Mercurial > hg > Aquinas
view summa/latin/sth2001.html @ 130:39bd3f25a0ad
*** empty log message ***
| author | ht |
|---|---|
| date | Sat, 24 Feb 2024 09:55:27 +0000 |
| parents | 71f2c033089e |
| children |
line wrap: on
line source
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/C64/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> <head> <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> <meta content="Latin" name="language"/> <meta content="public" name="security"/> <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> <meta content="" name="abstract"/> <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª-IIae q. 1-5</title> </head> <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars secundae partis a quaestione I ad quaestionem V</div><div class="centro"> <table summary="Imago" align="center"> <tr> <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> </tr> </table> <br/> <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1891 editum<br/> ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<br/> denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> <br/></span><br/> <hr/> <br/> <p><a href="sth2000.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> <a href="sth2006.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> <script type="text/javascript" language="JavaScript"> // <!-- // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="#33405">I&ordf;-IIae q. 1 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33406">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33407">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33408">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33409">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33410">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33411">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33412">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33413">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33414">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33415">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33416">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33417">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33418">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33419">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33420">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33421">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33422">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33423">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33424">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33425">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33426">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33427">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33428">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33429">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33430">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33431">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33432">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33433">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33434">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33435">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33436">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33437">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33438">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33439">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33440">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33441">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33442">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33443">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33444">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33445">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33446">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33447">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33448">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33449">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33450">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33451">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33452">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33453">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33454">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33455">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33456">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33457">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33458">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33459">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33460">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33461">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33462">I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33463">I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33464">I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33465">I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33466">I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33467">I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad'); document.write('<OPTION VALUE="#33468">I&ordf;-IIae q. 2 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33469">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33470">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33471">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33472">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33473">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33474">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33475">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33476">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33477">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33478">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33479">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33480">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33481">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33482">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33483">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33484">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33485">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33486">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33487">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33488">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33489">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33490">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33491">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33492">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33493">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33494">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33495">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33496">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33497">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33498">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33499">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33500">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33501">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33502">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33503">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33504">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33505">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33506">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33507">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33508">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33509">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33510">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33511">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33512">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33513">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33514">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33515">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33516">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33517">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33518">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33519">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33520">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33521">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33522">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33523">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33524">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33525">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33526">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33527">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33528">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33529">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33530">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33531">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33532">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33533">I&ordf;-IIae q. 3 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33534">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33535">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33536">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33537">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33538">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33539">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33540">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33541">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33542">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33543">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33544">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33545">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33546">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#33547">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 6'); document.write('<OPTION VALUE="#33548">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33549">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33550">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33551">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33552">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33553">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33554">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#33555">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33556">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33557">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33558">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33559">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33560">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33561">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33562">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33563">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33564">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33565">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33566">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33567">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#33568">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33569">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33570">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33571">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33572">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33573">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33574">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#33575">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33576">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33577">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33578">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33579">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33580">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33581">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33582">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33583">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33584">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33585">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33586">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33587">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33588">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33589">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33590">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33591">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33592">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33593">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33594">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33595">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33596">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33597">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33598">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33599">I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33600">I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33601">I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33602">I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33603">I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33604">I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33605">I&ordf;-IIae q. 4 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33606">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33607">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33608">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33609">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33610">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33611">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33612">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33613">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33614">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33615">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33616">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33617">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33618">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33619">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33620">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33621">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33622">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33623">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33624">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33625">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33626">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33627">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33628">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33629">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33630">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33631">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33632">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33633">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33634">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33635">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33636">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33637">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33638">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33639">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33640">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33641">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33642">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#33643">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 6'); document.write('<OPTION VALUE="#33644">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33645">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33646">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33647">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33648">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33649">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#33650">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#33651">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 6'); document.write('<OPTION VALUE="#33652">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33653">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33654">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33655">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33656">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33657">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33658">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33659">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33660">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33661">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33662">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33663">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33664">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33665">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33666">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33667">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33668">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33669">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33670">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33671">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33672">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33673">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33674">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33675">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33676">I&ordf;-IIae q. 5 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#33677">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33678">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33679">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33680">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33681">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33682">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33683">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33684">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33685">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33686">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33687">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33688">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33689">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33690">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33691">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33692">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33693">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33694">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33695">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33696">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33697">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33698">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33699">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33700">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33701">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33702">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33703">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33704">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33705">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33706">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33707">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33708">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33709">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33710">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33711">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33712">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33713">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33714">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33715">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33716">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33717">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33718">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33719">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33720">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33721">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33722">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33723">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33724">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33725">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33726">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33727">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33728">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33729">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33730">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33731">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33732">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33733">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33734">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33735">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#33736">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#33737">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#33738">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#33739">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#33740">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 3'); document.write('<\/SELECT>'); document.write('<BR><BR>'); document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); document.write('<\/FORM>'); // --> // </script><br/> <hr/> <br/></div><div class="q" id="q1"><h2>Quaestio 1</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 1 pr."><a name="33405"><span class="ref">[33405] Iª-IIae q. 1 pr.</span></a> Ubi primo considerandum occurrit de ultimo fine humanae vitae; et deinde de his per quae homo ad hunc finem pervenire potest, vel ab eo deviare, ex fine enim oportet accipere rationes eorum quae ordinantur ad finem. Et quia ultimus finis humanae vitae ponitur esse beatitudo, oportet primo considerare de ultimo fine in communi; deinde de beatitudine. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum hominis sit agere propter finem. Secundo, utrum hoc sit proprium rationalis naturae. Tertio, utrum actus hominis recipiant speciem a fine. Quarto, utrum sit aliquis ultimus finis humanae vitae. Quinto, utrum unius hominis possint esse plures ultimi fines. Sexto, utrum homo ordinet omnia in ultimum finem. Septimo, utrum idem sit finis ultimus omnium hominum. Octavo, utrum in illo ultimo fine omnes aliae creaturae conveniant.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 1 a. 1 arg. 1"><a name="33406"><span class="ref">[33406] Iª-IIae q. 1 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod homini non conveniat agere propter finem. Causa enim naturaliter prior est. Sed finis habet rationem ultimi, ut ipsum nomen sonat. Ergo finis non habet rationem causae. Sed propter illud agit homo, quod est causa actionis, cum haec praepositio propter designet habitudinem causae. Ergo homini non convenit agere propter finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 1 arg. 2"><a name="33407"><span class="ref">[33407] Iª-IIae q. 1 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, illud quod est ultimus finis, non est propter finem. Sed in quibusdam actiones sunt ultimus finis; ut patet per philosophum in I Ethic. Ergo non omnia homo agit propter finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 1 arg. 3"><a name="33408"><span class="ref">[33408] Iª-IIae q. 1 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, tunc videtur homo agere propter finem, quando deliberat. Sed multa homo agit absque deliberatione, de quibus etiam quandoque nihil cogitat; sicut cum aliquis movet pedem vel manum aliis intentus, vel fricat barbam. Non ergo homo omnia agit propter finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 1 s. c."><a name="33409"><span class="ref">[33409] Iª-IIae q. 1 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, omnia quae sunt in aliquo genere, derivantur a principio illius generis. Sed finis est principium in operabilibus ab homine; ut patet per philosophum in II Physic. Ergo homini convenit omnia agere propter finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 1 co."><a name="33410"><span class="ref">[33410] Iª-IIae q. 1 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod actionum quae ab homine aguntur, illae solae proprie dicuntur humanae, quae sunt propriae hominis inquantum est homo. Differt autem homo ab aliis irrationalibus creaturis in hoc, quod est suorum actuum dominus. Unde illae solae actiones vocantur proprie humanae, quarum homo est dominus. Est autem homo dominus suorum actuum per rationem et voluntatem, unde et liberum arbitrium esse dicitur facultas voluntatis et rationis. Illae ergo actiones proprie humanae dicuntur, quae ex voluntate deliberata procedunt. Si quae autem aliae actiones homini conveniant, possunt dici quidem hominis actiones; sed non proprie humanae, cum non sint hominis inquantum est homo. Manifestum est autem quod omnes actiones quae procedunt ab aliqua potentia, causantur ab ea secundum rationem sui obiecti. Obiectum autem voluntatis est finis et bonum. Unde oportet quod omnes actiones humanae propter finem sint.</p><p title="I-II q. 1 a. 1 ad 1"><a name="33411"><span class="ref">[33411] Iª-IIae q. 1 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod finis, etsi sit postremus in executione, est tamen primus in intentione agentis. Et hoc modo habet rationem causae.</p><p title="I-II q. 1 a. 1 ad 2"><a name="33412"><span class="ref">[33412] Iª-IIae q. 1 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, si qua actio humana sit ultimus finis, oportet eam esse voluntariam, alias non esset humana, ut dictum est. Actio autem aliqua dupliciter dicitur voluntaria, uno modo, quia imperatur a voluntate, sicut ambulare vel loqui; alio modo, quia elicitur a voluntate, sicut ipsum velle. Impossibile autem est quod ipse actus a voluntate elicitus sit ultimus finis. Nam obiectum voluntatis est finis, sicut obiectum visus est color, unde sicut impossibile est quod primum visibile sit ipsum videre, quia omne videre est alicuius obiecti visibilis; ita impossibile est quod primum appetibile, quod est finis, sit ipsum velle. Unde relinquitur quod, si qua actio humana sit ultimus finis, quod ipsa sit imperata a voluntate. Et ita ibi aliqua actio hominis, ad minus ipsum velle, est propter finem. Quidquid ergo homo faciat, verum est dicere quod homo agit propter finem, etiam agendo actionem quae est ultimus finis.