Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth2049.html @ 86:dd8a8c8eb56d
completed FP_ix
| author | ht |
|---|---|
| date | Sun, 03 Feb 2013 10:50:36 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children | 71f2c033089e |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª-IIae q. | |
| 28 | 19 49-54</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars secundae partis a quaestione XLIX ad |
| 22 quaestionem LIV</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1891 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth2040.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth2055.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#35593">I&ordf;-IIae q. 49 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#35594">I&ordf;-IIae q. 49 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#35595">I&ordf;-IIae q. 49 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#35596">I&ordf;-IIae q. 49 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#35597">I&ordf;-IIae q. 49 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#35598">I&ordf;-IIae q. 49 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#35599">I&ordf;-IIae q. 49 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#35600">I&ordf;-IIae q. 49 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#35601">I&ordf;-IIae q. 49 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#35602">I&ordf;-IIae q. 49 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#35603">I&ordf;-IIae q. 49 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#35604">I&ordf;-IIae q. 49 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#35605">I&ordf;-IIae q. 49 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#35606">I&ordf;-IIae q. 49 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#35607">I&ordf;-IIae q. 49 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#35608">I&ordf;-IIae q. 49 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#35609">I&ordf;-IIae q. 49 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#35610">I&ordf;-IIae q. 49 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#35611">I&ordf;-IIae q. 49 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#35612">I&ordf;-IIae q. 49 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#35613">I&ordf;-IIae q. 49 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#35614">I&ordf;-IIae q. 49 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#35615">I&ordf;-IIae q. 49 a. 3 ad 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#35616">I&ordf;-IIae q. 49 a. 3 ad 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#35617">I&ordf;-IIae q. 49 a. 3 ad 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#35618">I&ordf;-IIae q. 49 a. 4 arg. 1'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#35619">I&ordf;-IIae q. 49 a. 4 arg. 2'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#35620">I&ordf;-IIae q. 49 a. 4 arg. 3'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#35621">I&ordf;-IIae q. 49 a. 4 s. c.'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#35622">I&ordf;-IIae q. 49 a. 4 co.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#35623">I&ordf;-IIae q. 49 a. 4 ad 1'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#35624">I&ordf;-IIae q. 49 a. 4 ad 2'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#35625">I&ordf;-IIae q. 49 a. 4 ad 3'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#35626">I&ordf;-IIae q. 50 pr.'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#35627">I&ordf;-IIae q. 50 a. 1 arg. 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#35628">I&ordf;-IIae q. 50 a. 1 arg. 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#35629">I&ordf;-IIae q. 50 a. 1 arg. 3'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#35630">I&ordf;-IIae q. 50 a. 1 s. c.'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#35631">I&ordf;-IIae q. 50 a. 1 co.'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#35632">I&ordf;-IIae q. 50 a. 1 ad 1'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#35633">I&ordf;-IIae q. 50 a. 1 ad 2'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#35634">I&ordf;-IIae q. 50 a. 1 ad 3'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#35635">I&ordf;-IIae q. 50 a. 2 arg. 1'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#35636">I&ordf;-IIae q. 50 a. 2 arg. 2'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#35637">I&ordf;-IIae q. 50 a. 2 arg. 3'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#35638">I&ordf;-IIae q. 50 a. 2 s. c.'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#35639">I&ordf;-IIae q. 50 a. 2 co.'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#35640">I&ordf;-IIae q. 50 a. 2 ad 1'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#35641">I&ordf;-IIae q. 50 a. 2 ad 2'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#35642">I&ordf;-IIae q. 50 a. 2 ad 3'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#35643">I&ordf;-IIae q. 50 a. 3 arg. 1'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#35644">I&ordf;-IIae q. 50 a. 3 arg. 2'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#35645">I&ordf;-IIae q. 50 a. 3 arg. 3'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#35646">I&ordf;-IIae q. 50 a. 3 s. c.'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#35647">I&ordf;-IIae q. 50 a. 3 co.'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#35648">I&ordf;-IIae q. 50 a. 3 ad 1'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#35649">I&ordf;-IIae q. 50 a. 3 ad 2'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#35650">I&ordf;-IIae q. 50 a. 3 ad 3'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#35651">I&ordf;-IIae q. 50 a. 4 arg. 1'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#35652">I&ordf;-IIae q. 50 a. 4 arg. 2'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#35653">I&ordf;-IIae q. 50 a. 4 arg. 3'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#35654">I&ordf;-IIae q. 50 a. 4 s. c.'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#35655">I&ordf;-IIae q. 50 a. 4 co.'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#35656">I&ordf;-IIae q. 50 a. 4 ad 1'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#35657">I&ordf;-IIae q. 50 a. 4 ad 2'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#35658">I&ordf;-IIae q. 50 a. 4 ad 3'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#35659">I&ordf;-IIae q. 50 a. 5 arg. 1'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#35660">I&ordf;-IIae q. 50 a. 5 arg. 2'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#35661">I&ordf;-IIae q. 50 a. 5 arg. 3'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#35662">I&ordf;-IIae q. 50 a. 5 s. c.'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#35663">I&ordf;-IIae q. 50 a. 5 co.'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#35664">I&ordf;-IIae q. 50 a. 5 ad 1'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#35665">I&ordf;-IIae q. 50 a. 5 ad 2'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#35666">I&ordf;-IIae q. 50 a. 5 ad 3'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#35667">I&ordf;-IIae q. 50 a. 6 arg. 1'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#35668">I&ordf;-IIae q. 50 a. 6 arg. 2'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#35669">I&ordf;-IIae q. 50 a. 6 arg. 3'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#35670">I&ordf;-IIae q. 50 a. 6 s. c.'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#35671">I&ordf;-IIae q. 50 a. 6 co.'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#35672">I&ordf;-IIae q. 50 a. 6 ad 1'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#35673">I&ordf;-IIae q. 50 a. 6 ad 2'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#35674">I&ordf;-IIae q. 50 a. 6 ad 3'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#35675">I&ordf;-IIae q. 51 pr.'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#35676">I&ordf;-IIae q. 51 a. 1 arg. 1'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#35677">I&ordf;-IIae q. 51 a. 1 arg. 2'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#35678">I&ordf;-IIae q. 51 a. 1 arg. 3'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#35679">I&ordf;-IIae q. 51 a. 1 s. c.'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#35680">I&ordf;-IIae q. 51 a. 1 co.'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#35681">I&ordf;-IIae q. 51 a. 1 ad 1'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#35682">I&ordf;-IIae q. 51 a. 1 ad 2'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#35683">I&ordf;-IIae q. 51 a. 1 ad 3'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#35684">I&ordf;-IIae q. 51 a. 2 arg. 1'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#35685">I&ordf;-IIae q. 51 a. 2 arg. 2'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#35686">I&ordf;-IIae q. 51 a. 2 arg. 3'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#35687">I&ordf;-IIae q. 51 a. 2 s. c.'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#35688">I&ordf;-IIae q. 51 a. 2 co.'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#35689">I&ordf;-IIae q. 51 a. 2 ad 1'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#35690">I&ordf;-IIae q. 51 a. 2 ad 2'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#35691">I&ordf;-IIae q. 51 a. 2 ad 3'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#35692">I&ordf;-IIae q. 51 a. 3 arg. 1'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#35693">I&ordf;-IIae q. 51 a. 3 arg. 2'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#35694">I&ordf;-IIae q. 51 a. 3 arg. 3'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#35695">I&ordf;-IIae q. 51 a. 3 s. c.'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#35696">I&ordf;-IIae q. 51 a. 3 co.'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#35697">I&ordf;-IIae q. 51 a. 3 ad'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#35698">I&ordf;-IIae q. 51 a. 4 arg. 1'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#35699">I&ordf;-IIae q. 51 a. 4 arg. 2'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#35700">I&ordf;-IIae q. 51 a. 4 arg. 3'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#35701">I&ordf;-IIae q. 51 a. 4 s. c.'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#35702">I&ordf;-IIae q. 51 a. 4 co.'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#35703">I&ordf;-IIae q. 51 a. 4 ad 1'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#35704">I&ordf;-IIae q. 51 a. 4 ad 2'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#35705">I&ordf;-IIae q. 51 a. 4 ad 3'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#35706">I&ordf;-IIae q. 52 pr.'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#35707">I&ordf;-IIae q. 52 a. 1 arg. 1'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#35708">I&ordf;-IIae q. 52 a. 1 arg. 2'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#35709">I&ordf;-IIae q. 52 a. 1 arg. 3'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#35710">I&ordf;-IIae q. 52 a. 1 s. c.'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#35711">I&ordf;-IIae q. 52 a. 1 co.'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#35712">I&ordf;-IIae q. 52 a. 1 ad 1'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#35713">I&ordf;-IIae q. 52 a. 1 ad 2'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#35714">I&ordf;-IIae q. 52 a. 1 ad 3'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#35715">I&ordf;-IIae q. 52 a. 2 arg. 1'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#35716">I&ordf;-IIae q. 52 a. 2 arg. 2'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#35717">I&ordf;-IIae q. 52 a. 2 arg. 3'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#35718">I&ordf;-IIae q. 52 a. 2 s. c.'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#35719">I&ordf;-IIae q. 52 a. 2 co.'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#35720">I&ordf;-IIae q. 52 a. 2 ad 1'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#35721">I&ordf;-IIae q. 52 a. 2 ad 2'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#35722">I&ordf;-IIae q. 52 a. 2 ad 3'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#35723">I&ordf;-IIae q. 52 a. 3 arg. 1'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#35724">I&ordf;-IIae q. 52 a. 3 arg. 2'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#35725">I&ordf;-IIae q. 52 a. 3 arg. 3'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#35726">I&ordf;-IIae q. 52 a. 3 s. c.'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#35727">I&ordf;-IIae q. 52 a. 3 co.'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#35728">I&ordf;-IIae q. 52 a. 3 ad'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#35729">I&ordf;-IIae q. 53 pr.'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#35730">I&ordf;-IIae q. 53 a. 1 arg. 1'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#35731">I&ordf;-IIae q. 53 a. 1 arg. 2'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#35732">I&ordf;-IIae q. 53 a. 1 arg. 3'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#35733">I&ordf;-IIae q. 53 a. 1 s. c.'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#35734">I&ordf;-IIae q. 53 a. 1 co.'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#35735">I&ordf;-IIae q. 53 a. 1 ad 1'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#35736">I&ordf;-IIae q. 53 a. 1 ad 2'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#35737">I&ordf;-IIae q. 53 a. 1 ad 3'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#35738">I&ordf;-IIae q. 53 a. 2 arg. 1'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#35739">I&ordf;-IIae q. 53 a. 2 arg. 2'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#35740">I&ordf;-IIae q. 53 a. 2 arg. 3'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#35741">I&ordf;-IIae q. 53 a. 2 s. c.'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#35742">I&ordf;-IIae q. 53 a. 2 co.'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#35743">I&ordf;-IIae q. 53 a. 2 ad 1'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#35744">I&ordf;-IIae q. 53 a. 2 ad 2'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#35745">I&ordf;-IIae q. 53 a. 2 ad 3'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#35746">I&ordf;-IIae q. 53 a. 3 arg. 1'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#35747">I&ordf;-IIae q. 53 a. 3 arg. 2'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#35748">I&ordf;-IIae q. 53 a. 3 arg. 3'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#35749">I&ordf;-IIae q. 53 a. 3 s. c.'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#35750">I&ordf;-IIae q. 53 a. 3 co.'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#35751">I&ordf;-IIae q. 53 a. 3 ad 1'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#35752">I&ordf;-IIae q. 53 a. 3 ad 2'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#35753">I&ordf;-IIae q. 53 a. 3 ad 3'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#35754">I&ordf;-IIae q. 54 pr.'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#35755">I&ordf;-IIae q. 54 a. 1 arg. 1'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#35756">I&ordf;-IIae q. 54 a. 1 arg. 2'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#35757">I&ordf;-IIae q. 54 a. 1 arg. 3'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#35758">I&ordf;-IIae q. 54 a. 1 s. c.'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#35759">I&ordf;-IIae q. 54 a. 1 co.'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#35760">I&ordf;-IIae q. 54 a. 1 ad 1'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#35761">I&ordf;-IIae q. 54 a. 1 ad 2'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#35762">I&ordf;-IIae q. 54 a. 1 ad 3'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#35763">I&ordf;-IIae q. 54 a. 2 arg. 1'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#35764">I&ordf;-IIae q. 54 a. 2 arg. 2'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#35765">I&ordf;-IIae q. 54 a. 2 arg. 3'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#35766">I&ordf;-IIae q. 54 a. 2 s. c.'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#35767">I&ordf;-IIae q. 54 a. 2 co.'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#35768">I&ordf;-IIae q. 54 a. 2 ad 1'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#35769">I&ordf;-IIae q. 54 a. 2 ad 2'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#35770">I&ordf;-IIae q. 54 a. 2 ad 3'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#35771">I&ordf;-IIae q. 54 a. 3 arg. 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#35772">I&ordf;-IIae q. 54 a. 3 arg. 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#35773">I&ordf;-IIae q. 54 a. 3 arg. 3'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#35774">I&ordf;-IIae q. 54 a. 3 s. c.'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#35775">I&ordf;-IIae q. 54 a. 3 co.'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#35776">I&ordf;-IIae q. 54 a. 3 ad 1'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#35777">I&ordf;-IIae q. 54 a. 3 ad 2'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#35778">I&ordf;-IIae q. 54 a. 3 ad 3'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#35779">I&ordf;-IIae q. 54 a. 4 arg. 1'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#35780">I&ordf;-IIae q. 54 a. 4 arg. 2'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#35781">I&ordf;-IIae q. 54 a. 4 arg. 3'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#35782">I&ordf;-IIae q. 54 a. 4 s. c.'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#35783">I&ordf;-IIae q. 54 a. 4 co.'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#35784">I&ordf;-IIae q. 54 a. 4 ad 1'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#35785">I&ordf;-IIae q. 54 a. 4 ad 2'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#35786">I&ordf;-IIae q. 54 a. 4 ad 3'); | |
| 244 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 245 document.write('<BR><BR>'); | |
| 246 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 247 document.write('<\/FORM>'); | |
| 248 // --> | |
| 249 // | |
| 250 </script><br/> | |
| 251 <hr/> | |
| 252 <br/></div><div class="q" id="q49"><h2>Quaestio 49</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 49 pr."><a name="35593"><span class="ref">[35593] | |
| 253 Iª-IIae q. 49 pr.</span></a> Post actus et passiones, | |
| 28 | 254 considerandum est de principiis humanorum actuum. Et primo, de |
| 255 principiis intrinsecis; secundo, de principiis extrinsecis. | |
| 256 Principium autem intrinsecum est potentia et habitus; sed quia de | |
| 257 potentiis in prima parte dictum est, nunc restat de habitibus | |
| 258 considerandum. Et primo quidem, in generali; secundo vero, de | |
| 259 virtutibus et vitiis, et aliis huiusmodi habitibus, qui sunt | |
| 260 humanorum actuum principia. Circa ipsos autem habitus in generali, | |
| 261 quatuor consideranda sunt, primo quidem, de ipsa substantia | |
| 262 habituum, secundo, de subiecto eorum; tertio, de causa | |
| 263 generationis, augmenti et corruptionis ipsorum; quarto, de | |
| 264 distinctione ipsorum. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum | |
| 265 habitus sit qualitas. Secundo, utrum sit determinata species | |
| 266 qualitatis. Tertio, utrum habitus importet ordinem ad actum. | |
| 53 | 267 Quarto, de necessitate habitus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 49 a. 1 arg. 1"><a name="35594"><span class="ref">[35594] Iª-IIae q. 49 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 268 sic proceditur. Videtur quod habitus non sit qualitas. Dicit enim |
| 269 Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod <i>hoc nomen | |
| 270 habitus dictum est ab hoc verbo quod est habere</i>. Sed habere non | |
| 271 solum pertinet ad qualitatem, sed ad alia genera, dicimur enim | |
| 272 habere etiam quantitatem, et pecuniam, et alia huiusmodi. Ergo | |
| 53 | 273 habitus non est qualitas.</p><p title="I-II q. 49 a. 1 arg. 2"><a name="35595"><span class="ref">[35595] Iª-IIae q. 49 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 274 habitus ponitur unum praedicamentum; ut patet in libro |
| 275 praedicamentorum. Sed unum praedicamentum non continetur sub alio. | |
| 53 | 276 Ergo habitus non est qualitas.</p><p title="I-II q. 49 a. 1 arg. 3"><a name="35596"><span class="ref">[35596] Iª-IIae q. 49 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 277 <i>Praeterea, omnis habitus est dispositio</i>, ut dicitur in |
| 278 praedicamentis. Sed dispositio est ordo habentis partes, ut dicitur | |
| 279 in V Metaphys. Hoc autem pertinet ad praedicamentum situs. Ergo | |
| 53 | 280 habitus non est qualitas.</p><p title="I-II q. 49 a. 1 s. c."><a name="35597"><span class="ref">[35597] Iª-IIae q. 49 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 281 est quod philosophus dicit, in praedicamentis, quod habitus est |
| 53 | 282 qualitas de difficili mobilis.</p><p title="I-II q. 49 a. 1 co."><a name="35598"><span class="ref">[35598] Iª-IIae q. 49 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 283 dicendum quod hoc nomen habitus ab habendo est sumptum. A quo |
