Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth4084.html @ 43:d49f2ca9374c
all but proemium working
| author | ht |
|---|---|
| date | Thu, 17 Dec 2009 09:55:34 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children | d777cc3962f2 |
| rev | line source |
|---|---|
| 28 | 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" |
| 2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA"> | |
| 4 <head> | |
| 5 <meta name="generator" content= | |
| 6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" /> | |
| 7 <meta http-equiv="Content-Type" content= | |
| 8 "text/html; charset=us-ascii" /> | |
| 9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> | |
| 10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" /> | |
| 11 <meta name="keywords" content= | |
| 12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" /> | |
| 13 <meta name="language" content="Latin" /> | |
| 14 <meta name="security" content="public" /> | |
| 15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" /> | |
| 16 <meta name="author" content="Enrique Alarcón" /> | |
| 17 <meta name="abstract" content="" /> | |
| 18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type= | |
| 19 "text/css" /> | |
| 20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type= | |
| 21 "text/css" /> | |
| 22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIIª q. | |
| 23 84-90</title> | |
| 24 </head> | |
| 25 <body> | |
| 26 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a> | |
| 27 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div> | |
| 28 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div> | |
| 29 <div class="uno">Summa Theologiae</div> | |
| 30 <div class="dos">tertia pars a quaestione LXXXIV ad quaestionem | |
| 31 XC</div> | |
| 32 <br /> | |
| 33 <div class="centro"> | |
| 34 <table align="center" summary="Imago"> | |
| 35 <tr> | |
| 36 <th><img src="icons/bene180.jpg" width="204" height="180" border= | |
| 37 "0" alt="Thomas de Aquino a Sassetta depictus" align= | |
| 38 "middle" /></th> | |
| 39 </tr> | |
| 40 </table> | |
| 41 <br /> | |
| 42 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1906 editum<br /> | |
| 43 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias | |
| 44 magneticas<br /> | |
| 45 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br /> | |
| 46 <br /></span><br /> | |
| 47 <hr /> | |
| 48 <br /> | |
| 49 <p><a href="sth4083.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" | |
| 50 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> | |
| 51 <a href="iopera.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" | |
| 52 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> | |
| 53 <script language="JavaScript" type="text/javascript"> | |
| 54 //<![CDATA[ | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
55 <!-- |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
56 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
57 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
58 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
59 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
60 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
61 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
62 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
63 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
64 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
65 document.write('<OPTION VALUE="#51204">IIIª q. 84 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
66 document.write('<OPTION VALUE="#51205">IIIª q. 84 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
67 document.write('<OPTION VALUE="#51206">IIIª q. 84 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
68 document.write('<OPTION VALUE="#51207">IIIª q. 84 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
69 document.write('<OPTION VALUE="#51208">IIIª q. 84 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
70 document.write('<OPTION VALUE="#51209">IIIª q. 84 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
71 document.write('<OPTION VALUE="#51210">IIIª q. 84 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
72 document.write('<OPTION VALUE="#51211">IIIª q. 84 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
73 document.write('<OPTION VALUE="#51212">IIIª q. 84 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
74 document.write('<OPTION VALUE="#51213">IIIª q. 84 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
75 document.write('<OPTION VALUE="#51214">IIIª q. 84 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
76 document.write('<OPTION VALUE="#51215">IIIª q. 84 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
77 document.write('<OPTION VALUE="#51216">IIIª q. 84 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
78 document.write('<OPTION VALUE="#51217">IIIª q. 84 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
79 document.write('<OPTION VALUE="#51218">IIIª q. 84 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
80 document.write('<OPTION VALUE="#51219">IIIª q. 84 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
81 document.write('<OPTION VALUE="#51220">IIIª q. 84 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
82 document.write('<OPTION VALUE="#51221">IIIª q. 84 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
83 document.write('<OPTION VALUE="#51222">IIIª q. 84 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
84 document.write('<OPTION VALUE="#51223">IIIª q. 84 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
85 document.write('<OPTION VALUE="#51224">IIIª q. 84 a. 3 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
86 document.write('<OPTION VALUE="#51225">IIIª q. 84 a. 3 arg. 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
87 document.write('<OPTION VALUE="#51226">IIIª q. 84 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
88 document.write('<OPTION VALUE="#51227">IIIª q. 84 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
89 document.write('<OPTION VALUE="#51228">IIIª q. 84 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
90 document.write('<OPTION VALUE="#51229">IIIª q. 84 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
91 document.write('<OPTION VALUE="#51230">IIIª q. 84 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
92 document.write('<OPTION VALUE="#51231">IIIª q. 84 a. 3 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
93 document.write('<OPTION VALUE="#51232">IIIª q. 84 a. 3 ad 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
94 document.write('<OPTION VALUE="#51233">IIIª q. 84 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
95 document.write('<OPTION VALUE="#51234">IIIª q. 84 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
96 document.write('<OPTION VALUE="#51235">IIIª q. 84 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
97 document.write('<OPTION VALUE="#51236">IIIª q. 84 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
98 document.write('<OPTION VALUE="#51237">IIIª q. 84 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
99 document.write('<OPTION VALUE="#51238">IIIª q. 84 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
100 document.write('<OPTION VALUE="#51239">IIIª q. 84 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
101 document.write('<OPTION VALUE="#51240">IIIª q. 84 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
102 document.write('<OPTION VALUE="#51241">IIIª q. 84 a. 5 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
103 document.write('<OPTION VALUE="#51242">IIIª q. 84 a. 5 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
104 document.write('<OPTION VALUE="#51243">IIIª q. 84 a. 5 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
105 document.write('<OPTION VALUE="#51244">IIIª q. 84 a. 5 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
106 document.write('<OPTION VALUE="#51245">IIIª q. 84 a. 5 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
107 document.write('<OPTION VALUE="#51246">IIIª q. 84 a. 5 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
108 document.write('<OPTION VALUE="#51247">IIIª q. 84 a. 5 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
109 document.write('<OPTION VALUE="#51248">IIIª q. 84 a. 5 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
110 document.write('<OPTION VALUE="#51249">IIIª q. 84 a. 6 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
111 document.write('<OPTION VALUE="#51250">IIIª q. 84 a. 6 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
112 document.write('<OPTION VALUE="#51251">IIIª q. 84 a. 6 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
113 document.write('<OPTION VALUE="#51252">IIIª q. 84 a. 6 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
114 document.write('<OPTION VALUE="#51253">IIIª q. 84 a. 6 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
115 document.write('<OPTION VALUE="#51254">IIIª q. 84 a. 6 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
116 document.write('<OPTION VALUE="#51255">IIIª q. 84 a. 6 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
117 document.write('<OPTION VALUE="#51256">IIIª q. 84 a. 6 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
118 document.write('<OPTION VALUE="#51257">IIIª q. 84 a. 7 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
119 document.write('<OPTION VALUE="#51258">IIIª q. 84 a. 7 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
120 document.write('<OPTION VALUE="#51259">IIIª q. 84 a. 7 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
121 document.write('<OPTION VALUE="#51260">IIIª q. 84 a. 7 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
122 document.write('<OPTION VALUE="#51261">IIIª q. 84 a. 7 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
123 document.write('<OPTION VALUE="#51262">IIIª q. 84 a. 7 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
124 document.write('<OPTION VALUE="#51263">IIIª q. 84 a. 7 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
125 document.write('<OPTION VALUE="#51264">IIIª q. 84 a. 7 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
126 document.write('<OPTION VALUE="#51265">IIIª q. 84 a. 7 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
127 document.write('<OPTION VALUE="#51266">IIIª q. 84 a. 7 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
128 document.write('<OPTION VALUE="#51267">IIIª q. 84 a. 8 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
129 document.write('<OPTION VALUE="#51268">IIIª q. 84 a. 8 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
130 document.write('<OPTION VALUE="#51269">IIIª q. 84 a. 8 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
131 document.write('<OPTION VALUE="#51270">IIIª q. 84 a. 8 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
132 document.write('<OPTION VALUE="#51271">IIIª q. 84 a. 8 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
133 document.write('<OPTION VALUE="#51272">IIIª q. 84 a. 8 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
134 document.write('<OPTION VALUE="#51273">IIIª q. 84 a. 8 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
135 document.write('<OPTION VALUE="#51274">IIIª q. 84 a. 8 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
136 document.write('<OPTION VALUE="#51275">IIIª q. 84 a. 9 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
137 document.write('<OPTION VALUE="#51276">IIIª q. 84 a. 9 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
138 document.write('<OPTION VALUE="#51277">IIIª q. 84 a. 9 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
139 document.write('<OPTION VALUE="#51278">IIIª q. 84 a. 9 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
140 document.write('<OPTION VALUE="#51279">IIIª q. 84 a. 9 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
141 document.write('<OPTION VALUE="#51280">IIIª q. 84 a. 9 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
142 document.write('<OPTION VALUE="#51281">IIIª q. 84 a. 9 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
143 document.write('<OPTION VALUE="#51282">IIIª q. 84 a. 9 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
144 document.write('<OPTION VALUE="#51283">IIIª q. 84 a. 10 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
145 document.write('<OPTION VALUE="#51284">IIIª q. 84 a. 10 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
146 document.write('<OPTION VALUE="#51285">IIIª q. 84 a. 10 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
147 document.write('<OPTION VALUE="#51286">IIIª q. 84 a. 10 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
148 document.write('<OPTION VALUE="#51287">IIIª q. 84 a. 10 arg. 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