</p><p title="I-II q. 1 a. 1 ad 3"><a name="33413"><span class="ref">[33413] Iª-IIae q. 1 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod huiusmodi actiones non sunt proprie humanae, quia non procedunt ex deliberatione rationis, quae est proprium principium humanorum actuum. Et ideo habent quidem finem imaginatum, non autem per rationem praestitutum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 1 a. 2 arg. 1"><a name="33414"><span class="ref">[33414] Iª-IIae q. 1 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod agere propter finem sit proprium rationalis naturae. Homo enim, cuius est agere propter finem, nunquam agit propter finem ignotum. Sed multa sunt quae non cognoscunt finem, vel quia omnino carent cognitione, sicut creaturae insensibiles; vel quia non apprehendunt rationem finis, sicut bruta animalia. Videtur ergo proprium esse rationalis naturae agere propter finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 2 arg. 2"><a name="33415"><span class="ref">[33415] Iª-IIae q. 1 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, agere propter finem est ordinare suam actionem ad finem. Sed hoc est rationis opus. Ergo non convenit his quae ratione carent.</p><p title="I-II q. 1 a. 2 arg. 3"><a name="33416"><span class="ref">[33416] Iª-IIae q. 1 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum et finis est obiectum voluntatis. Sed voluntas in ratione est, ut dicitur in III de anima. Ergo agere propter finem non est nisi rationalis naturae.</p><p title="I-II q. 1 a. 2 s. c."><a name="33417"><span class="ref">[33417] Iª-IIae q. 1 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus probat in II Physic., quod <i>non solum intellectus, sed etiam natura agit propter finem</i>.</p><p title="I-II q. 1 a. 2 co."><a name="33418"><span class="ref">[33418] Iª-IIae q. 1 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod omnia agentia necesse est agere propter finem. Causarum enim ad invicem ordinatarum, si prima subtrahatur, necesse est alias subtrahi. Prima autem inter omnes causas est causa finalis. Cuius ratio est, quia materia non consequitur formam nisi secundum quod movetur ab agente, nihil enim reducit se de potentia in actum. Agens autem non movet nisi ex intentione finis. Si enim agens non esset determinatum ad aliquem effectum, non magis ageret hoc quam illud, ad hoc ergo quod determinatum effectum producat, necesse est quod determinetur ad aliquid certum, quod habet rationem finis. Haec autem determinatio, sicut in rationali natura fit per rationalem appetitum, qui dicitur voluntas; ita in aliis fit per inclinationem naturalem, quae dicitur appetitus naturalis. Tamen considerandum est quod aliquid sua actione vel motu tendit ad finem dupliciter, uno modo, sicut seipsum ad finem movens, ut homo; alio modo, sicut ab alio motum ad finem, sicut sagitta tendit ad determinatum finem ex hoc quod movetur a sagittante, qui suam actionem dirigit in finem. Illa ergo quae rationem habent, seipsa movent ad finem, quia habent dominium suorum actuum per liberum arbitrium, quod est facultas voluntatis et rationis. Illa vero quae ratione carent, tendunt in finem per naturalem inclinationem, quasi ab alio mota, non autem a seipsis, cum non cognoscant rationem finis, et ideo nihil in finem ordinare possunt, sed solum in finem ab alio ordinantur. Nam tota irrationalis natura comparatur ad Deum sicut instrumentum ad agens principale, ut supra habitum est. Et ideo proprium est naturae rationalis ut tendat in finem quasi se agens vel ducens ad finem, naturae vero irrationalis, quasi ab alio acta vel ducta, sive in finem apprehensum, sicut bruta animalia, sive in finem non apprehensum, sicut ea quae omnino cognitione carent.</p><p title="I-II q. 1 a. 2 ad 1"><a name="33419"><span class="ref">[33419] Iª-IIae q. 1 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod homo, quando per seipsum agit propter finem, cognoscit finem, sed quando ab alio agitur vel ducitur, puta cum agit ad imperium alterius, vel cum movetur altero impellente, non est necessarium quod cognoscat finem. Et ita est in creaturis irrationalibus.</p><p title="I-II q. 1 a. 2 ad 2"><a name="33420"><span class="ref">[33420] Iª-IIae q. 1 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ordinare in finem est eius quod seipsum agit in finem. Eius vero quod ab alio in finem agitur, est ordinari in finem. Quod potest esse irrationalis naturae, sed ab aliquo rationem habente.</p><p title="I-II q. 1 a. 2 ad 3"><a name="33421"><span class="ref">[33421] Iª-IIae q. 1 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod obiectum voluntatis est finis et bonum in universali. Unde non potest esse voluntas in his quae carent ratione et intellectu, cum non possint apprehendere universale, sed est in eis appetitus naturalis vel sensitivus, determinatus ad aliquod bonum particulare. Manifestum autem est quod particulares causae moventur a causa universali, sicut rector civitatis, qui intendit bonum commune, movet suo imperio omnia particularia officia civitatis. Et ideo necesse est quod omnia quae carent ratione, moveantur in fines particulares ab aliqua voluntate rationali, quae se extendit in bonum universale, scilicet a voluntate divina.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 1 a. 3 arg. 1"><a name="33422"><span class="ref">[33422] Iª-IIae q. 1 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod actus humani non recipiant speciem a fine. Finis enim est causa extrinseca. Sed unumquodque habet speciem ab aliquo principio intrinseco. Ergo actus humani non recipiunt speciem a fine.</p><p title="I-II q. 1 a. 3 arg. 2"><a name="33423"><span class="ref">[33423] Iª-IIae q. 1 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, illud quod dat speciem, oportet esse prius. Sed finis est posterior in esse. Ergo actus humanus non habet speciem a fine.</p><p title="I-II q. 1 a. 3 arg. 3"><a name="33424"><span class="ref">[33424] Iª-IIae q. 1 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, idem non potest esse nisi in una specie. Sed eundem numero actum contingit ordinari ad diversos fines. Ergo finis non dat speciem actibus humanis.</p><p title="I-II q. 1 a. 3 s. c."><a name="33425"><span class="ref">[33425] Iª-IIae q. 1 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, in libro de moribus Ecclesiae et Manichaeorum, <i>secundum quod finis est culpabilis vel laudabilis, secundum hoc sunt opera nostra culpabilia vel laudabilia</i>.</p><p title="I-II q. 1 a. 3 co."><a name="33426"><span class="ref">[33426] Iª-IIae q. 1 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod unumquodque sortitur speciem secundum actum, et non secundum potentiam, unde ea quae sunt composita ex materia et forma, constituuntur in suis speciebus per proprias formas. Et hoc etiam considerandum est in motibus propriis. Cum enim motus quodammodo distinguatur per actionem et passionem, utrumque horum ab actu speciem sortitur, actio quidem ab actu qui est principium agendi; passio vero ab actu qui est terminus motus. Unde calefactio actio nihil aliud est quam motio quaedam a calore procedens, calefactio vero passio nihil aliud est quam motus ad calorem, definitio autem manifestat rationem speciei. Et utroque modo actus humani, sive considerentur per modum actionum, sive per modum passionum, a fine speciem sortiuntur. Utroque enim modo possunt considerari actus humani, eo quod homo movet seipsum, et movetur a seipso. Dictum est autem supra quod actus dicuntur humani, inquantum procedunt a voluntate deliberata. Obiectum autem voluntatis est bonum et finis. Et ideo manifestum est quod principium humanorum actuum, inquantum sunt humani, est finis. Et similiter est terminus eorundem, nam id ad quod terminatur actus humanus, est id quod voluntas intendit tanquam finem; sicut in agentibus naturalibus forma generati est conformis formae generantis. Et quia, ut Ambrosius dicit, super Lucam, <i>mores proprie dicuntur humani</i>, actus morales proprie speciem sortiuntur ex fine, nam idem sunt actus morales et actus humani.</p><p title="I-II q. 1 a. 3 ad 1"><a name="33427"><span class="ref">[33427] Iª-IIae q. 1 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod finis non est omnino aliquid extrinsecum ab actu, quia comparatur ad actum ut principium vel terminus; et hoc ipsum est de ratione actus, ut scilicet sit ab aliquo, quantum ad actionem, et ut sit ad aliquid, quantum ad passionem.</p><p title="I-II q. 1 a. 3 ad 2"><a name="33428"><span class="ref">[33428] Iª-IIae q. 1 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod finis secundum quod est prior in intentione, ut dictum est, secundum hoc pertinet ad voluntatem. Et hoc modo dat speciem actui humano sive morali.</p><p title="I-II q. 1 a. 3 ad 3"><a name="33429"><span class="ref">[33429] Iª-IIae q. 1 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod idem actus numero, secundum quod semel egreditur ab agente, non ordinatur nisi ad unum finem proximum, a quo habet speciem, sed potest ordinari ad plures fines remotos, quorum unus est finis alterius. Possibile tamen est quod unus actus secundum speciem naturae, ordinetur ad diversos fines voluntatis, sicut hoc ipsum quod est occidere hominem, quod est idem secundum speciem naturae, potest ordinari sicut in finem ad conservationem iustitiae, et ad satisfaciendum irae. Et ex hoc erunt diversi actus secundum speciem moris, quia uno modo erit actus virtutis, alio modo erit actus vitii. Non enim motus recipit speciem ab eo quod est terminus per accidens, sed solum ab eo quod est terminus per se. Fines autem morales accidunt rei naturali; et e converso ratio naturalis finis accidit morali. Et ideo nihil prohibet actus qui sunt iidem secundum speciem naturae, esse diversos secundum speciem moris, et e converso.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 1 a. 4 arg. 1"><a name="33430"><span class="ref">[33430] Iª-IIae q. 1 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non sit aliquis ultimus finis humanae vitae, sed procedatur in finibus in infinitum. Bonum enim, secundum suam rationem, est diffusivum sui; ut patet per Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Si ergo quod procedit ex bono, ipsum etiam est bonum, oportet quod illud bonum diffundat aliud bonum, et sic processus boni est in infinitum. Sed bonum habet rationem finis. Ergo in finibus est processus in infinitum.</p><p title="I-II q. 1 a. 4 arg. 2"><a name="33431"><span class="ref">[33431] Iª-IIae q. 1 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, ea quae sunt rationis, in infinitum multiplicari possunt, unde et mathematicae quantitates in infinitum augentur. Species etiam numerorum propter hoc sunt infinitae, quia, dato quolibet numero, ratio alium maiorem excogitare potest. Sed desiderium finis sequitur apprehensionem rationis. Ergo videtur quod etiam in finibus procedatur in infinitum.</p><p title="I-II q. 1 a. 4 arg. 3"><a name="33432"><span class="ref">[33432] Iª-IIae q. 1 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum et finis est obiectum voluntatis. Sed voluntas infinities potest reflecti supra seipsam, possum enim velle aliquid, et velle me velle illud, et sic in infinitum. Ergo in finibus humanae voluntatis proceditur in infinitum, et non est aliquis ultimus finis humanae voluntatis.</p><p title="I-II q. 1 a. 4 s. c."><a name="33433"><span class="ref">[33433] Iª-IIae q. 1 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, II Metaphys., quod <i>qui infinitum faciunt, auferunt naturam boni</i>. Sed bonum est quod habet rationem finis. Ergo contra rationem finis est quod procedatur in infinitum. Necesse est ergo ponere unum ultimum finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 4 co."><a name="33434"><span class="ref">[33434] Iª-IIae q. 1 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, per se loquendo, impossibile est in finibus procedere in infinitum, ex quacumque parte. In omnibus enim quae per se habent ordinem ad invicem, oportet quod, remoto primo, removeantur ea quae sunt ad primum. Unde philosophus probat, in VIII Physic., quod non est possibile in causis moventibus procedere in infinitum, quia iam non esset primum movens, quo subtracto alia movere non possunt, cum non moveant nisi per hoc quod moventur a primo movente. In finibus autem invenitur duplex ordo, scilicet ordo intentionis, et ordo executionis, et in utroque ordine oportet esse aliquid primum. Id enim quod est primum in ordine intentionis est quasi principium movens appetitum, unde, subtracto principio, appetitus a nullo moveretur. Id autem quod est principium in executione, est unde incipit operatio, unde, isto principio subtracto, nullus inciperet aliquid operari. Principium autem intentionis est ultimus finis, principium autem executionis est primum eorum quae sunt ad finem. Sic ergo ex neutra parte possibile est in infinitum procedere, quia si non esset ultimus finis, nihil appeteretur, nec aliqua actio terminaretur, nec etiam quiesceret intentio agentis; si autem non esset primum in his quae sunt ad finem, nullus inciperet aliquid operari, nec terminaretur consilium, sed in infinitum procederet. Ea vero quae non habent ordinem per se, sed per accidens sibi invicem coniunguntur, nihil prohibet infinitatem habere, causae enim per accidens indeterminatae sunt. Et hoc etiam modo contingit esse infinitatem per accidens in finibus, et in his quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 4 ad 1"><a name="33435"><span class="ref">[33435] Iª-IIae q. 1 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod de ratione boni est quod aliquid ab ipso effluat, non tamen quod ipsum ab alio procedat. Et ideo, cum bonum habeat rationem finis, et primum bonum sit ultimus finis, ratio ista non probat quod non sit ultimus finis; sed quod a fine primo supposito procedatur in infinitum inferius versus ea quae sunt ad finem. Et hoc quidem competeret, si consideraretur sola virtus primi boni, quae est infinita. Sed quia primum bonum habet diffusionem secundum intellectum, cuius est secundum aliquam certam formam profluere in causata; aliquis certus modus adhibetur bonorum effluxui a primo bono, a quo omnia alia bona participant virtutem diffusivam. Et ideo diffusio bonorum non procedit in infinitum, sed, sicut dicitur Sap. XI, Deus omnia disposuit in numero, pondere et mensura.</p><p title="I-II q. 1 a. 4 ad 2"><a name="33436"><span class="ref">[33436] Iª-IIae q. 1 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in his quae sunt per se, ratio incipit a principiis naturaliter notis, et ad aliquem terminum progreditur. Unde philosophus probat, in I Poster., quod in demonstrationibus non est processus in infinitum, quia in demonstrationibus attenditur ordo aliquorum per se ad invicem connexorum, et non per accidens. In his autem quae per accidens connectuntur, nihil prohibet rationem in infinitum procedere. Accidit autem quantitati aut numero praeexistenti, inquantum huiusmodi, quod ei addatur quantitas aut unitas. Unde in huiusmodi nihil prohibet rationem procedere in infinitum.</p><p title="I-II q. 1 a. 4 ad 3"><a name="33437"><span class="ref">[33437] Iª-IIae q. 1 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod illa multiplicatio actuum voluntatis reflexae supra seipsam, per accidens se habet ad ordinem finium. Quod patet ex hoc, quod circa unum et eundem finem indifferenter semel vel pluries supra seipsam voluntas reflectitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 1 a. 5 arg. 1"><a name="33438"><span class="ref">[33438] Iª-IIae q. 1 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod possibile sit voluntatem unius hominis in plura ferri simul, sicut in ultimos fines. Dicit enim Augustinus, XIX de Civ. Dei, quod quidam ultimum hominis finem posuerunt in quatuor, scilicet <i>in voluptate, in quiete, in primis naturae, et in virtute</i>. Haec autem manifeste sunt plura. Ergo unus homo potest constituere ultimum finem suae voluntatis in multis.</p><p title="I-II q. 1 a. 5 arg. 2"><a name="33439"><span class="ref">[33439] Iª-IIae q. 1 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, ea quae non opponuntur ad invicem, se invicem non excludunt. Sed multa inveniuntur in rebus quae sibi invicem non opponuntur. Ergo si unum ponatur ultimus finis voluntatis, non propter hoc alia excluduntur.</p><p title="I-II q. 1 a. 5 arg. 3"><a name="33440"><span class="ref">[33440] Iª-IIae q. 1 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, voluntas per hoc quod constituit ultimum finem in aliquo, suam liberam potentiam non amittit. Sed antequam constitueret ultimum finem suum in illo, puta in voluptate, poterat constituere finem suum ultimum in alio, puta in divitiis. Ergo etiam postquam constituit aliquis ultimum finem suae voluntatis in voluptate, potest simul constituere ultimum finem in divitiis. Ergo possibile est voluntatem unius hominis simul ferri in diversa, sicut in ultimos fines.</p><p title="I-II q. 1 a. 5 s. c."><a name="33441"><span class="ref">[33441] Iª-IIae q. 1 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, illud in quo quiescit aliquis sicut in ultimo fine, hominis affectui dominatur, quia ex eo totius vitae suae regulas accipit. Unde de gulosis dicitur Philipp. III, <i>quorum Deus venter est</i>, quia scilicet constituunt ultimum finem in deliciis ventris. Sed sicut dicitur Matth. VI, <i>nemo potest duobus dominis servire</i>, ad invicem scilicet non ordinatis. Ergo impossibile est esse plures ultimos fines unius hominis ad invicem non ordinatos.</p><p title="I-II q. 1 a. 5 co."><a name="33442"><span class="ref">[33442] Iª-IIae q. 1 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod impossibile est quod voluntas unius hominis simul se habeat ad diversa, sicut ad ultimos fines. Cuius ratio potest triplex assignari. Prima est quia, cum unumquodque appetat suam perfectionem, illud appetit aliquis ut ultimum finem, quod appetit, ut bonum perfectum et completivum sui ipsius. Unde Augustinus dicit, XIX de Civ. Dei, <i>finem boni nunc dicimus, non quod consumatur ut non sit, sed quod perficiatur ut plenum sit</i>. Oportet igitur quod ultimus finis ita impleat totum hominis appetitum, quod nihil extra ipsum appetendum relinquatur. Quod esse non potest, si aliquid extraneum ad ipsius perfectionem requiratur. Unde non potest esse quod in duo sic tendat appetitus, ac si utrumque sit bonum perfectum ipsius. Secunda ratio est quia, sicut in processu rationis principium est id quod naturaliter cognoscitur, ita in processu rationalis appetitus, qui est voluntas, oportet esse principium id quod naturaliter desideratur. Hoc autem oportet esse unum, quia natura non tendit nisi ad unum. Principium autem in processu rationalis appetitus est ultimus finis. Unde oportet id in quod tendit voluntas sub ratione ultimi finis, esse unum. Tertia ratio est quia, cum actiones voluntarie ex fine speciem sortiantur, sicut supra habitum est, oportet quod a fine ultimo, qui est communis, sortiantur rationem generis, sicut et naturalia ponuntur in genere secundum formalem rationem communem. Cum igitur omnia appetibilia voluntatis, inquantum huiusmodi, sint unius generis, oportet ultimum finem esse unum. Et praecipue quia in quolibet genere est unum primum principium, ultimus autem finis habet rationem primi principii, ut dictum est. Sicut autem se habet ultimus finis hominis simpliciter ad totum humanum genus, ita se habet ultimus finis huius hominis ad hunc hominem. Unde oportet quod, sicut omnium hominum est naturaliter unus finis ultimus, ita huius hominis voluntas in uno ultimo fine statuatur.</p><p title="I-II q. 1 a. 5 ad 1"><a name="33443"><span class="ref">[33443] Iª-IIae q. 1 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod omnia illa plura accipiebantur in ratione unius boni perfecti ex his constituti, ab his qui in eis ultimum finem ponebant.</p><p title="I-II q. 1 a. 5 ad 2"><a name="33444"><span class="ref">[33444] Iª-IIae q. 1 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, etsi plura accipi possint quae ad invicem oppositionem non habeant, tamen bono perfecto opponitur quod sit aliquid de perfectione rei extra ipsum.</p><p title="I-II q. 1 a. 5 ad 3"><a name="33445"><span class="ref">[33445] Iª-IIae q. 1 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod potestas voluntatis non habet ut faciat opposita esse simul. Quod contingeret, si tenderet in plura disparata sicut in ultimos fines, ut ex dictis patet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 1 a. 6 arg. 1"><a name="33446"><span class="ref">[33446] Iª-IIae q. 1 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod non omnia quaecumque homo vult, propter ultimum finem velit. Ea enim quae ad finem ultimum ordinantur, seriosa dicuntur, quasi utilia. Sed iocosa a seriis distinguuntur. Ergo ea quae homo iocose agit, non ordinat in ultimum finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 6 arg. 2"><a name="33447"><span class="ref">[33447] Iª-IIae q. 1 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in principio Metaphys., quod scientiae speculativae propter seipsas quaeruntur. Nec tamen potest dici quod quaelibet earum sit ultimus finis. Ergo non omnia quae homo appetit, appetit propter ultimum finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 6 arg. 3"><a name="33448"><span class="ref">[33448] Iª-IIae q. 1 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, quicumque ordinat aliquid in finem aliquem, cogitat de illo fine. Sed non semper homo cogitat de ultimo fine in omni eo quod appetit aut facit. Non ergo omnia homo appetit aut facit propter ultimum finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 6 s. c."><a name="33449"><span class="ref">[33449] Iª-IIae q. 1 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, XIX de Civ. Dei, <i>illud est finis boni nostri, propter quod amantur cetera, illud autem propter seipsum</i>.</p><p title="I-II q. 1 a. 6 co."><a name="33450"><span class="ref">[33450] Iª-IIae q. 1 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod necesse est quod omnia quae homo appetit, appetat propter ultimum finem. Et hoc apparet duplici ratione. Primo quidem, quia quidquid homo appetit, appetit sub ratione boni. Quod quidem si non appetitur ut bonum perfectum, quod est ultimus finis, necesse est ut appetatur ut tendens in bonum perfectum, quia semper inchoatio alicuius ordinatur ad consummationem ipsius; sicut patet tam in his quae fiunt a natura, quam in his quae fiunt ab arte. Et ideo omnis inchoatio perfectionis ordinatur in perfectionem consummatam, quae est per ultimum finem. Secundo, quia ultimus finis hoc modo se habet in movendo appetitum, sicut se habet in aliis motionibus primum movens. Manifestum est autem quod causae secundae moventes non movent nisi secundum quod moventur a primo movente. Unde secunda appetibilia non movent appetitum nisi in ordine ad primum appetibile, quod est ultimus finis.</p><p title="I-II q. 1 a. 6 ad 1"><a name="33451"><span class="ref">[33451] Iª-IIae q. 1 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod actiones ludicrae non ordinantur ad aliquem finem extrinsecum; sed tamen ordinantur ad bonum ipsius ludentis, prout sunt delectantes vel requiem praestantes. Bonum autem consummatum hominis est ultimus finis eius.</p><p title="I-II q. 1 a. 6 ad 2"><a name="33452"><span class="ref">[33452] Iª-IIae q. 1 a. 6 ad 2</span></a> Et similiter dicendum ad secundum, de scientia speculativa; quae appetitur ut bonum quoddam speculantis, quod comprehenditur sub bono completo et perfecto, quod est ultimus finis.</p><p title="I-II q. 1 a. 6 ad 3"><a name="33453"><span class="ref">[33453] Iª-IIae q. 1 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod non oportet ut semper aliquis cogitet de ultimo fine, quandocumque aliquid appetit vel operatur, sed virtus primae intentionis, quae est respectu ultimi finis, manet in quolibet appetitu cuiuscumque rei, etiam si de ultimo fine actu non cogitetur. Sicut non oportet quod qui vadit per viam, in quolibet passu cogitet de fine.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 1 a. 7 arg. 1"><a name="33454"><span class="ref">[33454] Iª-IIae q. 1 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod non omnium hominum sit unus finis ultimus. Maxime enim videtur hominis ultimus finis esse incommutabile bonum. Sed quidam avertuntur ab incommutabili bono, peccando. Non ergo omnium hominum est unus ultimus finis.</p><p title="I-II q. 1 a. 7 arg. 2"><a name="33455"><span class="ref">[33455] Iª-IIae q. 1 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum ultimum finem tota vita hominis regulatur. Si igitur esset unus ultimus finis omnium hominum, sequeretur quod in hominibus non essent diversa studia vivendi. Quod patet esse falsum.</p><p title="I-II q. 1 a. 7 arg. 3"><a name="33456"><span class="ref">[33456] Iª-IIae q. 1 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, finis est actionis terminus. Actiones autem sunt singularium. Homines autem, etsi conveniant in natura speciei, tamen differunt secundum ea quae ad individua pertinent. Non ergo omnium hominum est unus ultimus finis.</p><p title="I-II q. 1 a. 7 s. c."><a name="33457"><span class="ref">[33457] Iª-IIae q. 1 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, XIII de Trin., quod omnes homines conveniunt in appetendo ultimum finem, qui est beatitudo.</p><p title="I-II q. 1 a. 7 co."><a name="33458"><span class="ref">[33458] Iª-IIae q. 1 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod de ultimo fine possumus loqui dupliciter, uno modo, secundum rationem ultimi finis; alio modo, secundum id in quo finis ultimi ratio invenitur. Quantum igitur ad rationem ultimi finis, omnes conveniunt in appetitu finis ultimi, quia omnes appetunt suam perfectionem adimpleri, quae est ratio ultimi finis, ut dictum est. Sed quantum ad id in quo ista ratio invenitur, non omnes homines conveniunt in ultimo fine, nam quidam appetunt divitias tanquam consummatum bonum, quidam autem voluptatem, quidam vero quodcumque aliud. Sicut et omni gustui delectabile est dulce, sed quibusdam maxime delectabilis est dulcedo vini, quibusdam dulcedo mellis, aut alicuius talium. Illud tamen dulce oportet esse simpliciter melius delectabile, in quo maxime delectatur qui habet optimum gustum. Et similiter illud bonum oportet esse completissimum, quod tanquam ultimum finem appetit habens affectum bene dispositum.