Mercurial > hg > Aquinas

<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
<html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
<head>
<meta name="generator" content=
"HTML Tidy for Cygwin (vers 25 March 2009), see www.w3.org" />
<meta http-equiv="Content-Type" content=
"text/html; charset=us-ascii" />
<meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
<meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
<meta name="keywords" content=
"Thomas de Aquino, Corpus Thomisticum" />
<meta name="language" content="Latin" />
<meta name="security" content="public" />
<meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
<meta name="author" content="Enrique Alarc&oacute;n" />
<meta name="abstract" content="" />
<link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
"text/css" />
<link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
"text/css" />
<title>Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura, cap.
12</title>
</head>
<body>
<div class="tres"><a href="http://www.corpusthomisticum.org/">CORPUS THOMISTICUM</a></div>
<div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
<div class="uno">Super Evangelium S. Ioannis lectura</div>
<div class="dos">caput XII</div>
<br />
<div class="centro">
<table align="center" summary="Imago">
<tr>
<th><img src="icons/crux190.jpg" width="164" height="190" border=
"0" alt="Thomas de Aquino a Beato Angelico depictus" align=
"middle" /></th>
</tr>
</table>
<br />
<span class="tres">Textum Taurini 1952 editum<br />
ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
magneticas<br />
denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<br />
<br /></span><br />
<hr />
<br />
<p><a href="cih07.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
<a href="cih13.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
<script language="JavaScript" type="text/javascript">
//<![CDATA[
<!--
// original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum');
document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia');
document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
document.write('<OPTION VALUE="none">-------------------------------------------');
document.write('<OPTION VALUE="#87497">Super Io., cap. 12 l. 1');
document.write('<OPTION VALUE="#87498">Super Io., cap. 12 l. 2');
document.write('<OPTION VALUE="#87499">Super Io., cap. 12 l. 3');
document.write('<OPTION VALUE="#87500">Super Io., cap. 12 l. 4');
document.write('<OPTION VALUE="#87501">Super Io., cap. 12 l. 5');
document.write('<OPTION VALUE="#87502">Super Io., cap. 12 l. 6');
document.write('<OPTION VALUE="#87503">Super Io., cap. 12 l. 7');
document.write('<OPTION VALUE="#87504">Super Io., cap. 12 l. 8');
document.write('<\/SELECT>');
document.write('<BR><BR>');
document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
document.write('<\/FORM>');
// -->
//]]>
</script><br />
<hr />
<br /></div>
<div class="C">Caput 12</div>
<div class="D">Lectio 1</div>
<p title="Super Io., cap. 12 l. 1"><a name="87497"><span class=
"ref">[87497] Super Io., cap. 12 l. 1</span></a> In praecedentibus
Evangelista ostendit divinitatis Christi virtutem per ea quae in
vita fecit et docuit; hic autem incipit ostendere virtutem
divinitatis ipsius quantum ad passionem et mortem eius: et primo
agit de passione et morte eius; secundo de resurrectione ipsius, XX
capitulo, ibi <i>una autem sabbati</i> et cetera. Prima pars
dividitur in tres. In prima ostendit causas sive occasiones
passionis et mortis eius; in secunda ponitur praeparatio
discipulorum, a quibus per mortem erat corporaliter recessurus,
XIII capitulo, ibi <i>ante diem festum Paschae</i> etc.; in tertia
agitur de ipsa passione et morte eius, XVIII capit., ibi <i>haec
cum dixisset Iesus, egressus est</i> et cetera. Causa autem, sive
occasio passionis Christi fuit duplex: scilicet gloria ipsius
Christi, quae invidiam excitavit, et infidelitas Iudaeorum, quae
ipsos excaecavit. Primo agit de gloria Christi; secundo de
infidelitate Iudaeorum, ibi <i>cum autem tanta signa fecisset coram
eis, non credebant in eum</i>. Circa primum tria facit. Primo
ostendit quomodo Christus glorificatus est ab hominibus; secundo
quomodo glorificatus est a Deo, ibi <i>nunc anima mea turbata
est</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo ostendit quomodo
glorificatus est a familiaribus et domesticis; secundo quomodo
glorificatus est a turbis Iudaeorum, ibi <i>cognovit ergo turba
multa</i> etc.; tertio quomodo glorificatus est a gentilibus, ibi
<i>erant autem gentiles</i> et cetera. Circa primum duo facit.
Primo proponit gloriam Christi in ministerio sibi a familiaribus
exhibito; secundo zelum proditoris ex hoc concitatum, ibi <i>dixit
ergo unus ex discipulis</i> et cetera. Circa primum tria facit.
Primo describit tempus; secundo locum, ibi <i>venit Iesus in
Bethaniam</i> etc.; tertio obsequium Christo exhibitum, ibi
<i>fecerunt autem ei coenam</i> et cetera. Dicit ergo primo: dictum
est, quod Christus ante festum Paschae abiit in regionem iuxta
desertum, et quod imminente solemnitate paschali quaerebatur a
Iudaeis. Ergo imminente paschali tempore, quo agnus typicus
immolabatur, ipse tamquam verus agnus ad locum passionis accessit,
pro salute mundi voluntarie immolandus: secundum illud Is. LIII, 7:
<i>oblatus est, quia ipse voluit</i>. Dicit autem <i>ante sex dies
Paschae</i>, ut intelligas diem Paschae non quidem quartum decimum
diem primi mensis, in qua ad vesperam immolabatur paschalis agnus,
ut habetur Ex. XII, sed potius hic dicitur Pascha decimaquinta
dies, quae tota erat festiva, et illo anno occurret feria sexta in
qua passus est dominus; ita quod sextus dies ante Pascha, fuit
prima feria, id est dies dominicus, in qua dominus ramis palmarum
Ierosolymam intravit, et in die praecedenti, scilicet sabbato,
Christus venit in Bethaniam: et hoc est quod dicitur <i>ante sex
dies Paschae</i>. Convenit autem hic numerus mysteriis. Primo
quidem quantum ad numerum: numerus enim senarius perfectus est,
unde et Deus opera creationis perfecit sex diebus, ut dicitur Gen.
I. Et propter hoc decuit quod sex diebus quodammodo compleretur
opus passionis, quo omnia sunt restaurata, secundum illud Coloss.
I, 20: <i>pacificans per sanguinem suum sive quae in caelis, sive
quae in terris sunt</i> et cetera. II Cor. V, v. 19: <i>Deus erat
in Christo mundum reconcilians sibi</i>. Secundo congruit mysterio
quantum ad figuram. Mandatur enim Ex. XII, quod decima die mensis
primi tollat unusquisque per familias suas agnum paschalem
immolandum. Unde et dominus decimo die primi mensis, hoc est sexta
die ante decimum quintum diem, Ierusalem intrare voluit, quasi ad
locum immolationis accedens; ut patet per id quod dicitur infra
eodem: <i>in crastino autem turba multa quae venerat ad diem
festum, cum audissent quia venit Iesus Ierosolymam, acceperunt
ramos palmarum, et processerunt obviam ei</i>. Deinde describitur
locus: <i>venit Bethaniam</i> et cetera. Bethania autem erat vicus
prope Ierusalem, et interpretatur domus obedientiae: unde congruit
mysterio. Primo quidem quantum ad causam passionis, secundum illud
Phil. II, 8: <i>factus est obediens patri usque ad mortem</i>;
secundo quantum ad fructum passionis, quem consequuntur soli illi
qui ei obediunt, secundum illud Hebr. V, 9: <i>factus est omnibus
obtemperantibus sibi causa salutis aeternae</i> et cetera.
Signanter autem additur <i>ubi fuerat Lazarus mortuus, quem
suscitavit Iesus</i>, quia in domo obedientiae illi qui sunt
spiritualiter mortui in peccatis, resuscitantur reducti ad viam
iustitiae. Rom. V, 19: <i>per unius hominis obedientiam, iusti
constituentur multi</i>. Sed secundum litteram hoc dicitur ad
ostendendum quod Christus in Bethaniam venit ut memoriam
resurrectionis Lazari revocaret. Ps. CX, 4: <i>memoriam fecit
mirabilium suorum misericors et miserator dominus</i>. Deinde cum
dicit <i>fecerunt autem ei coenam ibi</i>, ponit obsequium Christo
exhibitum a suis familiaribus, et primo in communi quantum ad
omnes; secundo in speciali quantum ad singulos, ibi <i>et Martha
ministrabat</i>. Convenit autem mysterio, quod <i>ibi</i>, idest in
Bethania, <i>fecerunt ei coenam</i>, quia dominus in domo
obedientiae spiritualiter reficitur, delectatus in obedientia
nostra, secundum illud Apoc. III, 20: <i>si quis audierit vocem
meam, et aperuerit mihi ianuam, introibo ad illum, et coenabo cum
illo, et ipse mecum</i>. Deinde ponuntur tres personae ei
assistentes vel ministrantes: scilicet Martha, Lazarus et Maria.
Per Martham significantur praelati, qui ad ministerium in Ecclesiis
instituuntur, secundum illud I Cor. IV, 1: <i>sic nos existimet
homo ut ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei</i>.
Unde dicitur <i>et Martha ministrabat</i>; Lc. X, 40: <i>Martha
autem satagebat circa frequens ministerium</i>. Per Lazarum autem
resuscitatum significantur subditi ministerio praelatorum a
peccatis ad statum iustitiae reducti, qui cum aliis iustis
spiritualiter cum domino epulantur, unde dicitur <i>Lazarus autem
unus erat ex discumbentibus cum eo</i>; Ps. LXVII, 4: <i>iusti
epulentur, et exultent in conspectu Dei, et delectentur in
laetitia</i>. Per Mariam significantur contemplativi. Dicitur enim
Lc. X, 39, quod <i>Maria sedens secus pedes domini, audiebat verba
illius</i>. Circa cuius ministerium tria tanguntur, quantum ad
litteram pertinet. Primo enim tangitur unguentum in quo obsecuta
est; secundo obsequium quod exhibuit, ibi <i>et unxit pedes
Iesu</i>; tertio effectum obsequii, ibi <i>et domus impleta est ex
odore unguenti</i>. Circa primum tria tangit. Primo quantitatem
unguenti, quia multum fuit, unde dicit <i>libram unguenti</i>; Tob.
IV, 9: <i>si multum tibi fuerit, abundanter tribue</i>. Secundo
materiam, quia fuit ex nardo confectum; unde dicit <i>nardi</i>;
Cant. I, 11: <i>dum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit
odorem suum</i>. Est autem nardus herba brevis et spicosa et nigra,
ex qua fit unguentum, quod vim confortandi habet ex sua
aromaticitate. Tertio compositionis formam, in eo quod dicit
<i>pistici pretiosi</i>. Et, secundum Augustinum, dicitur
<i>pistici</i> a loco, in quo nardus oriebatur. Sed melius est quod
exponatur <i>pistici</i>, idest fidelis, hoc est non sophisticati
per aliquam admixtionem: nam pistis in Graeco idem est quod fides.
Addit autem <i>pretiosi</i>, quia confectum erat ex spica nardi, ex
qua pretiosum unguentum fit, et forte admixtis aliis pretiosis
rebus. In quo docemur quod ea quae pretiosissima sunt apud nos, Deo
debemus offerre, secundum illud Ps. LXV, 15: <i>holocausta offeram
tibi cum incenso arietum</i>. Et Mal. I, 14: <i>maledictus dolosus,
qui habet in grege suo masculum, et votum faciens, offert domino
debile</i>. Circa obsequium eius primo nota humilitatem in hoc quod
dicitur <i>unxit pedes Iesu</i>, ad pedes procidens, secundum illud
Ps. c. CXXXI, 7: <i>adorabimus in loco ubi steterunt pedes
eius</i>. Secundo devotionem, quia <i>extersit capillis suis</i>,
ut de seipsa quodammodo obsequium offerret. Rom. VI, 13:
<i>exhibete membra vestra arma iustitiae Deo</i>. Effectus autem
obsequii tangitur consequenter, cum dicit <i>et domus impleta est
ex odore unguenti</i>: per quod insinuatur unguenti bonitas, cuius
odor totam domum implevit; Cant. I, 3: <i>curremus in odorem
unguentorum tuorum</i>. Dubitatur autem utrum haec eadem mulier
fuerit de qua dicitur hic quod unxit dominum, et de qua dicitur Lc.
VII, v. 37, et Matth. XXVI, 7, et Mc. XIV, 3. Multis quidem
videtur, secundum Hieronymum et Chrysostomum, quod mulier peccatrix
de qua Lucas narrat, non sit Maria soror Lazari, quae dominum
dicitur unxisse. Origenes autem addit, quod non sit eadem etiam de
qua Matthaeus et Marcus narrant, sed illa sit quaedam alia tertia:
et hoc vult probare ex tribus. Primo quidem ex tempore: nam haec
unxit dominum ante sex dies Paschae; illa vero de qua Matthaeus et
Marcus narrant, infra biduum ante Pascha. Praemittit enim Matthaeus
dominum dixisse: <i>scitis quia post biduum Pascha fiet</i>. Marcus
autem: <i>erat Pascha, et azyma post biduum</i>. Secundo ex loco:
nam illa mulier legitur dominum unxisse in domo Simonis leprosi;
hoc autem colligitur esse factum in domo Marthae, ex hoc quod
dicitur quod Martha ministrabat, ut etiam Augustinus dicit. Tertio
ex ipso facto: nam illa mulier legitur unxisse caput, haec autem
pedes. Augustinus vero et Gregorius dicunt, quod una et eadem
mulier fuit quam quatuor Evangelistae narrant dominum unxisse, sed
bis hoc fecit. Primo quidem in principio suae conversionis
intermedio tempore praedicationis Christi, quod Lucas narrat;
secundo vero imminente Christi passione hoc fecit, quod tres alii
Evangelistae narrant. Unde idem factum est quod hic narratur, et
quod habetur Matth. XXVI et Mc. XIV. Ad primum ergo quod dicitur de
dissonantia temporis, dicendum est, secundum Augustinum, quod
Ioannes ipse servat ordinem historiae; Matthaeus et Marcus per
recordationem interponunt quod prius fuerat factum immediate ante
proditionem Iudae, quae ex hoc facto creditur occasionem habuisse.
Ad secundum quod obiicitur de dissonantia loci, potest intelligi
quod eadem sit domus Simonis leprosi, et etiam Mariae et Marthae,
ita quod Simon fuerit paterfamilias domus. Dicitur autem leprosus,
quia primo leprosus fuerat et a Christo curatus. Ad tertium quod
obiicitur de dissonantia facti, dicendum est, secundum Augustinum,
quod mulier unxit et pedes et caput. Et si quis obiiciat quod
Marcus dicit, quod, fracto alabastro, effudit super caput ipsius
recumbentis, potest dupliciter responderi. Uno modo, quod non fuit
ita fractum quin aliquid remanserit, unde pedes possent inungi.
Alio modo potest dici quod prius inunxit pedes, postea, fracto
alabastro, totum supra caput effudit. Secundum mysterium autem, per
libram quam Maria accepit, designatur opus iustitiae: nam ad
iustitiam pertinet singula librare et ponderare; Ez. XLV, 11:
<i>iuxta mensuram cori, erit libratio eorum</i>. Opus autem
iustitiae debet quadruplici virtute adiuncta esse perfectum. Primo
quidem pietate: unde dicit <i>unguenti</i>, quod, quia lenitivum
est, misericordiam significat; Iac. II, 13: <i>iudicium sine
misericordia illi qui non fecit misericordiam</i>. Secundo
humilitate: unde dicit <i>nardi</i>, quae, cum sit herba brevis,
significat humilitatem; Eccli. III, 20: <i>quanto magnus es,
humilia te in omnibus</i>. Tertio fide: unde dicit <i>pistici</i>,
idest fidelis. Habac. II, 4: <i>iustus autem meus ex fide
vivit</i>. Quarto caritate: unde dicit <i>pretiosi</i>, sola enim
caritas pretium praestat vitae aeternae; I Cor. XIII, v. 3: <i>si
distribuero pauperibus omnes facultates meas (...) caritatem autem
non habuero, nihil mihi prodest</i>. Opere autem iustitiae unguntur
pedes Iesu, et caput suum. Per pedes intelligimus mysterium
humanitatis; per caput vero divinitatem, secundum illud I Cor. XI,
3: <i>caput Christi Deus</i>: ut intelligatur caput et pedes
Christi ungere qui divinitatem et humanitatem eius veneratur. Vel
per caput possumus intelligere ipsam Christi personam, secundum
illud Eph. I, 22: <i>ipsum dedit caput super omnem Ecclesiam</i>.
Per pedes autem, Christi fideles, de quibus Matth. XXV, 40: <i>quod
uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis</i>; Is. LII, v. 7:
<i>quam pulchri pedes supra montem annuntiantis et praedicantis
pacem</i>. Unde caput Christi inungit qui ipsum Christum veneratur;
pedes autem qui eius fidelibus obsequitur. Quia vero capilli ex
superfluitate generantur, pedes domini capillis terguntur, quando
aliquis ex ipsis quae sibi superfluunt, defectui subvenit
proximorum. Lc. XI, 41: <i>verumtamen quod superest, date
eleemosynam</i>. Unde Augustinus dicit: si habes superflua, da
pauperibus, et domini pedes tersisti. Per hoc autem quod dicitur
<i>et domus impleta est ex odore unguenti</i>, significatur quod
propter opera iustitiae, bona fama totam replet Ecclesiam; II Cor.
