Mercurial > hg > Aquinas
view summa/latin/sth3057.html @ 130:39bd3f25a0ad
*** empty log message ***
| author | ht |
|---|---|
| date | Sat, 24 Feb 2024 09:55:27 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children |
line wrap: on
line source
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> <head> <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> <meta content="Latin" name="language"/> <meta content="public" name="security"/> <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> <meta content="" name="abstract"/> <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. 57-60</title> </head> <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione LVII ad LX</div><div class="centro"> <table summary="Imago" align="center"> <tr> <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> </tr> </table> <br/> <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1897 editum<br/> ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<br/> denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> <br/></span><br/> <hr/> <br/> <p><a href="sth3047.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> <a href="sth3061.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> <script type="text/javascript" language="JavaScript"> // <!-- // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="#41383">II&ordf;-IIae q. 57 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#41384">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41385">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41386">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41387">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41388">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41389">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41390">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41391">II&ordf;-IIae q. 57 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41392">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41393">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41394">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41395">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41396">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41397">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41398">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41399">II&ordf;-IIae q. 57 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41400">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41401">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41402">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41403">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41404">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41405">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41406">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41407">II&ordf;-IIae q. 57 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41408">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41409">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41410">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41411">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41412">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41413">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41414">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41415">II&ordf;-IIae q. 57 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41416">II&ordf;-IIae q. 58 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#41417">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41418">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41419">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41420">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#41421">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#41422">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 arg. 6'); document.write('<OPTION VALUE="#41423">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41424">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41425">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41426">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41427">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#41428">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#41429">II&ordf;-IIae q. 58 a. 1 ad 6'); document.write('<OPTION VALUE="#41430">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41431">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41432">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41433">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#41434">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41435">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41436">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41437">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41438">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41439">II&ordf;-IIae q. 58 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#41440">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41441">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41442">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41443">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41444">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41445">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41446">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41447">II&ordf;-IIae q. 58 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41448">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41449">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41450">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41451">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41452">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41453">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41454">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41455">II&ordf;-IIae q. 58 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41456">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41457">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41458">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41459">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41460">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41461">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41462">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41463">II&ordf;-IIae q. 58 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41464">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41465">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41466">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41467">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#41468">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41469">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41470">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41471">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41472">II&ordf;-IIae q. 58 a. 6 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#41473">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41474">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41475">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41476">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41477">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41478">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41479">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41480">II&ordf;-IIae q. 58 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41481">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41482">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41483">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41484">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41485">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41486">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41487">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41488">II&ordf;-IIae q. 58 a. 8 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41489">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41490">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41491">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41492">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41493">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41494">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41495">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41496">II&ordf;-IIae q. 58 a. 9 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41497">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41498">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41499">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41500">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41501">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41502">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41503">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41504">II&ordf;-IIae q. 58 a. 10 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41505">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41506">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41507">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41508">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41509">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41510">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41511">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41512">II&ordf;-IIae q. 58 a. 11 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41513">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41514">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41515">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41516">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41517">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41518">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41519">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41520">II&ordf;-IIae q. 58 a. 12 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41521">II&ordf;-IIae q. 59 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#41522">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41523">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41524">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41525">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41526">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41527">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41528">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41529">II&ordf;-IIae q. 59 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41530">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41531">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41532">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41533">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41534">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41535">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41536">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41537">II&ordf;-IIae q. 59 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41538">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41539">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41540">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41541">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41542">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41543">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41544">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41545">II&ordf;-IIae q. 59 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41546">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41547">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41548">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41549">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41550">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41551">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41552">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41553">II&ordf;-IIae q. 59 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41554">II&ordf;-IIae q. 60 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#41555">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41556">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41557">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41558">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#41559">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41560">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41561">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41562">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41563">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41564">II&ordf;-IIae q. 60 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#41565">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41566">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41567">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41568">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41569">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41570">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41571">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41572">II&ordf;-IIae q. 60 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41573">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41574">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41575">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41576">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41577">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41578">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41579">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41580">II&ordf;-IIae q. 60 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41581">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41582">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41583">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41584">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41585">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41586">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41587">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41588">II&ordf;-IIae q. 60 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41589">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41590">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41591">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41592">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41593">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41594">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41595">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41596">II&ordf;-IIae q. 60 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41597">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41598">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41599">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41600">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#41601">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#41602">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#41603">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#41604">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#41605">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#41606">II&ordf;-IIae q. 60 a. 6 ad 4'); document.write('<\/SELECT>'); document.write('<BR><BR>'); document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); document.write('<\/FORM>'); // --> // </script><br/> <hr/> <br/></div><div class="q" id="q57"><h2>Quaestio 57</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 57 pr."><a name="41383"><span class="ref">[41383] IIª-IIae q. 57 pr.</span></a> Consequenter post prudentiam considerandum est de iustitia. Circa quam quadruplex consideratio occurrit, prima est de iustitia; secunda, de partibus eius; tertia, de dono ad hoc pertinente; quarta, de praeceptis ad iustitiam pertinentibus. Circa iustitiam vero consideranda sunt quatuor, primo quidem, de iure; secundo, de ipsa iustitia; tertio, de iniustitia; quarto, de iudicio. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum ius sit obiectum iustitiae. Secundo, utrum ius convenienter dividatur in ius naturale et positivum. Tertio, utrum ius gentium sit ius naturale. Quarto, utrum ius dominativum et paternum debeat specialiter distingui.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 57 a. 1 arg. 1"><a name="41384"><span class="ref">[41384] IIª-IIae q. 57 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod ius non sit obiectum iustitiae. Dicit enim celsus iurisconsultus quod ius est ars boni et aequi. Ars autem non est obiectum iustitiae, sed est per se virtus intellectualis. Ergo ius non est obiectum iustitiae.</p><p title="II-II q. 57 a. 1 arg. 2"><a name="41385"><span class="ref">[41385] IIª-IIae q. 57 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, lex, sicut Isidorus dicit, in libro Etymol., iuris est species. Lex autem non est obiectum iustitiae, sed magis prudentiae, unde et philosophus legispositivam partem prudentiae ponit. Ergo ius non est obiectum iustitiae.