</p><p title="I-II q. 1 a. 7 ad 1"><a name="33459"><span class="ref">[33459] Iª-IIae q. 1 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod illi qui peccant, avertuntur ab eo in quo vere invenitur ratio ultimi finis, non autem ab ipsa ultimi finis intentione, quam quaerunt falso in aliis rebus.</p><p title="I-II q. 1 a. 7 ad 2"><a name="33460"><span class="ref">[33460] Iª-IIae q. 1 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod diversa studia vivendi contingunt in hominibus propter diversas res in quibus quaeritur ratio summi boni.</p><p title="I-II q. 1 a. 7 ad 3"><a name="33461"><span class="ref">[33461] Iª-IIae q. 1 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, etsi actiones sint singularium, tamen primum principium agendi in eis est natura, quae tendit ad unum, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 1 a. 8 arg. 1"><a name="33462"><span class="ref">[33462] Iª-IIae q. 1 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod in ultimo fine hominis etiam omnia alia conveniant. Finis enim respondet principio. Sed illud quod est principium hominum, scilicet Deus, est etiam principium omnium aliorum. Ergo in ultimo fine hominis omnia alia communicant.</p><p title="I-II q. 1 a. 8 arg. 2"><a name="33463"><span class="ref">[33463] Iª-IIae q. 1 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, Dionysius dicit, in libro de Div. Nom., quod <i>Deus convertit omnia ad seipsum, tanquam ad ultimum finem</i>. Sed ipse est etiam ultimus finis hominis, quia solo ipso fruendum est, ut Augustinus dicit. Ergo in fine ultimo hominis etiam alia conveniunt.</p><p title="I-II q. 1 a. 8 arg. 3"><a name="33464"><span class="ref">[33464] Iª-IIae q. 1 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, finis ultimus hominis est obiectum voluntatis. Sed obiectum voluntatis est bonum universale, quod est finis omnium. Ergo necesse est quod in ultimo fine hominis omnia conveniant.</p><p title="I-II q. 1 a. 8 s. c."><a name="33465"><span class="ref">[33465] Iª-IIae q. 1 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod ultimus finis hominum est beatitudo; quam omnes appetunt, ut Augustinus dicit. <i>Sed non cadit in animalia rationis expertia ut beata sint</i>, sicut Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest. Non ergo in ultimo fine hominis alia conveniunt.</p><p title="I-II q. 1 a. 8 co."><a name="33466"><span class="ref">[33466] Iª-IIae q. 1 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Physic. et in V Metaphys., finis dupliciter dicitur, scilicet cuius, et quo, idest ipsa res in qua ratio boni invenitur, et usus sive adeptio illius rei. Sicut si dicamus quod motus corporis gravis finis est vel locus inferior ut res, vel hoc quod est esse in loco inferiori, ut usus, et finis avari est vel pecunia ut res, vel possessio pecuniae ut usus.</p><p>Si ergo loquamur de ultimo fine hominis quantum ad ipsam rem quae est finis, sic in ultimo fine hominis omnia alia conveniunt, quia Deus est ultimus finis hominis et omnium aliarum rerum. Si autem loquamur de ultimo fine hominis quantum ad consecutionem finis, sic in hoc fine hominis non communicant creaturae irrationales. Nam homo et aliae rationales creaturae consequuntur ultimum finem cognoscendo et amando Deum, quod non competit aliis creaturis, quae adipiscuntur ultimum finem inquantum participant aliquam similitudinem Dei, secundum quod sunt, vel vivunt, vel etiam cognoscunt.</p><p title="I-II q. 1 a. 8 ad arg."><a name="33467"><span class="ref">[33467] Iª-IIae q. 1 a. 8 ad arg.</span></a> Et per hoc patet responsio ad obiecta.</p></div></div><div class="q" id="q2"><h2>Quaestio 2</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 2 pr."><a name="33468"><span class="ref">[33468] Iª-IIae q. 2 pr.</span></a> Deinde considerandum est de beatitudine, nam beatitudo nominat adeptionem ultimi finis. Primo quidem, in quibus sit; secundo, quid sit; tertio, qualiter eam consequi possimus. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum beatitudo consistat in divitiis. Secundo, utrum in honoribus. Tertio, utrum in fama, sive in gloria. Quarto, utrum in potestate. Quinto, utrum in aliquo corporis bono. Sexto, utrum in voluptate. Septimo, utrum in aliquo bono animae. Octavo, utrum in aliquo bono creato.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 2 a. 1 arg. 1"><a name="33469"><span class="ref">[33469] Iª-IIae q. 2 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis in divitiis consistat. Cum enim beatitudo sit ultimus finis hominis, in eo consistit quod maxime in hominis affectu dominatur. Huiusmodi autem sunt divitiae, dicitur enim Eccle. X, <i>pecuniae obediunt omnia</i>. Ergo in divitiis beatitudo hominis consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 1 arg. 2"><a name="33470"><span class="ref">[33470] Iª-IIae q. 2 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum Boetium, in III de Consol., <i>beatitudo est status omnium bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed in pecuniis omnia possideri videntur, quia, ut philosophus dicit in V Ethic., ad hoc nummus est inventus, ut sit quasi fideiussor habendi pro eo quodcumque homo voluerit. Ergo in divitiis beatitudo consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 1 arg. 3"><a name="33471"><span class="ref">[33471] Iª-IIae q. 2 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, desiderium summi boni, cum nunquam deficiat, videtur esse infinitum. Sed hoc maxime in divitiis invenitur, quia <i>avarus non implebitur pecunia</i>, ut dicitur Eccle. V. Ergo in divitiis beatitudo consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 1 s. c."><a name="33472"><span class="ref">[33472] Iª-IIae q. 2 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, bonum hominis in retinendo beatitudinem magis consistit quam in emittendo ipsam. Sed sicut Boetius in II de Consol. dicit, <i>divitiae effundendo, magis quam coacervando, melius nitent, siquidem avaritia semper odiosos, claros largitas facit</i>. Ergo in divitiis beatitudo non consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 1 co."><a name="33473"><span class="ref">[33473] Iª-IIae q. 2 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis in divitiis consistere. Sunt enim duplices divitiae, ut philosophus dicit in I Polit., scilicet naturales, et artificiales. Naturales quidem divitiae sunt, quibus homini subvenitur ad defectus naturales tollendos, sicut cibus, potus, vestimenta, vehicula et habitacula, et alia huiusmodi. Divitiae autem artificiales sunt, quibus secundum se natura non iuvatur, ut denarii; sed ars humana eos adinvenit propter facilitatem commutationis, ut sint quasi mensura quaedam rerum venalium. Manifestum est autem quod in divitiis naturalibus beatitudo hominis esse non potest. Quaeruntur enim huiusmodi divitiae propter aliud, scilicet ad sustentandam naturam hominis, et ideo non possunt esse ultimus finis hominis, sed magis ordinantur ad hominem sicut ad finem. Unde in ordine naturae omnia huiusmodi sunt infra hominem, et propter hominem facta; secundum illud Psalmi VIII, <i>omnia subiecisti sub pedibus eius</i>. Divitiae autem artificiales non quaeruntur nisi propter naturales, non enim quaererentur, nisi quia per eas emuntur res ad usum vitae necessariae. Unde multo minus habent rationem ultimi finis. Impossibile est igitur beatitudinem, quae est ultimus finis hominis, in divitiis esse.</p><p title="I-II q. 2 a. 1 ad 1"><a name="33474"><span class="ref">[33474] Iª-IIae q. 2 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod omnia corporalia obediunt pecuniae, quantum ad multitudinem stultorum, qui sola corporalia bona cognoscunt, quae pecunia acquiri possunt. Iudicium autem de bonis humanis non debet sumi a stultis, sed a sapientibus, sicut et iudicium de saporibus ab his qui habent gustum bene dispositum.</p><p title="I-II q. 2 a. 1 ad 2"><a name="33475"><span class="ref">[33475] Iª-IIae q. 2 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod pecunia possunt haberi omnia venalia, non autem spiritualia, quae vendi non possunt. Unde dicitur Proverb. XVII, <i>quid prodest stulto divitias habere, cum sapientiam emere non possit?</i></p><p title="I-II q. 2 a. 1 ad 3"><a name="33476"><span class="ref">[33476] Iª-IIae q. 2 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod appetitus naturalium divitiarum non est infinitus, quia secundum certam mensuram naturae sufficiunt. Sed appetitus divitiarum artificialium est infinitus, quia deservit concupiscentiae inordinatae, quae non modificatur, ut patet per philosophum in I Polit. Aliter tamen est infinitum desiderium divitiarum, et desiderium summi boni. Nam summum bonum quanto perfectius possidetur, tanto ipsummet magis amatur, et alia contemnuntur, quia quanto magis habetur, magis cognoscitur. Et ideo dicitur Eccli. XXIV, <i>qui edunt me, adhuc esurient</i>. Sed in appetitu divitiarum, et quorumcumque temporalium bonorum, est e converso, nam quando iam habentur, ipsa contemnuntur, et alia appetuntur; secundum quod significatur Ioan. IV, cum dominus dicit, qui bibit <i>ex hac aqua</i>, per quam temporalia significantur, <i>sitiet iterum</i>. Et hoc ideo, quia eorum insufficientia magis cognoscitur cum habentur. Et ideo hoc ipsum ostendit eorum imperfectionem, et quod in eis summum bonum non consistit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 2 a. 2 arg. 1"><a name="33477"><span class="ref">[33477] Iª-IIae q. 2 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis in honoribus consistat. Beatitudo enim, sive felicitas, est praemium virtutis, ut philosophus dicit in I Ethic. Sed honor maxime videtur esse id quod est virtutis praemium, ut philosophus dicit in IV Ethic. Ergo in honore maxime consistit beatitudo.</p><p title="I-II q. 2 a. 2 arg. 2"><a name="33478"><span class="ref">[33478] Iª-IIae q. 2 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, illud quod convenit Deo et excellentissimis, maxime videtur esse beatitudo, quae est bonum perfectum. Sed huiusmodi est honor, ut philosophus dicit in IV Ethic. Et etiam I Tim. I, dicit apostolus, <i>soli Deo honor et gloria</i>. Ergo in honore consistit beatitudo.</p><p title="I-II q. 2 a. 2 arg. 3"><a name="33479"><span class="ref">[33479] Iª-IIae q. 2 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, illud quod est maxime desideratum ab hominibus, est beatitudo. Sed nihil videtur esse magis desiderabile ab hominibus quam honor, quia homines patiuntur iacturam in omnibus aliis rebus ne patiantur aliquod detrimentum sui honoris. Ergo in honore beatitudo consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 2 s. c."><a name="33480"><span class="ref">[33480] Iª-IIae q. 2 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, beatitudo est in beato. Honor autem non est in eo qui honoratur, sed magis in honorante, qui reverentiam exhibet honorato, ut philosophus dicit in I Ethic. Ergo in honore beatitudo non consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 2 co."><a name="33481"><span class="ref">[33481] Iª-IIae q. 2 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod impossibile est beatitudinem consistere in honore. Honor enim exhibetur alicui propter aliquam eius excellentiam; et ita est signum et testimonium quoddam illius excellentiae quae est in honorato. Excellentia autem hominis maxime attenditur secundum beatitudinem, quae est hominis bonum perfectum; et secundum partes eius, idest secundum illa bona quibus aliquid beatitudinis participatur. Et ideo honor potest quidem consequi beatitudinem, sed principaliter in eo beatitudo consistere non potest.</p><p title="I-II q. 2 a. 2 ad 1"><a name="33482"><span class="ref">[33482] Iª-IIae q. 2 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut philosophus ibidem dicit, honor non est praemium virtutis propter quod virtuosi operantur, sed accipiunt honorem ab hominibus loco praemii, quasi a non habentibus aliquid maius ad dandum. Verum autem praemium virtutis est ipsa beatitudo, propter quam virtuosi operantur. Si autem propter honorem operarentur, iam non esset virtus, sed magis ambitio.</p><p title="I-II q. 2 a. 2 ad 2"><a name="33483"><span class="ref">[33483] Iª-IIae q. 2 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod honor debetur Deo et excellentissimis, in signum vel testimonium excellentiae praeexistentis, non quod ipse honor faciat eos excellentes.</p><p title="I-II q. 2 a. 2 ad 3"><a name="33484"><span class="ref">[33484] Iª-IIae q. 2 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ex naturali desiderio beatitudinis, quam consequitur honor, ut dictum est, contingit quod homines maxime honorem desiderant. Unde quaerunt homines maxime honorari a sapientibus, quorum iudicio credunt se esse excellentes vel felices.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 2 a. 3 arg. 1"><a name="33485"><span class="ref">[33485] Iª-IIae q. 2 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in gloria. In eo enim videtur beatitudo consistere, quod redditur sanctis pro tribulationibus quas in mundo patiuntur. Huiusmodi autem est gloria, dicit enim apostolus, Rom. VIII, <i>non sunt condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis</i>. Ergo beatitudo consistit in gloria.</p><p title="I-II q. 2 a. 3 arg. 2"><a name="33486"><span class="ref">[33486] Iª-IIae q. 2 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum est diffusivum sui, ut patet per Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Sed per gloriam bonum hominis maxime diffunditur in notitiam aliorum, quia gloria, ut Ambrosius dicit, nihil aliud est quam clara cum laude notitia. Ergo beatitudo hominis consistit in gloria.</p><p title="I-II q. 2 a. 3 arg. 3"><a name="33487"><span class="ref">[33487] Iª-IIae q. 2 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, beatitudo est stabilissimum bonorum. Hoc autem videtur esse fama vel gloria, quia per hanc quodammodo homines aeternitatem sortiuntur. Unde Boetius dicit, in libro de Consol., <i>vos immortalitatem vobis propagare videmini, cum futuri famam temporis cogitatis</i>. Ergo beatitudo hominis consistit in fama seu gloria.</p><p title="I-II q. 2 a. 3 s. c."><a name="33488"><span class="ref">[33488] Iª-IIae q. 2 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, beatitudo est verum hominis bonum. Sed famam seu gloriam contingit esse falsam, ut enim dicit Boetius, in libro III de Consol., <i>plures magnum saepe nomen falsis vulgi opinionibus abstulerunt. Quo quid turpius excogitari potest? Nam qui falso praedicantur, suis ipsi necesse est laudibus erubescant</i>. Non ergo beatitudo hominis consistit in fama seu gloria.</p><p title="I-II q. 2 a. 3 co."><a name="33489"><span class="ref">[33489] Iª-IIae q. 2 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis in fama seu gloria humana consistere. Nam gloria nihil aliud est quam clara notitia cum laude, ut Ambrosius dicit. Res autem cognita aliter comparatur ad cognitionem humanam, et aliter ad cognitionem divinam, humana enim cognitio a rebus cognitis causatur, sed divina cognitio est causa rerum cognitarum. Unde perfectio humani boni, quae beatitudo dicitur, non potest causari a notitia humana, sed magis notitia humana de beatitudine alicuius procedit et quodammodo causatur ab ipsa humana beatitudine, vel inchoata vel perfecta. Et ideo in fama vel in gloria non potest consistere hominis beatitudo. Sed bonum hominis dependet, sicut ex causa, ex cognitione Dei. Et ideo ex gloria quae est apud Deum, dependet beatitudo hominis sicut ex causa sua, secundum illud Psalmi XC, <i>eripiam eum, et glorificabo eum, longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi salutare meum</i>. Est etiam aliud considerandum, quod humana notitia saepe fallitur, et praecipue in singularibus contingentibus, cuiusmodi sunt actus humani. Et ideo frequenter humana gloria fallax est. Sed quia Deus falli non potest, eius gloria semper vera est. Propter quod dicitur, II ad Cor. X, <i>ille probatus est, quem Deus commendat</i>.</p><p title="I-II q. 2 a. 3 ad 1"><a name="33490"><span class="ref">[33490] Iª-IIae q. 2 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod apostolus non loquitur ibi de gloria quae est ab hominibus, sed de gloria quae est a Deo coram Angelis eius. Unde dicitur Marc. VIII, <i>filius hominis confitebitur eum in gloria patris sui, coram Angelis eius</i>.</p><p title="I-II q. 2 a. 3 ad 2"><a name="33491"><span class="ref">[33491] Iª-IIae q. 2 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod bonum alicuius hominis quod per famam vel gloriam est in cognitione multorum, si cognitio quidem vera sit, oportet quod derivetur a bono existente in ipso homine, et sic praesupponit beatitudinem perfectam vel inchoatam. Si autem cognitio falsa sit, non concordat rei, et sic bonum non invenitur in eo cuius fama celebris habetur. Unde patet quod fama nullo modo potest facere hominem beatum.</p><p title="I-II q. 2 a. 3 ad 3"><a name="33492"><span class="ref">[33492] Iª-IIae q. 2 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod fama non habet stabilitatem, immo falso rumore de facili perditur. Et si stabilis aliquando perseveret, hoc est per accidens. Sed beatitudo habet per se stabilitatem, et semper.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 2 a. 4 arg. 1"><a name="33493"><span class="ref">[33493] Iª-IIae q. 2 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in potestate. Omnia enim appetunt assimilari Deo, tanquam ultimo fini et primo principio. Sed homines qui in potestatibus sunt, propter similitudinem potestatis, maxime videntur esse Deo conformes, unde et in Scriptura dii vocantur, ut patet Exod. XXII, <i>diis non detrahes</i>. Ergo in potestate beatitudo consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 4 arg. 2"><a name="33494"><span class="ref">[33494] Iª-IIae q. 2 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, beatitudo est bonum perfectum. Sed perfectissimum est quod homo etiam alios regere possit, quod convenit his qui in potestatibus sunt constituti. Ergo beatitudo consistit in potestate.</p><p title="I-II q. 2 a. 4 arg. 3"><a name="33495"><span class="ref">[33495] Iª-IIae q. 2 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, beatitudo, cum sit maxime appetibilis, opponitur ei quod maxime est fugiendum. Sed homines maxime fugiunt servitutem, cui contraponitur potestas. Ergo in potestate beatitudo consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 4 s. c."><a name="33496"><span class="ref">[33496] Iª-IIae q. 2 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, beatitudo est perfectum bonum. Sed potestas est maxime imperfecta. Ut enim dicit Boetius, III de Consol., <i>potestas humana sollicitudinum morsus expellere, formidinum aculeos vitare nequit. Et postea, potentem censes cui satellites latus ambiunt qui quos terret, ipse plus metuit?</i> Non igitur beatitudo consistit in potestate.</p><p title="I-II q. 2 a. 4 co."><a name="33497"><span class="ref">[33497] Iª-IIae q. 2 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod impossibile est beatitudinem in potestate consistere, propter duo. Primo quidem, quia potestas habet rationem principii, ut patet in V Metaphys. Beatitudo autem habet rationem ultimi finis. Secundo, quia potestas se habet ad bonum et ad malum. Beatitudo autem est proprium et perfectum hominis bonum. Unde magis posset consistere beatitudo aliqua in bono usu potestatis, qui est per virtutem, quam in ipsa potestate. Possunt autem quatuor generales rationes induci ad ostendendum quod in nullo praemissorum exteriorum bonorum beatitudo consistat. Quarum prima est quia, cum beatitudo sit summum hominis bonum, non compatitur secum aliquod malum. Omnia autem praedicta possunt inveniri et in bonis et in malis. Secunda ratio est quia, cum de ratione beatitudinis sit quod sit per se sufficiens, ut patet in I Ethic., necesse est quod, beatitudine adepta, nullum bonum homini necessarium desit. Adeptis autem singulis praemissorum, possunt adhuc multa bona homini necessaria deesse, puta sapientia, sanitas corporis, et huiusmodi. Tertia, quia, cum beatitudo sit bonum perfectum, ex beatitudine non potest aliquod malum alicui provenire. Quod non convenit praemissis, dicitur enim Eccle. V, quod divitiae interdum conservantur in malum domini sui; et simile patet in aliis tribus. Quarta ratio est quia ad beatitudinem homo ordinatur per principia interiora, cum ad ipsam naturaliter ordinetur. Praemissa autem quatuor bona magis sunt a causis exterioribus, et ut plurimum a fortuna, unde et bona fortunae dicuntur. Unde patet quod in praemissis nullo modo beatitudo consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 4 ad 1"><a name="33498"><span class="ref">[33498] Iª-IIae q. 2 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod divina potestas est sua bonitas, unde uti sua potestate non potest nisi bene. Sed hoc in hominibus non invenitur. Unde non sufficit ad beatitudinem hominis quod assimiletur Deo quantum ad potestatem, nisi etiam assimiletur ei quantum ad bonitatem.</p><p title="I-II q. 2 a. 4 ad 2"><a name="33499"><span class="ref">[33499] Iª-IIae q. 2 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut optimum est quod aliquis utatur bene potestate in regimine multorum, ita pessimum est si male utatur. Et ita potestas se habet et ad bonum et ad malum.</p><p title="I-II q. 2 a. 4 ad 3"><a name="33500"><span class="ref">[33500] Iª-IIae q. 2 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod servitus est impedimentum boni usus potestatis, et ideo naturaliter homines eam fugiunt, et non quasi in potestate hominis sit summum bonum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 2 a. 5 arg. 1"><a name="33501"><span class="ref">[33501] Iª-IIae q. 2 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in bonis corporis. Dicitur enim Eccli. XXX, <i>non est census supra censum salutis corporis</i>. Sed in eo quod est optimum, consistit beatitudo. Ergo consistit in corporis salute.</p><p title="I-II q. 2 a. 5 arg. 2"><a name="33502"><span class="ref">[33502] Iª-IIae q. 2 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, Dionysius dicit, V cap. de Div. Nom., quod esse est melius quam vivere, et vivere melius quam alia quae consequuntur. Sed ad esse et vivere hominis requiritur salus corporis. Cum ergo beatitudo sit summum bonum hominis, videtur quod salus corporis maxime pertineat ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 2 a. 5 arg. 3"><a name="33503"><span class="ref">[33503] Iª-IIae q. 2 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, quanto aliquid est communius, tanto ab altiori principio dependet quia quanto causa est superior, tanto eius virtus ad plura se extendit. Sed sicut causalitas causae efficientis consideratur secundum influentiam, ita causalitas finis attenditur secundum appetitum. Ergo sicut prima causa efficiens est quae in omnia influit, ita ultimus finis est quod ab omnibus desideratur. Sed ipsum esse est quod maxime desideratur ab omnibus. Ergo in his quae pertinent ad esse hominis, sicut est salus corporis, maxime consistit eius beatitudo.</p><p title="I-II q. 2 a. 5 s. c."><a name="33504"><span class="ref">[33504] Iª-IIae q. 2 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, secundum beatitudinem homo excellit omnia alia animalia. Sed secundum bona corporis, a multis animalibus superatur, sicut ab elephante in diuturnitate vitae, a leone in fortitudine, a cervo in cursu. Ergo beatitudo hominis non consistit in bonis corporis.</p><p title="I-II q. 2 a. 5 co."><a name="33505"><span class="ref">[33505] Iª-IIae q. 2 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis in bonis corporis consistere, propter duo. Primo quidem, quia impossibile est quod illius rei quae ordinatur ad aliud sicut ad finem, ultimus finis sit eiusdem conservatio in esse. Unde gubernator non intendit, sicut ultimum finem, conservationem navis sibi commissae; eo quod navis ad aliud ordinatur sicut ad finem, scilicet ad navigandum. Sicut autem navis committitur gubernatori ad dirigendum, ita homo est suae voluntati et rationi commissus; secundum illud quod dicitur Eccli. XV, <i>Deus ab initio constituit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui</i>. Manifestum est autem quod homo ordinatur ad aliquid sicut ad finem, non enim homo est summum bonum. Unde impossibile est quod ultimus finis rationis et voluntatis humanae sit conservatio humani esse. Secundo quia, dato quod finis rationis et voluntatis humanae esset conservatio humani esse, non tamen posset dici quod finis hominis esset aliquod corporis bonum. Esse enim hominis consistit in anima et corpore, et quamvis esse corporis dependeat ab anima, esse tamen humanae animae non dependet a corpore, ut supra ostensum est; ipsumque corpus est propter animam, sicut materia propter formam, et instrumenta propter motorem, ut per ea suas actiones exerceat. Unde omnia bona corporis ordinantur ad bona animae, sicut ad finem. Unde impossibile est quod in bonis corporis beatitudo consistat, quae est ultimus hominis finis.</p><p title="I-II q. 2 a. 5 ad 1"><a name="33506"><span class="ref">[33506] Iª-IIae q. 2 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut corpus ordinatur ad animam sicut ad finem, ita bona exteriora ad ipsum corpus. Et ideo rationabiliter bonum corporis praefertur bonis exterioribus, quae per censum significantur, sicut et bonum animae praefertur omnibus bonis corporis.</p><p title="I-II q. 2 a. 5 ad 2"><a name="33507"><span class="ref">[33507] Iª-IIae q. 2 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod esse simpliciter acceptum, secundum quod includit in se omnem perfectionem essendi, praeeminet vitae et omnibus subsequentibus, sic enim ipsum esse praehabet in se omnia subsequentia. Et hoc modo Dionysius loquitur. Sed si consideretur ipsum esse prout participatur in hac re vel in illa, quae non capiunt totam perfectionem essendi, sed habent esse imperfectum, sicut est esse cuiuslibet creaturae; sic manifestum est quod ipsum esse cum perfectione superaddita est eminentius. Unde et Dionysius ibidem dicit quod viventia sunt meliora existentibus, et intelligentia viventibus.