| 284 quidem nomen habitus dupliciter derivatur, uno quidem modo, | |
| 285 secundum quod homo, vel quaecumque alia res, dicitur aliquid | |
| 286 habere; alio modo, secundum quod aliqua res aliquo modo se habet in | |
| 287 seipsa vel ad aliquid aliud. Circa primum autem, considerandum est | |
| 288 quod habere, secundum quod dicitur respectu cuiuscumque quod | |
| 289 habetur, commune est ad diversa genera. Unde philosophus inter post | |
| 290 praedicamenta habere ponit, quae scilicet diversa rerum genera | |
| 291 consequuntur; sicut sunt opposita, et prius et posterius, et alia | |
| 292 huiusmodi. Sed inter ea quae habentur, talis videtur esse | |
| 293 distinctio, quod quaedam sunt in quibus nihil est medium inter | |
| 294 habens et id quod habetur, sicut inter subiectum et qualitatem vel | |
| 295 quantitatem nihil est medium. Quaedam vero sunt in quibus est | |
| 296 aliquid medium inter utrumque, sed sola relatio, sicut dicitur | |
| 297 aliquis habere socium vel amicum. Quaedam vero sunt inter quae est | |
| 298 aliquid medium, non quidem actio vel passio, sed aliquid per modum | |
| 299 actionis vel passionis, prout scilicet unum est ornans vel tegens, | |
| 300 et aliud ornatum aut tectum, unde philosophus dicit, in V | |
| 301 Metaphys., quod <i>habitus dicitur tanquam actio quaedam habentis | |
| 302 et habiti</i>, sicut est in illis quae circa nos habemus. Et ideo | |
| 303 in his constituitur unum speciale genus rerum, quod dicitur | |
| 304 praedicamentum habitus, de quo dicit philosophus, in V Metaphys., | |
| 305 quod <i>inter habentem indumentum, et indumentum quod habetur, est | |
| 306 habitus medius</i>. Si autem sumatur habere prout res aliqua | |
| 307 dicitur quodam modo se habere in seipsa vel ad aliud; cum iste | |
| 308 modus se habendi sit secundum aliquam qualitatem, hoc modo habitus | |
| 309 quaedam qualitas est, de quo philosophus, in V Metaphys., dicit | |
| 310 quod habitus dicitur dispositio secundum quam bene vel male | |
| 311 disponitur dispositum, et aut secundum se aut ad aliud, ut sanitas | |
| 312 habitus quidam est. Et sic loquimur nunc de habitu. Unde dicendum | |
| 53 | 313 est quod habitus est qualitas.</p><p title="I-II q. 49 a. 1 ad 1"><a name="35599"><span class="ref">[35599] Iª-IIae q. 49 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 314 ergo dicendum quod obiectio illa procedit de habere communiter |
| 53 | 315 sumpto, sic enim est commune ad multa genera, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 49 a. 1 ad 2"><a name="35600"><span class="ref">[35600] Iª-IIae q. 49 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 316 dicendum quod ratio illa procedit de habitu secundum quod |
| 317 intelligitur aliquid medium inter habens et id quod habetur, sic | |
| 53 | 318 enim est quoddam praedicamentum, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 49 a. 1 ad 3"><a name="35601"><span class="ref">[35601] Iª-IIae q. 49 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 319 dicendum quod dispositio quidem semper importat ordinem alicuius |
| 320 habentis partes, sed hoc contingit tripliciter, ut statim ibidem | |
| 321 philosophus subdit, scilicet aut secundum locum, aut secundum | |
| 322 potentiam, aut secundum speciem. In quo, ut Simplicius dicit in | |
| 323 commento praedicamentorum, comprehendit omnes dispositiones. | |
| 324 Corporales quidem, in eo quod dicit secundum locum, et hoc pertinet | |
| 325 ad praedicamentum situs, qui est ordo partium in loco. Quod autem | |
| 326 dicit secundum potentiam, includit illas dispositiones quae sunt in | |
| 327 praeparatione et idoneitate nondum perfecte, sicut scientia et | |
| 328 virtus inchoata. Quod autem dicit secundum speciem, includit | |
| 329 perfectas dispositiones, quae dicuntur habitus, sicut scientia et | |
| 53 | 330 virtus complete.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 49 a. 2 arg. 1"><a name="35602"><span class="ref">[35602] Iª-IIae q. 49 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 331 sic proceditur. Videtur quod habitus non sit determinata species |
| 332 qualitatis. Quia, ut dictum est, habitus, secundum quod est | |
| 333 qualitas, dicitur dispositio secundum quam bene aut male disponitur | |
| 334 dispositum. Sed hoc contingit secundum quamlibet qualitatem, nam et | |
| 335 secundum figuram contingit aliquid bene vel male esse dispositum, | |
| 336 et similiter secundum calorem et frigus, et secundum omnia | |
| 53 | 337 huiusmodi. Ergo habitus non est determinata species qualitatis.</p><p title="I-II q. 49 a. 2 arg. 2"><a name="35603"><span class="ref">[35603] Iª-IIae q. 49 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 338 philosophus, in praedicamentis, caliditatem et frigiditatem dicit |
| 339 esse dispositiones vel habitus, sicut aegritudinem et sanitatem. | |
| 340 Sed calor et frigus sunt in tertia specie qualitatis. Ergo habitus | |
| 53 | 341 vel dispositio non distinguuntur ab aliis speciebus qualitatis.</p><p title="I-II q. 49 a. 2 arg. 3"><a name="35604"><span class="ref">[35604] Iª-IIae q. 49 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 342 difficile mobile non est differentia pertinens ad genus qualitatis, |
| 343 sed magis pertinet ad motum vel passionem. Nullum autem genus | |
| 344 determinatur ad speciem per differentiam alterius generis; sed | |
| 345 oportet differentias per se advenire generi, ut philosophus dicit, | |
| 346 in VII Metaphys. Ergo, cum habitus dicatur esse qualitas difficile | |
| 53 | 347 mobilis, videtur quod non sit determinata species qualitatis.</p><p title="I-II q. 49 a. 2 s. c."><a name="35605"><span class="ref">[35605] Iª-IIae q. 49 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 348 est quod philosophus dicit, in praedicamentis, quod <i>una species |
| 53 | 349 qualitatis est habitus et dispositio</i>.</p><p title="I-II q. 49 a. 2 co."><a name="35606"><span class="ref">[35606] Iª-IIae q. 49 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 350 dicendum quod philosophus, in praedicamentis, ponit inter quatuor |
| 351 species qualitatis primam, dispositionem et habitum. Quarum quidem | |
| 352 specierum differentias sic assignat Simplicius, in commento | |
| 353 praedicamentorum, dicens quod <i>qualitatum quaedam sunt naturales, | |
| 354 quae secundum naturam insunt, et semper, quaedam autem sunt | |
| 355 adventitiae, quae ab extrinseco efficiuntur, et possunt amitti. Et | |
| 356 haec quidem</i>, quae sunt adventitiae, <i>sunt habitus et | |
| 357 dispositiones, secundum facile et difficile amissibile differentes. | |
| 358 Naturalium autem qualitatum quaedam sunt secundum id quod aliquid | |
| 359 est in potentia, et sic est secunda species qualitatis. Quaedam | |
| 360 vero secundum quod aliquid est in actu, et hoc vel in profundum, | |
| 361 vel secundum superficiem. Si in profundum quidem, sic est tertia | |
| 362 species qualitatis, secundum vero superficiem, est quarta species | |
| 363 qualitatis, sicut figura et forma, quae est figura animati</i>. Sed | |
| 364 ista distinctio specierum qualitatis inconveniens videtur. Sunt | |
| 365 enim multae figurae et qualitates passibiles non naturales, sed | |
| 366 adventitiae, et multae dispositiones non adventitiae, sed | |
| 367 naturales, sicut sanitas et pulchritudo et huiusmodi. Et praeterea | |
| 368 hoc non convenit ordini specierum, semper enim quod naturalius est, | |
| 369 prius est. Et ideo aliter accipienda est distinctio dispositionum | |
| 370 et habituum ab aliis qualitatibus. Proprie enim qualitas importat | |
| 371 quendam modum substantiae. Modus autem est, ut dicit Augustinus, | |
| 372 super Gen. ad litteram, quem mensura praefigit, unde importat | |
| 373 quandam determinationem secundum aliquam mensuram. Et ideo sicut id | |
| 374 secundum quod determinatur potentia materiae secundum esse | |
| 375 substantiale dicitur qualitas quae est differentia substantiae; ita | |
| 376 id secundum quod determinatur potentia subiecti secundum esse | |
| 377 accidentale, dicitur qualitas accidentalis, quae est etiam quaedam | |
| 378 differentia, ut patet per philosophum in V Metaphys. Modus autem | |
| 379 sive determinatio subiecti secundum esse accidentale, potest accipi | |
| 380 vel in ordine ad ipsam naturam subiecti; vel secundum actionem et | |
| 381 passionem quae consequuntur principia naturae, quae sunt materia et | |
| 382 forma; vel secundum quantitatem. Si autem accipiatur modus vel | |
| 383 determinatio subiecti secundum quantitatem, sic est quarta species | |
| 384 qualitatis. Et quia quantitas, secundum sui rationem, est sine | |
| 385 motu, et sine ratione boni et mali; ideo ad quartam speciem | |
| 386 qualitatis non pertinet quod aliquid sit bene vel male, cito vel | |
| 387 tarde transiens. Modus autem sive determinatio subiecti secundum | |
| 388 actionem et passionem, attenditur in secunda et tertia specie | |
| 389 qualitatis. Et ideo in utraque consideratur quod aliquid facile vel | |
| 390 difficile fiat, vel quod sit cito transiens aut diuturnum. Non | |
| 391 autem consideratur in his aliquid pertinens ad rationem boni vel | |
| 392 mali, quia motus et passiones non habent rationem finis, bonum | |
| 393 autem et malum dicitur per respectum ad finem. Sed modus et | |
| 394 determinatio subiecti in ordine ad naturam rei, pertinet ad primam | |
| 395 speciem qualitatis, quae est habitus et dispositio, dicit enim | |
| 396 philosophus, in VII Physic., loquens de habitibus animae et | |
| 397 corporis, quod sunt <i>dispositiones quaedam perfecti ad optimum; | |
| 398 dico autem perfecti, quod est dispositum secundum naturam. Et quia | |
| 399 ipsa forma et natura rei est finis et cuius causa fit aliquid</i>, | |
| 400 ut dicitur in II Physic. ideo in prima specie consideratur et bonum | |
| 401 et malum; et etiam facile et difficile mobile, secundum quod aliqua | |
| 402 natura est finis generationis et motus. Unde in V Metaphys. | |
| 403 philosophus definit habitum, quod est dispositio secundum quam | |
| 404 aliquis disponitur bene vel male. Et in II Ethic. dicit quod | |
| 405 <i>habitus sunt secundum quos ad passiones nos habemus bene vel | |
| 406 male</i>. Quando enim est modus conveniens naturae rei, tunc habet | |
| 407 rationem boni, quando autem non convenit, tunc habet rationem mali. | |
| 408 Et quia natura est id quod primum consideratur in re, ideo habitus | |
| 53 | 409 ponitur prima species qualitatis.</p><p title="I-II q. 49 a. 2 ad 1"><a name="35607"><span class="ref">[35607] Iª-IIae q. 49 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 410 ergo dicendum quod dispositio ordinem quendam importat, ut dictum |
| 411 est. Unde non dicitur aliquis disponi per qualitatem, nisi in | |
| 412 ordine ad aliquid. Et si addatur bene vel male, quod pertinet ad | |
| 413 rationem habitus, oportet quod attendatur ordo ad naturam, quae est | |
| 414 finis. Unde secundum figuram, vel secundum calorem vel frigus, non | |
| 415 dicitur aliquis disponi bene vel male, nisi secundum ordinem ad | |
| 416 naturam rei, secundum quod est conveniens vel non conveniens. Unde | |
| 417 et ipsae figurae et passibiles qualitates, secundum quod | |
| 418 considerantur ut convenientes vel non convenientes naturae rei, | |
| 419 pertinent ad habitus vel dispositiones, nam figura, prout convenit | |
| 420 naturae rei, et color, pertinent ad pulchritudinem; calor autem et | |
| 421 frigus, secundum quod conveniunt naturae rei, pertinent ad | |
| 422 sanitatem. Et hoc modo caliditas et frigiditas ponuntur a | |
| 53 | 423 philosopho in prima specie qualitatis.</p><p title="I-II q. 49 a. 2 ad 2"><a name="35608"><span class="ref">[35608] Iª-IIae q. 49 a. 2 ad 2</span></a> Unde patet |
| 28 | 424 solutio ad secundum. Licet a quibusdam aliter solvatur, ut |
| 53 | 425 Simplicius dicit, in commento praedicamentorum.</p><p title="I-II q. 49 a. 2 ad 3"><a name="35609"><span class="ref">[35609] Iª-IIae q. 49 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 426 dicendum quod ista differentia, difficile mobile, non diversificat |
| 427 habitum ab aliis speciebus qualitatis, sed a dispositione. | |
| 428 Dispositio autem dupliciter accipitur, uno modo, secundum quod est | |
| 429 genus habitus, nam in V Metaphys. dispositio ponitur in definitione | |
| 430 habitus; alio modo, secundum quod est aliquid contra habitum | |
| 431 divisum. Et potest intelligi dispositio proprie dicta condividi | |
| 432 contra habitum, dupliciter. Uno modo, sicut perfectum et | |
| 433 imperfectum in eadem specie, ut scilicet dispositio dicatur, | |
| 434 retinens nomen commune, quando imperfecte inest, ita quod de facile | |
| 435 amittitur; habitus autem, quando perfecte inest, ut non de facili | |
| 436 amittatur. Et sic dispositio fit habitus, sicut puer fit vir. Alio | |
| 437 modo possunt distingui sicut diversae species unius generis | |
| 438 subalterni, ut dicantur dispositiones illae qualitates primae | |
| 439 speciei, quibus convenit secundum propriam rationem ut de facili | |
| 440 amittantur, quia habent causas transmutabiles, ut aegritudo et | |
| 441 sanitas; habitus vero dicuntur illae qualitates quae secundum suam | |
| 442 rationem habent quod non de facili transmutentur, quia habent | |
| 443 causas immobiles, sicut scientiae et virtutes. Et secundum hoc | |
| 444 dispositio non fit habitus. Et hoc videtur magis consonum | |
| 445 intentioni Aristotelis. Unde ad huius distinctionis probationem | |
| 446 inducit communem loquendi consuetudinem, secundum quam qualitates | |
| 447 quae secundum rationem suam sunt facile mobiles, si ex aliquo | |
| 448 accidenti difficile mobiles reddantur, habitus dicuntur, et e | |
| 449 converso est de qualitatibus quae secundum suam rationem sunt | |
| 450 difficile mobiles; nam si aliquis imperfecte habeat scientiam, ut | |
| 451 de facili possit ipsam amittere, magis dicitur disponi ad scientiam | |
| 452 quam scientiam habere. Ex quo patet quod nomen habitus | |
| 453 diuturnitatem quandam importat; non autem nomen dispositionis. Nec | |
| 454 impeditur quin secundum hoc facile et difficile mobile sint | |
| 455 specificae differentiae, propter hoc quod ista pertinent ad | |
| 456 passionem et motum, et non ad genus qualitatis. Nam istae | |
| 457 differentiae, quamvis per accidens videantur se habere ad | |
| 458 qualitatem, designant tamen proprias et per se differentias | |
| 459 qualitatum. Sicut etiam in genere substantiae frequenter | |
| 460 accipiuntur differentiae accidentales loco substantialium, | |
| 53 | 461 inquantum per eas designantur principia essentialia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 49 a. 3 arg. 1"><a name="35610"><span class="ref">[35610] Iª-IIae q. 49 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 462 sic proceditur. Videtur quod habitus non importet ordinem ad actum. |
| 463 Unumquodque enim agit secundum quod est actu. Sed philosophus | |
| 464 dicit, in III de anima, quod <i>cum aliquis fit sciens secundum | |
| 465 habitum, est etiam tunc in potentia, aliter tamen quam ante | |
| 466 addiscere</i>. Ergo habitus non importat habitudinem principii ad | |
| 53 | 467 actum.</p><p title="I-II q. 49 a. 3 arg. 2"><a name="35611"><span class="ref">[35611] Iª-IIae q. 49 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 468 illud quod ponitur in definitione alicuius, per se convenit illi. |
| 469 Sed esse principium actionis ponitur in definitione potentiae; ut | |
| 470 patet in V Metaphys. Ergo esse principium actus per se convenit | |
| 471 potentiae. Quod autem est per se, est primum in unoquoque genere. | |
| 472 Si ergo etiam habitus sit principium actus, sequitur quod sit | |
| 473 posterior quam potentia. Et sic non erit prima species qualitatis | |
| 53 | 474 habitus vel dispositio.</p><p title="I-II q. 49 a. 3 arg. 3"><a name="35612"><span class="ref">[35612] Iª-IIae q. 49 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 475 sanitas quandoque est habitus, et similiter macies et pulchritudo. |
| 476 Sed ista non dicuntur per ordinem ad actum. Non ergo est de ratione | |
| 53 | 477 habitus quod sit principium actus.</p><p title="I-II q. 49 a. 3 s. c."><a name="35613"><span class="ref">[35613] Iª-IIae q. 49 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 478 est quod Augustinus dicit, in libro de bono coniugali, quod |
| 479 <i>habitus est quo aliquid agitur cum opus est</i>. Et Commentator | |
| 480 dicit, in III de anima, quod <i>habitus est quo quis agit cum | |
| 53 | 481 voluerit</i>.</p><p title="I-II q. 49 a. 3 co."><a name="35614"><span class="ref">[35614] Iª-IIae q. 49 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 482 dicendum quod habere ordinem ad actum potest competere habitui et |
| 483 secundum rationem habitus; et secundum rationem subiecti in quo est | |
| 484 habitus. Secundum quidem rationem habitus, convenit omni habitui | |
| 485 aliquo modo habere ordinem ad actum. Est enim de ratione habitus ut | |
| 486 importet habitudinem quandam in ordine ad naturam rei, secundum | |
| 487 quod convenit vel non convenit. Sed natura rei, quae est finis | |
| 488 generationis, ulterius etiam ordinatur ad alium finem, qui vel est | |
| 489 operatio, vel aliquod operatum, ad quod quis pervenit per | |
| 490 operationem. Unde habitus non solum importat ordinem ad ipsam | |
| 491 naturam rei, sed etiam consequenter ad operationem, inquantum est | |
| 492 finis naturae, vel perducens ad finem. Unde et in V Metaphys. | |
| 493 dicitur in definitione habitus, quod est dispositio secundum quam | |
| 494 bene vel male disponitur dispositum aut secundum se, idest secundum | |
| 495 suam naturam, aut ad aliud, idest in ordine ad finem. Sed sunt | |
| 496 quidam habitus qui etiam ex parte subiecti in quo sunt, primo et | |
| 497 principaliter important ordinem ad actum. Quia ut dictum est, | |
| 498 habitus primo et per se importat habitudinem ad naturam rei. Si | |
| 499 igitur natura rei in qua est habitus, consistat in ipso ordine ad | |
| 500 actum, sequitur quod habitus principaliter importet ordinem ad | |
| 501 actum. Manifestum est autem quod natura et ratio potentiae est ut | |
| 502 sit principium actus. Unde omnis habitus qui est alicuius potentiae | |
| 53 | 503 ut subiecti, principaliter importat ordinem ad actum.</p><p title="I-II q. 49 a. 3 ad 1"><a name="35615"><span class="ref">[35615] Iª-IIae q. 49 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 504 ergo dicendum quod habitus est actus quidam, inquantum est |
| 505 qualitas, et secundum hoc potest esse principium operationis. Sed | |
| 506 est in potentia per respectum ad operationem. Unde habitus dicitur | |
| 507 actus primus, et operatio actus secundus; ut patet in II de | |
| 53 | 508 anima.</p><p title="I-II q. 49 a. 3 ad 2"><a name="35616"><span class="ref">[35616] Iª-IIae q. 49 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 509 dicendum quod non est de ratione habitus quod respiciat potentiam, |
| 510 sed quod respiciat naturam. Et quia natura praecedit actionem, quam | |
| 511 respicit potentia; ideo prior species qualitatis ponitur habitus | |
| 53 | 512 quam potentia.</p><p title="I-II q. 49 a. 3 ad 3"><a name="35617"><span class="ref">[35617] Iª-IIae q. 49 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 513 dicendum quod sanitas dicitur habitus, vel habitualis dispositio, |
| 514 in ordine ad naturam, sicut dictum est. Inquantum tamen natura est | |
| 515 principium actus, ex consequenti importat ordinem ad actum. Unde | |
| 516 philosophus dicit, in X de historia Animal., quod homo dicitur | |
| 517 sanus, vel membrum aliquod, quando potest facere operationem sani. | |
| 53 | 518 Et est simile in aliis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 49 a. 4 arg. 1"><a name="35618"><span class="ref">[35618] Iª-IIae q. 49 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 519 sic proceditur. Videtur quod non sit necessarium esse habitus. |
| 520 Habitus enim sunt quibus aliquid disponitur bene vel male ad | |
| 521 aliquid, sicut dictum est. Sed per suam formam aliquid bene vel | |
| 522 male disponitur, nam secundum formam aliquid est bonum, sicut et | |
| 53 | 523 ens. Ergo nulla necessitas est habituum.</p><p title="I-II q. 49 a. 4 arg. 2"><a name="35619"><span class="ref">[35619] Iª-IIae q. 49 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 524 habitus importat ordinem ad actum. Sed potentia importat principium |
| 525 actus sufficienter, nam et potentiae naturales absque habitibus | |
| 53 | 526 sunt principia actuum. Ergo non fuit necessarium habitus esse.</p><p title="I-II q. 49 a. 4 arg. 3"><a name="35620"><span class="ref">[35620] Iª-IIae q. 49 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 527 sicut potentia se habet ad bonum et malum, ita et habitus, et sicut |
| 528 potentia non semper agit, ita nec habitus. Existentibus igitur | |
| 53 | 529 potentiis, superfluum fuit habitum esse.</p><p title="I-II q. 49 a. 4 s. c."><a name="35621"><span class="ref">[35621] Iª-IIae q. 49 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 530 est quod habitus sunt perfectiones quaedam, ut dicitur in VII |
| 531 Physic. Sed perfectio est maxime necessaria rei, cum habeat | |