II, 14: <i>odorem suae notitiae manifestat per nos in omni loco:
quia Christi bonus odor sumus</i>. Deinde cum dicit <i>dixit ergo
unus ex discipulis eius</i> etc., ponitur zelus proditoris ex
praedicto ministerio concitatus. Et circa hoc duo facit. Primo
ostendit proditoris zelum; secundo ponitur zeli repressio, ibi
<i>dixit ergo ei Iesus</i> et cetera. Circa primum tria facit.
Primo describitur persona proditoris; secundo ponuntur verba eius,
ibi <i>quare hoc unguentum non veniit trecentis denariis?</i> etc.;
tertio manifestatur eius malitiosa intentio, ibi <i>dixit autem
hoc, non quia de egenis pertinebat ad eum, sed quia fur erat</i>.
Persona autem eius manifestatur ex tribus. Primo quidem ex
dignitate, cum dicitur <i>dixit ergo unus ex discipulis eius</i>:
ut ostendatur quod nullus in quacumque excellentia constitutus de
se praesumere debet, quia, ut dicitur Iob IV, 18: <i>in Angelis
suis reperit pravitatem</i>. Secundo ex nomine, cum dicit <i>Iudas
Iscariotis</i>, nomine. Interpretatur autem Iudas, confitens, ut
significetur quod praeter confessionem virtuosam, de qua Rom. X, 10
dicitur: <i>confessio fit ad salutem</i>, est quaedam confessio
vituperabilis et mercenaria, de qua dicitur in Ps. XLVIII, 19:
<i>confitebitur tibi cum benefeceris ei</i>. Tertio describitur ex
crimine, cum dicitur <i>qui erat eum traditurus</i>; Ps. XL, 10:
<i>qui edebat panes meos, magnificavit super me
supplantationem</i>. Deinde ponuntur verba ipsius, ex quibus
ostenditur quod de bono odore unguenti spiritualiter mortuus erat,
secundum illud II Cor. II, 15: <i>Christi bonus odor sumus: aliis
odor mortis in mortem, aliis autem odor vitae in vitam</i>.
Displicebat enim ei quod unguentum non erat venditum, sed effusum
in obsequium Christi: unde dicit <i>quare hoc unguentum non
veniit</i>, idest venditum est, <i>trecentis denariis?</i> Sed
sicut dicitur II Cor. XI, 15, ministri Satanae transfigurantur
velut ministri iustitiae. Unde iniquitatem suam sub specie pietatis
occultavit, dicens <i>et datum est egenis</i>; Is. XXXII, 6: <i>cor
eius faciet iniquitatem, ut perficiat simulationem et loquatur ad
dominum fraudulenter</i>. Unde Evangelista eius fraudulentam aperit
intentionem, subdens <i>dixit autem hoc, non quia de egenis
pertinebat ad eum, sed quia fur erat</i>. Non enim curabat quod eis
subveniretur, quia Prov. XII, v. 10, dicitur: <i>viscera impiorum
crudelia, sed quia fur erat</i>, consuetudinem furandi habens,
dolebat sibi occasionem furandi sublatam per effusionem unguenti,
et ex hac avaritia ductus est ad proditionem: dicitur enim Eccli.
X, 9: <i>avaro nihil est scelestius</i>; et supra X, 10: <i>fur non
venit nisi ut furetur, et mactet, et perdat</i>. Unde autem furari
consueverit, exponit subdens <i>et loculos habens</i>, idest,
custos loculorum domini constitutus, <i>ea quae mittebantur</i>,
scilicet in loculis, donata a fidelibus ad usum Christi et
pauperum, <i>portabat</i>, ministerio, sed asportabat furto. Ubi
duo notantur. Primo quod Christus tamquam pauper de eleemosynis
vivebat; Ps. XXXIX, 18: <i>ego autem mendicus sum et pauper</i>.
Secundo, quod non derogat perfectioni, si eleemosynae in loculis
reserventur: unde quod dicitur Matth. VI, v. 34: <i>nolite
solliciti esse in crastinum</i>, non intelligitur quod nihil in
crastinum debeat reservari, cum dominus hoc fecerit, qui fuit
summum exemplar perfectionis. Sed quaeritur quare dominus Iudae,
quem furem sciebat, custodiam loculorum commisit? Ad quod
respondendum est tripliciter. Primo quidem, secundum Augustinum,
hoc fecit Christus, ut eius Ecclesia cum fures patitur toleraret:
non enim est bonus qui malos tolerare non potuit, unde dicitur
Cant. c. II, 2: <i>sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter
filias</i>. Secundo ei loculos dominus commisit, ut perditionis
occasionem auferret, cum haberet ex loculis concupiscentiae
mitigationem; sed, sicut dicitur Eccle. c. V, 9: <i>avarus non
implebitur pecunia</i>. Tertio, secundum alios, ut doceret quod
spiritualia sunt maioribus committenda, temporalia vero minus
dignis; unde dicitur Act. VI, v. 2, ab apostolis: <i>non est aequum
relinquere nos verbum Dei, et ministrare mensis</i>, sed uni de
diaconibus hoc ministerium commiserunt. Quaeritur etiam quomodo hic
dicatur quod solus Iudas de hoc unguento effuso dixerit, cum
Matthaeus narret discipulos hoc dixisse. Sed dicendum est, quod
Matthaeus ponit numerum pluralem pro numero singulari; sicut
Matthaei, II, 20, dicitur: <i>defuncti sunt enim qui quaerebant
animam pueri</i>. Vel potest dici, quod Iudas primo murmuravit, et
ab eo sunt postmodum alii provocati ut similia verba proferrent,
licet non ex eadem intentione.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 2</div>
<p title="Super Io., cap. 12 l. 2"><a name="87498"><span class=
"ref">[87498] Super Io., cap. 12 l. 2</span></a> Posito zelo
proditoris propter obsequium mulieris, hic consequenter ponitur
ipsius zeli repressio, et primo dominus repellit calumniam quam
mulieri Iudas iniecerat; secundo excludit piam causam quam
praetenderat, ibi <i>pauperes enim semper habebitis vobiscum</i> et
cetera. Dicit ergo <i>sinite illam</i>, idest, ne prohibeatis eam.
Sciendum enim, quod multa bona opera fiunt, de quibus si peteretur
consilium antequam fiant, non consuleremus quod fierent, quia forte
possent fieri meliora; postquam tamen incipiunt fieri, dummodo iam
bona sint, non sunt prohibenda. Et, ut Chrysostomus dicit, forte
Iesus antequam mulier effudisset unguentum, potius illud dari
pauperibus elegisset; nunc vero quia iam factum erat, prohibentes
comprimit, dicens <i>sinite illam</i>. Prov. III, 27: <i>nolite
prohibere eum qui bene facit: si vales et ipse benefac</i>. Et
subdit <i>ut in diem sepulturae meae servet illud</i>: ubi primo
praenuntiat suam mortem imminere, et obsequium huius mulieris, quod
parata fuit ei impendere in sepultura, nisi praeventa fuisset
celeri Christi resurrectione: nam, ut in Marco legitur, Maria
Magdalena cum aliis emit aromata, ut venientes ungerent Iesum. Ideo
ergo dicit <i>ut in diem sepulturae meae servet illud</i>, scilicet
non idem quod effusum fuit, sed simile in specie, vel in genere,
vel etiam opere; quasi dicat: non prohibeatis eam facere mihi iam
vivo quod non poterit facere mortuo: nam, ut dictum est, fuit
celeri Christi resurrectione praeventa. Et hoc magis exprimitur Mc.
XIV, 8, ibi enim dicitur: <i>praevenit enim ungere corpus meum in
sepulturam</i>. Sed numquid praescivit mortem Christi? Dicendum,
quod non: non enim intelligebat quod fecit; sed quodam instinctu
interiori mota est ad hoc faciendum. Frequenter enim aliqui
moventur ad faciendum quod non intelligunt, sicut Caiphas, supra
XI, 49, <i>cum esset pontifex anni illius, dixit eis: vos nescitis
quidquam</i>. Et huiusmodi vocantur praesagia, inquantum primo ante
facta aguntur. Consequenter cum dicit <i>pauperes enim semper
habebitis vobiscum</i> etc. excludit piam causam quam Iudas
praetendebat, dicens: <i>quare hoc unguentum non venditur trecentis
denariis, et datur egenis?</i> Unde dominus subdit <i>pauperes enim
semper habebitis vobiscum</i>. Ubi sciendum est, quod quandoque
faciendum est illud quod minus est necessarium, si remanet locus
implendi quod est magis necessarium: et ideo dominus, licet magis
necessarium esset quod hoc unguentum daretur pauperibus quam quod
ungerentur pedes eius ex eo; quia tamen adhuc potest fieri, cum
pauperes semper habeamus nobiscum, ideo dominus permisit fieri
istud, quod est minus necessarium. In hoc autem quod dicit
<i>pauperes semper habebitis vobiscum</i> datur intelligi
familiaritas quam divites debent habere ad pauperes et cetera.
Eccli. IV, 7: <i>congregationi pauperum affabilem te facito. Me
autem non semper habebitis</i>. Sed contra. Matth. ult., 20: <i>ego
vobiscum sum usque ad consummationem saeculi</i>. Responsio,
secundum Augustinum. Dominus dicens <i>me autem non semper
habebitis</i>, loquebatur de praesentia corporis sui, prout in sua
specie apparet, secundum quam iturus erat ad caelum; infra XVI, 28:
<i>iterum relinquo mundum</i>. Sed quantum ad praesentiam
divinitatis semper est nobiscum; et etiam sacramentaliter in
Ecclesia. Vel aliter. Dicendum quod dominus hoc dicens, intelligit
de praesentia divinitatis suae. Quidam enim videntur habere
Christum spiritualiter vel in sacramento, vel in confessione fidei,
qui tamen non sunt semper eum habituri, cum sint tantum de Ecclesia
quantum ad numerum, non quantum ad meritum: et huiusmodi sunt
servi. Filii autem semper sunt eum habituri: quia, ut dicitur supra
VIII, 35, <i>filius manet in domo in aeternum</i>. Dicit ergo Iudae
<i>me autem non semper habebitis</i>: quia indignum te fecisti ad
hoc. Ut autem Chrysostomus dicit, in hoc dominus obiurgat Iudam:
nam per hoc quod moleste tulit obsequium Christo impensum, videtur
gravari de praesentia Christi: et ideo Christus dicit <i>me autem
non semper habebitis</i>, quasi diceret: gravis sum tibi et
onerosus; sed expecta parum, et abibo. Consequenter cum dicit
<i>cognovit ergo turba multa ex Iudaeis quia illic est</i> etc.,
ostendit quomodo Iesus glorificatus est a turbis Iudaeorum, et
primo quomodo a turbis Christum visitantibus; secundo quomodo a
turbis ei obviantibus, ibi <i>in crastinum autem</i> et cetera.
Circa primum duo facit. Primo ponitur devotio turbarum visitantium;
secundo exagitatur concitatus zelus Pharisaeorum invidentium, ibi
<i>cogitaverunt autem principes sacerdotum</i>. Prima pars
dividitur in duas. In prima ponitur turbarum visitatio; in secunda
subditur visitationis occasio. Quantum ad primum dicit <i>cognovit
ergo turba multa ex Iudaeis quia Iesus illic esset</i>, in
Bethania, <i>et venerunt</i>, ad quod dominus invitat, Matth. XI,
28: <i>venite ad me omnes qui laboratis, et onerati estis, et ego
reficiam vos</i>. Et ideo ubi scimus esse eum, debemus festinanter
accedere. Causa autem visitationis ponitur duplex. Una, ut
fruerentur visione et doctrina Christi; alia, ut viderent Lazarum.
Et hoc propter duo. Primo, quia illud quod factum erat circa ipsum,
inquantum quatriduanus in monumento suscitatus fuit, valde mirabile
erat; et hoc homines videre desiderant. Ps. CXXXVIII, v. 14:
<i>mirabilia opera tua, et anima mea cognoscet nimis</i>; idest,
laborabit ad cognoscendum. Secundo, quia sperabant Lazaro
referente, aliquod de alia vita perpendere et audire; cuius
cognitionis desiderium innatum est hominibus. Hoc autem est contra
illud quod stulti dicunt, Sap. II, 1: <i>exiguum, et cum taedio est
tempus vitae nostrae, et non est refrigerium in fine hominis; et
non est qui agnitus sit reversus ab Inferis</i>. Ecce enim Lazarus,
quem suscitavit a mortuis, ab Inferis rediit. Concitatum autem
zelum Pharisaeorum invidentium ponit, dicens <i>cogitaverunt autem
principes sacerdotum ut et Lazarum interficerent</i>, in quo
videbantur obviare Deo: ipse enim vivificavit Lazarum, et isti
volebant occidere. Iob XV, 26: <i>cucurrit adversus eum erecto
collo, et pingui cervice armatus est</i>. Ratio autem zeli ponitur
<i>quia multi propter illum abibant ex Iudaeis, et credebant in
Iesum</i>. Sed contra. Christus multos sanaverat, puta paralyticum,
supra V, 5 s. caecum natum supra IX, 1 s., quare Lazarum tantum
volebant occidere? Ad quod Chrysostomus quatuor rationes assignat.
Unam, quia istud miraculum erat evidentius, coram multis factum, et
inopinabile videre mortuum quatriduanum, ambulantem et loquentem.
Alia ratio erat, quia Lazarus persona insignis erat, caecus autem
persona ignobilis: unde et eiecerunt eum de templo. Tertia ratio
est, quia miraculum istud factum est imminente festivitate, quando
totus populus Iudaeorum ad diem festum conveniens admirabantur, et
dimittentes festivitates, Bethaniam veniebant. Quarta ratio, quia
in aliis Christi miraculis nitebantur criminari violationem
sabbati, et per hoc ab eo turbas abducere; sed hic nihil tale
facere poterant. Unde quia in nullo habebant conqueri contra Iesum,
adversus Lazarum faciunt conatum, tamquam haec esset potissima via
ad miraculum occultandum. Prov. I, v. 16: <i>pedes eorum ad malum
currunt, et festinant ut effundant sanguinem</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 3</div>
<p title="Super Io., cap. 12 l. 3"><a name="87499"><span class=
"ref">[87499] Super Io., cap. 12 l. 3</span></a> Hic ponitur
devotio turbae obviantis Christo, et primo ponitur obviatio
turbarum; secundo zelus Pharisaeorum, ibi <i>Pharisaei autem
dicebant</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo ponitur
turbae obviatio; secundo adventus domini, ibi <i>et invenit Iesus
asellum</i> etc.; tertio obviationis causa, ibi <i>testimonium ergo
perhibebat turba</i>. Obviatio autem describitur quo ad quatuor.
Primo quantum ad tempus, quia <i>in crastinum</i>, scilicet ab illo
die de quo dixerat <i>ante sex dies Paschae</i>, qui est decimus
dies mensis. Et congruit figurae, Ex. XII, v. 3 ss. ubi dicitur
quod agnus paschalis qui immolandus erat quartodecimo die ad
vesperam, debebat accipi decimo die mensis. Secundo describitur
quantum ad personas obviantes, quia <i>turba multa quae convenerat
ad diem festum</i>, per quod significatur populorum multitudo qui
convertendi erant ad Christum; Ps. VII, 8: <i>synagoga populorum
circumdabit me</i>. Dicit autem <i>ad diem festum</i>, quia ad hoc
fideles convertuntur ad Christum ut ad diem festum caelestis
Ierusalem perveniant; Matth. VIII, 11: <i>multi venient ab oriente
et occidente, et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno
caelorum</i>. Tertio describitur quantum ad motivum obviandi, quod
est auditus de adventu Iesu; unde dicit <i>cum audissent quia venit
Iesus Ierosolymam</i>. Ad Christum enim omnes fideles convertuntur
propter auditum fidei; Rom. X, 17: <i>fides ex auditu, auditus
autem per verbum Christi</i>; Exod. IV, 31: <i>audierunt filii
Israel quod visitasset dominus filios Israel, et credidit
populus</i>. Quarto describitur quantum ad modum obviandi: et primo
quantum ad ea quae fecerunt, quia <i>receperunt ramos palmarum</i>.
Palma enim, quae viriditatem suam conservat, significat victoriam,
unde et apud antiquos triumphantibus in signum victoriae dabatur.
Et de martyribus triumphantibus legitur Apoc. VII, 9, quod
<i>palmae erant in manibus eorum</i>. Rami ergo palmarum, secundum
Augustinum, laudes sunt, significantes victoriam, quia dominus erat
mortem moriendo superaturus, in trophaeo crucis de Diabolo mortis
principe triumphaturus. <i>Et processerunt obviam ei</i>; Amos, IV,
12: <i>praeparare in occursum Dei tui, Israel</i>. Secundo quantum
ad ea quae dixerunt, quia <i>clamabant: hosanna, benedictus qui
venit in nomine domini rex Israel</i>. Ubi ponit petitionem, et
laudem. Petitionem quidem cum dicunt <i>hosanna</i>, idest, salva
obsecro quasi dicant. Hosy, quod est salva et Anna, quod est
obsecro. Quod, secundum Augustinum, non est verbum, sed interiectio
deprecantis. Recte a domino Iesu salutem petunt, quia dicitur Is.