</p><p title="II-II q. 57 a. 1 arg. 3"><a name="41386"><span class="ref">[41386] IIª-IIae q. 57 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, iustitia principaliter subiicit hominem Deo, dicit enim Augustinus, libro de moribus Eccles., quod <i>iustitia est amor Deo tantum serviens, et ob hoc bene imperans ceteris, quae homini subiecta sunt</i>. Sed ius non pertinet ad divina, sed solum ad humana, dicit enim Isidorus, in libro Etymol., quod <i>fas lex divina est, ius autem lex humana</i>. Ergo ius non est obiectum iustitiae.</p><p title="II-II q. 57 a. 1 s. c."><a name="41387"><span class="ref">[41387] IIª-IIae q. 57 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Isidorus dicit, in eodem, quod ius dictum est quia est iustum. Sed iustum est obiectum iustitiae, dicit enim philosophus, in V Ethic., quod <i>omnes talem habitum volunt dicere iustitiam a quo operativi iustorum sunt</i>. Ergo ius est obiectum iustitiae.</p><p title="II-II q. 57 a. 1 co."><a name="41388"><span class="ref">[41388] IIª-IIae q. 57 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod iustitiae proprium est inter alias virtutes ut ordinet hominem in his quae sunt ad alterum. Importat enim aequalitatem quandam, ut ipsum nomen demonstrat, dicuntur enim vulgariter ea quae adaequantur iustari. Aequalitas autem ad alterum est. Aliae autem virtutes perficiunt hominem solum in his quae ei conveniunt secundum seipsum. Sic igitur illud quod est rectum in operibus aliarum virtutum, ad quod tendit intentio virtutis quasi in proprium obiectum, non accipitur nisi per comparationem ad agentem. Rectum vero quod est in opere iustitiae, etiam praeter comparationem ad agentem, constituitur per comparationem ad alium, illud enim in opere nostro dicitur esse iustum quod respondet secundum aliquam aequalitatem alteri, puta recompensatio mercedis debitae pro servitio impenso. Sic igitur iustum dicitur aliquid, quasi habens rectitudinem iustitiae, ad quod terminatur actio iustitiae, etiam non considerato qualiter ab agente fiat. Sed in aliis virtutibus non determinatur aliquid rectum nisi secundum quod aliqualiter fit ab agente. Et propter hoc specialiter iustitiae prae aliis virtutibus determinatur secundum se obiectum, quod vocatur iustum. Et hoc quidem est ius. Unde manifestum est quod ius est obiectum iustitiae.</p><p title="II-II q. 57 a. 1 ad 1"><a name="41389"><span class="ref">[41389] IIª-IIae q. 57 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod consuetum est quod nomina a sui prima impositione detorqueantur ad alia significanda, sicut nomen medicinae impositum est primo ad significandum remedium quod praestatur infirmo ad sanandum, deinde tractum est ad significandum artem qua hoc fit. Ita etiam hoc nomen ius primo impositum est ad significandum ipsam rem iustam; postmodum autem derivatum est ad artem qua cognoscitur quid sit iustum; et ulterius ad significandum locum in quo ius redditur, sicut dicitur aliquis comparere in iure; et ulterius dicitur etiam ius quod redditur ab eo ad cuius officium pertinet iustitiam facere, licet etiam id quod decernit sit iniquum.</p><p title="II-II q. 57 a. 1 ad 2"><a name="41390"><span class="ref">[41390] IIª-IIae q. 57 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod sicut eorum quae per artem exterius fiunt quaedam ratio in mente artificis praeexistit, quae dicitur regula artis; ita etiam illius operis iusti quod ratio determinat quaedam ratio praeexistit in mente, quasi quaedam prudentiae regula. Et hoc si in scriptum redigatur, vocatur lex, est enim lex, secundum Isidorum, constitutio scripta. Et ideo lex non est ipsum ius, proprie loquendo, sed aliqualis ratio iuris.</p><p title="II-II q. 57 a. 1 ad 3"><a name="41391"><span class="ref">[41391] IIª-IIae q. 57 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod quia iustitia aequalitatem importat, Deo autem non possumus aequivalens recompensare, inde est quod iustum, secundum perfectam rationem, non possumus reddere Deo. Et propter hoc non dicitur proprie ius lex divina, sed fas, quia videlicet sufficit Deo ut impleamus quod possumus. Iustitia tamen ad hoc tendit ut homo, quantum potest, Deo recompenset, totaliter animam ei subiiciens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 57 a. 2 arg. 1"><a name="41392"><span class="ref">[41392] IIª-IIae q. 57 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod ius non convenienter dividatur in ius naturale et ius positivum. Illud enim quod est naturale est immutabile, et idem apud omnes. Non autem invenitur in rebus humanis aliquid tale, quia omnes regulae iuris humani in aliquibus casibus deficiunt, nec habent suam virtutem ubique. Ergo non est aliquod ius naturale.</p><p title="II-II q. 57 a. 2 arg. 2"><a name="41393"><span class="ref">[41393] IIª-IIae q. 57 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, illud dicitur esse positivum quod ex voluntate humana procedit. Sed non ideo aliquid est iustum quia a voluntate humana procedit, alioquin voluntas hominis iniusta esse non posset. Ergo, cum iustum sit idem quod ius, videtur quod nullum sit ius positivum.</p><p title="II-II q. 57 a. 2 arg. 3"><a name="41394"><span class="ref">[41394] IIª-IIae q. 57 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, ius divinum non est ius naturale, cum excedat naturam humanam. Similiter etiam non est ius positivum, quia non innititur auctoritati humanae, sed auctoritati divinae. Ergo inconvenienter dividitur ius per naturale et positivum.</p><p title="II-II q. 57 a. 2 s. c."><a name="41395"><span class="ref">[41395] IIª-IIae q. 57 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod <i>politici iusti hoc quidem naturale est, hoc autem legale</i>, idest lege positum.</p><p title="II-II q. 57 a. 2 co."><a name="41396"><span class="ref">[41396] IIª-IIae q. 57 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, ius, sive iustum, est aliquod opus adaequatum alteri secundum aliquem aequalitatis modum. Dupliciter autem potest alicui homini aliquid esse adaequatum. Uno quidem modo, ex ipsa natura rei, puta cum aliquis tantum dat ut tantundem recipiat. Et hoc vocatur ius naturale. Alio modo aliquid est adaequatum vel commensuratum alteri ex condicto, sive ex communi placito, quando scilicet aliquis reputat se contentum si tantum accipiat. Quod quidem potest fieri dupliciter. Uno modo, per aliquod privatum condictum, sicut quod firmatur aliquo pacto inter privatas personas. Alio modo, ex condicto publico, puta cum totus populus consentit quod aliquid habeatur quasi adaequatum et commensuratum alteri; vel cum hoc ordinat princeps, qui curam populi habet et eius personam gerit. Et hoc dicitur ius positivum.</p><p title="II-II q. 57 a. 2 ad 1"><a name="41397"><span class="ref">[41397] IIª-IIae q. 57 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod illud quod est naturale habenti naturam immutabilem, oportet quod sit semper et ubique tale. Natura autem hominis est mutabilis. Et ideo id quod naturale est homini potest aliquando deficere. Sicut naturalem aequalitatem habet ut deponenti depositum reddatur, et si ita esset quod natura humana semper esset recta, hoc esset semper servandum. Sed quia quandoque contingit quod voluntas hominis depravatur, est aliquis casus in quo depositum non est reddendum, ne homo perversam voluntatem habens male eo utatur, ut puta si furiosus vel hostis reipublicae arma deposita reposcat.</p><p title="II-II q. 57 a. 2 ad 2"><a name="41398"><span class="ref">[41398] IIª-IIae q. 57 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod voluntas humana ex communi condicto potest aliquid facere iustum in his quae secundum se non habent aliquam repugnantiam ad naturalem iustitiam. Et in his habet locum ius positivum. Unde philosophus dicit, in V Ethic., quod legale iustum est <i>quod ex principio quidem nihil differt sic vel aliter, quando autem ponitur, differt</i>. Sed si aliquid de se repugnantiam habeat ad ius naturale, non potest voluntate humana fieri iustum, puta si statuatur quod liceat furari vel adulterium committere. Unde dicitur Isaiae X, <i>vae qui condunt leges iniquas</i>.</p><p title="II-II q. 57 a. 2 ad 3"><a name="41399"><span class="ref">[41399] IIª-IIae q. 57 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ius divinum dicitur quod divinitus promulgatur. Et hoc quidem partim est de his quae sunt naturaliter iusta, sed tamen eorum iustitia homines latet, partim autem est de his quae fiunt iusta institutione divina. Unde etiam ius divinum per haec duo distingui potest, sicut et ius humanum. Sunt enim in lege divina quaedam praecepta quia bona, et prohibita quia mala, quaedam vero bona quia praecepta, et mala quia prohibita.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 57 a. 3 arg. 1"><a name="41400"><span class="ref">[41400] IIª-IIae q. 57 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod ius gentium sit idem cum iure naturali. Non enim omnes homines conveniunt nisi in eo quod est eis naturale. Sed in iure gentium omnes homines conveniunt, dicit enim iurisconsultus quod ius gentium est quo gentes humanae utuntur. Ergo ius gentium est ius naturale.</p><p title="II-II q. 57 a. 3 arg. 2"><a name="41401"><span class="ref">[41401] IIª-IIae q. 57 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, servitus inter homines est naturalis, quidam enim sunt naturaliter servi, ut philosophus probat, in I Polit. Sed servitutes pertinent ad ius gentium, ut Isidorus dicit. Ergo ius gentium est ius naturale.</p><p title="II-II q. 57 a. 3 arg. 3"><a name="41402"><span class="ref">[41402] IIª-IIae q. 57 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, ius, ut dictum est, dividitur per ius naturale et positivum. Sed ius gentium non est ius positivum, non enim omnes gentes unquam convenerunt ut ex communi condicto aliquid statuerent. Ergo ius gentium est ius naturale.</p><p title="II-II q. 57 a. 3 s. c."><a name="41403"><span class="ref">[41403] IIª-IIae q. 57 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Isidorus dicit, quod ius aut naturale est, aut civile, aut gentium. Et ita ius gentium distinguitur a iure naturali.</p><p title="II-II q. 57 a. 3 co."><a name="41404"><span class="ref">[41404] IIª-IIae q. 57 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, ius sive iustum naturale est quod ex sui natura est adaequatum vel commensuratum alteri. Hoc autem potest contingere dupliciter. Uno modo, secundum absolutam sui considerationem, sicut masculus ex sui ratione habet commensurationem ad feminam ut ex ea generet, et parens ad filium ut eum nutriat. Alio modo aliquid est naturaliter alteri commensuratum non secundum absolutam sui rationem, sed secundum aliquid quod ex ipso consequitur, puta proprietas possessionum. Si enim consideretur iste ager absolute, non habet unde magis sit huius quam illius, sed si consideretur quantum ad opportunitatem colendi et ad pacificum usum agri, secundum hoc habet quandam commensurationem ad hoc quod sit unius et non alterius, ut patet per philosophum, in II Polit. Absolute autem apprehendere aliquid non solum convenit homini, sed etiam aliis animalibus. Et ideo ius quod dicitur naturale secundum primum modum, commune est nobis et aliis animalibus. A iure autem naturali sic dicto recedit ius gentium, ut iurisconsultus dicit, <i>quia illud omnibus animalibus, hoc solum hominibus inter se commune est</i>. Considerare autem aliquid comparando ad id quod ex ipso sequitur, est proprium rationis. Et ideo hoc quidem est naturale homini secundum rationem naturalem, quae hoc dictat. Et ideo dicit Gaius iurisconsultus, <i>quod naturalis ratio inter omnes homines constituit, id apud omnes gentes custoditur, vocaturque ius gentium</i>.</p><p title="II-II q. 57 a. 3 ad 1"><a name="41405"><span class="ref">[41405] IIª-IIae q. 57 a. 3 ad 1</span></a> Et per hoc patet responsio ad primum.</p><p title="II-II q. 57 a. 3 ad 2"><a name="41406"><span class="ref">[41406] IIª-IIae q. 57 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod hunc hominem esse servum, absolute considerando, magis quam alium, non habet rationem naturalem, sed solum secundum aliquam utilitatem consequentem, inquantum utile est huic quod regatur a sapientiori, et illi quod ab hoc iuvetur, ut dicitur in I Polit. Et ideo servitus pertinens ad ius gentium est naturalis secundo modo, sed non primo.</p><p title="II-II q. 57 a. 3 ad 3"><a name="41407"><span class="ref">[41407] IIª-IIae q. 57 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod quia ea quae sunt iuris gentium naturalis ratio dictat, puta ex propinquo habentia aequitatem; inde est quod non indigent aliqua speciali institutione, sed ipsa naturalis ratio ea instituit, ut dictum est in auctoritate inducta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 57 a. 4 arg. 1"><a name="41408"><span class="ref">[41408] IIª-IIae q. 57 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non debeat specialiter distingui ius paternum et dominativum. Ad iustitiam enim pertinet reddere unicuique quod suum est; ut dicit Ambrosius, in I de officiis. Sed ius est obiectum iustitiae, sicut dictum est. Ergo ius ad unumquemque aequaliter pertinet. Et sic non debet distingui specialiter ius patris et domini.</p><p title="II-II q. 57 a. 4 arg. 2"><a name="41409"><span class="ref">[41409] IIª-IIae q. 57 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, ratio iusti est lex, ut dictum est. Sed lex respicit commune bonum civitatis et regni, ut supra habitum est, non autem respicit bonum privatum unius personae, aut etiam unius familiae. Non ergo debet esse aliquod speciale ius vel iustum dominativum vel paternum, cum dominus et pater pertineant ad domum, ut dicitur in I Polit.</p><p title="II-II q. 57 a. 4 arg. 3"><a name="41410"><span class="ref">[41410] IIª-IIae q. 57 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, multae aliae sunt differentiae graduum in hominibus, ut puta quod quidam sunt milites, quidam sacerdotes, quidam principes. Ergo ad eos debet aliquod speciale iustum determinari.</p><p title="II-II q. 57 a. 4 s. c."><a name="41411"><span class="ref">[41411] IIª-IIae q. 57 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus, in V Ethic., specialiter a iusto politico distinguit dominativum et paternum, et alia huiusmodi.</p><p title="II-II q. 57 a. 4 co."><a name="41412"><span class="ref">[41412] IIª-IIae q. 57 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ius, sive iustum dicitur per commensurationem ad alterum. Alterum autem potest dici dupliciter. Uno modo, quod simpliciter est alterum, sicut quod est omnino distinctum, sicut apparet in duobus hominibus quorum unus non est sub altero, sed ambo sunt sub uno principe civitatis. Et inter tales, secundum philosophum, in V Ethic., est simpliciter iustum. Alio modo dicitur aliquid alterum non simpliciter, sed quasi aliquid eius existens. Et hoc modo in rebus humanis filius est aliquid patris, quia quodammodo est pars eius, ut dicitur in VIII Ethic.; et servus est aliquid domini, quia est instrumentum eius, ut dicitur in I Polit. Et ideo patris ad filium non est comparatio sicut ad simpliciter alterum, et propter hoc non est ibi simpliciter iustum, sed quoddam iustum, scilicet paternum. Et eadem ratione nec inter dominum et servum, sed est inter eos dominativum iustum. Uxor autem, quamvis sit aliquid viri, quia comparatur ad eam sicut ad proprium corpus, ut patet per apostolum, ad Ephes. V; tamen magis distinguitur a viro quam filius a patre vel servus a domino, assumitur enim in quandam socialem vitam matrimonii. Et ideo, ut philosophus dicit, inter virum et uxorem plus est de ratione iusti quam inter patrem et filium, vel dominum et servum. Quia tamen vir et uxor habent immediatam relationem ad domesticam communitatem, ut patet in I Polit.; ideo inter eos non est etiam simpliciter politicum iustum, sed magis iustum oeconomicum.</p><p title="II-II q. 57 a. 4 ad 1"><a name="41413"><span class="ref">[41413] IIª-IIae q. 57 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ad iustitiam pertinet reddere ius suum unicuique, supposita tamen diversitate unius ad alterum, si quis enim sibi det quod sibi debetur, non proprie vocatur hoc iustum. Et quia quod est filii est patris, et quod est servi est domini, ideo non est proprie iustitia patris ad filium, vel domini ad servum.</p><p title="II-II q. 57 a. 4 ad 2"><a name="41414"><span class="ref">[41414] IIª-IIae q. 57 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod filius, inquantum filius, est aliquid patris; et similiter servus, inquantum servus, est aliquid domini. Uterque tamen prout consideratur ut quidam homo, est aliquid secundum se subsistens ab aliis distinctum. Et ideo inquantum uterque est homo, aliquo modo ad eos est iustitia. Et propter hoc etiam aliquae leges dantur de his quae sunt patris ad filium, vel domini ad servum. Sed inquantum uterque est aliquid alterius, secundum hoc deficit ibi perfecta ratio iusti vel iuris.