| 53 | 532 rationem finis. Ergo necessarium fuit habitus esse.</p><p title="I-II q. 49 a. 4 co."><a name="35622"><span class="ref">[35622] Iª-IIae q. 49 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 533 dicendum quod, sicut supra dictum est, habitus importat |
| 534 dispositionem quandam in ordine ad naturam rei, et ad operationem | |
| 535 vel finem eius, secundum quam bene vel male aliquid ad hoc | |
| 536 disponitur. Ad hoc autem quod aliquid indigeat disponi ad alterum, | |
| 537 tria requiruntur. Primo quidem, ut id quod disponitur, sit alterum | |
| 538 ab eo ad quod disponitur; et sic se habeat ad ipsum ut potentia ad | |
| 539 actum. Unde si aliquid sit cuius natura non sit composita ex | |
| 540 potentia et actu, et cuius substantia sit sua operatio, et ipsum | |
| 541 sit propter seipsum; ibi habitus vel dispositio locum non habet, | |
| 542 sicut patet in Deo. Secundo requiritur quod id quod est in potentia | |
| 543 ad alterum, possit pluribus modis determinari, et ad diversa. Unde | |
| 544 si aliquid sit in potentia ad alterum, ita tamen quod non sit in | |
| 545 potentia nisi ad ipsum, ibi dispositio et habitus locum non habet, | |
| 546 quia tale subiectum ex sua natura habet debitam habitudinem ad | |
| 547 talem actum. Unde si corpus caeleste sit compositum ex materia et | |
| 548 forma, cum illa materia non sit in potentia ad aliam formam, ut in | |
| 549 primo dictum est, non habet ibi locum dispositio vel habitus ad | |
| 550 formam; aut etiam ad operationem, quia natura caelestis corporis | |
| 551 non est in potentia nisi ad unum motum determinatum. Tertio | |
| 552 requiritur quod plura concurrant ad disponendum subiectum ad unum | |
| 553 eorum ad quae est in potentia, quae diversis modis commensurari | |
| 554 possunt, ut sic disponatur bene vel male ad formam vel ad | |
| 555 operationem. Unde qualitates simplices elementorum, quae secundum | |
| 556 unum modum determinatum naturis elementorum conveniunt, non dicimus | |
| 557 dispositiones vel habitus, sed simplices qualitates, dicimus autem | |
| 558 dispositiones vel habitus sanitatem, pulchritudinem et alia | |
| 559 huiusmodi, quae important quandam commensurationem plurium quae | |
| 560 diversis modis commensurari possunt. Propter quod philosophus | |
| 561 dicit, in V Metaphys., quod <i>habitus est dispositio, et | |
| 562 dispositio est ordo habentis partes vel secundum locum, vel | |
| 563 secundum potentiam, vel secundum speciem</i>; ut supra dictum est. | |
| 564 Quia igitur multa sunt entium ad quorum naturas et operationes | |
| 565 necesse est plura concurrere quae diversis modis commensurari | |
| 53 | 566 possunt, ideo necesse est habitus esse.</p><p title="I-II q. 49 a. 4 ad 1"><a name="35623"><span class="ref">[35623] Iª-IIae q. 49 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 567 ergo dicendum quod per formam perficitur natura rei, sed oportet |
| 568 quod in ordine ad ipsam formam disponatur subiectum aliqua | |
| 569 dispositione. Ipsa tamen forma ordinatur ulterius ad operationem, | |
| 570 quae vel est finis, vel via in finem. Et si quidem habeat forma | |
| 571 determinate unam tantum operationem determinatam, nulla alia | |
| 572 dispositio requiritur ad operationem praeter ipsam formam. Si autem | |
| 573 sit talis forma quae possit diversimode operari, sicut est anima; | |
| 574 oportet quod disponatur ad suas operationes per aliquos | |
| 53 | 575 habitus.</p><p title="I-II q. 49 a. 4 ad 2"><a name="35624"><span class="ref">[35624] Iª-IIae q. 49 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 576 dicendum quod potentia quandoque se habet ad multa, et ideo oportet |
| 577 quod aliquo alio determinetur. Si vero sit aliqua potentia quae non | |
| 578 se habeat ad multa, non indiget habitu determinante, ut dictum est. | |
| 579 Et propter hoc vires naturales non agunt operationes suas | |
| 580 mediantibus aliquibus habitibus, quia secundum seipsas sunt | |
| 53 | 581 determinatae ad unum.</p><p title="I-II q. 49 a. 4 ad 3"><a name="35625"><span class="ref">[35625] Iª-IIae q. 49 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 582 dicendum quod non idem habitus se habet ad bonum et malum, sicut |
| 583 infra patebit. Eadem autem potentia se habet ad bonum et malum. Et | |
| 584 ideo necessarii sunt habitus ut potentiae determinentur ad | |
| 53 | 585 bonum.</p></div></div><div class="q" id="q50"><h2>Quaestio 50</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 50 pr."><a name="35626"><span class="ref">[35626] |
| 586 Iª-IIae q. 50 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 587 subiecto habituum. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum in |
| 588 corpore sit aliquis habitus. Secundo, utrum anima sit subiectum | |
| 589 habitus secundum suam essentiam, vel secundum suam potentiam. | |
| 590 Tertio, utrum in potentiis sensitivae partis possit esse aliquis | |
| 591 habitus. Quarto, utrum in ipso intellectu sit aliquis habitus. | |
| 592 Quinto, utrum in voluntate sit aliquis habitus. Sexto, utrum in | |
| 53 | 593 substantiis separatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 50 a. 1 arg. 1"><a name="35627"><span class="ref">[35627] Iª-IIae q. 50 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 594 sic proceditur. Videtur quod in corpore non sit aliquis habitus. Ut |
| 595 enim Commentator dicit, in III de anima, <i>habitus est quo quis | |
| 596 agit cum voluerit</i>. Sed actiones corporales non subiacent | |
| 597 voluntati, cum sint naturales. Ergo in corpore non potest esse | |
| 53 | 598 aliquis habitus.</p><p title="I-II q. 50 a. 1 arg. 2"><a name="35628"><span class="ref">[35628] Iª-IIae q. 50 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 599 omnes dispositiones corporales sunt facile mobiles. Sed habitus est |
| 600 qualitas difficile mobilis. Ergo nulla dispositio corporalis potest | |
| 53 | 601 esse habitus.</p><p title="I-II q. 50 a. 1 arg. 3"><a name="35629"><span class="ref">[35629] Iª-IIae q. 50 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 602 omnes dispositiones corporales subiacent alterationi. Sed alteratio |
| 603 non est nisi in tertia specie qualitatis, quae dividitur contra | |
| 53 | 604 habitum. Ergo nullus habitus est in corpore.</p><p title="I-II q. 50 a. 1 s. c."><a name="35630"><span class="ref">[35630] Iª-IIae q. 50 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 605 est quod philosophus, in praedicamentis, sanitatem corporis, vel |
| 53 | 606 infirmitatem insanabilem, habitum nominari dicit.</p><p title="I-II q. 50 a. 1 co."><a name="35631"><span class="ref">[35631] Iª-IIae q. 50 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 607 dicendum quod, sicut supra dictum est, habitus est quaedam |
| 608 dispositio alicuius subiecti existentis in potentia vel ad formam, | |
| 609 vel ad operationem. Secundum ergo quod habitus importat | |
| 610 dispositionem ad operationem, nullus habitus est principaliter in | |
| 611 corpore sicut in subiecto. Omnis enim operatio corporis est aut a | |
| 612 naturali qualitate corporis; aut est ab anima movente corpus. | |
| 613 Quantum igitur ad illas operationes quae sunt a natura, non | |
| 614 disponitur corpus per aliquem habitum, quia virtutes naturales sunt | |
| 615 determinatae ad unum; dictum est autem quod habitualis dispositio | |
| 616 requiritur ubi subiectum est in potentia ad multa. Operationes vero | |
| 617 quae sunt ab anima per corpus, principaliter quidem sunt ipsius | |
| 618 animae, secundario vero ipsius corporis. Habitus autem | |
| 619 proportionantur operationibus, unde ex similibus actibus similes | |
| 620 habitus causantur, ut dicitur in II Ethic. Et ideo dispositiones ad | |
| 621 tales operationes principaliter sunt in anima. In corpore vero | |
| 622 possunt esse secundario, inquantum scilicet corpus disponitur et | |
| 623 habilitatur ad prompte deserviendum operationibus animae. Si vero | |
| 624 loquamur de dispositione subiecti ad formam, sic habitualis | |
| 625 dispositio potest esse in corpore, quod comparatur ad animam sicut | |
| 626 subiectum ad formam. Et hoc modo sanitas et pulchritudo, et | |
| 627 huiusmodi, habituales dispositiones dicuntur. Non tamen perfecte | |
| 628 habent rationem habituum, quia causae eorum ex sua natura de facili | |
| 629 transmutabiles sunt. Alexander vero posuit nullo modo habitum vel | |
| 630 dispositionem primae speciei esse in corpore, ut Simplicius refert | |
| 631 in commento Praedicament., sed dicebat primam speciem qualitatis | |
| 632 pertinere tantum ad animam. Et quod Aristoteles inducit in | |
| 633 praedicamentis de sanitate et aegritudine, non inducit quasi haec | |
| 634 pertineant ad primam speciem qualitatis, sed per modum exempli, ut | |
| 635 sit sensus quod sicut aegritudo et sanitas possunt esse facile vel | |
| 636 difficile mobiles, ita etiam qualitates primae speciei, quae | |
| 637 dicuntur habitus et dispositio. Sed patet hoc esse contra | |
| 638 intentionem Aristotelis. Tum quia eodem modo loquendi utitur | |
| 639 exemplificando de sanitate et aegritudine, et de virtute et de | |
| 640 scientia. Tum quia in VII Physic. expresse ponit inter habitus | |
| 53 | 641 pulchritudinem et sanitatem.</p><p title="I-II q. 50 a. 1 ad 1"><a name="35632"><span class="ref">[35632] Iª-IIae q. 50 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 642 ergo dicendum quod obiectio illa procedit de habitu secundum quod |
| 643 est dispositio ad operationem, et de actibus corporis qui sunt a | |
| 644 natura, non autem de his qui sunt ab anima, quorum principium est | |
| 53 | 645 voluntas.</p><p title="I-II q. 50 a. 1 ad 2"><a name="35633"><span class="ref">[35633] Iª-IIae q. 50 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 646 dicendum quod dispositiones corporales non sunt simpliciter |
| 647 difficile mobiles, propter mutabilitatem corporalium causarum. | |
| 648 Possunt tamen esse difficile mobiles per comparationem ad tale | |
| 649 subiectum, quia scilicet, tali subiecto durante, amoveri non | |
| 650 possunt, vel quia sunt difficile mobiles per comparationem ad alias | |
| 651 dispositiones. Sed qualitates animae sunt simpliciter difficile | |
| 652 mobiles, propter immobilitatem subiecti. Et ideo non dicit quod | |
| 653 sanitas difficile mobilis simpliciter sit habitus, sed quod est ut | |
| 654 habitus, sicut in Graeco habetur. Qualitates autem animae dicuntur | |
| 53 | 655 simpliciter habitus.</p><p title="I-II q. 50 a. 1 ad 3"><a name="35634"><span class="ref">[35634] Iª-IIae q. 50 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 656 dicendum quod dispositiones corporales quae sunt in prima specie |
| 657 qualitatis, ut quidam posuerunt, differunt a qualitatibus tertiae | |
| 658 speciei in hoc, quod qualitates tertiae speciei sunt ut in fieri et | |
| 659 ut in motu, unde dicuntur passiones vel passibiles qualitates. | |
| 660 Quando autem iam pervenerint ad perfectum, quasi ad speciem, tunc | |
| 661 iam sunt in prima specie qualitatis. Sed hoc improbat Simplicius, | |
| 662 in commento praedicamentorum, quia secundum hoc calefactio esset in | |
| 663 tertia specie qualitatis, calor autem in prima, Aristoteles autem | |
| 664 ponit calorem in tertia. Unde Porphyrius dicit, sicut idem | |
| 665 Simplicius refert, quod passio vel passibilis qualitas, et | |
| 666 dispositio et habitus, differunt in corporibus secundum intensionem | |
| 667 et remissionem. Quando enim aliquid recipit caliditatem secundum | |
| 668 calefieri tantum, non autem ut calefacere possit; tunc est passio, | |
| 669 si sit cito transiens, vel passibilis qualitas, si sit manens. | |
| 670 Quando autem iam ad hoc perducitur quod potest etiam alterum | |
| 671 calefacere, tunc est dispositio, si autem ulterius intantum | |
| 672 confirmetur quod sit difficile mobilis, tunc erit habitus, ut sic | |
| 673 dispositio sit quaedam intensio seu perfectio passionis vel | |
| 674 passibilis qualitatis, habitus autem dispositionis. Sed hoc | |
| 675 improbat Simplicius, quia talis intensio et remissio non important | |
| 676 diversitatem ex parte ipsius formae, sed ex diversa participatione | |
| 677 subiecti. Et ita non diversificarentur per hoc species qualitatis. | |
| 678 Et ideo aliter dicendum est quod, sicut supra dictum est, | |
| 679 commensuratio ipsarum qualitatum passibilium secundum convenientiam | |
| 680 ad naturam, habet rationem dispositionis, et ideo, facta | |
| 681 alteratione circa ipsas qualitates passibiles, quae sunt calidum et | |
| 682 frigidum, humidum et siccum, fit ex consequenti alteratio secundum | |
| 683 aegritudinem et sanitatem. Primo autem et per se non est alteratio | |
| 53 | 684 secundum huiusmodi habitus et dispositiones.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 50 a. 2 arg. 1"><a name="35635"><span class="ref">[35635] Iª-IIae q. 50 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 685 sic proceditur. Videtur quod habitus sint in anima magis secundum |
| 686 essentiam quam secundum potentiam. Dispositiones enim et habitus | |
| 687 dicuntur in ordine ad naturam, ut dictum est. Sed natura magis | |
| 688 attenditur secundum essentiam animae quam secundum potentias, quia | |
| 689 anima secundum suam essentiam est natura corporis talis, et forma | |
| 690 eius. Ergo habitus sunt in anima secundum eius essentiam et non | |
| 53 | 691 secundum potentiam.</p><p title="I-II q. 50 a. 2 arg. 2"><a name="35636"><span class="ref">[35636] Iª-IIae q. 50 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 692 accidentis non est accidens. Habitus autem est quoddam accidens. |
| 693 Sed potentiae animae sunt de genere accidentium, ut in primo dictum | |
| 53 | 694 est. Ergo habitus non est in anima ratione suae potentiae.</p><p title="I-II q. 50 a. 2 arg. 3"><a name="35637"><span class="ref">[35637] Iª-IIae q. 50 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 695 subiectum est prius eo quod est in subiecto. Sed habitus, cum |
| 696 pertineat ad primam speciem qualitatis, est prior quam potentia, | |
| 697 quae pertinet ad secundam speciem. Ergo habitus non est in potentia | |
| 53 | 698 animae sicut in subiecto.</p><p title="I-II q. 50 a. 2 s. c."><a name="35638"><span class="ref">[35638] Iª-IIae q. 50 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 699 est quod philosophus, in I Ethic., ponit diversos habitus in |
| 53 | 700 diversis partibus animae.</p><p title="I-II q. 50 a. 2 co."><a name="35639"><span class="ref">[35639] Iª-IIae q. 50 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 701 dicendum quod, sicut supra dictum est, habitus importat |
| 702 dispositionem quandam in ordine ad naturam, vel ad operationem. Si | |
| 703 ergo accipiatur habitus secundum quod habet ordinem ad naturam, sic | |
| 704 non potest esse in anima, si tamen de natura humana loquamur, quia | |
| 705 ipsa anima est forma completiva humanae naturae; unde secundum hoc, | |
| 706 magis potest esse aliquis habitus vel dispositio in corpore per | |
| 707 ordinem ad animam, quam in anima per ordinem ad corpus. Sed si | |
| 708 loquamur de aliqua superiori natura, cuius homo potest esse | |
| 709 particeps, secundum illud II Petr. I, <i>ut simus consortes naturae | |
| 710 divinae</i>, sic nihil prohibet in anima secundum suam essentiam | |
| 711 esse aliquem habitum, scilicet gratiam, ut infra dicetur. Si vero | |
| 712 accipiatur habitus in ordine ad operationem, sic maxime habitus | |
| 713 inveniuntur in anima, inquantum anima non determinatur ad unam | |
| 714 operationem, sed se habet ad multas, quod requiritur ad habitum, ut | |
| 715 supra dictum est. Et quia anima est principium operationum per suas | |
| 716 potentias, ideo secundum hoc, habitus sunt in anima secundum suas | |
| 53 | 717 potentias.</p><p title="I-II q. 50 a. 2 ad 1"><a name="35640"><span class="ref">[35640] Iª-IIae q. 50 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 718 ergo dicendum quod essentia animae pertinet ad naturam humanam, non |
| 719 sicut subiectum disponendum ad aliquid aliud, sed sicut forma et | |
| 53 | 720 natura ad quam aliquis disponitur.</p><p title="I-II q. 50 a. 2 ad 2"><a name="35641"><span class="ref">[35641] Iª-IIae q. 50 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 721 dicendum quod accidens per se non potest esse subiectum accidentis. |
| 722 Sed quia etiam in ipsis accidentibus est ordo quidam, subiectum | |
| 723 secundum quod est sub uno accidente, intelligitur esse subiectum | |
| 724 alterius. Et sic dicitur unum accidens esse subiectum alterius, ut | |
| 725 superficies coloris. Et hoc modo potest potentia esse subiectum | |
| 53 | 726 habitus.</p><p title="I-II q. 50 a. 2 ad 3"><a name="35642"><span class="ref">[35642] Iª-IIae q. 50 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 727 dicendum quod habitus praemittitur potentiae, secundum quod |
| 728 importat dispositionem ad naturam, potentia autem semper importat | |
| 729 ordinem ad operationem, quae est posterior, cum natura sit | |
| 730 operationis principium. Sed habitus cuius potentia est subiectum, | |
| 731 non importat ordinem ad naturam, sed ad operationem. Unde est | |
| 732 posterior potentia. Vel potest dici quod habitus praeponitur | |
| 733 potentiae sicut completum incompleto, et actus potentiae. Actus | |
| 734 enim naturaliter est prior; quamvis potentia sit prior ordine | |
| 53 | 735 generationis et temporis, ut dicitur in VII et IX Metaphys.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 50 a. 3 arg. 1"><a name="35643"><span class="ref">[35643] Iª-IIae q. 50 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 736 sic proceditur. Videtur quod in potentiis sensitivae partis non |
| 737 possit esse aliquis habitus. Sicut enim potentia nutritiva pars est | |
| 738 irrationalis, ita et sensitiva. Sed in potentiis nutritivae partis | |
| 739 non ponitur aliquis habitus. Ergo nec in potentiis sensitivae | |
| 53 | 740 partis aliquis habitus debet poni.</p><p title="I-II q. 50 a. 3 arg. 2"><a name="35644"><span class="ref">[35644] Iª-IIae q. 50 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 741 sensitivae partes sunt communes nobis et brutis. Sed in brutis non |
| 742 sunt aliqui habitus, quia non est in eis voluntas, quae in | |
| 743 definitione habitus ponitur, ut supra dictum est. Ergo in potentiis | |
| 53 | 744 sensitivis non sunt aliqui habitus.</p><p title="I-II q. 50 a. 3 arg. 3"><a name="35645"><span class="ref">[35645] Iª-IIae q. 50 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 745 habitus animae sunt scientiae et virtutes, et sicut scientia |
| 746 refertur ad vim apprehensivam, ita virtus ad vim appetitivam. Sed | |
| 747 in potentiis sensitivis non sunt aliquae scientiae, cum scientia | |
| 748 sit universalium, quae vires sensitivae apprehendere non possunt. | |
| 749 Ergo etiam nec habitus virtutum in partibus sensitivis esse | |
| 53 | 750 possunt.</p><p title="I-II q. 50 a. 3 s. c."><a name="35646"><span class="ref">[35646] Iª-IIae q. 50 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 751 est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod aliquae virtutes, |
| 752 scilicet temperantia et fortitudo, sunt irrationabilium | |
| 53 | 753 partium.</p><p title="I-II q. 50 a. 3 co."><a name="35647"><span class="ref">[35647] Iª-IIae q. 50 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 754 dicendum quod vires sensitivae dupliciter possunt considerari, uno |
| 755 modo, secundum quod operantur ex instinctu naturae; alio modo, | |
| 756 secundum quod operantur ex imperio rationis. Secundum igitur quod | |
| 757 operantur ex instinctu naturae, sic ordinantur ad unum, sicut et | |
| 758 natura. Et ideo sicut in potentiis naturalibus non sunt aliqui | |
| 759 habitus, ita etiam nec in potentiis sensitivis, secundum quod ex | |
| 760 instinctu naturae operantur. Secundum vero quod operantur ex | |
| 761 imperio rationis, sic ad diversa ordinari possunt. Et sic possunt | |
| 762 in eis esse aliqui habitus, quibus bene aut male ad aliquid | |
| 53 | 763 disponuntur.</p><p title="I-II q. 50 a. 3 ad 1"><a name="35648"><span class="ref">[35648] Iª-IIae q. 50 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 764 ergo dicendum quod vires nutritivae partis non sunt natae obedire |
| 765 imperio rationis, et ideo non sunt in eis aliqui habitus. Sed vires | |
| 766 sensitivae natae sunt obedire imperio rationis, et ideo in eis esse | |
| 767 possunt aliqui habitus; nam secundum quod obediunt rationi, | |
| 53 | 768 quodammodo rationales dicuntur, ut in I Ethic. dicitur.</p><p title="I-II q. 50 a. 3 ad 2"><a name="35649"><span class="ref">[35649] Iª-IIae q. 50 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 769 dicendum quod vires sensitivae in brutis animalibus non operantur |
| 770 ex imperio rationis; sed si sibi relinquantur bruta animalia, | |
| 771 operantur ex instinctu naturae. Et sic in brutis animalibus non | |
| 772 sunt aliqui habitus ordinati ad operationes. Sunt tamen in eis | |
| 773 aliquae dispositiones in ordine ad naturam, ut sanitas et | |
| 774 pulchritudo. Sed quia bruta animalia a ratione hominis per quandam | |