XXXV, 4: <i>dominus ipse veniet, et salvabit nos</i>; Ps. LXXIX, v.
3: <i>excita potentiam tuam et veni</i>. Laudant autem quantum ad
duo, scilicet quantum ad eius adventum, et quantum ad potentiam
regni eius. Adventum quidem eius laudant, dicentes <i>benedictus
qui venit in nomine domini</i>. Unde sciendum est, quod benedicere
est bonum dicere. Aliter autem Deus benedicit nobis, aliter nos
Deo. Deus enim benedicendo nobis, facit nos bonos, nam dicere suum,
est eius facere: <i>dixit enim, et facta sunt</i>, Ps. CXLVIII, 5.
Nos autem benedicendo Deo, confitemur eius bonitatem; Ps. CXVII,
26: <i>benediximus vobis de domo domini</i>. Gen. c. XXVII, 29:
<i>qui benedixerit tibi, sit ille benedictus</i> et cetera.
<i>Benedictus</i> ergo <i>qui venit in nomine domini</i>. Christus
enim operabatur in nomine Dei; quia omnia opera quae faciebat, ad
gloriam Dei ordinabat. Quia vero et pater dominus est, et filius
dominus est, ideo hoc quod dicitur <i>in nomine domini</i>, potest
intelligi dupliciter. Uno modo <i>benedictus qui venit in nomine
domini</i> idest, in nomine sui ipsius, tamquam dominus; Is.
XXXIII, 22: <i>dominus legifer noster</i>. Moyses ergo hoc modo non
venit in nomine domini, quia venit sicut servus. Hebr. III, 5:
<i>Moyses in omni domo sua tamquam famulus fidelis erat, in
testimonium eorum quae dicenda erant</i>. Sed, secundum Augustinum,
melius dicitur <i>in nomine domini</i>, scilicet patris. Nam verba
eius ad hoc nostrum dirigunt intellectum. Supra V, 43: <i>ego veni
in nomine patris mei</i> et cetera. Dupliciter autem dicitur venire
in nomine patris. Primo quidem in quantum venit ut filius, per quod
datur intelligi pater; secundo inquantum venit ut manifestans
patrem; infra c. XVII, 6: <i>manifestavi nomen tuum hominibus</i>.
Potentiam vero regni eius laudant cum dicunt <i>rex Israel</i>. Ad
litteram enim credebant Iudaei quod venisset regnaturus
temporaliter super eos, et redempturus eos a servitute Romanorum,
et ideo applaudebant ei tamquam regi; Ier. XXIII, 5: <i>regnabit
rex, et sapiens erit</i>; Is. XXXII, 1: <i>ecce in iustitia
regnabit rex, et principes in iudicio praeerunt</i>. Sed sciendum,
quod omnia verba praedicta poterant haberi ex Psalmis. Nam cum
Psal. CXVII, 22, diceret: <i>lapidem quem reprobaverunt
aedificantes</i>, subdit <i>o domine, salvum me fac (...)
benedictus qui venit in nomine domini</i>. Ubi Hieronymus, secundum
Hebraeam veritatem, transtulit hosanna, benedictus. Sed hoc quod
subdunt <i>rex Israel</i>, non est in Psalmis, sed est ibi: <i>Deus
dominus, et illuxit nobis</i>. In quo ex eorum caecitate minuunt
eius laudem, quia Psalmus laudat eum tamquam Deum, ipsi vero
tamquam regem temporalem. Consequenter cum dicit <i>et invenit
Iesus asellum, et sedit super eum</i>, ponit domini adventum: et
primo ponit modum veniendi; secundo inducit prophetiam; tertio
ostendit dispositionem discipulorum circa hoc factum. Notandum est
circa primum, quod Ioannes Evangelista Evangelium suum post omnes
alios Evangelistas conscripsit, unde omnia Evangelia diligenter
perlegerat et quae per alios diffuse dicta erant, ipse compendio
tradidit, quae vero omiserant, ipse supplevit. Quia vero diffuse in
aliis Evangelistis habetur quomodo dominus misit duos de discipulis
suis ut asinam adducerent, ideo hoc Ioannes breviter pertransivit,
dicens <i>et invenit Iesus asellum, et sedit super eum</i>.
Sciendum autem, quod facta Christi sunt quasi media inter facta
veteris testamenti et novi: et ideo tam turba quae praecedebat quam
quae sequebatur, eum laudabat, inquantum facta Christi sunt regula
et exemplar eorum quae fiunt in novo testamento, et praefigurata a
patribus veteris testamenti. Asellus autem, quod est animal rude,
significat populum gentium, super quem sedit, ut significaret quod
ipse redempturus esset gentes; Is. XLIX, 6: <i>dedi te in lucem
gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terrae</i>; ibid.
XXXII, 20: <i>beati qui seminatis super omnes aquas, mittentes
pedes bovis et asinae</i>, idest, coniungentes in unitatem fidei
populum Iudaeorum et gentium. Quia autem Matthaeus Evangelium suum
scripsit Iudaeis, mentionem facit de asina, per quam signatur
synagoga Iudaeorum, quae fuit quasi mater gentium in spiritualibus,
quia <i>de Sion exibit lex, et verbum domini de Ierusalem</i>: Is.
II, 3. Alii vero Evangelistae, quia gentibus Evangelia scripsere,
faciunt etiam mentionem de pullo et cetera. Consequenter cum dicit
<i>sicut scriptum est</i> etc., inducit prophetiam quae scripta est
Zac. IX, 9, in qua primo dat securitatem; secundo promittit regiam
maiestatem; tertio subdit utilitatem regis. Securitatem dat cum
dicit <i>noli timere, filia Sion</i>. Sion arx erat in Ierusalem,
ubi erat habitatio regis. Filia ergo Sion est plebs Ierosolymorum,
et Iudaeorum qui subditi erant regi Ierusalem. Iudaeis ergo dicitur
<i>noli timere</i>, quia dominus defensor tuus; Is. c. LI, 12:
<i>quis tu ut timeas ab homine mortali?</i> Ps. XXVI, 1: <i>dominus
defensor vitae meae: a quo trepidabo?</i> In quo excludit
Evangelista timorem mundanum et servilem. Regiam autem maiestatem
promittit, dicens <i>ecce rex tuus venit</i> et cetera. Is. IX, 6:
<i>parvulus datus est nobis</i>. Et infra, ibid. 7: <i>super solium
David et super regnum eius sedebit</i>. Dicit autem <i>tuus</i>,
idest ex te carnem sumens, quia <i>nusquam Angelos apprehendit, sed
semen Abrahae</i>: Hebr. II, 16. Iterum <i>tuus, idest ad
utilitatem tuam</i>, unde subdit <i>venit tibi</i>; Lc. XIX, 42:
<i>si cognovisses et tu, et quidem nunc quae ad pacem tibi: nunc
autem abscondita sunt ab oculis tuis</i>. Sed tamen ipsi
resistendo, eorum utilitatem impedierunt. Venit, inquam, tibi, non
ad terrorem, sed ad liberationem, unde subdit <i>sedens super
pullum asinae</i>: in quo signatur regis clementia, quae valde est
accepta subditis; Prov. XX, v. 28: <i>clementia roboratur thronus
eius</i>. Et contra dicitur Prov. XIX, 12: <i>sicut fremitus
leonis, ita et regis ira</i>. Quasi dicat: non venit in fastu
regio, propter quod posset esse odiosus, sed venit in mansuetudine;
Eccli. c. XXXII, 1: <i>rectorem te posuerunt? Noli extolli</i>.
Noli ergo timere regni oppressionem. Vetus autem lex in timore data
est, quia lex servitutem generabat. Item signatur in hoc regis
potentia, inquantum in humilitate et infirmitate veniens, totum
mundum attraxit. I Cor. I, 25: <i>quod infirmum est Dei, fortius
est hominibus</i>. Consequenter cum dicit <i>haec non cognoverunt
discipuli eius primum</i>, ponit dispositionem discipulorum ad
prophetiam inductam, in quo Evangelista confitetur ignorantiam et
sui et discipulorum, quia, ut dicitur Prov. XVIII, 17, <i>iustus in
principio accusator est sui</i>. Unde dicit, quod <i>haec</i>, quae
praedicta sunt, <i>non cognoverunt discipuli eius primum</i>, idest
ante passionem, <i>sed quando glorificatus est Iesus</i>, idest
quando virtutem suae resurrectionis ostendit, <i>tunc recordati
sunt quia haec erant scripta de eo, et haec fecerunt ei</i>. Ideo
autem quando glorificatus est cognoverunt, quia tunc receperunt
virtutem spiritus sancti, ex qua effecti sunt omnibus sapientibus
sapientiores; Iob XXXII, 8: <i>inspiratio omnipotentis dat
intelligentiam</i>. Hoc autem ideo introducit Evangelista, ut
ostendat non fuisse quod factum est, serio a discipulis procuratum.
Consequenter cum dicit <i>testimonium ergo perhibebat turba</i>
etc., ponit causam obviationis, quae fuit exhibitio testimonii,
quod <i>perhibebat turba quae cum eo erat</i>, de resurrectione
Lazari; <i>quando</i> scilicet <i>vocavit Lazarum de monumento
(...) propterea et obviam venit ei turba</i>; I Cor. I, 22:
<i>Iudaei signa quaerunt</i>. Istud enim evidentius signum erat, et
mirabilius, et ideo ultimo ipsum reservavit, ut magis imprimeretur
eorum memoriae. Consequenter cum dicit <i>Pharisaei ergo dixerunt
ad semetipsos</i> etc., ponit Pharisaeorum zelum, qui concitabatur
ex frustratione conatus eorum; unde dicebant <i>videtis quia nihil
proficimus?</i> etc.: quod quidem est verbum Pharisaeorum
invidentium, ut dicant <i>nihil proficimus</i>, scilicet in malitia
nostra, non valentes eum impedire. Hoc modo accipitur proficere II
Tim. III, v. 13: <i>mali autem homines et seductores proficient in
peius, errantes et in errorem mittentes</i>. Sed quid invidet caeca
turba? Quia <i>post eum abiit mundus</i>, per quem factus est
mundus. Sed tamen signatur per hoc, quod totus mundus eum secuturus
erat; Oseae, VI, v. 3: <i>vivemus in conspectu eius, sequemurque,
ut cognoscamus dominum</i>. Chrysostomus autem vult quod haec sint
verba Pharisaeorum credentium, occulte tamen propter metum
Iudaeorum. Et dicunt hoc, ut retraherent eos a persecutione
Christi, ac si dicerent: quantumcumque insidiamini, tanto hic
augetur, et gloria eius intenditur. Quid ergo non desistitis a
tantis insidiis? Quod quidem quasi idem est cum consilio
Gamalielis, de quo habetur Act. V, 34 ss.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 4</div>
<p title="Super Io., cap. 12 l. 4"><a name="87500"><span class=
"ref">[87500] Super Io., cap. 12 l. 4</span></a> Posita gloria quam
Christus habuit ex ministerio domesticorum et ex devotione
turbarum, hic Evangelista ponit gloriam quam Christus habuit ex
devotione gentilium, et primo ponitur gentilium devotio; secundo
devotionis ipsorum denuntiatio, ibi <i>venit Philippus</i> etc.;
tertio passionis Christi praenuntiatio, ibi <i>Iesus autem
respondit: venit hora ut clarificetur filius hominis</i>. Devotio
autem gentilium ponitur quantum ad duo. Primo ponitur quantum ad
sacramenta veteris testamenti; secundo quantum ad Christum, ibi
<i>hi ergo accesserunt ad Philippum</i>. Devotio autem gentilium ad
sacramenta veteris testamenti ostenditur per hoc quod templum
visitabant. Unde dicit <i>erant autem gentiles quidam qui
ascenderant</i>, supple in Ierusalem, <i>ut adorarent in die
festo</i>, quasi dicat: non solum turba Iudaeorum, sed etiam ipsi
gentiles honorabant Christum. Ratio autem quare ascendebant,
secundum interlinearem quamdam, assignatur, quia erant proselyti,
et conversi ad ritum Iudaeorum, ad praedicationem Iudaeorum: quia
per mundum habitabant, et conabantur multos ad se convertere:
Matth. XXIII, 15: <i>circuitis mare et aridam, ut faciatis unum
proselytum</i>. Et ideo secundum ritum Iudaeorum ascendebant cum
aliis. Sed melius dicendum est, secundum Chrysostomum, quod, sicut
habetur II Mach. III, v. 2 s., templum Dei quod erat in Ierusalem,
in veneratione habebatur cunctis populis et regibus universae
terrae, ita ut ipsum templum maximis muneribus illustrarent. Et
ideo contingebat quod in diebus festivis multi etiam gentiles
ascenderent Ierusalem. Simile habetur Act. VIII, 27, de eunucho
Candacis reginae Aethiopum, qui venerat adorare in Ierusalem. Unde
et Is. LVI, 7, dicitur: <i>domus mea domus orationis vocabitur
cunctis gentibus, ait dominus</i>. Isti autem gentiles ex devotione
quam habebant, ad templum ascenderant: in quo praefigurabatur
conversio gentilium ad fidem. Devotio autem gentilium ad Christum
ostenditur per hoc quod desiderabant eum videre; unde dicit <i>hi
ergo</i>, scilicet gentiles, <i>accesserunt ad Philippum</i> et
cetera. Sciendum autem, quod Christus Iudaeis tantum personaliter
praedicavit; Rom. XV, 8: <i>dico Christum Iesum ministrum fuisse
circumcisionis, propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones
patrum</i>. Gentibus autem praedicavit per apostolos; Is. ult., 19:
<i>mittam ex eis qui salvati fuerint, ad gentes (...) et
annuntiabunt gloriam meam gentibus</i>; Matth. ult., 19: <i>euntes,
docete omnes gentes</i> et cetera. Hoc ergo hic iam praesagiebatur,
inquantum gentiles Christum videre volentes, non venerunt immediate
ad eum, sed ad unum ex discipulis eius, scilicet ad Philippum. Et
hoc congruenter, quia ipse primus praedicavit his qui erant extra
ritum Iudaeorum, scilicet Samaritanis, ut habetur Act. VIII, 5:
<i>Philippus autem descendit in civitatem Samariae, et praedicabat
illis Christum</i>. Et hoc convenit ei secundum nominis
interpretationem: Philippus enim interpretatur os lampadis.
Praedicatores autem sunt os Christi; Ier. XV, 19: <i>si separaveris
pretiosum a vili, quasi os meum eris</i>. Christus autem lampas
est; Is. XLII, 6: <i>dedi te in lucem gentium</i> et cetera.
Convenit etiam ei quantum ad locum <i>qui erat a Bethsaida</i>,
quae interpretatur venatio, quia praedicatores venantur eos quos ad
Christum convertunt; Ier. XVI, 16: <i>mittam eis piscatores, et
piscabuntur eos</i>. Item <i>Galilaeae</i>, quae interpretatur
transmigratio, et gentiles ad praedicationem apostolorum
transmigrati sunt de statu gentilitatis ad statum fidei; Ez. XII,
3: <i>fili hominis, fac tibi vasa transmigrationis, et
transmigrabis per diem coram eis</i>. Accedentes autem ad Philippum
exprimunt eorum desiderium, dicentes, quia <i>volumus Iesum
videre</i>, in quo signatur quod gentiles, qui Christum
corporaliter non viderant, ministerio apostolorum ad fidem
conversi, desiderant eum videre glorificatum in patria; III Reg. X,
24: <i>omnis terra desiderabat videre faciem Salomonis</i>. Hic
ponitur denuntiatio devotionis gentilium ad Christum: in qua quidem
ordo attenditur, quia, ut dicitur Rom. XIII, v. 1, <i>quae a Deo
sunt, ordinata sunt</i>. Est autem hic divinus ordo, ut inferiora
reducantur in Deum per superiora: Andreas autem superior fuit in
apostolatu Philippo, quia prius eo conversus fuit; et ideo
Philippus non per seipsum tantum, sed per Andream istos gentiles
voluit ad Christum adducere, memor forte eius quod dominus dixerat:
<i>in viam gentium ne abieritis</i>. Et hoc est quod dicit, quod
<i>Philippus dicit Andreae: Andreas et Philippus rursum dixerunt
Iesu</i>. In quo datur nobis exemplum, omnia de consilio maiorum
facienda. Sic et Paulus ascendit Ierosolymam, et contulit apostolis
Evangelium quod in gentibus praedicabat, ut habetur ad Gal. c. II,
1. Possumus autem in nominibus istorum duorum intelligere duo
necessaria praedicatoribus, ut homines ad Christum adducant. Primum
est disertitudo ordinatae locutionis, quae notatur in nomine
Philippi, quod interpretatur os lampadis. Secundum est virtus bonae
operationis, quod notatur in nomine Andreae, quod interpretatur
virilis. Ps. XXXII, v. 6: <i>verbo domini caeli firmati sunt, et
spiritu oris eius omnis virtus eorum</i>. Hic praenuntiatur passio
Christi, et primo praenuntiat Christus imminere suae passionis
tempus; secundo insinuat passionis necessitatem, ibi <i>amen, amen
dico vobis: nisi granum frumenti cadens in terram mortuum
fuerit</i> etc.; tertio inducit necessitatem passionis aliorum, ibi
<i>qui amat animam suam, perdet eam</i>. Dicit ergo <i>venit hora
ut clarificetur filius hominis</i>. Ubi notandum est, quod dominus
videns gentiles istos properare ad fidem, et intelligens in eis
quodammodo conversionem gentium inchoari, praenuntiavit suae
passionis tempus imminere, a simili, sicut qui videt segetem
dealbatam, dicit: venit hora ut falx mittatur in messem; supra IV,
35: <i>videte regiones, quae albae sunt iam ad messem</i>. Sic ergo
hic dominus loquitur. Ex quo, inquit, gentes quaerunt me videre,
<i>venit hora ut glorificetur filius hominis</i>. Qui quidem
glorificatus est tripliciter. Primo in sua passione, Hebr. V, 5:
<i>non semetipsum glorificavit ut pontifex fieret</i> (scilicet in
ara crucis), <i>sed qui locutus est ad eum: filius meus es tu, ego
hodie genui te</i>. Et secundum hoc dicit <i>venit hora ut
glorificetur filius hominis</i>, idest patiatur, quia ante eius
passionem gentes non convertentur ad eum: in qua quidem passione
clarificatus fuit et quantum ad signa visibilia, sicut in
obscuritate solis, in scissione veli et aliis huiusmodi; et quantum
ad signa invisibilia, sicut in triumpho quo palam in semetipso de
Tartareis principibus triumphavit, ut dicitur Col. II. Ideo autem
supra dixit: <i>nondum venit hora mea</i>, quia nondum parata erat
devotio gentium sicut modo. Secundo clarificatus fuit in
resurrectione et ascensione. Prius enim oportuit Christum
resurgere, et in caelum ascendere, et sic clarificatum mittere
spiritum sanctum in apostolos, per quos gentes convertendae erant.