</p><p title="II-II q. 57 a. 4 ad 3"><a name="41415"><span class="ref">[41415] IIª-IIae q. 57 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod omnes aliae diversitates personarum quae sunt in civitate, habent immediatam relationem ad communitatem civitatis et ad principem ipsius. Et ideo ad eos est iustum secundum perfectam rationem iustitiae. Distinguitur tamen istud iustum secundum diversa officia. Unde et dicitur ius militare vel ius magistratuum aut sacerdotum, non propter defectum a simpliciter iusto, sicut dicitur ius paternum et dominativum, sed propter hoc quod unicuique conditioni personae secundum proprium officium aliquid proprium debetur.</p></div></div><div class="q" id="q58"><h2>Quaestio 58</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 58 pr."><a name="41416"><span class="ref">[41416] IIª-IIae q. 58 pr.</span></a> Deinde considerandum est de iustitia. Circa quam quaeruntur duodecim. Primo, quid sit iustitia. Secundo, utrum iustitia semper sit ad alterum. Tertio, utrum sit virtus. Quarto, utrum sit in voluntate sicut in subiecto. Quinto, utrum sit virtus generalis. Sexto, utrum secundum quod est generalis, sit idem in essentia cum omni virtute. Septimo, utrum sit aliqua iustitia particularis. Octavo, utrum iustitia particularis habeat propriam materiam. Nono, utrum sit circa passiones, vel circa operationes tantum. Decimo, utrum medium iustitiae sit medium rei. Undecimo, utrum actus iustitiae sit reddere unicuique quod suum est. Duodecimo, utrum iustitia sit praecipua inter alias virtutes morales.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 58 a. 1 arg. 1"><a name="41417"><span class="ref">[41417] IIª-IIae q. 58 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter definiatur a iurisperitis quod <i>iustitia est constans et perpetua voluntas ius suum unicuique tribuens. Iustitia enim</i>, secundum philosophum, in V Ethic., <i>est habitus a quo sunt aliqui operativi iustorum, et a quo operantur et volunt iusta</i>. Sed voluntas nominat potentiam, vel etiam actum. Ergo inconvenienter iustitia dicitur esse voluntas.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 arg. 2"><a name="41418"><span class="ref">[41418] IIª-IIae q. 58 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, rectitudo voluntatis non est voluntas, alioquin, si voluntas esset sua rectitudo, sequeretur quod nulla voluntas esset perversa. Sed secundum Anselmum, in libro de veritate, iustitia est rectitudo. Ergo iustitia non est voluntas.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 arg. 3"><a name="41419"><span class="ref">[41419] IIª-IIae q. 58 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, sola Dei voluntas est perpetua. Si ergo iustitia est perpetua voluntas, in solo Deo erit iustitia.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 arg. 4"><a name="41420"><span class="ref">[41420] IIª-IIae q. 58 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, omne perpetuum est constans, quia est immutabile. Superflue ergo utrumque ponitur in definitione iustitiae, et perpetuum et constans.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 arg. 5"><a name="41421"><span class="ref">[41421] IIª-IIae q. 58 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, reddere ius unicuique pertinet ad principem. Si igitur iustitia sit ius suum unicuique tribuens, sequetur quod iustitia non sit nisi in principe. Quod est inconveniens.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 arg. 6"><a name="41422"><span class="ref">[41422] IIª-IIae q. 58 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, in libro de moribus Eccles., quod <i>iustitia est amor Deo tantum serviens</i>. Non ergo reddit unicuique quod suum est.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 co."><a name="41423"><span class="ref">[41423] IIª-IIae q. 58 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod praedicta iustitiae definitio conveniens est, si recte intelligatur. Cum enim omnis virtus sit habitus qui est principium boni actus, necesse est quod virtus definiatur per actum bonum circa propriam materiam virtutis. Est autem iustitia circa ea quae ad alterum sunt sicut circa propriam materiam, ut infra patebit. Et ideo actus iustitiae per comparationem ad propriam materiam et obiectum tangitur cum dicitur, ius suum unicuique tribuens, quia, ut Isidorus dicit, in libro Etymol., iustus dicitur quia ius custodit. Ad hoc autem quod aliquis actus circa quamcumque materiam sit virtuosus, requiritur quod sit voluntarius, et quod sit stabilis et firmus, quia philosophus dicit, in II Ethic., quod ad virtutis actum requiritur primo quidem quod operetur sciens, secundo autem quod eligens et propter debitum finem, tertio quod immobiliter operetur. Primum autem horum includitur in secundo, quia quod per ignorantiam agitur est involuntarium, ut dicitur in III Ethic. et ideo in definitione iustitiae primo ponitur voluntas, ad ostendendum quod actus iustitiae debet esse voluntarius. Additur autem de constantia et perpetuitate, ad designandum actus firmitatem. Et ideo praedicta definitio est completa definitio iustitiae, nisi quod actus ponitur pro habitu, qui per actum specificatur, habitus enim ad actum dicitur. Et si quis vellet in debitam formam definitionis reducere, posset sic dicere, quod iustitia est habitus secundum quem aliquis constanti et perpetua voluntate ius suum unicuique tribuit. Et quasi est eadem definitio cum ea quam philosophus ponit, in V Ethic., dicens quod <i>iustitia est habitus secundum quem aliquis dicitur operativus secundum electionem iusti</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 ad 1"><a name="41424"><span class="ref">[41424] IIª-IIae q. 58 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod voluntas hic nominat actum, non potentiam. Est autem consuetum quod apud auctores habitus per actus definiantur, sicut Augustinus dicit, super Ioan., quod fides est credere quod non vides.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 ad 2"><a name="41425"><span class="ref">[41425] IIª-IIae q. 58 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod neque etiam iustitia est essentialiter rectitudo, sed causaliter tantum, est enim habitus secundum quem aliquis recte operatur et vult.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 ad 3"><a name="41426"><span class="ref">[41426] IIª-IIae q. 58 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod voluntas potest dici perpetua dupliciter. Uno modo, ex parte ipsius actus, qui perpetuo durat. Et sic solius Dei voluntas est perpetua. Alio modo, ex parte obiecti, quia scilicet aliquis vult perpetuo facere aliquid. Et hoc requiritur ad rationem iustitiae. Non enim sufficit ad rationem iustitiae quod aliquis velit ad horam in aliquo negotio servare iustitiam, quia vix invenitur aliquis qui velit in omnibus iniuste agere, sed requiritur quod homo habeat voluntatem perpetuo et in omnibus iustitiam conservandi.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 ad 4"><a name="41427"><span class="ref">[41427] IIª-IIae q. 58 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod quia perpetuum non accipitur secundum durationem perpetuam actus voluntatis, non superflue additur constans, ut sicut per hoc quod dicitur perpetua voluntas designatur quod aliquis gerat in proposito perpetuo iustitiam conservandi, ita etiam per hoc quod dicitur constans designatur quod in hoc proposito firmiter perseveret.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 ad 5"><a name="41428"><span class="ref">[41428] IIª-IIae q. 58 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod iudex reddit quod suum est per modum imperantis et dirigentis, quia iudex est iustum animatum, et princeps est custos iusti, ut dicitur in V Ethic. Sed subditi reddunt quod suum est unicuique per modum executionis.</p><p title="II-II q. 58 a. 1 ad 6"><a name="41429"><span class="ref">[41429] IIª-IIae q. 58 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod sicut in dilectione Dei includitur dilectio proximi, ut supra dictum est; ita etiam in hoc quod homo servit Deo includitur quod unicuique reddat quod debet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 58 a. 2 arg. 1"><a name="41430"><span class="ref">[41430] IIª-IIae q. 58 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod iustitia non semper sit ad alterum. Dicit enim apostolus, ad Rom. III, quod <i>iustitia Dei est per fidem Iesu Christi</i>. Sed fides non dicitur per comparationem unius hominis ad alterum. Ergo neque iustitia.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 arg. 2"><a name="41431"><span class="ref">[41431] IIª-IIae q. 58 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum Augustinum, in libro de moribus Eccles., ad iustitiam pertinet, ob hoc quod servit Deo, <i>bene imperare ceteris, quae homini sunt subiecta</i>. Sed appetitus sensitivus est homini subiectus, ut patet Gen. IV, ubi dicitur, subter te erit appetitus eius, scilicet peccati, et tu dominaberis illius. Ergo ad iustitiam pertinet dominari proprio appetitui. Et sic erit iustitia ad seipsum.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 arg. 3"><a name="41432"><span class="ref">[41432] IIª-IIae q. 58 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, iustitia Dei est aeterna. Sed nihil aliud fuit Deo coaeternum. Ergo de ratione iustitiae non est quod sit ad alterum.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 arg. 4"><a name="41433"><span class="ref">[41433] IIª-IIae q. 58 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut operationes quae sunt ad alterum indigent rectificari, ita etiam operationes quae sunt ad seipsum. Sed per iustitiam rectificantur operationes, secundum illud Prov. XI, <i>iustitia simplicis dirigit viam eius</i>. Ergo iustitia non solum est circa ea quae sunt ad alterum, sed etiam circa ea quae sunt ad seipsum.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 s. c."><a name="41434"><span class="ref">[41434] IIª-IIae q. 58 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Tullius dicit, in I de Offic., quod <i>iustitiae ea ratio est qua societas hominum inter ipsos, et vitae communitas continetur</i>. Sed hoc importat respectum ad alterum. Ergo iustitia est solum circa ea quae sunt ad alterum.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 co."><a name="41435"><span class="ref">[41435] IIª-IIae q. 58 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, cum nomen iustitiae aequalitatem importet, ex sua ratione iustitia habet quod sit ad alterum, nihil enim est sibi aequale, sed alteri. Et quia ad iustitiam pertinet actus humanos rectificare, ut dictum est, necesse est quod alietas ista quam requirit iustitia, sit diversorum agere potentium. Actiones autem sunt suppositorum et totorum, non autem, proprie loquendo, partium et formarum, seu potentiarum, non enim proprie dicitur quod manus percutiat, sed homo per manum; neque proprie dicitur quod calor calefaciat, sed ignis per calorem. Secundum tamen similitudinem quandam haec dicuntur. Iustitia ergo proprie dicta requirit diversitatem suppositorum, et ideo non est nisi unius hominis ad alium. Sed secundum similitudinem accipiuntur in uno et eodem homine diversa principia actionum quasi diversa agentia, sicut ratio et irascibilis et concupiscibilis. Et ideo metaphorice in uno et eodem homine dicitur esse iustitia, secundum quod ratio imperat irascibili et concupiscibili, et secundum quod hae obediunt rationi, et universaliter secundum quod unicuique parti hominis attribuitur quod ei convenit. Unde philosophus, in V Ethic., hanc iustitiam appellat secundum metaphoram dictam.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 ad 1"><a name="41436"><span class="ref">[41436] IIª-IIae q. 58 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod iustitia quae fit per fidem in nobis, est per quam iustificatur impius, quae quidem in ipsa debita ordinatione partium animae consistit, sicut supra dictum est, cum de iustificatione impii ageretur. Hoc autem pertinet ad iustitiam metaphorice dictam, quae potest inveniri etiam in aliquo solitariam vitam agente.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 ad 2"><a name="41437"><span class="ref">[41437] IIª-IIae q. 58 a. 2 ad 2</span></a> Et per hoc patet responsio ad secundum.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 ad 3"><a name="41438"><span class="ref">[41438] IIª-IIae q. 58 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod iustitia Dei est ab aeterno secundum voluntatem et propositum aeternum, et in hoc praecipue iustitia consistit. Quamvis secundum effectum non sit ab aeterno, quia nihil est Deo coaeternum.</p><p title="II-II q. 58 a. 2 ad 4"><a name="41439"><span class="ref">[41439] IIª-IIae q. 58 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod actiones quae sunt hominis ad seipsum sufficienter rectificantur rectificatis passionibus per alias virtutes morales. Sed actiones quae sunt ad alterum indigent speciali rectificatione, non solum per comparationem ad agentem, sed etiam per comparationem ad eum ad quem sunt. Et ideo circa eas est specialis virtus, quae est iustitia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 58 a. 3 arg. 1"><a name="41440"><span class="ref">[41440] IIª-IIae q. 58 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod iustitia non sit virtus. Dicitur enim Luc. XVII, <i>cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite, servi inutiles sumus, quod debuimus facere fecimus</i>. Sed non est inutile facere opus virtutis, dicit enim Ambrosius, in II de Offic., <i>utilitatem non pecuniarii lucri aestimationem dicimus, sed acquisitionem pietatis</i>. Ergo facere quod quis debet facere non est opus virtutis. Est autem opus iustitiae. Ergo iustitia non est virtus.</p><p title="II-II q. 58 a. 3 arg. 2"><a name="41441"><span class="ref">[41441] IIª-IIae q. 58 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, quod fit ex necessitate non est meritorium. Sed reddere alicui quod suum est, quod pertinet ad iustitiam, est necessitatis. Ergo non est meritorium. Actibus autem virtutum meremur. Ergo iustitia non est virtus.</p><p title="II-II q. 58 a. 3 arg. 3"><a name="41442"><span class="ref">[41442] IIª-IIae q. 58 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis virtus moralis est circa agibilia. Ea autem quae exterius constituuntur non sunt agibilia, sed factibilia, ut patet per philosophum, in IX Metaphys. Cum igitur ad iustitiam pertineat exterius facere aliquod opus secundum se iustum, videtur quod iustitia non sit virtus moralis.</p><p title="II-II q. 58 a. 3 s. c."><a name="41443"><span class="ref">[41443] IIª-IIae q. 58 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius dicit, in II Moral., quod in quatuor virtutibus, scilicet temperantia, prudentia, fortitudine et iustitia, tota boni operis structura consurgit.</p><p title="II-II q. 58 a. 3 co."><a name="41444"><span class="ref">[41444] IIª-IIae q. 58 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod virtus humana est <i>quae bonum reddit actum humanum, et ipsum hominem bonum facit</i>. Quod quidem convenit iustitiae. Actus enim hominis bonus redditur ex hoc quod attingit regulam rationis, secundum quam humani actus rectificantur. Unde cum iustitia operationes humanas rectificet, manifestum est quod opus hominis bonum reddit. Et ut Tullius dicit, in I de Offic., <i>ex iustitia praecipue viri boni nominantur</i>. Unde, sicut ibidem dicit, in ea virtutis splendor est maximus.</p><p title="II-II q. 58 a. 3 ad 1"><a name="41445"><span class="ref">[41445] IIª-IIae q. 58 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod cum aliquis facit quod debet, non affert utilitatem lucri ei cui facit quod debet, sed solum abstinet a damno eius. Sibi tamen facit utilitatem, inquantum spontanea et prompta voluntate facit illud quod debet, quod est virtuose agere. Unde dicitur Sap. VIII quod <i>sapientia Dei sobrietatem et iustitiam docet, prudentiam et virtutem</i>; quibus in vita nihil est utilius hominibus, scilicet virtuosis.</p><p title="II-II q. 58 a. 3 ad 2"><a name="41446"><span class="ref">[41446] IIª-IIae q. 58 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod duplex est necessitas. Una coactionis, et haec, quia repugnat voluntati, tollit rationem meriti. Alia autem est necessitas ex obligatione praecepti, sive ex necessitate finis, quando scilicet aliquis non potest consequi finem virtutis nisi hoc faciat. Et talis necessitas non excludit rationem meriti, inquantum aliquis hoc quod sic est necessarium voluntarie agit. Excludit tamen gloriam supererogationis, secundum illud I ad Cor. IX, <i>si evangelizavero, non est mihi gloria, necessitas enim mihi incumbit</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 3 ad 3"><a name="41447"><span class="ref">[41447] IIª-IIae q. 58 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod iustitia non consistit circa exteriores res quantum ad facere, quod pertinet ad artem, sed quantum ad hoc quod utitur eis ad alterum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 58 a. 4 arg. 1"><a name="41448"><span class="ref">[41448] IIª-IIae q. 58 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod iustitia non sit in voluntate sicut in subiecto. Iustitia enim quandoque veritas dicitur. Sed veritas non est voluntatis, sed intellectus. Ergo iustitia non est in voluntate sicut in subiecto.