| 775 consuetudinem disponuntur ad aliquid operandum sic vel aliter, hoc | |
| 776 modo in brutis animalibus habitus quodammodo poni possunt, unde | |
| 777 Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., quod <i>videmus | |
| 778 immanissimas bestias a maximis voluptatibus absterreri dolorum | |
| 779 metu, quod cum in earum consuetudinem verterit, domitae et | |
| 780 mansuetae vocantur</i>. Deficit tamen ratio habitus quantum ad usum | |
| 781 voluntatis, quia non habent dominium utendi vel non utendi, quod | |
| 782 videtur ad rationem habitus pertinere. Et ideo, proprie loquendo, | |
| 53 | 783 in eis habitus esse non possunt.</p><p title="I-II q. 50 a. 3 ad 3"><a name="35650"><span class="ref">[35650] Iª-IIae q. 50 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 784 dicendum quod appetitus sensitivus natus est moveri ab appetitu |
| 785 rationali, ut dicitur in III de anima, sed vires rationales | |
| 786 apprehensivae natae sunt accipere a viribus sensitivis. Et ideo | |
| 787 magis convenit quod habitus sint in viribus sensitivis appetitivis | |
| 788 quam in viribus sensitivis apprehensivis, cum in viribus sensitivis | |
| 789 appetitivis non sint habitus nisi secundum quod operantur ex | |
| 790 imperio rationis. Quamvis etiam in ipsis interioribus viribus | |
| 791 sensitivis apprehensivis possint poni aliqui habitus, secundum quos | |
| 792 homo fit bene memorativus vel cogitativus vel imaginativus, unde | |
| 793 etiam philosophus dicit, in cap. de memoria, quod <i>consuetudo | |
| 794 multum operatur ad bene memorandum</i>, quia etiam istae vires | |
| 795 moventur ad operandum ex imperio rationis. Vires autem | |
| 796 apprehensivae exteriores, ut visus et auditus et huiusmodi, non | |
| 797 sunt susceptivae aliquorum habituum, sed secundum dispositionem | |
| 798 suae naturae ordinantur ad suos actus determinatos; sicut et membra | |
| 799 corporis, in quibus non sunt habitus, sed magis in viribus | |
| 53 | 800 imperantibus motum ipsorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 50 a. 4 arg. 1"><a name="35651"><span class="ref">[35651] Iª-IIae q. 50 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 801 sic proceditur. Videtur quod in intellectu non sint aliqui habitus. |
| 802 Habitus enim operationibus conformantur, ut dictum est. Sed | |
| 803 operationes hominis sunt communes animae et corpori, ut dicitur in | |
| 804 I de anima. Ergo et habitus. Sed intellectus non est actus | |
| 805 corporis, ut dicitur in III de anima. Ergo intellectus non est | |
| 53 | 806 subiectum alicuius habitus.</p><p title="I-II q. 50 a. 4 arg. 2"><a name="35652"><span class="ref">[35652] Iª-IIae q. 50 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 807 omne quod est in aliquo, est in eo per modum eius in quo est. Sed |
| 808 id quod est forma sine materia, est actus tantum, quod autem est | |
| 809 compositum ex forma et materia, habet potentiam et actum simul. | |
| 810 Ergo in eo quod est forma tantum, non potest esse aliquid quod sit | |
| 811 simul in potentia et actu, sed solum in eo quod est compositum ex | |
| 812 materia et forma. Sed intellectus est forma sine materia. Ergo | |
| 813 habitus, qui habet potentiam simul cum actu, quasi medium inter | |
| 814 utrumque existens, non potest esse in intellectu; sed solum in | |
| 53 | 815 coniuncto, quod est compositum ex anima et corpore.</p><p title="I-II q. 50 a. 4 arg. 3"><a name="35653"><span class="ref">[35653] Iª-IIae q. 50 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 816 habitus est dispositio secundum quam aliquis bene vel male |
| 817 disponitur ad aliquid, ut dicitur in V Metaph. Sed quod aliquis | |
| 818 bene vel male sit dispositus ad actum intellectus, provenit ex | |
| 819 aliqua corporis dispositione, unde etiam in II de anima dicitur | |
| 820 quod <i>molles carne bene aptos mente videmus</i>. Ergo habitus | |
| 821 cognoscitivi non sunt in intellectu, qui est separatus; sed in | |
| 53 | 822 aliqua potentia quae est actus alicuius partis corporis.</p><p title="I-II q. 50 a. 4 s. c."><a name="35654"><span class="ref">[35654] Iª-IIae q. 50 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 823 est quod philosophus, in VI Ethic., ponit scientiam et sapientiam |
| 824 et intellectum, qui est habitus principiorum, in ipsa intellectiva | |
| 53 | 825 parte animae.</p><p title="I-II q. 50 a. 4 co."><a name="35655"><span class="ref">[35655] Iª-IIae q. 50 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 826 dicendum quod circa habitus cognoscitivos diversimode sunt aliqui |
| 827 opinati. Quidam enim, ponentes intellectum possibilem esse unum in | |
| 828 omnibus hominibus, coacti sunt ponere quod habitus cognoscitivi non | |
| 829 sunt in ipso intellectu, sed in viribus interioribus sensitivis. | |
| 830 Manifestum est enim quod homines in habitibus diversificantur, unde | |
| 831 non possunt habitus cognoscitivi directe poni in eo quod, unum | |
| 832 numero existens, est omnibus hominibus commune. Unde si intellectus | |
| 833 possibilis sit unus numero omnium hominum, habitus scientiarum, | |
| 834 secundum quos homines diversificantur, non poterunt esse in | |
| 835 intellectu possibili sicut in subiecto, sed erunt in viribus | |
| 836 interioribus sensitivis, quae sunt diversae in diversis. Sed ista | |
| 837 positio, primo quidem, est contra intentionem Aristotelis. | |
| 838 Manifestum est enim quod vires sensitivae non sunt rationales per | |
| 839 essentiam, sed solum per participationem, ut dicitur in I Ethic. | |
| 840 Philosophus autem ponit intellectuales virtutes, quae sunt | |
| 841 sapientia, scientia et intellectus, in eo quod est rationale per | |
| 842 essentiam. Unde non sunt in viribus sensitivis, sed in ipso | |
| 843 intellectu. Expresse etiam dicit, in III de anima, quod intellectus | |
| 844 possibilis, cum sic fiat singula, idest cum reducatur in actum | |
| 845 singulorum per species intelligibiles, tunc fit secundum actum eo | |
| 846 modo quo sciens dicitur esse in actu, quod quidem accidit cum | |
| 847 aliquis possit operari per seipsum, scilicet considerando. Est | |
| 848 quidem igitur et tunc potentia quodammodo; non tamen similiter ut | |
| 849 ante addiscere aut invenire. Ipse ergo intellectus possibilis est | |
| 850 in quo est habitus scientiae quo potest considerare etiam cum non | |
| 851 considerat. Secundo etiam, haec positio est contra rei veritatem. | |
| 852 Sicut enim eius est potentia cuius est operatio, ita etiam eius est | |
| 853 habitus cuius est operatio. Intelligere autem et considerare est | |
| 854 proprius actus intellectus. Ergo et habitus quo consideratur, est | |
| 53 | 855 proprie in ipso intellectu.</p><p title="I-II q. 50 a. 4 ad 1"><a name="35656"><span class="ref">[35656] Iª-IIae q. 50 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 856 ergo dicendum quod quidam dixerunt, ut Simplicius refert in |
| 857 commento praedicamentorum, quod quia omnis operatio hominis est | |
| 858 quodammodo coniuncti, ut philosophus dicit in I de anima; ideo | |
| 859 nullus habitus est animae tantum, sed coniuncti. Et per hoc | |
| 860 sequitur quod nullus habitus sit in intellectu, cum intellectus sit | |
| 861 separatus, ut ratio proposita procedebat. Sed ista ratio non cogit. | |
| 862 Habitus enim non est dispositio obiecti ad potentiam, sed magis | |
| 863 dispositio potentiae ad obiectum, unde habitus oportet quod sit in | |
| 864 ipsa potentia quae est principium actus, non autem in eo quod | |
| 865 comparatur ad potentiam sicut obiectum. Ipsum autem intelligere non | |
| 866 dicitur commune esse animae et corpori, nisi ratione phantasmatis, | |
| 867 ut dicitur in I de anima. Patet autem quod phantasma comparatur ad | |
| 868 intellectum possibilem ut obiectum, ut dicitur in III de anima. | |
| 869 Unde relinquitur quod habitus intellectivus sit principaliter ex | |
| 870 parte ipsius intellectus, non autem ex parte phantasmatis, quod est | |
| 871 commune animae et corpori. Et ideo dicendum est quod intellectus | |
| 872 possibilis est subiectum habitus, illi enim competit esse subiectum | |
| 873 habitus, quod est in potentia ad multa; et hoc maxime competit | |
| 874 intellectui possibili. Unde intellectus possibilis est subiectum | |
| 53 | 875 habituum intellectualium.</p><p title="I-II q. 50 a. 4 ad 2"><a name="35657"><span class="ref">[35657] Iª-IIae q. 50 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 876 dicendum quod, sicut potentia ad esse sensibile convenit materiae |
| 877 corporali, ita potentia ad esse intelligibile convenit intellectui | |
| 878 possibili. Unde nihil prohibet in intellectu possibili esse | |
| 879 habitum, qui est medius inter puram potentiam et actum | |
| 53 | 880 perfectum.</p><p title="I-II q. 50 a. 4 ad 3"><a name="35658"><span class="ref">[35658] Iª-IIae q. 50 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 881 dicendum quod, quia vires apprehensivae interius praeparant |
| 882 intellectui possibili proprium obiectum; ideo ex bona dispositione | |
| 883 harum virium, ad quam cooperatur bona dispositio corporis, redditur | |
| 884 homo habilis ad intelligendum. Et sic habitus intellectivus | |
| 885 secundario potest esse in istis viribus. Principaliter autem est in | |
| 53 | 886 intellectu possibili.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 50 a. 5 arg. 1"><a name="35659"><span class="ref">[35659] Iª-IIae q. 50 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 887 sic proceditur. Videtur quod in voluntate non sit aliquis habitus. |
| 888 Habitus enim qui in intellectu est, sunt species intelligibiles, | |
| 889 quibus intelligit actu. Sed voluntas non operatur per aliquas | |
| 53 | 890 species. Ergo voluntas non est subiectum alicuius habitus.</p><p title="I-II q. 50 a. 5 arg. 2"><a name="35660"><span class="ref">[35660] Iª-IIae q. 50 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 891 in intellectu agente non ponitur aliquis habitus, sicut in |
| 892 intellectu possibili, quia est potentia activa. Sed voluntas est | |
| 893 maxime potentia activa, quia movet omnes potentias ad suos actus, | |
| 53 | 894 ut supra dictum est. Ergo in ipsa non est aliquis habitus.</p><p title="I-II q. 50 a. 5 arg. 3"><a name="35661"><span class="ref">[35661] Iª-IIae q. 50 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 895 in potentiis naturalibus non est aliquis habitus, quia ex sua |
| 896 natura sunt ad aliquid determinatae. Sed voluntas ex sua natura | |
| 897 ordinatur ad hoc quod tendat in bonum ordinatum ratione. Ergo in | |
| 53 | 898 voluntate non est aliquis habitus.</p><p title="I-II q. 50 a. 5 s. c."><a name="35662"><span class="ref">[35662] Iª-IIae q. 50 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 899 est quod iustitia est habitus quidam. Sed iustitia est in |
| 900 voluntate, est enim iustitia <i>habitus secundum quem aliqui volunt | |
| 901 et operantur iusta</i>, ut dicitur in V Ethic. Ergo voluntas est | |
| 53 | 902 subiectum alicuius habitus.</p><p title="I-II q. 50 a. 5 co."><a name="35663"><span class="ref">[35663] Iª-IIae q. 50 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 903 dicendum quod omnis potentia quae diversimode potest ordinari ad |
| 904 agendum, indiget habitu quo bene disponatur ad suum actum. Voluntas | |
| 905 autem, cum sit potentia rationalis, diversimode potest ad agendum | |
| 906 ordinari. Et ideo oportet in voluntate aliquem habitum ponere, quo | |
| 907 bene disponatur ad suum actum. Ex ipsa etiam ratione habitus | |
| 908 apparet quod habet quendam principalem ordinem ad voluntatem, prout | |
| 53 | 909 habitus est quo quis utitur cum voluerit, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 50 a. 5 ad 1"><a name="35664"><span class="ref">[35664] Iª-IIae q. 50 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 910 ergo dicendum quod, sicut in intellectu est aliqua species quae est |
| 911 similitudo obiecti, ita oportet in voluntate, et in qualibet vi | |
| 912 appetitiva, esse aliquid quo inclinetur in suum obiectum, cum nihil | |
| 913 aliud sit actus appetitivae virtutis quam inclinatio quaedam, ut | |
| 914 supra dictum est. Ad ea ergo ad quae sufficienter inclinatur per | |
| 915 naturam ipsius potentiae, non indiget aliqua qualitate inclinante. | |
| 916 Sed quia necessarium est ad finem humanae vitae, quod vis | |
| 917 appetitiva inclinetur in aliquid determinatum, ad quod non | |
| 918 inclinatur ex natura potentiae, quae se habet ad multa et diversa; | |
| 919 ideo necesse est quod in voluntate, et in aliis viribus | |
| 920 appetitivis, sint quaedam qualitates inclinantes, quae dicuntur | |
| 53 | 921 habitus.</p><p title="I-II q. 50 a. 5 ad 2"><a name="35665"><span class="ref">[35665] Iª-IIae q. 50 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 922 dicendum quod intellectus agens est agens tantum, et nullo modo |
| 923 patiens. Sed voluntas, et quaelibet vis appetitiva, est movens | |
| 924 motum, ut dicitur in III de anima. Et ideo non est similis ratio de | |
| 925 utroque, nam esse susceptivum habitus convenit ei quod est | |
| 53 | 926 quodammodo in potentia.</p><p title="I-II q. 50 a. 5 ad 3"><a name="35666"><span class="ref">[35666] Iª-IIae q. 50 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 927 dicendum quod voluntas ex ipsa natura potentiae inclinatur in bonum |
| 928 rationis. Sed quia hoc bonum multipliciter diversificatur, | |
| 929 necessarium est ut ad aliquod determinatum bonum rationis voluntas | |
| 930 per aliquem habitum inclinetur, ad hoc quod sequatur promptior | |
| 53 | 931 operatio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 50 a. 6 arg. 1"><a name="35667"><span class="ref">[35667] Iª-IIae q. 50 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 932 sic proceditur. Videtur quod in Angelis non sint habitus. Dicit |
| 933 enim maximus, Commentator Dionysii, in VII cap. de Cael. Hier., non | |
| 934 convenit arbitrari virtutes intellectuales, idest spirituales, more | |
| 935 accidentium, quemadmodum et in nobis sunt, in divinis | |
| 936 intellectibus, scilicet Angelis, esse, ut aliud in alio sit sicut | |
| 937 in subiecto, accidens enim omne illinc repulsum est. Sed omnis | |
| 53 | 938 habitus est accidens. Ergo in Angelis non sunt habitus.</p><p title="I-II q. 50 a. 6 arg. 2"><a name="35668"><span class="ref">[35668] Iª-IIae q. 50 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 939 sicut Dionysius dicit, in IV cap. de Cael. Hier., <i>sanctae |
| 940 caelestium essentiarum dispositiones super omnia alia Dei bonitatem | |
| 941 participant</i>. Sed semper quod est per se, est prius et potius eo | |
| 942 quod est per aliud. Ergo Angelorum essentiae per seipsas | |
| 943 perficiuntur ad conformitatem Dei. Non ergo per aliquos habitus. Et | |
| 944 haec videtur esse ratio maximi, qui ibidem subdit, <i>si enim hoc | |
| 945 esset, non utique maneret in semetipsa harum essentia, nec | |
| 53 | 946 deificari per se, quantum foret possibile, valuisset</i>.</p><p title="I-II q. 50 a. 6 arg. 3"><a name="35669"><span class="ref">[35669] Iª-IIae q. 50 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 947 habitus est dispositio quaedam, ut dicitur in V Metaphys. Sed |
| 948 dispositio, ut ibidem dicitur, est ordo habentis partes. Cum ergo | |
| 949 Angeli sint simplices substantiae, videtur quod in eis non sint | |
| 53 | 950 dispositiones et habitus.</p><p title="I-II q. 50 a. 6 s. c."><a name="35670"><span class="ref">[35670] Iª-IIae q. 50 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 951 est quod Dionysius dicit, VII cap. Cael. Hier., quod <i>Angeli |
| 952 primae hierarchiae nominantur calefacientes et throni et effusio | |
| 53 | 953 sapientiae, manifestatio deiformis ipsorum habituum</i>.</p><p title="I-II q. 50 a. 6 co."><a name="35671"><span class="ref">[35671] Iª-IIae q. 50 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 954 dicendum quod quidam posuerunt in Angelis non esse habitus; sed |
| 955 quaecumque dicuntur de eis, essentialiter dicuntur. Unde maximus, | |
| 956 post praedicta verba quae induximus, dicit, <i>habitudines earum, | |
| 957 atque virtutes quae in eis sunt, essentiales sunt, propter | |
| 958 immaterialitatem</i>. Et hoc etiam Simplicius dicit, in commento | |
| 959 praedicamentorum, <i>sapientia quae est in anima, habitus est, quae | |
| 960 autem in intellectu, substantia. Omnia enim quae sunt divina, et | |
| 961 per se sufficientia sunt, et in seipsis existentia</i>. Quae quidem | |
| 962 positio partim habet veritatem, et partim continet falsitatem. | |
| 963 Manifestum est enim ex praemissis quod subiectum habitus non est | |
| 964 nisi ens in potentia. Considerantes igitur praedicti commentatores | |
| 965 quod Angeli sunt substantiae immateriales, et quod non est in illis | |
| 966 potentia materiae; secundum hoc, ab eis habitum excluserunt, et | |
| 967 omne accidens. Sed quia, licet in Angelis non sit potentia | |
| 968 materiae, est tamen in eis aliqua potentia (esse enim actum purum | |
| 969 est proprium Dei); ideo inquantum invenitur in eis de potentia, | |
| 970 intantum in eis possunt habitus inveniri. Sed quia potentia | |
| 971 materiae et potentia intellectualis substantiae non est unius | |
| 972 rationis, ideo per consequens nec habitus unius rationis est | |
| 973 utrobique. Unde Simplicius dicit, in commento praedicamentorum, | |
| 974 quod <i>habitus intellectualis substantiae non sunt similes his qui | |
| 975 sunt hic habitibus; sed magis sunt similes simplicibus et | |
| 976 immaterialibus speciebus quas continet in seipsa</i>. Circa | |
| 977 huiusmodi tamen habitum aliter se habet intellectus angelicus, et | |
| 978 aliter intellectus humanus. Intellectus enim humanus, cum sit | |
| 979 infimus in ordine intellectuum, est in potentia respectu omnium | |
| 980 intelligibilium, sicut materia prima respectu omnium formarum | |
| 981 sensibilium, et ideo ad omnia intelligenda indiget aliquo habitu. | |
| 982 Sed intellectus angelicus non se habet sicut pura potentia in | |
| 983 genere intelligibilium, sed sicut actus quidam, non autem sicut | |
| 984 actus purus (hoc enim solius Dei est), sed cum permixtione alicuius | |
| 985 potentiae, et tanto minus habet de potentialitate, quanto est | |
| 986 superior. Et ideo, ut in primo dictum est, inquantum est in | |
| 987 potentia, indiget perfici habitualiter per aliquas species | |
| 988 intelligibiles ad operationem propriam, sed inquantum est actu, per | |
| 989 essentiam suam potest aliqua intelligere, ad minus seipsum, et alia | |
| 990 secundum modum suae substantiae, ut dicitur in Lib. de causis, et | |
| 991 tanto perfectius, quanto est perfectior. Sed quia nullus Angelus | |
| 992 pertingit ad perfectionem Dei, sed in infinitum distat; propter | |
| 993 hoc, ad attingendum ad ipsum Deum per intellectum et voluntatem, | |
| 994 indigent aliquibus habitibus, tanquam in potentia existentes | |
| 995 respectu illius puri actus. Unde Dionysius dicit habitus eorum esse | |
| 996 deiformes, quibus scilicet Deo conformantur. Habitus autem qui sunt | |
| 997 dispositiones ad esse naturale, non sunt in Angelis, cum sint | |
| 53 | 998 immateriales.</p><p title="I-II q. 50 a. 6 ad 1"><a name="35672"><span class="ref">[35672] Iª-IIae q. 50 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 999 ergo dicendum quod verbum maximi intelligendum est de habitibus et |
| 53 | 1000 accidentibus materialibus.</p><p title="I-II q. 50 a. 6 ad 2"><a name="35673"><span class="ref">[35673] Iª-IIae q. 50 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1001 dicendum quod quantum ad hoc quod convenit Angelis per suam |
| 1002 essentiam, non indigent habitu. Sed quia non ita sunt per seipsos | |
| 1003 entes, quin participent sapientiam et bonitatem divinam; ideo | |
| 1004 inquantum indigent participare aliquid ab exteriori, intantum | |
| 53 | 1005 necesse est in eis ponere habitus.</p><p title="I-II q. 50 a. 6 ad 3"><a name="35674"><span class="ref">[35674] Iª-IIae q. 50 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1006 dicendum quod in Angelis non sunt partes essentiae, sed sunt partes |
| 1007 secundum potentiam, inquantum intellectus eorum per plures species | |
| 53 | 1008 perficitur, et voluntas eorum se habet ad plura.</p></div></div><div class="q" id="q51"><h2>Quaestio 51</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 51 pr."><a name="35675"><span class="ref">[35675] |
| 1009 Iª-IIae q. 51 pr.</span></a> Deinde considerandum est de causa | |
| 28 | 1010 habituum. Et primo, quantum ad generationem ipsorum; secundo, |
| 1011 quantum ad augmentum; tertio, quantum ad diminutionem et | |
| 1012 corruptionem. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum aliquis | |
| 1013 habitus sit a natura. Secundo, utrum aliquis habitus ex actibus | |
| 1014 causetur. Tertio, utrum per unum actum possit generari habitus. | |
| 53 | 1015 Quarto, utrum aliqui habitus sint in hominibus infusi a Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 51 a. 1 arg. 1"><a name="35676"><span class="ref">[35676] Iª-IIae q. 51 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1016 sic proceditur. Videtur quod nullus habitus sit a natura. Eorum |