Supra VII, 39: <i>nondum erat spiritus datus, quia Iesus nondum
erat glorificatus</i>; Ps. LXVII, v. 19: <i>ascendens Christus in
altum, cepit captivitatem</i>. Tertio glorificatus est per
conversionem gentium; Phil. II, 11: <i>omnis lingua confiteatur
quia dominus Iesus Christus in gloria est Dei patris</i>.
Consequenter cum dicit <i>amen, amen dico vobis</i> etc., insinuat
necessitatem suae passionis, et primo ponit eam; secundo eius
utilitatem, ibi <i>si autem mortuum fuerit, multum fructum
affert</i>. Necessitas autem suae passionis causatur ex conversione
gentium, quae esse non potest nisi filio hominis per passionem et
resurrectionem glorificato: et hoc est quod dicit <i>amen, amen
dico vobis</i>, idest in veritate, <i>nisi granum frumenti cadens
in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet</i>. Circa quod quantum
ad litteram sciendum est, quod grano frumenti utimur ad duo;
scilicet ad panem et ad semen. Hoc autem quod dicitur hic,
intelligitur de frumento secundum quod est semen, non prout est
materia panis: quia secundum hoc numquam pullulat, ut faciat
fructum. Dicit autem <i>mortuum fuerit</i>, non quod amittat
virtutem seminativam, sed quia mutatur in aliam speciem; I Cor. XV,
36: <i>tu quod seminas, non vivificatur, nisi prius moriatur</i>.
Sicut autem verbum Dei est semen in anima hominis, secundum quod
est voce sensibili indutum, ad fructum bonae operationis
producendum, Lc. c. VIII, 11: <i>semen est verbum Dei</i>, ita
verbum Dei carne indutum, est semen missum in mundum, ex quo maxima
seges pullulare debebat: unde et grano sinapis comparatur, Matth.
XIII, 31. Dicit ergo: ego veni ut semen ad fructificandum, et ideo
vere dico vobis <i>nisi granum frumenti cadens in terram mortuum
fuerit, ipsum solum manet</i>, idest, nisi ego moriar, fructus
conversionis gentium non sequetur. Ideo autem grano frumenti se
comparat, quia ad hoc venit ut reficeret et sustentaret mentes
humanas: hoc autem praecipue efficit panis frumenti; Ps. CIII, 15:
<i>panis cor hominis confirmat</i>; supra VI, 52: <i>panis quem ego
dabo vobis, caro mea est pro mundi vita</i>. Sed numquid non erat
convertenda multitudo gentium nisi per mortem Christi? Erat quidem
secundum Dei virtutem sed non secundum Dei determinationem
ordinatam ab ipso ut per hunc modum fieret, utpote qui congruentior
erat. Hebr. IX, 22: <i>sine sanguinis effusione non fit
remissio</i>; infra XVI, 7: <i>si enim non abiero, Paraclitus non
veniet ad vos</i>. Utilitas autem passionis ponitur cum dicit <i>si
autem mortuum fuerit, multum fructum affert</i>, quasi diceret:
nisi cadens in terram per passionis humilitatem, Phil. II, 8:
<i>humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem</i>, nulla
utilitas sequitur, quia <i>ipsum solum manet</i>. Sed <i>si mortuum
fuerit</i>, idest mortificatus et occisus a Iudaeis, <i>multum
fructum affert</i>. Et primo quidem fructum remissionis peccati;
Is. XXVII, 9: <i>hic est omnis fructus ut tollatur peccatum</i>.
Quem quidem fructum attulit passio Christi, secundum illud I Petr.
III, 18: <i>Christus semel pro peccatis nostris mortuus est, iustus
pro iniustis, ut nos offerret Deo</i>. Secundo vero fructum
conversionis gentium ad Deum. Infra XV, 16: <i>posui vos ut eatis,
et fructum afferatis, et fructus vester maneat</i>. Quem fructum
attulit passio Christi. Infra eodem: <i>ego, si exaltatus fuero a
terra, omnia traham ad meipsum</i>. Tertio, fructum gloriae. Sap.
III, 15: <i>bonorum laborum gloriosus est fructus</i>. Supra IV,
36: <i>qui metit, mercedem accipit, et congregat fructum in vitam
aeternam</i>. Et hunc fructum etiam attulit passio Christi. Hebr.
X, 19: <i>habemus fiduciam in introitu sanctorum in sanguine
Christi, qui initiavit vobis viam novam, et viventem per velamen,
idest carnem suam</i>. Hic ponit necessitatem mortis aliorum, qui
amore Christi passionibus se exponunt, et primo ponit mortis huius
necessitatem; secundo ad mortem ipsam hortatur, ibi <i>si quis mihi
ministrat, me sequatur</i>. Circa primum duo facit. Primo
praemittit, subeundam necessitatem mortis propter Christum; secundo
subdit mortis huius utilitatem, ibi <i>et qui odit animam suam in
hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam</i>. Dicit ergo quantum
ad primum <i>qui amat animam suam</i>. Et quidem omnis homo animam
suam amat. Sed quidam simpliciter, et quidam secundum quid. Amare
enim aliquem est velle ei bonum; ille ergo animam suam amat, qui
vult ei bonum. Qui ergo vult animae suae id quod est bonum
simpliciter, simpliciter amat eam; qui autem vult ei aliquod
particulare bonum, amat eam secundum quid. Bona autem animae
simpliciter sunt illa quibus anima fit bona, scilicet summum bonum,
quod est Deus. Qui ergo vult animae suae bonum divinum et
spirituale, simpliciter amat eam; qui autem vult ei bona terrena,
puta divitias et honores, voluptates et huiusmodi, amat eam
secundum quid. Ps. X, 6: <i>qui diligit iniquitatem, odit animam
suam</i>; Eccli. XVIII, 31: <i>si praestes animae tuae
concupiscentias suas, faciet te in gaudium inimicis tuis</i>.
Potest ergo haec littera dupliciter intelligi. Uno modo sic <i>qui
animam suam amat</i>, supple simpliciter ad bona aeterna, <i>perdet
eam</i>, idest, exponet se morti propter Christum. Sed hic non est
sensus verus. Et ideo dicitur <i>qui amat animam suam</i>, secundum
quid, scilicet ad bona temporalia, <i>perdet eam</i>, simpliciter
scilicet. Matth. XVI, 26: <i>quid enim proficit homini, si totum
mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur?</i> Et
veritas huius sensus patet ex hoc quod sequitur: <i>qui odit animam
suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam</i>. Igitur
<i>qui amat animam suam</i>, in hoc mundo, idest ad bona mundana,
<i>perdet eam</i>, quantum ad bona aeterna. Lc. VI, 25: <i>vae
vobis qui ridetis, quia flebitis</i>: et ib. cap. XVI, 25:
<i>recordare quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter
mala; nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris</i>. Utilitas
autem huius mortis subditur cum dicit <i>et qui odit animam suam in
hoc mundo</i>, idest, qui denegat bona praesentia animae suae, et
sustinet propter Deum quae videntur mala in hoc mundo, <i>in vitam
aeternam custodit eam</i>; Matth. V, 10: <i>beati qui persecutionem
patiuntur propter iustitiam, quoniam ipsorum est regnum
caelorum</i>; Lc. XIV, 26: <i>si quis venit ad me, et non odit
patrem et matrem (...) adhuc autem et animam suam, non potest meus
esse discipulus</i>. Attendendum autem, quod illud quod supra de
grano frumenti dictum est, competit huic sententiae. Nam sicut
Christus missus fuit in mundum quasi quoddam semen ad
fructificandum; ita, quidquid nobis temporaliter datur a Deo, non
confertur nobis ut fructus, sed per illud ad fructum aeternae
remunerationis pervenimus. Vita autem nostra est quoddam temporale
donum a Deo nobis collatum. Qui ergo eam propter Christum exponit,
fructum multum affert. Hic ergo est qui odit animam suam: idest,
qui vitam suam exponit, et seminat propter Christum in vitam
aeternam; Ps. CXXV, 6: <i>euntes ibant, et flebant, mittentes
semina sua; venientes autem venient cum exultatione, portantes
manipulos suos</i>. Et similiter qui divitias suas et alia bona
quae habet, exponit propter Christum, et communicat aliis in vitam
aeternam; II Cor. IX, 6: <i>qui seminat in benedictionibus, de
benedictionibus et metet</i>. Sed quia durum videtur quod homo
habeat animam suam odio, ideo dominus ad hoc consequenter hortatur
dicens <i>si quis mihi ministrat, me sequatur</i>, et primo ponitur
exhortatio; secundo exhortationis ratio, ibi <i>si quis mihi
ministraverit, honorificabit eum pater meus</i>. Circa primum tria
facit. Primo describit suorum fidelium conditionem; secundo inducit
ad sui imitationem; tertio subdit imitantium remunerationem. Et
quidem attende, quantum ad primum, fidelium Christi dignitatem,
quia ministri Christi; II Cor. XI, 23: <i>ministri Christi sunt, et
ego</i>. Illi ergo Christo ministrant, qui ea quae sunt Christi,
quaerunt; qui commoda propria quaerunt, non sunt ministri Christi,
sed sui ipsorum; Phil. II, 21: <i>omnes quae sua sunt quaerunt</i>.
Praelati autem sunt ministri, inquantum eius sacramenta fidelibus
dispensant; I Cor. IV, 1: <i>sic nos existimet homo ut ministros
Christi et dispensatores mysteriorum Dei</i>. Item quilibet fidelis
qui mandata Christi servat; II Cor. VI, 4: <i>in omnibus exhibeamus
nosmetipsos sicut Dei ministros</i> et cetera. Quantum ad secundum,
attende fidelium Christi gloriam et nobilitatem, unde dicit <i>me
sequatur</i>; quasi dicat: homines sequuntur dominos suos, quibus
ministrant: <i>qui</i> ergo <i>mihi ministrat, me sequatur</i>; ut
scilicet sicut ego mortem subeo ut multum fructum afferam, ita et
ipse. Sequi autem Christum est magna gloria; Eccli. XXIII, 38:
<i>magna gloria est sequi dominum</i>; supra X, 27: <i>oves meae
vocem meam audiunt, et ego cognosco eas et sequuntur me</i>.
Quantum ad tertium attende fidelium beatitudinem, quia <i>ubi ego
sum</i>, non solum in loco, sed etiam in ipsa participatione
gloriae, <i>illic et minister meus erit</i>; Matth. XXIV, v. 28:
<i>ubi fuerit corpus, illic congregabuntur et aquilae</i>; Apoc.
III, 21: <i>qui vicerit, faciam illum sedere mecum in throno
meo</i>. Ratio autem exhortationis subditur cum dicit <i>si quis
mihi ministraverit, honorificabit eum pater meus</i>; qui enim
ministrat Christo, honorat eum pater. Sed supra, V, 23, dicitur:
<i>ut omnes honorificent filium, sicut honorificant patrem</i>.
Idem est ergo honorificare filium et honorificare patrem. Pater
autem dicit, I Reg. II, 30: <i>qui glorificaverit me, glorificabo
eum</i> et cetera. Qui ergo ministrat Iesu, non sua quaerens, sed
quae Iesu Christi, honorificabit eum pater Iesu. Non autem dixit
ego honorificabo eum, sed <i>pater meus</i>, quia nondum opinionem
de eo habebant, quod scilicet esset aequalis patri. Vel dicendum,
quod haec dicit in signum maioris familiaritatis, inquantum ab
eodem honorificabuntur a quo et filius. Nam honorem quem habet
filius per naturam, ipsi habebunt per gratiam. Unde Augustinus
dicit: maiorem honorem non poterit recipere adoptatus, quam ut sit
ubi est unicus. Rom. c. VIII, 29: <i>quos praedestinavit conformes
fieri imaginis filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis
fratribus</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 5</div>
<p title="Super Io., cap. 12 l. 5"><a name="87501"><span class=
"ref">[87501] Super Io., cap. 12 l. 5</span></a> Supra actum est de
gloria Christo exhibita a diversis hominibus; hic agit de gloria
Christo exhibita a Deo, et primo ponitur huius gloriae petitio;
secundo subditur gloriae promissio, ibi <i>venit ergo vox de
caelo</i> et cetera. Circa primum duo facit. Primo praemittit
animae suae affectionem; secundo proponit petitionem, ibi <i>et
quid dicam?</i> et cetera. Sed attende circa primum quod est
mirabile quod dicit <i>nunc anima mea turbata est</i>. Supra enim
fideles suos exhortatus est animam suam in hoc mundo odio habere,
et nunc, imminente morte, audivimus ipsum dominum dicentem <i>nunc
anima mea turbata est</i>. Propter quod Augustinus dicit:
<i>domine, sequi iubes animam meam, turbari video animam tuam:
quale fundamentum quaeram, si petra succumbit?</i> Et ideo videndum
est primum quid sit haec turbatio in Christo; secundo quare voluit
eam subire. Sciendum est autem quantum ad primum, quod proprie
dicitur turbari aliquid quando commovetur: unde et mare commotum,
dicimus esse turbatum. Quandocumque ergo aliquid excedit modum suae
quietis et tranquillitatis, tunc illud dicitur turbari. In anima
autem humana est pars sensitiva, et pars rationalis. In sensitiva
quidem parte animae accidit turbatio, quando aliquibus motibus
commovetur; puta cum timore contrahitur, spe elevatur, gaudio
dilatatur, seu aliqua alia passione afficitur. Sed haec quidem
turbatio quandoque quidem sub ratione sistit; quandoque vero
limitem rationis excedit, cum scilicet ipsa ratio perturbatur. Quod
quidem pluries in nobis contingit, sed in Christo hoc locum non
habet, cum sit ipsa sapientia patris; nec etiam in aliquo sapiente:
unde sententia Stoicorum est quod sapiens non turbatur, scilicet
quantum ad rationem. Secundum hoc ergo est sensus: <i>nunc anima
mea turbata est</i>; idest, affecta est passionibus timoris et
tristitiae, quantum ad sensitivam, quibus tamen ratio non
turbabatur nec suum ordinem deserebat; Mc. XIV, 33: <i>coepit Iesus
pavere et taedere</i>. Huiusmodi autem passiones aliter sunt in
nobis, et aliter fuerunt in Christo. In nobis enim sunt ex
necessitate, inquantum quasi ab extrinseco commovemur et afficimur;
in Christo autem non sunt ex necessitate, sed ex imperio rationis,
cum in eo nulla passio fuerit nisi quam ipse concitavit. Nam
intantum inferiores vires erant subditae rationi in Christo quod
nihil agere et pati poterant, nisi quod eis ratio ordinabat: et
ideo dicitur supra XI, 33, quod <i>Iesus infremuit spiritu, et
turbavit semetipsum</i>; Ps. LIX, 4: <i>commovisti terram</i>
(idest, humanam naturam) <i>et turbasti eam</i>. Sic ergo turbata
est anima Christi quod nec contra rationem, sed secundum rationis
ordinem turbatio in eo fuit. Quantum ad secundum autem, sciendum
est quod dominus turbari voluit propter duo. Primo quidem propter
fidei documenta, ut scilicet veritatem humanae naturae approbaret:
et ideo iam ad passionem appropinquans omnia humanitus agit.
Secundo propter exemplum: nam si omnia constanter egisset, et
nullam passionem sensisset in anima, non fuisset sufficiens
exemplum ad mortem sustinendam hominibus. Et ideo turbari voluit,
ut, cum turbamur, non recusemus mortem sustinere, nec deficiamus;
Hebr. IV, 15: <i>non habemus pontificem qui non possit compati
infirmitatibus nostris, tentatum per omnia, pro similitudine absque
peccato</i>. Unde ex hoc apparet continuatio cum praecedentibus.