</p><p title="II-II q. 58 a. 4 arg. 2"><a name="41449"><span class="ref">[41449] IIª-IIae q. 58 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, iustitia est circa ea quae sunt ad alterum. Sed ordinare aliquid ad alterum est rationis. Iustitia ergo non est in voluntate sicut in subiecto, sed magis in ratione.</p><p title="II-II q. 58 a. 4 arg. 3"><a name="41450"><span class="ref">[41450] IIª-IIae q. 58 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, iustitia non est virtus intellectualis, cum non ordinetur ad cognitionem. Unde relinquitur quod sit virtus moralis. Sed subiectum virtutis moralis est rationale per participationem, quod est irascibilis et concupiscibilis, ut patet per philosophum, in I Ethic. Ergo iustitia non est in voluntate sicut in subiecto, sed magis in irascibili et concupiscibili.</p><p title="II-II q. 58 a. 4 s. c."><a name="41451"><span class="ref">[41451] IIª-IIae q. 58 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Anselmus dicit, quod <i>iustitia est rectitudo voluntatis propter se servata</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 4 co."><a name="41452"><span class="ref">[41452] IIª-IIae q. 58 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod illa potentia est subiectum virtutis ad cuius potentiae actum rectificandum virtus ordinatur. Iustitia autem non ordinatur ad dirigendum aliquem actum cognoscitivum, non enim dicimur iusti ex hoc quod recte aliquid cognoscimus. Et ideo subiectum iustitiae non est intellectus vel ratio, quae est potentia cognoscitiva. Sed quia iusti dicimur in hoc quod aliquid recte agimus; proximum autem principium actus est vis appetitiva; necesse est quod iustitia sit in aliqua vi appetitiva sicut in subiecto. Est autem duplex appetitus, scilicet voluntas, quae est in ratione; et appetitus sensitivus consequens apprehensionem sensus, qui dividitur per irascibilem et concupiscibilem, ut in primo habitum est. Reddere autem unicuique quod suum est non potest procedere ex appetitu sensitivo, quia apprehensio sensitiva non se extendit ad hoc quod considerare possit proportionem unius ad alterum, sed hoc est proprium rationis. Unde iustitia non potest esse sicut in subiecto in irascibili vel concupiscibili, sed solum in voluntate. Et ideo philosophus definit iustitiam per actum voluntatis, ut ex supradictis patet.</p><p title="II-II q. 58 a. 4 ad 1"><a name="41453"><span class="ref">[41453] IIª-IIae q. 58 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod quia voluntas est appetitus rationalis, ideo rectitudo rationis, quae veritas dicitur, voluntati impressa, propter propinquitatem ad rationem, nomen retinet veritatis. Et inde est quod quandoque iustitia veritas vocatur.</p><p title="II-II q. 58 a. 4 ad 2"><a name="41454"><span class="ref">[41454] IIª-IIae q. 58 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod voluntas fertur in suum obiectum consequenter ad apprehensionem rationis. Et ideo, quia ratio ordinat in alterum, voluntas potest velle aliquid in ordine ad alterum, quod pertinet ad iustitiam.</p><p title="II-II q. 58 a. 4 ad 3"><a name="41455"><span class="ref">[41455] IIª-IIae q. 58 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod rationale per participationem non solum est irascibilis et concupiscibilis, sed omnino appetitivum, ut dicitur in I Ethic., quia omnis appetitus obedit rationi. Sub appetitivo autem comprehenditur voluntas. Et ideo voluntas potest esse subiectum virtutis moralis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 58 a. 5 arg. 1"><a name="41456"><span class="ref">[41456] IIª-IIae q. 58 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod iustitia non sit virtus generalis. Iustitia enim condividitur aliis virtutibus, ut patet Sap. VIII, <i>sobrietatem et iustitiam docet, prudentiam et virtutem</i>. Sed generale non condividitur seu connumeratur speciebus sub illo generali contentis. Ergo iustitia non est virtus generalis.</p><p title="II-II q. 58 a. 5 arg. 2"><a name="41457"><span class="ref">[41457] IIª-IIae q. 58 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut iustitia ponitur virtus cardinalis, ita etiam temperantia et fortitudo. Sed temperantia vel fortitudo non ponitur virtus generalis. Ergo neque iustitia debet aliquo modo poni virtus generalis.</p><p title="II-II q. 58 a. 5 arg. 3"><a name="41458"><span class="ref">[41458] IIª-IIae q. 58 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, iustitia est semper ad alterum, ut supra dictum est. Sed peccatum quod est in proximum non est peccatum generale, sed dividitur contra peccatum quo peccat homo contra seipsum. Ergo etiam neque iustitia est virtus generalis.</p><p title="II-II q. 58 a. 5 s. c."><a name="41459"><span class="ref">[41459] IIª-IIae q. 58 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod iustitia est omnis virtus.</p><p title="II-II q. 58 a. 5 co."><a name="41460"><span class="ref">[41460] IIª-IIae q. 58 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod iustitia, sicut dictum est, ordinat hominem in comparatione ad alium. Quod quidem potest esse dupliciter. Uno modo, ad alium singulariter consideratum. Alio modo, ad alium in communi, secundum scilicet quod ille qui servit alicui communitati servit omnibus hominibus qui sub communitate illa continentur. Ad utrumque igitur se potest habere iustitia secundum propriam rationem. Manifestum est autem quod omnes qui sub communitate aliqua continentur comparantur ad communitatem sicut partes ad totum. Pars autem id quod est totius est, unde et quodlibet bonum partis est ordinabile in bonum totius. Secundum hoc igitur bonum cuiuslibet virtutis, sive ordinantis aliquem hominem ad seipsum sive ordinantis ipsum ad aliquas alias personas singulares, est referibile ad bonum commune, ad quod ordinat iustitia. Et secundum hoc actus omnium virtutum possunt ad iustitiam pertinere, secundum quod ordinat hominem ad bonum commune. Et quantum ad hoc iustitia dicitur virtus generalis. Et quia ad legem pertinet ordinare in bonum commune, ut supra habitum est, inde est quod talis iustitia, praedicto modo generalis, dicitur iustitia legalis, quia scilicet per eam homo concordat legi ordinanti actus omnium virtutum in bonum commune.</p><p title="II-II q. 58 a. 5 ad 1"><a name="41461"><span class="ref">[41461] IIª-IIae q. 58 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod iustitia condividitur seu connumeratur aliis virtutibus non inquantum est generalis, sed inquantum est specialis virtus, ut infra dicetur.</p><p title="II-II q. 58 a. 5 ad 2"><a name="41462"><span class="ref">[41462] IIª-IIae q. 58 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod temperantia et fortitudo sunt in appetitu sensitivo, idest in concupiscibili et irascibili. Huiusmodi autem vires sunt appetitivae quorundam bonorum particularium, sicut et sensus est particularium cognoscitivus. Sed iustitia est sicut in subiecto in appetitu intellectivo, qui potest esse universalis boni, cuius intellectus est apprehensivus. Et ideo iustitia magis potest esse virtus generalis quam temperantia vel fortitudo.</p><p title="II-II q. 58 a. 5 ad 3"><a name="41463"><span class="ref">[41463] IIª-IIae q. 58 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod illa quae sunt ad seipsum sunt ordinabilia ad alterum, praecipue quantum ad bonum commune. Unde et iustitia legalis, secundum quod ordinat ad bonum commune, potest dici virtus generalis; et eadem ratione iniustitia potest dici peccatum commune, unde dicitur I Ioan. III quod omne peccatum est iniquitas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 58 a. 6 arg. 1"><a name="41464"><span class="ref">[41464] IIª-IIae q. 58 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod iustitia, secundum quod est generalis, sit idem per essentiam cum omni virtute. Dicit enim philosophus, in V Ethic., quod virtus et iustitia legalis <i>est eadem omni virtuti, esse autem non est idem</i>. Sed illa quae differunt solum secundum esse, vel secundum rationem, non differunt secundum essentiam. Ergo iustitia est idem per essentiam cum omni virtute.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 arg. 2"><a name="41465"><span class="ref">[41465] IIª-IIae q. 58 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis virtus quae non est idem per essentiam cum omni virtute, est pars virtutis. Sed iustitia praedicta, ut ibidem philosophus dicit, non est pars virtutis, sed tota virtus. Ergo praedicta iustitia est idem essentialiter cum omni virtute.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 arg. 3"><a name="41466"><span class="ref">[41466] IIª-IIae q. 58 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, per hoc quod aliqua virtus ordinat actum suum ad altiorem finem, non diversificatur secundum essentiam habitus, sicut idem est essentialiter habitus temperantiae, etiam si actus eius ordinetur ad bonum divinum. Sed ad iustitiam legalem pertinet quod actus omnium virtutum ordinentur ad altiorem finem, idest ad bonum commune multitudinis, quod praeeminet bono unius singularis personae. Ergo videtur quod iustitia legalis essentialiter sit omnis virtus.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 arg. 4"><a name="41467"><span class="ref">[41467] IIª-IIae q. 58 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, omne bonum partis ordinabile est ad bonum totius, unde si non ordinetur in illud, videtur esse vanum et frustra. Sed illud quod est secundum virtutem non potest esse huiusmodi. Ergo videtur quod nullus actus possit esse alicuius virtutis qui non pertineat ad iustitiam generalem, quae ordinat in bonum commune. Et sic videtur quod iustitia generalis sit idem in essentia cum omni virtute.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 s. c."><a name="41468"><span class="ref">[41468] IIª-IIae q. 58 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod <i>multi in propriis quidem possunt virtute uti, in his autem quae ad alterum non possunt</i>. Et in III Polit. dicit quod <i>non est simpliciter eadem virtus boni viri et boni civis</i>. Sed virtus boni civis est iustitia generalis, per quam aliquis ordinatur ad bonum commune. Ergo non est eadem iustitia generalis cum virtute communi, sed una potest sine alia haberi.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 co."><a name="41469"><span class="ref">[41469] IIª-IIae q. 58 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod generale dicitur aliquid dupliciter. Uno modo, per praedicationem, sicut animal est generale ad hominem et equum et ad alia huiusmodi. Et hoc modo generale oportet quod sit idem essentialiter cum his ad quae est generale, quia genus pertinet ad essentiam speciei et cadit in definitione eius. Alio modo dicitur aliquid generale secundum virtutem, sicut causa universalis est generalis ad omnes effectus, ut sol ad omnia corpora, quae illuminantur vel immutantur per virtutem ipsius. Et hoc modo generale non oportet quod sit idem in essentia cum his ad quae est generale, quia non est eadem essentia causae et effectus. Hoc autem modo, secundum praedicta, iustitia legalis dicitur esse virtus generalis, inquantum scilicet ordinat actus aliarum virtutum ad suum finem, quod est movere per imperium omnes alias virtutes. Sicut enim caritas potest dici virtus generalis inquantum ordinat actus omnium virtutum ad bonum divinum, ita etiam iustitia legalis inquantum ordinat actus omnium virtutum ad bonum commune. Sicut ergo caritas, quae respicit bonum divinum ut proprium obiectum, est quaedam specialis virtus secundum suam essentiam; ita etiam iustitia legalis est specialis virtus secundum suam essentiam, secundum quod respicit commune bonum ut proprium obiectum. Et sic est in principe principaliter, et quasi architectonice; in subditis autem secundario et quasi ministrative. Potest tamen quaelibet virtus, secundum quod a praedicta virtute, speciali quidem in essentia, generali autem secundum virtutem, ordinatur ad bonum commune, dici iustitia legalis. Et hoc modo loquendi iustitia legalis est idem in essentia cum omni virtute, differt autem ratione. Et hoc modo loquitur philosophus.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 ad 1"><a name="41470"><span class="ref">[41470] IIª-IIae q. 58 a. 6 ad 1</span></a> Unde patet responsio ad primum et secundum.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 ad 3"><a name="41471"><span class="ref">[41471] IIª-IIae q. 58 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod etiam illa ratio secundum hunc modum procedit de iustitia legali, secundum quod virtus imperata a iustitia legali iustitia legalis dicitur.</p><p title="II-II q. 58 a. 6 ad 4"><a name="41472"><span class="ref">[41472] IIª-IIae q. 58 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod quaelibet virtus secundum propriam rationem ordinat actum suum ad proprium finem illius virtutis. Quod autem ordinetur ad ulteriorem finem, sive semper sive aliquando, hoc non habet ex propria ratione, sed oportet esse aliam superiorem virtutem a qua in illum finem ordinetur. Et sic oportet esse unam virtutem superiorem quae ordinet omnes virtutes in bonum commune, quae est iustitia legalis, et est alia per essentiam ab omni virtute.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 58 a. 7 arg. 1"><a name="41473"><span class="ref">[41473] IIª-IIae q. 58 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod non sit aliqua iustitia particularis praeter iustitiam generalem. In virtutibus enim nihil est superfluum, sicut nec in natura. Sed iustitia generalis sufficienter ordinat hominem circa omnia quae ad alterum sunt. Ergo non est necessaria aliqua iustitia particularis.</p><p title="II-II q. 58 a. 7 arg. 2"><a name="41474"><span class="ref">[41474] IIª-IIae q. 58 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, unum et multa non diversificant speciem virtutis. Sed iustitia legalis ordinat hominem ad alium secundum ea quae ad multitudinem pertinent, ut ex praedictis patet. Ergo non est alia species iustitiae quae ordinet hominem ad alterum in his quae pertinent ad unam singularem personam.</p><p title="II-II q. 58 a. 7 arg. 3"><a name="41475"><span class="ref">[41475] IIª-IIae q. 58 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, inter unam singularem personam et multitudinem civitatis media est multitudo domestica. Si ergo est iustitia alia particularis per comparationem ad unam personam praeter iustitiam generalem, pari ratione debet esse alia iustitia oeconomica, quae ordinet hominem ad bonum commune unius familiae. Quod quidem non dicitur. Ergo nec aliqua particularis iustitia est praeter iustitiam legalem.</p><p title="II-II q. 58 a. 7 s. c."><a name="41476"><span class="ref">[41476] IIª-IIae q. 58 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod Chrysostomus dicit, super illud Matth. V, <i>beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, iustitiam autem dicit vel universalem virtutem, vel particularem avaritiae contrariam</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 7 co."><a name="41477"><span class="ref">[41477] IIª-IIae q. 58 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, iustitia legalis non est essentialiter omnis virtus, sed oportet praeter iustitiam legalem, quae ordinat hominem immediate ad bonum commune, esse alias virtutes quae immediate ordinant hominem circa particularia bona. Quae quidem possunt esse vel ad seipsum, vel ad alteram singularem personam. Sicut ergo praeter iustitiam legalem oportet esse aliquas virtutes particulares quae ordinant hominem in seipso, puta temperantiam et fortitudinem; ita etiam praeter iustitiam legalem oportet esse particularem quandam iustitiam, quae ordinet hominem circa ea quae sunt ad alteram singularem personam.</p><p title="II-II q. 58 a. 7 ad 1"><a name="41478"><span class="ref">[41478] IIª-IIae q. 58 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod iustitia legalis sufficienter quidem ordinat hominem in his quae sunt ad alterum, quantum ad commune quidem bonum, immediate; quantum autem ad bonum unius singularis personae, mediate. Et ideo oportet esse aliquam particularem iustitiam, quae immediate ordinet hominem ad bonum alterius singularis personae.