens: <i>sicut tu, pater, in me, et ego in
te</i>. Aliqui enim sunt unum, sed in malo. Unde hanc unitatem Deus
non petit, sed illam secundum quam homines uniuntur ad bonum,
scilicet in Deum; et ideo dicit: <i>sicut tu, pater, in me, et ego
in te</i>; idest hoc modo uniantur quod credant in me et in te;
Rom. XII, 5: <i>multi unum corpus sumus in Christo</i>; Eph. IV, 3:
<i>solliciti servare unitatem spiritus (...) qui est unus Deus, una
fides, unum Baptisma</i>. Et quidem in patre et filio qui sunt
unum, sumus unum: quia si diversa quaerimus credendo et
desiderando, affectus noster diversificatur ad multa. Sed Arius ex
hoc arguit, quod eodem modo filius est in patre et pater in filio,
quo nos sumus in Deo: sed nos non sumus per unitatem essentiae, sed
per conformitatem voluntatis et amoris: ergo et similiter pater non
est in filio per unitatem essentiae. Sed dicendum, quod in patre et
filio est duplex unitas, scilicet essentiae et amoris; et secundum
utramque pater est in filio, et filius in patre. Quod ergo hic
dicit <i>sicut tu, pater, in me, et ego in te</i>, potest referri
uno modo ad unitatem amoris, secundum Augustinum, ut sit sensus:
<i>sicut, te, pater, es in me</i> per amorem, quia caritas facit
unum esse cum Deo; quasi diceret: sicut pater diligit filium, et e
converso; ita ipsi diligant patrem et filium. Et sic ly
<i>sicut</i> non dicit aequiparantiam, sed quamdam remotam
similitudinem. Vel secundum Hilarium, potest referri ad unitatem
naturae: non quidem quod eadem natura numero sit in nobis cum patre
et filio, sicut est in eis; sed quod unitas nostra per hoc sit quod
assimilamur illi divinae naturae, per quam pater et filius sunt
unum. Hoc etiam modo ly <i>sicut</i> dicit imitationem quamdam. Et
inde est quod invitamur ad imitationem dilectionis divinae: Eph. V,
1: <i>estote imitatores Dei sicut filii carissimi, et ambulate in
dilectione, sicut et Christus dilexit nos</i>; et perfectionis, seu
bonitatis; Matth. V, 48: <i>estote perfecti sicut pater vester
perfectus est</i>. Fructum autem unitatis ponit cum dicit <i>ut
mundus credat</i>: per nihil enim aliud sic manifestatur veritas
Evangelii, sicut per caritatem fidelium; supra XII, 35: <i>in hoc
cognoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem
habueritis ad invicem</i>. Erit ergo hic unitatis fructus: quia,
per hoc quod sint unum, <i>mundus credat</i>, quod doctrina quam
dedi eis sit a te, et cognoscat quia <i>tu me misisti</i>. Non enim
est Deus dissensionis causa, sed pacis. Sed hic est quaestio: quia
unum perfecte erimus in patria, ubi non erit tempus credendi:
inconvenienter ergo post unitatem subdit <i>ut mundus credat quia
tu me misisti</i>. Sed dicendum, quod hic non loquitur de unitate
consummata, sed inchoata. Item est alia quaestio: quia ipse orat ut
sint unum illi qui credunt in eum: ergo et mundus credens est unum.
Quomodo ergo dicit, postquam sunt unum, <i>mundus credat?</i> Ad
quod potest mystice responderi, quod uno modo dominus petit pro
omnibus credentibus quod sint unum: qui tamen non simul credituri
erant, sed quidam prius, per quos alii convertendi erant. Quod ergo
dicit <i>ut mundus credat</i>, intelligitur quantum ad illos qui
non a principio crediderunt, qui, cum crediderunt, facti sunt unum,
et similiter alii credentes post eos: et sic usque ad finem mundi.
Alio modo, secundum Hilarium, ut ly <i>mundus credat</i> sit finis
unitatis et perfectionis; quasi diceret: perfice eos, ut sic sint
unum, ad hoc scilicet <i>ut mundus credat quia tu me misisti</i>.