Quia enim dixerat: <i>qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam
aeternam custodit eam</i>, in quo ad passionem discipulos
exhortatus fuerat, ne dicant aliqui: o domine, securus potes
disputare et philosophari de morte, qui extra dolores humanos
existens, propter mortem non turbaris: et ideo ut hoc excluderet,
turbari voluit. Haec autem Christi turbatio naturalis fuit: nam
sicut anima naturaliter amat corporis unionem, ita et naturaliter
refugit eius separationem, praesertim cum ratio Christi permiserit
agere animae et viribus inferioribus quae eis propria erant.
Propter hoc etiam quod dicit <i>nunc anima mea turbata est</i>
etc., destruitur error Arii et Apollinaris dicentium in Christo non
esse animam, sed verbum loco eius. Consequenter ponit dominus
petitionem gloriae, dicens <i>et quid dicam? Pater, salvifica me ex
hac hora</i>: ubi dominus transfert ad se affectum hominis turbati:
ad cuius modum quatuor circa suam petitionem facit: primo enim
ponit quaestionem deliberantis; secundo proponit petitionem, quae
ex uno motu procedit; tertio per rationem illum motum excludit;
quarto ponit aliam petitionem ex alio motu causatam. Quaestionem
autem dubitantis proponit, quia naturale est hominibus in angustiis
constitutis quod deliberent, unde philosophus in rhetoricis dicit
quod timor facit consiliativos. Ideo Christus post manifestationem
suae turbationis, statim subdit <i>et quid dicam?</i> Quasi
diceret; quid faciendum est post turbationem? Simile habetur in Ps.
LIV, 6: <i>timor et tremor venerunt super me</i>. Et statim
sequitur: <i>quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et
requiescam?</i> Nam et angustiati, et passione turbati gravantur,
et auxilium quaerunt quo liberentur. Petitionem ex uno motu
causatam ponit, quia, cum quis est in ambiguo quid agere debeat,
debet recurrere ad Deum; II Paralip. XX, 12: <i>cum ignoremus quid
agere debeamus, hoc solum habemus refugii, ut oculos nostros
dirigamus ad te, Deus noster</i>; Ps. CXX, 1: <i>levavi oculos meos
in montes, unde veniet auxilium mihi</i>. Et ideo ad patrem
recurrens, dicit <i>pater, salvifica me</i>; idest, libera me a
tribulatione quae imminet in hora passionis; Ps. LXVIII, 2:
<i>salvum me fac, domine, quoniam intraverunt aquae usque ad animam
meam</i>. Et, ut Augustinus dicit, idem est quod hic dominus dicit
<i>nunc anima mea turbata est, et pater, salvifica me</i>, cum eo
quod dicit Matth. XXVI, 38: <i>tristis est anima mea usque ad
mortem</i>. Sed notandum, quod haec petitio non proponitur ex
proprio motu rationis, sed ipsa ratio quasi advocata loquitur in
persona naturalis affectionis, quae desiderabat non mori: et ideo
ratio designat motum affectionis naturalis in hac petitione. Ex quo
solvitur quaestio quae fieri consuevit, quia, ut dicitur ad Hebr.
V, 7: <i>in omnibus exauditus est pro sua reverentia</i>. Et tamen
in hoc quod petiit, non fuit exauditus. Ad quod dicendum, quod in
illis est exauditus quae ipsa ratio ex parte sua petebat, et ut
exaudienda. Hoc autem quod hic petit, non proponit ex parte sua,
nec ut exaudienda, sed ut exprimens naturalem affectum: et ideo,
secundum Chrysostomum, legitur interrogative. <i>Et quid dicam?</i>
Numquid hoc: <i>pater, salvifica me ex hac hora?</i> Quasi diceret,
non dicam hoc. Petitionem autem hanc ex motu naturalis appetitus
propositam repellit, dicens <i>propterea veni in horam hanc</i>,
quasi diceret: non est iustum ut liberer ex hac hora passionis,
quia ideo veni ut paterer, non fatali necessitate ductus, non
humana violentia coactus, sed sponte oblatus; Is. LIII, 7:
<i>oblatus est, quia ipse voluit</i>; supra X, 18: <i>nemo tollet
eam</i>, scilicet animam meam, <i>a me; sed ego pono eam</i>.
Petitionem autem suam proponit ratio, cum dicit <i>pater, clarifica
nomen tuum</i>. Ubi per <i>nomen tuum</i> possumus duo intelligere.
Scilicet ipsum filium. Nomen enim a notitia dicitur, quasi notamen:
unde nomen est quo manifestatur res; filius autem manifestat
patrem; infra XVII, 6: <i>pater, manifestavi nomen tuum
hominibus</i>. Et de hoc nomine dicitur Is. XXX, 27: <i>ecce nomen
domini venit de longinquo</i>. Est ergo sensus: <i>pater, clarifica
nomen tuum</i>, idest filium tuum; infra XVII, 5: <i>clarifica me,
pater, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te</i>.
Vel nomen domini est notitia patris; et tunc est sensus: fac hoc,
<i>pater, clarifica nomen tuum</i>; idest, fac illud quod gloria
est tui nominis. Et in idem redit, quia clarificato filio,
clarificatum est nomen patris. Ideo autem hoc dicit quia passione
filius glorificandus erat; Phil. II, 8: <i>factus est obediens</i>,
patri, <i>usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et
Deus exaltavit illum</i>. Quasi dicat: affectus naturalis petit ut
salver, sed ratio petit ut clarificetur nomen tuum, idest, ut
filius patiatur, quia, scilicet passione Christi notitia Dei
clarificanda erat. Nam ante passionem Deus notus erat in Iudaea
tantum, et in Israel magnum nomen eius; sed post passionem suam
nomen eius clarificatum est in gentibus. Consequenter cum dicit
<i>venit ergo vox de caelo</i> etc., ponitur gloriae promissio, et
primo inducitur vox gloriam promittentis; secundo ponitur opinio
turbae devotae dubitantis, ibi <i>turba autem quae stabat et
audierat, dicebat tonitruum factum esse</i>; tertio ponitur
expositio prolatae vocis, ibi <i>respondit Iesus, et dixit: non
propter me haec vox venit</i>. Dicit ergo quantum ad primum:
<i>venit ergo vox de caelo</i>. Vox ista, vox est Dei patris, sicut
illa quae supra Christum baptizatum, Matth. II, 17: <i>hic est
filius meus dilectus</i>, et similiter quae venit super eum
transfiguratum, Matth. XVII, 5. Licet autem omnis talis vox formata
sit virtute totius Trinitatis, specialiter tamen formatur ad
repraesentandum personam patris, unde et vox patris dicitur: sicut
columba formata est a tota Trinitate, ad significandum personam
spiritus sancti; et similiter corpus Christi a tota Trinitate
formatum est, sed specialiter a persona verbi assumptum, quia ad
hoc formatum est ut ei uniretur. Vox ergo ista duo facit. Primo
manifestat praeteritum, dicens <i>et clarificavi</i>, idest, clarum
genui ab aeterno, quia filius non est nisi quaedam claritas et
splendor patris; Sap. VII, 26: <i>candor est lucis aeternae, et
speculum sine macula Dei maiestatis</i>; Hebr. c. I, 3: <i>qui cum
sit splendor gloriae, et figura substantiae eius</i>. Vel
<i>clarificavi</i>, in nativitate, quando Angeli cecinerunt:
<i>gloria in excelsis Deo</i>, Lc. II, 14, et in miraculis per eum
factis. Secundo praenuntiat futurum: <i>et iterum clarificabo</i>,
in passione, in qua triumphavit de Diabolo, et in resurrectione et
ascensione, et in totius mundi conversione; Act. III, 13: <i>Deus
patrum nostrorum clarificavit filium suum Iesum</i>. Opinio turbae
dubitantis de voce ponitur, cum dicit <i>turba ergo quae stabat, et
audierat, dicebat tonitruum esse factum</i>: in qua quidem turba,
et in omni turba, quidam erant grossioris et tardioris intellectus,
quidam vero acutioris; quamvis omnes imperfecte se haberent ad
ipsius vocis cognitionem. Nam desidiosi et carnales non perceperunt
vocem ipsam nisi quantum ad sonum; et ideo dicebant <i>tonitruum
factum esse</i>. Sed non usquequaque decipiebantur: vox enim domini
tonitruum erat, tum quia mirabilem significationem habebat, tum
quia maxima continebat; Iob XXVI, 14: <i>cum vix parvam scintillam
sermonum eius audierimus, quis poterit tonitruum magnitudinis
illius intueri?</i> Ps. LXXVI, 19: <i>vox tonitrui tui in rota</i>.
Acutiores vero perceperunt de ipsa voce quod esset sonus vocis
articulatae et significativae: unde dixerunt eam esse locutionem.
Sed credentes Christum esse purum hominem, defecerunt, locutionem
illam Angelo tribuentes; unde dicebant <i>Angelus ei locutus
est</i>: qui quidem similia patiebantur Diabolo, qui credebat
Christum Angelorum adminiculo indigere; unde dicebat, Matth. IV:
<i>Angelis suis mandavit de te, et in manibus tollent te</i>. Non
enim Angelorum custodia indiget et adiutorio, sed ipse Angelos
glorificat et custodit. Expositio vocis subditur, cum dicit:
<i>respondit Iesus, et dixit</i> etc., et primo exponit vocem
prolatam; secundo ponit contradictionem, ibi <i>respondit ei
turba</i>; tertio subdit domini responsionem, ibi <i>dixit ergo eis
Iesus</i>. Circa primum duo facit. Primo ponit causam vocis;
secundo subdit eius significationem, ibi <i>nunc iudicium est
mundi</i> et cetera. Sciendum est circa primum, quod quia dixerant
<i>Angelus locutus est ei</i> Angelus autem loquitur alicui
revelando ad utilitatem eius qui loquitur, sicut patet Apoc. I, et
Ez. 1, ideo dominus, ostendens se non indigere alicuius vocis, seu
angelicae revelationis adminiculo, dicit <i>non propter me</i>,
scilicet instruendum, <i>venit haec vox, sed propter vos</i>. Nihil
enim significavit quod ipse ante nesciret, quia <i>in ipso sunt
omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei absconditi</i>: Col. II,
v. 3, ita ut noverit omnia quae pater novit. <i>Sed propter vos
venit</i>, scilicet instruendos. In quo datur intelligi, quod multa
dispensative circa Christum propter nos facta sunt, non quod eis
Christus indigeret; Rom. XV, v. 4: <i>quaecumque scripta sunt, ad
nostram doctrinam scripta sunt</i>. Consequenter cum dicit <i>nunc
iudicium est mundi</i>, ponit vocis significationem, et primo ponit
iudicium quo erat glorificandus; secundo subdit iudicii effectum,
ibi <i>nunc princeps mundi huius eiicietur foras</i>, et tertio
clarificationis modum, ibi <i>et si ego exaltatus fuero a terra,
omnia traham ad meipsum</i>. Dicit ergo <i>nunc iudicium est
mundi</i>. Sed si hoc est, quid ergo expectamus quod dominus veniat
iterum iudicaturus? Ad quod dicendum, quod iam venit ad iudicandum
iudicio discretionis, quo discerneret suos a non suis; supra IX,
39: <i>in iudicium ego in hunc mundum veni</i>. Et de hoc dicit
<i>nunc iudicium est mundi</i>. Sed venturus est ad iudicandum
iudicio condemnationis, ad quod primo non venit; supra III, 17:
<i>non enim misit Deus filium suum in mundum ut iudicet mundum, sed
ut salvetur mundus per ipsum</i>. Vel dicendum, quod duplex est
iudicium. Unum quo condemnatur mundus, et de hoc non dicitur hic;
aliud est iudicium mundi quo iudicatur pro mundo, inquantum mundus
a servitute Diaboli liberatur. Hoc modo intelligitur illud Ps.
XXXIV, 1: <i>iudica, domine, nocentes me, expugna impugnantes
me</i> et cetera. Et haec duo in idem redeunt: quia hoc ipso quod
iudicatur pro mundo, excluso Diabolo, discernuntur boni a malis.
Effectus iudicii est exclusio Diaboli, unde dicit <i>nunc princeps
huius mundi eiicietur foras</i>, per virtutem passionis Christi.
Unde sua passio est eius clarificatio, ut quasi per hoc exponat
quod dicit <i>et clarificabo</i>, inquantum scilicet <i>princeps
huius mundi eiicietur foras</i>, quasi per passionem victoriam de
Diabolo habeat; I Io. III, 8: <i>in hoc apparuit filius Dei, ut
dissolvat opera Diaboli</i>. Sed circa hoc dubitatur de tribus.
Primo de hoc quod dicit Diabolum principem huius mundi; ex quo
Manichaei dicunt eum creatorem et dominum omnium visibilium. Ad hoc
dicendum, quod Diabolus dicitur princeps mundi huius, non naturali
dominio, sed usurpatione, inquantum homines mundani, contempto vero
domino, se sibi subdiderunt; II Cor. IV, 4: <i>Deus huius saeculi
excaecavit mentes infidelium</i>. Est ergo princeps mundi huius,
inquantum in mundanis hominibus principatur, ut Augustinus dicit,
qui toto orbe terrarum diffusi sunt. Nam nomen mundi quandoque
accipitur in malam partem pro hominibus mundum amantibus, supra I,
v. 10: <i>mundus eum non cognovit</i>; quandoque autem in bonam pro
bonis hominibus sic in mundo viventibus, ut tamen eorum conversatio
sit in caelis; II Cor. V, 19: <i>Deus erat in Christo mundum
reconcilians sibi</i>. Secundo dubitatur de hoc quod dicit
<i>eiicietur foras</i>. Nam si eiectus esset foras, non ita
tentaret nunc sicut ante tentabat, cum tamen tentare non desierit:
non ergo eiectus est. Ad quod dicendum est, secundum Augustinum,
quod licet Diabolus tentet homines qui desierunt esse de mundo, non
tamen eo modo tentat quo prius. Quia tunc tentabat et regnabat ab
interiori, sed postmodum ab exteriori tantum. Nam quamdiu homines
sunt in peccato, tunc regnat ab interiori, et tentat; Rom. VI, 12:
<i>non regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis
concupiscentiis eius</i>. Sic ergo eiectus est foras, quia effectus
peccati in homine non est ab interiori, sed ab exteriori. Tertio
quaeritur de hoc quod dicit <i>nunc princeps huius mundi eiicietur
foras</i>: ex quo videtur sequi quod ante passionem Christi non
erat eiectus foras, et per consequens, cum tunc eiiciatur foras
quando homines liberantur a peccatis, quod Abraham, Isaac, et alii
veteris testamenti non fuerunt liberati a peccato. Ad quod dicendum
est, secundum Augustinum, quod ante passionem Christi eiectus erat
a singularibus personis, sed non a mundo, sicut post. Nam illud
quod tunc in paucissimis hominibus factum est, nunc in multis
magnisque populis Iudaeorum et gentium ad Christum conversis,
virtute passionis Christi factum esse dignoscitur. Vel dicendum
quod Diabolus eiicitur per hoc quod homines liberantur a peccato;
sed ante passionem Christi, omnes iusti liberati erant a peccato,
sed non totaliter, quia adhuc detinebantur ne introducerentur in
regnum: et quantum ad hoc in eis aliquid iuris habebat, quod tamen
per passionem Christi totaliter sublatum est, quando flammeus
gladius amotus est, quando dictum est homini: <i>hodie mecum eris
in Paradiso. Modus autem passionis est per exaltationem</i>, unde
dicit <i>et ego, si exaltatur fuero a terra, omnia traham ad
meipsum</i>. Circa quod sciendum, quod Chrysostomus utitur tali
exemplo: quod si aliquis tyrannus, qui consuevisset aliquos
subditos opprimere, ferire, et in vincula mittere, deinde ex eadem
dementia etiam eum qui in nullo sibi subditur eodem modo afficiat,
ut in eumdem carcerem ducat, merito hoc etiam aliorum qui
subiiciebantur dominio privari debet: ita et Christus contra
Diabolum fecit. Diabolus enim propter peccatum primi parentis,
aliquod ius habebat in hominibus, unde poterat aliquo modo iuste in
eos saevire. Quia vero etiam in Christo, in quo nullum ius habebat,
similia tentare ausus est, dum eum tentator invasit in quem non
habebat quidquam, ut dicitur infra XIII, ideo dignum fuit ut etiam
dominio privaretur per mortem Christi. Et hoc est quod dicit <i>si
exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum</i>. Ubi primo
praemittit modum mortis; secundo Evangelista exponit quod dicit,
ibi <i>hoc autem dicebat significans qua morte esset moriturus</i>.
Modus autem mortis est per exaltationem in ligno crucis. Expositio
autem est quod in hoc signavit <i>qua morte esset moriturus</i>.