</p><p title="II-II q. 58 a. 7 ad 2"><a name="41479"><span class="ref">[41479] IIª-IIae q. 58 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod bonum commune civitatis et bonum singulare unius personae non differunt solum secundum multum et paucum, sed secundum formalem differentiam, alia enim est ratio boni communis et boni singularis, sicut et alia est ratio totius et partis. Et ideo philosophus, in I Polit., dicit quod <i>non bene dicunt qui dicunt civitatem et domum et alia huiusmodi differre solum multitudine et paucitate, et non specie</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 7 ad 3"><a name="41480"><span class="ref">[41480] IIª-IIae q. 58 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod domestica multitudo, secundum philosophum, in I Polit., distinguitur secundum tres coniugationes, scilicet uxoris et viri, patris et filii, domini et servi, quarum personarum una est quasi aliquid alterius. Et ideo ad huiusmodi personam non est simpliciter iustitia, sed quaedam iustitiae species, scilicet oeconomica, ut dicitur in V Ethic.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 58 a. 8 arg. 1"><a name="41481"><span class="ref">[41481] IIª-IIae q. 58 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod iustitia particularis non habeat materiam specialem. Quia super illud Gen. II, <i>fluvius quartus ipse est Euphrates</i>, dicit Glossa, <i>Euphrates frugifer interpretatur. Nec dicitur contra quod vadat, quia iustitia ad omnes animae partes pertinet</i>. Hoc autem non esset si haberet materiam specialem, quia quaelibet materia specialis ad aliquam specialem potentiam pertinet. Ergo iustitia particularis non habet materiam specialem.</p><p title="II-II q. 58 a. 8 arg. 2"><a name="41482"><span class="ref">[41482] IIª-IIae q. 58 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus, in libro octogintatrium quaest., dicit quod <i>quatuor sunt animae virtutes, quibus in hac vita spiritualiter vivitur, scilicet prudentia, temperantia, fortitudo, iustitia</i>, et dicit quod quarta est iustitia, quae per omnes diffunditur. Ergo iustitia particularis, quae est una de quatuor virtutibus cardinalibus, non habet specialem materiam.</p><p title="II-II q. 58 a. 8 arg. 3"><a name="41483"><span class="ref">[41483] IIª-IIae q. 58 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, iustitia dirigit hominem sufficienter in his quae sunt ad alterum. Sed per omnia quae sunt huius vitae homo potest ordinari ad alterum. Ergo materia iustitiae est generalis, non specialis.</p><p title="II-II q. 58 a. 8 s. c."><a name="41484"><span class="ref">[41484] IIª-IIae q. 58 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus, in V Ethic., ponit iustitiam particularem circa ea specialiter quae pertinent ad communicationem vitae.</p><p title="II-II q. 58 a. 8 co."><a name="41485"><span class="ref">[41485] IIª-IIae q. 58 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod omnia quaecumque rectificari possunt per rationem sunt materia virtutis moralis, quae definitur per rationem rectam, ut patet per philosophum, in II Ethic. Possunt autem per rationem rectificari et interiores animae passiones, et exteriores actiones, et res exteriores quae in usum hominis veniunt, sed tamen per exteriores actiones et per exteriores res, quibus sibi invicem homines communicare possunt, attenditur ordinatio unius hominis ad alium; secundum autem interiores passiones consideratur rectificatio hominis in seipso. Et ideo, cum iustitia ordinetur ad alterum, non est circa totam materiam virtutis moralis, sed solum circa exteriores actiones et res secundum quandam rationem obiecti specialem, prout scilicet secundum eas unus homo alteri coordinatur.</p><p title="II-II q. 58 a. 8 ad 1"><a name="41486"><span class="ref">[41486] IIª-IIae q. 58 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod iustitia pertinet quidem essentialiter ad unam partem animae, in qua est sicut in subiecto, scilicet ad voluntatem, quae quidem movet per suum imperium omnes alias animae partes. Et sic iustitia non directe, sed quasi per quandam redundantiam ad omnes animae partes pertinet.</p><p title="II-II q. 58 a. 8 ad 2"><a name="41487"><span class="ref">[41487] IIª-IIae q. 58 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut supra dictum est, virtutes cardinales dupliciter accipiuntur. Uno modo, secundum quod sunt speciales virtutes habentes determinatas materias. Alio modo, secundum quod significant quosdam generales modos virtutis. Et hoc modo loquitur ibi Augustinus. Dicit enim quod prudentia est cognitio rerum appetendarum et fugiendarum; temperantia est refrenatio cupiditatis ab his quae temporaliter delectant; fortitudo est firmitas animi adversus ea quae temporaliter molesta sunt; iustitia est, quae per ceteras diffunditur, dilectio Dei et proximi, quae scilicet est communis radix totius ordinis ad alterum.</p><p title="II-II q. 58 a. 8 ad 3"><a name="41488"><span class="ref">[41488] IIª-IIae q. 58 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod passiones interiores, quae sunt pars materiae moralis, secundum se non ordinantur ad alterum, quod pertinet ad specialem rationem iustitiae, sed earum effectus sunt ad alterum ordinabiles, scilicet operationes exteriores. Unde non sequitur quod materia iustitiae sit generalis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="II-II q. 58 a. 9 arg. 1"><a name="41489"><span class="ref">[41489] IIª-IIae q. 58 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic proceditur. Videtur quod iustitia sit circa passiones. Dicit enim philosophus, in II Ethic., quod <i>circa voluptates et tristitias est moralis virtus</i>. Voluptas autem, idest delectatio, et tristitia sunt passiones quaedam; ut supra habitum est, cum de passionibus ageretur. Ergo iustitia, cum sit virtus moralis, erit circa passiones.</p><p title="II-II q. 58 a. 9 arg. 2"><a name="41490"><span class="ref">[41490] IIª-IIae q. 58 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, per iustitiam rectificantur operationes quae sunt ad alterum. Sed operationes huiusmodi rectificari non possunt nisi passiones sint rectificatae, quia ex inordinatione passionum provenit inordinatio in praedictis operationibus; propter concupiscentiam enim venereorum proceditur ad adulterium, et propter superfluum amorem pecuniae proceditur ad furtum. Ergo oportet quod iustitia sit circa passiones.</p><p title="II-II q. 58 a. 9 arg. 3"><a name="41491"><span class="ref">[41491] IIª-IIae q. 58 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut iustitia particularis est ad alterum, ita etiam et iustitia legalis. Sed iustitia legalis est circa passiones, alioquin non se extenderet ad omnes virtutes, quarum quaedam manifeste sunt circa passiones. Ergo iustitia est circa passiones.</p><p title="II-II q. 58 a. 9 s. c."><a name="41492"><span class="ref">[41492] IIª-IIae q. 58 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod est circa operationes.</p><p title="II-II q. 58 a. 9 co."><a name="41493"><span class="ref">[41493] IIª-IIae q. 58 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum quod huius quaestionis veritas ex duobus apparet. Primo quidem, ex ipso subiecto iustitiae, quod est voluntas cuius motus vel actus non sunt passiones, ut supra habitum est; sed solum motus appetitus sensitivi passiones dicuntur. Et ideo iustitia non est circa passiones, sicut temperantia et fortitudo, quae sunt irascibilis et concupiscibilis, sunt circa passiones. Alio modo, ex parte materiae. Quia iustitia est circa ea quae sunt ad alterum. Non autem per passiones interiores immediate ad alterum ordinamur. Et ideo iustitia circa passiones non est.</p><p title="II-II q. 58 a. 9 ad 1"><a name="41494"><span class="ref">[41494] IIª-IIae q. 58 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod non quaelibet virtus moralis est circa voluptates et tristitias sicut circa materiam, nam fortitudo est circa timores et audacias. Sed omnis virtus moralis ordinatur ad delectationem et tristitiam sicut ad quosdam fines consequentes, quia, ut philosophus dicit, in VII Ethic., <i>delectatio et tristitia est finis principalis, ad quem respicientes unumquodque hoc quidem malum, hoc quidem bonum dicimus</i>. Et hoc modo etiam pertinent ad iustitiam, quia non est iustus qui non gaudet iustis operationibus, ut dicitur in I Ethic.</p><p title="II-II q. 58 a. 9 ad 2"><a name="41495"><span class="ref">[41495] IIª-IIae q. 58 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod operationes exteriores mediae sunt quodammodo inter res exteriores, quae sunt earum materia, et inter passiones interiores, quae sunt earum principia. Contingit autem quandoque esse defectum in uno eorum sine hoc quod sit defectus in alio, sicut si aliquis surripiat rem alterius non cupiditate habendi, sed voluntate nocendi; vel e converso si aliquis alterius rem concupiscat, quam tamen surripere non velit. Rectificatio ergo operationum secundum quod ad exteriora terminantur, pertinet ad iustitiam, sed rectificatio earum secundum quod a passionibus oriuntur, pertinet ad alias virtutes morales, quae sunt circa passiones. Unde surreptionem alienae rei iustitia impedit inquantum est contra aequalitatem in exterioribus constituendam, liberalitas vero inquantum procedit ab immoderata concupiscentia divitiarum. Sed quia operationes exteriores non habent speciem ab interioribus passionibus, sed magis a rebus exterioribus, sicut ex obiectis; ideo, per se loquendo, operationes exteriores magis sunt materia iustitiae quam aliarum virtutum moralium.</p><p title="II-II q. 58 a. 9 ad 3"><a name="41496"><span class="ref">[41496] IIª-IIae q. 58 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod bonum commune est finis singularum personarum in communitate existentium, sicut bonum totius finis est cuiuslibet partium. Bonum autem unius personae singularis non est finis alterius. Et ideo iustitia legalis, quae ordinatur ad bonum commune, magis se potest extendere ad interiores passiones, quibus homo aliqualiter disponitur in seipso, quam iustitia particularis, quae ordinatur ad bonum alterius singularis personae. Quamvis iustitia legalis principalius se extendat ad alias virtutes quantum ad exteriores operationes earum, inquantum scilicet <i>praecipit lex fortis opera facere, et quae temperati, et quae mansueti</i>, ut dicitur in V Ethic.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="II-II q. 58 a. 10 arg. 1"><a name="41497"><span class="ref">[41497] IIª-IIae q. 58 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic proceditur. Videtur quod medium iustitiae non sit medium rei. Ratio enim generis salvatur in omnibus speciebus. Sed virtus moralis in II Ethic. definitur esse <i>habitus electivus in medietate existens determinata ratione quoad nos</i>. Ergo et in iustitia est medium rationis, et non rei.</p><p title="II-II q. 58 a. 10 arg. 2"><a name="41498"><span class="ref">[41498] IIª-IIae q. 58 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, in his quae simpliciter sunt bona non est accipere superfluum et diminutum, et per consequens nec medium, sicut patet de virtutibus, ut dicitur in II Ethic. Sed iustitia est circa simpliciter bona, ut dicitur in V Ethic. Ergo in iustitia non est medium rei.</p><p title="II-II q. 58 a. 10 arg. 3"><a name="41499"><span class="ref">[41499] IIª-IIae q. 58 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, in aliis virtutibus ideo dicitur esse medium rationis et non rei, quia diversimode accipitur per comparationem ad diversas personas, quia quod uni est multum, alteri est parum, ut dicitur in II Ethic. Sed hoc etiam observatur in iustitia, non enim eadem poena punitur qui percutit principem, et qui percutit privatam personam. Ergo etiam iustitia non habet medium rei, sed medium rationis.</p><p title="II-II q. 58 a. 10 s. c."><a name="41500"><span class="ref">[41500] IIª-IIae q. 58 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus, in V Ethic., assignat medium iustitiae secundum proportionalitatem arithmeticam, quod est medium rei.</p><p title="II-II q. 58 a. 10 co."><a name="41501"><span class="ref">[41501] IIª-IIae q. 58 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, aliae virtutes morales consistunt principaliter circa passiones, quarum rectificatio non attenditur nisi secundum comparationem ad ipsum hominem cuius sunt passiones, secundum scilicet quod irascitur et concupiscit prout debet secundum diversas circumstantias. Et ideo medium talium virtutum non accipitur secundum proportionem unius rei ad alteram, sed solum secundum comparationem ad ipsum virtuosum. Et propter hoc in ipsis est medium solum secundum rationem quoad nos. Sed materia iustitiae est exterior operatio secundum quod ipsa, vel res cuius est usus, debitam proportionem habet ad aliam personam. Et ideo medium iustitiae consistit in quadam proportionis aequalitate rei exterioris ad personam exteriorem. Aequale autem est realiter medium inter maius et minus, ut dicitur in X Metaphys. Unde iustitia habet medium rei.</p><p title="II-II q. 58 a. 10 ad 1"><a name="41502"><span class="ref">[41502] IIª-IIae q. 58 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod hoc medium rei est etiam medium rationis. Et ideo in iustitia salvatur ratio virtutis moralis.</p><p title="II-II q. 58 a. 10 ad 2"><a name="41503"><span class="ref">[41503] IIª-IIae q. 58 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod bonum simpliciter dupliciter dicitur. Uno modo, quod est omnibus modis bonum, sicut virtutes sunt bonae. Et sic in his quae sunt bona simpliciter non est accipere medium et extrema. Alio modo dicitur aliquid simpliciter bonum quia est absolute bonum, scilicet secundum suam naturam consideratum, quamvis per abusum possit fieri malum, sicut patet de divitiis et honoribus. Et in talibus potest accipi superfluum, diminutum et medium quantum ad homines, qui possunt eis uti vel bene vel male. Ei sic circa simpliciter bona dicitur esse iustitia.</p><p title="II-II q. 58 a. 10 ad 3"><a name="41504"><span class="ref">[41504] IIª-IIae q. 58 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod iniuria illata aliam proportionem habet ad principem, et aliam ad personam privatam. Et ideo oportet aliter adaequare utramque iniuriam per vindictam. Quod pertinet ad diversitatem rei, et non solum ad diversitatem rationis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="II-II q. 58 a. 11 arg. 1"><a name="41505"><span class="ref">[41505] IIª-IIae q. 58 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum sic proceditur. Videtur quod actus iustitiae non sit reddere unicuique quod suum est. Augustinus enim, XIV de Trin., attribuit iustitiae subvenire miseris. Sed in subveniendo miseris non tribuimus eis quae sunt eorum, sed magis quae sunt nostra. Ergo iustitiae actus non est tribuere unicuique quod suum est.</p><p title="II-II q. 58 a. 11 arg. 2"><a name="41506"><span class="ref">[41506] IIª-IIae q. 58 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, Tullius, in I de Offic., dicit quod beneficentia, quam benignitatem vel liberalitatem appellari licet, ad iustitiam pertinet. Sed liberalitatis est de proprio dare alicui, non de eo quod est eius. Ergo iustitiae actus non est reddere unicuique quod suum est.</p><p title="II-II q. 58 a. 11 arg. 3"><a name="41507"><span class="ref">[41507] IIª-IIae q. 58 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, ad iustitiam pertinet non solum res dispensare debito modo, sed etiam iniuriosas actiones cohibere, puta homicidia, adulteria et alia huiusmodi. Sed reddere quod suum est videtur solum ad dispensationem rerum pertinere. Ergo non sufficienter per hoc notificatur actus iustitiae quod dicitur actus eius esse reddere unicuique quod suum est.</p><p title="II-II q. 58 a. 11 s. c."><a name="41508"><span class="ref">[41508] IIª-IIae q. 58 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est quod Ambrosius dicit, in I de Offic., <i>iustitia est quae unicuique quod suum est tribuit, alienum non vindicat, utilitatem propriam negligit ut communem aequitatem custodiat</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 11 co."><a name="41509"><span class="ref">[41509] IIª-IIae q. 58 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, materia iustitiae est operatio exterior secundum quod ipsa, vel res qua per eam utimur, proportionatur alteri personae, ad quam per iustitiam ordinamur. Hoc autem dicitur esse suum uniuscuiusque personae quod ei secundum proportionis aequalitatem debetur. Et ideo proprius actus iustitiae nihil est aliud quam reddere unicuique quod suum est.</p><p title="II-II q. 58 a. 11 ad 1"><a name="41510"><span class="ref">[41510] IIª-IIae q. 58 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod iustitiae, cum sit virtus cardinalis, quaedam aliae virtutes secundariae adiunguntur, sicut misericordia, liberalitas et aliae huiusmodi virtutes, ut infra patebit. Et ideo subvenire miseris, quod pertinet ad misericordiam sive pietatem, et liberaliter benefacere, quod pertinet ad liberalitatem, per quandam reductionem attribuitur iustitiae, sicut principali virtuti.</p><p title="II-II q. 58 a. 11 ad 2"><a name="41511"><span class="ref">[41511] IIª-IIae q. 58 a. 11 ad 2</span></a> Et per hoc patet responsio ad secundum.