</p><p title="I-II q. 2 a. 5 ad 3"><a name="33508"><span class="ref">[33508] Iª-IIae q. 2 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, quia finis respondet principio, ex illa ratione probatur quod ultimus finis est primum principium essendi, in quo est omnis essendi perfectio, cuius similitudinem appetunt, secundum suam proportionem, quaedam quidem secundum esse tantum, quaedam secundum esse vivens, quaedam secundum esse vivens et intelligens et beatum. Et hoc paucorum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 2 a. 6 arg. 1"><a name="33509"><span class="ref">[33509] Iª-IIae q. 2 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis in voluptate consistat. Beatitudo enim, cum sit ultimus finis, non appetitur propter aliud, sed alia propter ipsam. Sed hoc maxime convenit delectationi, <i>ridiculum est enim ab aliquo quaerere propter quid velit delectari</i>, ut dicitur in X Ethic. Ergo beatitudo maxime in voluptate et delectatione consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 6 arg. 2"><a name="33510"><span class="ref">[33510] Iª-IIae q. 2 a. 6 arg. 2</span></a> <i>Praeterea, causa prima vehementius imprimit quam secunda</i>, ut dicitur in libro de causis. Influentia autem finis attenditur secundum eius appetitum. Illud ergo videtur habere rationem finis ultimi, quod maxime movet appetitum. Hoc autem est voluptas, cuius signum est quod delectatio intantum absorbet hominis voluntatem et rationem, quod alia bona contemnere facit. Ergo videtur quod ultimus finis hominis, qui est beatitudo, maxime in voluptate consistat.</p><p title="I-II q. 2 a. 6 arg. 3"><a name="33511"><span class="ref">[33511] Iª-IIae q. 2 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, cum appetitus sit boni, illud quod omnia appetunt, videtur esse optimum. Sed delectationem omnia appetunt, et sapientes et insipientes, et etiam ratione carentia. Ergo delectatio est optimum. Consistit ergo in voluptate beatitudo, quae est summum bonum.</p><p title="I-II q. 2 a. 6 s. c."><a name="33512"><span class="ref">[33512] Iª-IIae q. 2 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod Boetius dicit, in III de Consol., <i>tristes exitus esse voluptatum, quisquis reminisci libidinum suarum volet, intelliget. Quae si beatos efficere possent, nihil causae est quin pecudes quoque beatae esse dicantur</i>.</p><p title="I-II q. 2 a. 6 co."><a name="33513"><span class="ref">[33513] Iª-IIae q. 2 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, <i>quia delectationes corporales pluribus notae sunt, assumpserunt sibi nomen voluptatum</i>, ut dicitur VII Ethic., cum tamen sint aliae delectationes potiores. In quibus tamen beatitudo principaliter non consistit. Quia in unaquaque re aliud est quod pertinet ad essentiam eius, aliud est proprium accidens ipsius, sicut in homine aliud est quod est animal rationale mortale, aliud quod est risibile. Est igitur considerandum quod omnis delectatio est quoddam proprium accidens quod consequitur beatitudinem, vel aliquam beatitudinis partem, ex hoc enim aliquis delectatur quod habet bonum aliquod sibi conveniens, vel in re, vel in spe, vel saltem in memoria. Bonum autem conveniens, si quidem sit perfectum, est ipsa hominis beatitudo si autem sit imperfectum est quaedam beatitudinis participatio, vel propinqua, vel remota, vel saltem apparens. Unde manifestum est quod nec ipsa delectatio quae consequitur bonum perfectum, est ipsa essentia beatitudinis; sed quoddam consequens ad ipsam sicut per se accidens. Voluptas autem corporalis non potest etiam modo praedicto sequi bonum perfectum. Nam sequitur bonum quod apprehendit sensus, qui est virtus animae corpore utens. Bonum autem quod pertinet ad corpus, quod apprehenditur secundum sensum, non potest esse perfectum hominis bonum. Cum enim anima rationalis excedat proportionem materiae corporalis, pars animae quae est ab organo corporeo absoluta, quandam habet infinitatem respectu ipsius corporis et partium animae corpori concretarum, sicut immaterialia sunt quodammodo infinita respectu materialium, eo quod forma per materiam quodammodo contrahitur et finitur, unde forma a materia absoluta est quodammodo infinita. Et ideo sensus, qui est vis corporalis, cognoscit singulare, quod est determinatum per materiam, intellectus vero, qui est vis a materia absoluta, cognoscit universale, quod est abstractum a materia, et continet sub se infinita singularia. Unde patet quod bonum conveniens corpori, quod per apprehensionem sensus delectationem corporalem causat, non est perfectum bonum hominis, sed est minimum quiddam in comparatione ad bonum animae. Unde Sap. VII, dicitur quod <i>omne aurum, in comparatione sapientiae, arena est exigua</i>. Sic igitur neque voluptas corporalis est ipsa beatitudo, nec est per se accidens beatitudinis.</p><p title="I-II q. 2 a. 6 ad 1"><a name="33514"><span class="ref">[33514] Iª-IIae q. 2 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod eiusdem rationis est quod appetatur bonum, et quod appetatur delectatio, quae nihil est aliud quam quietatio appetitus in bono, sicut ex eadem virtute naturae est quod grave feratur deorsum, et quod ibi quiescat. Unde sicut bonum propter seipsum appetitur, ita et delectatio propter se, et non propter aliud appetitur, si ly propter dicat causam finalem. Si vero dicat causam formalem, vel potius motivam, sic delectatio est appetibilis propter aliud, idest propter bonum, quod est delectationis obiectum, et per consequens est principium eius, et dat ei formam, ex hoc enim delectatio habet quod appetatur, quia est quies in bono desiderato.</p><p title="I-II q. 2 a. 6 ad 2"><a name="33515"><span class="ref">[33515] Iª-IIae q. 2 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod vehemens appetitus delectationis sensibilis contingit ex hoc quod operationes sensuum, quia sunt principia nostrae cognitionis, sunt magis perceptibiles. Unde etiam a pluribus delectationes sensibiles appetuntur.</p><p title="I-II q. 2 a. 6 ad 3"><a name="33516"><span class="ref">[33516] Iª-IIae q. 2 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod eo modo omnes appetunt delectationem, sicut et appetunt bonum, et tamen delectationem appetunt ratione boni, et non e converso, ut dictum est. Unde non sequitur quod delectatio sit maximum et per se bonum, sed quod unaquaeque delectatio consequatur aliquod bonum, et quod aliqua delectatio consequatur id quod est per se et maximum bonum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 2 a. 7 arg. 1"><a name="33517"><span class="ref">[33517] Iª-IIae q. 2 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in aliquo bono animae. Beatitudo enim est quoddam hominis bonum. Hoc autem per tria dividitur, quae sunt bona exteriora, bona corporis, et bona animae. Sed beatitudo non consistit in bonis exterioribus, neque in bonis corporis, sicut supra ostensum est. Ergo consistit in bonis animae.</p><p title="I-II q. 2 a. 7 arg. 2"><a name="33518"><span class="ref">[33518] Iª-IIae q. 2 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, illud cui appetimus aliquod bonum, magis amamus quam bonum quod ei appetimus, sicut magis amamus amicum cui appetimus pecuniam, quam pecuniam. Sed unusquisque quodcumque bonum sibi appetit. Ergo seipsum amat magis quam omnia alia bona. Sed beatitudo est quod maxime amatur, quod patet ex hoc quod propter ipsam omnia alia amantur et desiderantur. Ergo beatitudo consistit in aliquo bono ipsius hominis. Sed non in bonis corporis. Ergo in bonis animae.</p><p title="I-II q. 2 a. 7 arg. 3"><a name="33519"><span class="ref">[33519] Iª-IIae q. 2 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, perfectio est aliquid eius quod perficitur. Sed beatitudo est quaedam perfectio hominis. Ergo beatitudo est aliquid hominis. Sed non est aliquid corporis, ut ostensum est. Ergo beatitudo est aliquid animae. Et ita consistit in bonis animae.</p><p title="I-II q. 2 a. 7 s. c."><a name="33520"><span class="ref">[33520] Iª-IIae q. 2 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra, sicut Augustinus dicit in libro de Doctr. Christ., <i>id in quo constituitur beata vita, propter se diligendum est</i>. Sed homo non est propter seipsum diligendus, sed quidquid est in homine, est diligendum propter Deum. Ergo in nullo bono animae beatitudo consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 7 co."><a name="33521"><span class="ref">[33521] Iª-IIae q. 2 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, finis dupliciter dicitur, scilicet ipsa res quam adipisci desideramus; et usus, seu adeptio aut possessio illius rei. Si ergo loquamur de ultimo fine hominis quantum ad ipsam rem quam appetimus sicut ultimum finem, impossibile est quod ultimus finis hominis sit ipsa anima, vel aliquid eius. Ipsa enim anima, in se considerata, est ut in potentia existens, fit enim de potentia sciente actu sciens, et de potentia virtuosa actu virtuosa. Cum autem potentia sit propter actum, sicut propter complementum, impossibile est quod id quod est secundum se in potentia existens, habeat rationem ultimi finis. Unde impossibile est quod ipsa anima sit ultimus finis sui ipsius. Similiter etiam neque aliquid eius, sive sit potentia, sive habitus, sive actus. Bonum enim quod est ultimus finis, est bonum perfectum complens appetitum. Appetitus autem humanus, qui est voluntas, est boni universalis. Quodlibet bonum autem inhaerens ipsi animae, est bonum participatum, et per consequens particulatum. Unde impossibile est quod aliquod eorum sit ultimus finis hominis. Sed si loquamur de ultimo fine hominis quantum ad ipsam adeptionem vel possessionem, seu quemcumque usum ipsius rei quae appetitur ut finis, sic ad ultimum finem pertinet aliquid hominis ex parte animae, quia homo per animam beatitudinem consequitur. Res ergo ipsa quae appetitur ut finis, est id in quo beatitudo consistit, et quod beatum facit, sed huius rei adeptio vocatur beatitudo. Unde dicendum est quod beatitudo est aliquid animae; sed id in quo consistit beatitudo, est aliquid extra animam.</p><p title="I-II q. 2 a. 7 ad 1"><a name="33522"><span class="ref">[33522] Iª-IIae q. 2 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, secundum quod sub illa divisione comprehenduntur omnia bona quae homini sunt appetibilia, sic bonum animae dicitur non solum potentia aut habitus aut actus, sed etiam obiectum, quod est extrinsecum. Et hoc modo nihil prohibet dicere id in quo beatitudo consistit, esse quoddam bonum animae.</p><p title="I-II q. 2 a. 7 ad 2"><a name="33523"><span class="ref">[33523] Iª-IIae q. 2 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum, quantum ad propositum pertinet, quod beatitudo maxime amatur tanquam bonum concupitum, amicus autem amatur tanquam id cui concupiscitur bonum; et sic etiam homo amat seipsum. Unde non est eadem ratio amoris utrobique. Utrum autem amore amicitiae aliquid homo supra se amet, erit locus considerandi cum de caritate agetur.</p><p title="I-II q. 2 a. 7 ad 3"><a name="33524"><span class="ref">[33524] Iª-IIae q. 2 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod beatitudo ipsa, cum sit perfectio animae, est quoddam animae bonum inhaerens, sed id in quo beatitudo consistit, quod scilicet beatum facit, est aliquid extra animam, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 2 a. 8 arg. 1"><a name="33525"><span class="ref">[33525] Iª-IIae q. 2 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in aliquo bono creato. Dicit enim Dionysius, VII cap. de Div. Nom., quod divina sapientia coniungit fines primorum principiis secundorum, ex quo potest accipi quod summum inferioris naturae sit attingere infimum naturae superioris. Sed summum hominis bonum est beatitudo. Cum ergo Angelus naturae ordine sit supra hominem, ut in primo habitum est; videtur quod beatitudo hominis consistat in hoc quod aliquo modo attingit ad Angelum.</p><p title="I-II q. 2 a. 8 arg. 2"><a name="33526"><span class="ref">[33526] Iª-IIae q. 2 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, ultimus finis cuiuslibet rei est in suo perfecto, unde pars est propter totum, sicut propter finem. Sed tota universitas creaturarum, quae dicitur maior mundus, comparatur ad hominem, qui in VIII Physic. dicitur minor mundus, sicut perfectum ad imperfectum. Ergo beatitudo hominis consistit in tota universitate creaturarum.</p><p title="I-II q. 2 a. 8 arg. 3"><a name="33527"><span class="ref">[33527] Iª-IIae q. 2 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, per hoc homo efficitur beatus, quod eius naturale desiderium quietat. Sed naturale desiderium hominis non extenditur ad maius bonum quam quod ipse capere potest. Cum ergo homo non sit capax boni quod excedit limites totius creaturae, videtur quod per aliquod bonum creatum homo beatus fieri possit. Et ita beatitudo hominis in aliquo bono creato consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 8 s. c."><a name="33528"><span class="ref">[33528] Iª-IIae q. 2 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, XIX de Civ. Dei, <i>ut vita carnis anima est, ita beata vita hominis Deus est; de quo dicitur, beatus populus cuius dominus Deus eius</i>.</p><p title="I-II q. 2 a. 8 co."><a name="33529"><span class="ref">[33529] Iª-IIae q. 2 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis esse in aliquo bono creato. Beatitudo enim est bonum perfectum, quod totaliter quietat appetitum, alioquin non esset ultimus finis, si adhuc restaret aliquid appetendum. Obiectum autem voluntatis, quae est appetitus humanus, est universale bonum; sicut obiectum intellectus est universale verum. Ex quo patet quod nihil potest quietare voluntatem hominis, nisi bonum universale. Quod non invenitur in aliquo creato, sed solum in Deo, quia omnis creatura habet bonitatem participatam. Unde solus Deus voluntatem hominis implere potest; secundum quod dicitur in Psalmo CII, <i>qui replet in bonis desiderium tuum</i>. In solo igitur Deo beatitudo hominis consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 8 ad 1"><a name="33530"><span class="ref">[33530] Iª-IIae q. 2 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod superius hominis attingit quidem infimum angelicae naturae per quandam similitudinem; non tamen ibi sistit sicut in ultimo fine, sed procedit usque ad ipsum universalem fontem boni, qui est universale obiectum beatitudinis omnium beatorum, tanquam infinitum et perfectum bonum existens.</p><p title="I-II q. 2 a. 8 ad 2"><a name="33531"><span class="ref">[33531] Iª-IIae q. 2 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, si totum aliquod non sit ultimus finis, sed ordinetur ad finem ulteriorem, ultimus finis partis non est ipsum totum, sed aliquid aliud. Universitas autem creaturarum, ad quam comparatur homo ut pars ad totum, non est ultimus finis, sed ordinatur in Deum sicut in ultimum finem. Unde bonum universi non est ultimus finis hominis, sed ipse Deus.</p><p title="I-II q. 2 a. 8 ad 3"><a name="33532"><span class="ref">[33532] Iª-IIae q. 2 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod bonum creatum non est minus quam bonum cuius homo est capax ut rei intrinsecae et inhaerentis, est tamen minus quam bonum cuius est capax ut obiecti, quod est infinitum. Bonum autem quod participatur ab Angelo, et a toto universo, est bonum finitum et contractum.</p></div></div><div class="q" id="q3"><h2>Quaestio 3</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 3 pr."><a name="33533"><span class="ref">[33533] Iª-IIae q. 3 pr.</span></a> Deinde considerandum est quid sit beatitudo; et quae requirantur ad ipsam. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum beatitudo sit aliquid increatum. Secundo, si est aliquid creatum, utrum sit operatio. Tertio, utrum sit operatio sensitivae partis, an intellectivae tantum. Quarto, si est operatio intellectivae partis, utrum sit operatio intellectus, an voluntatis. Quinto, si est operatio intellectus, utrum sit operatio intellectus speculativi, aut practici. Sexto, si est operatio intellectus speculativi, utrum consistat in speculatione scientiarum speculativarum. Septimo, utrum consistat in speculatione substantiarum separatarum, scilicet Angelorum. Octavo, utrum in sola speculatione Dei qua per essentiam videtur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 3 a. 1 arg. 1"><a name="33534"><span class="ref">[33534] Iª-IIae q. 3 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod beatitudo sit aliquid increatum. Dicit enim Boetius, in III de Consol., <i>Deum esse ipsam beatitudinem necesse est confiteri</i>.</p><p title="I-II q. 3 a. 1 arg. 2"><a name="33535"><span class="ref">[33535] Iª-IIae q. 3 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, beatitudo est summum bonum. Sed esse summum bonum convenit Deo. Cum ergo non sint plura summa bona, videtur quod beatitudo sit idem quod Deus.</p><p title="I-II q. 3 a. 1 arg. 3"><a name="33536"><span class="ref">[33536] Iª-IIae q. 3 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, beatitudo est ultimus finis, in quem naturaliter humana voluntas tendit. Sed in nullum aliud voluntas tanquam in finem tendere debet nisi in Deum; quo solo fruendum est, ut Augustinus dicit. Ergo beatitudo est idem quod Deus.</p><p title="I-II q. 3 a. 1 s. c."><a name="33537"><span class="ref">[33537] Iª-IIae q. 3 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, nullum factum est increatum. Sed beatitudo hominis est aliquid factum, quia secundum Augustinum, I de Doctr. Christ., <i>illis rebus fruendum est, quae nos beatos faciunt</i>. Ergo beatitudo non est aliquid increatum.</p><p title="I-II q. 3 a. 1 co."><a name="33538"><span class="ref">[33538] Iª-IIae q. 3 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, finis dicitur dupliciter. Uno modo, ipsa res quam cupimus adipisci, sicut avaro est finis pecunia. Alio modo, ipsa adeptio vel possessio, seu usus aut fruitio eius rei quae desideratur, sicut si dicatur quod possessio pecuniae est finis avari, et frui re voluptuosa est finis intemperati. Primo ergo modo, ultimus hominis finis est bonum increatum, scilicet Deus, qui solus sua infinita bonitate potest voluntatem hominis perfecte implere. Secundo autem modo, ultimus finis hominis est aliquid creatum in ipso existens, quod nihil est aliud quam adeptio vel fruitio finis ultimi. Ultimus autem finis vocatur beatitudo. Si ergo beatitudo hominis consideretur quantum ad causam vel obiectum, sic est aliquid increatum, si autem consideretur quantum ad ipsam essentiam beatitudinis, sic est aliquid creatum.</p><p title="I-II q. 3 a. 1 ad 1"><a name="33539"><span class="ref">[33539] Iª-IIae q. 3 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Deus est beatitudo per essentiam suam, non enim per adeptionem aut participationem alicuius alterius beatus est, sed per essentiam suam. Homines autem sunt beati, sicut ibidem dicit Boetius, per participationem; sicut et dii per participationem dicuntur. Ipsa autem participatio beatitudinis secundum quam homo dicitur beatus, aliquid creatum est.</p><p title="I-II q. 3 a. 1 ad 2"><a name="33540"><span class="ref">[33540] Iª-IIae q. 3 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod beatitudo dicitur esse summum hominis bonum, quia est adeptio vel fruitio summi boni.</p><p title="I-II q. 3 a. 1 ad 3"><a name="33541"><span class="ref">[33541] Iª-IIae q. 3 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod beatitudo dicitur ultimus finis, per modum quo adeptio finis dicitur finis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 1"><a name="33542"><span class="ref">[33542] Iª-IIae q. 3 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod beatitudo non sit operatio. Dicit enim apostolus, Rom. VI, <i>habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam</i>. Sed vita non est operatio, sed ipsum esse viventium. Ergo ultimus finis, qui est beatitudo, non est operatio.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 2"><a name="33543"><span class="ref">[33543] Iª-IIae q. 3 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Boetius dicit, in III de Consol., quod <i>beatitudo est status omnium bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed status non nominat operationem. Ergo beatitudo non est operatio.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 3"><a name="33544"><span class="ref">[33544] Iª-IIae q. 3 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, beatitudo significat aliquid in beato existens, cum sit ultima perfectio hominis. Sed operatio non significat ut aliquid existens in operante, sed magis ut ab ipso procedens. Ergo beatitudo non est operatio.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 4"><a name="33545"><span class="ref">[33545] Iª-IIae q. 3 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, beatitudo permanet in beato. Operatio autem non permanet, sed transit. Ergo beatitudo non est operatio.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 5"><a name="33546"><span class="ref">[33546] Iª-IIae q. 3 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, unius hominis est una beatitudo. Operationes autem sunt multae. Ergo beatitudo non est operatio.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 6"><a name="33547"><span class="ref">[33547] Iª-IIae q. 3 a. 2 arg. 6</span></a> Praeterea, beatitudo inest beato absque interruptione. Sed operatio humana frequenter interrumpitur puta somno, vel aliqua alia occupatione, vel quiete. Ergo beatitudo non est operatio.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 s. c."><a name="33548"><span class="ref">[33548] Iª-IIae q. 3 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in I Ethic., quod <i>felicitas est operatio secundum virtutem perfectam</i>.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 co."><a name="33549"><span class="ref">[33549] Iª-IIae q. 3 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, secundum quod beatitudo hominis est aliquid creatum in ipso existens necesse est dicere quod beatitudo hominis sit operatio. Est enim beatitudo ultima hominis perfectio. Unumquodque autem intantum perfectum est, inquantum est actu, nam potentia sine actu imperfecta est. Oportet ergo beatitudinem in ultimo actu hominis consistere. Manifestum est autem quod operatio est ultimus actus operantis; unde et actus secundus a philosopho nominatur, in II de anima, nam habens formam potest esse in potentia operans, sicut sciens est in potentia considerans. Et inde est quod in aliis quoque rebus res unaquaeque dicitur esse propter suam operationem, ut dicitur in II de caelo. Necesse est ergo beatitudinem hominis operationem esse.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 ad 1"><a name="33550"><span class="ref">[33550] Iª-IIae q. 3 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod vita dicitur dupliciter. Uno modo, ipsum esse viventis. Et sic beatitudo non est vita, ostensum est enim quod esse unius hominis, qualecumque sit, non est hominis beatitudo; solius enim Dei beatitudo est suum esse. Alio modo dicitur vita ipsa operatio viventis, secundum quam principium vitae in actum reducitur, et sic nominamus vitam activam, vel contemplativam, vel voluptuosam. Et hoc modo vita aeterna dicitur ultimus finis. Quod patet per hoc quod dicitur Ioan. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut cognoscant te, Deum verum unum</i>.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 ad 2"><a name="33551"><span class="ref">[33551] Iª-IIae q. 3 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Boetius, definiendo beatitudinem, consideravit ipsam communem beatitudinis rationem. Est enim communis ratio beatitudinis quod sit bonum commune perfectum; et hoc significavit cum dixit quod <i>est status omnium bonorum aggregatione perfectus</i>, per quod nihil aliud significatur nisi quod beatus est in statu boni perfecti. Sed Aristoteles expressit ipsam essentiam beatitudinis, ostendens per quid homo sit in huiusmodi statu, quia per operationem quandam. Et ideo in I Ethic. ipse etiam ostendit quod beatitudo est bonum perfectum.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 ad 3"><a name="33552"><span class="ref">[33552] Iª-IIae q. 3 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut dicitur in IX Metaphys., duplex est actio. Una quae procedit ab operante in exteriorem materiam, sicut urere et secare. Et talis operatio non potest esse beatitudo, nam talis operatio non est actio et perfectio agentis, sed magis patientis, ut ibidem dicitur. Alia est actio manens in ipso agente, ut sentire, intelligere et velle, et huiusmodi actio est perfectio et actus agentis. Et talis operatio potest esse beatitudo.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 ad 4"><a name="33553"><span class="ref">[33553] Iª-IIae q. 3 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, cum beatitudo dicat quandam ultimam perfectionem, secundum quod diversae res beatitudinis capaces ad diversos gradus perfectionis pertingere possunt, secundum hoc necesse est quod diversimode beatitudo dicatur. Nam in Deo est beatitudo per essentiam, quia ipsum esse eius est operatio eius, qua non fruitur alio, sed seipso. In Angelis autem beatis est ultima perfectio secundum aliquam operationem, qua coniunguntur bono increato, et haec operatio in eis est unica et sempiterna. In hominibus autem, secundum statum praesentis vitae, est ultima perfectio secundum operationem qua homo coniungitur Deo, sed haec operatio nec continua potest esse, et per consequens nec unica est, quia operatio intercisione multiplicatur. Et propter hoc in statu praesentis vitae, perfecta beatitudo ab homine haberi non potest. Unde philosophus, in I Ethic., ponens beatitudinem hominis in hac vita, dicit eam imperfectam, post multa concludens, beatos autem dicimus ut homines. Sed promittitur nobis a Deo beatitudo perfecta, quando erimus sicut Angeli in caelo, sicut dicitur Matth. XXII. Quantum ergo ad illam beatitudinem perfectam, cessat obiectio, quia una et continua et sempiterna operatione in illo beatitudinis statu mens hominis Deo coniungetur. Sed in praesenti vita, quantum deficimus ab unitate et continuitate talis operationis, tantum deficimus a beatitudinis perfectione. Est tamen aliqua participatio beatitudinis, et tanto maior, quanto operatio potest esse magis continua et una. Et ideo in activa vita, quae circa multa occupatur, est minus de ratione beatitudinis quam in vita contemplativa, quae versatur circa unum, idest circa veritatis contemplationem. Et si aliquando homo actu non operetur huiusmodi operationem, tamen quia in promptu habet eam semper operari; et quia etiam ipsam cessationem, puta somni vel occupationis alicuius naturalis, ad operationem praedictam ordinat; quasi videtur operatio continua esse.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 ad 5"><a name="33554"><span class="ref">[33554] Iª-IIae q. 3 a. 2 ad 5</span></a> Et per hoc patet solutio ad quintum, et ad sextum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 3 a. 3 arg. 1"><a name="33555"><span class="ref">[33555] Iª-IIae q. 3 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat etiam in operatione sensus. Nulla enim operatio invenitur in homine nobilior operatione sensitiva, nisi intellectiva. Sed operatio intellectiva dependet in nobis ab operatione sensitiva, quia non possumus intelligere sine phantasmate, ut dicitur in III de anima. Ergo beatitudo consistit etiam in operatione sensitiva.