Sciendum est autem, quod duplici de causa dominus voluit mori morte
crucis. Una quidem propter mortis turpitudinem; Sap. II, 20:
<i>morte turpissima condemnemus eum</i>. Unde et Augustinus dicit:
ideo hoc modo dominus mori voluit, ut hominem neque ipsa mortis
turpitudo a perfectione iustitiae repellat. Secundo, quia sic mors
est per modum exaltationis: unde et dominus dicit <i>si exaltatus
fuero</i>. Quod quidem genus mortis conveniebat fructui, causae et
figurae passionis. Fructui quidem, quia per passionem erat
exaltandus. Phil. II, 8: <i>factus est obediens usque ad mortem,
mortem autem crucis: propter quod Deus exaltavit illum, et donavit
illi nomen quod est super omne nomen</i>. Et ideo Ps. XX, 14,
dicebat: <i>exaltare, domine, in virtute tua</i>. Causae vero
passionis conveniebat dupliciter: quia et ex parte Daemonis, et ex
parte hominum. Ex parte quidem hominum, quia pro ipsorum salute
moriebatur; ipsi autem perierant, quia deiecti et demersi erant ad
terrena; Ps. XVI, 11: <i>statuerunt oculos suos declinare in
terram</i>. Voluit ergo mori exaltatus, ut corda nostra ad
caelestia elevaret. Sic enim ipse est via nostra in caelum. Ex
parte vero Daemonum, ut scilicet eos qui in aere principatum et
potestatem exercebant, ipse elevatus in aere conculcet. Figurae
vero conveniebat, quia dominus fieri praecepit serpentem aeneum in
deserto, ut habetur Num. XXI, 9. Supra III, 14: <i>sicut Moyses
exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet filium
hominis</i> et cetera. Sic ergo exaltatus <i>omnia traham</i>, per
caritatem, ad meipsum: Ier. XXXI, 3: <i>in caritate perpetua dilexi
te, ideo attraxi te, miserans</i>. In hoc etiam maxime apparet
caritas Dei ad hominem, inquantum pro ipsis mori dignatus est; Rom.
V, 8: <i>commendat Deus suam caritatem in nobis, quoniam cum adhuc
peccatores essemus secundum tempus, Christus pro nobis mortuus
est</i>. In hoc complevit quod sponsa petit Cant. I, 3: <i>trahe me
post te, et curremus in odorem unguentorum tuorum</i>. Notandum est
autem quod trahit pater, trahit et filius; supra VI, 44: <i>nemo
potest venire ad me nisi pater, qui misit me, traxerit eum</i>.
Ideo autem dicit hic <i>omnia traham</i>, ut ostendat quod eadem
est operatio utriusque. Dicit autem <i>omnia</i>, non omnes quia
non omnes trahuntur ad filium. <i>Omnia</i>, inquam <i>traham</i>,
idest animam et corpus. Vel omnia genera hominum, scilicet gentiles
et Iudaeos, servos et liberos, mares et feminas. Vel omnia
praedestinata ad salutem. Et notandum, quod hoc ipsum quod dicit
omnia trahere ad seipsum, est principem huius mundi foras eiicere:
non enim est conventio Christi ad Belial, nec lucis ad
tenebras.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 6</div>
<p title="Super Io., cap. 12 l. 6"><a name="87502"><span class=
"ref">[87502] Super Io., cap. 12 l. 6</span></a> Posita promissione
de glorificatione domini, et expositione vocis, hic consequenter
ponitur dubitatio turbae, ubi primo introducit auctoritatem legis;
secundo ex ea dubitationem movet, ibi <i>et quomodo tu dicis</i> et
cetera. Dicit ergo quantum ad primum <i>respondit ei turba</i>,
scilicet domino de sua morte loquenti, <i>nos audivimus ex lege</i>
(lex hic accipitur communiter pro tota Scriptura veteris
testamenti) <i>quod Christus in aeternum manet</i>. Et hoc potest
ex multis locis veteris testamenti haberi, et praecipue Is. c. IX,
7: <i>multiplicabitur eius imperium, et pacis non erit finis</i>;
Dan. VII, 14: <i>potestas eius potestas aeterna, quae non
auferetur, et regnum eius quod non corrumpetur</i>. Et ex hac
auctoritate duas dubitationes formant: unam de facto, aliam de
persona. De facto, cum dicunt <i>quomodo tu dicis: oportet exaltari
filium hominis?</i> Sed cum Christus non dixerit <i>oportet
exaltari filium hominis</i>, sed <i>ego si exaltatus fuero</i>
etc., quomodo Iudaei dicunt <i>oportet exaltari filium hominis?</i>
Sed dicendum, quod Iudaei iam assueti erant verbis domini, unde
memoriter tenuerunt quod dicebat se esse filium hominis. Ideo cum
dixit: <i>ego, si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad
meipsum</i>, pro eodem intellexerunt ac si dixisset: si filius
hominis esset exaltatus, ut Augustinus dicit. Vel dicendum, quod
licet hic non fecerit mentionem de filio hominis, tamen supra III,
14, hoc dixit: <i>oportet</i>, inquam <i>exaltari filium
hominis</i>. Sed videtur hoc quod ipsi dicunt <i>oportet exaltari
filium hominis</i>, in nullo contrariari ei quod dixerat quod
<i>Christus manet in aeternum</i>. Sed dicendum ad hoc, quod quia
dominus consueverat eis parabolice loqui, ideo multa eorum quae
dicebantur, intelligebant. Unde et hoc quod dominus dixit,
exaltationem in mortem crucis suspicati sunt; supra VIII, 28:
<i>cum exaltaveritis filium hominis, tunc cognoscetis quia ego
sum</i>. Vel dicendum, quod hoc ideo intellexerunt, quia iam id
facere cogitabant. Unde eis verborum istorum intellectum non
aperuit acumen scientiae, sed simulata conscientia malitiae. Sed
attende eorum malitiam, quia non dicunt <i>nos audivimus ex
lege</i>, quod Christus nihil patitur: nam in multis locis de
passione et resurrectione eius agitur, sicut illud Is. LIII, 7:
<i>tamquam ovis ad occisionem ducetur</i>, et illud Ps. III, 6:
<i>ego dormivi, et soporatus sum, et exsurrexi</i>. Sed dicunt
quoniam Christus manet in aeternum. Cuius ratio est, quia in hoc
nulla fuisset contrarietas, cum immortalitati Christi ex passione
eius nullum factum fuisset impedimentum. Volebant enim ostendere
eum ideo non esse Christum, <i>quoniam Christus manet in
aeternum</i>, ut Chrysostomus dicit. De persona autem quaestionem
movent, cum dicunt <i>quis est iste filius hominis?</i> Hoc ideo
quaerunt, quia Dan. VII, 13, dicitur: <i>vidi, et ecce quasi filius
hominis veniebat, et usque ad antiquum dierum pervenit</i>, quia
per illum filium hominis intelligebant Christum; quasi dicerent:
dicis, quod oportet exaltari filium hominis, et filius hominis,
quem intelligimus Christum, manet in aeternum, <i>quis est</i> ergo
<i>iste filius hominis?</i> Si non manet in aeternum, nec est
Christus. In hoc autem reprehendenda est eorum tarditas: quia adhuc
dubitant post tot visa, tot audita, an ipse esset Christus; Eccli.
XXII, 9. <i>Cum dormiente loquitur qui narrat stulto
sapientiam</i>. Consequenter cum dicit <i>dixit ergo eis Iesus</i>
etc., satisfacit dominus eorum dubitationem aliqualiter, et primo
commendat bonum quod habebant; secundo hortatur eos ad profectum,
ibi <i>ambulate dum lucem habetis</i>; tertio admonitionem exponit
dicens <i>dum lucem habetis, credite in lucem</i>. Dixit ergo eis
Iesus: <i>adhuc modicum lumen in vobis est</i>. Quod quidem potest
dupliciter legi. Uno modo, secundum Augustinum, ut scilicet
<i>modicum</i> sit adiectivum determinans hoc quod dicit
<i>lumen</i>, quasi dicat: quoddam lumen in vobis est, inquantum
recognoscitis quod Christus manet in aeternum. Haec enim veritas
quaedam est: omnis autem manifestatio veritatis est quoddam lumen
infusum a Deo. Sed tamen lumen istud quod est in vobis, <i>modicum
est</i>, quia, licet cognoscatis Christi aeternitatem, eius tamen
mortem et resurrectionem non creditis: in quo patet quod non
habetis fidem perfectam. Istis ergo convenit quod dictum est Petro,
Matth. XIV, 31: <i>modicae fidei, quare dubitasti?</i> Secundum
Chrysostomum vero dicitur <i>adhuc modicum</i>, scilicet tempus
extat, quod <i>lumen in vobis est</i>, idest ego, qui sum lumen;
quasi diceret: parvo tempore ego lux vobiscum sum; infra XVI, 16:
<i>modicum, et iam non videbitis me</i>. Et ideo consequenter
exhortatur eos ad complementum et profectum boni, et primo ponit
suam exhortationem; secundo ostendit periculum imminens, nisi
proficiant, ibi <i>qui ambulat in tenebris, nescit quo vadat</i>.
Dicit ergo: dico quod modicum lumen habetis, tamen dum illud
habetis, <i>ambulate</i>; idest accedite et proficite, ut simul cum
aeternitate intelligatis moriturum Christum, et resurrecturum. Et
hoc secundum primam expositionem. Vel <i>ambulate dum lucem
habetis</i>, idest, dum vobiscum sum, proficite et satagite sic me
habere ut numquam perdatis; Ps. LXXXVIII, 16: <i>domine, in lumine
vultus tui ambulabunt</i>. Et hoc <i>ne tenebrae</i>,
infidelitatis, ignorantiae et perpetuae damnationis, <i>vos
comprehendant</i>, et sic ulterius procedere non possitis. Tunc
enim homo comprehenditur tenebris quando totaliter infidelitate
demergitur: quod esset, si eo modo credideritis Christi
aeternitatem ut negetis in eo mortis humilitatem; Iob III, 23:
<i>viro cui abscondita est via</i>; ibid. XXXVII, 19: <i>omnes
involvimur quippe tenebris</i>. Periculum imminens nisi proficiant,
subdit dicens <i>et qui ambulat in tenebris, nescit quo vadat</i>.
Nam lumen, sive exterius sive interius, dirigit hominem. Exterius
quidem dirigit quantum ad exteriores actus corporales, sed interius
dirigit ipsam voluntatem. Qui ergo non ambulat in luce, non
perfecte credendo in Christum, sed <i>ambulat in tenebris, nescit
quo vadat</i>, idest, ad quem terminum dirigatur; Ps. LXXXI, 5:
<i>nescierunt neque intellexerunt: in tenebris ambulant</i>. Quod
quidem et ipsis Iudaeis contingit quia nesciunt quid agant, sed, ut
in tenebris ambulantes, putant quidem rectam incedere viam, et unde
Deo placere credunt magis displicent. Similiter et haeretici
errantes, unde mereri credunt lumen veritatis et gratiae, privari
potius demerentur; Prov. XIV, 12: <i>est via quae videtur homini
recta; novissima autem eius deducunt ad mortem</i>. Consequenter
cum dicit <i>dum lucem habetis, credite in lucem</i>, exponit quod
dixit, scilicet quid sit ambulare: et hoc dupliciter, secundum duas
praemissas expositiones. Primo, secundum primam, <i>dum lucem
habetis</i>, idest, dum aliquid habetis de notitia et lumine
veritatis, <i>credite in lucem</i>, idest in veritatem perfectam,
<i>ut filii lucis sitis</i>, idest, ut renascamini veritati; I
Thess. V, 6: <i>non sumus noctis neque tenebrarum: igitur non
dormiamus</i>. Vel, secundum aliam expositionem, <i>dum lucem
habetis</i>, idest me qui sum lux: supra I, 9: <i>erat lux vera
quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, credite in
lucem</i>, idest in me, hoc est, proficite in cognitione mea: <i>ut
filii lucis sitis</i>, quia ex hoc quod creditis in me, eritis
filii Dei; supra I, 12: <i>dedit eis potestatem filios Dei fieri,
his qui credunt in nomine eius</i>. Hic Evangelista narrat factum
quod fecit Iesus, scilicet quod abscondit se. Sed cum supra VIII,
59 legerimus, Christum hoc idem fecisse, in promptu est ratio, quia
tulerunt lapides, ut iacerent in eum; sed hic suae absconsionis
nulla ratio assignatur, ut cum nec lapides levarent, nec eum
blasphemarent: quare ergo abscondit se? Ad quod dicendum, quod
dominus scrutans eorum corda, cognovit furorem et malitiam eorum,
quam iam conceperant de eo occidendo. Unde volens eos praevenire,
non expectavit ut in opus exirent, sed abscondendo se, eorum
invidiam et iracundiam mitigavit. In quo nobis dedit exemplum, ut
cum de aliquorum malitia nobis constat, iam antequam patrare opere
tentent, fugere debemus. Nihilominus tamen dominus ostendit facto
quod dixit verbo. Dixerat enim: <i>ambulate dum lucem habetis, ut
non tenebrae vos comprehendant</i>, has tenebras cuiusmodi sint,
insinuavit per suam absconsionem; Is. VIII, 17: <i>expectabo eum
qui abscondit se a domo Iacob</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 7</div>
<p title="Super Io., cap. 12 l. 7"><a name="87503"><span class=
"ref">[87503] Super Io., cap. 12 l. 7</span></a> Supra Evangelista
tractavit multipliciter de gloria Christi, ex qua Iudaei ex invidia
commoti sunt ad occidendum eum; hic agit de alia occasione
passionis eius, scilicet de infidelitate Iudaeorum, et primo
tangitur eorum infidelitas; secundo ipsa reprehenditur a domino,
ibi <i>Iesus autem clamavit</i> et cetera. Circa primum duo facit.
Primo reprehendit infidelitatem omnino non credentium; secundo
infidelitatem eorum qui credebant, tamen in occulto, ibi
<i>verumtamen et ex principibus multi crediderunt in eum. Circa
primum duo facit. Primo proponit eorum mirabilem infidelitatis
duritiam; secundo ne credatur irrationabiliter vel fortuito factum,
inducit prophetiam</i>, ibi <i>ut sermo Isaiae prophetae
impleretur</i>. Dicit ergo Evangelista, quasi admirans: dictum est,
quod dominus multa signa fecit, puta quod aquam mutavit in vinum,
supra II, quod paralyticum curavit, supra V, quod illuminavit
caecum, supra IX, quod resuscitavit mortuum, supra XI: et tamen
<i>cum tanta signa fecisset coram eis, non credebant in eum</i>.
Consueverunt ergo dicere: <i>quod signum ostendis nobis, ut
credamus tibi?</i> Sed ecce quod Evangelista dicit <i>cum tanta
signa fecisset coram eis, non credebant in eum</i>; infra XV, 24:
<i>si opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, peccatum non
haberent</i>. Unde non poterant dicere illud Ps. LXXIII, 9:
<i>signa nostra non vidimus</i>. Consequenter cum dicit <i>ut sermo
Isaiae prophetae impleretur</i>, introducuntur ad hoc testimonia
prophetarum, et primo introducuntur prophetiae; secundo ostenditur
quod de Christo loquuntur, ibi <i>haec dicit Isaias</i> et cetera.
Circa primum duo facit. Primo inducit prophetiam praedicentem eorum
infidelitatem; secundo subdit prophetiam praedicentem infidelitatis
causam, ibi <i>propterea non poterant credere</i>. Dicit ergo: dico
quod non credebant in eum, <i>ut sermo Isaiae prophetae
impleretur</i> ubi sciendum est, quod ly ut in sacra Scriptura
quandoque accipitur causaliter, sicut illud supra X, 10: <i>ego
veni ut vitam habeant</i>, quandoque autem tenetur consecutive, et
significat eventum futurum: et sic accipitur hic. Non enim ideo non
credebant quia praedixerat Isaias, sed quia non erant credituri,
ideo praedixit: unde ex non credentibus sermo Isaiae impletur; Lc.
ult., 44: <i>necesse est impleri omnia quae scripta sunt</i>;
Matth. V, 18: <i>iota unum aut unus apex non praeteribit a lege,
donec omnia fiant</i>. Sed si necesse erat ut impleretur sermo
Isaiae, videtur quod Iudaei sint excusabiles de eo quod non
crediderunt: non enim poterant facere contra prophetiam. Responsio.
Dicendum, quod sic prophetatum erat, ut eorum arbitrio uterentur.
Deus enim futurorum praescius eorum infidelitatem per prophetiam
praedixit, non fecit: non enim propterea Deus quemquam ad peccandum
cogit, quia futura hominum peccata iam novit. Illud ergo peccatum
quod Iudaei fecerunt, dominus, quem nihil latet, facturos eos
praedixit. Quid autem propheta dicat, subiungit dicens <i>domine
quis credidit auditui nostro, et brachium domini cui revelatum
est?</i> Ubi sciendum est, quod duplex est modus credendi.
Aliquando quidem per instructionem alterius; et hic est communis
modus credendi; Rom. X, 17: <i>fides ex auditu, auditus autem per
verbum Christi</i>. Aliquando autem per revelationem divinam; et
hic est singularis modus, de quo apostolus dicit: <i>neque ab
homine didici illud, neque accepi, sed per revelationem Iesu
Christi</i>. Is. LIII, 1 ergo praedixit quidem credentium
raritatem, dicens <i>domine, quis credidit auditui nostro?</i> Et
primo quantum ad modum communem, qui est per instructionem, cum
dicit <i>quis credidit auditui nostro?</i> Quod quidem habetur loc.
cit., et potest dupliciter intelligi. Uno modo ut sit sensus:
<i>quis credidit auditui nostro?</i> Quod scilicet nos audivimus a
te; Abd. 1: <i>auditum audivimus a domino exercituum</i> et cetera.
Ps. LXXXIV, 9: <i>audiam quid loquatur in me dominus Deus</i>.