</p><p title="II-II q. 58 a. 11 ad 3"><a name="41512"><span class="ref">[41512] IIª-IIae q. 58 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut philosophus dicit, in V Ethic., omne superfluum in his quae ad iustitiam pertinent lucrum, extenso nomine, vocatur, sicut et omne quod minus est vocatur damnum. Et hoc ideo, quia iustitia prius est exercita, et communius exercetur in voluntariis commutationibus rerum, puta emptione et venditione, in quibus proprie haec nomina dicuntur; et exinde derivantur haec nomina ad omnia circa quae potest esse iustitia. Et eadem ratio est de hoc quod est reddere unicuique quod suum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="II-II q. 58 a. 12 arg. 1"><a name="41513"><span class="ref">[41513] IIª-IIae q. 58 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum sic proceditur. Videtur quod iustitia non praeemineat inter omnes virtutes morales. Ad iustitiam enim pertinet reddere alteri quod suum est. Ad liberalitatem autem pertinet de proprio dare, quod virtuosius est. Ergo liberalitas est maior virtus quam iustitia.</p><p title="II-II q. 58 a. 12 arg. 2"><a name="41514"><span class="ref">[41514] IIª-IIae q. 58 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil ornatur nisi per aliquid dignius se. Sed magnanimitas est ornamentum et iustitiae et omnium virtutum, ut dicitur in IV Ethic. Ergo magnanimitas est nobilior quam iustitia.</p><p title="II-II q. 58 a. 12 arg. 3"><a name="41515"><span class="ref">[41515] IIª-IIae q. 58 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, virtus est circa difficile et bonum, ut dicitur in II Ethic. Sed fortitudo est circa magis difficilia quam iustitia, idest circa pericula mortis, ut dicitur in III Ethic. Ergo fortitudo est nobilior iustitia.</p><p title="II-II q. 58 a. 12 s. c."><a name="41516"><span class="ref">[41516] IIª-IIae q. 58 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est quod Tullius dicit, in I de Offic., <i>in iustitia virtutis splendor est maximus, ex qua boni viri nominantur</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 12 co."><a name="41517"><span class="ref">[41517] IIª-IIae q. 58 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum quod si loquamur de iustitia legali, manifestum est quod ipsa est praeclarior inter omnes virtutes morales, inquantum bonum commune praeeminet bono singulari unius personae. Et secundum hoc philosophus, in V Ethic., dicit quod <i>praeclarissima virtutum videtur esse iustitia, et neque est Hesperus neque Lucifer ita admirabilis</i>. Sed etiam si loquamur de iustitia particulari, praecellit inter alias virtutes morales, duplici ratione. Quarum prima potest sumi ex parte subiecti, quia scilicet est in nobiliori parte animae, idest in appetitu rationali, scilicet voluntate; aliis virtutibus moralibus existentibus in appetitu sensitivo, ad quem pertinent passiones, quae sunt materia aliarum virtutum moralium. Secunda ratio sumitur ex parte obiecti. Nam aliae virtutes laudantur solum secundum bonum ipsius virtuosi. Iustitia autem laudatur secundum quod virtuosus ad alium bene se habet, et sic iustitia quodammodo est bonum alterius, ut dicitur in V Ethic. Et propter hoc philosophus dicit, in I Rhet., <i>necesse est maximas esse virtutes eas quae sunt aliis honestissimae, siquidem est virtus potentia benefactiva. Propter hoc fortes et iustos maxime honorant, quoniam fortitudo est utilis aliis in bello, iustitia autem et in bello et in pace</i>.</p><p title="II-II q. 58 a. 12 ad 1"><a name="41518"><span class="ref">[41518] IIª-IIae q. 58 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod liberalitas, etsi de suo det, tamen hoc facit inquantum in hoc considerat propriae virtutis bonum. Iustitia autem dat alteri quod suum est quasi considerans bonum commune. Et praeterea iustitia observatur ad omnes, liberalitas autem ad omnes se extendere non potest. Et iterum liberalitas, quae de suo dat, supra iustitiam fundatur, per quam conservatur unicuique quod suum est.</p><p title="II-II q. 58 a. 12 ad 2"><a name="41519"><span class="ref">[41519] IIª-IIae q. 58 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod magnanimitas, inquantum supervenit iustitiae, auget eius bonitatem. Quae tamen sine iustitia nec virtutis rationem haberet.</p><p title="II-II q. 58 a. 12 ad 3"><a name="41520"><span class="ref">[41520] IIª-IIae q. 58 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod fortitudo consistit circa difficiliora, non tamen est circa meliora, cum sit solum in bello utilis, iustitia autem et in pace et in bello, sicut dictum est.</p></div></div><div class="q" id="q59"><h2>Quaestio 59</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 59 pr."><a name="41521"><span class="ref">[41521] IIª-IIae q. 59 pr.</span></a> Deinde considerandum est de iniustitia. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum iniustitia sit speciale vitium. Secundo, utrum iniusta agere sit proprium iniusti. Tertio, utrum aliquis possit iniustum pati volens. Quarto, utrum iniustitia ex suo genere sit peccatum mortale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 59 a. 1 arg. 1"><a name="41522"><span class="ref">[41522] IIª-IIae q. 59 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod iniustitia non sit vitium speciale. Dicitur enim I Ioan. III, <i>omne peccatum est iniquitas</i>. Sed iniquitas videtur idem esse quod iniustitia, quia iustitia est aequalitas quaedam, unde iniustitia idem videtur esse quod inaequalitas, sive iniquitas. Ergo iniustitia non est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 59 a. 1 arg. 2"><a name="41523"><span class="ref">[41523] IIª-IIae q. 59 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, nullum speciale peccatum opponitur omnibus virtutibus. Sed iniustitia opponitur omnibus virtutibus, nam quantum ad adulterium, opponitur castitati; quantum ad homicidium, opponitur mansuetudini; et sic de aliis. Ergo iniustitia non est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 59 a. 1 arg. 3"><a name="41524"><span class="ref">[41524] IIª-IIae q. 59 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, iniustitia iustitiae opponitur, quae in voluntate est. Sed omne peccatum est in voluntate, ut Augustinus dicit. Ergo iniustitia non est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 59 a. 1 s. c."><a name="41525"><span class="ref">[41525] IIª-IIae q. 59 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, iniustitia iustitiae opponitur. Sed iustitia est specialis virtus. Ergo iniustitia est speciale vitium.</p><p title="II-II q. 59 a. 1 co."><a name="41526"><span class="ref">[41526] IIª-IIae q. 59 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod iniustitia est duplex. Una quidem illegalis, quae opponitur legali iustitiae. Et haec quidem secundum essentiam est speciale vitium, inquantum respicit speciale obiectum, scilicet bonum commune, quod contemnit. Sed quantum ad intentionem est vitium generale, quia per contemptum boni communis potest homo ad omnia peccata deduci. Sicut etiam omnia vitia, inquantum repugnant bono communi, iniustitiae rationem habent, quasi ab iniustitia derivata, sicut et supra de iustitia dictum est. Alio modo dicitur iniustitia secundum inaequalitatem quandam ad alterum, prout scilicet homo vult habere plus de bonis, puta divitiis et honoribus; et minus de malis, puta laboribus et damnis. Et sic iniustitia habet materiam specialem, et est particulare vitium iustitiae particulari oppositum.</p><p title="II-II q. 59 a. 1 ad 1"><a name="41527"><span class="ref">[41527] IIª-IIae q. 59 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod sicut iustitia legalis dicitur per comparationem ad bonum commune humanum, ita iustitia divina dicitur per comparationem ad bonum divinum, cui repugnat omne peccatum. Et secundum hoc omne peccatum dicitur iniquitas.</p><p title="II-II q. 59 a. 1 ad 2"><a name="41528"><span class="ref">[41528] IIª-IIae q. 59 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod iniustitia etiam particularis opponitur indirecte omnibus virtutibus, inquantum scilicet exteriores etiam actus pertinent et ad iustitiam et ad alias virtutes morales, licet diversimode, sicut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 59 a. 1 ad 3"><a name="41529"><span class="ref">[41529] IIª-IIae q. 59 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod voluntas, sicut et ratio, se extendit ad materiam totam moralem, idest ad passiones et ad operationes exteriores quae sunt ad alterum. Sed iustitia perficit voluntatem solum secundum quod se extendit ad operationes quae sunt ad alterum. Et similiter iniustitia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 59 a. 2 arg. 1"><a name="41530"><span class="ref">[41530] IIª-IIae q. 59 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod aliquis dicatur iniustus ex hoc quod facit iniustum. Habitus enim specificantur per obiecta, ut ex supradictis patet. Sed proprium obiectum iustitiae est iustum, et proprium obiectum iniustitiae est iniustum. Ergo et iustus dicendus est aliquis ex hoc quod facit iustum, et iniustus ex hoc quod facit iniustum.</p><p title="II-II q. 59 a. 2 arg. 2"><a name="41531"><span class="ref">[41531] IIª-IIae q. 59 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in V Ethic., falsam esse opinionem quorundam qui aestimant in potestate hominis esse ut statim faciat iniustum, et quod iustus non minus possit facere iniustum quam iniustus. Hoc autem non esset nisi facere iniustum esset proprium iniusti. Ergo aliquis iudicandus est iniustus ex hoc quod facit iniustum.</p><p title="II-II q. 59 a. 2 arg. 3"><a name="41532"><span class="ref">[41532] IIª-IIae q. 59 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, eodem modo se habet omnis virtus ad proprium actum, et eadem ratio est de vitiis oppositis. Sed quicumque facit aliquid intemperatum dicitur intemperatus. Ergo quicumque facit aliquid iniustum dicitur iniustus.</p><p title="II-II q. 59 a. 2 s. c."><a name="41533"><span class="ref">[41533] IIª-IIae q. 59 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod aliquis facit iniustum et iniustus non est.</p><p title="II-II q. 59 a. 2 co."><a name="41534"><span class="ref">[41534] IIª-IIae q. 59 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod sicut obiectum iustitiae est aliquid aequale in rebus exterioribus, ita etiam obiectum iniustitiae est aliquid inaequale, prout scilicet alicui attribuitur plus vel minus quam sibi competat. Ad hoc autem obiectum comparatur habitus iniustitiae mediante proprio actu, qui vocatur iniustificatio. Potest ergo contingere quod qui facit iniustum non est iniustus, dupliciter. Uno modo, propter defectum comparationis operationis ad proprium obiectum, quae quidem recipit speciem et nomen a per se obiecto, non autem ab obiecto per accidens. In his autem quae sunt propter finem, per se dicitur aliquid quod est intentum, per accidens autem quod est praeter intentionem. Et ideo si aliquis faciat aliquid quod est iniustum non intendens iniustum facere, puta cum hoc facit per ignorantiam, non existimans se iniustum facere; tunc non facit iniustum per se et formaliter loquendo, sed solum per accidens, et quasi materialiter faciens id quod est iniustum. Et talis operatio non denominatur iniustificatio. Alio modo potest contingere propter defectum comparationis ipsius operationis ad habitum. Potest enim iniustificatio procedere quandoque quidem ex aliqua passione, puta irae vel concupiscentiae, quandoque autem ex electione, quando scilicet ipsa iniustificatio per se placet; et tunc proprie procedit ab habitu, quia unicuique habenti aliquem habitum est secundum se acceptum quod convenit illi habitui. Facere ergo iniustum ex intentione et electione est proprium iniusti, secundum quod iniustus dicitur qui habet iniustitiae habitum. Sed facere iniustum praeter intentionem, vel ex passione, potest aliquis absque habitu iniustitiae.</p><p title="II-II q. 59 a. 2 ad 1"><a name="41535"><span class="ref">[41535] IIª-IIae q. 59 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod obiectum per se et formaliter acceptum specificat habitum, non autem prout accipitur materialiter et per accidens.</p><p title="II-II q. 59 a. 2 ad 2"><a name="41536"><span class="ref">[41536] IIª-IIae q. 59 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod non est facile cuicumque facere iniustum ex electione, quasi aliquid per se placens et non propter aliud, sed hoc proprium est habentis habitum, ut ibidem philosophus dicit.</p><p title="II-II q. 59 a. 2 ad 3"><a name="41537"><span class="ref">[41537] IIª-IIae q. 59 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod obiectum temperantiae non est aliquid exterius constitutum, sicut obiectum iustitiae, sed obiectum temperantiae, idest temperatum, accipitur solum in comparatione ad ipsum hominem. Et ideo quod est per accidens et praeter intentionem non potest dici temperatum nec materialiter nec formaliter, et similiter neque intemperatum. Et quantum ad hoc est dissimile in iustitia et in aliis virtutibus moralibus. Sed quantum ad comparationem operationis ad habitum, in omnibus similiter se habet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 59 a. 3 arg. 1"><a name="41538"><span class="ref">[41538] IIª-IIae q. 59 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod aliquis possit pati iniustum volens. Iniustum enim est inaequale, ut dictum est. Sed aliquis laedendo seipsum recedit ab aequalitate, sicut et laedendo alium. Ergo aliquis potest sibi ipsi facere iniustum, sicut et alteri. Sed quicumque facit iniustum volens facit. Ergo aliquis volens potest pati iniustum, maxime a seipso.</p><p title="II-II q. 59 a. 3 arg. 2"><a name="41539"><span class="ref">[41539] IIª-IIae q. 59 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, nullus secundum legem civilem punitur nisi propter hoc quod facit aliquam iniustitiam. Sed illi qui interimunt seipsos puniuntur secundum leges civitatum, in hoc quod privabantur antiquitus honore sepulturae; ut patet per philosophum, in V Ethic. Ergo aliquis potest sibi ipsi facere iniustum. Et ita contingit quod aliquis iniustum patiatur volens.</p><p title="II-II q. 59 a. 3 arg. 3"><a name="41540"><span class="ref">[41540] IIª-IIae q. 59 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, nullus facit iniustum nisi alicui patienti iniustum. Sed contingit quod aliquis faciat iniustum alicui hoc volenti, puta si vendat ei rem carius quam valeat. Ergo contingit aliquem volentem iniustum pati.</p><p title="II-II q. 59 a. 3 s. c."><a name="41541"><span class="ref">[41541] IIª-IIae q. 59 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod iniustum pati oppositum est ei quod est iniustum facere. Sed nullus facit iniustum nisi volens. Ergo, per oppositum, nullus patitur iniustum nisi nolens.</p><p title="II-II q. 59 a. 3 co."><a name="41542"><span class="ref">[41542] IIª-IIae q. 59 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod actio, de sui ratione, procedit ab agente; passio autem, secundum propriam rationem, est ab alio, unde non potest esse idem, secundum idem, agens et patiens, ut dicitur in III et VIII Physic. Principium autem proprium agendi in hominibus est voluntas. Et ideo illud proprie et per se homo facit quod volens facit, et e contrario illud proprie homo patitur quod praeter voluntatem suam patitur; quia inquantum est volens, principium est ex ipso, et ideo, inquantum est huiusmodi, magis est agens quam patiens. Dicendum est ergo quod iniustum, per se et formaliter loquendo, nullus potest facere nisi volens, nec pati nisi nolens. Per accidens autem et quasi materialiter loquendo, potest aliquis id quod est de se iniustum vel facere nolens, sicut cum quis praeter intentionem operatur; vel pati volens, sicut cum quis plus alteri dat sua voluntate quam debeat.</p><p title="II-II q. 59 a. 3 ad 1"><a name="41543"><span class="ref">[41543] IIª-IIae q. 59 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod cum aliquis sua voluntate dat alicui id quod ei non debet, non facit nec iniustitiam nec inaequalitatem. Homo enim per suam voluntatem possidet res, et ita non est praeter proportionem si aliquid ei subtrahatur secundum propriam voluntatem, vel a seipso vel ab alio.</p><p title="II-II q. 59 a. 3 ad 2"><a name="41544"><span class="ref">[41544] IIª-IIae q. 59 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod aliqua persona singularis dupliciter potest considerari. Uno modo, secundum se. Et sic, si sibi aliquod nocumentum inferat, potest quidem habere rationem alterius peccati, puta intemperantiae vel imprudentiae, non tamen rationem iniustitiae, quia sicut iustitia semper est ad alterum, ita et iniustitia. Alio modo potest considerari aliquis homo inquantum est aliquid civitatis, scilicet pars; vel inquantum est aliquid Dei, scilicet creatura et imago. Et sic qui occidit seipsum iniuriam quidem facit non sibi, sed civitati et Deo. Et ideo punitur tam secundum legem divinam quam secundum legem humanam, sicut et de fornicatore apostolus dicit, <i>si quis templum Dei violaverit, disperdet ipsum Deus</i>.