Unde ly <i>ut</i> importat causam finalem. Tertio modo, secundum
Augustinum, ut ly <i>mundus credat</i> sit alia petitio: et tunc
oportet repeti quod dixit <i>rogo</i>; quasi diceret: rogo ut sint
unum, et rogo ut mundus credat. Quid autem Christus ad hanc
unitatem operatus sit, subdit dicens <i>et ego claritatem quam
dedisti mihi, dedi eis</i>, quasi, hoc quod petit ut homo, facit ut
Deus. Et primo ostendit quod ipse operatus est ad hoc quod sint
unum; secundo ponit unitatis modum et ordinem, ibi <i>ego in eis,
et tu in me</i>; tertio ostendit unitatis finem, ibi <i>ut
cognoscat mundus quia tu me misisti</i>. Dicit ergo: etsi ut homo
petam eorum perfectionem, nihilominus tamen simul tecum hoc facio
quia et <i>ego claritatem</i>, idest gloriam resurrectionis,
<i>quam tu</i>, pater, <i>dedisti mihi</i>, aeterna
praedestinatione, et daturus es statim in re: <i>ego dedi
illis</i>, scilicet discipulis. Et claritas est immortalitas, quam
in resurrectione fideles accipient etiam quantum ad corpus; Phil.
III, 21: <i>reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum
corpori claritatis suae</i>; I Cor. XV, 43: <i>seminatur in
ignobilitate, surget in gloria</i>. Et hoc <i>ut sint unum</i>:
quia per hoc quod habebunt gloriam, efficientur unum, <i>sicut et
nos unum sumus</i>. Sed videtur distinguere operationem suam ab
operatione patris. Dicit, quod pater sibi claritatem dedit, et
Christus eam dedit fidelibus. Sed si bene intelligatur, non ponitur
hoc ad distinguendum operationem, sed personas. Nam filius,
inquantum filius, simul cum patre claritatem dat Christo homini, et
simul etiam cum eo fidelibus. Sed tamen inquantum hanc claritatem
specialiter per humanitatem suam eis tribuit; ideo hanc attribuit
sibi, illam patri. Et sic accipitur hic claritas, secundum
Augustinum. Vel, secundum Chrysostomum, <i>ego claritatem</i>,
scilicet gratiae, quam dedisti mihi, homini, quantum ad excellentem
cognitionem, perfectionem et miraculorum operationem, <i>dedi
eis</i> in parte, et adhuc perfectius dabo: II Cor. III, 18:
<i>transformamur a claritate in claritatem</i>; Ps. LXVII, 19:
<i>dedit dona hominibus</i>. Et hoc, <i>ut sint unum sicut et nos
sumus</i>. Hic enim est finis divinorum donorum ut uniamur illa
unitate, quae est conformis unitati patris et filii. Ordo autem
unitatis subditur, cum dicit <i>ego in eis, et tu in me</i>. Nam
per hunc ordinem perveniunt ad unitatem, quia vident quod ego sum
in eis per gratiam, sicut in templo; I Cor. III, 16: <i>nescitis
quia templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis?</i> Quae
est quasi quaedam similitudo eius essentiae, qua tu es in me per
unitatem naturae; supra XIV, 10: <i>ego in patre, et pater in me
est</i>. Et hoc <i>ut ipsi sint consummati</i>, idest perfecti,
<i>in unum</i>. Sed attende, quod cum supra dixisset <i>ut sint
unum</i>, hic addit quod <i>consummati</i>: ideo est, quia illud
refertur ad unitatem gratiae, hoc autem ad eius complementum. Vel
aliter, secundum Hilarium, <i>ego in eis</i>, supple: sum per
unitatem naturae humanae quam eamdem habeo cum illis, et quia etiam
do eis corpus meum in cibum, <i>et tu in me</i>, per unitatem
essentiae. Sed secundum primam expositionem, quia per gratiam non
solum filius est in eis, sed et pater, supra XIV, 23: <i>ad eum
veniemus, et mansionem apud eum faciemus</i>: quare dicit <i>ego in
eis</i>, sine patre? Responsio. Dicendum, secundum Augustinum, quod
hoc non dicit ut ostendat filium in eis esse sine patre, sed quia
per filium accessum habeant ad patrem; Rom. V, 1: <i>iustificati
igitur ex fide per Christum, pacem habeamus ad Deum, per quem et
habemus accessum</i>. Vel, secundum Chrysostomum, supra dixit <i>ad
eum veniemus</i>, ut ostendat pluralitatem personarum divinarum
contra Sabellium; hic autem dicit <i>ego in eis</i> ut ostendat
aequalitatem patris ad filium contra Arium. Per hoc enim datur
intelligi quod sufficit fidelibus, si solus filius inhabitet. Finis
autem unitatis ponitur, ibi <i>ut cognoscat mundus quia tu me