| 1017 enim quae sunt a natura, usus non subiacet voluntati. Sed habitus | |
| 1018 est quo quis utitur cum voluerit, ut dicit Commentator, in III de | |
| 53 | 1019 anima. Ergo habitus non est a natura.</p><p title="I-II q. 51 a. 1 arg. 2"><a name="35677"><span class="ref">[35677] Iª-IIae q. 51 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1020 natura non facit per duo quod per unum potest facere. Sed potentiae |
| 1021 animae sunt a natura. Si igitur habitus potentiarum a natura | |
| 53 | 1022 essent, habitus et potentia essent unum.</p><p title="I-II q. 51 a. 1 arg. 3"><a name="35678"><span class="ref">[35678] Iª-IIae q. 51 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1023 natura non deficit in necessariis. Sed habitus sunt necessarii ad |
| 1024 bene operandum, ut supra dictum est. Si igitur habitus aliqui | |
| 1025 essent a natura, videtur quod natura non deficeret quin omnes | |
| 1026 habitus necessarios causaret. Patet autem hoc esse falsum. Ergo | |
| 53 | 1027 habitus non sunt a natura.</p><p title="I-II q. 51 a. 1 s. c."><a name="35679"><span class="ref">[35679] Iª-IIae q. 51 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1028 est quod in VI Ethic., inter alios habitus ponitur intellectus |
| 1029 principiorum, qui est a natura, unde et principia prima dicuntur | |
| 53 | 1030 naturaliter cognita.</p><p title="I-II q. 51 a. 1 co."><a name="35680"><span class="ref">[35680] Iª-IIae q. 51 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1031 dicendum quod aliquid potest esse naturale alicui dupliciter. Uno |
| 1032 modo, secundum naturam speciei, sicut naturale est homini esse | |
| 1033 risibile, et igni ferri sursum. Alio modo, secundum naturam | |
| 1034 individui, sicut naturale est Socrati vel Platoni esse aegrotativum | |
| 1035 vel sanativum, secundum propriam complexionem. Rursus, secundum | |
| 1036 utramque naturam potest dici aliquid naturale dupliciter, uno modo, | |
| 1037 quia totum est a natura; alio modo, quia secundum aliquid est a | |
| 1038 natura, et secundum aliquid est ab exteriori principio. Sicut cum | |
| 1039 aliquis sanatur per seipsum, tota sanitas est a natura, cum autem | |
| 1040 aliquis sanatur auxilio medicinae, sanitas partim est a natura, | |
| 1041 partim ab exteriori principio. Sic igitur si loquamur de habitu | |
| 1042 secundum quod est dispositio subiecti in ordine ad formam vel | |
| 1043 naturam, quolibet praedictorum modorum contingit habitum esse | |
| 1044 naturalem. Est enim aliqua dispositio naturalis quae debetur | |
| 1045 humanae speciei, extra quam nullus homo invenitur. Et haec est | |
| 1046 naturalis secundum naturam speciei. Sed quia talis dispositio | |
| 1047 quandam latitudinem habet, contingit diversos gradus huiusmodi | |
| 1048 dispositionis convenire diversis hominibus secundum naturam | |
| 1049 individui. Et huiusmodi dispositio potest esse vel totaliter a | |
| 1050 natura, vel partim a natura et partim ab exteriori principio, sicut | |
| 1051 dictum est de his qui sanantur per artem. Sed habitus qui est | |
| 1052 dispositio ad operationem, cuius subiectum est potentia animae, ut | |
| 1053 dictum est, potest quidem esse naturalis et secundum naturam | |
| 1054 speciei, et secundum naturam individui. Secundum quidem naturam | |
| 1055 speciei, secundum quod se tenet ex parte ipsius animae, quae, cum | |
| 1056 sit forma corporis, est principium specificum. Secundum autem | |
| 1057 naturam individui, ex parte corporis, quod est materiale | |
| 1058 principium. Sed tamen neutro modo contingit in hominibus esse | |
| 1059 habitus naturales ita quod sint totaliter a natura. In Angelis | |
| 1060 siquidem contingit, eo quod habent species intelligibiles | |
| 1061 naturaliter inditas, quod non competit animae humanae, ut in primo | |
| 1062 dictum est. Sunt ergo in hominibus aliqui habitus naturales, | |
| 1063 tanquam partim a natura existentes et partim ab exteriori | |
| 1064 principio; aliter quidem in apprehensivis potentiis, et aliter in | |
| 1065 appetitivis. In apprehensivis enim potentiis potest esse habitus | |
| 1066 naturalis secundum inchoationem, et secundum naturam speciei, et | |
| 1067 secundum naturam individui. Secundum quidem naturam speciei, ex | |
| 1068 parte ipsius animae, sicut intellectus principiorum dicitur esse | |
| 1069 habitus naturalis. Ex ipsa enim natura animae intellectualis, | |
| 1070 convenit homini quod statim, cognito quid est totum et quid est | |
| 1071 pars, cognoscat quod omne totum est maius sua parte, et simile est | |
| 1072 in ceteris. Sed quid sit totum, et quid sit pars, cognoscere non | |
| 1073 potest nisi per species intelligibiles a phantasmatibus acceptas. | |
| 1074 Et propter hoc philosophus, in fine posteriorum, ostendit quod | |
| 1075 cognitio principiorum provenit nobis ex sensu. Secundum vero | |
| 1076 naturam individui, est aliquis habitus cognoscitivus secundum | |
| 1077 inchoationem naturalis, inquantum unus homo, ex dispositione | |
| 1078 organorum, est magis aptus ad bene intelligendum quam alius, | |
| 1079 inquantum ad operationem intellectus indigemus virtutibus | |
| 1080 sensitivis. In appetitivis autem potentiis non est aliquis habitus | |
| 1081 naturalis secundum inchoationem, ex parte ipsius animae, quantum ad | |
| 1082 ipsam substantiam habitus, sed solum quantum ad principia quaedam | |
| 1083 ipsius, sicut principia iuris communis dicuntur esse seminalia | |
| 1084 virtutum. Et hoc ideo, quia inclinatio ad obiecta propria, quae | |
| 1085 videtur esse inchoatio habitus, non pertinet ad habitum, sed magis | |
| 1086 pertinet ad ipsam rationem potentiarum. Sed ex parte corporis, | |
| 1087 secundum naturam individui, sunt aliqui habitus appetitivi secundum | |
| 1088 inchoationes naturales. Sunt enim quidam dispositi ex propria | |
| 1089 corporis complexione ad castitatem vel mansuetudinem, vel ad | |
| 53 | 1090 aliquid huiusmodi.</p><p title="I-II q. 51 a. 1 ad 1"><a name="35681"><span class="ref">[35681] Iª-IIae q. 51 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1091 ergo dicendum quod obiectio illa procedit de natura secundum quod |
| 1092 dividitur contra rationem et voluntatem, cum tamen ipsa ratio et | |
| 53 | 1093 voluntas ad naturam hominis pertineant.</p><p title="I-II q. 51 a. 1 ad 2"><a name="35682"><span class="ref">[35682] Iª-IIae q. 51 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1094 dicendum quod aliquid etiam naturaliter potest superaddi potentiae, |
| 1095 quod tamen ad ipsam potentiam pertinere non potest. Sicut in | |
| 1096 Angelis non potest pertinere ad ipsam potentiam intellectivam quod | |
| 1097 sit per se cognoscitiva omnium, quia oporteret quod esset actus | |
| 1098 omnium, quod solius Dei est. Id enim quo aliquid cognoscitur, | |
| 1099 oportet esse actualem similitudinem eius quod cognoscitur, unde | |
| 1100 sequeretur, si potentia Angeli per seipsam cognosceret omnia, quod | |
| 1101 esset similitudo et actus omnium. Unde oportet quod superaddantur | |
| 1102 potentiae intellectivae ipsius aliquae species intelligibiles, quae | |
| 1103 sunt similitudines rerum intellectarum, quia per participationem | |
| 1104 divinae sapientiae, et non per essentiam propriam, possunt | |
| 1105 intellectus eorum esse actu ea quae intelligunt. Et sic patet quod | |
| 1106 non omne id quod pertinet ad habitum naturalem, potest ad potentiam | |
| 53 | 1107 pertinere.</p><p title="I-II q. 51 a. 1 ad 3"><a name="35683"><span class="ref">[35683] Iª-IIae q. 51 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1108 dicendum quod natura non aequaliter se habet ad causandas omnes |
| 1109 diversitates habituum, quia quidam possunt causari a natura, quidam | |
| 1110 non, ut supra dictum est. Et ideo non sequitur, si aliqui habitus | |
| 53 | 1111 sint naturales, quod omnes sint naturales.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 51 a. 2 arg. 1"><a name="35684"><span class="ref">[35684] Iª-IIae q. 51 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1112 sic proceditur. Videtur quod nullus habitus possit ex actu causari. |
| 1113 Habitus enim est qualitas quaedam, ut supra dictum est. Omnis autem | |
| 1114 qualitas causatur in aliquo subiecto, inquantum est alicuius | |
| 1115 receptivum. Cum igitur agens ex hoc quod agit, non recipiat | |
| 1116 aliquid, sed magis ex se emittat; videtur quod non possit aliquis | |
| 53 | 1117 habitus in agente ex propriis actibus generari.</p><p title="I-II q. 51 a. 2 arg. 2"><a name="35685"><span class="ref">[35685] Iª-IIae q. 51 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1118 illud in quo causatur aliqua qualitas, movetur ad qualitatem illam, |
| 1119 sicut patet in re calefacta vel infrigidata, quod autem producit | |
| 1120 actum causantem qualitatem, movet, ut patet de calefaciente vel | |
| 1121 infrigidante. Si igitur in aliquo causaretur habitus per actum sui | |
| 1122 ipsius, sequeretur quod idem esset movens et motum, agens et | |
| 53 | 1123 patiens. Quod est impossibile, ut dicitur in VII Physic.</p><p title="I-II q. 51 a. 2 arg. 3"><a name="35686"><span class="ref">[35686] Iª-IIae q. 51 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1124 effectus non potest esse nobilior sua causa. Sed habitus est |
| 1125 nobilior quam actus praecedens habitum, quod patet ex hoc, quod | |
| 1126 nobiliores actus reddit. Ergo habitus non potest causari ab actu | |
| 53 | 1127 praecedente habitum.</p><p title="I-II q. 51 a. 2 s. c."><a name="35687"><span class="ref">[35687] Iª-IIae q. 51 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1128 est quod philosophus, in II Ethic., docet habitus virtutum et |
| 53 | 1129 vitiorum ex actibus causari.</p><p title="I-II q. 51 a. 2 co."><a name="35688"><span class="ref">[35688] Iª-IIae q. 51 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1130 dicendum quod in agente quandoque est solum activum principium sui |
| 1131 actus, sicut in igne est solum principium activum calefaciendi. Et | |
| 1132 in tali agente non potest aliquis habitus causari ex proprio actu, | |
| 1133 et inde est quod res naturales non possunt aliquid consuescere vel | |
| 1134 dissuescere, ut dicitur in II Ethic. Invenitur autem aliquod agens | |
| 1135 in quo est principium activum et passivum sui actus, sicut patet in | |
| 1136 actibus humanis. Nam actus appetitivae virtutis procedunt a vi | |
| 1137 appetitiva secundum quod movetur a vi apprehensiva repraesentante | |
| 1138 obiectum, et ulterius vis intellectiva, secundum quod ratiocinatur | |
| 1139 de conclusionibus, habet sicut principium activum propositionem per | |
| 1140 se notam. Unde ex talibus actibus possunt in agentibus aliqui | |
| 1141 habitus causari, non quidem quantum ad primum activum principium, | |
| 1142 sed quantum ad principium actus quod movet motum. Nam omne quod | |
| 1143 patitur et movetur ab alio, disponitur per actum agentis, unde ex | |
| 1144 multiplicatis actibus generatur quaedam qualitas in potentia | |
| 1145 passiva et mota, quae nominatur habitus. Sicut habitus virtutum | |
| 1146 moralium causantur in appetitivis potentiis, secundum quod moventur | |
| 1147 a ratione, et habitus scientiarum causantur in intellectu, secundum | |
| 53 | 1148 quod movetur a primis propositionibus.</p><p title="I-II q. 51 a. 2 ad 1"><a name="35689"><span class="ref">[35689] Iª-IIae q. 51 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1149 ergo dicendum quod agens, inquantum est agens, non recipit aliquid. |
| 1150 Sed inquantum agit motum ab alio, sic recipit aliquid a movente, et | |
| 53 | 1151 sic causatur habitus.</p><p title="I-II q. 51 a. 2 ad 2"><a name="35690"><span class="ref">[35690] Iª-IIae q. 51 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1152 dicendum quod idem, secundum idem, non potest esse movens et motum. |
| 1153 Nihil autem prohibet idem a seipso moveri secundum diversa, ut in | |
| 53 | 1154 VIII Physic. probatur.</p><p title="I-II q. 51 a. 2 ad 3"><a name="35691"><span class="ref">[35691] Iª-IIae q. 51 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1155 dicendum quod actus praecedens habitum inquantum procedit a |
| 1156 principio activo, procedit a nobiliori principio quam sit habitus | |
| 1157 generatus, sicut ipsa ratio est nobilius principium quam sit | |
| 1158 habitus virtutis moralis in vi appetitiva per actuum consuetudines | |
| 1159 generatus; et intellectus principiorum est nobilius principium quam | |
| 53 | 1160 scientia conclusionum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 51 a. 3 arg. 1"><a name="35692"><span class="ref">[35692] Iª-IIae q. 51 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1161 sic proceditur. Videtur quod per unum actum possit habitus |
| 1162 generari. Demonstratio enim actus rationis est. Sed per unam | |
| 1163 demonstrationem causatur scientia quae est habitus conclusionis | |
| 53 | 1164 unius. Ergo habitus potest causari ex uno actu.</p><p title="I-II q. 51 a. 3 arg. 2"><a name="35693"><span class="ref">[35693] Iª-IIae q. 51 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1165 sicut contingit actus crescere per multiplicationem, ita contingit |
| 1166 actum crescere per intensionem. Sed multiplicatis actibus, | |
| 1167 generatur habitus. Ergo etiam si multum intendatur unus actus, | |
| 53 | 1168 poterit esse causa generativa habitus.</p><p title="I-II q. 51 a. 3 arg. 3"><a name="35694"><span class="ref">[35694] Iª-IIae q. 51 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1169 sanitas et aegritudo sunt habitus quidam. Sed ex uno actu contingit |
| 1170 hominem vel sanari vel infirmari. Ergo unus actus potest habitum | |
| 53 | 1171 causare.</p><p title="I-II q. 51 a. 3 s. c."><a name="35695"><span class="ref">[35695] Iª-IIae q. 51 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1172 est quod philosophus dicit, in I Ethic., quod <i>una hirundo ver |
| 1173 non facit, nec una dies, ita utique nec beatum nec felicem una | |
| 1174 dies, nec paucum tempus. Sed beatitudo est operatio secundum | |
| 1175 habitum perfectae virtutis</i>, ut dicitur in I Ethic. Ergo habitus | |
| 1176 virtutis, et eadem ratione alius habitus, non causatur per unum | |
| 53 | 1177 actum.</p><p title="I-II q. 51 a. 3 co."><a name="35696"><span class="ref">[35696] Iª-IIae q. 51 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1178 dicendum quod, sicut iam dictum est, habitus per actum generatur |
| 1179 inquantum potentia passiva movetur ab aliquo principio activo. Ad | |
| 1180 hoc autem quod aliqua qualitas causetur in passivo, oportet quod | |
| 1181 activum totaliter vincat passivum. Unde videmus quod, quia ignis | |
| 1182 non potest statim vincere suum combustibile, non statim inflammat | |
| 1183 ipsum, sed paulatim abiicit contrarias dispositiones, ut sic | |
| 1184 totaliter vincens ipsum, similitudinem suam ipsi imprimat. | |
| 1185 Manifestum est autem quod principium activum quod est ratio, non | |
| 1186 totaliter potest supervincere appetitivam potentiam in uno actu, eo | |
| 1187 quod appetitiva potentia se habet diversimode et ad multa; | |
| 1188 iudicatur autem per rationem, in uno actu, aliquid appetendum | |
| 1189 secundum determinatas rationes et circumstantias. Unde ex hoc non | |
| 1190 totaliter vincitur appetitiva potentia, ut feratur in idem ut in | |
| 1191 pluribus, per modum naturae, quod pertinet ad habitum virtutis. Et | |
| 1192 ideo habitus virtutis non potest causari per unum actum, sed per | |
| 1193 multos. In apprehensivis autem potentiis considerandum est quod | |
| 1194 duplex est passivum, unum quidem ipse intellectus possibilis; aliud | |
| 1195 autem intellectus quem vocat Aristoteles passivum, qui est ratio | |
| 1196 particularis, idest vis cogitativa cum memorativa et imaginativa. | |
| 1197 Respectu igitur primi passivi, potest esse aliquod activum quod uno | |
| 1198 actu totaliter vincit potentiam sui passivi, sicut una propositio | |
| 1199 per se nota convincit intellectum ad assentiendum firmiter | |
| 1200 conclusioni; quod quidem non facit propositio probabilis. Unde ex | |
| 1201 multis actibus rationis oportet causari habitum opinativum, etiam | |
| 1202 ex parte intellectus possibilis, habitum autem scientiae possibile | |
| 1203 est causari ex uno rationis actu, quantum ad intellectum | |
| 1204 possibilem. Sed quantum ad inferiores vires apprehensivas, | |
| 1205 necessarium est eosdem actus pluries reiterari, ut aliquid firmiter | |
| 1206 memoriae imprimatur. Unde philosophus, in libro de memoria et | |
| 1207 reminiscentia, dicit quod <i>meditatio confirmat memoriam</i>. | |
| 1208 Habitus autem corporales possibile est causari ex uno actu, si | |
| 1209 activum fuerit magnae virtutis, sicut quandoque medicina fortis | |
| 53 | 1210 statim inducit sanitatem.</p><p title="I-II q. 51 a. 3 ad arg."><a name="35697"><span class="ref">[35697] Iª-IIae q. 51 a. 3 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 1211 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 51 a. 4 arg. 1"><a name="35698"><span class="ref">[35698] Iª-IIae q. 51 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 1212 sic proceditur. Videtur quod nullus habitus hominibus infundatur a |
| 1213 Deo. Deus enim aequaliter se habet ad omnes. Si igitur quibusdam | |
| 1214 infundit habitus aliquos, omnibus eos infunderet. Quod patet esse | |
| 53 | 1215 falsum.</p><p title="I-II q. 51 a. 4 arg. 2"><a name="35699"><span class="ref">[35699] Iª-IIae q. 51 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1216 Deus operatur in omnibus secundum modum qui convenit naturae |
| 1217 ipsorum, quia divinae providentiae est naturam salvare, ut dicit | |
| 1218 Dionysius, IV cap. de Div. Nom. Sed habitus in homine naturaliter | |
| 1219 causantur ex actibus, ut dictum est. Non ergo causat Deus in | |
| 53 | 1220 hominibus aliquos habitus absque actibus.</p><p title="I-II q. 51 a. 4 arg. 3"><a name="35700"><span class="ref">[35700] Iª-IIae q. 51 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1221 si aliquis habitus a Deo infunditur, per illum habitum homo potest |
| 1222 multos actus producere. Sed ex illis actibus causatur similis | |
| 1223 habitus, ut in II Ethic. dicitur. Sequitur ergo duos habitus | |
| 1224 eiusdem speciei esse in eodem, unum acquisitum, et alterum infusum. | |
| 1225 Quod videtur esse impossibile, non enim duae formae unius speciei | |
| 1226 possunt esse in eodem subiecto. Non ergo habitus aliquis infunditur | |
| 53 | 1227 homini a Deo.</p><p title="I-II q. 51 a. 4 s. c."><a name="35701"><span class="ref">[35701] Iª-IIae q. 51 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1228 est quod dicitur Eccli. XV, <i>implevit eum dominus spiritu |
| 1229 sapientiae et intellectus</i>. Sed sapientia et intellectus quidam | |
| 53 | 1230 habitus sunt. Ergo aliqui habitus homini a Deo infunduntur.</p><p title="I-II q. 51 a. 4 co."><a name="35702"><span class="ref">[35702] Iª-IIae q. 51 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1231 dicendum quod duplici ratione aliqui habitus homini a Deo |
| 1232 infunduntur. Prima ratio est, quia aliqui habitus sunt quibus homo | |
| 1233 bene disponitur ad finem excedentem facultatem humanae naturae, qui | |
| 1234 est ultima et perfecta hominis beatitudo, ut supra dictum est. Et | |
| 1235 quia habitus oportet esse proportionatos ei ad quod homo disponitur | |
| 1236 secundum ipsos, ideo necesse est quod etiam habitus ad huiusmodi | |
| 1237 finem disponentes, excedant facultatem humanae naturae. Unde tales | |
| 1238 habitus nunquam possunt homini inesse nisi ex infusione divina, | |
| 1239 sicut est de omnibus gratuitis virtutibus. Alia ratio est, quia | |
| 1240 Deus potest producere effectus causarum secundarum absque ipsis | |
| 1241 causis secundis, ut in primo dictum est. Sicut igitur quandoque, ad | |
| 1242 ostensionem suae virtutis, producit sanitatem absque naturali | |
| 1243 causa, quae tamen per naturam posset causari; ita etiam quandoque, | |
| 1244 ad ostendendam suam virtutem, infundit homini illos etiam habitus | |
| 1245 qui naturali virtute possunt causari. Sicut apostolis dedit | |
| 1246 scientiam Scripturarum et omnium linguarum, quam homines per | |
| 1247 studium vel consuetudinem acquirere possunt, licet non ita | |
| 53 | 1248 perfecte.</p><p title="I-II q. 51 a. 4 ad 1"><a name="35703"><span class="ref">[35703] Iª-IIae q. 51 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1249 ergo dicendum quod Deus, quantum ad suam naturam, aequaliter se |
| 1250 habet ad omnes, sed secundum ordinem suae sapientiae certa ratione | |
| 53 | 1251 quaedam tribuit aliquibus, quae non tribuit aliis.</p><p title="I-II q. 51 a. 4 ad 2"><a name="35704"><span class="ref">[35704] Iª-IIae q. 51 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1252 dicendum quod hoc quod Deus in omnibus operatur secundum modum |
| 1253 eorum, non excludit quin Deus quaedam operetur quae natura operari | |
| 1254 non potest, sed ex hoc sequitur quod nihil operatur contra id quod | |
| 53 | 1255 naturae convenit.</p><p title="I-II q. 51 a. 4 ad 3"><a name="35705"><span class="ref">[35705] Iª-IIae q. 51 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1256 dicendum quod actus qui producuntur ex habitu infuso, non causant |