149 document.write('<OPTION VALUE="#51288">IIIª q. 84 a. 10 arg. 6'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
150 document.write('<OPTION VALUE="#51289">IIIª q. 84 a. 10 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
151 document.write('<OPTION VALUE="#51290">IIIª q. 84 a. 10 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
152 document.write('<OPTION VALUE="#51291">IIIª q. 84 a. 10 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
153 document.write('<OPTION VALUE="#51292">IIIª q. 84 a. 10 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
154 document.write('<OPTION VALUE="#51293">IIIª q. 84 a. 10 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
155 document.write('<OPTION VALUE="#51294">IIIª q. 84 a. 10 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
156 document.write('<OPTION VALUE="#51295">IIIª q. 84 a. 10 ad 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
157 document.write('<OPTION VALUE="#51296">IIIª q. 84 a. 10 ad 6'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
158 document.write('<OPTION VALUE="#51297">IIIª q. 85 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
159 document.write('<OPTION VALUE="#51298">IIIª q. 85 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
160 document.write('<OPTION VALUE="#51299">IIIª q. 85 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
161 document.write('<OPTION VALUE="#51300">IIIª q. 85 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
162 document.write('<OPTION VALUE="#51301">IIIª q. 85 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
163 document.write('<OPTION VALUE="#51302">IIIª q. 85 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
164 document.write('<OPTION VALUE="#51303">IIIª q. 85 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
165 document.write('<OPTION VALUE="#51304">IIIª q. 85 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
166 document.write('<OPTION VALUE="#51305">IIIª q. 85 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
167 document.write('<OPTION VALUE="#51306">IIIª q. 85 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
168 document.write('<OPTION VALUE="#51307">IIIª q. 85 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
169 document.write('<OPTION VALUE="#51308">IIIª q. 85 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
170 document.write('<OPTION VALUE="#51309">IIIª q. 85 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
171 document.write('<OPTION VALUE="#51310">IIIª q. 85 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
172 document.write('<OPTION VALUE="#51311">IIIª q. 85 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
173 document.write('<OPTION VALUE="#51312">IIIª q. 85 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
174 document.write('<OPTION VALUE="#51313">IIIª q. 85 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
175 document.write('<OPTION VALUE="#51314">IIIª q. 85 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
176 document.write('<OPTION VALUE="#51315">IIIª q. 85 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
177 document.write('<OPTION VALUE="#51316">IIIª q. 85 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
178 document.write('<OPTION VALUE="#51317">IIIª q. 85 a. 3 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
179 document.write('<OPTION VALUE="#51318">IIIª q. 85 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
180 document.write('<OPTION VALUE="#51319">IIIª q. 85 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
181 document.write('<OPTION VALUE="#51320">IIIª q. 85 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
182 document.write('<OPTION VALUE="#51321">IIIª q. 85 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
183 document.write('<OPTION VALUE="#51322">IIIª q. 85 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
184 document.write('<OPTION VALUE="#51323">IIIª q. 85 a. 3 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
185 document.write('<OPTION VALUE="#51324">IIIª q. 85 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
186 document.write('<OPTION VALUE="#51325">IIIª q. 85 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
187 document.write('<OPTION VALUE="#51326">IIIª q. 85 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
188 document.write('<OPTION VALUE="#51327">IIIª q. 85 a. 4 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
189 document.write('<OPTION VALUE="#51328">IIIª q. 85 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
190 document.write('<OPTION VALUE="#51329">IIIª q. 85 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
191 document.write('<OPTION VALUE="#51330">IIIª q. 85 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
192 document.write('<OPTION VALUE="#51331">IIIª q. 85 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
193 document.write('<OPTION VALUE="#51332">IIIª q. 85 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
194 document.write('<OPTION VALUE="#51333">IIIª q. 85 a. 4 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
195 document.write('<OPTION VALUE="#51334">IIIª q. 85 a. 5 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
196 document.write('<OPTION VALUE="#51335">IIIª q. 85 a. 5 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
197 document.write('<OPTION VALUE="#51336">IIIª q. 85 a. 5 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
198 document.write('<OPTION VALUE="#51337">IIIª q. 85 a. 5 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
199 document.write('<OPTION VALUE="#51338">IIIª q. 85 a. 5 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
200 document.write('<OPTION VALUE="#51339">IIIª q. 85 a. 5 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
201 document.write('<OPTION VALUE="#51340">IIIª q. 85 a. 5 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
202 document.write('<OPTION VALUE="#51341">IIIª q. 85 a. 5 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
203 document.write('<OPTION VALUE="#51342">IIIª q. 85 a. 6 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
204 document.write('<OPTION VALUE="#51343">IIIª q. 85 a. 6 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
205 document.write('<OPTION VALUE="#51344">IIIª q. 85 a. 6 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
206 document.write('<OPTION VALUE="#51345">IIIª q. 85 a. 6 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
207 document.write('<OPTION VALUE="#51346">IIIª q. 85 a. 6 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
208 document.write('<OPTION VALUE="#51347">IIIª q. 85 a. 6 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
209 document.write('<OPTION VALUE="#51348">IIIª q. 85 a. 6 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
210 document.write('<OPTION VALUE="#51349">IIIª q. 85 a. 6 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
211 document.write('<OPTION VALUE="#51350">IIIª q. 86 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
212 document.write('<OPTION VALUE="#51351">IIIª q. 86 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
213 document.write('<OPTION VALUE="#51352">IIIª q. 86 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
214 document.write('<OPTION VALUE="#51353">IIIª q. 86 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
215 document.write('<OPTION VALUE="#51354">IIIª q. 86 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
216 document.write('<OPTION VALUE="#51355">IIIª q. 86 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
217 document.write('<OPTION VALUE="#51356">IIIª q. 86 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
218 document.write('<OPTION VALUE="#51357">IIIª q. 86 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
219 document.write('<OPTION VALUE="#51358">IIIª q. 86 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
220 document.write('<OPTION VALUE="#51359">IIIª q. 86 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
221 document.write('<OPTION VALUE="#51360">IIIª q. 86 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
222 document.write('<OPTION VALUE="#51361">IIIª q. 86 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
223 document.write('<OPTION VALUE="#51362">IIIª q. 86 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
224 document.write('<OPTION VALUE="#51363">IIIª q. 86 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
225 document.write('<OPTION VALUE="#51364">IIIª q. 86 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
226 document.write('<OPTION VALUE="#51365">IIIª q. 86 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
227 document.write('<OPTION VALUE="#51366">IIIª q. 86 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
228 document.write('<OPTION VALUE="#51367">IIIª q. 86 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
229 document.write('<OPTION VALUE="#51368">IIIª q. 86 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
230 document.write('<OPTION VALUE="#51369">IIIª q. 86 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
231 document.write('<OPTION VALUE="#51370">IIIª q. 86 a. 3 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
232 document.write('<OPTION VALUE="#51371">IIIª q. 86 a. 3 arg. 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
233 document.write('<OPTION VALUE="#51372">IIIª q. 86 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
234 document.write('<OPTION VALUE="#51373">IIIª q. 86 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
235 document.write('<OPTION VALUE="#51374">IIIª q. 86 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
236 document.write('<OPTION VALUE="#51375">IIIª q. 86 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
237 document.write('<OPTION VALUE="#51376">IIIª q. 86 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
238 document.write('<OPTION VALUE="#51377">IIIª q. 86 a. 3 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
239 document.write('<OPTION VALUE="#51378">IIIª q. 86 a. 3 ad 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
240 document.write('<OPTION VALUE="#51379">IIIª q. 86 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
241 document.write('<OPTION VALUE="#51380">IIIª q. 86 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
242 document.write('<OPTION VALUE="#51381">IIIª q. 86 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
243 document.write('<OPTION VALUE="#51382">IIIª q. 86 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
244 document.write('<OPTION VALUE="#51383">IIIª q. 86 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
245 document.write('<OPTION VALUE="#51384">IIIª q. 86 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
246 document.write('<OPTION VALUE="#51385">IIIª q. 86 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
247 document.write('<OPTION VALUE="#51386">IIIª q. 86 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
248 document.write('<OPTION VALUE="#51387">IIIª q. 86 a. 5 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
249 document.write('<OPTION VALUE="#51388">IIIª q. 86 a. 5 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
250 document.write('<OPTION VALUE="#51389">IIIª q. 86 a. 5 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
251 document.write('<OPTION VALUE="#51390">IIIª q. 86 a. 5 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
252 document.write('<OPTION VALUE="#51391">IIIª q. 86 a. 5 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
253 document.write('<OPTION VALUE="#51392">IIIª q. 86 a. 5 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
254 document.write('<OPTION VALUE="#51393">IIIª q. 86 a. 5 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
255 document.write('<OPTION VALUE="#51394">IIIª q. 86 a. 5 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
256 document.write('<OPTION VALUE="#51395">IIIª q. 86 a. 6 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
257 document.write('<OPTION VALUE="#51396">IIIª q. 86 a. 6 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
258 document.write('<OPTION VALUE="#51397">IIIª q. 86 a. 6 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
259 document.write('<OPTION VALUE="#51398">IIIª q. 86 a. 6 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
260 document.write('<OPTION VALUE="#51399">IIIª q. 86 a. 6 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
261 document.write('<OPTION VALUE="#51400">IIIª q. 86 a. 6 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
262 document.write('<OPTION VALUE="#51401">IIIª q. 86 a. 6 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
263 document.write('<OPTION VALUE="#51402">IIIª q. 86 a. 6 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