</p><p title="II-II q. 59 a. 3 ad 3"><a name="41545"><span class="ref">[41545] IIª-IIae q. 59 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod passio est effectus actionis exterioris. In hoc autem quod est facere et pati iniustum, id quod materialiter est attenditur secundum id quod exterius agitur, prout in se consideratur, ut dictum est, id autem quod est ibi formale et per se, attenditur secundum voluntatem agentis et patientis, ut ex dictis patet. Dicendum est ergo quod aliquem facere iniustum, et alium pati iniustum, materialiter loquendo, semper se concomitantur. Sed si formaliter loquamur, potest aliquis facere iniustum, intendens iniustum facere, tamen alius non patietur iniustum, quia volens patietur. Et e converso potest aliquis pati iniustum, si nolens id quod est iniustum patiatur, et tamen ille qui hoc facit ignorans, non faciet iniustum formaliter, sed materialiter tantum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 59 a. 4 arg. 1"><a name="41546"><span class="ref">[41546] IIª-IIae q. 59 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non quicumque facit iniustum peccet mortaliter. Peccatum enim veniale mortali opponitur. Sed quandoque veniale peccatum est quod aliquis faciat iniustum, dicit enim philosophus, in V Ethic., de iniusta agentibus loquens, <i>quaecumque non solum ignorantes, sed et propter ignorantiam peccant, venialia sunt</i>. Ergo non quicumque facit iniustum mortaliter peccat.</p><p title="II-II q. 59 a. 4 arg. 2"><a name="41547"><span class="ref">[41547] IIª-IIae q. 59 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, qui in aliquo parvo iniustitiam facit, parum a medio declinat. Sed hoc videtur esse tolerabile, et inter minima malorum computandum, ut patet per philosophum, in II Ethic. Non ergo quicumque facit iniustum peccat mortaliter.</p><p title="II-II q. 59 a. 4 arg. 3"><a name="41548"><span class="ref">[41548] IIª-IIae q. 59 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, caritas est mater omnium virtutum, ex cuius contrarietate aliquod peccatum dicitur mortale. Sed non omnia peccata opposita aliis virtutibus sunt mortalia. Ergo etiam neque facere iniustum semper est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 59 a. 4 s. c."><a name="41549"><span class="ref">[41549] IIª-IIae q. 59 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, quidquid est contra legem Dei est peccatum mortale. Sed quicumque facit iniustum facit contra praeceptum legis Dei, quia vel reducitur ad furtum, vel ad adulterium, vel ad homicidium; vel ad aliquid huiusmodi, ut ex sequentibus patebit. Ergo quicumque facit iniustum peccat mortaliter.</p><p title="II-II q. 59 a. 4 co."><a name="41550"><span class="ref">[41550] IIª-IIae q. 59 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est cum de differentia peccatorum ageretur, peccatum mortale est quod contrariatur caritati, per quam est animae vita. Omne autem nocumentum alteri illatum ex se caritati repugnat, quae movet ad volendum bonum alterius. Et ideo, cum iniustitia semper consistat in nocumento alterius, manifestum est quod facere iniustum ex genere suo est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 59 a. 4 ad 1"><a name="41551"><span class="ref">[41551] IIª-IIae q. 59 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod verbum philosophi intelligitur de ignorantia facti, quam ipse vocat ignorantiam particularium circumstantiarum, quae meretur veniam, non autem de ignorantia iuris, quae non excusat. Qui autem ignorans facit iniustum, non facit iniustum nisi per accidens, ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 59 a. 4 ad 2"><a name="41552"><span class="ref">[41552] IIª-IIae q. 59 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ille qui in parvis facit iniustitiam, deficit a perfecta ratione eius quod est iniustum facere, inquantum potest reputari non esse omnino contra voluntatem eius qui hoc patitur, puta si auferat aliquis alicui unum pomum vel aliquid tale, de quo probabile sit quod ille inde non laedatur, nec ei displiceat.</p><p title="II-II q. 59 a. 4 ad 3"><a name="41553"><span class="ref">[41553] IIª-IIae q. 59 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod peccata quae sunt contra alias virtutes non semper sunt in nocumentum alterius, sed important inordinationem quandam circa passiones humanas. Unde non est similis ratio.</p></div></div><div class="q" id="q60"><h2>Quaestio 60</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 60 pr."><a name="41554"><span class="ref">[41554] IIª-IIae q. 60 pr.</span></a> Deinde considerandum est de iudicio. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum iudicium sit actus iustitiae. Secundo, utrum sit licitum iudicare. Tertio, utrum per suspiciones sit iudicandum. Quarto, utrum dubia sint in meliorem partem interpretanda. Quinto, utrum iudicium semper sit secundum leges scriptas proferendum. Sexto, utrum iudicium per usurpationem pervertatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 60 a. 1 arg. 1"><a name="41555"><span class="ref">[41555] IIª-IIae q. 60 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod iudicium non sit actus iustitiae. Dicit enim philosophus, in I Ethic., quod <i>unusquisque bene iudicat quae cognoscit</i>, et sic iudicium ad vim cognoscitivam pertinere videtur. Vis autem cognoscitiva per prudentiam perficitur. Ergo iudicium magis pertinet ad prudentiam quam ad iustitiam, quae est in voluntate, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 arg. 2"><a name="41556"><span class="ref">[41556] IIª-IIae q. 60 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, apostolus dicit, I ad Cor. II, <i>spiritualis iudicat omnia</i>. Sed homo maxime efficitur spiritualis per virtutem caritatis, quae <i>diffunditur in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis</i>, ut dicitur Rom. V. Ergo iudicium magis pertinet ad caritatem quam ad iustitiam.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 arg. 3"><a name="41557"><span class="ref">[41557] IIª-IIae q. 60 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ad unamquamque virtutem pertinet rectum iudicium circa propriam materiam, quia virtuosus in singulis est regula et mensura, secundum philosophum, in libro Ethic. Non ergo iudicium magis pertinet ad iustitiam quam ad alias virtutes morales.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 arg. 4"><a name="41558"><span class="ref">[41558] IIª-IIae q. 60 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, iudicium videtur ad solos iudices pertinere. Actus autem iustitiae invenitur in omnibus iustis. Cum igitur non soli iudices sint iusti, videtur quod iudicium non sit actus proprius iustitiae.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 s. c."><a name="41559"><span class="ref">[41559] IIª-IIae q. 60 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod in Psalm. dicitur, <i>quoadusque iustitia convertatur in iudicium</i>.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 co."><a name="41560"><span class="ref">[41560] IIª-IIae q. 60 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod iudicium proprie nominat actum iudicis inquantum est iudex. Iudex autem dicitur quasi ius dicens. Ius autem est obiectum iustitiae, ut supra habitum est. Et ideo iudicium importat, secundum primam nominis impositionem, definitionem vel determinationem iusti sive iuris. Quod autem aliquis bene definiat aliquid in operibus virtuosis proprie procedit ex habitu virtutis, sicut castus recte determinat ea quae pertinent ad castitatem. Et ideo iudicium, quod importat rectam determinationem eius quod est iustum, proprie pertinet ad iustitiam. Propter quod philosophus dicit, in V Ethic., quod <i>homines ad iudicem confugiunt sicut ad quandam iustitiam animatam</i>.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 ad 1"><a name="41561"><span class="ref">[41561] IIª-IIae q. 60 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod nomen iudicii, quod secundum primam impositionem significat rectam determinationem iustorum, ampliatum est ad significandum rectam determinationem in quibuscumque rebus, tam in speculativis quam in practicis. In omnibus tamen ad rectum iudicium duo requiruntur. Quorum unum est ipsa virtus proferens iudicium. Et sic iudicium est actus rationis, dicere enim vel definire aliquid rationis est. Aliud autem est dispositio iudicantis, ex qua habet idoneitatem ad recte iudicandum. Et sic in his quae ad iustitiam pertinent iudicium procedit ex iustitia, sicut et in his quae ad fortitudinem pertinent ex fortitudine. Sic ergo iudicium est quidam actus iustitiae sicut inclinantis ad recte iudicandum, prudentiae autem sicut iudicium proferentis. Unde et synesis, ad prudentiam pertinens, dicitur bene iudicativa, ut supra habitum est.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 ad 2"><a name="41562"><span class="ref">[41562] IIª-IIae q. 60 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod homo spiritualis ex habitu caritatis habet inclinationem ad recte iudicandum de omnibus secundum regulas divinas, ex quibus iudicium per donum sapientiae pronuntiat, sicut iustus per virtutem prudentiae pronuntiat iudicium ex regulis iuris.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 ad 3"><a name="41563"><span class="ref">[41563] IIª-IIae q. 60 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod aliae virtutes ordinant hominem in seipso, sed iustitia ordinat hominem ad alium, ut ex dictis patet. Homo autem est dominus eorum quae ad ipsum pertinent, non autem est dominus eorum quae ad alium pertinent. Et ideo in his quae sunt secundum alias virtutes non requiritur nisi iudicium virtuosi, extenso tamen nomine iudicii, ut dictum est. Sed in his quae pertinent ad iustitiam requiritur ulterius iudicium alicuius superioris, <i>qui utrumque valeat arguere, et ponere manum suam in ambobus</i>. Et propter hoc iudicium specialius pertinet ad iustitiam quam ad aliquam aliam virtutem.</p><p title="II-II q. 60 a. 1 ad 4"><a name="41564"><span class="ref">[41564] IIª-IIae q. 60 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod iustitia in principe quidem est sicut virtus architectonica, quasi imperans et praecipiens quod iustum est, in subditis autem est tanquam virtus executiva et ministrans. Et ideo iudicium, quod importat definitionem iusti, pertinet ad iustitiam secundum quod est principaliori modo in praesidente.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 60 a. 2 arg. 1"><a name="41565"><span class="ref">[41565] IIª-IIae q. 60 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sit licitum iudicare. Non enim infligitur poena nisi pro illicito. Sed iudicantibus imminet poena, quam non iudicantes effugiunt, secundum illud Matth. VII, <i>nolite iudicare, ut non iudicemini</i>. Ergo iudicare est illicitum.</p><p title="II-II q. 60 a. 2 arg. 2"><a name="41566"><span class="ref">[41566] IIª-IIae q. 60 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Rom. XIV dicitur, <i>tu quis es, qui iudicas alienum servum? Suo domino stat aut cadit</i>. Dominus autem omnium Deus est. Ergo nulli homini licet iudicare.</p><p title="II-II q. 60 a. 2 arg. 3"><a name="41567"><span class="ref">[41567] IIª-IIae q. 60 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, nullus homo est sine peccato, secundum illud I Ioan. I, <i>si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus</i>. Sed peccanti non licet iudicare, secundum illud Rom. II, <i>inexcusabilis es, o homo omnis qui iudicas, in quo enim alterum iudicas, teipsum condemnas; eadem enim agis quae iudicas</i>. Ergo nulli est licitum iudicare.</p><p title="II-II q. 60 a. 2 s. c."><a name="41568"><span class="ref">[41568] IIª-IIae q. 60 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Deut. XVI, <i>iudices et magistros constitues in omnibus portis tuis, ut iudicent populum iusto iudicio</i>.</p><p title="II-II q. 60 a. 2 co."><a name="41569"><span class="ref">[41569] IIª-IIae q. 60 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod iudicium intantum est licitum inquantum est iustitiae actus. Sicut autem ex praedictis patet, ad hoc quod iudicium sit actus iustitiae tria requiruntur, primo quidem, ut procedat ex inclinatione iustitiae; secundo, quod procedat ex auctoritate praesidentis; tertio, quod proferatur secundum rectam rationem prudentiae. Quodcumque autem horum defuerit, est iudicium vitiosum et illicitum. Uno quidem modo, quando est contra rectitudinem iustitiae, et sic dicitur iudicium perversum vel iniustum. Alio modo, quando homo iudicat in his in quibus non habet auctoritatem, et sic dicitur iudicium usurpatum. Tertio modo, quando deest certitudo rationis, puta cum aliquis de his iudicat quae sunt dubia vel occulta per aliquas leves coniecturas, et sic dicitur iudicium suspiciosum vel temerarium.</p><p title="II-II q. 60 a. 2 ad 1"><a name="41570"><span class="ref">[41570] IIª-IIae q. 60 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod dominus ibi prohibet iudicium temerarium, quod est de intentione cordis vel de aliis incertis, ut Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte. Vel prohibet ibi iudicium de rebus divinis, de quibus, cum sint supra nos, non debemus iudicare, sed simpliciter ea credere, ut Hilarius dicit, super Matth. Vel prohibet iudicium quod non sit ex benevolentia, sed ex animi amaritudine, ut Chrysostomus dicit.</p><p title="II-II q. 60 a. 2 ad 2"><a name="41571"><span class="ref">[41571] IIª-IIae q. 60 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod iudex constituitur ut minister Dei. Unde dicitur Deut. I, <i>quod iustum est iudicate</i>; et postea subdit, <i>quia Dei est iudicium</i>.</p><p title="II-II q. 60 a. 2 ad 3"><a name="41572"><span class="ref">[41572] IIª-IIae q. 60 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod illi qui sunt in gravibus peccatis non debent iudicare eos qui sunt in eisdem peccatis vel minoribus, ut Chrysostomus dicit, super illud Matth. VII, <i>nolite iudicare</i>. Et praecipue est hoc intelligendum quando illa peccata sunt publica, quia ex hoc generatur scandalum in cordibus aliorum. Si autem non sunt publica, sed occulta, et necessitas iudicandi immineat propter officium, potest cum humilitate et timore vel arguere vel iudicare. Unde Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte, <i>si invenerimus nos in eodem vitio esse, congemiscamus, et ad pariter conandum invitemus</i>. Nec tamen propter hoc homo sic seipsum condemnat ut novum condemnationis meritum sibi acquirat, sed quia, condemnans alium, ostendit se similiter condemnabilem esse, propter idem peccatum vel simile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 60 a. 3 arg. 1"><a name="41573"><span class="ref">[41573] IIª-IIae q. 60 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod iudicium ex suspicione procedens non sit illicitum. Suspicio enim videtur esse opinio incerta de aliquo malo, unde et philosophus, in VI Ethic., ponit quod suspicio se habet et ad verum et ad falsum. Sed de singularibus contingentibus non potest haberi opinio nisi incerta. Cum igitur iudicium humanum sit circa humanos actus, qui sunt in singularibus et contingentibus, videtur quod nullum iudicium esset licitum, si ex suspicione iudicare non liceret.</p><p title="II-II q. 60 a. 3 arg. 2"><a name="41574"><span class="ref">[41574] IIª-IIae q. 60 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, per iudicium illicitum fit aliqua iniuria proximo. Sed suspicio mala in sola opinione hominis consistit, et sic non videtur ad iniuriam alterius pertinere. Ergo suspicionis iudicium non est illicitum.</p><p title="II-II q. 60 a. 3 arg. 3"><a name="41575"><span class="ref">[41575] IIª-IIae q. 60 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si sit illicitum, oportet quod ad iniustitiam reducatur, quia iudicium est actus iustitiae, ut dictum est. Sed iniustitia ex suo genere semper est peccatum mortale, ut supra habitum est. Ergo suspicionis iudicium semper esset peccatum mortale, si esset illicitum. Sed hoc est falsum, quia suspiciones vitare non possumus, ut dicit Glossa Augustini super illud I ad Cor. IV, <i>nolite ante tempus iudicare</i>. Ergo iudicium suspiciosum non videtur esse illicitum.</p><p title="II-II q. 60 a. 3 s. c."><a name="41576"><span class="ref">[41576] IIª-IIae q. 60 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Chrysostomus, super illud Matth. VII, <i>nolite iudicare</i> etc., dicit, <i>dominus hoc mandato non prohibet Christianos ex benevolentia alios corripere, sed ne per iactantiam iustitiae suae Christiani Christianos despiciant, ex solis plerumque suspicionibus odientes ceteros et condemnantes</i>.</p><p title="II-II q. 60 a. 3 co."