misisti</i>. Et quidem si consummata unio referatur ad perfectionem
viae, tunc ly <i>cognoscat mundus</i>, idem est quod supra dixit
<i>ut mundus credat</i>. Tunc dicitur propter inchoationem; hic
autem dicit <i>cognoscat</i>, quia imperfectam cognitionem non
sequitur fides, sed plena cognitio. Et dicit <i>cognoscat
mundus</i>, non quod nunc sit mundus, sed quod fuit mundus; ut sit
sensus: <i>mundus</i>, iam credens, <i>cognoscat</i>. Vel
<i>mundus</i>, idest amatores mundi, <i>cognoscat quia tu me
misisti</i>: quia tunc mali per manifesta indicia cognoscent
Christum esse filium Dei; Apoc. I, 7: <i>videbitis eum omnis
oculus</i>; et infra XIX, 37: <i>videbunt in quem
transfixerunt</i>; Lc. XXI, 27: <i>videbunt filium hominis
venientem in nubibus caeli cum potestate magna et maiestate</i>. Et
non solum cognoscat hoc; sed et sanctorum claritatem, quia
<i>dilexisti eos</i>, scilicet fideles. Nunc enim non possumus
cognoscere dilectionem Dei ad nos quanta sit: quia bona quae Deus
daturus est nobis, cum excedant appetitum et desiderium nostrum,
non possunt cadere in cor nostrum. I Cor. II, 9: <i>oculus non
vidit nec auris audivit nec in cor hominis ascendit, quae
praeparavit Deus iis qui diligunt illum</i>. Et ideo mundus
credens, idest sancti cognoscent per experientiam quantum diligat
nos; sed mundi amatores, idest mali, cognoscent hoc videndo et
admirando gloriam sanctorum; Sap. V, 3: <i>hi sunt quos aliquando
habuimus in derisum et in similitudinem improperii</i>; et infra 5:
<i>ecce quomodo computati sunt inter filios Dei, et inter sanctos
sors illorum est</i>. Sed dicit <i>sicut tu me dilexisti</i>: quod
non importat parilitatem dilectionis, sed rationem et
similitudinem. Quasi dicat: dilectio qua dilexisti me, est ratio et
causa quare eos dilexisti: nam per hoc quod me diligis, diligentes
me et membra mea diligis; supra XVI, 27: <i>ipse pater amat vos,
quia vos me amastis</i>. Sciendum est autem, quod Deus diligit
omnia quae fecit, dando eis esse; Sap. XI, v. 25: <i>nihil odisti
eorum quae fecisti; nec enim odiens aliquid constituisti aut
fecisti</i>. Maxime autem diligit unigenitum filium suum, cui totam
naturam suam per aeternam generationem dedit. Medio autem modo
diligit membra unigeniti sui, scilicet fideles Christi, dando eis
gratiam qua Christus inhabitat nos; Deut. XXXIII, 3: <i>dilexit
populos: omnes sancti in manu illius sunt</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 6</div>
<p title="Super Io., cap. 17 l. 6"><a name="87539"><span class=
"ref">[87539] Super Io., cap. 17 l. 6</span></a> Supra dominus
petiit pro discipulis perfectionis unitatem, hic petit pro eis
visionis claritatem, et primo tangit personas pro quibus petit;
secundo ponit petendi modum; tertio subdit quod petit. Petit quidem
pro sibi datis, unde dicit <i>pater, quos dedisti mihi</i> et
cetera. Sciendum est, quod illud dicitur alicui dari quod voluntati
eius submittitur, ut scilicet faciat de eo quod vult. Voluntas
autem Christi duplex est, scilicet misericordiae et iustitiae: sed
misericordiae quidem primo et per se est ipsius, quia
<i>miserationes eius super omnia opera eius</i>, Ps. CXLIV, 9; et I
Tim. II, 4: <i>vult omnes homines salvos fieri</i>, sed voluntas
iustitiae punientis est eius non primo, sed praesupposito peccato:
<i>Deus enim non delectatur in perditione hominum</i>, Sap. I, 13;
Ez. c. XVIII, 32: <i>nolo mortem peccatoris</i>, verum secundum se,
sed tamen ex consequenti vult eam propter peccatum. Sunt ergo omnes
homines dati filio; supra <i>dedisti ei potestatem omnis
carnis</i>, idest omnis hominis, ut scilicet faciat de eis suam
voluntatem, vel misericordiae ad salvandum, vel iustitiae ad
puniendum. <i>Ipse enim est qui constitutus est a Deo iudex vivorum
et mortuorum</i>: ut dicitur Act. X, 42. Sed illi sunt sibi
simpliciter dati qui ad hoc dati sunt ei, ut de eis faciat
voluntatem misericordiae ad salvandum: unde de his dicit <i>quos
dedisti mihi</i>, in tua scilicet praedestinatione ab aeterno; Is.