264 document.write('<OPTION VALUE="#51403">IIIª q. 86 a. 6 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
265 document.write('<OPTION VALUE="#51404">IIIª q. 87 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
266 document.write('<OPTION VALUE="#51405">IIIª q. 87 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
267 document.write('<OPTION VALUE="#51406">IIIª q. 87 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
268 document.write('<OPTION VALUE="#51407">IIIª q. 87 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
269 document.write('<OPTION VALUE="#51408">IIIª q. 87 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
270 document.write('<OPTION VALUE="#51409">IIIª q. 87 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
271 document.write('<OPTION VALUE="#51410">IIIª q. 87 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
272 document.write('<OPTION VALUE="#51411">IIIª q. 87 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
273 document.write('<OPTION VALUE="#51412">IIIª q. 87 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
274 document.write('<OPTION VALUE="#51413">IIIª q. 87 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
275 document.write('<OPTION VALUE="#51414">IIIª q. 87 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
276 document.write('<OPTION VALUE="#51415">IIIª q. 87 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
277 document.write('<OPTION VALUE="#51416">IIIª q. 87 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
278 document.write('<OPTION VALUE="#51417">IIIª q. 87 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
279 document.write('<OPTION VALUE="#51418">IIIª q. 87 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
280 document.write('<OPTION VALUE="#51419">IIIª q. 87 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
281 document.write('<OPTION VALUE="#51420">IIIª q. 87 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
282 document.write('<OPTION VALUE="#51421">IIIª q. 87 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
283 document.write('<OPTION VALUE="#51422">IIIª q. 87 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
284 document.write('<OPTION VALUE="#51423">IIIª q. 87 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
285 document.write('<OPTION VALUE="#51424">IIIª q. 87 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
286 document.write('<OPTION VALUE="#51425">IIIª q. 87 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
287 document.write('<OPTION VALUE="#51426">IIIª q. 87 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
288 document.write('<OPTION VALUE="#51427">IIIª q. 87 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
289 document.write('<OPTION VALUE="#51428">IIIª q. 87 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
290 document.write('<OPTION VALUE="#51429">IIIª q. 87 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
291 document.write('<OPTION VALUE="#51430">IIIª q. 87 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
292 document.write('<OPTION VALUE="#51431">IIIª q. 87 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
293 document.write('<OPTION VALUE="#51432">IIIª q. 87 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
294 document.write('<OPTION VALUE="#51433">IIIª q. 87 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
295 document.write('<OPTION VALUE="#51434">IIIª q. 87 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
296 document.write('<OPTION VALUE="#51435">IIIª q. 87 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
297 document.write('<OPTION VALUE="#51436">IIIª q. 87 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
298 document.write('<OPTION VALUE="#51437">IIIª q. 88 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
299 document.write('<OPTION VALUE="#51438">IIIª q. 88 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
300 document.write('<OPTION VALUE="#51439">IIIª q. 88 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
301 document.write('<OPTION VALUE="#51440">IIIª q. 88 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
302 document.write('<OPTION VALUE="#51441">IIIª q. 88 a. 1 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
303 document.write('<OPTION VALUE="#51442">IIIª q. 88 a. 1 s. c. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
304 document.write('<OPTION VALUE="#51443">IIIª q. 88 a. 1 s. c. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
305 document.write('<OPTION VALUE="#51444">IIIª q. 88 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
306 document.write('<OPTION VALUE="#51445">IIIª q. 88 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
307 document.write('<OPTION VALUE="#51446">IIIª q. 88 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
308 document.write('<OPTION VALUE="#51447">IIIª q. 88 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
309 document.write('<OPTION VALUE="#51448">IIIª q. 88 a. 1 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
310 document.write('<OPTION VALUE="#51449">IIIª q. 88 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
311 document.write('<OPTION VALUE="#51450">IIIª q. 88 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
312 document.write('<OPTION VALUE="#51451">IIIª q. 88 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
313 document.write('<OPTION VALUE="#51452">IIIª q. 88 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
314 document.write('<OPTION VALUE="#51453">IIIª q. 88 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
315 document.write('<OPTION VALUE="#51454">IIIª q. 88 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
316 document.write('<OPTION VALUE="#51455">IIIª q. 88 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
317 document.write('<OPTION VALUE="#51456">IIIª q. 88 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
318 document.write('<OPTION VALUE="#51457">IIIª q. 88 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
319 document.write('<OPTION VALUE="#51458">IIIª q. 88 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
320 document.write('<OPTION VALUE="#51459">IIIª q. 88 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
321 document.write('<OPTION VALUE="#51460">IIIª q. 88 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
322 document.write('<OPTION VALUE="#51461">IIIª q. 88 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
323 document.write('<OPTION VALUE="#51462">IIIª q. 88 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
324 document.write('<OPTION VALUE="#51463">IIIª q. 88 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
325 document.write('<OPTION VALUE="#51464">IIIª q. 88 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
326 document.write('<OPTION VALUE="#51465">IIIª q. 88 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
327 document.write('<OPTION VALUE="#51466">IIIª q. 88 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
328 document.write('<OPTION VALUE="#51467">IIIª q. 88 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
329 document.write('<OPTION VALUE="#51468">IIIª q. 88 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
330 document.write('<OPTION VALUE="#51469">IIIª q. 88 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
331 document.write('<OPTION VALUE="#51470">IIIª q. 88 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
332 document.write('<OPTION VALUE="#51471">IIIª q. 89 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
333 document.write('<OPTION VALUE="#51472">IIIª q. 89 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
334 document.write('<OPTION VALUE="#51473">IIIª q. 89 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
335 document.write('<OPTION VALUE="#51474">IIIª q. 89 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
336 document.write('<OPTION VALUE="#51475">IIIª q. 89 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
337 document.write('<OPTION VALUE="#51476">IIIª q. 89 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
338 document.write('<OPTION VALUE="#51477">IIIª q. 89 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
339 document.write('<OPTION VALUE="#51478">IIIª q. 89 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
340 document.write('<OPTION VALUE="#51479">IIIª q. 89 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
341 document.write('<OPTION VALUE="#51480">IIIª q. 89 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
342 document.write('<OPTION VALUE="#51481">IIIª q. 89 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
343 document.write('<OPTION VALUE="#51482">IIIª q. 89 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
344 document.write('<OPTION VALUE="#51483">IIIª q. 89 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
345 document.write('<OPTION VALUE="#51484">IIIª q. 89 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
346 document.write('<OPTION VALUE="#51485">IIIª q. 89 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
347 document.write('<OPTION VALUE="#51486">IIIª q. 89 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
348 document.write('<OPTION VALUE="#51487">IIIª q. 89 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
349 document.write('<OPTION VALUE="#51488">IIIª q. 89 a. 2 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
350 document.write('<OPTION VALUE="#51489">IIIª q. 89 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
351 document.write('<OPTION VALUE="#51490">IIIª q. 89 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
352 document.write('<OPTION VALUE="#51491">IIIª q. 89 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
353 document.write('<OPTION VALUE="#51492">IIIª q. 89 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
354 document.write('<OPTION VALUE="#51493">IIIª q. 89 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
355 document.write('<OPTION VALUE="#51494">IIIª q. 89 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
356 document.write('<OPTION VALUE="#51495">IIIª q. 89 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
357 document.write('<OPTION VALUE="#51496">IIIª q. 89 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
358 document.write('<OPTION VALUE="#51497">IIIª q. 89 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
359 document.write('<OPTION VALUE="#51498">IIIª q. 89 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
360 document.write('<OPTION VALUE="#51499">IIIª q. 89 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
361 document.write('<OPTION VALUE="#51500">IIIª q. 89 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
362 document.write('<OPTION VALUE="#51501">IIIª q. 89 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
363 document.write('<OPTION VALUE="#51502">IIIª q. 89 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
364 document.write('<OPTION VALUE="#51503">IIIª q. 89 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
365 document.write('<OPTION VALUE="#51504">IIIª q. 89 a. 4 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
366 document.write('<OPTION VALUE="#51505">IIIª q. 89 a. 5 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
367 document.write('<OPTION VALUE="#51506">IIIª q. 89 a. 5 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
368 document.write('<OPTION VALUE="#51507">IIIª q. 89 a. 5 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
369 document.write('<OPTION VALUE="#51508">IIIª q. 89 a. 5 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
370 document.write('<OPTION VALUE="#51509">IIIª q. 89 a. 5 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
371 document.write('<OPTION VALUE="#51510">IIIª q. 89 a. 5 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
372 document.write('<OPTION VALUE="#51511">IIIª q. 89 a. 5 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
373 document.write('<OPTION VALUE="#51512">IIIª q. 89 a. 5 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
374 document.write('<OPTION VALUE="#51513">IIIª q. 89 a. 6 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
375 document.write('<OPTION VALUE="#51514">IIIª q. 89 a. 6 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
376 document.write('<OPTION VALUE="#51515">IIIª q. 89 a. 6 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
377 document.write('<OPTION VALUE="#51516">IIIª q. 89 a. 6 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
378 document.write('<OPTION VALUE="#51517">IIIª q. 89 a. 6 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
379 document.write('<OPTION VALUE="#51518">IIIª q. 89 a. 6 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
380 document.write('<OPTION VALUE="#51519">IIIª q. 89 a. 6 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