</p><p title="I-II q. 3 a. 3 arg. 2"><a name="33556"><span class="ref">[33556] Iª-IIae q. 3 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Boetius dicit, in III de Consol., quod <i>beatitudo est status omnium bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed quaedam bona sunt sensibilia, quae attingimus per sensus operationem. Ergo videtur quod operatio sensus requiratur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 3 a. 3 arg. 3"><a name="33557"><span class="ref">[33557] Iª-IIae q. 3 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, beatitudo est bonum perfectum, ut probatur in I Ethic., quod non esset, nisi homo perficeretur per ipsam secundum omnes partes suas. Sed per operationes sensitivas quaedam partes animae perficiuntur. Ergo operatio sensitiva requiritur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 3 a. 3 s. c."><a name="33558"><span class="ref">[33558] Iª-IIae q. 3 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, in operatione sensitiva communicant nobiscum bruta animalia. Non autem in beatitudine. Ergo beatitudo non consistit in operatione sensitiva.</p><p title="I-II q. 3 a. 3 co."><a name="33559"><span class="ref">[33559] Iª-IIae q. 3 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ad beatitudinem potest aliquid pertinere tripliciter, uno modo, essentialiter; alio modo, antecedenter; tertio modo, consequenter. Essentialiter quidem non potest pertinere operatio sensus ad beatitudinem. Nam beatitudo hominis consistit essentialiter in coniunctione ipsius ad bonum increatum, quod est ultimus finis, ut supra ostensum est, cui homo coniungi non potest per sensus operationem. Similiter etiam quia, sicut ostensum est, in corporalibus bonis beatitudo hominis non consistit, quae tamen sola per operationem sensus attingimus. Possunt autem operationes sensus pertinere ad beatitudinem antecedenter et consequenter. Antecedenter quidem, secundum beatitudinem imperfectam, qualis in praesenti vita haberi potest, nam operatio intellectus praeexigit operationem sensus. Consequenter autem, in illa perfecta beatitudine quae expectatur in caelo, quia post resurrectionem, ex ipsa beatitudine animae, ut Augustinus dicit in epistola ad Dioscorum, <i>fiet quaedam refluentia in corpus et in sensus corporeos, ut in suis operationibus perficiantur</i>; ut infra magis patebit, cum de resurrectione agetur. Non autem tunc operatio qua mens humana Deo coniungetur, a sensu dependebit.</p><p title="I-II q. 3 a. 3 ad 1"><a name="33560"><span class="ref">[33560] Iª-IIae q. 3 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa probat quod operatio sensus requiritur antecedenter ad beatitudinem imperfectam, qualis in hac vita haberi potest.</p><p title="I-II q. 3 a. 3 ad 2"><a name="33561"><span class="ref">[33561] Iª-IIae q. 3 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod beatitudo perfecta, qualem Angeli habent, habet congregationem omnium bonorum per coniunctionem ad universalem fontem totius boni; non quod indigeat singulis particularibus bonis. Sed in hac beatitudine imperfecta, requiritur congregatio bonorum sufficientium ad perfectissimam operationem huius vitae.</p><p title="I-II q. 3 a. 3 ad 3"><a name="33562"><span class="ref">[33562] Iª-IIae q. 3 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod in perfecta beatitudine perficitur totus homo, sed in inferiori parte per redundantiam a superiori. In beatitudine autem imperfecta praesentis vitae, e converso a perfectione inferioris partis proceditur ad perfectionem superioris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 1"><a name="33563"><span class="ref">[33563] Iª-IIae q. 3 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in actu voluntatis. Dicit enim Augustinus, XIX de Civ. Dei, quod beatitudo hominis in pace consistit, unde in Psalmo CXLVII, qui posuit fines tuos pacem. Sed pax ad voluntatem pertinet. Ergo beatitudo hominis in voluntate consistit.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 2"><a name="33564"><span class="ref">[33564] Iª-IIae q. 3 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, beatitudo est summum bonum. Sed bonum est obiectum voluntatis. Ergo beatitudo in operatione voluntatis consistit.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 3"><a name="33565"><span class="ref">[33565] Iª-IIae q. 3 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, primo moventi respondet ultimus finis, sicut ultimus finis totius exercitus est victoria, quae est finis ducis, qui omnes movet. Sed primum movens ad operandum est voluntas, quia movet alias vires, ut infra dicetur. Ergo beatitudo ad voluntatem pertinet.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 4"><a name="33566"><span class="ref">[33566] Iª-IIae q. 3 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, si beatitudo est aliqua operatio, oportet quod sit nobilissima operatio hominis. Sed nobilior operatio est dilectio Dei, quae est actus voluntatis, quam cognitio, quae est operatio intellectus, ut patet per apostolum, I ad Cor. XIII. Ergo videtur quod beatitudo consistat in actu voluntatis.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 5"><a name="33567"><span class="ref">[33567] Iª-IIae q. 3 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, in XIII de Trin., quod <i>beatus est qui habet omnia quae vult, et nihil vult male</i>. Et post pauca subdit, <i>propinquat beato qui bene vult quodcumque vult, bona enim beatum faciunt, quorum bonorum iam habet aliquid, ipsam scilicet bonam voluntatem</i>. Ergo beatitudo in actu voluntatis consistit.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 s. c."><a name="33568"><span class="ref">[33568] Iª-IIae q. 3 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dominus dicit, Ioan. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut cognoscant te, Deum verum unum</i>. Vita autem aeterna est ultimus finis, ut dictum est. Ergo beatitudo hominis in cognitione Dei consistit, quae est actus intellectus.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 co."><a name="33569"><span class="ref">[33569] Iª-IIae q. 3 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ad beatitudinem, sicut supra dictum est, duo requiruntur, unum quod est essentia beatitudinis; aliud quod est quasi per se accidens eius, scilicet delectatio ei adiuncta. Dico ergo quod, quantum ad id quod est essentialiter ipsa beatitudo, impossibile est quod consistat in actu voluntatis. Manifestum est enim ex praemissis quod beatitudo est consecutio finis ultimi. Consecutio autem finis non consistit in ipso actu voluntatis. Voluntas enim fertur in finem et absentem, cum ipsum desiderat; et praesentem, cum in ipso requiescens delectatur. Manifestum est autem quod ipsum desiderium finis non est consecutio finis, sed est motus ad finem. Delectatio autem advenit voluntati ex hoc quod finis est praesens, non autem e converso ex hoc aliquid fit praesens, quia voluntas delectatur in ipso. Oportet igitur aliquid aliud esse quam actum voluntatis, per quod fit ipse finis praesens volenti. Et hoc manifeste apparet circa fines sensibiles. Si enim consequi pecuniam esset per actum voluntatis, statim a principio cupidus consecutus esset pecuniam, quando vult eam habere. Sed a principio quidem est absens ei; consequitur autem ipsam per hoc quod manu ipsam apprehendit, vel aliquo huiusmodi; et tunc iam delectatur in pecunia habita. Sic igitur et circa intelligibilem finem contingit. Nam a principio volumus consequi finem intelligibilem; consequimur autem ipsum per hoc quod fit praesens nobis per actum intellectus; et tunc voluntas delectata conquiescit in fine iam adepto. Sic igitur essentia beatitudinis in actu intellectus consistit, sed ad voluntatem pertinet delectatio beatitudinem consequens; secundum quod Augustinus dicit, X Confess., quod beatitudo est gaudium de veritate; quia scilicet ipsum gaudium est consummatio beatitudinis.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 ad 1"><a name="33570"><span class="ref">[33570] Iª-IIae q. 3 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod pax pertinet ad ultimum hominis finem, non quasi essentialiter sit ipsa beatitudo; sed quia antecedenter et consequenter se habet ad ipsam. Antecedenter quidem, inquantum iam sunt remota omnia perturbantia, et impedientia ab ultimo fine. Consequenter vero, inquantum iam homo, adepto ultimo fine, remanet pacatus, suo desiderio quietato.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 ad 2"><a name="33571"><span class="ref">[33571] Iª-IIae q. 3 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod primum obiectum voluntatis non est actus eius sicut nec primum obiectum visus est visio, sed visibile. Unde ex hoc ipso quod beatitudo pertinet ad voluntatem tanquam primum obiectum eius, sequitur quod non pertineat ad ipsam tanquam actus ipsius.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 ad 3"><a name="33572"><span class="ref">[33572] Iª-IIae q. 3 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod finem primo apprehendit intellectus quam voluntas, tamen motus ad finem incipit in voluntate. Et ideo voluntati debetur id quod ultimo consequitur consecutionem finis, scilicet delectatio vel fruitio.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 ad 4"><a name="33573"><span class="ref">[33573] Iª-IIae q. 3 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod dilectio praeeminet cognitioni in movendo, sed cognitio praevia est dilectioni in attingendo, non enim diligitur nisi cognitum, ut dicit Augustinus in X de Trin. Et ideo intelligibilem finem primo attingimus per actionem intellectus; sicut et finem sensibilem primo attingimus per actionem sensus.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 ad 5"><a name="33574"><span class="ref">[33574] Iª-IIae q. 3 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod ille qui habet omnia quae vult, ex hoc est beatus, quod habet ea quae vult, quod quidem est per aliud quam per actum voluntatis. Sed nihil male velle requiritur ad beatitudinem sicut quaedam debita dispositio ad ipsam. Voluntas autem bona ponitur in numero bonorum quae beatum faciunt, prout est inclinatio quaedam in ipsa, sicut motus reducitur ad genus sui termini, ut alteratio ad qualitatem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 3 a. 5 arg. 1"><a name="33575"><span class="ref">[33575] Iª-IIae q. 3 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in operatione intellectus practici. Finis enim ultimus cuiuslibet creaturae consistit in assimilatione ad Deum. Sed homo magis assimilatur Deo per intellectum practicum, qui est causa rerum intellectarum, quam per intellectum speculativum, cuius scientia accipitur a rebus. Ergo beatitudo hominis magis consistit in operatione intellectus practici quam speculativi.</p><p title="I-II q. 3 a. 5 arg. 2"><a name="33576"><span class="ref">[33576] Iª-IIae q. 3 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, beatitudo est perfectum hominis bonum. Sed intellectus practicus magis ordinatur ad bonum quam speculativus, qui ordinatur ad verum. Unde et secundum perfectionem practici intellectus, dicimur boni, non autem secundum perfectionem speculativi intellectus, sed secundum eam dicimur scientes vel intelligentes. Ergo beatitudo hominis magis consistit in actu intellectus practici quam speculativi.</p><p title="I-II q. 3 a. 5 arg. 3"><a name="33577"><span class="ref">[33577] Iª-IIae q. 3 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, beatitudo est quoddam bonum ipsius hominis. Sed speculativus intellectus occupatur magis circa ea quae sunt extra hominem, practicus autem intellectus occupatur circa ea quae sunt ipsius hominis, scilicet circa operationes et passiones eius. Ergo beatitudo hominis magis consistit in operatione intellectus practici quam intellectus speculativi.</p><p title="I-II q. 3 a. 5 s. c."><a name="33578"><span class="ref">[33578] Iª-IIae q. 3 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in I de Trin., quod <i>contemplatio promittitur nobis, actionum omnium finis, atque aeterna perfectio gaudiorum</i>.</p><p title="I-II q. 3 a. 5 co."><a name="33579"><span class="ref">[33579] Iª-IIae q. 3 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod beatitudo magis consistit in operatione speculativi intellectus quam practici. Quod patet ex tribus. Primo quidem, ex hoc quod, si beatitudo hominis est operatio, oportet quod sit optima operatio hominis. Optima autem operatio hominis est quae est optimae potentiae respectu optimi obiecti. Optima autem potentia est intellectus, cuius optimum obiectum est bonum divinum, quod quidem non est obiectum practici intellectus, sed speculativi. Unde in tali operatione, scilicet in contemplatione divinorum, maxime consistit beatitudo. <i>Et quia unusquisque videtur esse id quod est optimum in eo</i>, ut dicitur in IX et X Ethic., ideo talis operatio est maxime propria homini, et maxime delectabilis. Secundo apparet idem ex hoc quod contemplatio maxime quaeritur propter seipsam. Actus autem intellectus practici non quaeritur propter seipsum, sed propter actionem. Ipsae etiam actiones ordinantur ad aliquem finem. Unde manifestum est quod ultimus finis non potest consistere in vita activa, quae pertinet ad intellectum practicum. Tertio idem apparet ex hoc quod in vita contemplativa homo communicat cum superioribus, scilicet cum Deo et Angelis, quibus per beatitudinem assimilatur. Sed in his quae pertinent ad vitam activam, etiam alia animalia cum homine aliqualiter communicant, licet imperfectae. Et ideo ultima et perfecta beatitudo, quae expectatur in futura vita, tota consistit in contemplatione. Beatitudo autem imperfecta, qualis hic haberi potest, primo quidem et principaliter consistit in contemplatione, secundario vero in operatione practici intellectus ordinantis actiones et passiones humanas, ut dicitur in X Ethic.</p><p title="I-II q. 3 a. 5 ad 1"><a name="33580"><span class="ref">[33580] Iª-IIae q. 3 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod similitudo praedicta intellectus practici ad Deum, est secundum proportionalitatem; quia scilicet se habet ad suum cognitum, sicut Deus ad suum. Sed assimilatio intellectus speculativi ad Deum, est secundum unionem vel informationem; quae est multo maior assimilatio. Et tamen dici potest quod, respectu principalis cogniti, quod est sua essentia, non habet Deus practicam cognitionem, sed speculativam tantum.</p><p title="I-II q. 3 a. 5 ad 2"><a name="33581"><span class="ref">[33581] Iª-IIae q. 3 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod intellectus practicus ordinatur ad bonum quod est extra ipsum, sed intellectus speculativus habet bonum in seipso, scilicet contemplationem veritatis. Et si illud bonum sit perfectum, ex eo totus homo perficitur et fit bonus, quod quidem intellectus practicus non habet sed ad illud ordinat.</p><p title="I-II q. 3 a. 5 ad 3"><a name="33582"><span class="ref">[33582] Iª-IIae q. 3 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ratio illa procederet, si ipsemet homo esset ultimus finis suus, tunc enim consideratio et ordinatio actuum et passionum eius esset eius beatitudo. Sed quia ultimus hominis finis est aliquod bonum extrinsecum, scilicet Deus, ad quem per operationem intellectus speculativi attingimus; ideo magis beatitudo hominis in operatione intellectus speculativi consistit, quam in operatione intellectus practici.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 3 a. 6 arg. 1"><a name="33583"><span class="ref">[33583] Iª-IIae q. 3 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in consideratione speculativarum scientiarum. Philosophus enim dicit, in libro Ethic., quod <i>felicitas est operatio secundum perfectam virtutem</i>. Et distinguens virtutes, non ponit speculativas nisi tres, scientiam, sapientiam et intellectum; quae omnes pertinent ad considerationem scientiarum speculativarum. Ergo ultima hominis beatitudo in consideratione scientiarum speculativarum consistit.</p><p title="I-II q. 3 a. 6 arg. 2"><a name="33584"><span class="ref">[33584] Iª-IIae q. 3 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, illud videtur esse ultima hominis beatitudo, quod naturaliter desideratur ab omnibus propter seipsum. Sed huiusmodi est consideratio speculativarum scientiarum, quia, ut dicitur in I Metaphys., <i>omnes homines natura scire desiderant</i>; et post pauca subditur quod speculativae scientiae propter seipsas quaeruntur. Ergo in consideratione scientiarum speculativarum consistit beatitudo.</p><p title="I-II q. 3 a. 6 arg. 3"><a name="33585"><span class="ref">[33585] Iª-IIae q. 3 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, beatitudo est ultima hominis perfectio. Unumquodque autem perficitur secundum quod reducitur de potentia in actum. Intellectus autem humanus reducitur in actum per considerationem scientiarum speculativarum. Ergo videtur quod in huiusmodi consideratione ultima hominis beatitudo consistat.</p><p title="I-II q. 3 a. 6 s. c."><a name="33586"><span class="ref">[33586] Iª-IIae q. 3 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ierem. IX, <i>non glorietur sapiens in sapientia sua</i>; et loquitur de sapientia speculativarum scientiarum. Non ergo consistit in harum consideratione ultima hominis beatitudo.</p><p title="I-II q. 3 a. 6 co."><a name="33587"><span class="ref">[33587] Iª-IIae q. 3 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, duplex est hominis beatitudo, una perfecta, et alia imperfecta. Oportet autem intelligere perfectam beatitudinem, quae attingit ad veram beatitudinis rationem, beatitudinem autem imperfectam, quae non attingit, sed participat quandam particularem beatitudinis similitudinem. Sicut perfecta prudentia invenitur in homine, apud quem est ratio rerum agibilium, imperfecta autem prudentia est in quibusdam animalibus brutis, in quibus sunt quidam particulares instinctus ad quaedam opera similia operibus prudentiae. Perfecta igitur beatitudo in consideratione scientiarum speculativarum essentialiter consistere non potest. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod consideratio speculativae scientiae non se extendit ultra virtutem principiorum illius scientiae, quia in principiis scientiae virtualiter tota scientia continetur. Prima autem principia scientiarum speculativarum sunt per sensum accepta; ut patet per philosophum in principio Metaphys., et in fine Poster. Unde tota consideratio scientiarum speculativarum non potest ultra extendi quam sensibilium cognitio ducere potest. In cognitione autem sensibilium non potest consistere ultima hominis beatitudo, quae est ultima eius perfectio. Non enim aliquid perficitur ab aliquo inferiori, nisi secundum quod in inferiori est aliqua participatio superioris. Manifestum est autem quod forma lapidis, vel cuiuslibet rei sensibilis, est inferior homine. Unde per formam lapidis non perficitur intellectus inquantum est talis forma, sed inquantum in ea participatur aliqua similitudo alicuius quod est supra intellectum humanum, scilicet lumen intelligibile, vel aliquid huiusmodi. Omne autem quod est per aliud, reducitur ad id quod est per se. Unde oportet quod ultima perfectio hominis sit per cognitionem alicuius rei quae sit supra intellectum humanum. Ostensum est autem quod per sensibilia non potest deveniri in cognitionem substantiarum separatarum, quae sunt supra intellectum humanum. Unde relinquitur quod ultima hominis beatitudo non possit esse in consideratione speculativarum scientiarum. Sed sicut in formis sensibilibus participatur aliqua similitudo superiorum substantiarum, ita consideratio scientiarum speculativarum est quaedam participatio verae et perfectae beatitudinis.</p><p title="I-II q. 3 a. 6 ad 1"><a name="33588"><span class="ref">[33588] Iª-IIae q. 3 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod philosophus loquitur in libro Ethicorum de felicitate imperfecta, qualiter in hac vita haberi potest, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 3 a. 6 ad 2"><a name="33589"><span class="ref">[33589] Iª-IIae q. 3 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod naturaliter desideratur non solum perfecta beatitudo, sed etiam qualiscumque similitudo vel participatio ipsius.</p><p title="I-II q. 3 a. 6 ad 3"><a name="33590"><span class="ref">[33590] Iª-IIae q. 3 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod per considerationem scientiarum speculativarum reducitur intellectus noster aliquo modo in actum, non autem in ultimum et completum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 3 a. 7 arg. 1"><a name="33591"><span class="ref">[33591] Iª-IIae q. 3 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in cognitione substantiarum separatarum, idest Angelorum. Dicit enim Gregorius, in quadam homilia, <i>nihil prodest interesse festis hominum, si non contingat interesse festis Angelorum</i>; per quod finalem beatitudinem designat. Sed festis Angelorum interesse possumus per eorum contemplationem. Ergo videtur quod in contemplatione Angelorum ultima hominis beatitudo consistat.</p><p title="I-II q. 3 a. 7 arg. 2"><a name="33592"><span class="ref">[33592] Iª-IIae q. 3 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, ultima perfectio uniuscuiusque rei est ut coniungatur suo principio, unde et circulus dicitur esse figura perfecta, quia habet idem principium et finem. Sed principium cognitionis humanae est ab ipsis Angelis, per quos homines illuminantur, ut dicit Dionysius, IV cap. Cael. Hier. Ergo perfectio humani intellectus est in contemplatione Angelorum.</p><p title="I-II q. 3 a. 7 arg. 3"><a name="33593"><span class="ref">[33593] Iª-IIae q. 3 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, unaquaeque natura perfecta est, quando coniungitur superiori naturae, sicut ultima perfectio corporis est ut coniungatur naturae spirituali. Sed supra intellectum humanum, ordine naturae, sunt Angeli. Ergo ultima perfectio intellectus humani est ut coniungatur per contemplationem ipsis Angelis.</p><p title="I-II q. 3 a. 7 s. c."><a name="33594"><span class="ref">[33594] Iª-IIae q. 3 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ierem. IX, <i>in hoc glorietur qui gloriatur, scire et nosse me</i>. Ergo ultima hominis gloria, vel beatitudo, non consistit nisi in cognitione Dei.</p><p title="I-II q. 3 a. 7 co."><a name="33595"><span class="ref">[33595] Iª-IIae q. 3 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, perfecta hominis beatitudo non consistit in eo quod est perfectio intellectus secundum alicuius participationem, sed in eo quod est per essentiam tale. Manifestum est autem quod unumquodque intantum est perfectio alicuius potentiae, inquantum ad ipsum pertinet ratio proprii obiecti illius potentiae. Proprium autem obiectum intellectus est verum. Quidquid ergo habet veritatem participatam, contemplatum non facit intellectum perfectum ultima perfectione. Cum autem eadem sit dispositio rerum in esse sicut in veritate, ut dicitur in II Metaphys.; quaecumque sunt entia per participationem, sunt vera per participationem. Angeli autem habent esse participatum, quia solius Dei suum esse est sua essentia, ut in primo ostensum est. Unde relinquitur quod solus Deus sit veritas per essentiam, et quod eius contemplatio faciat perfecte beatum. Aliqualem autem beatitudinem imperfectam nihil prohibet attendi in contemplatione Angelorum; et etiam altiorem quam in consideratione scientiarum speculativarum.</p><p title="I-II q. 3 a. 7 ad 1"><a name="33596"><span class="ref">[33596] Iª-IIae q. 3 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod festis Angelorum intererimus non solum contemplantes Angelos, sed simul cum ipsis, Deum.</p><p title="I-II q. 3 a. 7 ad 2"><a name="33597"><span class="ref">[33597] Iª-IIae q. 3 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, secundum illos qui ponunt animas humanas esse ab Angelis creatas, satis conveniens videtur quod beatitudo hominis sit in contemplatione Angelorum, quasi in coniunctione ad suum principium. Sed hoc est erroneum, ut in primo dictum est. Unde ultima perfectio intellectus humani est per coniunctionem ad Deum, qui est primum principium et creationis animae et illuminationis eius. Angelus autem illuminat tanquam minister, ut in primo habitum est. Unde suo ministerio adiuvat hominem ut ad beatitudinem perveniat, non autem est humanae beatitudinis obiectum.</p><p title="I-II q. 3 a. 7 ad 3"><a name="33598"><span class="ref">[33598] Iª-IIae q. 3 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod attingi superiorem naturam ab inferiori contingit dupliciter. Uno modo, secundum gradum potentiae participantis, et sic ultima perfectio hominis erit in hoc quod homo attinget ad contemplandum sicut Angeli contemplantur. Alio modo, sicut obiectum attingitur a potentia, et hoc modo ultima perfectio cuiuslibet potentiae est ut attingat ad id in quo plene invenitur ratio sui obiecti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 3 a. 8 arg. 1"><a name="33599"><span class="ref">[33599] Iª-IIae q. 3 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis non sit in visione ipsius divinae essentiae. Dicit enim Dionysius, in I cap. Myst. Theol., quod per id quod est supremum intellectus, homo Deo coniungitur sicut omnino ignoto. Sed id quod videtur per essentiam, non est omnino ignotum. Ergo ultima intellectus perfectio, seu beatitudo, non consistit in hoc quod Deus per essentiam videtur.</p><p title="I-II q. 3 a. 8 arg. 2"><a name="33600"><span class="ref">[33600] Iª-IIae q. 3 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, altioris naturae altior est perfectio. Sed haec est perfectio divini intellectus propria, ut suam essentiam videat. Ergo ultima perfectio intellectus humani ad hoc non pertingit, sed infra subsistit.</p><p title="I-II q. 3 a. 8 s. c."><a name="33601"><span class="ref">[33601] Iª-IIae q. 3 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur I Ioan. III, <i>cum apparuerit, similes ei erimus, et videbimus eum sicuti ipse est</i>.</p><p title="I-II q. 3 a. 8 co."