Quasi dicant: nos audivimus a te; sed domine, quis credet nobis
quae de nativitate et passione tua te loquente audivimus? Unde et
totum illud capitulum Isaiae loquitur de his. Dicit autem prophetas
audire ut insinuet modum illuminationis prophetarum. Nam per visum
accipit homo cognitionem immediate de re visa, sed per auditum non
habetur immediate cognitio a re visa, sed ab aliquo signo illius
rei. Quia ergo prophetae non immediate videbant essentiam divinam,
sed quaedam signa divinorum, ideo dicit eos audire. Num. XII, 6:
<i>si quis fuerit inter vos propheta domini, in visione apparebo
ei, vel per somnium loquar ad illum</i>; quasi per quaedam signa.
Filius autem aeternaliter videt ipsam divinam essentiam; supra I,
18: <i>Deum nemo vidit unquam: unigenitus filius, qui est in sinu
patris, ipse enarravit. Quis ergo credidit auditui nostro?</i>
Idest, quis credidit his quae audivimus et narravimus? Is. XXI, 10:
<i>quae audivi a domino exercituum Deo Israel, annuntiavi
vobis</i>. Alio modo. <i>Quis credidit auditui nostro?</i> Idest,
his quae a nobis audiunt; Ez. XXXIII, 31: <i>audiunt sermones meos
ex ore tuo, et non faciunt eos: quia in canticum oris sui vertunt
illos</i>. Quantum autem ad modum singularem, qui est per
revelationem, dicit <i>et brachium domini cui revelatum est?</i>
Brachium dicitur filius, per quem pater omnia operatur, sicut
brachium hominis dicitur per quod homo operatur. Et si homo solo
verbo interiori operaretur, tunc verbum eius posset dici brachium
suum. Sic ergo dicitur brachium Dei, non quod Deus pater figura
determinetur carnis humanae, et brachium habeat corporale; sed quia
<i>per ipsum omnia facta sunt</i>: supra II, v. 3. Et Iob XL, 4:
<i>si habes brachium sicut Deus, et si voce simili tonas?</i> Lc.
I, 51: <i>fecit potentiam in brachio suo, dispersit superbos mente
cordis sui</i>. Notandum ergo, quod ex hoc verbo occasionem sumpsit
erroris sui Sabellius, dicens, eamdem personam esse patris et
filii: et Arius dicens, filium esse patre minorem. Non enim duae
personae, sed una est homo et brachium eius; nec brachium homini
aequale dici potest. Ad quod dicendum est, quod in talibus non est
sufficiens similitudo: nam ea quae in creaturis sunt, non perfecte
repraesentant ea quae sunt in Deo. Unde Dionysius dicit quod
symbolica theologia non est argumentativa. Non ergo dicitur
brachium filius quasi eiusdem personae cum patre sit vel minor eo,
sed quia per eum omnia operatur. Dicit ergo <i>et brachium domini
cui revelatum est?</i> Quasi dicat, paucis, scilicet ipsis
apostolis; I Cor. c. II, 10: <i>nobis autem revelavit Deus per
spiritum suum</i>. Consequenter cum dicit <i>propterea non poterant
credere</i>, ponit prophetiam praedicentem infidelitatis causam. Et
si intendamus haec verba Evangelistae, videntur quidem secundum
superficiem litterae habere obscurum intellectum. Et primo, quia si
dicatur quod <i>propterea non poterant credere</i>, quia hoc dixit
Isaias, videntur Iudaei excusabiles esse. Quod enim peccatum est
hominis non facientis quod non potest facere? Et, quod gravius est,
in Deum culpa retorquetur, quod excaecavit oculos eorum. Tolerabile
autem esset, si hoc de Diabolo diceretur, quia, ut dicitur II Cor.
IV, 4: <i>Deus huius saeculi excaecavit mentes infidelium</i>. Sed
hic dicitur de domino nostro. Nam Is. VI, 1, dicit: <i>vidi dominum
sedentem super solium excelsum</i>. Et sequitur: <i>excaeca cor
populi huius, et aures eius aggrava, et oculos eius claude; ne
forte videat oculis suis, et auribus suis audiat, et corde suo
intelligat, et convertatur et sanem eum</i>. Sed ad evidentiam
huius, primo, exponamus hoc quod dicit <i>propterea non poterant
credere</i>. Ubi sciendum, quod aliquid dicitur impossibile vel
necessarium dupliciter: absolute scilicet, et ex suppositione.
Absolute quidem, sicut impossibile est hominem esse asinum; ex
suppositione vero, sicut impossibile est me esse extra domum, dum
intus in ea sedeo. Secundum hoc ergo dicendum, quod homo excusatur,
si non facit ea quae absolute sunt sibi impossibilia: sed si non
facit ea si qua sunt sibi impossibilia ex suppositione, non
excusatur. Sicut si detur quod aliquis habeat malam voluntatem
omnino furandi, et dicat impossibile sibi esse non peccare quamdiu
voluntatem obstinatam illam habeat, non excusatur; quia huiusmodi
impossibilitas non est simpliciter, sed ex suppositione: potest
enim voluntatem malam disponere. Dicit ergo <i>propterea non
poterant credere</i>, quia scilicet habent voluntatem obscuratam in
sua malitia; Ier. XIII, 23: <i>quomodo scilicet potest Aethiops
mutare pellem suam, et pardus varietates suas; et vos poteritis
bene facere, cum didiceritis malum</i>; Matth. XII, 34: <i>quomodo
potestis bona facere, cum sitis mali?</i> Et simile est sicut si
dicerem de aliquo: ego nullo modo possum eum diligere; sed habeo
eum odio. Quantum ad secundum, sciendum, quod excaecatio et
induratio Dei non intelligitur quasi Deus immittat malitiam vel ad
peccandum impellat, sed per hoc quod non infundat gratiam: quam
quidem gratiam infundit ex sua misericordia; sed causa huius quod
non infundit, est ex parte nostra, inquantum scilicet in nobis est
aliquid gratiae divinae repugnans. Nam ipse, quantum in se est,
<i>illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum</i>: supra I,
9; I Tim. II, 4: <i>vult omnes homines salvos fieri</i>. Sed quia
nos a Deo recedimus, ideo gratiam suam nobis subtrahit; Oseae IV,
6: <i>quia tu scientiam repulisti, repellam te</i>; ibid. XIII, 9:
<i>perditio tua, Israel ex te: tantummodo in me auxilium tuum</i>.
Et est simile sicut si alius clausisset fenestram domus, et
diceretur ei: tu non potes videre, quia privaris lumine solis. Sed
hoc non esset ex defectu solis, sed quia ipse sibi lumen solare
interclusisset. Et similiter hic dicitur quod <i>non poterant
credere</i>, quia Deus excaecavit eos: quia scilicet ipsi causam
praestiterant ut excaecarentur, secundum illud Sap. II, 21:
<i>excaecavit illos malitia eorum</i>. His ergo visis, consideranda
sunt verba prophetiae huius, quae quidem habentur Is. VI, 10, non
secundum eadem verba, sed secundum eamdem sententiam. In his ergo
verbis tria continentur. Primo Iudaeorum induratio et excaecatio;
secundo utriusque effectus, ibi <i>ut non videant</i>; tertio
finis, ibi <i>et convertantur, et sanem eos</i>. Circa primum
considerandum est, quod dominus inducebat ad fidem dupliciter:
scilicet miraculis et doctrina, unde utrumque eis improperat
dicens: <i>si opera non fecissem in eis quae nullus alius fecit,
peccatum non haberent</i>. Et iterum: <i>si non venissem, et non
loquutus fuissem eis, peccatum non haberent; nunc autem
excusationem non habent de peccato suo</i>. Utrumque enim
contempserunt. In quantum ergo Christi miracula non attendebant
diligentia debita, dicit <i>excaecavit oculos eorum</i>, scilicet
cordis: de quibus habetur Eph. I, 18: <i>illuminatos oculos cordis
vestri</i>; si per intellectum considerarent quod talia miracula
fieri non poterant nisi virtute divina: Is. XLII, 20: <i>qui vides
multa, nonne consideras?</i> Et iterum ibid. 19: <i>quis caecus,
nisi servus meus; et surdus, nisi ad quem nuntios meos misi?</i>
Quia quantum ad doctrinam Christi non movebantur, subdit <i>et
induravit cor eorum</i>. Videtur enim durissimum quod forti calore
non resolvitur, et divina percussione non conteritur. Verba autem
Christi <i>sunt quasi ignis, et sicut malleus conterens petras</i>,
ut dicitur Ier. XXIII, 29. Ignis quidem, quia inflammant per
caritatem; malleus autem, quia terrent per comminationem, et
confringunt per manifestissimam veritatem. Et tamen verbum Christi
cor Iudaeorum non attendebat. Unde patet quod fuit induratum; Iob
XLI: <i>cor eius indurabitur quasi malleatoris incus</i>; Rom. IX,
18: <i>cuius vult miseretur, et quem vult indurat</i>. Effectus
autem excaecationis ponitur cum dicit <i>ut non videant oculis</i>,
scilicet spiritualibus, intelligendo Christi divinitatem; Ps.
CXIII, 5: <i>oculos habent, et non videbunt</i>. E contra dicitur
Lc. X, 23: <i>beati oculi qui vident quae vos videtis</i>. Effectus
indurationis ponitur cum dicit contra <i>nec intelligant corde</i>:
ut subintelligatur, ut non intelligant corde; Iob IV, 20: <i>et
quia nullus intelligit, in aeternum peribit</i>; Ps. XXXV, 4:
<i>noluit intelligere, ut bene ageret</i>. Est autem hic
advertendum, quod ly <i>ut</i> non ponitur hic causaliter, sed
consecutive. Finis autem excaecationis et indurationis ponitur
consequenter, cum dicit <i>et convertantur et sanem eos</i>. Et
potest intelligi dupliciter, ut Augustinus dicit in libro de
quaestionibus Evangel. Uno modo, ut repetatur haec dictio non, ut
sit sensus: <i>et non convertantur, et non sanem eos</i>. Via enim
salvationis a peccato est conversio ad Deum; Thren. c. V, 21:
<i>converte nos, domine, ad te, et convertemur</i>, et statim
subditur: <i>innova dies nostros sicut a principio</i>. Illis autem
qui indignos se praestiterunt, quibus remitterentur peccata, non
praestat Deus beneficia, quibus convertantur et sanentur, sicut
patet de omnibus non approbatis. Alio modo potest intelligi, ut non
reiteretur haec dictio non, ut sit sensus: ideo excaecati sunt et
indurati ut ad tempus nec viderent nec intelligerent; et sic non
videntes et non intelligentes, idest non credentes in Christum, eum
occiderent, et postmodum compuncti converterentur et sanarentur.
Permittit enim aliquos quandoque cadere in peccatum, ut humiliati
ad iustitiam firmius resurgant. Et utraque expositio locum habet in
diversis Iudaeis. Prima quidem in illis qui in sua incredulitate
finaliter permanserunt: secunda vero in illis qui post Christi
passionem sunt ad Christum conversi, qui scilicet compuncti corde
ex verbis Petri, dixerunt apostolis: <i>quid faciemus, viri
fratres?</i> Ut dicitur Act. II, 37. Deinde cum dicit <i>haec dixit
Isaias</i> etc., ostendit praedicta ad propositum pertinere; unde
dicit <i>haec dixit Isaias quando vidit gloriam Dei</i>. Simul enim
vidit gloriam Dei et excaecationem Iudaeorum, ut patet Is. c. VI:
ubi primo dicitur: <i>vidi dominum sedentem super solium
excelsum</i>, et postea subditur: <i>excaeca cor populi huius, et
aures eius aggrava, et oculos eius claude: ne forte videat oculis
suis, et auribus suis audiat, et corde suo intelligat, et
convertatur et sanem eum</i>. Et quia quod viderat conveniens erat
ut testaretur, ut dicitur I Io. c. I, ideo sequitur <i>et locutus
est de eo</i>, scilicet de Christo, cuius gloriam vidit; secundum
illud Act. X, 43: <i>huic omnes prophetae testimonium
perhibent</i>; Rom. I, 2: <i>quod ante promiserat per prophetas
suos in Scripturis sanctis de filio suo</i>. Circa prima duo quae
hic tanguntur, cavendus est error Arianorum, qui dicunt solum
patrem invisibilem omni creaturae, filium autem visum fuisse in
visionibus veteris testamenti. Sed cum dicatur infra XIV, 9: <i>qui
videt me, videt et patrem meum</i>, manifestum est quod uno et
eodem modo est filius visibilis ut pater. Videns ergo Isaias
gloriam filii, vidit et gloriam patris; immo totius Trinitatis,
quae est unus Deus sedens super solium excelsum, cui Seraphim
proclamant: <i>sanctus, sanctus, sanctus</i>. Non autem ita quod
Isaias essentiam Trinitatis viderit, sed imaginaria visione, cum
intelligentia, quaedam signa maiestatis expressit, secundum illud
Num. c. XII, 6: <i>si quis fuerit inter vos propheta domini, per
somnium aut in visione loquar ad eum</i>. Per illud vero quod
secundo dicitur <i>et locutus est de eo</i>, excluditur error
Manichaeorum, qui dixerunt nullas prophetias in veteri testamento
praecessisse de Christo, ut Augustinus narrat in Lib. contra
Faustum, et Theodorum Mopsuestenum, qui dixit omnes prophetias
veteris testamenti esse de aliquo negotio dictas, per quamdam tamen
appropriationem esse adductas ab apostolis et Evangelistis ad
ministerium Christi: sicut ea quae dicunt in uno facto, possunt
adaptari ad aliud factum. Omnia autem excluduntur per hoc quod
dicitur <i>et locutus est de eo</i>, de me sicut de Moyse, supra V,
46, dixit Christus: <i>de me enim ille scripsit</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 8</div>
<p title="Super Io., cap. 12 l. 8"><a name="87504"><span class=
"ref">[87504] Super Io., cap. 12 l. 8</span></a> Supra Evangelista
exposuit defectum omnino non credentium; hic exponit defectum
credentium in occulto, qui pusillanimes erant, et primo proponit
eorum dignitatem; secundo ostendit eorum defectum, ibi <i>sed
propter Pharisaeos non confitebantur</i>; tertio insinuat defectus
radicem, ibi <i>dilexerunt enim magis gloriam hominum quam gloriam
Dei</i>. Dignitas autem eorum qui in occulto credebant magna est,
quia principes; et quantum ad hoc dicit <i>verumtamen et ex
principibus multi crediderunt in eum</i>. Quasi dicat: dixi, quod
<i>cum tanta signa fecisset coram eis, non credebant in eum; quod
quidem verum est pro maiori parte, non tamen quin aliqui in eum
crederent, quia ex principibus</i>, scilicet populi, <i>multi
crediderunt in eum</i>; quorum unus fuit Nicodemus, qui venit ad
Iesum nocte, ut dicitur supra III. Sic impletur quod in Ps. XLVI,
10 dicitur: <i>principes populorum congregati sunt cum Deo
Abraham</i>. Sic etiam falsum ostenditur quod Pharisaei dixerunt
supra VII, 48: <i>numquid ex principibus aliquis credit in eum, aut
ex Pharisaeis?</i> Defectus horum principum est pusillanimitas,
unde dicit <i>sed propter Pharisaeos non confitebantur</i>: ut enim
supra IX, v. 22 dictum est, Pharisaei conspiraverunt, <i>ut si quis
eum confiteretur Christum, extra synagogam fieret</i>. Licet
crederent corde, non tamen confitebantur ore. Sed eorum fides
insufficiens erat, quia, ut dicitur Rom. X, 10, <i>corde creditur
ad iustitiam, ore confessio fit ad salutem</i>; Lc. IX, 26: <i>qui
erubuerit me et meos sermones, hunc filius hominis erubescet</i>.