381 document.write('<OPTION VALUE="#51520">IIIª q. 89 a. 6 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
382 document.write('<OPTION VALUE="#51521">IIIª q. 90 pr.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
383 document.write('<OPTION VALUE="#51522">IIIª q. 90 a. 1 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
384 document.write('<OPTION VALUE="#51523">IIIª q. 90 a. 1 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
385 document.write('<OPTION VALUE="#51524">IIIª q. 90 a. 1 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
386 document.write('<OPTION VALUE="#51525">IIIª q. 90 a. 1 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
387 document.write('<OPTION VALUE="#51526">IIIª q. 90 a. 1 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
388 document.write('<OPTION VALUE="#51527">IIIª q. 90 a. 1 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
389 document.write('<OPTION VALUE="#51528">IIIª q. 90 a. 1 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
390 document.write('<OPTION VALUE="#51529">IIIª q. 90 a. 1 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
391 document.write('<OPTION VALUE="#51530">IIIª q. 90 a. 2 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
392 document.write('<OPTION VALUE="#51531">IIIª q. 90 a. 2 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
393 document.write('<OPTION VALUE="#51532">IIIª q. 90 a. 2 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
394 document.write('<OPTION VALUE="#51533">IIIª q. 90 a. 2 arg. 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
395 document.write('<OPTION VALUE="#51534">IIIª q. 90 a. 2 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
396 document.write('<OPTION VALUE="#51535">IIIª q. 90 a. 2 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
397 document.write('<OPTION VALUE="#51536">IIIª q. 90 a. 2 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
398 document.write('<OPTION VALUE="#51537">IIIª q. 90 a. 2 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
399 document.write('<OPTION VALUE="#51538">IIIª q. 90 a. 2 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
400 document.write('<OPTION VALUE="#51539">IIIª q. 90 a. 2 ad 4'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
401 document.write('<OPTION VALUE="#51540">IIIª q. 90 a. 2 ad 5'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
402 document.write('<OPTION VALUE="#51541">IIIª q. 90 a. 3 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
403 document.write('<OPTION VALUE="#51542">IIIª q. 90 a. 3 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
404 document.write('<OPTION VALUE="#51543">IIIª q. 90 a. 3 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
405 document.write('<OPTION VALUE="#51544">IIIª q. 90 a. 3 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
406 document.write('<OPTION VALUE="#51545">IIIª q. 90 a. 3 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
407 document.write('<OPTION VALUE="#51546">IIIª q. 90 a. 3 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
408 document.write('<OPTION VALUE="#51547">IIIª q. 90 a. 3 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
409 document.write('<OPTION VALUE="#51548">IIIª q. 90 a. 3 ad 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
410 document.write('<OPTION VALUE="#51549">IIIª q. 90 a. 4 arg. 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
411 document.write('<OPTION VALUE="#51550">IIIª q. 90 a. 4 arg. 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
412 document.write('<OPTION VALUE="#51551">IIIª q. 90 a. 4 arg. 3'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
413 document.write('<OPTION VALUE="#51552">IIIª q. 90 a. 4 s. c.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
414 document.write('<OPTION VALUE="#51553">IIIª q. 90 a. 4 co.'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
415 document.write('<OPTION VALUE="#51554">IIIª q. 90 a. 4 ad 1'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
416 document.write('<OPTION VALUE="#51555">IIIª q. 90 a. 4 ad 2'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
417 document.write('<OPTION VALUE="#51556">IIIª q. 90 a. 4 ad 3'); |
| 28 | 418 document.write('<\/SELECT>'); |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
419 document.write('<BR><BR>'); |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
420 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); |
| 28 | 421 document.write('<\/FORM>'); |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
422 // --> |
| 28 | 423 //]]> |
| 424 </script><br /> | |
| 425 <hr /> | |
| 426 <br /></div> | |
| 427 <div class="D">Quaestio 84</div> | |
| 428 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 429 <p title="III q. 84 pr."><a name="51204"><span class="ref">[51204] | |
| 430 IIIª q. 84 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de | |
| 431 sacramento poenitentiae. Circa quod primo considerandum est de ipsa | |
| 432 poenitentia; secundo, de effectu ipsius; tertio, de partibus eius; | |
| 433 quarto, de suscipientibus hoc sacramentum; quinto, de potestate | |
| 434 ministrorum; sexto, de solemni ritu huius sacramenti. Circa primum | |
| 435 duo sunt consideranda, primo, de poenitentia secundum quod est | |
| 436 sacramentum; secundo, de poenitentia secundum quod est virtus. | |
| 437 Circa primum quaeruntur decem. Primo, utrum poenitentia sit | |
| 438 sacramentum. Secundo, de propria materia eius. Tertio, de forma | |
| 439 ipsius. Quarto, utrum impositio manus requiratur ad hoc | |
| 440 sacramentum. Quinto, utrum hoc sacramentum sit de necessitate | |
| 441 salutis. Sexto, de ordine eius ad alia sacramenta. Septimo, de | |
| 442 institutione eius. Octavo, de duratione ipsius. Nono, de | |
| 443 continuitate eius. Decimo, utrum possit iterari.</p> | |
| 444 <br /> | |
| 445 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 446 <p title="III q. 84 a. 1 arg. 1"><a name="51205"><span class= | |
| 447 "ref">[51205] IIIª q. 84 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 448 proceditur. Videtur quod poenitentia non sit sacramentum. Gregorius | |
| 449 enim dicit, et habetur in decretis, I, qu. I, <i>sacramenta sunt | |
| 450 Baptisma, chrisma, corpus et sanguis Christi, quae ob id sacramenta | |
| 451 dicuntur quia sub tegumento corporalium rerum divina virtus | |
| 452 secretius operatur salutem</i>. Sed hoc non contingit in | |
| 453 poenitentia, quia non adhibentur aliquae res corporales sub quibus | |
| 454 divina virtus operetur salutem. Ergo poenitentia non est | |
| 455 sacramentum.</p> | |
| 456 <p title="III q. 84 a. 1 arg. 2"><a name="51206"><span class= | |
| 457 "ref">[51206] IIIª q. 84 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 458 sacramenta Ecclesiae a ministris Christi exhibentur, secundum illud | |
| 459 I Cor. IV, <i>sic nos existimet homo ut ministros Christi et | |
| 460 dispensatores mysteriorum Dei</i>. Sed poenitentia non exhibetur a | |
| 461 ministris Christi, sed interius a Deo hominibus inspiratur, | |
| 462 secundum illud Ierem. XXXI, <i>postquam convertisti me, egi | |
| 463 poenitentiam</i>. Ergo videtur quod poenitentia non sit | |
| 464 sacramentum.</p> | |
| 465 <p title="III q. 84 a. 1 arg. 3"><a name="51207"><span class= | |
| 466 "ref">[51207] IIIª q. 84 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, in | |
| 467 sacramentis de quibus supra diximus, est aliquid quod est | |
| 468 sacramentum tantum, aliquid quod est res et sacramentum, aliquid | |
| 469 vero quod est res tantum, ut ex praemissis patet. Sed hoc non | |
| 470 invenitur in poenitentia. Ergo poenitentia non est sacramentum.</p> | |
| 471 <p title="III q. 84 a. 1 s. c."><a name="51208"><span class= | |
| 472 "ref">[51208] IIIª q. 84 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 473 quod, sicut Baptismus adhibetur ad purificandum a peccato, ita et | |
| 474 poenitentia, unde et Petrus dixit Simoni, Act. VIII, | |
| 475 <i>poenitentiam age ab hac nequitia tua</i>. Sed Baptismus est | |
| 476 sacramentum, ut supra dictum est. Ergo pari ratione et | |
| 477 poenitentia.</p> | |
| 478 <p title="III q. 84 a. 1 co."><a name="51209"><span class= | |
| 479 "ref">[51209] IIIª q. 84 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 480 dicendum quod, sicut Gregorius dicit, in capite supra dicto, | |
| 481 <i>sacramentum est in aliqua celebratione, cum res gesta ita fit ut | |
| 482 aliquid significative accipiamus quod sancte accipiendum est</i>. | |
| 483 Manifestum est autem quod in poenitentia ita res gesta fit quod | |
| 484 aliquid sanctum significatur, tam ex parte peccatoris poenitentis, | |
| 485 quam ex parte sacerdotis absolventis, nam peccator poenitens per ea | |
| 486 quae agit et dicit, significat cor suum a peccato recessisse; | |
| 487 similiter etiam sacerdos per ea quae agit et dicit circa | |
| 488 poenitentem, significat opus Dei remittentis peccatum. Unde | |
| 489 manifestum est quod poenitentia quae in Ecclesia agitur, est | |
| 490 sacramentum.</p> | |
| 491 <p title="III q. 84 a. 1 ad 1"><a name="51210"><span class= | |
| 492 "ref">[51210] IIIª q. 84 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 493 dicendum quod nomine corporalium rerum intelliguntur large etiam | |
| 494 ipsi exteriores actus sensibiles, qui ita se habent in hoc | |
| 495 sacramento sicut aqua in Baptismo vel chrisma in confirmatione. Est | |
| 496 autem attendendum quod in illis sacramentis in quibus confertur | |
| 497 excellens gratia, quae superabundat omnem facultatem humani actus, | |
| 498 adhibetur aliqua corporalis materia exterius; sicut in Baptismo, | |
| 499 ubi fit plena remissio peccatorum et quantum ad culpam et quantum | |
| 500 ad poenam; et in confirmatione, ubi datur spiritus sancti | |
| 501 plenitudo; et in extrema unctione, ubi confertur perfecta sanitas | |
| 502 spiritualis; quae provenit ex virtute Christi quasi ex quodam | |
| 503 extrinseco principio. Unde si qui actus humani sunt in talibus | |
| 504 sacramentis, non sunt de essentia materiae sacramentorum, sed | |
| 505 dispositive se habent ad sacramenta. In illis autem sacramentis | |
| 506 quae habent effectum correspondentem humanis actibus, ipsi actus | |
| 507 humani sensibiles sunt loco materiae, ut accidit in poenitentia et | |
| 508 matrimonio. Sicut etiam in medicinis corporalibus quaedam sunt res | |
| 509 exterius adhibitae, sicut emplastra et electuaria; quaedam vero | |
| 510 sunt actus sanandorum, puta exercitationes quaedam.</p> | |
| 511 <p title="III q. 84 a. 1 ad 2"><a name="51211"><span class= | |
| 512 "ref">[51211] IIIª q. 84 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 513 dicendum quod in sacramentis quae habent corporalem materiam, | |
| 514 oportet quod illa materia adhibeatur a ministro Ecclesiae, qui | |
| 515 gerit personam Christi, in signum quod excellentia virtutis in | |
| 516 sacramento operantis est a Christo. In sacramento autem | |
| 517 poenitentiae, sicut dictum est, sunt actus humani pro materia, qui | |
| 518 proveniunt ex inspiratione interna. Unde materia non adhibetur a | |
| 519 ministro, sed a Deo interius operante, sed complementum sacramenti | |
| 520 exhibet minister, dum poenitentem absolvit.</p> | |
| 521 <p title="III q. 84 a. 1 ad 3"><a name="51212"><span class= | |
| 522 "ref">[51212] IIIª q. 84 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 523 dicendum quod etiam in poenitentia est aliquid quod est sacramentum | |
| 524 tantum, scilicet actus exercitus tam per peccatorem poenitentem, | |
| 525 quam etiam per sacerdotem absolventem. Res autem et sacramentum est | |
| 526 poenitentia interior peccatoris. Res autem tantum et non | |
| 527 sacramentum est remissio peccati. Quorum primum totum simul sumptum | |
| 528 est causa secundi; primum autem et secundum sunt causa tertii.</p> | |
| 529 <br /> | |
| 530 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 531 <p title="III q. 84 a. 2 arg. 1"><a name="51213"><span class= | |
| 532 "ref">[51213] IIIª q. 84 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum | |
| 533 sic proceditur. Videtur quod peccata non sint propria materia huius | |
| 534 sacramenti. Materia enim in aliis sacramentis per aliqua verba | |
| 535 sanctificatur, et sanctificata effectum sacramenti operatur. | |
| 536 Peccata autem non possunt sanctificari, eo quod contrariantur | |
| 537 effectui sacramenti, qui est gratia remittens peccata. Ergo peccata | |
| 538 non sunt materia propria huius sacramenti.</p> | |
| 539 <p title="III q. 84 a. 2 arg. 2"><a name="51214"><span class= | |
| 540 "ref">[51214] IIIª q. 84 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 541 Augustinus dicit, in libro de poenitentia, <i>nullus potest | |