><a name="33602"><span class="ref">[33602] Iª-IIae q. 3 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ultima et perfecta beatitudo non potest esse nisi in visione divinae essentiae. Ad cuius evidentiam, duo consideranda sunt. Primo quidem, quod homo non est perfecte beatus, quandiu restat sibi aliquid desiderandum et quaerendum. Secundum est, quod uniuscuiusque potentiae perfectio attenditur secundum rationem sui obiecti. Obiectum autem intellectus est quod quid est, idest essentia rei, ut dicitur in III de anima. Unde intantum procedit perfectio intellectus, inquantum cognoscit essentiam alicuius rei. Si ergo intellectus aliquis cognoscat essentiam alicuius effectus, per quam non possit cognosci essentia causae, ut scilicet sciatur de causa quid est; non dicitur intellectus attingere ad causam simpliciter, quamvis per effectum cognoscere possit de causa an sit. Et ideo remanet naturaliter homini desiderium, cum cognoscit effectum, et scit eum habere causam, ut etiam sciat de causa quid est. Et illud desiderium est admirationis, et causat inquisitionem, ut dicitur in principio Metaphys. Puta si aliquis cognoscens eclipsim solis, considerat quod ex aliqua causa procedit, de qua, quia nescit quid sit, admiratur, et admirando inquirit. Nec ista inquisitio quiescit quousque perveniat ad cognoscendum essentiam causae. Si igitur intellectus humanus, cognoscens essentiam alicuius effectus creati, non cognoscat de Deo nisi an est; nondum perfectio eius attingit simpliciter ad causam primam, sed remanet ei adhuc naturale desiderium inquirendi causam. Unde nondum est perfecte beatus. Ad perfectam igitur beatitudinem requiritur quod intellectus pertingat ad ipsam essentiam primae causae. Et sic perfectionem suam habebit per unionem ad Deum sicut ad obiectum, in quo solo beatitudo hominis consistit, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 3 a. 8 ad 1"><a name="33603"><span class="ref">[33603] Iª-IIae q. 3 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Dionysius loquitur de cognitione eorum qui sunt in via, tendentes ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 3 a. 8 ad 2"><a name="33604"><span class="ref">[33604] Iª-IIae q. 3 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut supra dictum est, finis potest accipi dupliciter. Uno modo, quantum ad rem ipsam quae desideratur, et hoc modo idem est finis superioris et inferioris naturae, immo omnium rerum, ut supra dictum est. Alio modo, quantum ad consecutionem huius rei, et sic diversus est finis superioris et inferioris naturae, secundum diversam habitudinem ad rem talem. Sic igitur altior est beatitudo Dei suam essentiam intellectu comprehendentis, quam hominis vel Angeli videntis, et non comprehendentis.</p></div></div><div class="q" id="q4"><h2>Quaestio 4</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 4 pr."><a name="33605"><span class="ref">[33605] Iª-IIae q. 4 pr.</span></a> Deinde, considerandum est de his quae exiguntur ad beatitudinem. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum delectatio requiratur ad beatitudinem. Secundo, quid sit principalius in beatitudine, utrum delectatio vel visio. Tertio, utrum requiratur comprehensio. Quarto, utrum requiratur rectitudo voluntatis. Quinto, utrum ad beatitudinem hominis requiratur corpus. Sexto, utrum perfectio corporis. Septimo, utrum aliqua exteriora bona. Octavo, utrum requiratur societas amicorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 4 a. 1 arg. 1"><a name="33606"><span class="ref">[33606] Iª-IIae q. 4 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod delectatio non requiratur ad beatitudinem. Dicit enim Augustinus, in I de Trin., quod <i>visio est tota merces fidei</i>. Sed id quod est praemium vel merces virtutis, est beatitudo, ut patet per philosophum in I Ethic. Ergo nihil aliud requiritur ad beatitudinem nisi sola visio.</p><p title="I-II q. 4 a. 1 arg. 2"><a name="33607"><span class="ref">[33607] Iª-IIae q. 4 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, beatitudo est per se sufficientissimum bonum, ut philosophus dicit I Ethic. Quod autem eget aliquo alio, non est per se sufficiens. Cum igitur essentia beatitudinis in visione Dei consistat, ut ostensum est; videtur quod ad beatitudinem non requiratur delectatio.</p><p title="I-II q. 4 a. 1 arg. 3"><a name="33608"><span class="ref">[33608] Iª-IIae q. 4 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, operationem felicitatis seu beatitudinis oportet esse non impeditam, ut dicitur in VII Ethic. Sed delectatio impedit actionem intellectus corrumpit enim aestimationem prudentiae, ut dicitur in VI Ethic. Ergo delectatio non requiritur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 1 s. c."><a name="33609"><span class="ref">[33609] Iª-IIae q. 4 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, X Confess., quod <i>beatitudo est gaudium de veritate</i>.</p><p title="I-II q. 4 a. 1 co."><a name="33610"><span class="ref">[33610] Iª-IIae q. 4 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod quadrupliciter aliquid requiritur ad aliud. Uno modo, sicut praeambulum vel praeparatorium ad ipsum, sicut disciplina requiritur ad scientiam. Alio modo, sicut perficiens aliquid, sicut anima requiritur ad vitam corporis. Tertio modo, sicut coadiuvans extrinsecum, sicut amici requiruntur ad aliquid agendum. Quarto modo, sicut aliquid concomitans, ut si dicamus quod calor requiritur ad ignem. Et hoc modo delectatio requiritur ad beatitudinem. Delectatio enim causatur ex hoc quod appetitus requiescit in bono adepto. Unde, cum beatitudo nihil aliud sit quam adeptio summi boni, non potest esse beatitudo sine delectatione concomitante.</p><p title="I-II q. 4 a. 1 ad 1"><a name="33611"><span class="ref">[33611] Iª-IIae q. 4 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ex hoc ipso quod merces alicui redditur, voluntas merentis requiescit, quod est delectari. Unde in ipsa ratione mercedis redditae delectatio includitur.</p><p title="I-II q. 4 a. 1 ad 2"><a name="33612"><span class="ref">[33612] Iª-IIae q. 4 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ex ipsa visione Dei causatur delectatio. Unde ille qui Deum videt, delectatione indigere non potest.</p><p title="I-II q. 4 a. 1 ad 3"><a name="33613"><span class="ref">[33613] Iª-IIae q. 4 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod delectatio concomitans operationem intellectus, non impedit ipsam, sed magis eam confortat, ut dicitur, in X Ethic., ea enim quae delectabiliter facimus, attentius et perseverantius operamur. Delectatio autem extranea impedit operationem, quandoque quidem ex intentionis distractione; quia, sicut dictum est, ad ea in quibus delectamur, magis intenti sumus; et dum uni vehementer intendimus, necesse est quod ab alio intentio retrahatur. Quandoque autem etiam ex contrarietate, sicut delectatio sensus contraria rationi, impedit aestimationem prudentiae magis quam aestimationem speculativi intellectus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 4 a. 2 arg. 1"><a name="33614"><span class="ref">[33614] Iª-IIae q. 4 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod delectatio sit principalius in beatitudine quam visio. Delectatio enim, ut dicitur in X Ethic., est perfectio operationis. Sed perfectio est potior perfectibili. Ergo delectatio est potior operatione intellectus, quae est visio.</p><p title="I-II q. 4 a. 2 arg. 2"><a name="33615"><span class="ref">[33615] Iª-IIae q. 4 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, illud propter quod aliquid est appetibile, est potius. Sed operationes appetuntur propter delectationem ipsarum, unde et natura operationibus necessariis ad conservationem individui et speciei, delectationem apposuit, ut huiusmodi operationes ab animalibus non negligantur. Ergo delectatio est potior in beatitudine quam operatio intellectus, quae est visio.</p><p title="I-II q. 4 a. 2 arg. 3"><a name="33616"><span class="ref">[33616] Iª-IIae q. 4 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, visio respondet fidei, delectatio autem, sive fruitio, caritati. Sed caritas est maior fide, ut dicit apostolus I ad Cor. XIII. Ergo delectatio, sive fruitio, est potior visione.</p><p title="I-II q. 4 a. 2 s. c."><a name="33617"><span class="ref">[33617] Iª-IIae q. 4 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, causa est potior effectu. Sed visio est causa delectationis. Ergo visio est potior quam delectatio.</p><p title="I-II q. 4 a. 2 co."><a name="33618"><span class="ref">[33618] Iª-IIae q. 4 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod istam quaestionem movet philosophus in X Ethic., et eam insolutam dimittit. Sed si quis diligenter consideret, ex necessitate oportet quod operatio intellectus, quae est visio, sit potior delectatione. Delectatio enim consistit in quadam quietatione voluntatis. Quod autem voluntas in aliquo quietetur, non est nisi propter bonitatem eius in quo quietatur. Si ergo voluntas quietatur in aliqua operatione, ex bonitate operationis procedit quietatio voluntatis. Nec voluntas quaerit bonum propter quietationem, sic enim ipse actus voluntatis esset finis, quod est contra praemissa. Sed ideo quaerit quod quietetur in operatione, quia operatio est bonum eius. Unde manifestum est quod principalius bonum est ipsa operatio in qua quietatur voluntas, quam quietatio voluntatis in ipso.</p><p title="I-II q. 4 a. 2 ad 1"><a name="33619"><span class="ref">[33619] Iª-IIae q. 4 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut philosophus ibidem dicit, <i>delectatio perficit operationem sicut decor iuventutem</i>, qui est ad iuventutem consequens. Unde delectatio est quaedam perfectio concomitans visionem; non sicut perfectio faciens visionem esse in sua specie perfectam.</p><p title="I-II q. 4 a. 2 ad 2"><a name="33620"><span class="ref">[33620] Iª-IIae q. 4 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod apprehensio sensitiva non attingit ad communem rationem boni, sed ad aliquod bonum particulare quod est delectabile. Et ideo secundum appetitum sensitivum, qui est in animalibus, operationes quaeruntur propter delectationem. Sed intellectus apprehendit universalem rationem boni, ad cuius consecutionem sequitur delectatio. Unde principalius intendit bonum quam delectationem. Et inde est quod divinus intellectus, qui est institutor naturae, delectationes apposuit propter operationes. Non est autem aliquid aestimandum simpliciter secundum ordinem sensitivi appetitus, sed magis secundum ordinem appetitus intellectivi.</p><p title="I-II q. 4 a. 2 ad 3"><a name="33621"><span class="ref">[33621] Iª-IIae q. 4 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod caritas non quaerit bonum dilectum propter delectationem, sed hoc est ei consequens, ut delectetur in bono adepto quod amat. Et sic delectatio non respondet ei ut finis, sed magis visio, per quam primo finis fit ei praesens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 4 a. 3 arg. 1"><a name="33622"><span class="ref">[33622] Iª-IIae q. 4 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod ad beatitudinem non requiratur comprehensio. Dicit enim Augustinus, ad Paulinam de videndo Deum, <i>attingere mente Deum magna est beatitudo, comprehendere autem est impossibile</i>. Ergo sine comprehensione est beatitudo.</p><p title="I-II q. 4 a. 3 arg. 2"><a name="33623"><span class="ref">[33623] Iª-IIae q. 4 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, beatitudo est perfectio hominis secundum intellectivam partem, in qua non sunt aliae potentiae quam intellectus et voluntas, ut in primo dictum est. Sed intellectus sufficienter perficitur per visionem Dei, voluntas autem per delectationem in ipso. Ergo non requiritur comprehensio tanquam aliquod tertium.</p><p title="I-II q. 4 a. 3 arg. 3"><a name="33624"><span class="ref">[33624] Iª-IIae q. 4 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, beatitudo in operatione consistit. Operationes autem determinantur secundum obiecta. Obiecta autem generalia sunt duo, verum et bonum, verum correspondet visioni, et bonum correspondet delectationi. Ergo non requiritur comprehensio quasi aliquod tertium.</p><p title="I-II q. 4 a. 3 s. c."><a name="33625"><span class="ref">[33625] Iª-IIae q. 4 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod apostolus dicit, I ad Cor. IX, <i>sic currite ut comprehendatis</i>. Sed spiritualis cursus terminatur ad beatitudinem, unde ipse dicit, II ad Tim. ult., <i>bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi; in reliquo reposita est mihi corona iustitiae</i>. Ergo comprehensio requiritur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 3 co."><a name="33626"><span class="ref">[33626] Iª-IIae q. 4 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum beatitudo consistat in consecutione ultimi finis, ea quae requiruntur ad beatitudinem sunt consideranda ex ipso ordine hominis ad finem. Ad finem autem intelligibilem ordinatur homo partim quidem per intellectum, partim autem per voluntatem. Per intellectum quidem, inquantum in intellectu praeexistit aliqua cognitio finis imperfecta. Per voluntatem autem, primo quidem per amorem, qui est primus motus voluntatis in aliquid, secundo autem, per realem habitudinem amantis ad amatum, quae quidem potest esse triplex. Quandoque enim amatum est praesens amanti, et tunc iam non quaeritur. Quandoque autem non est praesens, sed impossibile est ipsum adipisci, et tunc etiam non quaeritur. Quandoque autem possibile est ipsum adipisci, sed est elevatum supra facultatem adipiscentis, ita ut statim haberi non possit, et haec est habitudo sperantis ad speratum, quae sola habitudo facit finis inquisitionem. Et istis tribus respondent aliqua in ipsa beatitudine. Nam perfecta cognitio finis respondet imperfectae; praesentia vero ipsius finis respondet habitudini spei; sed delectatio in fine iam praesenti consequitur dilectionem, ut supra dictum est. Et ideo necesse est ad beatitudinem ista tria concurrere, scilicet visionem, quae est cognitio perfecta intelligibilis finis; comprehensionem, quae importat praesentiam finis; delectationem, vel fruitionem, quae importat quietationem rei amantis in amato.</p><p title="I-II q. 4 a. 3 ad 1"><a name="33627"><span class="ref">[33627] Iª-IIae q. 4 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod comprehensio dicitur dupliciter. Uno modo, inclusio comprehensi in comprehendente, et sic omne quod comprehenditur a finito, est finitum. Unde hoc modo Deus non potest comprehendi ab aliquo intellectu creato. Alio modo comprehensio nihil aliud nominat quam tentionem alicuius rei iam praesentialiter habitae, sicut aliquis consequens aliquem, dicitur eum comprehendere quando tenet eum. Et hoc modo comprehensio requiritur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 3 ad 2"><a name="33628"><span class="ref">[33628] Iª-IIae q. 4 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut ad voluntatem pertinet spes et amor, quia eiusdem est amare aliquid et tendere in illud non habitum; ita etiam ad voluntatem pertinet et comprehensio et delectatio, quia eiusdem est habere aliquid et quiescere in illo.</p><p title="I-II q. 4 a. 3 ad 3"><a name="33629"><span class="ref">[33629] Iª-IIae q. 4 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod comprehensio non est aliqua operatio praeter visionem, sed est quaedam habitudo ad finem iam habitum. Unde etiam ipsa visio, vel res visa secundum quod praesentialiter adest, est obiectum comprehensionis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 4 a. 4 arg. 1"><a name="33630"><span class="ref">[33630] Iª-IIae q. 4 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod rectitudo voluntatis non requiratur ad beatitudinem. Beatitudo enim essentialiter consistit in operatione intellectus, ut dictum est. Sed ad perfectam intellectus operationem non requiritur rectitudo voluntatis, per quam homines mundi dicuntur, dicit enim Augustinus, in libro Retract., <i>non approbo quod in oratione dixi, Deus qui non nisi mundos verum scire voluisti. Responderi enim potest multos etiam non mundos multa scire vera</i>. Ergo rectitudo voluntatis non requiritur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 4 arg. 2"><a name="33631"><span class="ref">[33631] Iª-IIae q. 4 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, prius non dependet a posteriori. Sed operatio intellectus est prior quam operatio voluntatis. Ergo beatitudo, quae est perfecta operatio intellectus, non dependet a rectitudine voluntatis.</p><p title="I-II q. 4 a. 4 arg. 3"><a name="33632"><span class="ref">[33632] Iª-IIae q. 4 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, quod ordinatur ad aliquid tanquam ad finem, non est necessarium adepto iam fine, sicut navis postquam pervenitur ad portum. Sed rectitudo voluntatis, quae est per virtutem, ordinatur ad beatitudinem tanquam ad finem. Ergo, adepta beatitudine, non est necessaria rectitudo voluntatis.</p><p title="I-II q. 4 a. 4 s. c."><a name="33633"><span class="ref">[33633] Iª-IIae q. 4 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Matth. V, <i>beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt</i>. Et Heb. XII, <i>pacem sequimini cum omnibus, et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum</i>.</p><p title="I-II q. 4 a. 4 co."><a name="33634"><span class="ref">[33634] Iª-IIae q. 4 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod rectitudo voluntatis requiritur ad beatitudinem et antecedenter et concomitanter. Antecedenter quidem, quia rectitudo voluntatis est per debitum ordinem ad finem ultimum. Finis autem comparatur ad id quod ordinatur ad finem, sicut forma ad materiam. Unde sicut materia non potest consequi formam, nisi sit debito modo disposita ad ipsam, ita nihil consequitur finem, nisi sit debito modo ordinatum ad ipsum. Et ideo nullus potest ad beatitudinem pervenire, nisi habeat rectitudinem voluntatis. Concomitanter autem, quia, sicut dictum est, beatitudo ultima consistit in visione divinae essentiae, quae est ipsa essentia bonitatis. Et ita voluntas videntis Dei essentiam, ex necessitate amat quidquid amat, sub ordine ad Deum; sicut voluntas non videntis Dei essentiam, ex necessitate amat quidquid amat, sub communi ratione boni quam novit. Et hoc ipsum est quod facit voluntatem rectam. Unde manifestum est quod beatitudo non potest esse sine recta voluntate.</p><p title="I-II q. 4 a. 4 ad 1"><a name="33635"><span class="ref">[33635] Iª-IIae q. 4 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de cognitione veri quod non est ipsa essentia bonitatis.</p><p title="I-II q. 4 a. 4 ad 2"><a name="33636"><span class="ref">[33636] Iª-IIae q. 4 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod omnis actus voluntatis praeceditur ab aliquo actu intellectus, aliquis tamen actus voluntatis est prior quam aliquis actus intellectus. Voluntas enim tendit in finalem actum intellectus, qui est beatitudo. Et ideo recta inclinatio voluntatis praeexigitur ad beatitudinem, sicut rectus motus sagittae ad percussionem signi.</p><p title="I-II q. 4 a. 4 ad 3"><a name="33637"><span class="ref">[33637] Iª-IIae q. 4 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod non omne quod ordinatur ad finem, cessat adveniente fine, sed id tantum quod se habet in ratione imperfectionis, ut motus. Unde instrumenta motus non sunt necessaria postquam pervenitur ad finem, sed debitus ordo ad finem est necessarius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 1"><a name="33638"><span class="ref">[33638] Iª-IIae q. 4 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod ad beatitudinem requiratur corpus. Perfectio enim virtutis et gratiae praesupponit perfectionem naturae. Sed beatitudo est perfectio virtutis et gratiae. Anima autem sine corpore non habet perfectionem naturae, cum sit pars naturaliter humanae naturae, omnis autem pars est imperfecta a suo toto separata. Ergo anima sine corpore non potest esse beata.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 2"><a name="33639"><span class="ref">[33639] Iª-IIae q. 4 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, beatitudo est operatio quaedam perfecta, ut supra dictum est. Sed operatio perfecta sequitur esse perfectum, quia nihil operatur nisi secundum quod est ens in actu. Cum ergo anima non habeat esse perfectum quando est a corpore separata, sicut nec aliqua pars quando separata est a toto; videtur quod anima sine corpore non possit esse beata.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 3"><a name="33640"><span class="ref">[33640] Iª-IIae q. 4 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, beatitudo est perfectio hominis. Sed anima sine corpore non est homo. Ergo beatitudo non potest esse in anima sine corpore.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 4"><a name="33641"><span class="ref">[33641] Iª-IIae q. 4 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, secundum philosophum, in VII Ethic., felicitatis operatio, in qua consistit beatitudo, est non impedita. Sed operatio animae separatae est impedita, quia, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad Litt., <i>inest ei naturalis quidam appetitus corpus administrandi, quo appetitu retardatur quodammodo ne tota intentione pergat in illud summum caelum</i>, idest in visionem essentiae divinae. Ergo anima sine corpore non potest esse beata.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 5"><a name="33642"><span class="ref">[33642] Iª-IIae q. 4 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, beatitudo est sufficiens bonum, et quietat desiderium. Sed hoc non convenit animae separatae, quia adhuc appetit corporis unionem, ut Augustinus dicit. Ergo anima separata a corpore non est beata.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 6"><a name="33643"><span class="ref">[33643] Iª-IIae q. 4 a. 5 arg. 6</span></a> Praeterea, homo in beatitudine est Angelis aequalis. Sed anima sine corpore non aequatur Angelis, ut Augustinus dicit. Ergo non est beata.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 s. c."><a name="33644"><span class="ref">[33644] Iª-IIae q. 4 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Apoc. XIV, <i>beati mortui qui in domino moriuntur</i>.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 co."><a name="33645"><span class="ref">[33645] Iª-IIae q. 4 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod duplex est beatitudo, una imperfecta, quae habetur in hac vita; et alia perfecta, quae in Dei visione consistit. Manifestum est autem quod ad beatitudinem huius vitae, de necessitate requiritur corpus. Est enim beatitudo huius vitae operatio intellectus, vel speculativi vel practici. Operatio autem intellectus in hac vita non potest esse sine phantasmate, quod non est nisi in organo corporeo, ut in primo habitum est. Et sic beatitudo quae in hac vita haberi potest, dependet quodammodo ex corpore. Sed circa beatitudinem perfectam, quae in Dei visione consistit, aliqui posuerunt quod non potest animae advenire sine corpore existenti; dicentes quod animae sanctorum a corporibus separatae, ad illam beatitudinem non perveniunt usque ad diem iudicii, quando corpora resument. Quod quidem apparet esse falsum et auctoritate, et ratione. Auctoritate quidem, quia apostolus dicit, II ad Cor. V, <i>quandiu sumus in corpore, peregrinamur a domino</i>; et quae sit ratio peregrinationis ostendit, subdens, <i>per fidem enim ambulamus, et non per speciem</i>. Ex quo apparet quod quandiu aliquis ambulat per fidem et non per speciem, carens visione divinae essentiae, nondum est Deo praesens. Animae autem sanctorum a corporibus separatae, sunt Deo praesentes, unde subditur, <i>audemus autem, et bonam voluntatem habemus peregrinari a corpore, et praesentes esse ad dominum</i>. Unde manifestum est quod animae sanctorum separatae a corporibus, ambulant per speciem, Dei essentiam videntes, in quo est vera beatitudo. Hoc etiam per rationem apparet. Nam intellectus ad suam operationem non indiget corpore nisi propter phantasmata, in quibus veritatem intelligibilem contuetur, ut in primo dictum est. Manifestum est autem quod divina essentia per phantasmata videri non potest, ut in primo ostensum est. Unde, cum in visione divinae essentiae perfecta hominis beatitudo consistat, non dependet beatitudo perfecta hominis a corpore. Unde sine corpore potest anima esse beata. Sed sciendum quod ad perfectionem alicuius rei dupliciter aliquid pertinet. Uno modo, ad constituendam essentiam rei, sicut anima requiritur ad perfectionem hominis. Alio modo requiritur ad perfectionem rei quod pertinet ad bene esse eius, sicut pulchritudo corporis, et velocitas ingenii pertinet ad perfectionem hominis. Quamvis ergo corpus primo modo ad perfectionem beatitudinis humanae non pertineat, pertinet tamen secundo modo. Cum enim operatio dependeat ex natura rei, quando anima perfectior erit in sua natura, tanto perfectius habebit suam propriam operationem, in qua felicitas consistit. Unde Augustinus, in XII super Gen. ad Litt., cum quaesivisset, <i>utrum spiritibus defunctorum sine corporibus possit summa illa beatitudo praeberi</i>, respondet quod <i>non sic possunt videre incommutabilem substantiam, ut sancti Angeli vident; sive alia latentiore causa, sive ideo quia est in eis naturalis quidam appetitus corpus administrandi</i>.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 ad 1"><a name="33646"><span class="ref">[33646] Iª-IIae q. 4 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod beatitudo est perfectio animae ex parte intellectus, secundum quem anima transcendit corporis organa, non autem secundum quod est forma naturalis corporis. Et ideo illa naturae perfectio manet secundum quam ei beatitudo debetur, licet non maneat illa naturae perfectio secundum quam est corporis forma.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 ad 2"><a name="33647"><span class="ref">[33647] Iª-IIae q. 4 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod anima aliter se habet ad esse quam aliae partes. Nam esse totius non est alicuius suarum partium, unde vel pars omnino desinit esse, destructo toto, sicut partes animalis destructo animali; vel, si remanent, habent aliud esse in actu, sicut pars lineae habet aliud esse quam tota linea. Sed animae humanae remanet esse compositi post corporis destructionem, et hoc ideo, quia idem est esse formae et materia, et hoc est esse compositi. Anima autem subsistit in suo esse, ut in primo ostensum est. Unde relinquitur quod post separationem a corpore perfectum esse habeat, unde et perfectam operationem habere potest; licet non habeat perfectam naturam speciei.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 ad 3"><a name="33648"><span class="ref">[33648] Iª-IIae q. 4 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod beatitudo est hominis secundum intellectum, et ideo, remanente intellectu, potest inesse ei beatitudo. Sicut dentes Aethiopis possunt esse albi, etiam post evulsionem, secundum quos Aethiops dicitur albus.