VIII, 18: et Hebr. c. III, <i>ecce ego, et pueri mei, quos dedit
mihi dominus</i>. Modus autem petendi designatur cum dicit
<i>volo</i>: quod potest designare auctoritatem, vel meritum.
Auctoritatem quidem si intelligamus de voluntate eius inquantum est
Deus, quae est eadem cum voluntate patris: nam sua voluntate
homines iustificat et salvat; Rom. IX, 18: <i>cuius vult
miseretur</i>. Meritum autem designat, si intelligamus de voluntate
eius inquantum est homo, quae est meritoria salutis nostrae. Si
enim voluntates iustorum, qui sunt membra Christi habent meritum
impetrandi: supra XV, 7: <i>quodcumque volueritis petetis, et fiet
vobis</i>: multo magis hoc habet voluntas Christi hominis, qui est
caput sanctorum omnium. Quid autem petat, subdit dicens <i>ut ubi
ego sum, et illi sint mecum</i>, et primo petit coniunctionem
membrorum ad caput; secundo demonstrationem claritatis suae ad
membra, ibi <i>ut videant claritatem meam</i>. Dicit ergo hic:
<i>volo</i>, scilicet, <i>ut ubi ego sum, et illi sint mecum</i>:
quod potest dupliciter intelligi. Uno modo ut referatur ad Christum
hominem. Nam Christus, secundum quod homo, statim futurus et
ascensurus in caelum erat; infra XX, 17: <i>ascendo ad patrem meum
et patrem vestrum</i>. Et sic est sensus: <i>volo</i>, ut in caelo,
<i>ubi ego</i> mox futurus <i>sum, et illi</i>, scilicet fideles,
<i>sint mecum</i>, etiam loco; Matth. XXIV, 28: <i>ubi fuerit
corpus, illic congregabuntur et aquilae</i>, idest sancti. Hoc enim
promiserat Matth. V, 12 et Lc. VI, 23: <i>gaudete et exultate,
quoniam merces vestra copiosa est in caelis</i>. Sed dubitatur:
quia cum nondum esset in caelo, debuisset dicere ubi ego ero non
<i>ubi ego sum</i> et cetera. Item, quia supra III, 13, dixit:
<i>nemo ascendit in caelum nisi qui de caelo descendit</i>.
Responsio. Dicendum ad primum, quod Christus qui loquebatur, et
Deus erat et homo, et ideo, licet secundum eius humanitatem non
esset in caelo, erat tamen ibi secundum divinitatem, ut sic, in
terra existens, esset in caelo; et ideo dicit <i>ubi ego sum</i>.