| 542 inchoare novam vitam nisi eum veteris vitae poeniteat</i>. Sed ad | |
| 543 vetustatem vitae pertinent non solum peccata, sed etiam | |
| 544 poenalitates praesentis vitae. Non ergo peccata sunt propria | |
| 545 materia poenitentiae.</p> | |
| 546 <p title="III q. 84 a. 2 arg. 3"><a name="51215"><span class= | |
| 547 "ref">[51215] IIIª q. 84 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 548 peccatorum quoddam est originale, quoddam mortale, quoddam veniale. | |
| 549 Sed poenitentiae sacramentum non ordinatur contra originale | |
| 550 peccatum, quod tollitur per Baptismum; neque etiam contra veniale, | |
| 551 quod tollitur per tunsionem pectoris, et aquam benedictam, et alia | |
| 552 huiusmodi. Ergo peccata non sunt propria materia poenitentiae.</p> | |
| 553 <p title="III q. 84 a. 2 s. c."><a name="51216"><span class= | |
| 554 "ref">[51216] IIIª q. 84 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 555 quod apostolus dicit, II Cor. XII, <i>non egerunt poenitentiam | |
| 556 super immunditia et fornicatione et impudicitia quam | |
| 557 gesserunt</i>.</p> | |
| 558 <p title="III q. 84 a. 2 co."><a name="51217"><span class= | |
| 559 "ref">[51217] IIIª q. 84 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 560 dicendum quod duplex est materia, scilicet proxima et remota, sicut | |
| 561 statuae proxima materia est metallum, remota vero aqua. Dictum est | |
| 562 autem quod proxima materia huius sacramenti sunt actus poenitentis, | |
| 563 cuius materia sunt peccata, de quibus dolet, et quae confitetur, et | |
| 564 pro quibus satisfacit. Unde relinquitur quod remota materia | |
| 565 poenitentiae sunt peccata, non attentanda, sed detestanda et | |
| 566 destruenda.</p> | |
| 567 <p title="III q. 84 a. 2 ad 1"><a name="51218"><span class= | |
| 568 "ref">[51218] IIIª q. 84 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 569 dicendum quod ratio illa procedit de proxima materia | |
| 570 sacramenti.</p> | |
| 571 <p title="III q. 84 a. 2 ad 2"><a name="51219"><span class= | |
| 572 "ref">[51219] IIIª q. 84 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 573 dicendum quod vetus et mortalis vita est obiectum poenitentiae, non | |
| 574 ratione poenae, sed ratione culpae annexae.</p> | |
| 575 <p title="III q. 84 a. 2 ad 3"><a name="51220"><span class= | |
| 576 "ref">[51220] IIIª q. 84 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 577 dicendum quod poenitentia quodammodo est de quolibet peccatorum | |
| 578 genere, non tamen eodem modo. Nam de peccato actuali mortali est | |
| 579 poenitentia proprie et principaliter, proprie quidem, quia proprie | |
| 580 dicimur poenitere de his quae nostra voluntate commisimus; | |
| 581 principaliter autem, quia ad deletionem peccati mortalis hoc | |
| 582 sacramentum est institutum. De peccatis autem venialibus est | |
| 583 quaedam poenitentia proprie, inquantum sunt nostra voluntate facta, | |
| 584 non tamen contra haec principaliter est hoc sacramentum institutum. | |
| 585 De peccato vero originali poenitentia nec principaliter est, quia | |
| 586 contra ipsum non ordinatur hoc sacramentum, sed magis Baptismus, | |
| 587 nec etiam proprie, quia peccatum originale non est nostra voluntate | |
| 588 peractum; nisi forte inquantum voluntas Adae reputatur nostra, | |
| 589 secundum modum loquendi quo apostolus dicit, Rom. V, <i>in quo | |
| 590 omnes peccaverunt</i>. Inquantum tamen accipitur poenitentia large | |
| 591 pro quacumque detestatione rei praeteritae, potest dici poenitentia | |
| 592 de peccato originali, sicut loquitur Augustinus in libro de | |
| 593 poenitentia.</p> | |
| 594 <br /> | |
| 595 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 596 <p title="III q. 84 a. 3 arg. 1"><a name="51221"><span class= | |
| 597 "ref">[51221] IIIª q. 84 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 598 proceditur. Videtur quod haec non sit forma huius sacramenti, ego | |
| 599 te absolvo. Formae enim sacramentorum ex institutione Christi et | |
| 600 usu Ecclesiae habentur. Sed Christus non legitur hanc formam | |
| 601 instituisse. Neque etiam in communi usu habetur, quinimmo in | |
| 602 quibusdam absolutionibus quae in Ecclesia publice fiunt, sicut in | |
| 603 prima et completorio et in cena domini, absolvens non utitur | |
| 604 oratione indicativa, ut dicat, ego vos absolvo, sed oratione | |
| 605 deprecativa, cum dicit, misereatur vestri omnipotens Deus, vel, | |
| 606 absolutionem tribuat vobis omnipotens Deus. Ergo haec non est forma | |
| 607 huius sacramenti, ego te absolvo.</p> | |
| 608 <p title="III q. 84 a. 3 arg. 2"><a name="51222"><span class= | |
| 609 "ref">[51222] IIIª q. 84 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Leo | |
| 610 Papa dicit, <i>indulgentia Dei nisi supplicationibus sacerdotum | |
| 611 nequit obtineri</i>. Loquitur autem de indulgentia Dei quae | |
| 612 praestatur poenitentibus. Ergo forma huius sacramenti debet esse | |
| 613 per modum deprecationis.</p> | |
| 614 <p title="III q. 84 a. 3 arg. 3"><a name="51223"><span class= | |
| 615 "ref">[51223] IIIª q. 84 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 616 idem est absolvere a peccato quod peccatum remittere. Sed <i>solus | |
| 617 Deus peccatum remittit, qui etiam solus interius a peccato | |
| 618 mundat</i>, ut Augustinus dicit, super Ioan. Ergo videtur quod | |
| 619 solus Deus a peccato absolvat. Non ergo debet dicere sacerdos, ego | |
| 620 te absolvo, sicut non dicit, ego tibi peccata remitto.</p> | |
| 621 <p title="III q. 84 a. 3 arg. 4"><a name="51224"><span class= | |
| 622 "ref">[51224] IIIª q. 84 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 623 sicut dominus dedit potestatem discipulis absolvendi a peccatis, | |
| 624 ita etiam dedit eis potestatem curandi infirmitates, scilicet <i>ut | |
| 625 Daemonia eiicerent et ut languores curarent</i>, ut habetur Matth. | |
| 626 X et Luc. IX. Sed sanando infirmos apostoli non utebantur his | |
| 627 verbis, ego te sano, sed, sanet te dominus Iesus Christus. Ergo | |
| 628 videtur quod sacerdotes, habentes potestatem apostolis a Christo | |
| 629 traditam, non debeant uti hac forma verborum, ego te absolvo, sed, | |
| 630 absolutionem praebeat tibi Christus.</p> | |
| 631 <p title="III q. 84 a. 3 arg. 5"><a name="51225"><span class= | |
| 632 "ref">[51225] IIIª q. 84 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, | |
| 633 quidam hac forma utentes sic eam exponunt, <i>ego te absolvo, | |
| 634 idest, absolutum ostendo</i>. Sed neque hoc sacerdos facere potest, | |
| 635 nisi ei divinitus reveletur. Unde, ut legitur Matth. XVI, antequam | |
| 636 Petro diceretur, <i>quodcumque solveris super terram, erit</i> | |
| 637 etc., dictum est ei, <i>beatus es, Simon Bar Iona, quia caro et | |
| 638 sanguis non revelavit tibi, sed pater meus, qui in caelis est</i>. | |
| 639 Ergo videtur quod sacerdos cui non est facta revelatio, | |
| 640 praesumptuose dicat, ego te absolvo, etiam si exponatur, idest, | |
| 641 absolutum ostendo.</p> | |
| 642 <p title="III q. 84 a. 3 s. c."><a name="51226"><span class= | |
| 643 "ref">[51226] IIIª q. 84 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 644 quod, sicut dominus dixit discipulis, Matth. ult., <i>euntes, | |
| 645 docete omnes gentes, baptizantes eos</i>, ita dixit Petro, Matth. | |
| 646 XVI, <i>quodcumque solveris</i>. Sed sacerdos, auctoritate illorum | |
| 647 verborum Christi fretus, dicit, ego te baptizo. Ergo, eadem | |
| 648 auctoritate, dicere debet in hoc sacramento, ego te absolvo.</p> | |
| 649 <p title="III q. 84 a. 3 co."><a name="51227"><span class= | |
| 650 "ref">[51227] IIIª q. 84 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 651 dicendum quod in qualibet re perfectio attribuitur formae. Dictum | |
| 652 est autem supra quod hoc sacramentum perficitur per ea quae sunt ex | |
| 653 parte sacerdotis. Unde oportet quod ea quae sunt ex parte | |
| 654 poenitentis, sive sint verba sive facta, sint quaedam materia huius | |
| 655 sacramenti, ea vero quae sunt ex parte sacerdotis, se habent per | |
| 656 modum formae. Cum autem sacramenta novae legis efficiant quod | |
| 657 figurant, ut supra dictum est; oportet quod forma sacramenti | |
| 658 significet id quod in sacramento agitur, proportionaliter materiae | |
| 659 sacramenti. Unde forma Baptismi est, ego te baptizo, et forma | |
| 660 confirmationis, <i>consigno te signo crucis et confirmo te | |
| 661 chrismate salutis</i>, eo quod huiusmodi sacramenta perficiuntur in | |
| 662 usu materiae. In sacramento autem Eucharistiae, quod consistit in | |
| 663 ipsa consecratione materiae, exprimitur veritas consecrationis, cum | |
| 664 dicitur, <i>hoc est corpus meum</i>. Hoc autem sacramentum, | |
| 665 scilicet poenitentiae, non consistit in consecratione alicuius | |
| 666 materiae, nec in usu alicuius materiae sanctificatae, sed magis in | |
| 667 remotione cuiusdam materiae, scilicet peccati, prout peccata | |
| 668 dicuntur esse materia poenitentiae, ut ex supra dictis patet. Talis | |
| 669 autem remotio significatur a sacerdote cum dicitur, ego te absolvo, | |
| 670 nam peccata sunt quaedam vincula, secundum illud Proverb. V, | |
| 671 <i>iniquitates suae capiunt impium, et funibus peccatorum suorum | |
| 672 quisque constringitur</i>. Unde patet quod haec est | |
| 673 convenientissima forma huius sacramenti, ego te absolvo.</p> | |
| 674 <p title="III q. 84 a. 3 ad 1"><a name="51228"><span class= | |
| 675 "ref">[51228] IIIª q. 84 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 676 dicendum quod ista forma sumitur ex ipsis verbis Christi quibus | |
| 677 Petro dixit, <i>quodcumque solveris super terram</i>, et cetera. Et | |
| 678 tali forma utitur Ecclesia in sacramentali absolutione. Huiusmodi | |
| 679 autem absolutiones in publico factae non sunt sacramentales, sed | |
| 680 sunt orationes quaedam ordinatae ad remissionem venialium | |
| 681 peccatorum. Unde in sacramentali absolutione non sufficeret dicere, | |
| 682 misereatur tui omnipotens Deus, vel, absolutionem et remissionem | |
| 683 tribuat tibi Deus, quia per haec verba sacerdos absolutionem non | |
| 684 significat fieri, sed petit ut fiat. Praemittitur tamen etiam in | |
| 685 sacramentali absolutione talis oratio, ne impediatur effectus | |
| 686 sacramenti ex parte poenitentis, cuius actus materialiter se habent | |
| 687 in hoc sacramento, non autem in Baptismo vel in confirmatione.</p> | |
| 688 <p title="III q. 84 a. 3 ad 2"><a name="51229"><span class= | |
| 689 "ref">[51229] IIIª q. 84 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 690 dicendum quod verbum Leonis Papae est intelligendum quantum ad | |
| 691 deprecationem quae praemittitur absolutioni. Non autem removet quin | |
| 692 sacerdotes absolvant.</p> | |
| 693 <p title="III q. 84 a. 3 ad 3"><a name="51230"><span class= | |
| 694 "ref">[51230] IIIª q. 84 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 695 dicendum quod solus Deus per auctoritatem et a peccato absolvit et | |
| 696 peccata remittit. Sacerdotes autem utrumque faciunt per | |
| 697 ministerium, inquantum scilicet verba sacerdotis in hoc sacramento | |
| 698 instrumentaliter operantur, sicut etiam in aliis sacramentis; nam | |
| 699 virtus divina est quae interius operatur in omnibus sacramentalibus | |
| 700 signis, sive sint res sive sint verba, sicut ex supra dictis patet. | |
| 701 Unde et dominus utrumque expressit, nam Matth. XVI dixit Petro, | |
| 702 <i>quodcumque solveris super terram</i>, etc.; et Ioan. XX dixit | |
| 703 discipulis, <i>quorum remiseritis peccata, remittuntur eis</i>. | |
| 704 Ideo tamen sacerdos potius dicit, ego te absolvo, quam, ego tibi | |
| 705 peccata remitto, quia hoc magis congruit verbis quae dominus dixit | |
| 706 virtutem clavium ostendens, per quas sacerdotes absolvunt. Quia | |
| 707 tamen sacerdos sicut minister absolvit, convenienter apponitur | |
| 708 aliquid quod pertineat ad primam auctoritatem Dei, scilicet ut | |
| 709 dicatur, <i>ego te absolvo in nomine patris et filii et spiritus | |
| 710 sancti</i>, vel, per virtutem passionis Christi, vel, auctoritate | |
| 711 Dei, sicut Dionysius exponit, XIII cap. Caelest. Hier. Quia tamen | |
| 712 hoc non est determinatum ex verbis Christi, sicut in Baptismo, | |
| 713 talis appositio relinquitur arbitrio sacerdotis.</p> | |
| 714 <p title="III q. 84 a. 3 ad 4"><a name="51231"><span class= | |
| 715 "ref">[51231] IIIª q. 84 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 716 dicendum quod apostolis non est data potestas ut ipsi sanarent | |
| 717 infirmos, sed ut ad eorum orationem infirmi sanarentur. Est autem | |