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 ad 4"><a name="33649"><span class="ref">[33649] Iª-IIae q. 4 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod dupliciter aliquid impeditur ab alio. Uno modo, per modum contrarietatis, sicut frigus impedit actionem caloris, et tale impedimentum operationis repugnat felicitati. Alio modo, per modum cuiusdam defectus, quia scilicet res impedita non habet quidquid ad omnimodam sui perfectionem requiritur, et tale impedimentum operationis non repugnat felicitati, sed omnimodae perfectioni ipsius. Et sic separatio a corpore dicitur animam retardare, ne tota intentione tendat in visionem divinae essentiae. Appetit enim anima sic frui Deo, quod etiam ipsa fruitio derivetur ad corpus per redundantiam, sicut est possibile. Et ideo quandiu ipsa fruitur Deo sine corpore, appetitus eius sic quiescit in eo quod habet, quod tamen adhuc ad participationem eius vellet suum corpus pertingere.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 ad 5"><a name="33650"><span class="ref">[33650] Iª-IIae q. 4 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod desiderium animae separatae totaliter quiescit ex parte appetibilis, quia scilicet habet id quod suo appetitui sufficit. Sed non totaliter requiescit ex parte appetentis, quia illud bonum non possidet secundum omnem modum quo possidere vellet. Et ideo, corpore resumpto, beatitudo crescit non intensive, sed extensive.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 ad 6"><a name="33651"><span class="ref">[33651] Iª-IIae q. 4 a. 5 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod id quod ibidem dicitur, quod <i>spiritus defunctorum non sic vident Deum sicut Angeli</i>, non est intelligendum secundum inaequalitatem quantitatis, quia etiam modo aliquae animae beatorum sunt assumptae ad superiores ordines Angelorum, clarius videntes Deum quam inferiores Angeli. Sed intelligitur secundum inaequalitatem proportionis, quia Angeli, etiam infimi, habent omnem perfectionem beatitudinis quam sunt habituri, non autem animae separatae sanctorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 4 a. 6 arg. 1"><a name="33652"><span class="ref">[33652] Iª-IIae q. 4 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod perfectio corporis non requiratur ad beatitudinem hominis perfectam. Perfectio enim corporis est quoddam corporale bonum. Sed supra ostensum est quod beatitudo non consistit in corporalibus bonis. Ergo ad beatitudinem hominis non requiritur aliqua perfecta dispositio corporis.</p><p title="I-II q. 4 a. 6 arg. 2"><a name="33653"><span class="ref">[33653] Iª-IIae q. 4 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, beatitudo hominis consistit in visione divinae essentiae, ut ostensum est. Sed ad hanc operationem nihil exhibet corpus, ut dictum est. Ergo nulla dispositio corporis requiritur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 6 arg. 3"><a name="33654"><span class="ref">[33654] Iª-IIae q. 4 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, quanto intellectus est magis abstractus a corpore, tanto perfectius intelligit. Sed beatitudo consistit in perfectissima operatione intellectus. Ergo oportet omnibus modis animam esse abstractam a corpore. Nullo ergo modo requiritur aliqua dispositio corporis ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 6 s. c."><a name="33655"><span class="ref">[33655] Iª-IIae q. 4 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, praemium virtutis est beatitudo, unde dicitur Ioan. XIII, <i>beati eritis, si feceritis ea</i>. Sed sanctis repromittitur pro praemio non solum visio Dei et delectatio, sed etiam corporis bona dispositio, dicitur enim Isaiae ult., <i>videbitis, et gaudebit cor vestrum, et ossa vestra quasi herba germinabunt</i>. Ergo bona dispositio corporis requiritur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 6 co."><a name="33656"><span class="ref">[33656] Iª-IIae q. 4 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, si loquamur de beatitudine hominis qualis in hac vita potest haberi, manifestum est quod ad eam ex necessitate requiritur bona dispositio corporis. Consistit enim haec beatitudo, secundum philosophum, in operatione virtutis perfectae. Manifestum est autem quod per invaletudinem corporis, in omni operatione virtutis homo impediri potest. Sed si loquamur de beatitudine perfecta, sic quidam posuerunt quod non requiritur ad beatitudinem aliqua corporis dispositio, immo requiritur ad eam ut omnino anima sit a corpore separata. Unde Augustinus, XXII de Civ. Dei, introducit verba Porphyrii dicentis quod <i>ad hoc quod beata sit anima, omne corpus fugiendum est</i>. Sed hoc est inconveniens. Cum enim naturale sit animae corpori uniri, non potest esse quod perfectio animae naturalem eius perfectionem excludat. Et ideo dicendum est quod ad beatitudinem omnibus modis perfectam, requiritur perfecta dispositio corporis et antecedenter et consequenter. Antecedenter quidem, quia, ut Augustinus dicit XII super Gen. ad Litt., <i>si tale sit corpus, cuius sit difficilis et gravis administratio, sicut caro quae corrumpitur et aggravat animam, avertitur mens ab illa visione summi caeli</i>. Unde concludit quod, <i>cum hoc corpus iam non erit animale, sed spirituale, tunc Angelis adaequabitur, et erit ei ad gloriam, quod sarcinae fuit</i>. Consequenter vero, quia ex beatitudine animae fiet redundantia ad corpus, ut et ipsum sua perfectione potiatur. Unde Augustinus dicit, in Epist. ad Dioscorum, <i>tam potenti natura Deus fecit animam, ut ex eius plenissima beatitudine redundet in inferiorem naturam incorruptionis vigor</i>.</p><p title="I-II q. 4 a. 6 ad 1"><a name="33657"><span class="ref">[33657] Iª-IIae q. 4 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in corporali bono non consistit beatitudo sicut in obiecto beatitudinis, sed corporale bonum potest facere ad aliquem beatitudinis decorem vel perfectionem.</p><p title="I-II q. 4 a. 6 ad 2"><a name="33658"><span class="ref">[33658] Iª-IIae q. 4 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, etsi corpus nihil conferat ad illam operationem intellectus qua Dei essentia videtur, tamen posset ab hac impedire. Et ideo requiritur perfectio corporis, ut non impediat elevationem mentis.</p><p title="I-II q. 4 a. 6 ad 3"><a name="33659"><span class="ref">[33659] Iª-IIae q. 4 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ad perfectam operationem intellectus requiritur quidem abstractio ab hoc corruptibili corpore, quod aggravat animam, non autem a corpore spirituali, quod erit totaliter spiritui subiectum, de quo in tertia parte huius operis dicetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 4 a. 7 arg. 1"><a name="33660"><span class="ref">[33660] Iª-IIae q. 4 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod ad beatitudinem requirantur etiam exteriora bona. Quod enim in praemium sanctis promittitur, ad beatitudinem pertinet. Sed sanctis repromittuntur exteriora bona, sicut cibus et potus, divitiae et regnum, dicitur enim Luc. XXII, <i>ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo</i>; et Matth. VI, <i>thesaurizate vobis thesauros in caelo</i>; et Matth. XXV, <i>venite, benedicti patris mei, possidete regnum</i>. Ergo ad beatitudinem requiruntur exteriora bona.</p><p title="I-II q. 4 a. 7 arg. 2"><a name="33661"><span class="ref">[33661] Iª-IIae q. 4 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum Boetium, in III de Consol., <i>beatitudo est status omnium bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed exteriora sunt aliqua hominis bona, licet minima, ut Augustinus dicit. Ergo ipsa etiam requiruntur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 7 arg. 3"><a name="33662"><span class="ref">[33662] Iª-IIae q. 4 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, dominus, Matth. V, dicit, <i>merces vestra multa est in caelis</i>. Sed esse in caelis significat esse in loco. Ergo saltem locus exterior requiritur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 7 s. c."><a name="33663"><span class="ref">[33663] Iª-IIae q. 4 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in Psalmo LXXII, <i>quid enim mihi est in caelo? Et a te quid volui super terram?</i> Quasi dicat, nihil aliud volo nisi hoc quod sequitur, <i>mihi adhaerere Deo bonum est</i>. Ergo nihil aliud exterius ad beatitudinem requiritur.</p><p title="I-II q. 4 a. 7 co."><a name="33664"><span class="ref">[33664] Iª-IIae q. 4 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ad beatitudinem imperfectam, qualis in hac vita potest haberi, requiruntur exteriora bona, non quasi de essentia beatitudinis existentia, sed quasi instrumentaliter deservientia beatitudini, quae consistit in operatione virtutis, ut dicitur in I Ethic. Indiget enim homo in hac vita necessariis corporis tam ad operationem virtutis contemplativae quam etiam ad operationem virtutis activae, ad quam etiam plura alia requiruntur, quibus exerceat opera activae virtutis. Sed ad beatitudinem perfectam, quae in visione Dei consistit, nullo modo huiusmodi bona requiruntur. Cuius ratio est quia omnia huiusmodi bona exteriora vel requiruntur ad sustentationem animalis corporis; vel requiruntur ad aliquas operationes quas per animale corpus exercemus, quae humanae vitae conveniunt. Illa autem perfecta beatitudo quae in visione Dei consistit, vel erit in anima sine corpore; vel erit in anima corpori unita non iam animali, sed spirituali. Et ideo nullo modo huiusmodi exteriora bona requiruntur ad illam beatitudinem, cum ordinentur ad vitam animalem. Et quia in hac vita magis accedit ad similitudinem illius perfectae beatitudinis felicitas contemplativa quam activa, utpote etiam Deo similior, ut ex dictis patet; ideo minus indiget huiusmodi bonis corporis, ut dicitur in X Ethic.</p><p title="I-II q. 4 a. 7 ad 1"><a name="33665"><span class="ref">[33665] Iª-IIae q. 4 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod omnes illae corporales promissiones quae in sacra Scriptura continentur, sunt metaphorice intelligendae, secundum quod in Scripturis solent spiritualia per corporalia designari, <i>ut ex his quae novimus, ad desiderandum incognita consurgamus</i>, sicut Gregorius dicit in quadam homilia. Sicut per cibum et potum intelligitur delectatio beatitudinis; per divitias, sufficientia qua homini sufficiet Deus; per regnum, exaltatio hominis usque ad coniunctionem cum Deo.</p><p title="I-II q. 4 a. 7 ad 2"><a name="33666"><span class="ref">[33666] Iª-IIae q. 4 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod bona ista deservientia animali vitae, non competunt vitae spirituali in qua beatitudo perfecta consistit. Et tamen erit in illa beatitudine omnium bonorum congregatio, quia quidquid boni invenitur in istis, totum habebitur in summo fonte bonorum.</p><p title="I-II q. 4 a. 7 ad 3"><a name="33667"><span class="ref">[33667] Iª-IIae q. 4 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, secundum Augustinum in libro de Serm. Dom. in monte, merces sanctorum non dicitur esse in corporeis caelis, sed per caelos intelligitur altitudo spiritualium bonorum. Nihilominus tamen locus corporeus, scilicet caelum Empyreum, aderit beatis, non propter necessitatem beatitudinis, sed secundum quandam congruentiam et decorem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 4 a. 8 arg. 1"><a name="33668"><span class="ref">[33668] Iª-IIae q. 4 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod amici sint necessarii ad beatitudinem. Futura enim beatitudo in Scripturis frequenter nomine gloriae designatur. Sed gloria consistit in hoc quod bonum hominis ad notitiam multorum deducitur. Ergo ad beatitudinem requiritur societas amicorum.</p><p title="I-II q. 4 a. 8 arg. 2"><a name="33669"><span class="ref">[33669] Iª-IIae q. 4 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, Boetius dicit quod <i>nullius boni sine consortio iucunda est possessio</i>. Sed ad beatitudinem requiritur delectatio. Ergo etiam requiritur societas amicorum.</p><p title="I-II q. 4 a. 8 arg. 3"><a name="33670"><span class="ref">[33670] Iª-IIae q. 4 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, caritas in beatitudine perficitur. Sed caritas se extendit ad dilectionem Dei et proximi. Ergo videtur quod ad beatitudinem requiratur societas amicorum.</p><p title="I-II q. 4 a. 8 s. c."><a name="33671"><span class="ref">[33671] Iª-IIae q. 4 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Sap. VII, <i>venerunt mihi omnia bona pariter cum illa</i>, scilicet cum divina sapientia, quae consistit in contemplatione Dei. Et sic ad beatitudinem nihil aliud requiritur.</p><p title="I-II q. 4 a. 8 co."><a name="33672"><span class="ref">[33672] Iª-IIae q. 4 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, si loquamur de felicitate praesentis vitae, sicut philosophus dicit in IX Ethic., felix indiget amicis, non quidem propter utilitatem, cum sit sibi sufficiens; nec propter delectationem, quia habet in seipso delectationem perfectam in operatione virtutis; sed propter bonam operationem, ut scilicet eis benefaciat, et ut eos inspiciens benefacere delectetur, et ut etiam ab eis in benefaciendo adiuvetur. Indiget enim homo ad bene operandum auxilio amicorum, tam in operibus vitae activae, quam in operibus vitae contemplativae. Sed si loquamur de perfecta beatitudine quae erit in patria, non requiritur societas amicorum de necessitate ad beatitudinem, quia homo habet totam plenitudinem suae perfectionis in Deo. Sed ad bene esse beatitudinis facit societas amicorum. Unde Augustinus dicit, VIII super Gen. ad Litt., quod <i>creatura spiritualis, ad hoc quod beata sit, non nisi intrinsecus adiuvatur aeternitate, veritate, caritate creatoris. Extrinsecus vero, si adiuvari dicenda est, fortasse hoc solo adiuvatur, quod invicem vident, et de sua societate gaudent in Deo</i>.</p><p title="I-II q. 4 a. 8 ad 1"><a name="33673"><span class="ref">[33673] Iª-IIae q. 4 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod gloria quae est essentialis beatitudini, est quam habet homo non apud hominem, sed apud Deum.</p><p title="I-II q. 4 a. 8 ad 2"><a name="33674"><span class="ref">[33674] Iª-IIae q. 4 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod verbum illud intelligitur, quando in eo bono quod habetur, non est plena sufficientia. Quod in proposito dici non potest, quia omnis boni sufficientiam habet homo in Deo.</p><p title="I-II q. 4 a. 8 ad 3"><a name="33675"><span class="ref">[33675] Iª-IIae q. 4 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod perfectio caritatis est essentialis beatitudini quantum ad dilectionem Dei, non autem quantum ad dilectionem proximi. Unde si esset una sola anima fruens Deo, beata esset, non habens proximum quem diligeret. Sed supposito proximo, sequitur dilectio eius ex perfecta dilectione Dei. Unde quasi concomitanter se habet amicitia ad beatitudinem perfectam.</p></div></div><div class="q" id="q5"><h2>Quaestio 5</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 5 pr."><a name="33676"><span class="ref">[33676] Iª-IIae q. 5 pr.</span></a> Deinde considerandum est de ipsa adeptione beatitudinis. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum homo possit consequi beatitudinem. Secundo, utrum unus homo possit esse alio beatior. Tertio, utrum aliquis possit esse in hac vita beatus. Quarto, utrum beatitudo habita possit amitti. Quinto, utrum, homo per sua naturalia possit acquirere beatitudinem. Sexto, utrum homo consequatur beatitudinem per actionem alicuius superioris creaturae. Septimo, utrum requirantur opera hominis aliqua ad hoc quod homo beatitudinem consequatur a Deo. Octavo, utrum omnis homo appetat beatitudinem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 5 a. 1 arg. 1"><a name="33677"><span class="ref">[33677] Iª-IIae q. 5 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod homo beatitudinem adipisci non possit. Sicut enim natura rationalis est supra sensibilem ita natura intellectualis est supra rationalem ut patet per Dionysium in libro de Div. Nom., in multis locis. Sed bruta animalia, quae habent naturam sensibilem tantum, non possunt pervenire ad finem rationalis naturae. Ergo nec homo, qui est rationalis naturae, potest pervenire ad finem intellectualis naturae, qui est beatitudo.</p><p title="I-II q. 5 a. 1 arg. 2"><a name="33678"><span class="ref">[33678] Iª-IIae q. 5 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, beatitudo vera consistit in visione Dei, qui est veritas pura. Sed homini est connaturale ut veritatem intueatur in rebus materialibus, unde species intelligibiles in phantasmatibus intelligit, ut dicitur in III de anima. Ergo non potest ad beatitudinem pervenire.</p><p title="I-II q. 5 a. 1 arg. 3"><a name="33679"><span class="ref">[33679] Iª-IIae q. 5 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, beatitudo consistit in adeptione summi boni. Sed aliquis non potest pervenire ad summum, nisi transcendat media. Cum igitur inter Deum et naturam humanam media sit natura angelica, quam homo transcendere non potest; videtur quod non possit beatitudinem adipisci.</p><p title="I-II q. 5 a. 1 s. c."><a name="33680"><span class="ref">[33680] Iª-IIae q. 5 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in Psalmo XCIII, <i>beatus homo quem tu erudieris, domine</i>.</p><p title="I-II q. 5 a. 1 co."><a name="33681"><span class="ref">[33681] Iª-IIae q. 5 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod beatitudo nominat adeptionem perfecti boni. Quicumque ergo est capax perfecti boni, potest ad beatitudinem pervenire. Quod autem homo perfecti boni sit capax, ex hoc apparet, quia et eius intellectus apprehendere potest universale et perfectum bonum, et eius voluntas appetere illud. Et ideo homo potest beatitudinem adipisci. Apparet etiam idem ex hoc quod homo est capax visionis divinae essentiae, sicut in primo habitum est; in qua quidem visione perfectam hominis beatitudinem consistere diximus.</p><p title="I-II q. 5 a. 1 ad 1"><a name="33682"><span class="ref">[33682] Iª-IIae q. 5 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod aliter excedit natura rationalis sensitivam, et aliter intellectualis rationalem. Natura enim rationalis excedit sensitivam quantum ad cognitionis obiectum, quia sensus nullo modo potest cognoscere universale, cuius ratio est cognoscitiva. Sed intellectualis natura excedit rationalem quantum ad modum cognoscendi eandem intelligibilem veritatem, nam intellectualis natura statim apprehendit veritatem, ad quam rationalis natura per inquisitionem rationis pertingit, ut patet ex his quae in primo dicta sunt. Et ideo ad id quod intellectus apprehendit, ratio per quendam motum pertingit. Unde rationalis natura consequi potest beatitudinem, quae est perfectio intellectualis naturae, tamen alio modo quam Angeli. Nam Angeli consecuti sunt eam statim post principium suae conditionis, homines autem per tempus ad ipsam perveniunt. Sed natura sensitiva ad hunc finem nullo modo pertingere potest.</p><p title="I-II q. 5 a. 1 ad 2"><a name="33683"><span class="ref">[33683] Iª-IIae q. 5 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod homini, secundum statum praesentis vitae, est connaturalis modus cognoscendi veritatem intelligibilem per phantasmata. Sed post huius vitae statum, habet alium modum connaturalem, ut in primo dictum est.</p><p title="I-II q. 5 a. 1 ad 3"><a name="33684"><span class="ref">[33684] Iª-IIae q. 5 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod homo non potest transcendere Angelos gradu naturae, ut scilicet naturaliter sit eis superior. Potest tamen eos transcendere per operationem intellectus, dum intelligit aliquid super Angelos esse, quod homines beatificat; quod cum perfecte consequetur, perfecte beatus erit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 5 a. 2 arg. 1"><a name="33685"><span class="ref">[33685] Iª-IIae q. 5 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod unus homo alio non possit esse beatior. Beatitudo enim est praemium virtutis, ut philosophus dicit in I Ethic. Sed pro operibus virtutum omnibus aequalis merces redditur, dicitur enim Matth. XX, quod omnes qui operati sunt in vinea, acceperunt singulos denarios; quia, ut dicit Gregorius, <i>aequalem aeternae vitae retributionem sortiti sunt</i>. Ergo unus non erit alio beatior.</p><p title="I-II q. 5 a. 2 arg. 2"><a name="33686"><span class="ref">[33686] Iª-IIae q. 5 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, beatitudo est summum bonum. Sed summo non potest esse aliquid maius. Ergo beatitudine unius hominis non potest esse alia maior beatitudo.</p><p title="I-II q. 5 a. 2 arg. 3"><a name="33687"><span class="ref">[33687] Iª-IIae q. 5 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, beatitudo, cum sit perfectum et sufficiens bonum, desiderium hominis quietat. Sed non quietatur desiderium, si aliquod bonum deest quod suppleri possit. Si autem nihil deest quod suppleri possit, non poterit esse aliquid aliud maius bonum. Ergo vel homo non est beatus, vel, si est beatus, non potest alia maior beatitudo esse.</p><p title="I-II q. 5 a. 2 s. c."><a name="33688"><span class="ref">[33688] Iª-IIae q. 5 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ioan. XIV, <i>in domo patris mei mansiones multae sunt</i>; per quas, ut Augustinus dicit, <i>diversae meritorum dignitates intelliguntur in vita aeterna</i>. Dignitas autem vitae aeternae, quae pro merito datur, est ipsa beatitudo. Ergo sunt diversi gradus beatitudinis, et non omnium est aequalis beatitudo.</p><p title="I-II q. 5 a. 2 co."><a name="33689"><span class="ref">[33689] Iª-IIae q. 5 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, in ratione beatitudinis duo includuntur, scilicet ipse finis ultimus, qui est summum bonum; et adeptio vel fruitio ipsius boni. Quantum igitur ad ipsum bonum quod est beatitudinis obiectum et causa, non potest esse una beatitudo alia maior, quia non est nisi unum summum bonum, scilicet Deus, cuius fruitione homines sunt beati. Sed quantum ad adeptionem huiusmodi boni vel fruitionem, potest aliquis alio esse beatior, quia quanto magis hoc bono fruitur, tanto beatior est. Contingit autem aliquem perfectius frui Deo quam alium, ex eo quod est melius dispositus vel ordinatus ad eius fruitionem. Et secundum hoc potest aliquis alio beatior esse.</p><p title="I-II q. 5 a. 2 ad 1"><a name="33690"><span class="ref">[33690] Iª-IIae q. 5 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod unitas denarii significat unitatem beatitudinis ex parte obiecti. Sed diversitas mansionum significat diversitatem beatitudinis secundum diversum gradum fruitionis.</p><p title="I-II q. 5 a. 2 ad 2"><a name="33691"><span class="ref">[33691] Iª-IIae q. 5 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod beatitudo dicitur esse summum bonum, inquantum est summi boni perfecta possessio sive fruitio.</p><p title="I-II q. 5 a. 2 ad 3"><a name="33692"><span class="ref">[33692] Iª-IIae q. 5 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod nulli beato deest aliquod bonum desiderandum, cum habeat ipsum bonum infinitum, quod est bonum omnis boni, ut Augustinus dicit. Sed dicitur aliquis alio beatior, ex diversa eiusdem boni participatione. Additio autem aliorum bonorum non auget beatitudinem, unde Augustinus dicit, in V Confess., <i>qui te et alia novit, non propter illa beatior, sed propter te solum beatus</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 5 a. 3 arg. 1"><a name="33693"><span class="ref">[33693] Iª-IIae q. 5 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod beatitudo possit in hac vita haberi. Dicitur enim in Psalmo CXVIII, <i>beati immaculati in via, qui ambulant in lege domini</i>. Hoc autem in hac vita contingit. Ergo aliquis in hac vita potest esse beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 3 arg. 2"><a name="33694"><span class="ref">[33694] Iª-IIae q. 5 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, imperfecta participatio summi boni non adimit rationem beatitudinis, alioquin unus non esset alio beatior. Sed in hac vita homines possunt participare summum bonum, cognoscendo et amando Deum, licet imperfecte. Ergo homo in hac vita potest esse beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 3 arg. 3"><a name="33695"><span class="ref">[33695] Iª-IIae q. 5 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, quod a pluribus dicitur, non potest totaliter falsum esse, videtur enim esse naturale quod in pluribus est; natura autem non totaliter deficit. Sed plures ponunt beatitudinem in hac vita, ut patet per illud Psalmi CXLIII, <i>beatum dixerunt populum cui haec sunt</i>, scilicet praesentis vitae bona. Ergo aliquis in hac vita potest esse beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 3 s. c."><a name="33696"><span class="ref">[33696] Iª-IIae q. 5 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Iob XIV, <i>homo natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur multis miseriis</i>. Sed beatitudo excludit miseriam. Ergo homo in hac vita non potest esse beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 3 co."><a name="33697"><span class="ref">[33697] Iª-IIae q. 5 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aliqualis beatitudinis participatio in hac vita haberi potest, perfecta autem et vera beatitudo non potest haberi in hac vita. Et hoc quidem considerari potest dupliciter. Primo quidem, ex ipsa communi beatitudinis ratione. Nam beatitudo, cum sit perfectum et sufficiens bonum, omne malum excludit, et omne desiderium implet. In hac autem vita non potest omne malum excludi. Multis enim malis praesens vita subiacet, quae vitari non possunt, et ignorantiae ex parte intellectus, et inordinatae affectioni ex parte appetitus, et multiplicibus poenalitatibus ex parte corporis; ut Augustinus diligenter prosequitur XIX de Civ. Dei. Similiter etiam desiderium boni in hac vita satiari non potest. Naturaliter enim homo desiderat permanentiam eius boni quod habet. Bona autem praesentis vitae transitoria sunt, cum et ipsa vita transeat, quam naturaliter desideramus, et eam perpetuo permanere vellemus, quia naturaliter homo refugit mortem. Unde impossibile est quod in hac vita vera beatitudo habeatur. Secundo, si consideretur id in quo specialiter beatitudo consistit, scilicet visio divinae essentiae, quae non potest homini provenire in hac vita, ut in primo ostensum est. Ex quibus manifeste apparet quod non potest aliquis in hac vita veram et perfectam beatitudinem adipisci.</p><p title="I-II q. 5 a. 3 ad 1"><a name="33698"><span class="ref">[33698] Iª-IIae q. 5 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod beati dicuntur aliqui in hac vita, vel propter spem beatitudinis adipiscendae in futura vita, secundum illud Rom. VIII, <i>spe salvi facti sumus</i>, vel propter aliquam participationem beatitudinis, secundum aliqualem summi boni fruitionem.