| 1257 aliquem habitum, sed confirmant habitum praeexistentem, sicut | |
| 1258 medicinalia remedia adhibita homini sano per naturam, non causant | |
| 53 | 1259 aliquam sanitatem, sed sanitatem prius habitam corroborant.</p></div></div><div class="q" id="q52"><h2>Quaestio 52</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 52 pr."><a name="35706"><span class="ref">[35706] |
| 1260 Iª-IIae q. 52 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 1261 augmento habituum. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, utrum |
| 1262 habitus augeantur. Secundo, utrum augeantur per additionem. Tertio, | |
| 53 | 1263 utrum quilibet actus augeat habitum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 52 a. 1 arg. 1"><a name="35707"><span class="ref">[35707] Iª-IIae q. 52 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1264 sic proceditur. Videtur quod habitus augeri non possint. Augmentum |
| 1265 enim est circa quantitatem, ut dicitur in V Physic. Sed habitus non | |
| 1266 sunt in genere quantitatis, sed in genere qualitatis. Ergo circa | |
| 53 | 1267 eos augmentum esse non potest.</p><p title="I-II q. 52 a. 1 arg. 2"><a name="35708"><span class="ref">[35708] Iª-IIae q. 52 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1268 habitus est perfectio quaedam, ut dicitur in VII Physic. Sed |
| 1269 perfectio, cum importet finem et terminum, non videtur posse | |
| 53 | 1270 recipere magis et minus. Ergo habitus augeri non potest.</p><p title="I-II q. 52 a. 1 arg. 3"><a name="35709"><span class="ref">[35709] Iª-IIae q. 52 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1271 in his quae recipiunt magis et minus, contingit esse alterationem, |
| 1272 alterari enim dicitur quod de minus calido fit magis calidum. Sed | |
| 1273 in habitibus non est alteratio, ut probatur in VII Physic. Ergo | |
| 53 | 1274 habitus augeri non possunt.</p><p title="I-II q. 52 a. 1 s. c."><a name="35710"><span class="ref">[35710] Iª-IIae q. 52 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1275 est quod fides est quidam habitus, et tamen augetur, unde discipuli |
| 1276 domino dicunt, domine, adauge nobis fidem, ut habetur Luc. XVII. | |
| 53 | 1277 Ergo habitus augentur.</p><p title="I-II q. 52 a. 1 co."><a name="35711"><span class="ref">[35711] Iª-IIae q. 52 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1278 dicendum quod augmentum, sicut et alia ad quantitatem pertinentia, |
| 1279 a quantitatibus corporalibus ad res spirituales intelligibiles | |
| 1280 transfertur; propter connaturalitatem intellectus nostri ad res | |
| 1281 corporeas, quae sub imaginatione cadunt. Dicitur autem in | |
| 1282 quantitatibus corporeis aliquid magnum, secundum quod ad debitam | |
| 1283 perfectionem quantitatis perducitur, unde aliqua quantitas | |
| 1284 reputatur magna in homine, quae non reputatur magna in elephante. | |
| 1285 Unde et in formis dicimus aliquid magnum, ex hoc quod est | |
| 1286 perfectum. Et quia bonum habet rationem perfecti, propter hoc <i>in | |
| 1287 his quae non mole magna sunt, idem est esse maius quod melius</i>, | |
| 1288 ut Augustinus dicit, in VI de Trin. Perfectio autem formae | |
| 1289 dupliciter potest considerari, uno modo, secundum ipsam formam; | |
| 1290 alio modo, secundum quod subiectum participat formam. Inquantum | |
| 1291 igitur attenditur perfectio formae secundum ipsam formam, sic | |
| 1292 dicitur ipsa esse parva vel magna; puta magna vel parva sanitas vel | |
| 1293 scientia. Inquantum vero attenditur perfectio formae secundum | |
| 1294 participationem subiecti, dicitur magis et minus; puta magis vel | |
| 1295 minus album vel sanum. Non autem ista distinctio procedit secundum | |
| 1296 hoc, quod forma habeat esse praeter materiam aut subiectum, sed | |
| 1297 quia alia est consideratio eius secundum rationem speciei suae, et | |
| 1298 alia secundum quod participatur in subiecto. Secundum hoc igitur, | |
| 1299 circa intensionem et remissionem habituum et formarum, fuerunt | |
| 1300 quatuor opiniones apud philosophos, ut Simplicius narrat in | |
| 1301 commento praedicamentorum. Plotinus enim et alii Platonici ponebant | |
| 1302 ipsas qualitates et habitus suscipere magis et minus, propter hoc | |
| 1303 quod materiales erant, et ex hoc habebant indeterminationem | |
| 1304 quandam, propter materiae infinitatem. Alii vero in contrarium | |
| 1305 ponebant quod ipsae qualitates et habitus secundum se non | |
| 1306 recipiebant magis et minus; sed qualia dicuntur magis et minus, | |
| 1307 secundum diversam participationem; puta quod iustitia non dicatur | |
| 1308 magis et minus, sed iustum. Et hanc opinionem tangit Aristoteles in | |
| 1309 praedicamentis. Tertia fuit opinio Stoicorum, media inter has. | |
| 1310 Posuerunt enim quod aliqui habitus secundum se recipiunt magis et | |
| 1311 minus, sicuti artes; quidam autem non, sicut virtutes. Quarta | |
| 1312 opinio fuit quorundam dicentium quod qualitates et formae | |
| 1313 immateriales non recipiunt magis et minus, materiales autem | |
| 1314 recipiunt. Ut igitur huius rei veritas manifestetur, considerandum | |
| 1315 est quod illud secundum quod sortitur aliquid speciem, oportet esse | |
| 1316 fixum et stans, et quasi indivisibile, quaecumque enim ad illud | |
| 1317 attingunt, sub specie continentur; quaecumque autem recedunt ab | |
| 1318 illo, vel in plus vel in minus, pertinent ad aliam speciem, vel | |
| 1319 perfectiorem vel imperfectiorem. Unde philosophus dicit, in VIII | |
| 1320 Metaphys., quod species rerum sunt sicut numeri, in quibus additio | |
| 1321 vel diminutio variat speciem. Si igitur aliqua forma, vel | |
| 1322 quaecumque res, secundum seipsam vel secundum aliquid sui, | |
| 1323 sortiatur rationem speciei; necesse est quod, secundum se | |
| 1324 considerata, habeat determinatam rationem, quae neque in plus | |
| 1325 excedere, neque in minus deficere possit. Et huiusmodi sunt calor | |
| 1326 et albedo, et aliae huiusmodi qualitates quae non dicuntur in | |
| 1327 ordine ad aliud, et multo magis substantia, quae est per se ens. | |
| 1328 Illa vero quae recipiunt speciem ex aliquo ad quod ordinantur, | |
| 1329 possunt secundum seipsa diversificari in plus vel in minus, et | |
| 1330 nihilominus sunt eadem specie, propter unitatem eius ad quod | |
| 1331 ordinantur, ex quo recipiunt speciem. Sicut motus secundum se est | |
| 1332 intensior et remissior, et tamen remanet eadem species, propter | |
| 1333 unitatem termini, ex quo specificatur. Et idem potest considerari | |
| 1334 in sanitate, nam corpus pertingit ad rationem sanitatis, secundum | |
| 1335 quod habet dispositionem convenientem naturae animalis, cui possunt | |
| 1336 dispositiones diversae convenientes esse; unde potest variari | |
| 1337 dispositio in plus vel in minus, et tamen semper remanet ratio | |
| 1338 sanitatis. Unde philosophus dicit, in X Ethic., quod <i>sanitas | |
| 1339 ipsa recipit magis et minus, non enim eadem est commensuratio in | |
| 1340 omnibus, neque in uno et eodem semper; sed remissa permanet sanitas | |
| 1341 usque ad aliquid</i>. Huiusmodi autem diversae dispositiones vel | |
| 1342 commensurationes sanitatis se habent secundum excedens et excessum, | |
| 1343 unde si nomen sanitatis esset impositum soli perfectissimae | |
| 1344 commensurationi, tunc ipsa sanitas non diceretur maior vel minor. | |
| 1345 Sic igitur patet qualiter aliqua qualitas vel forma possit secundum | |
| 1346 seipsam augeri vel minui, et qualiter non. Si vero consideremus | |
| 1347 qualitatem vel formam secundum participationem subiecti, sic etiam | |
| 1348 inveniuntur quaedam qualitates et formae recipere magis et minus, | |
| 1349 et quaedam non. Huiusmodi autem diversitatis causam Simplicius | |
| 1350 assignat ex hoc, quod substantia secundum seipsam non potest | |
| 1351 recipere magis et minus, quia est ens per se. Et ideo omnis forma | |
| 1352 quae substantialiter participatur in subiecto, caret intensione et | |
| 1353 remissione, unde in genere substantiae nihil dicitur secundum magis | |
| 1354 et minus. Et quia quantitas propinqua est substantiae, et figura | |
| 1355 etiam consequitur quantitatem; inde est quod neque etiam in istis | |
| 1356 dicitur aliquid secundum magis aut minus. Unde philosophus dicit, | |
| 1357 in VII Physic., quod cum aliquid accipit formam et figuram, non | |
| 1358 dicitur alterari, sed magis fieri. Aliae vero qualitates, quae sunt | |
| 1359 magis distantes a substantia, et coniunguntur passionibus et | |
| 1360 actionibus, recipiunt magis et minus secundum participationem | |
| 1361 subiecti. Potest autem et magis explicari huiusmodi diversitatis | |
| 1362 ratio. Ut enim dictum est, id a quo aliquid habet speciem, oportet | |
| 1363 manere fixum et stans in indivisibili. Duobus igitur modis potest | |
| 1364 contingere quod forma non participatur secundum magis et minus. Uno | |
| 1365 modo, quia participans habet speciem secundum ipsam. Et inde est | |
| 1366 quod nulla forma substantialis participatur secundum magis et | |
| 1367 minus. Et propter hoc philosophus dicit, in VIII Metaphys., quod, | |
| 1368 sicut numerus non habet magis neque minus, sic neque substantia | |
| 1369 quae est secundum speciem, idest quantum ad participationem formae | |
| 1370 specificae; sed si quidem quae cum materia, idest, secundum | |
| 1371 materiales dispositiones invenitur magis et minus in substantia. | |
| 1372 Alio modo potest contingere ex hoc quod ipsa indivisibilitas est de | |
| 1373 ratione formae, unde oportet quod, si aliquid participet formam | |
| 1374 illam, quod participet illam secundum rationem indivisibilitatis. | |
| 1375 Et inde est quod species numeri non dicuntur secundum magis et | |
| 1376 minus, quia unaquaeque species in eis constituitur per | |
| 1377 indivisibilem unitatem. Et eadem ratio est de speciebus quantitatis | |
| 1378 continuae quae secundum numeros accipiuntur ut bicubitum et | |
| 1379 tricubitum; et de relationibus, ut duplum et triplum; et de | |
| 1380 figuris, ut trigonum et tetragonum. Et hanc rationem ponit | |
| 1381 Aristoteles in praedicamentis, ubi, assignans rationem quare | |
| 1382 figurae non recipiunt magis et minus, dicit, <i>quae quidem enim | |
| 1383 recipiunt trigoni rationem et circuli, similiter trigona vel | |
| 1384 circuli sunt</i>, quia scilicet indivisibilitas est de ipsa eorum | |
| 1385 ratione, unde quaecumque participant rationem eorum, oportet quod | |
| 1386 indivisibiliter participent. Sic igitur patet quod, cum habitus et | |
| 1387 dispositiones dicantur secundum ordinem ad aliquid, ut dicitur in | |
| 1388 VII Physic., dupliciter potest intensio et remissio in habitibus et | |
| 1389 dispositionibus considerari. Uno modo, secundum se, prout dicitur | |
| 1390 maior vel minor sanitas; vel maior vel minor scientia, quae ad | |
| 1391 plura vel pauciora se extendit. Alio modo, secundum participationem | |
| 1392 subiecti, prout scilicet aequalis scientia vel sanitas magis | |
| 1393 recipitur in uno quam in alio, secundum diversam aptitudinem vel ex | |
| 1394 natura vel ex consuetudine. Non enim habitus et dispositio dat | |
| 1395 speciem subiecto, neque iterum in sui ratione includit | |
| 1396 indivisibilitatem. Quomodo autem circa virtutes se habeat, infra | |
| 53 | 1397 dicetur.</p><p title="I-II q. 52 a. 1 ad 1"><a name="35712"><span class="ref">[35712] Iª-IIae q. 52 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1398 ergo dicendum quod, sicut nomen magnitudinis derivatur a |
| 1399 quantitatibus corporalibus ad intelligibiles perfectiones formarum; | |
| 53 | 1400 ita etiam et nomen augmenti, cuius terminus est magnum.</p><p title="I-II q. 52 a. 1 ad 2"><a name="35713"><span class="ref">[35713] Iª-IIae q. 52 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1401 dicendum quod habitus quidem perfectio est, non tamen talis |
| 1402 perfectio quae sit terminus sui subiecti, puta dans ei esse | |
| 1403 specificum. Neque etiam in sui ratione terminum includit, sicut | |
| 1404 species numerorum. Unde nihil prohibet quin recipiat magis et | |
| 53 | 1405 minus.</p><p title="I-II q. 52 a. 1 ad 3"><a name="35714"><span class="ref">[35714] Iª-IIae q. 52 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1406 dicendum quod alteratio primo quidem est in qualitatibus tertiae |
| 1407 speciei. In qualitatibus vero primae speciei potest esse alteratio | |
| 1408 per posterius, facta enim alteratione secundum calidum et frigidum, | |
| 1409 sequitur animal alterari secundum sanum et aegrum. Et similiter, | |
| 1410 facta alteratione secundum passiones appetitus sensitivi, vel | |
| 1411 secundum vires sensitivas apprehensivas, sequitur alteratio | |
| 53 | 1412 secundum scientias et virtutes, ut dicitur in VII Physic.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 52 a. 2 arg. 1"><a name="35715"><span class="ref">[35715] Iª-IIae q. 52 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1413 sic proceditur. Videtur quod augmentum habituum fiat per |
| 1414 additionem. Nomen enim augmenti, ut dictum est, a quantitatibus | |
| 1415 corporalibus transfertur ad formas. Sed in quantitatibus | |
| 1416 corporalibus non fit augmentum sine additione, unde in I de | |
| 1417 Generat. dicitur quod <i>augmentum est praeexistenti magnitudini | |
| 1418 additamentum</i>. Ergo et in habitibus non fit augmentum nisi per | |
| 53 | 1419 additionem.</p><p title="I-II q. 52 a. 2 arg. 2"><a name="35716"><span class="ref">[35716] Iª-IIae q. 52 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1420 habitus non augetur nisi aliquo agente. Sed omne agens aliquid |
| 1421 facit in subiecto patiente, sicut calefaciens facit calorem in ipso | |
| 1422 calefacto. Ergo non potest esse augmentum nisi aliqua fiat | |
| 53 | 1423 additio.</p><p title="I-II q. 52 a. 2 arg. 3"><a name="35717"><span class="ref">[35717] Iª-IIae q. 52 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1424 sicut id quod non est album, est in potentia ad album; ita id quod |
| 1425 est minus album, est in potentia ad magis album. Sed id quod non | |
| 1426 est album, non fit album nisi per adventum albedinis. Ergo id quod | |
| 1427 est minus album, non fit magis album nisi per aliquam aliam | |
| 53 | 1428 albedinem supervenientem.</p><p title="I-II q. 52 a. 2 s. c."><a name="35718"><span class="ref">[35718] Iª-IIae q. 52 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1429 est quod philosophus dicit, in IV Physic., <i>ex calido fit magis |
| 1430 calidum, nullo facto in materia calido, quod non esset calidum | |
| 1431 quando erat minus calidum</i>. Ergo, pari ratione, nec in aliis | |
| 53 | 1432 formis quae augentur, est aliqua additio.</p><p title="I-II q. 52 a. 2 co."><a name="35719"><span class="ref">[35719] Iª-IIae q. 52 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1433 dicendum quod huius quaestionis solutio dependet ex praemissa. |
| 1434 Dictum est enim supra quod augmentum et diminutio in formis quae | |
| 1435 intenduntur et remittuntur, accidit uno modo non ex parte ipsius | |
| 1436 formae secundum se consideratae, sed ex diversa participatione | |
| 1437 subiecti. Et ideo huiusmodi augmentum habituum et aliarum formarum, | |
| 1438 non fit per additionem formae ad formam; sed fit per hoc quod | |
| 1439 subiectum magis vel minus perfecte participat unam et eandem | |
| 1440 formam. Et sicut per agens quod est actu, fit aliquid actu calidum, | |
| 1441 quasi de novo incipiens participare formam, non quod fiat ipsa | |
| 1442 forma, ut probatur VII Metaphys.; ita per actionem intensam ipsius | |
| 1443 agentis efficitur magis calidum, tanquam perfectius participans | |
| 1444 formam, non tanquam formae aliquid addatur. Si enim per additionem | |
| 1445 intelligeretur huiusmodi augmentum in formis, hoc non posset esse | |
| 1446 nisi vel ex parte ipsius formae, vel ex parte subiecti. Si autem ex | |
| 1447 parte ipsius formae, iam dictum est quod talis additio vel | |
| 1448 subtractio speciem variaret; sicut variatur species coloris, quando | |
| 1449 de pallido fit album. Si vero huiusmodi additio intelligatur ex | |
| 1450 parte subiecti, hoc non posset esse nisi vel quia aliqua pars | |
| 1451 subiecti recipit formam quam prius non habebat, ut si dicatur | |
| 1452 frigus crescere in homine qui prius frigebat in una parte, quando | |
| 1453 iam in pluribus partibus friget, vel quia aliquod aliud subiectum | |
| 1454 additur participans eandem formam, sicut si calidum adiungatur | |
| 1455 calido, vel album albo. Sed secundum utrumque istorum duorum | |
| 1456 modorum, non dicitur aliquid magis album vel calidum, sed maius. | |
| 1457 Sed quia quaedam accidentia augentur secundum seipsa, ut supra | |
| 1458 dictum est, in quibusdam eorum fieri potest augmentum per | |
| 1459 additionem. Augetur enim motus per hoc quod ei aliquid additur vel | |
| 1460 secundum tempus in quo est, vel secundum viam per quam est, et | |
| 1461 tamen manet eadem species, propter unitatem termini. Augetur etiam | |
| 1462 nihilominus motus per intensionem, secundum participationem | |
| 1463 subiecti, inquantum scilicet idem motus potest vel magis vel minus | |
| 1464 expedite aut prompte fieri. Similiter etiam et scientia potest | |
| 1465 augeri secundum seipsam per additionem, sicut cum aliquis plures | |
| 1466 conclusiones geometriae addiscit, augetur in eo habitus eiusdem | |
| 1467 scientiae secundum speciem. Augetur nihilominus scientia in aliquo, | |
| 1468 secundum participationem subiecti, per intensionem, prout scilicet | |
| 1469 expeditius et clarius unus homo se habet alio in eisdem | |
| 1470 conclusionibus considerandis. In habitibus autem corporalibus non | |
| 1471 multum videtur fieri augmentum per additionem. Quia non dicitur | |
| 1472 animal sanum simpliciter, aut pulchrum, nisi secundum omnes partes | |
| 1473 suas sit tale. Quod autem ad perfectiorem commensurationem | |
| 1474 perducatur, hoc contingit secundum transmutationem simplicium | |
| 1475 qualitatum; quae non augentur nisi secundum intensionem, ex parte | |
| 1476 subiecti participantis. Quomodo autem se habeat circa virtutes, | |
| 53 | 1477 infra dicetur.</p><p title="I-II q. 52 a. 2 ad 1"><a name="35720"><span class="ref">[35720] Iª-IIae q. 52 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1478 ergo dicendum quod etiam in magnitudine corporali contingit |
| 1479 dupliciter esse augmentum. Uno modo, per additionem subiecti ad | |
| 1480 subiectum; sicut est in augmento viventium. Alio modo, per solam | |
| 1481 intensionem, absque omni additione; sicut est in his quae | |
| 53 | 1482 rarefiunt, ut dicitur in IV Physic.</p><p title="I-II q. 52 a. 2 ad 2"><a name="35721"><span class="ref">[35721] Iª-IIae q. 52 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1483 dicendum quod causa augens habitum, facit quidem semper aliquid in |
| 1484 subiecto, non autem novam formam. Sed facit quod subiectum | |
| 1485 perfectius participet formam praeexistentem, aut quod amplius se | |
| 53 | 1486 extendat.</p><p title="I-II q. 52 a. 2 ad 3"><a name="35722"><span class="ref">[35722] Iª-IIae q. 52 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1487 dicendum quod id quod nondum est album, est in potentia ad formam |
| 1488 ipsam, tanquam nondum habens formam, et ideo agens causat novam | |
| 1489 formam in subiecto. Sed id quod est minus calidum aut album, non | |
| 1490 est in potentia ad formam, cum iam actu formam habeat, sed est in | |
| 1491 potentia ad perfectum participationis modum. Et hoc consequitur per | |
| 53 | 1492 actionem agentis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 52 a. 3 arg. 1"><a name="35723"><span class="ref">[35723] Iª-IIae q. 52 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1493 sic proceditur. Videtur quod quilibet actus augeat habitum. |
| 1494 Multiplicata enim causa, multiplicatur effectus. Sed actus sunt | |
| 1495 causa habituum aliquorum, ut supra dictum est. Ergo habitus | |
| 53 | 1496 augetur, multiplicatis actibus.</p><p title="I-II q. 52 a. 3 arg. 2"><a name="35724"><span class="ref">[35724] Iª-IIae q. 52 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1497 de similibus idem est iudicium. Sed omnes actus ab eodem habitu |
| 1498 procedentes sunt similes, ut dicitur in II Ethic. Ergo, si aliqui | |
| 53 | 1499 actus augeant habitum, quilibet actus augebit ipsum.</p><p title="I-II q. 52 a. 3 arg. 3"><a name="35725"><span class="ref">[35725] Iª-IIae q. 52 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1500 simile augetur suo simili. Sed quilibet actus est similis habitui a |
| 53 | 1501 quo procedit. Ergo quilibet actus auget habitum.</p><p title="I-II q. 52 a. 3 s. c."><a name="35726"><span class="ref">[35726] Iª-IIae q. 52 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1502 idem non est contrariorum causa. Sed, sicut dicitur in II Ethic., |
| 1503 aliqui actus ab habitu procedentes diminuunt ipsum; utpote cum | |
| 53 | 1504 negligenter fiunt. Ergo non omnis actus habitum auget.</p><p title="I-II q. 52 a. 3 co."><a name="35727"><span class="ref">[35727] Iª-IIae q. 52 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1505 dicendum quod similes actus similes habitus causant, ut dicitur in |