Ad secundum dicendum, quod id quod dicit supra (loc. cit.) quod
<i>nemo descendit de caelo nisi filius hominis qui est in
caelo</i>, intelligitur quod est in caelo secundum divinitatem, et
descendit humanam naturam assumendo, et ascendit secundum humanam
naturam iam glorificatam. Et sic, dum nos cum illo, unum sumus iam
facti. <i>Unde solus venit, in se</i> scilicet, descendendo de
caelo, <i>illuc etiam solus rediit in nobis</i> ascendendo in
caelum: secundum Gregorium XXVIII Moralium. Dicit autem <i>sum</i>,
praesenti utens pro futuro: vel quia statim illic futurus erat, vel
ut referatur ad Christum Deum. Sed secundum hoc, cum Deus ubique
sit, Ier. XXIII, 24: <i>caelum et terram ego impleo</i>: videtur
sequi quod etiam sancti erunt ubique. Ad quod dicendum, quod Deus
hoc modo se habet ad nos ut lux ad homines. Lux autem ubique
diffunditur sole existente super terram. Et licet lux sit cum
hominibus, non tamen omnes sunt in luce solis, sed tantum eam
videntes. Sic ergo cum Deus sit ubique, est cum omnibus qui sunt
ubicumque; sed tamen non omnes sunt cum Deo, nisi qui ei
coniunguntur per fidem et dilectionem, et tandem coniungentur per
perfectam fruitionem; Ps. LXXII, 22: <i>et ego semper tecum</i>; I
Thess. IV, 16: <i>sic semper cum domino erimus</i>. Et sic est
sensus <i>ut ubi ego sum</i>, scilicet in divinitate tua, quam
habeo per naturam, <i>et illi sint mecum</i>, per participationem
gratiae; supra I, 12: <i>dedit eis potestatem filios Dei fieri</i>;
I Io. IV, 16: <i>qui manet in caritate in Deo manet et Deus in
eo</i>. Demonstrationem autem suae claritatis ad membra subdit
dicens <i>ut videant claritatem</i>, et primo ponit petitionem;
secundo ostendit claritatis originem, ibi <i>quam dedisti mihi</i>;
tertio assignat claritatis rationem, ibi <i>quia dilexisti me</i>
et cetera. Dicit ergo: volo ut non solum mecum sint, sed <i>ut
videant</i>, scilicet visione beatificante, I Io. III, 2: <i>cum
apparuerit, similes ei erimus, et videbimus eum sicuti est,
claritatem meam</i>: quod potest intelligi de claritate eius
secundum humanitatem, qua illustratus est in resurrectione; Phil.
III, v. 21: <i>reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum
corpori claritatis suae</i>. Vel de claritate eius secundum
divinitatem: est enim splendor gloriae, et figura paternae
substantiae Hebr. I, 3 et Sap. VII, 26: <i>candor est lucis
aeternae</i>. Et utramque claritatem sancti existentes in gloria
videbunt. Nam de prima dicitur Is. XXXIII, 17: <i>regem in decore
suo videbunt</i>. Sed hanc impii videbunt in iudicio tantum; Lc.
XXI, 27: <i>tunc videbunt filium hominis venientem cum potestate et
maiestate</i>. Sed Marcus dicit: <i>venientem in gloria</i>, idest
in claritate. Sed visio huius claritatis subtrahetur eis post
iudicium; Is. XXVI, 10, secundum aliam litteram: <i>tollatur impius
ne videat gloriam Dei</i>. Sed secundum claritatem videbunt sancti
perpetuo; Ps. XXXV, 10: <i>in lumine tuo</i>, scilicet gratiae,
<i>videbimus lumen</i>, scilicet gloriae, quam numquam videbunt
mali; Iob XXXVI, 32: <i>in manibus</i>, idest in superbis,
<i>abscondit lucem (...) annuntiat de ea amico suo, quod possessio
eius sit</i>. Huius autem claritatis origo est a patre: unde dicit
<i>quam dedisti mihi</i>. Gloriam scilicet corporis dedit ei in
resurrectione, sed quia hoc factum erat in divina ordinatione,
licet esset futurum in re, ideo dicit <i>dedisti</i>; Ps. VIII, 7:
<i>gloria et honore coronasti eum</i>. Sed claritatem divinam dedit
ei ab aeterno, quia filius est a patre ab aeterno, sicut splendor a
luce. Rationem autem claritatis datae ostendit dicens <i>quia
dilexisti me ante mundi constitutionem</i>. Quod quidem si
referatur ad Christum hominem, sic ly <i>quia</i> denotat causam.