</p><p title="I-II q. 5 a. 3 ad 2"><a name="33699"><span class="ref">[33699] Iª-IIae q. 5 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod participatio beatitudinis potest esse imperfecta dupliciter. Uno modo, ex parte ipsius obiecti beatitudinis, quod quidem secundum sui essentiam non videtur. Et talis imperfectio tollit rationem verae beatitudinis. Alio modo potest esse imperfecta ex parte ipsius participantis, qui quidem ad ipsum obiectum beatitudinis secundum seipsum attingit, scilicet Deum, sed imperfecte, per respectum ad modum quo Deus seipso fruitur. Et talis imperfectio non tollit veram rationem beatitudinis, quia, cum beatitudo sit operatio quaedam, ut supra dictum est, vera ratio beatitudinis, consideratur ex obiecto, quod dat speciem actui, non autem ex subiecto.</p><p title="I-II q. 5 a. 3 ad 3"><a name="33700"><span class="ref">[33700] Iª-IIae q. 5 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod homines reputant in hac vita esse aliquam beatitudinem, propter aliquam similitudinem verae beatitudinis. Et sic non ex toto in sua aestimatione deficiunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 5 a. 4 arg. 1"><a name="33701"><span class="ref">[33701] Iª-IIae q. 5 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod beatitudo possit amitti. Beatitudo enim est perfectio quaedam. Sed omnis perfectio inest perfectibili secundum modum ipsius. Cum igitur homo secundum suam naturam sit mutabilis, videtur quod beatitudo mutabiliter ab homine participetur. Et ita videtur quod homo beatitudinem possit amittere.</p><p title="I-II q. 5 a. 4 arg. 2"><a name="33702"><span class="ref">[33702] Iª-IIae q. 5 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, beatitudo consistit in actione intellectus, qui subiacet voluntati. Sed voluntas se habet ad opposita. Ergo videtur quod possit desistere ab operatione qua homo beatificatur, et ita homo desinet esse beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 4 arg. 3"><a name="33703"><span class="ref">[33703] Iª-IIae q. 5 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, principio respondet finis. Sed beatitudo hominis habet principium, quia homo non semper fuit beatus. Ergo videtur quod habeat finem.</p><p title="I-II q. 5 a. 4 s. c."><a name="33704"><span class="ref">[33704] Iª-IIae q. 5 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Matth. XXV, de iustis, quod ibunt in vitam aeternam; quae, ut dictum est, est beatitudo sanctorum. Quod autem est aeternum, non deficit. Ergo beatitudo non potest amitti.</p><p title="I-II q. 5 a. 4 co."><a name="33705"><span class="ref">[33705] Iª-IIae q. 5 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, si loquamur de beatitudine imperfecta, qualis in hac vita potest haberi, sic potest amitti. Et hoc patet in felicitate contemplativa, quae amittitur vel per oblivionem, puta cum corrumpitur scientia ex aliqua aegritudine; vel etiam per aliquas occupationes, quibus totaliter abstrahitur aliquis a contemplatione. Patet etiam idem in felicitate activa, voluntas enim hominis transmutari potest, ut in vitium degeneret a virtute, in cuius actu principaliter consistit felicitas. Si autem virtus remaneat integra, exteriores transmutationes possunt quidem beatitudinem talem perturbare, inquantum impediunt multas operationes virtutum, non tamen possunt eam totaliter auferre, quia adhuc remanet operatio virtutis, dum ipsas adversitates homo laudabiliter sustinet. Et quia beatitudo huius vitae amitti potest, quod videtur esse contra rationem beatitudinis; ideo philosophus dicit, in I Ethic., aliquos esse in hac vita beatos, non simpliciter, sed sicut homines quorum natura mutationi subiecta est. Si vero loquamur de beatitudine perfecta quae expectatur post hanc vitam, sciendum est quod Origenes posuit, quorundam Platonicorum errorem sequens, quod post ultimam beatitudinem homo potest fieri miser. Sed hoc manifeste apparet esse falsum dupliciter. Primo quidem, ex ipsa communi ratione beatitudinis. Cum enim ipsa beatitudo sit perfectum bonum et sufficiens, oportet quod desiderium hominis quietet, et omne malum excludat. Naturaliter autem homo desiderat retinere bonum quod habet, et quod eius retinendi securitatem obtineat, alioquin necesse est quod timore amittendi, vel dolore de certitudine amissionis, affligatur. Requiritur igitur ad veram beatitudinem quod homo certam habeat opinionem bonum quod habet, nunquam se amissurum. Quae quidem opinio si vera sit, consequens est quod beatitudinem nunquam amittet. Si autem falsa sit, hoc ipsum est quoddam malum, falsam opinionem habere, nam falsum est malum intellectus, sicut verum est bonum ipsius, ut dicitur in VI Ethic. Non igitur iam vere erit beatus, si aliquod malum ei inest. Secundo idem apparet, si consideretur ratio beatitudinis in speciali. Ostensum est enim supra quod perfecta beatitudo hominis in visione divinae essentiae consistit. Est autem impossibile quod aliquis videns divinam essentiam, velit eam non videre. Quia omne bonum habitum quo quis carere vult, aut est insufficiens, et quaeritur aliquid sufficientius loco eius, aut habet aliquod incommodum annexum, propter quod in fastidium venit. Visio autem divinae essentiae replet animam omnibus bonis, cum coniungat fonti totius bonitatis, unde dicitur in Psalmo XVI, <i>satiabor cum apparuerit gloria tua</i>; et Sap. VII, dicitur, <i>venerunt mihi omnia bona pariter cum illa</i>, scilicet cum contemplatione sapientiae. Similiter etiam non habet aliquod incommodum adiunctum, quia de contemplatione sapientiae dicitur, Sap. VIII, <i>non habet amaritudinem conversatio illius, nec taedium convictus eius</i>. Sic ergo patet quod propria voluntate beatus non potest beatitudinem deserere. Similiter etiam non potest eam perdere, Deo subtrahente. Quia, cum subtractio beatitudinis sit quaedam poena, non potest talis subtractio a Deo, iusto iudice, provenire, nisi pro aliqua culpa, in quam cadere non potest qui Dei essentiam videt, cum ad hanc visionem ex necessitate sequatur rectitudo voluntatis, ut supra ostensum est. Similiter etiam nec aliquod aliud agens potest eam subtrahere. Quia mens Deo coniuncta super omnia alia elevatur; et sic ab huiusmodi coniunctione nullum aliud agens potest ipsam excludere. Unde inconveniens videtur quod per quasdam alternationes temporum transeat homo de beatitudine ad miseriam, et e converso, quia huiusmodi temporales alternationes esse non possunt, nisi circa ea quae subiacent tempori et motui.</p><p title="I-II q. 5 a. 4 ad 1"><a name="33706"><span class="ref">[33706] Iª-IIae q. 5 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod beatitudo est perfectio consummata, quae omnem defectum excludit a beato. Et ideo absque mutabilitate advenit eam habenti, faciente hoc virtute divina, quae hominem sublevat in participationem aeternitatis transcendentis omnem mutationem.</p><p title="I-II q. 5 a. 4 ad 2"><a name="33707"><span class="ref">[33707] Iª-IIae q. 5 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod voluntas ad opposita se habet in his quae ad finem ordinantur, sed ad ultimum finem naturali necessitate ordinatur. Quod patet ex hoc, quod homo non potest non velle esse beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 4 ad 3"><a name="33708"><span class="ref">[33708] Iª-IIae q. 5 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod beatitudo habet principium ex conditione participantis, sed caret fine, propter conditionem boni cuius participatio facit beatum. Unde ab alio est initium beatitudinis; et ab alio est quod caret fine.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 5 a. 5 arg. 1"><a name="33709"><span class="ref">[33709] Iª-IIae q. 5 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod homo per sua naturalia possit beatitudinem consequi. Natura enim non deficit in necessariis. Sed nihil est homini tam necessarium quam id per quod finem ultimum consequitur. Ergo hoc naturae humanae non deest. Potest igitur homo per sua naturalia beatitudinem consequi.</p><p title="I-II q. 5 a. 5 arg. 2"><a name="33710"><span class="ref">[33710] Iª-IIae q. 5 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, homo, cum sit nobilior irrationalibus creaturis, videtur esse sufficientior. Sed irrationales creaturae per sua naturalia possunt consequi suos fines. Ergo multo magis homo per sua naturalia potest beatitudinem consequi.</p><p title="I-II q. 5 a. 5 arg. 3"><a name="33711"><span class="ref">[33711] Iª-IIae q. 5 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, beatitudo est operatio perfecta, secundum philosophum. Eiusdem autem est incipere rem, et perficere ipsam. Cum igitur operatio imperfecta, quae est quasi principium in operationibus humanis, subdatur naturali hominis potestati, qua suorum actuum est dominus; videtur quod per naturalem potentiam possit pertingere ad operationem perfectam, quae est beatitudo.</p><p title="I-II q. 5 a. 5 s. c."><a name="33712"><span class="ref">[33712] Iª-IIae q. 5 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, homo est principium naturaliter actuum suorum per intellectum et voluntatem. Sed ultima beatitudo sanctis praeparata, excedit intellectum hominis et voluntatem, dicit enim apostolus, I ad Cor. II, <i>oculus non vidit, et auris non audivit, et in cor hominis non ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se</i>. Ergo homo per sua naturalia non potest beatitudinem consequi.</p><p title="I-II q. 5 a. 5 co."><a name="33713"><span class="ref">[33713] Iª-IIae q. 5 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod beatitudo imperfecta quae in hac vita haberi potest, potest ab homine acquiri per sua naturalia, eo modo quo et virtus, in cuius operatione consistit, de quo infra dicetur. Sed beatitudo hominis perfecta, sicut supra dictum est, consistit in visione divinae essentiae. Videre autem Deum per essentiam est supra naturam non solum hominis, sed etiam omnis creaturae, ut in primo ostensum est. Naturalis enim cognitio cuiuslibet creaturae est secundum modum substantiae eius, sicut de intelligentia dicitur in libro de causis, quod <i>cognoscit ea quae sunt supra se, et ea quae sunt infra se, secundum modum substantiae suae</i>. Omnis autem cognitio quae est secundum modum substantiae creatae, deficit a visione divinae essentiae, quae in infinitum excedit omnem substantiam creatam. Unde nec homo, nec aliqua creatura, potest consequi beatitudinem ultimam per sua naturalia.</p><p title="I-II q. 5 a. 5 ad 1"><a name="33714"><span class="ref">[33714] Iª-IIae q. 5 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut natura non deficit homini in necessariis, quamvis non dederit sibi arma et tegumenta sicut aliis animalibus quia dedit ei rationem et manus, quibus possit haec sibi conquirere; ita nec deficit homini in necessariis, quamvis non daret sibi aliquod principium quo posset beatitudinem consequi; hoc enim erat impossibile. Sed dedit ei liberum arbitrium, quo possit converti ad Deum, qui eum faceret beatum. <i>Quae enim per amicos possumus, per nos aliqualiter possumus</i>, ut dicitur in III Ethic.</p><p title="I-II q. 5 a. 5 ad 2"><a name="33715"><span class="ref">[33715] Iª-IIae q. 5 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod nobilioris conditionis est natura quae potest consequi perfectum bonum, licet indigeat exteriori auxilio ad hoc consequendum, quam natura quae non potest consequi perfectum bonum, sed consequitur quoddam bonum imperfectum, licet ad consecutionem eius non indigeat exteriori auxilio, ut philosophus dicit in II de caelo. Sicut melius est dispositus ad sanitatem qui potest consequi perfectam sanitatem, licet hoc sit per auxilium medicinae; quam qui solum potest consequi quandam imperfectam sanitatem, sine medicinae auxilio. Et ideo creatura rationalis, quae potest consequi perfectum beatitudinis bonum, indigens ad hoc divino auxilio, est perfectior quam creatura irrationalis, quae huiusmodi boni non est capax, sed quoddam imperfectum bonum consequitur virtute suae naturae.</p><p title="I-II q. 5 a. 5 ad 3"><a name="33716"><span class="ref">[33716] Iª-IIae q. 5 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, quando imperfectum et perfectum sunt eiusdem speciei, ab eadem virtute causari possunt. Non autem hoc est necesse, si sunt alterius speciei, non enim quidquid potest causare dispositionem materiae, potest ultimam perfectionem conferre. Imperfecta autem operatio, quae subiacet naturali hominis potestati, non est eiusdem speciei cum operatione illa perfecta quae est hominis beatitudo, cum operationis species dependeat ex obiecto. Unde ratio non sequitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 5 a. 6 arg. 1"><a name="33717"><span class="ref">[33717] Iª-IIae q. 5 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod homo possit fieri beatus per actionem alicuius superioris creaturae, scilicet Angeli. Cum enim duplex ordo inveniatur in rebus, unus partium universi ad invicem, alius totius universi ad bonum quod est extra universum; primus ordo ordinatur ad secundum sicut ad finem, ut dicitur XII Metaphys.; sicut ordo partium exercitus ad invicem est propter ordinem totius exercitus ad ducem. Sed ordo partium universi ad invicem attenditur secundum quod superiores creaturae agunt in inferiores, ut in primo dictum est, beatitudo autem consistit in ordine hominis ad bonum quod est extra universum, quod est Deus. Ergo per actionem superioris creaturae, scilicet Angeli, in hominem, homo beatus efficitur.</p><p title="I-II q. 5 a. 6 arg. 2"><a name="33718"><span class="ref">[33718] Iª-IIae q. 5 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, quod est in potentia tale, potest reduci in actum per id quod est actu tale, sicut quod est potentia calidum, fit actu calidum per id quod est actu calidum. Sed homo est in potentia beatus. Ergo potest fieri actu beatus per Angelum, qui est actu beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 6 arg. 3"><a name="33719"><span class="ref">[33719] Iª-IIae q. 5 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, beatitudo consistit in operatione intellectus, ut supra dictum est. Sed Angelus potest illuminare intellectum hominis, ut in primo habitum est. Ergo Angelus potest facere hominem beatum.</p><p title="I-II q. 5 a. 6 s. c."><a name="33720"><span class="ref">[33720] Iª-IIae q. 5 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in Psalmo LXXXIII, <i>gratiam et gloriam dabit dominus</i>.</p><p title="I-II q. 5 a. 6 co."><a name="33721"><span class="ref">[33721] Iª-IIae q. 5 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum omnis creatura naturae legibus sit subiecta, utpote habens limitatam virtutem et actionem; illud quod excedit naturam creatam, non potest fieri virtute alicuius creaturae. Et ideo si quid fieri oporteat quod sit supra naturam, hoc fit immediate a Deo; sicut suscitatio mortui, illuminatio caeci, et cetera huiusmodi. Ostensum est autem quod beatitudo est quoddam bonum excedens naturam creatam. Unde impossibile est quod per actionem alicuius creaturae conferatur, sed homo beatus fit solo Deo agente, si loquamur de beatitudine perfecta. Si vero loquamur de beatitudine imperfecta, sic eadem ratio est de ipsa et de virtute, in cuius actu consistit.</p><p title="I-II q. 5 a. 6 ad 1"><a name="33722"><span class="ref">[33722] Iª-IIae q. 5 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod plerumque contingit in potentiis activis ordinatis, quod perducere ad ultimum finem pertinet ad supremam potentiam, inferiores vero potentiae coadiuvant ad consecutionem illius ultimi finis disponendo, sicut ad artem gubernativam, quae praeest navifactivae, pertinet usus navis, propter quem navis ipsa fit. Sic igitur et in ordine universi, homo quidem adiuvatur ab Angelis ad consequendum ultimum finem, secundum aliqua praecedentia, quibus disponitur ad eius consecutionem, sed ipsum ultimum finem consequitur per ipsum primum agentem, qui est Deus.</p><p title="I-II q. 5 a. 6 ad 2"><a name="33723"><span class="ref">[33723] Iª-IIae q. 5 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, quando aliqua forma actu existit in aliquo secundum esse perfectum et naturale, potest esse principium actionis in alterum; sicut calidum per calorem calefacit. Sed si forma existit in aliquo imperfecte, et non secundum esse naturale, non potest esse principium communicationis sui ad alterum, sicut intentio coloris quae est in pupilla, non potest facere album; neque etiam omnia quae sunt illuminata aut calefacta, possunt alia calefacere et illuminare; sic enim illuminatio at calefactio essent usque ad infinitum. Lumen autem gloriae, per quod Deus videtur, in Deo quidem est perfecte secundum esse naturale, in qualibet autem creatura est imperfecte, et secundum esse similitudinarium vel participatum. Unde nulla creatura beata potest communicare suam beatitudinem alteri.</p><p title="I-II q. 5 a. 6 ad 3"><a name="33724"><span class="ref">[33724] Iª-IIae q. 5 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Angelus beatus illuminat intellectum hominis, vel etiam inferioris Angeli, quantum ad aliquas rationes divinorum operum non autem quantum ad visionem divinae essentiae, ut in primo dictum est. Ad eam enim videndam, omnes immediate illuminantur a Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 5 a. 7 arg. 1"><a name="33725"><span class="ref">[33725] Iª-IIae q. 5 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod non requirantur aliqua opera hominis ad hoc ut beatitudinem consequatur a Deo. Deus enim, cum sit agens infinitae virtutis, non praeexigit in agendo materiam, aut dispositionem materiae, sed statim potest totum producere. Sed opera hominis, cum non requirantur ad beatitudinem eius sicut causa efficiens, ut dictum est, non possunt requiri ad eam nisi sicut dispositiones. Ergo Deus, qui dispositiones non praeexigit in agendo, beatitudinem sine praecedentibus operibus confert.</p><p title="I-II q. 5 a. 7 arg. 2"><a name="33726"><span class="ref">[33726] Iª-IIae q. 5 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut Deus est auctor beatitudinis immediate, ita et naturam immediate instituit. Sed in prima institutione naturae, produxit creaturas nulla dispositione praecedente vel actione creaturae; sed statim fecit unumquodque perfectum in sua specie. Ergo videtur quod beatitudinem conferat homini sine aliquibus operationibus praecedentibus.</p><p title="I-II q. 5 a. 7 arg. 3"><a name="33727"><span class="ref">[33727] Iª-IIae q. 5 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, apostolus dicit, Rom. IV, beatitudinem hominis esse cui Deus confert iustitiam sine operibus. Non ergo requiruntur aliqua opera hominis ad beatitudinem consequendam.</p><p title="I-II q. 5 a. 7 s. c."><a name="33728"><span class="ref">[33728] Iª-IIae q. 5 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ioan. XIII, <i>si haec scitis, beati eritis si feceritis ea</i>. Ergo per actionem ad beatitudinem pervenitur.</p><p title="I-II q. 5 a. 7 co."><a name="33729"><span class="ref">[33729] Iª-IIae q. 5 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod rectitudo voluntatis, ut supra dictum est, requiritur ad beatitudinem, cum nihil aliud sit quam debitus ordo voluntatis ad ultimum finem; quae ita exigitur ad consecutionem ultimi finis, sicut debita dispositio materiae ad consecutionem formae. Sed ex hoc non ostenditur quod aliqua operatio hominis debeat praecedere eius beatitudinem, posset enim Deus simul facere voluntatem recte tendentem in finem, et finem consequentem; sicut quandoque simul materiam disponit, et inducit formam. Sed ordo divinae sapientiae exigit ne hoc fiat, ut enim dicitur in II de caelo, <i>eorum quae nata sunt habere bonum perfectum, aliquid habet ipsum sine motu, aliquid uno motu, aliquid pluribus</i>. Habere autem perfectum bonum sine motu, convenit ei quod naturaliter habet illud. Habere autem beatitudinem naturaliter est solius Dei. Unde solius Dei proprium est quod ad beatitudinem non moveatur per aliquam operationem praecedentem. Cum autem beatitudo excedat omnem naturam creatam, nulla pura creatura convenienter beatitudinem consequitur absque motu operationis, per quam tendit in ipsam. Sed Angelus, qui est superior ordine naturae quam homo, consecutus est eam, ex ordine divinae sapientiae, uno motu operationis meritoriae, ut in primo expositum est. Homines autem consequuntur ipsam multis motibus operationum, qui merita dicuntur. Unde etiam, secundum philosophum, beatitudo est praemium virtuosarum operationum.</p><p title="I-II q. 5 a. 7 ad 1"><a name="33730"><span class="ref">[33730] Iª-IIae q. 5 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod operatio hominis non praeexigitur ad consecutionem beatitudinis propter insufficientiam divinae virtutis beatificantis, sed ut servetur ordo in rebus.</p><p title="I-II q. 5 a. 7 ad 2"><a name="33731"><span class="ref">[33731] Iª-IIae q. 5 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod primas creaturas statim Deus perfectas produxit, absque aliqua dispositione vel operatione creaturae praecedente, quia sic instituit prima individua specierum, ut per ea natura propagaretur ad posteros. Et similiter, quia per Christum, qui est Deus et homo, beatitudo erat ad alios derivanda, secundum illud apostoli ad Heb. II, <i>qui multos filios in gloriam adduxerat</i>; statim a principio suae conceptionis, absque aliqua operatione meritoria praecedente, anima eius fuit beata. Sed hoc est singulare in ipso, nam pueris baptizatis subvenit meritum Christi ad beatitudinem consequendam, licet desint eis merita propria, eo quod per Baptismum sunt Christi membra effecti.</p><p title="I-II q. 5 a. 7 ad 3"><a name="33732"><span class="ref">[33732] Iª-IIae q. 5 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod apostolus loquitur de beatitudine spei, quae habetur per gratiam iustificantem, quae quidem non datur propter opera praecedentia. Non enim habet rationem termini motus, ut beatitudo, sed magis est principium motus quo ad beatitudinem tenditur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 5 a. 8 arg. 1"><a name="33733"><span class="ref">[33733] Iª-IIae q. 5 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod non omnes appetant beatitudinem. Nullus enim potest appetere quod ignorat, cum bonum apprehensum sit obiectum appetitus, ut dicitur in III de anima. Sed multi nesciunt quid sit beatitudo, quod, sicut Augustinus dicit in XIII de Trin., patet ex hoc, quod <i>quidam posuerunt beatitudinem in voluptate corporis, quidam in virtute animi, quidam in aliis rebus</i>. Non ergo omnes beatitudinem appetunt.</p><p title="I-II q. 5 a. 8 arg. 2"><a name="33734"><span class="ref">[33734] Iª-IIae q. 5 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, essentia beatitudinis est visio essentiae divinae, ut dictum est. Sed aliqui opinantur hoc esse impossibile, quod Deus per essentiam ab homine videatur, unde hoc non appetunt. Ergo non omnes homines appetunt beatitudinem.</p><p title="I-II q. 5 a. 8 arg. 3"><a name="33735"><span class="ref">[33735] Iª-IIae q. 5 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, in XIII de Trin. quod <i>beatus est qui habet omnia quae vult, et nihil male vult</i>. Sed non omnes hoc volunt, quidam enim male aliqua volunt, et tamen volunt illa se velle. Non ergo omnes volunt beatitudinem.</p><p title="I-II q. 5 a. 8 s. c."><a name="33736"><span class="ref">[33736] Iª-IIae q. 5 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, XIII de Trin., <i>si minus dixisset, omnes beati esse vultis, miseri esse non vultis, dixisset aliquid quod nullus in sua non cognosceret voluntate</i>. Quilibet ergo vult esse beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 8 co."><a name="33737"><span class="ref">[33737] Iª-IIae q. 5 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod beatitudo dupliciter potest considerari. Uno modo, secundum communem rationem beatitudinis. Et sic necesse est quod omnis homo beatitudinem velit. Ratio autem beatitudinis communis est ut sit bonum perfectum, sicut dictum est. Cum autem bonum sit obiectum voluntatis, perfectum bonum est alicuius, quod totaliter eius voluntati satisfacit. Unde appetere beatitudinem nihil aliud est quam appetere ut voluntas satietur. Quod quilibet vult. Alio modo possumus loqui de beatitudine secundum specialem rationem, quantum ad id in quo beatitudo consistit. Et sic non omnes cognoscunt beatitudinem, quia nesciunt cui rei communis ratio beatitudinis conveniat. Et per consequens, quantum ad hoc, non omnes eam volunt.</p><p title="I-II q. 5 a. 8 ad 1"><a name="33738"><span class="ref">[33738] Iª-IIae q. 5 a. 8 ad 1</span></a> Unde patet responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 5 a. 8 ad 2"><a name="33739"><span class="ref">[33739] Iª-IIae q. 5 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum voluntas sequatur apprehensionem intellectus seu rationis, sicut contingit quod aliquid est idem secundum rem, quod tamen est diversum secundum rationis considerationem; ita contingit quod aliquid est idem secundum rem, et tamen uno modo appetitur, alio modo non appetitur. Beatitudo ergo potest considerari sub ratione finalis boni et perfecti, quae est communis ratio beatitudinis, et sic naturaliter et ex necessitate voluntas in illud tendit, ut dictum est. Potest etiam considerari secundum alias speciales considerationes, vel ex parte ipsius operationis, vel ex parte potentiae operativae, vel ex parte obiecti, et sic non ex necessitate voluntas tendit in ipsam.</p><p title="I-II q. 5 a. 8 ad 3"><a name="33740"><span class="ref">[33740] Iª-IIae q. 5 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ista definitio beatitudinis quam quidam posuerunt, beatus est qui habet omnia quae vult, vel, cui omnia optata succedunt, quodam modo intellecta, est bona et sufficiens; alio vero modo, est imperfecta. Si enim intelligatur simpliciter de omnibus quae vult homo naturali appetitu, sic verum est quod qui habet omnia quae vult, est beatus, nihil enim satiat naturalem hominis appetitum, nisi bonum perfectum, quod est beatitudo. Si vero intelligatur de his quae homo vult secundum apprehensionem rationis, sic habere quaedam quae homo vult, non pertinet ad beatitudinem, sed magis ad miseriam inquantum huiusmodi habita impediunt hominem ne habeat quaecumque naturaliter vult, sicut etiam ratio accipit ut vera interdum quae impediunt a cognitione veritatis. Et secundum hanc considerationem, Augustinus addidit ad perfectionem beatitudinis, quod nihil mali velit. Quamvis primum posset sufficere, si recte intelligeretur, scilicet quod beatus est qui habet omnia quae vult.</p></div></div><div class="centro"><br/> <p><a href="sth2000.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> <a href="sth2006.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> <br/> <hr/> <br/> <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad hanc editionem<br/> Iura omnia asservantur<br/> OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> </div></body> </html>