| 1506 II Ethic. Similitudo autem et dissimilitudo non solum attenditur | |
| 1507 secundum qualitatem eandem vel diversam; sed etiam secundum eundem | |
| 1508 vel diversum participationis modum. Est enim dissimile non solum | |
| 1509 nigrum albo, sed etiam minus album magis albo, nam etiam motus fit | |
| 1510 a minus albo in magis album, tanquam ex opposito in oppositum, ut | |
| 1511 dicitur in V Physic. Quia vero usus habituum in voluntate hominis | |
| 1512 consistit, ut ex supradictis patet; sicut contingit quod aliquis | |
| 1513 habens habitum non utitur illo, vel etiam agit actum contrarium; | |
| 1514 ita etiam potest contingere quod utitur habitu secundum actum non | |
| 1515 respondentem proportionaliter intensioni habitus. Si igitur | |
| 1516 intensio actus proportionaliter aequetur intensioni habitus, vel | |
| 1517 etiam superexcedat; quilibet actus vel auget habitum, vel disponit | |
| 1518 ad augmentum ipsius; ut loquamur de augmento habituum ad | |
| 1519 similitudinem augmenti animalis. Non enim quodlibet alimentum | |
| 1520 assumptum actu auget animal, sicut nec quaelibet gutta cavat | |
| 1521 lapidem, sed, multiplicato alimento, tandem fit augmentum. Ita | |
| 1522 etiam, multiplicatis actibus, crescit habitus. Si vero intensio | |
| 1523 actus proportionaliter deficiat ab intensione habitus, talis actus | |
| 1524 non disponit ad augmentum habitus, sed magis ad diminutionem | |
| 53 | 1525 ipsius.</p><p title="I-II q. 52 a. 3 ad arg."><a name="35728"><span class="ref">[35728] Iª-IIae q. 52 a. 3 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 1526 patet responsio ad obiecta.</p></div></div><div class="q" id="q53"><h2>Quaestio 53</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 53 pr."><a name="35729"><span class="ref">[35729] | |
| 1527 Iª-IIae q. 53 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 1528 corruptione et diminutione habituum. Et circa hoc quaeruntur tria. |
| 1529 Primo, utrum habitus corrumpi possit. Secundo, utrum possit | |
| 53 | 1530 diminui. Tertio, de modo corruptionis et diminutionis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 53 a. 1 arg. 1"><a name="35730"><span class="ref">[35730] Iª-IIae q. 53 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1531 sic proceditur. Videtur quod habitus corrumpi non possit. Habitus |
| 1532 enim inest sicut natura quaedam, unde operationes secundum habitum | |
| 1533 sunt delectabiles. Sed natura non corrumpitur, manente eo cuius est | |
| 53 | 1534 natura. Ergo neque habitus corrumpi potest, manente subiecto.</p><p title="I-II q. 53 a. 1 arg. 2"><a name="35731"><span class="ref">[35731] Iª-IIae q. 53 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1535 omnis corruptio formae vel est per corruptionem subiecti, vel est a |
| 1536 contrario, sicut aegritudo corrumpitur corrupto animali, vel etiam | |
| 1537 superveniente sanitate. Sed scientia, quae est quidam habitus, non | |
| 1538 potest corrumpi per corruptionem subiecti, quia intellectus, qui | |
| 1539 est subiectum eius, est substantia quaedam, et non corrumpitur, ut | |
| 1540 dicitur in I de anima. Similiter etiam non potest corrumpi a | |
| 1541 contrario, nam species intelligibiles non sunt ad invicem | |
| 1542 contrariae, ut dicitur in VII Metaphys. Ergo habitus scientiae | |
| 53 | 1543 nullo modo corrumpi potest.</p><p title="I-II q. 53 a. 1 arg. 3"><a name="35732"><span class="ref">[35732] Iª-IIae q. 53 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1544 omnis corruptio est per aliquem motum. Sed habitus scientiae, qui |
| 1545 est in anima, non potest corrumpi per motum per se ipsius animae, | |
| 1546 quia anima per se non movetur. Movetur autem per accidens per motum | |
| 1547 corporis. Nulla autem transmutatio corporalis videtur posse | |
| 1548 corrumpere species intelligibiles existentes in intellectu, cum | |
| 1549 intellectus sit per se locus specierum, sine corpore, unde ponitur | |
| 1550 quod nec per senium nec per mortem corrumpuntur habitus. Ergo | |
| 1551 scientia corrumpi non potest. Et per consequens, nec habitus | |
| 1552 virtutis, qui etiam est in anima rationali, et, sicut philosophus | |
| 1553 dicit in I Ethic., <i>virtutes sunt permanentiores | |
| 53 | 1554 disciplinis</i>.</p><p title="I-II q. 53 a. 1 s. c."><a name="35733"><span class="ref">[35733] Iª-IIae q. 53 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1555 est quod philosophus dicit, in libro de longitudine et brevitate |
| 1556 vitae, quod scientiae corruptio est oblivio et deceptio. Peccando | |
| 1557 etiam aliquis habitum virtutis amittit. Et ex contrariis actibus | |
| 53 | 1558 virtutes generantur et corrumpuntur, ut dicitur II Ethic.</p><p title="I-II q. 53 a. 1 co."><a name="35734"><span class="ref">[35734] Iª-IIae q. 53 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1559 dicendum quod secundum se dicitur aliqua forma corrumpi per |
| 1560 contrarium suum, per accidens autem, per corruptionem sui subiecti. | |
| 1561 Si igitur fuerit aliquis habitus cuius subiectum est corruptibile, | |
| 1562 et cuius causa habet contrarium, utroque modo corrumpi poterit, | |
| 1563 sicut patet de habitibus corporalibus, scilicet sanitate et | |
| 1564 aegritudine. Illi vero habitus quorum subiectum est incorruptibile, | |
| 1565 non possunt corrumpi per accidens. Sunt tamen habitus quidam qui, | |
| 1566 etsi principaliter sint in subiecto incorruptibili, secundario | |
| 1567 tamen sunt in subiecto corruptibili, sicut habitus scientiae, qui | |
| 1568 principaliter est quidem in intellectu possibili, secundario autem | |
| 1569 in viribus apprehensivis sensitivis, ut supra dictum est. Et ideo | |
| 1570 ex parte intellectus possibilis, habitus scientiae non potest | |
| 1571 corrumpi per accidens; sed solum ex parte inferiorum virium | |
| 1572 sensitivarum. Est igitur considerandum si possunt huiusmodi habitus | |
| 1573 per se corrumpi. Si igitur fuerit aliquis habitus qui habeat | |
| 1574 aliquod contrarium, vel ex parte sua vel ex parte suae causae, | |
| 1575 poterit per se corrumpi, si vero non habet contrarium, non poterit | |
| 1576 per se corrumpi. Manifestum est autem quod species intelligibilis | |
| 1577 in intellectu possibili existens, non habet aliquid contrarium. | |
| 1578 Neque iterum intellectui agenti, qui est causa eius, potest aliquid | |
| 1579 esse contrarium. Unde si aliquis habitus sit in intellectu | |
| 1580 possibili immediate ab intellectu agente causatus, talis habitus | |
| 1581 est incorruptibilis et per se et per accidens. Huiusmodi autem sunt | |
| 1582 habitus primorum principiorum, tam speculabilium quam practicorum, | |
| 1583 qui nulla oblivione vel deceptione corrumpi possunt, sicut | |
| 1584 philosophus dicit, in VI Ethic., de prudentia, quod non perditur | |
| 1585 per oblivionem. Aliquis vero habitus est in intellectu possibili ex | |
| 1586 ratione causatus, scilicet habitus conclusionum, qui dicitur | |
| 1587 scientia, cuius causae dupliciter potest aliquid contrarium esse. | |
| 1588 Uno modo, ex parte ipsarum propositionum ex quibus ratio procedit, | |
| 1589 etenim enuntiationi quae est, bonum est bonum, contraria est ea | |
| 1590 quae est, bonum non est bonum, secundum philosophum, in II | |
| 1591 Periherm. Alio modo, quantum ad ipsum processum rationis; prout | |
| 1592 syllogismus sophisticus opponitur syllogismo dialectico vel | |
| 1593 demonstrativo. Sic igitur patet quod per falsam rationem potest | |
| 1594 corrumpi habitus verae opinionis, aut etiam scientiae. Unde | |
| 1595 philosophus dicit quod deceptio est corruptio scientiae, sicut | |
| 1596 supra dictum est. Virtutum vero quaedam sunt intellectuales, quae | |
| 1597 sunt in ipsa ratione, ut dicitur in VI Ethic., de quibus est eadem | |
| 1598 ratio quae est de scientia vel opinione. Quaedam vero sunt in parte | |
| 1599 animae appetitiva, quae sunt virtutes morales, et eadem ratio est | |
| 1600 de vitiis oppositis. Habitus autem appetitivae partis causantur per | |
| 1601 hoc quod ratio nata est appetitivam partem movere. Unde per | |
| 1602 iudicium rationis in contrarium moventis quocumque modo, scilicet | |
| 1603 sive ex ignorantia, sive ex passione, vel etiam ex electione, | |
| 53 | 1604 corrumpitur habitus virtutis vel vitii.</p><p title="I-II q. 53 a. 1 ad 1"><a name="35735"><span class="ref">[35735] Iª-IIae q. 53 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1605 ergo dicendum quod, sicut dicitur in VII Ethic., habitus |
| 1606 similitudinem habet naturae, deficit tamen ab ipsa. Et ideo, cum | |
| 1607 natura rei nullo modo removeatur ab ipsa, habitus difficile | |
| 53 | 1608 removetur.</p><p title="I-II q. 53 a. 1 ad 2"><a name="35736"><span class="ref">[35736] Iª-IIae q. 53 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1609 dicendum quod, etsi speciebus intelligibilibus non sit aliquid |
| 1610 contrarium, enuntiationibus tamen et processui rationis potest | |
| 53 | 1611 aliquid esse contrarium, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 53 a. 1 ad 3"><a name="35737"><span class="ref">[35737] Iª-IIae q. 53 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1612 dicendum quod scientia non removetur per motum corporalem quantum |
| 1613 ad ipsam radicem habitus, sed solum quantum ad impedimentum actus; | |
| 1614 inquantum intellectus indiget in suo actu viribus sensitivis, | |
| 1615 quibus impedimentum affertur per corporalem transmutationem. Sed | |
| 1616 per intelligibilem motum rationis potest corrumpi habitus | |
| 1617 scientiae, etiam quantum ad ipsam radicem habitus. Et similiter | |
| 1618 etiam potest corrumpi habitus virtutis. Tamen quod dicitur, | |
| 1619 virtutes esse permanentiores disciplinis, intelligendum est non ex | |
| 1620 parte subiecti vel causae, sed ex parte actus, nam virtutum usus | |
| 53 | 1621 est continuus per totam vitam, non autem usus disciplinarum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 53 a. 2 arg. 1"><a name="35738"><span class="ref">[35738] Iª-IIae q. 53 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1622 sic proceditur. Videtur quod habitus diminui non possit. Habitus |
| 1623 enim est quaedam qualitas et forma simplex. Simplex autem aut totum | |
| 1624 habetur, aut totum amittitur. Ergo habitus, etsi corrumpi possit, | |
| 53 | 1625 diminui non potest.</p><p title="I-II q. 53 a. 2 arg. 2"><a name="35739"><span class="ref">[35739] Iª-IIae q. 53 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1626 omne quod convenit accidenti, convenit eidem secundum se, vel |
| 1627 ratione sui subiecti. Habitus autem secundum seipsum non intenditur | |
| 1628 et remittitur, alioquin sequeretur quod aliqua species de suis | |
| 1629 individuis praedicaretur secundum magis et minus. Si igitur | |
| 1630 secundum participationem subiecti diminui possit, sequeretur quod | |
| 1631 aliquid accidat habitui proprium, quod non sit commune ei et | |
| 1632 subiecto. Cuicumque autem formae convenit aliquid proprium praeter | |
| 1633 suum subiectum, illa forma est separabilis, ut dicitur in I de | |
| 1634 anima. Sequitur ergo quod habitus sit forma separabilis, quod est | |
| 53 | 1635 impossibile.</p><p title="I-II q. 53 a. 2 arg. 3"><a name="35740"><span class="ref">[35740] Iª-IIae q. 53 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1636 ratio et natura habitus, sicut et cuiuslibet accidentis, consistit |
| 1637 in concretione ad subiectum, unde et quodlibet accidens definitur | |
| 1638 per suum subiectum. Si igitur habitus secundum seipsum non | |
| 1639 intenditur neque remittitur, neque etiam secundum concretionem sui | |
| 53 | 1640 ad subiectum diminui poterit. Et ita nullo modo diminuetur.</p><p title="I-II q. 53 a. 2 s. c."><a name="35741"><span class="ref">[35741] Iª-IIae q. 53 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1641 est quod contraria nata sunt fieri circa idem. Augmentum autem et |
| 1642 diminutio sunt contraria. Cum igitur habitus possit augeri, videtur | |
| 53 | 1643 quod etiam possit diminui.</p><p title="I-II q. 53 a. 2 co."><a name="35742"><span class="ref">[35742] Iª-IIae q. 53 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1644 dicendum quod habitus dupliciter diminuuntur, sicut et augentur, ut |
| 1645 ex supradictis patet. Et sicut ex eadem causa augentur ex qua | |
| 1646 generantur, ita ex eadem causa diminuuntur ex qua corrumpuntur, nam | |
| 1647 diminutio habitus est quaedam via ad corruptionem, sicut e converso | |
| 53 | 1648 generatio habitus est quoddam fundamentum augmenti ipsius.</p><p title="I-II q. 53 a. 2 ad 1"><a name="35743"><span class="ref">[35743] Iª-IIae q. 53 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1649 ergo dicendum quod habitus secundum se consideratus, est forma |
| 1650 simplex, et secundum hoc non accidit ei diminutio, sed secundum | |
| 1651 diversum modum participandi, qui provenit ex indeterminatione | |
| 1652 potentiae ipsius participantis, quae scilicet diversimode potest | |
| 1653 unam formam participare, vel quae potest ad plura vel ad pauciora | |
| 53 | 1654 extendi.</p><p title="I-II q. 53 a. 2 ad 2"><a name="35744"><span class="ref">[35744] Iª-IIae q. 53 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1655 dicendum quod ratio illa procederet, si ipsa essentia habitus nullo |
| 1656 modo diminueretur. Hoc autem non ponimus, sed quod quaedam | |
| 1657 diminutio essentiae habitus non habet principium ab habitu, sed a | |
| 53 | 1658 participante.</p><p title="I-II q. 53 a. 2 ad 3"><a name="35745"><span class="ref">[35745] Iª-IIae q. 53 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1659 dicendum quod, quocumque modo significetur accidens, habet |
| 1660 dependentiam ad subiectum secundum suam rationem, aliter tamen et | |
| 1661 aliter. Nam accidens significatum in abstracto, importat | |
| 1662 habitudinem ad subiectum quae incipit ab accidente, et terminatur | |
| 1663 ad subiectum, nam albedo dicitur qua aliquid est album. Et ideo in | |
| 1664 definitione accidentis abstracti non ponitur subiectum quasi prima | |
| 1665 pars definitionis, quae est genus; sed quasi secunda, quae est | |
| 1666 differentia; dicimus enim quod simitas est curvitas nasi. Sed in | |
| 1667 concretis incipit habitudo a subiecto, et terminatur ad accidens, | |
| 1668 dicitur enim album quod habet albedinem. Propter quod in | |
| 1669 definitione huiusmodi accidentis ponitur subiectum tanquam genus, | |
| 1670 quod est prima pars definitionis, dicimus enim quod simum est nasus | |
| 1671 curvus. Sic igitur id quod convenit accidentibus ex parte subiecti, | |
| 1672 non autem ex ipsa ratione accidentis, non attribuitur accidenti in | |
| 1673 abstracto, sed in concreto. Et huiusmodi est intensio et remissio | |
| 1674 in quibusdam accidentibus, unde albedo non dicitur magis et minus, | |
| 1675 sed album. Et eadem ratio est in habitibus et aliis qualitatibus, | |
| 1676 nisi quod quidam habitus augentur vel diminuuntur per quandam | |
| 53 | 1677 additionem, ut ex supradictis patet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 53 a. 3 arg. 1"><a name="35746"><span class="ref">[35746] Iª-IIae q. 53 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1678 sic proceditur. Videtur quod habitus non corrumpatur aut diminuatur |
| 1679 per solam cessationem ab opere. Habitus enim permanentiores sunt | |
| 1680 quam passibiles qualitates, ut ex supradictis apparet. Sed | |
| 1681 passibiles qualitates non corrumpuntur neque diminuuntur per | |
| 1682 cessationem ab actu, non enim albedo diminuitur si visum non | |
| 1683 immutet, neque calor si non calefaciat. Ergo neque habitus | |
| 53 | 1684 diminuuntur vel corrumpuntur per cessationem ab actu.</p><p title="I-II q. 53 a. 3 arg. 2"><a name="35747"><span class="ref">[35747] Iª-IIae q. 53 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1685 corruptio et diminutio sunt quaedam mutationes. Sed nihil mutatur |
| 1686 absque aliqua causa movente. Cum igitur cessatio ab actu non | |
| 1687 importet aliquam causam moventem, non videtur quod per cessationem | |
| 53 | 1688 ab actu possit esse diminutio vel corruptio habitus.</p><p title="I-II q. 53 a. 3 arg. 3"><a name="35748"><span class="ref">[35748] Iª-IIae q. 53 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1689 habitus scientiae et virtutis sunt in anima intellectiva, quae est |
| 1690 supra tempus. Ea vero quae sunt supra tempus, non corrumpuntur | |
| 1691 neque diminuuntur per temporis diuturnitatem. Ergo neque huiusmodi | |
| 1692 habitus corrumpuntur vel diminuuntur per temporis diuturnitatem, si | |
| 53 | 1693 diu aliquis absque exercitio permaneat.</p><p title="I-II q. 53 a. 3 s. c."><a name="35749"><span class="ref">[35749] Iª-IIae q. 53 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1694 est quod philosophus, in libro de Longit. et Brevit. vitae, dicit |
| 1695 quod corruptio scientiae non solum est deceptio, sed etiam oblivio. | |
| 1696 Et in VIII Ethic. dicitur quod multas amicitias inappellatio | |
| 1697 dissolvit. Et eadem ratione, alii habitus virtutum per cessationem | |
| 53 | 1698 ab actu diminuuntur vel tolluntur.</p><p title="I-II q. 53 a. 3 co."><a name="35750"><span class="ref">[35750] Iª-IIae q. 53 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1699 dicendum quod, sicut dicitur in VIII Physic., aliquid potest esse |
| 1700 movens dupliciter, uno modo, per se, quod scilicet movet secundum | |
| 1701 rationem propriae formae, sicut ignis calefacit; alio modo, per | |
| 1702 accidens, sicut id quod removet prohibens. Et hoc modo cessatio ab | |
| 1703 actu causat corruptionem vel diminutionem habituum, inquantum | |
| 1704 scilicet removetur actus qui prohibebat causas corrumpentes vel | |
| 1705 diminuentes habitum. Dictum est enim quod habitus per se | |
| 1706 corrumpuntur vel diminuuntur ex contrario agente. Unde quorumcumque | |
| 1707 habituum contraria subcrescunt per temporis tractum, quae oportet | |
| 1708 subtrahi per actum ab habitu procedentem; huiusmodi habitus | |
| 1709 diminuuntur, vel etiam tolluntur totaliter, per diuturnam | |
| 1710 cessationem ab actu; ut patet et in scientia et in virtute. | |
| 1711 Manifestum est enim quod habitus virtutis moralis facit hominem | |
| 1712 promptum ad eligendum medium in operationibus et passionibus. Cum | |
| 1713 autem aliquis non utitur habitu virtutis ad moderandas passiones | |
| 1714 vel operationes proprias, necesse est quod proveniant multae | |
| 1715 passiones et operationes praeter modum virtutis, ex inclinatione | |
| 1716 appetitus sensitivi, et aliorum quae exterius movent. Unde | |
| 1717 corrumpitur virtus, vel diminuitur, per cessationem ab actu. | |
| 1718 Similiter etiam est ex parte habituum intellectualium, secundum | |
| 1719 quos est homo promptus ad recte iudicandum de imaginatis. Cum | |
| 1720 igitur homo cessat ab usu intellectualis habitus, insurgunt | |
| 1721 imaginationes extraneae, et quandoque ad contrarium ducentes; ita | |
| 1722 quod, nisi per frequentem usum intellectualis habitus, quodammodo | |
| 1723 succidantur vel comprimantur, redditur homo minus aptus ad recte | |
| 1724 iudicandum, et quandoque totaliter disponitur ad contrarium. Et sic | |
| 1725 per cessationem ab actu diminuitur, vel etiam corrumpitur | |
| 53 | 1726 intellectualis habitus.</p><p title="I-II q. 53 a. 3 ad 1"><a name="35751"><span class="ref">[35751] Iª-IIae q. 53 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1727 ergo dicendum quod ita etiam calor per cessationem a calefaciendo |
| 1728 corrumperetur, si per hoc incresceret frigidum, quod est calidi | |
| 53 | 1729 corruptivum.</p><p title="I-II q. 53 a. 3 ad 2"><a name="35752"><span class="ref">[35752] Iª-IIae q. 53 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1730 dicendum quod cessatio ab actu est movens ad corruptionem vel |
| 53 | 1731 diminutionem, sicut removens prohibens, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 53 a. 3 ad 3"><a name="35753"><span class="ref">[35753] Iª-IIae q. 53 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1732 dicendum quod pars intellectiva animae secundum se est supra |
| 1733 tempus, sed pars sensitiva subiacet tempori. Et ideo per temporis | |
| 1734 cursum, transmutatur quantum ad passiones appetitivae partis et | |
| 1735 etiam quantum ad vires apprehensivas. Unde philosophus dicit, in IV | |
| 53 | 1736 Physic., quod tempus est causa oblivionis.</p></div></div><div class="q" id="q54"><h2>Quaestio 54</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 54 pr."><a name="35754"><span class="ref">[35754] |
| 1737 Iª-IIae q. 54 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 1738 distinctione habituum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, |
| 1739 utrum multi habitus possint esse in una potentia. Secundo, utrum | |
| 1740 habitus distinguantur secundum obiecta. Tertio, utrum habitus | |
| 1741 distinguantur secundum bonum et malum. Quarto, utrum unus habitus | |