Sicut enim dilectio et aeterna praedestinatio est causa quod nos
habeamus claritatem gratiae in praesenti, et gloriae in futuro,
Eph. I, 4: <i>elegit nos in ipso ante mundi constitutionem</i>: sic
etiam est causa claritatis Christi secundum quod homo; Rom. I, 4:
<i>qui praedestinatus est filius Dei in virtute</i>. Et sic est
sensus: dico, quod dedisti mihi claritatem: et huius causa est
<i>quia dilexisti me</i>; et hoc <i>ante mundi constitutionem</i>,
ut scilicet homo ille uniretur filio Dei in persona; Ps. LXIV, 5:
<i>beatus quem elegisti et assumpsisti: inhabitabit in atriis
tuis</i>. Si vero referatur ad Christum secundum quod est Deus, sic
ly <i>quia</i> denotat signum. Non enim dedit quia dilexit: nam in
datione, qua pater dedit filio, designatur aeterna eius generatio;
in dilectione vero, si sumatur essentialiter, importatur voluntas
divina: si vero notionaliter, designatur notio spiritus sancti. Sed
pater natura dedit filio claritatem, non voluntate, quia genuit eum
per naturam: nec ideo dedit filio quia spiravit spiritum sanctum.
Hic assignatur ratio exauditionis petitionis suae. Supra autem
dominus admisit ad suam petitionem etiam fideles cum dixit <i>non
pro eis rogo tantum, sed pro his qui credituri sunt per eos</i> et
quosdam excludit, scilicet mundum et infideles; unde dixit: <i>pro
eis rogo, non pro mundo</i>. Horum ergo rationem assignans, primo
ponit defectum mundi; secundo profectum discipulorum, ibi <i>ego
autem te cognovi</i>. Sed nota, quod quando petiit eorum
sanctificationem, vocavit patrem sanctum, unde dixit: <i>pater
sancte</i>, hic vero petens retributionem, vocat eum iustum; Ps. c.
VII, 12: <i>Deus iudex iustus</i>. In quo excluditur error
antiquorum ponentium alium esse Deum iustum, scilicet Deum veteris
testamenti, et alium Deum bonum, scilicet Deum novi testamenti.
Defectus autem mundi quantum ad cognitionem Dei est; unde dicit
<i>mundus</i>, non reconciliatus, sed damnatus, <i>non te
cognovit</i>; supra I, 10: <i>mundus per ipsum factus est, et
mundus eum non cognovit</i>. Sed contra. Rom. I, 19: <i>quod notum
est Dei, manifestum est in illis (...). Invisibilia enim Dei per ea
quae facta sunt, a creatura mundi intellecta conspiciuntur</i>.
Responsio. Dicendum, quod duplex est cognitio: una speculativa, et
alia affectiva: et neutra mundus Deum cognovit perfecte. Licet enim
aliqui gentilium Deum quantum ad aliqua quae per rationem
cognoscibilia erant, cognoverint; ipsum tamen secundum quod est
pater filii unigeniti et consubstantialis, non cognoverunt: de qua
cognitione loquitur dominus. Et inde est quod apostolus dicit,
<i>quod notum est</i> idest cognoscibile Dei. Sed et si quid
speculativa cognitione de Deo cognoscebant, hoc erat cum admixtione
multorum errorum, dum quidam subtraherent omnium rerum
providentiam; quidam dicerent eum esse animam mundi; quidam simul
cum eo multos alios deos colerent. Unde dicuntur Deum ignorare.
Licet enim in compositis possit partim sciri et partim ignorari; in
simplicibus tamen dum non attinguntur totaliter, ignorantur. Unde
etsi in minimo aliqui errent circa Dei cognitionem, dicuntur eum
totaliter ignorare. Isti ergo non cognoscentes singularem Dei
excellentiam, ignorare dicuntur; Rom. I, 21: <i>cum Deum
cognovissent, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt;
sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens
cor eorum</i>; Sap. XIII, 1: <i>neque operibus attendentes
agnoverunt quis esset artifex</i>. Similiter etiam mundus eum non
cognovit cognitione affectiva, quia eum non diligit; I Thess. IV,
5: <i>sicut et gentes quae ignorant Deum</i>. Dicit ergo <i>mundus
te non cognovit</i>, sine errore, et ut patrem per dilectionem.
Profectus autem discipulorum designatur cum dicit <i>ego autem te
cognovi, et hi cognoverunt</i>, et primo quantum ad cognitionem;
secundo quantum ad cognitionis fructum, ibi <i>ut dilectio qua
dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis</i>. Circa profectum
discipulorum in cognitione Dei, tria facit. Primo ponit radicem et
fontem cognitionis Dei; secundo ramos et rivulos ex hoc
procedentes; tertio derivationem eorum a radice seu fonte. Radix
autem et fons cognitionis Dei est verbum Dei, scilicet Christus;
Eccli. c. I, 5: <i>fons sapientiae verbum Dei in excelsis</i>.