| 718 eis collata potestas operandi instrumentaliter, sive | |
| 719 ministerialiter, in sacramentis. Et ideo magis possunt in formis | |
| 720 sacramentalibus exprimere actum suum quam in sanationibus | |
| 721 infirmitatum. In quibus tamen non semper utebantur modo | |
| 722 deprecativo, sed quandoque etiam modo indicativo et imperativo, | |
| 723 sicut Act. III legitur quod Petrus dixit claudo, <i>quod habeo, hoc | |
| 724 tibi do. In nomine Iesu Christi, surge et ambula</i>.</p> | |
| 725 <p title="III q. 84 a. 3 ad 5"><a name="51232"><span class= | |
| 726 "ref">[51232] IIIª q. 84 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 727 dicendum quod ista expositio, <i>ego te absolvo, idest, absolutum | |
| 728 ostendo</i>, quantum ad aliquid quidem vera est, non tamen est | |
| 729 perfecta. Sacramenta enim novae legis non solum significant, sed | |
| 730 etiam faciunt quod significant. Unde sicut sacerdos, baptizando | |
| 731 aliquem, ostendit hominem interius ablutum per verba et facta, non | |
| 732 solum significative, sed etiam effective; ita etiam cum dicit, ego | |
| 733 te absolvo, ostendit hominem absolutum non solum significative, sed | |
| 734 etiam effective. Nec tamen loquitur quasi de re incerta. Quia sicut | |
| 735 alia sacramenta novae legis habent de se certum effectum ex virtute | |
| 736 passionis Christi, licet possit impediri ex parte recipientis, ita | |
| 737 etiam est et in hoc sacramento. Unde Augustinus dicit, in libro de | |
| 738 Adult. Coniug., <i>non est turpis nec difficilis post patrata et | |
| 739 purgata adulteria reconciliatio coniugii, ubi per claves regni | |
| 740 caelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum</i>. Unde nec | |
| 741 sacerdos indiget speciali revelatione sibi facta, sed sufficit | |
| 742 generalis revelatio fidei, per quam remittuntur peccata. Unde | |
| 743 revelatio fidei dicitur Petro facta fuisse. Esset autem perfectior | |
| 744 expositio, ego te absolvo, idest, sacramentum absolutionis tibi | |
| 745 impendo.</p> | |
| 746 <br /> | |
| 747 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 748 <p title="III q. 84 a. 4 arg. 1"><a name="51233"><span class= | |
| 749 "ref">[51233] IIIª q. 84 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 750 proceditur. Videtur quod impositio manuum sacerdotis requiratur ad | |
| 751 hoc sacramentum. Dicitur enim Marc. ult., <i>super aegros manus | |
| 752 imponent, et bene habebunt</i>. Aegri autem spiritualiter sunt | |
| 753 peccatores, qui recipiunt bonam habitudinem per hoc sacramentum. | |
| 754 Ergo in hoc sacramento est manus impositio facienda.</p> | |
| 755 <p title="III q. 84 a. 4 arg. 2"><a name="51234"><span class= | |
| 756 "ref">[51234] IIIª q. 84 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, in | |
| 757 sacramento poenitentiae recuperat homo spiritum sanctum amissum, | |
| 758 unde ex persona poenitentis dicitur in Psalmo, <i>redde mihi | |
| 759 laetitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me</i>. Sed | |
| 760 spiritus sanctus datur per impositionem manuum, legitur enim Act. | |
| 761 VIII, quod <i>apostoli imponebant manus super illos, et accipiebant | |
| 762 spiritum sanctum</i>; et Matth. XIX dicitur quod <i>oblati sunt | |
| 763 domino parvuli ut eis manus imponeret</i>. Ergo in hoc sacramento | |
| 764 est manus impositio facienda.</p> | |
| 765 <p title="III q. 84 a. 4 arg. 3"><a name="51235"><span class= | |
| 766 "ref">[51235] IIIª q. 84 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 767 verba sacerdotis in hoc sacramento non sunt maioris efficaciae quam | |
| 768 in aliis sacramentis. Sed in aliis sacramentis non sufficiunt verba | |
| 769 ministri, nisi aliquem actum exerceret, sicut in Baptismo, simul | |
| 770 cum hoc quod dicit sacerdos, ego te baptizo, requiritur corporalis | |
| 771 ablutio. Ergo etiam, simul cum hoc quod dicit sacerdos, ego te | |
| 772 absolvo, oportet quod aliquem actum exerceat circa poenitentem, | |
| 773 imponendo ei manus.</p> | |
| 774 <p title="III q. 84 a. 4 s. c."><a name="51236"><span class= | |
| 775 "ref">[51236] IIIª q. 84 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 776 quod dominus dixit Petro, <i>quodcumque solveris super terram, | |
| 777 erit</i> etc., nullam mentionem de manus impositione faciens. Neque | |
| 778 etiam cum omnibus apostolis simul dixit, <i>quorum remiseritis | |
| 779 peccata, remittuntur eis</i>. Non ergo ad hoc sacramentum | |
| 780 requiritur impositio manuum.</p> | |
| 781 <p title="III q. 84 a. 4 co."><a name="51237"><span class= | |
| 782 "ref">[51237] IIIª q. 84 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 783 dicendum quod impositio manuum in sacramentis Ecclesiae fit ad | |
| 784 designandum aliquem copiosum effectum gratiae, quo illi quibus | |
| 785 manus imponitur, quodammodo continuantur per quandam similitudinem | |
| 786 ministris, in quibus copia esse debet. Et ideo manus impositio fit | |
| 787 in sacramento confirmationis, in quo confertur plenitudo spiritus | |
| 788 sancti; et in sacramento ordinis, in quo confertur quaedam | |
| 789 excellentia potestatis in divinis ministeriis; unde et II Tim. I | |
| 790 dicitur, <i>resuscites gratiam Dei quae est in te per impositionem | |
| 791 manuum mearum</i>. Sacramentum autem poenitentiae non ordinatur ad | |
| 792 consequendum aliquam excellentiam gratiae, sed ad remissionem | |
| 793 peccatorum. Et ideo ad hoc sacramentum non requiritur impositio, | |
| 794 sicut etiam nec ad Baptismum, in quo tamen fit plenior remissio | |
| 795 peccatorum.</p> | |
| 796 <p title="III q. 84 a. 4 ad 1"><a name="51238"><span class= | |
| 797 "ref">[51238] IIIª q. 84 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 798 dicendum quod illa manus impositio non est sacramentalis, sed | |
| 799 ordinatur ad miracula facienda, ut scilicet per contactum manus | |
| 800 hominis sanctificati etiam corporalis infirmitas tollatur. Sicut | |
| 801 etiam legitur de domino, Marci VI, quod <i>infirmos impositis | |
| 802 manibus curavit</i>; et Matth. VIII legitur quod per contactum | |
| 803 leprosum mundavit.</p> | |
| 804 <p title="III q. 84 a. 4 ad 2"><a name="51239"><span class= | |
| 805 "ref">[51239] IIIª q. 84 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 806 dicendum quod non quaelibet acceptio spiritus sancti requirit manus | |
| 807 impositionem, quia etiam in Baptismo accipit homo spiritum sanctum, | |
| 808 nec tamen fit ibi manus impositio. Sed acceptio spiritus sancti cum | |
| 809 plenitudine requirit manus impositionem, quod pertinet ad | |
| 810 confirmationem.</p> | |
| 811 <p title="III q. 84 a. 4 ad 3"><a name="51240"><span class= | |
| 812 "ref">[51240] IIIª q. 84 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 813 dicendum quod in sacramentis quae perficiuntur in usu materiae, | |
| 814 minister habet aliquem corporalem actum exercere circa eum qui | |
| 815 suscipit sacramentum, sicut in Baptismo et confirmatione et extrema | |
| 816 unctione. Sed hoc sacramentum non consistit in usu alicuius | |
| 817 materiae exterius appositae, sed loco materiae se habent ea quae | |
| 818 sunt ex parte poenitentis. Unde, sicut in Eucharistia sacerdos sola | |
| 819 prolatione verborum super materiam perficit sacramentum, ita etiam | |
| 820 sola verba sacerdotis absolventis super poenitentem perficiunt | |
| 821 absolutionis sacramentum. Et si aliquis actus corporalis esset ex | |
| 822 parte sacerdotis, non minus competeret crucesignatio, quae | |
| 823 adhibetur in Eucharistia, quam manus impositio, in signum quod per | |
| 824 sanguinem crucis Christi remittuntur peccata. Et tamen non est de | |
| 825 necessitate sacramenti, sicut nec de necessitate Eucharistiae.</p> | |
| 826 <br /> | |
| 827 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 828 <p title="III q. 84 a. 5 arg. 1"><a name="51241"><span class= | |
| 829 "ref">[51241] IIIª q. 84 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic | |
| 830 proceditur. Videtur quod hoc sacramentum non sit de necessitate | |
| 831 salutis. Quia super illud Psalmi, <i>qui seminant in lacrimis</i> | |
| 832 etc., dicit Glossa, <i>noli esse tristis, si adsit tibi bona | |
| 833 voluntas, unde metitur pax</i>. Sed tristitia est de ratione | |
| 834 poenitentiae, secundum illud II Cor. VII, <i>quae secundum Deum est | |
| 835 tristitia, poenitentiam in salutem stabilem operatur</i>. Ergo bona | |
| 836 voluntas, sine poenitentia, sufficit ad salutem.</p> | |
| 837 <p title="III q. 84 a. 5 arg. 2"><a name="51242"><span class= | |
| 838 "ref">[51242] IIIª q. 84 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 839 Proverb. X dicitur, <i>universa delicta operit caritas</i>; et | |
| 840 infra, XV, <i>per misericordiam et fidem purgantur peccata</i>. Sed | |
| 841 hoc sacramentum non est nisi ad purgandum peccata. Ergo, habendo | |
| 842 caritatem et fidem et misericordiam, potest quisque salutem | |
| 843 consequi, etiam sine poenitentiae sacramento.</p> | |
| 844 <p title="III q. 84 a. 5 arg. 3"><a name="51243"><span class= | |
| 845 "ref">[51243] IIIª q. 84 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 846 sacramenta Ecclesiae initium habent ab institutione Christi. Sed, | |
| 847 sicut legitur Ioan. VIII, Christus mulierem adulteram absolvit | |
| 848 absque poenitentia. Ergo videtur quod poenitentia non sit de | |
| 849 necessitate salutis.</p> | |
| 850 <p title="III q. 84 a. 5 s. c."><a name="51244"><span class= | |
| 851 "ref">[51244] IIIª q. 84 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 852 quod dominus dicit, Luc. XIII, <i>si poenitentiam non egeritis, | |
| 853 omnes simul peribitis</i>.</p> | |
| 854 <p title="III q. 84 a. 5 co."><a name="51245"><span class= | |
| 855 "ref">[51245] IIIª q. 84 a. 5 co.</span></a> Respondeo | |
| 856 dicendum quod aliquid est necessarium ad salutem dupliciter, uno | |
| 857 modo, absolute; alio modo, ex suppositione. Absolute quidem | |
| 858 necessarium est illud sine quo nullus salutem consequi potest, | |
| 859 sicut gratia Christi, et sacramentum Baptismi, per quod aliquis in | |
| 860 Christo renascitur. Ex suppositione autem est necessarium | |
| 861 sacramentum poenitentiae, quod quidem necessarium non est omnibus, | |
| 862 sed peccato subiacentibus; dicitur enim in II Paralip. ult., <i>et | |
| 863 tu, domine iustorum, non posuisti poenitentiam iustis, Abraham, | |
| 864 Isaac et Iacob, his qui tibi non peccaverunt. Peccatum autem, cum | |
| 865 consummatum fuerit, generat mortem</i>, ut dicitur Iac. I. Et ideo | |
| 866 necessarium est ad salutem peccatoris quod peccatum removeatur ab | |
| 867 eo. Quod quidem fieri non potest sine poenitentiae sacramento, in | |
| 868 quo operatur virtus passionis Christi per absolutionem sacerdotis | |
| 869 simul cum opere poenitentis, qui cooperatur gratiae ad | |
| 870 destructionem peccati, sicut enim dicit Augustinus, super Ioan., | |
| 871 <i>qui creavit te sine te, non iustificabit te sine te</i>. Unde | |
| 872 patet quod sacramentum poenitentiae est necessarium ad salutem post | |
| 873 peccatum, sicut medicatio corporalis postquam homo in morbum | |
| 874 periculosum inciderit.</p> | |
| 875 <p title="III q. 84 a. 5 ad 1"><a name="51246"><span class= | |
| 876 "ref">[51246] IIIª q. 84 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 877 dicendum quod Glossa illa videtur intelligenda de eo cui adest bona | |
| 878 voluntas sine interpolatione quae fit per peccatum, tales autem non | |
| 879 habent tristitiae causam. Sed ex quo bona voluntas tollitur per | |
| 880 peccatum, non potest restitui sine tristitia, qua quis dolet de | |
| 881 peccato praeterito, quod pertinet ad poenitentiam.</p> | |
| 882 <p title="III q. 84 a. 5 ad 2"><a name="51247"><span class= | |
| 883 "ref">[51247] IIIª q. 84 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 884 dicendum quod ex quo aliquis peccatum incurrit, caritas et fides et | |
| 885 misericordia non liberant hominem a peccato sine poenitentia. | |
| 886 Requirit enim caritas quod homo doleat de offensa in amicum | |
| 887 commissa, et quod amico homo reconciliari studeat. Requirit etiam | |
| 888 ipsa fides ut per virtutem passionis Christi, quae in sacramentis | |
| 889 Ecclesiae operatur, quaerat iustificari a peccatis. Requirit etiam | |
| 890 ipsa misericordia ordinata ut homo subveniat poenitendo suae | |
| 891 miseriae, quam per peccatum incurrit, secundum illud Proverb. XIV, | |
| 892 <i>miseros facit populos peccatum</i>, unde et Eccli. XXX dicitur, | |
| 893 <i>miserere animae tuae placens Deo</i>.</p> | |
| 894 <p title="III q. 84 a. 5 ad 3"><a name="51248"><span class= | |