><a name="41577"><span class="ref">[41577] IIª-IIae q. 60 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut Tullius dicit, suspicio importat opinionem mali quando ex levibus indiciis procedit. Et contingit ex tribus. Uno quidem modo, ex hoc quod aliquis in seipso malus est, et ex hoc ipso, quasi conscius suae malitiae, faciliter de aliis malum opinatur, secundum illud Eccle. X, <i>in via stultus ambulans, cum ipse sit insipiens, omnes stultos aestimat</i>. Alio modo provenit ex hoc quod aliquis male afficitur ad alterum. Cum enim aliquis contemnit vel odit aliquem, aut irascitur vel invidet ei, ex levibus signis opinatur mala de ipso, quia unusquisque faciliter credit quod appetit. Tertio modo provenit ex longa experientia, unde philosophus dicit, in II Rhet., quod <i>senes sunt maxime suspiciosi, quia multoties experti sunt aliorum defectus</i>. Primae autem duae suspicionis causae manifeste pertinent ad perversitatem affectus. Tertia vero causa diminuit rationem suspicionis, inquantum experientia ad certitudinem proficit, quae est contra rationem suspicionis. Et ideo suspicio vitium quoddam importat, et quanto magis procedit suspicio, tanto magis est vitiosum. Est autem triplex gradus suspicionis. Primus quidem gradus est ut homo ex levibus indiciis de bonitate alicuius dubitare incipiat. Et hoc est veniale et leve peccatum, pertinet enim <i>ad tentationem humanam, sine qua vita ista non ducitur</i>, ut habetur in Glossa super illud I ad Cor. IV, <i>nolite ante tempus iudicare</i>. Secundus gradus est cum aliquis pro certo malitiam alterius aestimat ex levibus indiciis. Et hoc, si sit de aliquo gravi, est peccatum mortale, inquantum non est sine contemptu proximi, unde Glossa ibidem subdit, <i>etsi ergo suspiciones vitare non possumus, quia homines sumus, iudicia tamen, idest definitivas firmasque sententias, continere debemus</i>. Tertius gradus est cum aliquis iudex ex suspicione procedit ad aliquem condemnandum. Et hoc directe ad iniustitiam pertinet. Unde est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 60 a. 3 ad 1"><a name="41578"><span class="ref">[41578] IIª-IIae q. 60 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in humanis actibus invenitur aliqua certitudo, non quidem sicut in demonstrativis, sed secundum quod convenit tali materiae, puta cum aliquid per idoneos testes probatur.</p><p title="II-II q. 60 a. 3 ad 2"><a name="41579"><span class="ref">[41579] IIª-IIae q. 60 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ex hoc ipso quod aliquis malam opinionem habet de alio sine causa sufficienti, indebite contemnit ipsum. Et ideo iniuriatur ei.</p><p title="II-II q. 60 a. 3 ad 3"><a name="41580"><span class="ref">[41580] IIª-IIae q. 60 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod quia iustitia et iniustitia est circa exteriores operationes, ut dictum est, tunc iudicium suspiciosum directe ad iniustitiam pertinet quando ad actum exteriorem procedit. Et tunc est peccatum mortale, ut dictum est. Iudicium autem interius pertinet ad iustitiam secundum quod comparatur ad exterius iudicium ut actus interior ad exteriorem, sicut concupiscentia ad fornicationem, et ira ad homicidium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 60 a. 4 arg. 1"><a name="41581"><span class="ref">[41581] IIª-IIae q. 60 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod dubia non sint in meliorem partem interpretanda. Iudicium enim magis esse debet de eo quod ut in pluribus accidit. Sed in pluribus accidit quod aliqui male agant, <i>quia stultorum infinitus est numerus</i>, ut dicitur Eccle. I; <i>proni enim sunt sensus hominis ad malum ab adolescentia sua</i>, ut dicitur Gen. VIII. Ergo dubia magis debemus interpretari in malum quam in bonum.</p><p title="II-II q. 60 a. 4 arg. 2"><a name="41582"><span class="ref">[41582] IIª-IIae q. 60 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit quod ille pie et iuste vivit qui rerum integer est aestimator, in neutram partem declinando. Sed ille qui interpretatur in melius quod dubium est declinat in alteram partem. Ergo hoc non est faciendum.</p><p title="II-II q. 60 a. 4 arg. 3"><a name="41583"><span class="ref">[41583] IIª-IIae q. 60 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, homo debet diligere proximum sicut seipsum. Sed circa seipsum homo debet dubia interpretari in peiorem partem, secundum illud Iob IX, <i>verebar omnia opera mea</i>. Ergo videtur quod ea quae sunt dubia circa proximos sint in peiorem partem interpretanda.</p><p title="II-II q. 60 a. 4 s. c."><a name="41584"><span class="ref">[41584] IIª-IIae q. 60 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Rom. XIV, super illud, <i>qui non manducat manducantem non iudicet</i>, dicit Glossa, <i>dubia in meliorem partem sunt interpretanda</i>.</p><p title="II-II q. 60 a. 4 co."><a name="41585"><span class="ref">[41585] IIª-IIae q. 60 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, ex hoc ipso quod aliquis habet malam opinionem de alio absque sufficienti causa, iniuriatur ei et contemnit ipsum. Nullus autem debet alium contemnere, vel nocumentum quodcumque inferre, absque causa cogente. Et ideo ubi non apparent manifesta indicia de malitia alicuius, debemus eum ut bonum habere, in meliorem partem interpretando quod dubium est.</p><p title="II-II q. 60 a. 4 ad 1"><a name="41586"><span class="ref">[41586] IIª-IIae q. 60 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod potest contingere quod ille qui in meliorem partem interpretatur, frequentius fallitur. Sed melius est quod aliquis frequenter fallatur habens bonam opinionem de aliquo malo homine, quam quod rarius fallatur habens malam opinionem de aliquo bono, quia ex hoc fit iniuria alicui, non autem ex primo.</p><p title="II-II q. 60 a. 4 ad 2"><a name="41587"><span class="ref">[41587] IIª-IIae q. 60 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod aliud est iudicare de rebus, et aliud de hominibus. In iudicio enim quo de rebus iudicamus non attenditur bonum vel malum ex parte ipsius rei de qua iudicamus, cui nihil nocet qualitercumque iudicemus de ipsa, sed attenditur ibi solum bonum iudicantis si vere iudicet, vel malum si falso; <i>quia verum est bonum intellectus, falsum autem est malum ipsius</i>, ut dicitur in VI Ethic. Et ideo unusquisque debet niti ad hoc quod de rebus iudicet secundum quod sunt. Sed in iudicio quo iudicamus de hominibus praecipue attenditur bonum et malum ex parte eius de quo iudicatur, qui in hoc ipso honorabilis habetur quod bonus iudicatur, et contemptibilis si iudicetur malus. Et ideo ad hoc potius tendere debemus in tali iudicio quod hominem iudicemus bonum, nisi manifesta ratio in contrarium appareat. Ipsi autem homini iudicanti, falsum iudicium quo bene iudicat de alio non pertinet ad malum intellectus ipsius, sicut nec ad eius perfectionem pertinet secundum se cognoscere veritatem singularium contingentium, sed magis pertinet ad bonum affectum.</p><p title="II-II q. 60 a. 4 ad 3"><a name="41588"><span class="ref">[41588] IIª-IIae q. 60 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod interpretari aliquid in deteriorem vel meliorem partem contingit dupliciter. Uno modo, per quandam suppositionem. Et sic, cum debemus aliquibus malis adhibere remedium, sive nostris sive alienis, expedit ad hoc ut securius remedium apponatur, quod supponatur id quod deterius est, quia remedium quod est efficax contra maius malum, multo magis est efficax contra minus malum. Alio modo interpretamur aliquid in bonum vel malum definiendo sive determinando. Et sic in rerum iudicio debet aliquis niti ad hoc ut interpretetur unumquodque secundum quod est, in iudicio autem personarum, ut interpretetur in melius, sicut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 60 a. 5 arg. 1"><a name="41589"><span class="ref">[41589] IIª-IIae q. 60 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod non sit semper secundum leges scriptas iudicandum. Semper enim vitandum est iniustum iudicium. Sed quandoque leges scriptae iniustitiam continent, secundum illud Isaiae X, <i>vae qui condunt leges iniquas, et scribentes iniustitias scripserunt</i>. Ergo non semper est secundum leges scriptas iudicandum.</p><p title="II-II q. 60 a. 5 arg. 2"><a name="41590"><span class="ref">[41590] IIª-IIae q. 60 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, iudicium oportet esse de singularibus eventibus. Sed nulla lex scripta potest omnes singulares eventus comprehendere, ut patet per philosophum, in V Ethic. Ergo videtur quod non semper sit secundum leges scriptas iudicandum.</p><p title="II-II q. 60 a. 5 arg. 3"><a name="41591"><span class="ref">[41591] IIª-IIae q. 60 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, lex ad hoc scribitur ut sententia legislatoris manifestetur. Sed quandoque contingit quod si ipse lator legis praesens esset, aliter iudicaret. Ergo non est semper secundum legem scriptam iudicandum.</p><p title="II-II q. 60 a. 5 s. c."><a name="41592"><span class="ref">[41592] IIª-IIae q. 60 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de vera Relig., <i>in istis temporalibus legibus, quanquam de his homines iudicent cum eas instituerint, tamen cum fuerint institutae et firmatae, non licebit iudicibus de ipsis iudicare, sed secundum ipsas</i>.</p><p title="II-II q. 60 a. 5 co."><a name="41593"><span class="ref">[41593] IIª-IIae q. 60 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, iudicium nihil est aliud nisi quaedam definitio vel determinatio eius quod iustum est. Fit autem aliquid iustum dupliciter, uno modo, ex ipsa natura rei, quod dicitur ius naturale; alio modo, ex quodam condicto inter homines, quod dicitur ius positivum, ut supra habitum est. Leges autem scribuntur ad utriusque iuris declarationem, aliter tamen et aliter. Nam legis Scriptura ius quidem naturale continet, sed non instituit, non enim habet robur ex lege, sed ex natura. Ius autem positivum Scriptura legis et continet et instituit, dans ei auctoritatis robur. Et ideo necesse est quod iudicium fiat secundum legis Scripturam, alioquin iudicium deficeret vel a iusto naturali, vel a iusto positivo.</p><p title="II-II q. 60 a. 5 ad 1"><a name="41594"><span class="ref">[41594] IIª-IIae q. 60 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod lex scripta, sicut non dat robur iuri naturali, ita nec potest eius robur minuere vel auferre, quia nec voluntas hominis potest immutare naturam. Et ideo si Scriptura legis contineat aliquid contra ius naturale, iniusta est, nec habet vim obligandi, ibi enim ius positivum locum habet ubi quantum ad ius naturale nihil differt utrum sic vel aliter fiat, sicut supra habitum est. Et ideo nec tales Scripturae leges dicuntur, sed potius legis corruptiones, ut supra dictum est. Et ideo secundum eas non est iudicandum.</p><p title="II-II q. 60 a. 5 ad 2"><a name="41595"><span class="ref">[41595] IIª-IIae q. 60 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod sicut leges iniquae secundum se contrariantur iuri naturali, vel semper vel ut in pluribus; ita etiam leges quae sunt recte positae in aliquibus casibus deficiunt, in quibus si servarentur, esset contra ius naturale. Et ideo in talibus non est secundum litteram legis iudicandum, sed recurrendum ad aequitatem, quam intendit legislator. Unde iurisperitus dicit, <i>nulla ratio iuris aut aequitatis benignitas patitur ut quae salubriter pro utilitate hominum introducuntur, ea nos duriore interpretatione contra ipsorum commodum producamus ad severitatem</i>. Et in talibus etiam legislator aliter iudicaret, et, si considerasset, lege determinasset.</p><p title="II-II q. 60 a. 5 ad 3"><a name="41596"><span class="ref">[41596] IIª-IIae q. 60 a. 5 ad 3</span></a> Et per hoc patet responsio ad tertium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 60 a. 6 arg. 1"><a name="41597"><span class="ref">[41597] IIª-IIae q. 60 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod iudicium per usurpationem non reddatur perversum. Iustitia enim est quaedam rectitudo in agendis. Sed nihil deperit veritati a quocumque dicatur, sed a quocumque est accipienda. Ergo etiam nihil deperit iustitiae, a quocumque iustum determinetur, quod pertinet ad rationem iudicii.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 arg. 2"><a name="41598"><span class="ref">[41598] IIª-IIae q. 60 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, peccata punire ad iudicium pertinet. Sed aliqui laudabiliter leguntur peccata punisse qui tamen auctoritatem non habebant super illos quos puniebant, sicut Moyses occidendo Aegyptium, ut habetur Exod. II; et Phinees, filius Eleazari, Zambri, filium Salomi, ut legitur Num. XXV, <i>et reputatum est ei ad iustitiam</i>, ut dicitur in Psalm. Ergo usurpatio iudicii non pertinet ad iniustitiam.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 arg. 3"><a name="41599"><span class="ref">[41599] IIª-IIae q. 60 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, potestas spiritualis distinguitur a temporali. Sed quandoque praelati habentes spiritualem potestatem intromittunt se de his quae pertinent ad potestatem saecularem. Ergo usurpatum iudicium non est illicitum.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 arg. 4"><a name="41600"><span class="ref">[41600] IIª-IIae q. 60 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut ad recte iudicandum requiritur auctoritas, ita etiam et iustitia iudicantis et scientia, ut ex supradictis patet. Sed non dicitur iudicium esse iniustum si aliquis iudicet non habens habitum iustitiae, vel non habens scientiam iuris. Ergo neque etiam iudicium usurpatum, quod fit per defectum auctoritatis, semper erit iniustum.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 s. c."><a name="41601"><span class="ref">[41601] IIª-IIae q. 60 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Rom. XIV, <i>tu quis es, qui iudicas alienum servum?</i></p><p title="II-II q. 60 a. 6 co."><a name="41602"><span class="ref">[41602] IIª-IIae q. 60 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum iudicium sit ferendum secundum leges scriptas, ut dictum est, ille qui iudicium fert legis dictum quodammodo interpretatur, applicando ipsum ad particulare negotium. Cum autem eiusdem auctoritatis sit legem interpretari et legem condere, sicut lex condi non potest nisi publica auctoritate, ita nec iudicium ferri potest nisi publica auctoritate, quae quidem se extendit ad eos qui communitati subduntur. Et ideo sicut iniustum esset ut aliquis constringeret alium ad legem servandam quae non esset publica auctoritate sancita, ita etiam iniustum est si aliquis aliquem compellat ferre iudicium quod publica auctoritate non fertur.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 ad 1"><a name="41603"><span class="ref">[41603] IIª-IIae q. 60 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod pronuntiatio veritatis non importat compulsionem ad hoc quod suscipiatur, sed liberum est unicuique eam recipere vel non recipere prout vult. Sed iudicium importat quandam impulsionem. Et ideo iniustum est quod aliquis iudicetur ab eo qui publicam auctoritatem non habet.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 ad 2"><a name="41604"><span class="ref">[41604] IIª-IIae q. 60 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Moyses videtur Aegyptium occidisse quasi ex inspiratione divina auctoritatem adeptus, ut videtur per hoc quod dicitur Act. VII, quod, <i>percusso Aegyptio, aestimabat Moyses intelligere fratres suos quoniam dominus per manum ipsius daret salutem Israel</i>. Vel potest dici quod Moyses occidit Aegyptium defendendo eum qui iniuriam patiebatur cum moderamine inculpatae tutelae. Unde Ambrosius dicit, in libro de Offic., quod <i>qui non repellit iniuriam a socio cum potest, tam est in vitio quam ille qui facit</i>; et inducit exemplum Moysi. Vel potest dici, sicut dicit Augustinus, in quaestionibus Exod., quod <i>sicut terra, ante utilia semina, herbarum inutilium fertilitate laudatur; sic illud Moysi factum vitiosum quidem fuit, sed magnae fertilitatis signum gerebat</i>, inquantum scilicet erat signum virtutis eius qua populum liberaturus erat. De Phinee autem dicendum est quod ex inspiratione divina, zelo Dei commotus, hoc fecit. Vel quia, licet nondum esset summus sacerdos, erat tamen filius summi sacerdotis, et ad eum hoc iudicium pertinebat, sicut et ad alios iudices, quibus hoc erat praeceptum.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 ad 3"><a name="41605"><span class="ref">[41605] IIª-IIae q. 60 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod potestas saecularis subditur spirituali sicut corpus animae. Et ideo non est usurpatum iudicium si spiritualis praelatus se intromittat de temporalibus quantum ad ea in quibus subditur ei saecularis potestas, vel quae ei a saeculari potestate relinquuntur.</p><p title="II-II q. 60 a. 6 ad 4"><a name="41606"><span class="ref">[41606] IIª-IIae q. 60 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod habitus scientiae et iustitiae sunt perfectiones singularis personae, et ideo per eorum defectum non dicitur usurpatum iudicium, sicut per defectum publicae auctoritatis, ex qua iudicium vim coactivam habet.</p></div></div><div class="centro"><br/> <p><a href="sth3047.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> <a href="sth3061.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> <br/> <hr/> <br/> <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad hanc editionem<br/> Iura omnia asservantur<br/> OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> </div></body> </html>