Humana autem sapientia in Dei cognitione consistit. Haec autem
cognitio ad homines derivatur a verbo; quia inquantum homines
participant verbum Dei, intantum Deum cognoscunt. Ideo dicit: ita
mundus te non cognovit, <i>ego autem</i>, scilicet fons sapientiae,
verbum tuum, <i>cognovi te</i>, cognitione comprehensionis aeterna;
supra VIII, 55: <i>si dixero quia nescio eum, ero similis vobis,
mendax</i>. Ex hac autem cognitione verbi, quae est fons et radix,
derivantur, sicut rivuli et rami, omnes cognitiones fidelium; et
ideo dicit <i>et hi cognoverunt quia tu me misisti</i>: ut ly
<i>quia</i> dicat rationem cognitionis, secundum Augustinum, ut sit
sensus: <i>ego cognovi te</i>, per naturam, <i>et hi
cognoverunt</i> te per gratiam. Et quare? <i>Quia tu me
misisti</i>: supple, ad hoc ut te cognoscerent; infra XVIII, 37:
<i>in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium
perhibeam veritati</i>; supra <i>manifestavi nomen tuum
hominibus</i>. Vel ly <i>quia</i> dicat rem cognitam, ut sit
sensus: <i>hi cognoverunt</i>, et quid? Hoc scilicet, <i>quia tu me
misisti</i>, quia qui videt filium, videt patrem; supra XV, 9. Sed
hoc non a seipsis habuerunt, sed derivatum est eis a me, quia
<i>nemo novit patrem nisi filius, et cui voluerit filius
revelare</i>. Et ideo dicit <i>notum feci eis nomen tuum, et notum
faciam</i>. Et designat duplicem cognitionem, quam per eum habent
fideles. Scilicet doctrinae; et quantum ad hanc dicit <i>notum feci
eis nomen tuum</i>, exterius instruendo per verba; supra I, 18:
<i>Deum nemo vidit unquam: unigenitus filius, qui est in sinu
patris, ipse enarravit</i>; Hebr. II, 3: <i>quae cum initium
accepisset enarrandi per dominum, ab eis qui audierunt, in nos
confirmata est</i>. Alia cognitio est interior per spiritum
sanctum; et quantum ad hanc dicit <i>et notum faciam</i>, dando
scilicet eis spiritum sanctum; supra XVI, 13: <i>cum autem venerit
ille spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem</i>. Vel dicit
<i>notum feci eis nomen tuum</i>, scilicet cognitione fidei, quia
<i>videmus nunc per speculum in aenigmate, et notum faciam</i>, per
speciem gloriae in patria, ubi videbimus <i>facie ad faciem</i>, I
Cor. XIII, 12. Fructus autem cognitionis huius est, <i>ut dilectio,
qua dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis</i>. Quod potest
exponi dupliciter. Uno modo, et melius quia dictum est, quod pater
diligit filium, ut ostenditur per claritatem quam dedit ei:
consequens ergo est ut diligat omnes in quibus est filius, qui est
in eis, inquantum habent veritatis cognitionem. Et sic est sensus:
<i>ego faciam eis notum nomen tuum</i>; et per hoc quod cognoscunt
te, ego verbum tuum ero in eis; et per hoc quod in eis sum,
<i>dilectio, qua dilexisti me, in ipsis sit</i>, idest, ad eos
derivetur, et diligas eos sicut me dilexisti. Vel aliter: <i>ut
dilectio qua dilexisti me</i>, idest, sicut tu me dilexisti, ita
ipsi participando spiritum sanctum, diligant: et per hoc ergo ero
in ipsis sicut Deus in templo, et ipsi in me, sicut membra in
capite; I Io. IV, v. 16: <i>qui manet in caritate, in Deo manet, et
Deus in eo</i>.</p>
<div class="centro"><br />
<p><a href="cih12.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
<a href="cih18.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
<br />
<hr />
<br />
<address>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad
hanc editionem<br />
Iura omnia asservantur<br />
OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
style="text-decoration=none">49644264</a></address>
</div>
</body>
</html>
author	ht
date	Tue, 01 Dec 2009 20:58:09 +0000
parents	b56c501d878e
children