| 895 "ref">[51248] IIIª q. 84 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 896 dicendum quod ad potestatem excellentiae, quam solus Christus | |
| 897 habuit, ut supra dictum est, pertinuit quod Christus effectum | |
| 898 sacramenti poenitentiae, qui est remissio peccatorum, contulit | |
| 899 mulieri adulterae sine poenitentiae sacramento, licet non sine | |
| 900 interiori poenitentia, quam ipse in ea per gratiam est | |
| 901 operatus.</p> | |
| 902 <br /> | |
| 903 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 904 <p title="III q. 84 a. 6 arg. 1"><a name="51249"><span class= | |
| 905 "ref">[51249] IIIª q. 84 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic | |
| 906 proceditur. Videtur quod poenitentia non sit secunda tabula post | |
| 907 naufragium. Quia super illud Isaiae III, <i>peccatum suum sicut | |
| 908 Sodoma praedicaverunt</i>, dicit Glossa, <i>secunda tabula post | |
| 909 naufragium est peccata abscondere</i>. Poenitentia autem non | |
| 910 abscondit peccata, sed magis ea revelat. Ergo poenitentia non est | |
| 911 secunda tabula.</p> | |
| 912 <p title="III q. 84 a. 6 arg. 2"><a name="51250"><span class= | |
| 913 "ref">[51250] IIIª q. 84 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 914 fundamentum in aedificio non tenet secundum, sed primum locum. | |
| 915 Poenitentia autem in spirituali aedificio est fundamentum, secundum | |
| 916 illud Heb. VI, <i>non rursum iacientes fundamentum poenitentiae ab | |
| 917 operibus mortuis</i>. Unde et praecedit ipsum Baptismum, secundum | |
| 918 illud Act. II, <i>poenitentiam agite, et baptizetur unusquisque | |
| 919 vestrum</i>. Ergo poenitentia non debet dici secunda tabula.</p> | |
| 920 <p title="III q. 84 a. 6 arg. 3"><a name="51251"><span class= | |
| 921 "ref">[51251] IIIª q. 84 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 922 omnia sacramenta sunt quaedam tabulae, idest remedia contra | |
| 923 peccatum. Sed poenitentia non tenet secundum locum inter | |
| 924 sacramenta, sed magis quartum, ut ex supra dictis patet. Ergo | |
| 925 poenitentia non debet dici secunda tabula post naufragium.</p> | |
| 926 <p title="III q. 84 a. 6 s. c."><a name="51252"><span class= | |
| 927 "ref">[51252] IIIª q. 84 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 928 quod Hieronymus dicit quod <i>secunda tabula post naufragium est | |
| 929 poenitentia</i>.</p> | |
| 930 <p title="III q. 84 a. 6 co."><a name="51253"><span class= | |
| 931 "ref">[51253] IIIª q. 84 a. 6 co.</span></a> Respondeo | |
| 932 dicendum quod id quod est per se, naturaliter prius est eo quod est | |
| 933 per accidens, sicut et substantia prior est accidente. Sacramenta | |
| 934 autem quaedam per se ordinantur ad salutem hominis, sicut | |
| 935 Baptismus, qui est spiritualis generatio, et confirmatio, quae est | |
| 936 spirituale augmentum, et Eucharistia, quae est spirituale | |
| 937 nutrimentum. Poenitentia autem ordinatur ad salutem hominis quasi | |
| 938 per accidens, supposito quodam, scilicet ex suppositione peccati. | |
| 939 Nisi enim homo peccaret actualiter, poenitentia non indigeret, | |
| 940 indigeret tamen Baptismo et confirmatione et Eucharistia, sicut et | |
| 941 in vita corporali non indigeret homo medicatione nisi infirmaretur, | |
| 942 indiget autem homo per se ad vitam generatione, augmento et | |
| 943 nutrimento. Et ideo poenitentia tenet secundum locum respectu | |
| 944 status integritatis, qui confertur et conservatur per sacramenta | |
| 945 praedicta. Unde metaphorice dicitur secunda tabula post naufragium. | |
| 946 Nam primum remedium mare transeuntibus est ut conserventur in navi | |
| 947 integra, secundum autem remedium est, post navim fractam, ut | |
| 948 aliquis tabulae adhaereat. Ita etiam primum remedium in mari huius | |
| 949 vitae est quod homo integritatem servet, secundum autem remedium | |
| 950 est, si per peccatum integritatem perdiderit, quod per poenitentiam | |
| 951 redeat.</p> | |
| 952 <p title="III q. 84 a. 6 ad 1"><a name="51254"><span class= | |
| 953 "ref">[51254] IIIª q. 84 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 954 dicendum quod abscondere peccata contingit dupliciter. Uno modo, | |
| 955 dum ipsa peccata fiunt. Est autem peius peccare publice quam | |
| 956 occulte, tum quia peccator publicus videtur ex contemptu maiori | |
| 957 peccare; tum etiam quia peccat cum scandalo aliorum. Et ideo est | |
| 958 quoddam remedium in peccatis quod aliquis in occulto peccet. Et | |
| 959 secundum hoc dicit Glossa quod <i>secunda tabula post naufragium | |
| 960 est peccata abscondere</i>, non quod per hoc tollatur peccatum, | |
| 961 sicut per poenitentiam; sed quia per hoc peccatum fit minus. Alio | |
| 962 modo, aliquis abscondit peccatum prius factum per negligentiam | |
| 963 confessionis. Et hoc contrariatur poenitentiae. Et sic abscondere | |
| 964 peccatum non est secunda tabula, sed magis contrarium tabulae, | |
| 965 dicitur enim Proverb. XXVIII, <i>qui abscondit scelera sua, non | |
| 966 dirigetur</i>.</p> | |
| 967 <p title="III q. 84 a. 6 ad 2"><a name="51255"><span class= | |
| 968 "ref">[51255] IIIª q. 84 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 969 dicendum quod poenitentia non potest dici fundamentum spiritualis | |
| 970 aedificii simpliciter, idest in prima aedificatione, sed est | |
| 971 fundamentum in secunda reaedificatione, quae fit post destructionem | |
| 972 peccati; nam primo redeuntibus ad Deum occurrit poenitentia. | |
| 973 Apostolus tamen ibi loquitur de fundamento spiritualis doctrinae. | |
| 974 Poenitentia autem quae Baptismum praecedit, non est poenitentiae | |
| 975 sacramentum.</p> | |
| 976 <p title="III q. 84 a. 6 ad 3"><a name="51256"><span class= | |
| 977 "ref">[51256] IIIª q. 84 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 978 dicendum quod tria praecedentia sacramenta pertinent ad navem | |
| 979 integram, idest ad statum integritatis, respectu cuius poenitentia | |
| 980 dicitur secunda tabula.</p> | |
| 981 <br /> | |
| 982 <div class="E">Articulus 7</div> | |
| 983 <p title="III q. 84 a. 7 arg. 1"><a name="51257"><span class= | |
| 984 "ref">[51257] IIIª q. 84 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum | |
| 985 sic proceditur. Videtur quod hoc sacramentum non fuerit | |
| 986 convenienter institutum in nova lege. Ea enim quae sunt de iure | |
| 987 naturali, institutione non indigent. Sed poenitere de malis quae | |
| 988 quis gessit, est de iure naturali, non enim potest aliquis bonum | |
| 989 diligere quin de contrario doleat. Ergo non est poenitentia | |
| 990 convenienter instituta in nova lege.</p> | |
| 991 <p title="III q. 84 a. 7 arg. 2"><a name="51258"><span class= | |
| 992 "ref">[51258] IIIª q. 84 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 993 illud quod fuit in veteri lege, instituendum non fuit. Sed etiam in | |
| 994 veteri lege fuit poenitentia, unde et dominus conqueritur, Ierem. | |
| 995 VIII, dicens, <i>nullus est qui agat poenitentiam super peccato | |
| 996 suo, dicens, quid feci?</i> Ergo poenitentia non debuit institui in | |
| 997 nova lege.</p> | |
| 998 <p title="III q. 84 a. 7 arg. 3"><a name="51259"><span class= | |
| 999 "ref">[51259] IIIª q. 84 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1000 poenitentia consequenter se habet ad Baptismum, cum sit secunda | |
| 1001 tabula, ut supra dictum est. Sed poenitentia videtur a domino | |
| 1002 instituta ante Baptismum, nam in principio praedicationis suae | |
| 1003 legitur dominus dixisse, Matth. IV, <i>poenitentiam agite, | |
| 1004 appropinquabit enim regnum caelorum</i>. Ergo hoc sacramentum non | |
| 1005 fuit convenienter institutum in nova lege.</p> | |
| 1006 <p title="III q. 84 a. 7 arg. 4"><a name="51260"><span class= | |
| 1007 "ref">[51260] IIIª q. 84 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1008 sacramenta novae legis institutionem habent a Christo, ex cuius | |
| 1009 virtute operantur, ut supra dictum est. Sed Christus non videtur | |
| 1010 instituisse hoc sacramentum, cum ipse non sit usus eo, sicut aliis | |
| 1011 sacramentis quae ipse instituit. Ergo hoc sacramentum non fuit | |
| 1012 convenienter institutum in nova lege.</p> | |
| 1013 <p title="III q. 84 a. 7 s. c."><a name="51261"><span class= | |
| 1014 "ref">[51261] IIIª q. 84 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1015 quod dominus dicit, Luc. ult., <i>oportebat Christum pati, et | |
| 1016 resurgere a mortuis die tertia, et praedicari in nomine eius | |
| 1017 poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes</i>.</p> | |
| 1018 <p title="III q. 84 a. 7 co."><a name="51262"><span class= | |
| 1019 "ref">[51262] IIIª q. 84 a. 7 co.</span></a> Respondeo | |
| 1020 dicendum quod, sicut dictum est, in hoc sacramento actus | |
| 1021 poenitentis se habet sicut materia; id autem quod est ex parte | |
| 1022 sacerdotis, qui operatur ut minister Christi, se habet ut formale | |
| 1023 et completivum sacramenti. Materia vero, etiam in aliis | |
| 1024 sacramentis, praeexistit a natura, ut aqua, vel ab aliqua arte, ut | |
| 1025 panis, sed quod talis materia ad sacramentum assumatur, indiget | |
| 1026 institutione hoc determinante. Sed forma sacramenti, et virtus | |
| 1027 ipsius, totaliter est ex institutione Christi, ex cuius passione | |
| 1028 procedit virtus sacramentorum. Sic igitur materia praeexistit a | |
| 1029 natura, ex naturali enim ratione homo movetur ad poenitendum de | |
| 1030 malis quae fecit, sed quod hoc vel illo modo homo poenitentiam | |
| 1031 agat, est ex institutione divina. Unde et dominus, in principio | |
| 1032 praedicationis suae, indixit hominibus ut non solum poeniterent, | |
| 1033 sed etiam poenitentiam agerent, significans determinatos modos | |
| 1034 actuum qui requiruntur ad hoc sacramentum. Sed id quod pertinet ad | |
| 1035 officium ministrorum, determinavit Matth. XVI, ubi dixit Petro, | |
| 1036 <i>tibi dabo claves regni caelorum</i>, et cetera. Efficaciam autem | |
| 1037 huius sacramenti, et originem virtutis eius, manifestavit post | |
| 1038 resurrectionem, Luc. ult., ubi dixit quod <i>oportebat praedicari | |
| 1039 in nomine eius poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes | |
| 1040 gentes</i>, praemisso de passione et resurrectione, virtute enim | |
| 1041 nominis Iesu Christi patientis et resurgentis hoc sacramentum | |
| 1042 efficaciam habet ad remissionem peccatorum. Et sic patet | |
| 1043 convenienter hoc sacramentum in nova lege fuisse institutum.</p> | |
| 1044 <p title="III q. 84 a. 7 ad 1"><a name="51263"><span class= | |
| 1045 "ref">[51263] IIIª q. 84 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1046 dicendum quod de iure naturali est quod aliquis poeniteat de malis | |
| 1047 quae fecit, quantum ad hoc quod doleat se fecisse, et doloris | |
| 1048 remedium quaerat per aliquem modum, et quod etiam aliqua signa | |
| 1049 doloris ostendat, sicut Ninivitae fecerunt, ut legitur Ionae III. | |
| 1050 In quibus tamen aliquid fuit adiunctum fidei quam ceperant ex | |
| 1051 praedicatione Ionae, ut scilicet hoc agerent sub spe veniae | |
| 1052 consequendae a Deo, secundum illud quod legitur ibi, <i>quis scit | |
| 1053 si convertatur et ignoscat Deus, et revertatur a furore irae suae, | |
| 1054 et non peribimus?</i> Sed, sicut alia quae sunt de iure naturali | |
| 1055 determinationem acceperunt ex institutione legis divinae, ut in | |
| 1056 secunda parte dictum est, ita etiam et poenitentia.</p> | |
| 1057 <p title="III q. 84 a. 7 ad 2"><a name="51264"><span class= | |
| 1058 "ref">[51264] IIIª q. 84 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1059 dicendum quod ea quae sunt iuris naturalis diversimode | |
| 1060 determinationem accipiunt in veteri et nova lege, secundum quod | |
| 1061 congruit imperfectioni veteris legis et perfectioni novae. Unde et | |
| 1062 poenitentia in veteri lege aliquam determinationem habuit. Quantum | |
| 1063 quidem ad dolorem, ut esset magis in corde quam in exterioribus | |
| 1064 signis, secundum illud Ioel II, <i>scindite corda vestra, et non | |
| 1065 vestimenta vestra</i>. Quantum autem ad remedium doloris | |
| 1066 quaerendum, ut aliquo modo ministris Dei peccata sua confiterentur, | |
| 1067 ad minus in generali, unde dominus, Levit. V, dicit, <i>anima quae | |
| 1068 peccaverit per ignorantiam, offeret arietem immaculatum de gregibus | |
| 1069 sacerdoti, iuxta mensuram aestimationemque peccati, qui orabit pro | |
| 1070 eo quod nesciens fecerit, et dimittetur ei</i>; in hoc enim ipso | |
| 1071 quod oblationem faciebat aliquis pro peccato suo, quodammodo | |
| 1072 peccatum suum sacerdoti confitebatur; et secundum hoc dicitur | |