Radix autem defectus istorum est inanis gloria; unde sequitur
<i>dilexerunt enim gloriam hominum magis quam gloriam Dei</i>: ex
hoc enim quod publice confitebantur, amittebant gloriam hominum;
sed ex hoc consequebantur gloriam Dei. Isti autem magis elegerunt
privari gloria Dei, nolentes publice confiteri, quam gloria
hominum, cupientes in mundanis gloriari. Supra V, 44: <i>quomodo
potestis credere qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam quae
a solo Deo est, non quaeritis?</i> Galat. I, 10: <i>si adhuc
hominibus placerem, servus Christi non essem</i>. Hic ostendit
quomodo Christus Iudaeorum infidelitatem redarguit, et primo
ostendit credendi debitum; secundo subdit fidei fructum, ibi <i>ego
lux in mundum veni</i> etc.; tertio comminatur infidelibus
supplicium ibi <i>et si quis audierit verba mea, et non
custodierit, ego non iudico eum</i> et cetera. Quia autem fidei
succedit visio, ideo circa primum primo agit de fide; secundo de
visione, ibi <i>qui videt me, videt eum qui misit me</i>. Quantum
ad primum dicit <i>Iesus autem clamavit</i>, et propter
magnitudinem dicendorum, et propter libertatem animi ad
redarguendum peccata: Is. LVIII, 1: <i>clama, ne cesses; quasi tuba
exalta vocem tuam, et annuntia populo meo scelera eorum. Et dixit:
qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me</i>,
quod quidem videtur contradictionem implicare, dicit enim: <i>qui
credit in me, non credit in me</i>. Ad cuius intellectum sciendum
est primo, secundum Augustinum, hoc esse dictum a domino ad
distinguendum in se naturam divinam et naturam humanam. Cum enim
proprium obiectum fidei sit Deus, possumus quidem credere creaturam
esse, sed non debemus credere in creaturam, sed in Deum solum. In
Christo autem est natura creata, et natura increata. Requiritur
ergo ad fidei veritatem ut fides nostra tendat in Christum, quantum
ad naturam increatam; et secundum hoc dicit <i>qui credit in
me</i>, scilicet in personam, <i>non credit in me</i>, secundum
quod homo, <i>sed in eum qui me misit</i>, idest in me secundum
quod sum missus a patre; supra VII, 16: <i>mea doctrina non est
mea, sed eius qui misit me</i>. Secundum Chrysostomum vero notandum
est, quod dominus dicit hoc ad insinuandum eius originem tantum. Et
est similis modus loquendi, sicut si aliquis hauriens de aqua
fluminis dicat: ista aqua non est fluminis, sed est fontis: non est
quidem fluminis originalis et cetera. Sic ergo dominus dicit <i>qui
credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me</i>; quasi
dicat: non sum principium mei ipsius, sed divinitas est mihi ab
alio, idest a patre: unde <i>qui credit in me, non credit in
me</i>, nisi in quantum sum a patre. Consequenter cum dicit <i>et
qui videt me, videt eum qui misit me</i>, agit de visione. Circa
quod sciendum est, quod sicut pater misit filium ad convertendum
Iudaeos, ita et Christus misit discipulos suos: infra XX, v. 21:
<i>sicut misit me pater, et ego mitto vos</i>. Nullus autem
discipulorum ausus fuit dicere, nec debuit, quod crederetur in eum;
quamvis dicere potuisset quod crederetur ei. Quia hoc non potuisset
esse sine hoc quod derogaret mittenti, quia si crederent in
discipulum desinerent credere in magistrum. Possent ergo Iudaei
dicere, quod eodem modo, cum sis missus a patre, qui credit in te,
desinit credere in patrem. Et ideo dominus contra hoc ostendit quod
qui non credit in eum, non credit in patrem: et hoc est quod dicit
<i>qui videt me, videt eum qui misit me</i>. Visio hic dicitur non
corporalis intuitus, sed veri consideratio, quae est per
intellectum. Ideo autem qui videt filium, videt et patrem, quia est
in eo per essentiae unitatem. Dicitur enim aliquid videri in
aliquo, vel quia sunt idem, vel omnino conformes. Pater autem et
filius sunt idem in natura, et omnino conformes: quia filius est
imago patris in nullo dissimilis; Col. I, 15: <i>qui est imago
invisibilis Dei</i>; Hebr. I, 3: <i>qui cum sit splendor gloriae,
et figura substantiae eius</i>. Et ideo, sicut credit in patrem,
ita et in me; infra c. XIV, 9: <i>Philippe, qui videt me, videt et
patrem. Non credis quia ego in patre, et pater in me est?</i> Quasi
dicat: ista est ratio quare qui videt me videt et patrem, quia
pater in me est, et ego in eo. Sic ergo apparet fidei debitum, ut
scilicet fides tendat in Christum inquantum Deus, sicut ut in
patrem. Fructum autem fidei consequenter ostendit: et primo
ostendit suam dignitatem et virtutem, cum dicit <i>ego lux in
mundum veni</i>. Quomodo Christus sit lux, expositum est supra I,
9: <i>erat lux vera, quae illuminat omnem hominem</i>: et VIII, 12:
<i>ego sum lux mundi</i>. In hoc etiam ostendit se habere divinam
naturam. Esse enim lucem est proprium Dei, alia vero sunt lucentia,
idest participantia lucem; sed Deus lux est per essentiam; I Io. I,
5: <i>Deus lux est, et tenebrae non sunt in eo ullae</i>. Sed quia,
I ad Tim. VI, 16 dicitur, quod <i>lucem habitat inaccessibilem,
quam nemo hominum videt</i>, non poteramus accedere ad eum: et ideo
oportuit quod ipse ad nos veniret. Et hoc est quod subdit <i>in
mundum veni</i>; scilicet, ego sum lux inaccessibilis, qui ab
errore eripio, et intellectuales tenebras solvo. Infra XVI, 28:
<i>exivi a patre et veni in mundum</i>; supra I, 11: <i>in propria
venit</i> et cetera. Licet apostoli dicantur lux, Matth. V, v. 14:
<i>vos estis lux mundi</i>, non tamen ea ratione qua Christus: ipsi
enim sunt lux illuminata; quamvis aliquo modo, scilicet ministerio,
illuminantes essent. Nec alicui apostolorum convenit dicere <i>ego
lux in mundum veni</i>: quia, quando in mundum venerunt, adhuc
tenebrae erant, et non lux: quia, ut dicitur Iob XXXVII, 19,
<i>omnes involvimur tenebris</i>. Secundo subdit dicens <i>ut omnis
qui credit in me, in tenebris non maneat</i>. Illuminatio ergo est
effectus fidei; supra VIII, 12: <i>ut omnis qui credit in me, non
ambulet in tenebris. In tenebris non maneat</i>, scilicet
ignorantiae, infidelitatis, et damnationis perpetuae: per quod
patet quod omnes nascuntur in tenebris culpae; Eph. V, v. 8:
<i>eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino</i>. Item in
tenebris ignorantiae; Iob III, 23: <i>viro cui abscondita est via,
et circumdedit eum Deus tenebris</i>. Et tandem nisi convertantur
ad Christum, deducentur ad tenebras damnationis perpetuae. Qui ergo
non credit in me, in tenebris manet; supra c. III, 36: <i>qui
incredulus est filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super
eum</i>. Supplicium autem infidelium insinuat dicens <i>et si quis
audierit verba mea, et non custodierit; ego non iudico eum</i>:
quod incurrent per iudicii condemnationem. Et primo proponit
dilationem iudicii; secundo pronuntiat ipsum iudicium futurum esse,
ibi <i>qui spernit me, et non accipit verba mea, habet qui iudicet
eum</i>; tertio ostendit dilationis causam, ibi <i>sermo quem
locutus sum, ille iudicabit eum novissimo die</i>. Circa primum duo
facit. Primo proponit iudicii dilationem; secundo assignat
dilationis rationem. Dicit ergo quantum ad primum <i>et si quis
audierit verba mea, et non custodierit, ego non iudico eum</i>.
Notandum ergo, quod illi beatificantur qui audiunt verbum Dei et
custodiunt illud, credendo interius in corde, et exequendo exterius
in opere. Qui vero audiunt istud et custodire non satagunt, magis
rei ex hoc efficiuntur; Rom. II, 13: <i>non enim auditores legis
iusti sunt apud Deum, sed factores legis iustificabuntur</i>; et
Iac. I, 22: <i>estote factores, et non auditores tantum</i>. Et
ideo <i>si quis audierit verba mea, et non custodierit, ego non
iudico eum</i>. Sed hoc videtur contrarium ei quod dicitur supra V,
22: <i>pater omne iudicium dedit filio</i>: et ideo intelligendum
est <i>non iudico eum</i>, scilicet modo. Potuisset enim sibi ad
infirmitatem putari, si qui ipsum contemnunt, illos dimittit; et
ideo dicit, quod huiusmodi iudicabuntur, sed non modo: nam, ut
dicitur Eccle. XII, 14, <i>omnia quae fecit Deus, adducet in
iudicium</i>; et Iob XIX, 29: <i>fugite a facie iniquitatis,
quoniam ultor iniquitatis est gladius, et scitote esse
iudicium</i>. Causam vero dubitationis dilationis subdit dicens
<i>non veni ut iudicem mundum, sed ut salvificem mundum</i>. Duplex
enim est adventus filii Dei: unus quo venit ut salvator; alius quo
venit ut iudex. Sed cum omnes essent in peccatis, si primo venisset
ut iudex, nullum salvasset, quia omnes eramus filii irae: et ideo
oportuit ut veniret primo ad salvandum credentes, et postmodum ad
iudicandum et fideles et peccatores. Et hoc est quod dicit: ideo
scilicet non iudico eum modo, <i>quia non veni</i>, scilicet in
primo adventu, <i>ut iudicem mundum, sed ut salvificem mundum</i>;
supra III, 17: <i>non enim misit Deus filium suum in mundum ut
iudicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum</i>. Consequenter
cum dicit <i>qui spernit me, et non accipit verba mea, habet qui
iudicet eum</i>, praenuntiat iudicium futurum; quasi dicat: licet
qui verba mea non custodiunt, non iudicentur modo, tamen non
evadent impunes, quicumque sint illi, quia <i>qui spernit me, et
non accipit verba mea</i>, credendo et opere implendo, <i>habet qui
iudicet eum</i>. Cuius ratio est, quia si non accipit verba eius,
contemnit dictum Dei, cuius ipse est verbum, sicut qui non obedit
mandato domini sui. Iob XIX, 29: <i>fugite a facie iniquitatis,
quoniam ultor iniquitatis est gladius, et scitote esse
iudicium</i>; Eccle. XII, v. 14: <i>cuncta quae fecit Deus adducet
in iudicium pro omni errato</i>; Is. XXXIII, 1: <i>vae qui spernis,
nonne et ipse sperneris?</i> I Reg. c. II, 30: <i>qui autem
contemnunt me, erunt ignobiles</i>. Consequenter cum dicit <i>sermo
quem locutus sum, ille iudicabit eum in novissimo die</i>, assignat
causam dilationis iudicii, et primo ponitur causa dilationis
iudicii; secundo assignatur sufficientia ipsius causae, ibi <i>quia
ego ex meipso non sum locutus</i>. Dicit ergo: dico quod qui est
huiusmodi, habet qui iudicet eum. Quis autem hic erit?
<i>Sermo</i>, inquit, <i>quem locutus sum, ille iudicabit eum in
novissimo die</i>. Quod tantum valet, ut dicit Augustinus, ac si
dixisset: ego iudicabo eum in novissimo die. Seipsum quippe
Christus expressit in suo sermone, seipsum annuntiavit. Ipse ergo
est sermo quem locutus est: quia de se locutus est; supra VIII, 14:
<i>et si ego testimonium perhibeo de meipso, verum est testimonium
meum, quia scio unde veni et quo vado</i>. Quasi dicat: hoc ipsum
quod locutus sum eis, et tamen contempserunt, iudicabit eos. Act.
c. X, 42: <i>hic est qui constitutus est a Deo iudex vivorum et
mortuorum: huic omnes prophetae testimonium perhibent</i>.
Sufficientiam autem causae ostendit, dicens <i>quia ex meipso non
sum locutus</i>, et primo ostendit eam ex origine sermonis; secundo
ex dignitate ipsius, ibi <i>et scio quia mandatum eius vita aeterna
est</i>. Circa primum duo facit. Primo excludit falsitatem; secundo
adstruit veritatem. Falsitas quidem est quod filius aliquid
operetur vel loquatur vel sit a seipso tantum et non ab alio: hoc
enim esset ponere quod filius non sit a patre. Et hoc est quod
dicit: ideo dico, quod verbum quod ego locutus sum, iudicabit eos,
quia ego <i>ex meipso non sum locutus</i>; supra V, 19: <i>non
potest filius a se facere quidquam</i>; et infra XIV, 10: <i>a
meipso non loquor</i>. Idem autem est <i>ex meipso non sum
locutus</i>, quod ego non ex me sum natus, sed ex patre, quasi
dicat: iudicabo eum in novissimo die, in forma servi apparens;
supra V, 27: <i>potestatem dedit ei iudicium facere, quia filius
hominis est</i>. Sed tamen non iudicabo ex potestate humana, quia
scilicet filius sum hominis, sed ex potestate divina, quia sum
filius Dei. Non ergo iudicabo ex meipso, sed ex patre, ex quo
virtutem iudicandi habeo. Veritatem astruit, dicens <i>sed qui
misit me pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam et quid
loquar</i>. Ex quibus quidem verbis, nisi pie intelligantur, patet
locus duplici errori. Primo quidem, quia mandans maior est eo cui
mandat: filio ergo maior est pater. Deinde, quia illud quod datur
alicui, non habebatur ab eo antequam sibi daretur; et per
consequens nesciebat illud. Si ergo pater dat mandatum filio,
sequitur quod filius quandoque illud non habuerit, et per
consequens ignoraverit: ergo est ei aliquid additum. Non igitur
filius eius est verus Deus. Ad quod sciendum est, quod omnia
mandata divina sunt in mente patris, cum ipsa mandata nihil aliud
sint quam rationes agendorum. Sicut ergo in mente patris sunt
rationes omnium creaturarum quae a Deo producuntur, quas ideas
vocamus, ita et in ea sunt rationes omnium per nos agendorum. Sicut
ergo a patre derivantur in filium, qui est sapientia patris,
rationes omnium rerum, ita et rationes omnium agendorum. Sic ergo
dicit filius: <i>sed qui misit me pater, ipse mihi dedit</i>,
inquantum Deus, <i>mandatum</i>, idest per aeternam generationem
communicavit, <i>quid dicam</i>, interius, <i>et quid loquar</i>,
exterius: sicut etiam nostrum verbum (si vera fateri volumus) ea
profert quae suggerit mens. Chrysostomus autem haec omnia, scilicet
<i>si quis audierit verba mea, et non custodierit, ego non iudico
eum</i> etc., aliter exponit, et planius; ut dicatur <i>si quis
audierit verba mea, et non custodierit, non iudico eum</i>.
Dupliciter enim potest dici aliquis aliquem condemnare: vel sicut
iudex, vel sicut causa condemnationis. Homicidam enim condemnat ad
suspendium et iudex qui profert sententiam, et ipsum homicidium
perpetratum quod est causa suae condemnationis. Dicit ergo <i>ego
non iudico eum</i>, idest, non sum causa suae condemnationis, sed
ipse; Oseae XIII, 9: <i>perditio tua, Israel, ex te</i> (scilicet
est); <i>tantummodo in me auxilium tuum</i>. Et hoc ideo, quia
<i>non veni ut iudicem mundum</i>, idest, non sum missus ad
condemnandum, sed ad salvandum. Sed numquid talis non iudicabitur?
Immo, quia <i>qui spernit me et non accepit verba mea habet qui
iudicet eum</i>. Quis autem sit iste qui iudicat, ostendit dicens
<i>sermo quem locutus sum</i>, auditus a nobis, qui stabit in
ordine accusatoris, <i>ille iudicabit eum in novissimo die</i>;
infra XV, 22: <i>si non venissem, et eis locutus non fuissem,
peccatum non haberent; nunc autem excusationem non habent de
peccato suo</i>. Quod autem sermo quem locutus est, iudicabit eos,
ostendit dicens <i>quia ego ex meipso non sum locutus</i>. Quod
quidem non ponitur causaliter, sed quasi materialiter, ut sit
sensus: dicis, quod sermo tuus iudicabit eum; sed quis est iste
sermo? Ille scilicet quem dixi quia <i>ego ex meipso non sum
locutus</i>, idest, quem ego locutus sum a patre, et ea quae mihi
dedit ut dicerem et loquerer: alias si fuissem locutus contrarium
patri, vel quae ab eo non habuerim, et non credidissent mihi,
excusationem haberent; sed quia sic locutus sum, certum est quod
non solum me, sed etiam patrem meum contempserunt. Et secundum hanc
expositionem, hoc quod dixit <i>qui misit me pater, ipse mihi
mandatum dedit quid dicam et quid loquar</i>, ostendit
sufficientiam causae ex parte dignitatis ipsius sermonis. Et primo
ponitur eius dignitas, secundo concluditur ipsius sermonis
executio. Dignitas quidem, cum dicit <i>et scio, quia mandatum
eius</i> est, inquam, <i>vita aeterna</i>; I Io. ult., 20: <i>hic
est verus Deus, et vita aeterna</i>. Ipse enim filius est mandatum
patris. Vel est vita aeterna, idest ducens in vitam aeternam;
Matth. XIX, 17: <i>si vis ad vitam ingredi, serva mandata</i>. Quia
ergo pater dedit mihi mandatum, quod quidem mandatum est vita
aeterna, ego autem ad hoc veni ut homines ducam in vitam aeternam:
ideo mandatum patris per omnia exequor. Et hoc est quod dicit
<i>quae ergo ego loquor; sicut dixit mihi pater, sic loquor</i>.
Quod, secundum Chrysostomum, planum est, ut sit sensus: <i>quae ego
loquor</i>, exterius praedicando, <i>sicut dixit mihi pater, sic
loquor</i>, idest, inquantum accepi notitiam ab eo: ut
intelligantur de Christo secundum quod homo. Sed si intelligantur,
secundum Augustinum, de Christo secundum quod filius Dei: quomodo
dicit ei pater, cum ipse sit verbum? Ad quod dicendum, quod non ita
dixit ei quasi per verba locutus sit unico verbo suo, sed sic dixit
pater filio sicut generavit eum pater, et sicut dedit ei vitam
habere in semetipso; Ps. II, 7: <i>dominus dixit ad me: filius meus
es tu</i>.</p>
<div class="centro"><br />
<p><a href="cih07.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
<a href="cih13.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
<br />
<hr />
<br />
<address>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad
hanc editionem<br />
Iura omnia asservantur<br />
OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
style="text-decoration=none">49644264</a></address>
</div>
</body>
</html>
author	ht
date	Tue, 01 Dec 2009 20:58:09 +0000
parents	b56c501d878e
children