| 53 | 1742 ex multis habitibus constituatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 54 a. 1 arg. 1"><a name="35755"><span class="ref">[35755] Iª-IIae q. 54 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1743 sic proceditur. Videtur quod non possint esse multi habitus in una |
| 1744 potentia. Eorum enim quae secundum idem distinguuntur multiplicato | |
| 1745 uno, multiplicatur et aliud. Sed secundum idem potentiae et habitus | |
| 1746 distinguuntur, scilicet secundum actus et obiecta. Similiter ergo | |
| 1747 multiplicantur. Non ergo possunt esse multi habitus in una | |
| 53 | 1748 potentia.</p><p title="I-II q. 54 a. 1 arg. 2"><a name="35756"><span class="ref">[35756] Iª-IIae q. 54 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1749 potentia est virtus quaedam simplex. Sed in uno subiecto simplici |
| 1750 non potest esse diversitas accidentium, quia subiectum est causa | |
| 1751 accidentis; ab uno autem simplici non videtur procedere nisi unum. | |
| 53 | 1752 Ergo in una potentia non possunt esse multi habitus.</p><p title="I-II q. 54 a. 1 arg. 3"><a name="35757"><span class="ref">[35757] Iª-IIae q. 54 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1753 sicut corpus formatur per figuram, ita potentia formatur per |
| 1754 habitum. Sed unum corpus non potest simul formari diversis figuris. | |
| 1755 Ergo neque una potentia potest simul formari diversis habitibus. | |
| 53 | 1756 Non ergo plures habitus possunt simul esse in una potentia.</p><p title="I-II q. 54 a. 1 s. c."><a name="35758"><span class="ref">[35758] Iª-IIae q. 54 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1757 est quod intellectus est una potentia, in qua tamen sunt diversarum |
| 53 | 1758 scientiarum habitus.</p><p title="I-II q. 54 a. 1 co."><a name="35759"><span class="ref">[35759] Iª-IIae q. 54 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1759 dicendum quod, sicut supra dictum est, habitus sunt dispositiones |
| 1760 quaedam alicuius in potentia existentis ad aliquid, sive ad | |
| 1761 naturam, sive ad operationem vel finem naturae. Et de illis quidem | |
| 1762 habitibus qui sunt dispositiones ad naturam, manifestum est quod | |
| 1763 possunt plures esse in uno subiecto, eo quod unius subiecti possunt | |
| 1764 diversimode partes accipi, secundum quarum dispositionem habitus | |
| 1765 dicuntur. Sicut, si accipiantur humani corporis partes humores, | |
| 1766 prout disponuntur secundum naturam humanam, est habitus vel | |
| 1767 dispositio sanitatis, si vero accipiantur partes similes ut nervi | |
| 1768 et ossa et carnes, earum dispositio in ordine ad naturam, est | |
| 1769 fortitudo aut macies, si vero accipiantur membra, ut manus et pes | |
| 1770 et huiusmodi, earum dispositio naturae conveniens, est pulchritudo. | |
| 1771 Et sic sunt plures habitus vel dispositiones in eodem. Si vero | |
| 1772 loquamur de habitibus qui sunt dispositiones ad opera, qui proprie | |
| 1773 pertinent ad potentias; sic etiam contingit unius potentiae esse | |
| 1774 habitus plures. Cuius ratio est, quia subiectum habitus est | |
| 1775 potentia passiva, ut supra dictum est, potentia enim activa tantum | |
| 1776 non est alicuius habitus subiectum, ut ex supradictis patet. | |
| 1777 Potentia autem passiva comparatur ad actum determinatum unius | |
| 1778 speciei, sicut materia ad formam, eo quod, sicut materia | |
| 1779 determinatur ad unam formam per unum agens, ita etiam potentia | |
| 1780 passiva a ratione unius obiecti activi determinatur ad unum actum | |
| 1781 secundum speciem. Unde sicut plura obiecta possunt movere unam | |
| 1782 potentiam passivam, ita una potentia passiva potest esse subiectum | |
| 1783 diversorum actuum vel perfectionum secundum speciem. Habitus autem | |
| 1784 sunt quaedam qualitates aut formae inhaerentes potentiae, quibus | |
| 1785 inclinatur potentia ad determinatos actus secundum speciem. Unde ad | |
| 1786 unam potentiam possunt plures habitus pertinere, sicut et plures | |
| 53 | 1787 actus specie differentes.</p><p title="I-II q. 54 a. 1 ad 1"><a name="35760"><span class="ref">[35760] Iª-IIae q. 54 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1788 ergo dicendum quod, sicut in rebus naturalibus diversitas specierum |
| 1789 est secundum formam, diversitas autem generum est secundum | |
| 1790 materiam, ut dicitur in V Metaphys. (ea enim sunt diversa genere, | |
| 1791 quorum est materia diversa), ita etiam diversitas obiectorum | |
| 1792 secundum genus, facit distinctionem potentiarum (unde philosophus | |
| 1793 dicit, in VI Ethic., quod <i>ad ea quae sunt genere altera, sunt | |
| 1794 etiam animae particulae aliae</i>); diversitas vero obiectorum | |
| 1795 secundum speciem, facit diversitatem actuum secundum speciem, et | |
| 1796 per consequens habituum. Quaecumque autem sunt diversa genere, sunt | |
| 1797 etiam specie diversa, sed non convertitur. Et ideo diversarum | |
| 1798 potentiarum sunt diversi actus specie, et diversi habitus, non | |
| 1799 autem oportet quod diversi habitus sint diversarum potentiarum, sed | |
| 1800 possunt esse plures unius. Et sicut sunt genera generum, et species | |
| 1801 specierum; ita etiam contingit esse diversas species habituum et | |
| 53 | 1802 potentiarum.</p><p title="I-II q. 54 a. 1 ad 2"><a name="35761"><span class="ref">[35761] Iª-IIae q. 54 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1803 dicendum quod potentia, etsi sit quidem simplex secundum essentiam, |
| 1804 est tamen multiplex virtute, secundum quod ad multos actus specie | |
| 1805 differentes se extendit. Et ideo nihil prohibet in una potentia | |
| 53 | 1806 esse multos habitus specie differentes.</p><p title="I-II q. 54 a. 1 ad 3"><a name="35762"><span class="ref">[35762] Iª-IIae q. 54 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1807 dicendum quod corpus formatur per figuram sicut per propriam |
| 1808 terminationem, habitus autem non est terminatio potentiae, sed est | |
| 1809 dispositio ad actum sicut ad ultimum terminum. Et ideo non possunt | |
| 1810 esse unius potentiae simul plures actus, nisi forte secundum quod | |
| 1811 unus comprehenditur sub alio, sicut nec unius corporis plures | |
| 1812 figurae, nisi secundum quod una est in alia, sicut trigonum in | |
| 1813 tetragono. Non enim potest intellectus simul multa actu | |
| 53 | 1814 intelligere. Potest tamen simul habitu multa scire.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 54 a. 2 arg. 1"><a name="35763"><span class="ref">[35763] Iª-IIae q. 54 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1815 sic proceditur. Videtur quod habitus non distinguantur secundum |
| 1816 obiecta. Contraria enim sunt specie differentia. Sed idem habitus | |
| 1817 scientiae est contrariorum, sicut medicina sani et aegri. Non ergo | |
| 53 | 1818 secundum obiecta specie differentia, habitus distinguuntur.</p><p title="I-II q. 54 a. 2 arg. 2"><a name="35764"><span class="ref">[35764] Iª-IIae q. 54 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1819 diversae scientiae sunt diversi habitus. Sed idem scibile pertinet |
| 1820 ad diversas scientias, sicut terram esse rotundam demonstrat et | |
| 1821 naturalis et astrologus, ut dicitur in II Physic. Ergo habitus non | |
| 53 | 1822 distinguuntur secundum obiecta.</p><p title="I-II q. 54 a. 2 arg. 3"><a name="35765"><span class="ref">[35765] Iª-IIae q. 54 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1823 eiusdem actus est idem obiectum. Sed idem actus potest pertinere ad |
| 1824 diversos habitus virtutum, si ad diversos fines referatur, sicut | |
| 1825 dare pecuniam alicui, si sit propter Deum, pertinet ad caritatem; | |
| 1826 si vero sit propter debitum solvendum, pertinet ad iustitiam. Ergo | |
| 1827 etiam idem obiectum potest ad diversos habitus pertinere. Non ergo | |
| 53 | 1828 est diversitas habituum secundum diversitatem obiectorum.</p><p title="I-II q. 54 a. 2 s. c."><a name="35766"><span class="ref">[35766] Iª-IIae q. 54 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1829 actus differunt specie secundum diversitatem obiectorum, ut supra |
| 1830 dictum est. Sed habitus sunt dispositiones quaedam ad actus. Ergo | |
| 53 | 1831 etiam habitus distinguuntur secundum diversa obiecta.</p><p title="I-II q. 54 a. 2 co."><a name="35767"><span class="ref">[35767] Iª-IIae q. 54 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1832 dicendum quod habitus et est forma quaedam, et est habitus. Potest |
| 1833 ergo distinctio habituum secundum speciem attendi aut secundum | |
| 1834 communem modum quo formae specie distinguuntur; aut secundum | |
| 1835 proprium modum distinctionis habituum. Distinguuntur siquidem | |
| 1836 formae ad invicem secundum diversa principia activa, eo quod omne | |
| 1837 agens facit simile secundum speciem. Habitus autem importat ordinem | |
| 1838 ad aliquid. Omnia autem quae dicuntur secundum ordinem ad aliquid, | |
| 1839 distinguuntur secundum distinctionem eorum ad quae dicuntur. Est | |
| 1840 autem habitus dispositio quaedam ad duo ordinata, scilicet ad | |
| 1841 naturam, et ad operationem consequentem naturam. Sic igitur | |
| 1842 secundum tria, habitus specie distinguuntur. Uno quidem modo, | |
| 1843 secundum principia activa talium dispositionum; alio vero modo, | |
| 1844 secundum naturam; tertio vero modo, secundum obiecta specie | |
| 53 | 1845 differentia; ut per sequentia explicabitur.</p><p title="I-II q. 54 a. 2 ad 1"><a name="35768"><span class="ref">[35768] Iª-IIae q. 54 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1846 ergo dicendum quod in distinctione potentiarum, vel etiam habituum, |
| 1847 non est considerandum ipsum obiectum materialiter; sed ratio | |
| 1848 obiecti differens specie, vel etiam genere. Quamvis autem contraria | |
| 1849 specie differant diversitate rerum, tamen eadem ratio est | |
| 1850 cognoscendi utrumque, quia unum per aliud cognoscitur. Et ideo | |
| 1851 inquantum conveniunt in una ratione cognoscibilis, pertinent ad | |
| 53 | 1852 unum habitum cognoscitivum.</p><p title="I-II q. 54 a. 2 ad 2"><a name="35769"><span class="ref">[35769] Iª-IIae q. 54 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1853 dicendum quod terram esse rotundam per aliud medium demonstrat |
| 1854 naturalis, et per aliud astrologus, astrologus enim hoc demonstrat | |
| 1855 per media mathematica, sicut per figuras eclipsium, vel per aliud | |
| 1856 huiusmodi; naturalis vero hoc demonstrat per medium naturale, sicut | |
| 1857 per motum gravium ad medium, vel per aliud huiusmodi. Tota autem | |
| 1858 virtus demonstrationis, quae est syllogismus faciens scire, ut | |
| 1859 dicitur in I Poster., dependet ex medio. Et ideo diversa media sunt | |
| 1860 sicut diversa principia activa, secundum quae habitus scientiarum | |
| 53 | 1861 diversificantur.</p><p title="I-II q. 54 a. 2 ad 3"><a name="35770"><span class="ref">[35770] Iª-IIae q. 54 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1862 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in II Physic. et in VII |
| 1863 Ethic., ita se habet finis in operabilibus, sicut principium in | |
| 1864 demonstrativis. Et ideo diversitas finium diversificat virtutes | |
| 1865 sicut et diversitas activorum principiorum. Sunt etiam ipsi fines | |
| 1866 obiecta actuum interiorum, qui maxime pertinent ad virtutes, ut ex | |
| 53 | 1867 supradictis patet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 54 a. 3 arg. 1"><a name="35771"><span class="ref">[35771] Iª-IIae q. 54 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1868 sic proceditur. Videtur quod habitus non distinguantur secundum |
| 1869 bonum et malum. Bonum enim et malum sunt contraria. Sed idem | |
| 1870 habitus est contrariorum, ut supra habitum est. Ergo habitus non | |
| 53 | 1871 distinguuntur secundum bonum et malum.</p><p title="I-II q. 54 a. 3 arg. 2"><a name="35772"><span class="ref">[35772] Iª-IIae q. 54 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1872 bonum convertitur cum ente, et sic, cum sit commune omnibus, non |
| 1873 potest sumi ut differentia alicuius speciei; ut patet per | |
| 1874 philosophum in IV Topic. Similiter etiam malum, cum sit privatio et | |
| 1875 non ens, non potest esse alicuius entis differentia. Non ergo | |
| 53 | 1876 secundum bonum et malum possunt habitus specie distingui.</p><p title="I-II q. 54 a. 3 arg. 3"><a name="35773"><span class="ref">[35773] Iª-IIae q. 54 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1877 circa idem obiectum contingit esse diversos habitus malos, sicut |
| 1878 circa concupiscentias intemperantiam et insensibilitatem, et | |
| 1879 similiter etiam plures habitus bonos, scilicet virtutem humanam et | |
| 1880 virtutem heroicam sive divinam, ut patet per philosophum in VII | |
| 53 | 1881 Ethic. Non ergo distinguuntur habitus secundum bonum et malum.</p><p title="I-II q. 54 a. 3 s. c."><a name="35774"><span class="ref">[35774] Iª-IIae q. 54 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1882 est quod habitus bonus contrariatur habitui malo, sicut virtus |
| 1883 vitio. Sed contraria sunt diversa secundum speciem. Ergo habitus | |
| 53 | 1884 differunt specie secundum differentiam boni et mali.</p><p title="I-II q. 54 a. 3 co."><a name="35775"><span class="ref">[35775] Iª-IIae q. 54 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1885 dicendum quod, sicut dictum est, habitus specie distinguuntur non |
| 1886 solum secundum obiecta et principia activa, sed etiam in ordine ad | |
| 1887 naturam. Quod quidem contingit dupliciter. Uno modo, secundum | |
| 1888 convenientiam ad naturam, vel etiam secundum disconvenientiam ab | |
| 1889 ipsa. Et hoc modo distinguuntur specie habitus bonus et malus, nam | |
| 1890 habitus bonus dicitur qui disponit ad actum convenientem naturae | |
| 1891 agentis; habitus autem malus dicitur qui disponit ad actum non | |
| 1892 convenientem naturae. Sicut actus virtutum naturae humanae | |
| 1893 conveniunt, eo quod sunt secundum rationem, actus vero vitiorum, | |
| 1894 cum sint contra rationem, a natura humana discordant. Et sic | |
| 1895 manifestum est quod secundum differentiam boni et mali, habitus | |
| 1896 specie distinguuntur. Alio modo secundum naturam habitus | |
| 1897 distinguuntur, ex eo quod habitus unus disponit ad actum | |
| 1898 convenientem naturae inferiori; alius autem habitus disponit ad | |
| 1899 actum convenientem naturae superiori. Et sic virtus humana, quae | |
| 1900 disponit ad actum convenientem naturae humanae, distinguitur a | |
| 1901 divina virtute vel heroica, quae disponit ad actum convenientem | |
| 53 | 1902 cuidam superiori naturae.</p><p title="I-II q. 54 a. 3 ad 1"><a name="35776"><span class="ref">[35776] Iª-IIae q. 54 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1903 ergo dicendum quod contrariorum potest esse unus habitus, secundum |
| 1904 quod contraria conveniunt in una ratione. Nunquam tamen contingit | |
| 1905 quod habitus contrarii sint unius speciei, contrarietas enim | |
| 1906 habituum est secundum contrarias rationes. Et ita secundum bonum et | |
| 1907 malum habitus distinguuntur, scilicet inquantum unus habitus est | |
| 1908 bonus et alius malus, non autem ex hoc quod unus est boni et alius | |
| 53 | 1909 mali.</p><p title="I-II q. 54 a. 3 ad 2"><a name="35777"><span class="ref">[35777] Iª-IIae q. 54 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1910 dicendum quod bonum commune omni enti non est differentia |
| 1911 constituens speciem alicuius habitus, sed quoddam bonum | |
| 1912 determinatum, quod est secundum convenientiam ad determinatam | |
| 1913 naturam, scilicet humanam. Similiter etiam malum quod est | |
| 1914 differentia constitutiva habitus, non est privatio pura, sed est | |
| 53 | 1915 aliquid determinatum repugnans determinatae naturae.</p><p title="I-II q. 54 a. 3 ad 3"><a name="35778"><span class="ref">[35778] Iª-IIae q. 54 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1916 dicendum quod plures habitus boni circa idem specie, distinguuntur |
| 1917 secundum convenientiam ad diversas naturas, ut dictum est. Plures | |
| 1918 vero habitus mali distinguuntur circa idem agendum secundum | |
| 1919 diversas repugnantias ad id quod est secundum naturam, sicut uni | |
| 53 | 1920 virtuti contrariantur diversa vitia circa eandem materiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 54 a. 4 arg. 1"><a name="35779"><span class="ref">[35779] Iª-IIae q. 54 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1921 sic proceditur. Videtur quod unus habitus ex pluribus habitibus |
| 1922 constituatur. Illud enim cuius generatio non simul perficitur, sed | |
| 1923 successive, videtur constitui ex pluribus partibus. Sed generatio | |
| 1924 habitus non est simul, sed successive ex pluribus actibus, ut supra | |
| 1925 habitum est. Ergo unus habitus constituitur ex pluribus | |
| 53 | 1926 habitibus.</p><p title="I-II q. 54 a. 4 arg. 2"><a name="35780"><span class="ref">[35780] Iª-IIae q. 54 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1927 ex partibus constituitur totum. Sed uni habitui assignantur multae |
| 1928 partes, sicut Tullius ponit multas partes fortitudinis, | |
| 1929 temperantiae et aliarum virtutum. Ergo unus habitus constituitur ex | |
| 53 | 1930 pluribus.</p><p title="I-II q. 54 a. 4 arg. 3"><a name="35781"><span class="ref">[35781] Iª-IIae q. 54 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1931 de una sola conclusione potest scientia haberi et actu et habitu. |
| 1932 Sed multae conclusiones pertinent ad unam scientiam totam, sicut ad | |
| 1933 geometriam vel arithmeticam. Ergo unus habitus constituitur ex | |
| 53 | 1934 multis.</p><p title="I-II q. 54 a. 4 s. c."><a name="35782"><span class="ref">[35782] Iª-IIae q. 54 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1935 habitus, cum sit qualitas quaedam, est forma simplex. Sed nullum |
| 1936 simplex constituitur ex pluribus. Ergo unus habitus non | |
| 53 | 1937 constituitur ex pluribus habitibus.</p><p title="I-II q. 54 a. 4 co."><a name="35783"><span class="ref">[35783] Iª-IIae q. 54 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1938 dicendum quod habitus ad operationem ordinatus, de quo nunc |
| 1939 principaliter intendimus, est perfectio quaedam potentiae. Omnis | |
| 1940 autem perfectio proportionatur suo perfectibili. Unde sicut | |
| 1941 potentia, cum sit una, ad multa se extendit secundum quod | |
| 1942 conveniunt in aliquo uno, idest in generali quadam ratione obiecti; | |
| 1943 ita etiam habitus ad multa se extendit secundum quod habent ordinem | |
| 1944 ad aliquod unum, puta ad unam specialem rationem obiecti, vel unam | |
| 1945 naturam, vel unum principium, ut ex supradictis patet. Si igitur | |
| 1946 consideremus habitum secundum ea ad quae se extendit, sic | |
| 1947 inveniemus in eo quandam multiplicitatem. Sed quia illa | |
| 1948 multiplicitas est ordinata ad aliquid unum, ad quod principaliter | |
| 1949 respicit habitus, inde est quod habitus est qualitas simplex, non | |
| 1950 constituta ex pluribus habitibus, etiam si ad multa se extendat. | |
| 1951 Non enim unus habitus se extendit ad multa, nisi in ordine ad unum, | |
| 53 | 1952 ex quo habet unitatem.</p><p title="I-II q. 54 a. 4 ad 1"><a name="35784"><span class="ref">[35784] Iª-IIae q. 54 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1953 ergo dicendum quod successio in generatione habitus non contingit |
| 1954 ex hoc quod pars eius generetur post partem, sed ex eo quod | |
| 1955 subiectum non statim consequitur dispositionem firmam et difficile | |
| 1956 mobilem; et ex eo quod primo imperfecte incipit esse in subiecto, | |
| 53 | 1957 et paulatim perficitur. Sicut etiam est de aliis qualitatibus.</p><p title="I-II q. 54 a. 4 ad 2"><a name="35785"><span class="ref">[35785] Iª-IIae q. 54 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1958 dicendum quod partes quae singulis virtutibus cardinalibus |
| 1959 assignantur, non sunt partes integrales, ex quibus constituatur | |
| 1960 totum sed partes subiectivae sive potentiales, ut infra | |
| 53 | 1961 patebit.</p><p title="I-II q. 54 a. 4 ad 3"><a name="35786"><span class="ref">[35786] Iª-IIae q. 54 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1962 dicendum quod ille qui in aliqua scientia acquirit per |
| 1963 demonstrationem scientiam conclusionis unius, habet quidem habitum, | |
| 1964 sed imperfecte. Cum vero acquirit per aliquam demonstrationem | |
| 1965 scientiam conclusionis alterius, non aggeneratur in eo alius | |
| 1966 habitus; sed habitus qui prius inerat fit perfectior, utpote ad | |
| 1967 plura se extendens; eo quod conclusiones et demonstrationes unius | |
| 53 | 1968 scientiae ordinatae sunt, et una derivatur ex alia.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 1969 <p><a href="sth2040.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 1970 <a href="sth2055.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 1971 <br/> | |
| 1972 <hr/> | |
| 1973 <br/> | |
| 1974 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 1975 hanc editionem<br/> | |
| 1976 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 1977 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 1978 </div></body> | |
| 1979 </html> |