| 1073 Proverb. XXVIII, <i>qui abscondit scelera sua, non dirigetur, qui | |
| 1074 autem confessus fuerit et reliquerit ea, misericordiam | |
| 1075 consequetur</i>. Nondum autem instituta erat potestas clavium, quae | |
| 1076 a passione Christi derivatur. Et per consequens nondum erat | |
| 1077 institutum quod aliquis doleret de peccato cum proposito | |
| 1078 subiiciendi se per confessionem et satisfactionem clavibus | |
| 1079 Ecclesiae, sub spe consequendae veniae virtute passionis | |
| 1080 Christi.</p> | |
| 1081 <p title="III q. 84 a. 7 ad 3"><a name="51265"><span class= | |
| 1082 "ref">[51265] IIIª q. 84 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1083 dicendum quod, si quis recte consideret ea quae dominus dixit de | |
| 1084 necessitate Baptismi, Ioan. III, tempore praecesserunt ea quae | |
| 1085 dixit, Matth. IV, de necessitate poenitentiae. Nam id quod dixit | |
| 1086 Nicodemo de Baptismo, fuit ante incarcerationem Ioannis, de quo | |
| 1087 postea subditur quod baptizabat, illud vero quod de poenitentia | |
| 1088 dixit, Matth. IV, fuit post incarcerationem Ioannis. Si tamen prius | |
| 1089 ad poenitentiam induxisset quam ad Baptismum, hoc ideo esset quia | |
| 1090 ante Baptismum etiam requiritur quaedam poenitentia, sicut et | |
| 1091 Petrus dixit, Act. II, <i>poenitentiam agite, et baptizetur | |
| 1092 unusquisque vestrum</i>.</p> | |
| 1093 <p title="III q. 84 a. 7 ad 4"><a name="51266"><span class= | |
| 1094 "ref">[51266] IIIª q. 84 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1095 dicendum quod Christus non est usus Baptismo quem ipse instituit, | |
| 1096 sed est baptizatus Baptismo Ioannis, ut supra dictum est. Sed nec | |
| 1097 active usus est suo ministerio, quia ipse non baptizabat | |
| 1098 communiter, sed discipuli eius, ut dicitur Ioan. IV; quamvis | |
| 1099 credendum videtur quod discipulos baptizaverit, ut Augustinus | |
| 1100 dicit, ad Seleucianum. Usus autem huius sacramenti, ab eo | |
| 1101 instituti, nullo modo competebat, neque quantum ad hoc quod ipse | |
| 1102 poeniteret, in quo peccatum non fuit; neque quantum ad hoc quod hoc | |
| 1103 sacramentum aliis praeberet, quia, ad ostendendum misericordiam et | |
| 1104 virtutem suam, effectum huius sacramenti sine sacramento praebebat, | |
| 1105 ut supra dictum est. Sacramentum autem Eucharistiae et ipse | |
| 1106 sumpsit, et aliis dedit. Tum ad commendandam excellentiam huius | |
| 1107 sacramenti. Tum quia hoc sacramentum est memoriale suae passionis, | |
| 1108 inquantum Christus est sacerdos et hostia.</p> | |
| 1109 <br /> | |
| 1110 <div class="E">Articulus 8</div> | |
| 1111 <p title="III q. 84 a. 8 arg. 1"><a name="51267"><span class= | |
| 1112 "ref">[51267] IIIª q. 84 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic | |
| 1113 proceditur. Videtur quod poenitentia non debeat durare usque ad | |
| 1114 finem vitae. Poenitentia enim ordinatur ad deletionem peccati. Sed | |
| 1115 poenitens statim consequitur remissionem peccatorum, secundum illud | |
| 1116 Ezech. XVIII, <i>si poenitentiam egerit impius ab omnibus peccatis | |
| 1117 suis quae operatus est, vita vivet et non morietur</i>. Ergo non | |
| 1118 oportet ulterius poenitentiam protendi.</p> | |
| 1119 <p title="III q. 84 a. 8 arg. 2"><a name="51268"><span class= | |
| 1120 "ref">[51268] IIIª q. 84 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1121 agere poenitentiam pertinet ad statum incipientium. Sed homo de hoc | |
| 1122 statu debet procedere ad statum proficientium, et ulterius ad | |
| 1123 statum perfectorum. Ergo non debet homo poenitentiam agere usque ad | |
| 1124 finem vitae.</p> | |
| 1125 <p title="III q. 84 a. 8 arg. 3"><a name="51269"><span class= | |
| 1126 "ref">[51269] IIIª q. 84 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1127 sicut in aliis sacramentis homo debet conservare statuta Ecclesiae, | |
| 1128 ita et in hoc sacramento. Sed secundum canones determinata sunt | |
| 1129 tempora poenitendi, ut scilicet ille qui hoc vel illud peccatum | |
| 1130 commiserit, tot annis poeniteat. Ergo videtur quod non sit | |
| 1131 poenitentia extendenda usque ad finem vitae.</p> | |
| 1132 <p title="III q. 84 a. 8 s. c."><a name="51270"><span class= | |
| 1133 "ref">[51270] IIIª q. 84 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1134 quod dicit Augustinus, in libro de poenitentia, <i>quid restat | |
| 1135 nobis nisi dolere in vita? Ubi enim dolor finitur, deficit | |
| 1136 poenitentia. Si vero poenitentia finitur, quid derelinquitur de | |
| 1137 venia?</i></p> | |
| 1138 <p title="III q. 84 a. 8 co."><a name="51271"><span class= | |
| 1139 "ref">[51271] IIIª q. 84 a. 8 co.</span></a> Respondeo | |
| 1140 dicendum quod duplex est poenitentia, scilicet interior, et | |
| 1141 exterior. Interior quidem poenitentia est qua quis dolet de peccato | |
| 1142 commisso. Et talis poenitentia debet durare usque ad finem vitae. | |
| 1143 Semper enim debet homini displicere quod peccavit, si enim ei | |
| 1144 placeret peccasse, iam ex hoc ipso peccatum incurreret, et fructus | |
| 1145 veniae perderet. Displicentia autem dolorem causat in eo qui est | |
| 1146 susceptivus doloris, qualis est homo in hac vita. Post hanc vitam | |
| 1147 autem sancti non sunt susceptivi doloris. Unde displicebunt eis | |
| 1148 peccata praeterita sine omni tristitia, secundum illud Isaiae LXV, | |
| 1149 <i>oblivioni traditae sunt angustiae priores</i>. Poenitentia vero | |
| 1150 exterior est qua quis exteriora signa doloris ostendit, et | |
| 1151 verbotenus confitetur peccata sua sacerdoti absolventi, et iuxta | |
| 1152 eius arbitrium satisfacit. Et talis poenitentia non oportet quod | |
| 1153 duret usque ad finem vitae, sed usque ad determinatum tempus, | |
| 1154 secundum mensuram peccati.</p> | |
| 1155 <p title="III q. 84 a. 8 ad 1"><a name="51272"><span class= | |
| 1156 "ref">[51272] IIIª q. 84 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1157 dicendum quod vera poenitentia non solum removet peccata | |
| 1158 praeterita, sed etiam praeservat eum a peccatis futuris. Quamvis | |
| 1159 igitur homo in primo instanti verae poenitentiae remissionem | |
| 1160 consequatur praeteritorum peccatorum, oportet tamen in homine | |
| 1161 perseverare poenitentiam, ne iterum incidat in peccatum.</p> | |
| 1162 <p title="III q. 84 a. 8 ad 2"><a name="51273"><span class= | |
| 1163 "ref">[51273] IIIª q. 84 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1164 dicendum quod agere poenitentiam interiorem simul et exteriorem | |
| 1165 pertinet ad statum incipientium, qui scilicet de novo redeunt a | |
| 1166 peccato. Sed poenitentia interior habet locum etiam in | |
| 1167 proficientibus et perfectis, secundum illud Psalmi, <i>ascensiones | |
| 1168 in corde suo disposuit in valle lacrimarum</i>. Unde et ipse Paulus | |
| 1169 dicebat, I Cor. XV, <i>non sum dignus vocari apostolus, quoniam | |
| 1170 persecutus sum Ecclesiam Dei</i>.</p> | |
| 1171 <p title="III q. 84 a. 8 ad 3"><a name="51274"><span class= | |
| 1172 "ref">[51274] IIIª q. 84 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1173 dicendum quod illa tempora praefiguntur poenitentibus quantum ad | |
| 1174 actionem exterioris poenitentiae.</p> | |
| 1175 <br /> | |
| 1176 <div class="E">Articulus 9</div> | |
| 1177 <p title="III q. 84 a. 9 arg. 1"><a name="51275"><span class= | |
| 1178 "ref">[51275] IIIª q. 84 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic | |
| 1179 proceditur. Videtur quod poenitentia non possit esse continua. | |
| 1180 Dicitur enim Ierem. XXXI, <i>quiescat vox tua a ploratu, et oculi | |
| 1181 tui a lacrimis</i>. Sed hoc esse non posset si poenitentia | |
| 1182 continuaretur, quae consistit in ploratu et lacrimis. Ergo | |
| 1183 poenitentia non potest continuari.</p> | |
| 1184 <p title="III q. 84 a. 9 arg. 2"><a name="51276"><span class= | |
| 1185 "ref">[51276] IIIª q. 84 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, de | |
| 1186 quolibet bono opere debet homo gaudere, secundum illud Psalmi, | |
| 1187 <i>servite domino in laetitia</i>. Sed agere poenitentiam est bonum | |
| 1188 opus. Ergo de hoc ipso debet homo gaudere. Sed <i>non potest homo | |
| 1189 simul tristari et gaudere</i>, ut patet per philosophum, IX Ethic. | |
| 1190 Ergo non potest esse quod poenitens simul tristetur de peccatis | |
| 1191 praeteritis, quod pertinet ad rationem poenitentiae.</p> | |
| 1192 <p title="III q. 84 a. 9 arg. 3"><a name="51277"><span class= | |
| 1193 "ref">[51277] IIIª q. 84 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, II | |
| 1194 ad Cor. II, apostolus dicit, <i>consolemini</i>, scilicet | |
| 1195 poenitentem, <i>ne forte abundantiori tristitia absorbeatur qui est | |
| 1196 huiusmodi</i>. Sed consolatio depellit tristitiam, quae pertinet ad | |
| 1197 rationem poenitentiae. Ergo poenitentia non debet esse | |
| 1198 continua.</p> | |
| 1199 <p title="III q. 84 a. 9 s. c."><a name="51278"><span class= | |
| 1200 "ref">[51278] IIIª q. 84 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1201 quod Augustinus dicit, in libro de poenitentia, <i>dolor in | |
| 1202 poenitentia continue custodiatur</i>.</p> | |
| 1203 <p title="III q. 84 a. 9 co."><a name="51279"><span class= | |
| 1204 "ref">[51279] IIIª q. 84 a. 9 co.</span></a> Respondeo | |
| 1205 dicendum quod poenitere dicitur dupliciter, scilicet secundum | |
| 1206 actum, et secundum habitum. Actu quidem impossibile est quod homo | |
| 1207 continue poeniteat, quia necesse est quod actus poenitentis, sive | |
| 1208 interior sive exterior, interpoletur, ad minus somno et aliis quae | |
| 1209 ad necessitatem corporis pertinent. Alio modo dicitur poenitere | |
| 1210 secundum habitum. Et sic oportet quod homo continue poeniteat, et | |
| 1211 quantum ad hoc quod homo nunquam aliquid contrarium faciat | |
| 1212 poenitentiae, per quod habitualis dispositio poenitentis tollatur; | |
| 1213 et quantum ad hoc quod debet in proposito gerere quod semper sibi | |
| 1214 peccata praeterita displiceant.</p> | |
| 1215 <p title="III q. 84 a. 9 ad 1"><a name="51280"><span class= | |
| 1216 "ref">[51280] IIIª q. 84 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1217 dicendum quod ploratus et lacrimae ad actum exterioris poenitentiae | |
| 1218 pertinent, qui non solum non debet esse continuus, sed nec etiam | |
| 1219 oportet quod duret usque ad finem vitae, ut dictum est. Unde et | |
| 1220 signanter ibi subditur quod est merces operi tuo. Est autem merces | |
| 1221 operis poenitentis plena remissio peccati et quantum ad culpam et | |
| 1222 quantum ad poenam, post cuius consecutionem non est necesse quod | |
| 1223 homo ulterius exteriorem poenitentiam agat. Per hoc tamen non | |
| 1224 excluditur continuitas poenitentiae qualis dicta est.</p> | |
| 1225 <p title="III q. 84 a. 9 ad 2"><a name="51281"><span class= | |
| 1226 "ref">[51281] IIIª q. 84 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1227 dicendum quod de dolore et gaudio dupliciter loqui possumus. Uno | |
| 1228 modo, secundum quod sunt passiones appetitus sensitivi. Et sic | |
| 1229 nullo modo possunt esse simul, eo quod sunt omnino contrariae, vel | |
| 1230 ex parte obiecti, puta cum sunt de eodem; vel saltem ex parte motus | |
| 1231 cordis, nam gaudium est cum dilatatione cordis, tristitia vero cum | |
| 1232 constrictione. Et hoc modo loquitur philosophus in IX Ethicorum. | |
| 1233 Alio modo loqui possumus de gaudio et tristitia secundum quod | |
| 1234 consistunt in simplici actu voluntatis, cui aliquid placet vel | |
| 1235 displicet. Et secundum hoc, non possunt habere contrarietatem nisi | |
| 1236 ex parte obiecti, puta cum sunt de eodem et secundum idem. Et sic | |
| 1237 non possunt simul esse gaudium et tristitia, quia non potest simul | |
| 1238 idem secundum idem placere et displicere. Si vero gaudium et | |
| 1239 tristitia sic accepta non sint de eodem et secundum idem, sed vel | |
| 1240 de diversis vel de eodem secundum diversa, sic non est contrarietas | |
| 1241 gaudii et tristitiae. Unde nihil prohibet hominem simul gaudere et | |
| 1242 tristari, puta, si videamus iustum affligi, simul placet nobis eius | |
| 1243 iustitia, et displicet afflictio. Et hoc modo potest alicui | |
| 1244 displicere quod peccavit, et placere quod hoc ei displicet cum spe | |
| 1245 veniae, ita quod ipsa tristitia sit materia gaudii. Unde et | |
| 1246 Augustinus dicit, in libro de poenitentia, <i>semper doleat | |
| 1247 poenitens, et de dolore gaudeat</i>. Si tamen tristitia nullo modo | |
| 1248 compateretur sibi gaudium, per hoc non tolleretur habitualis | |
| 1249 continuitas poenitentiae, sed actualis.</p> | |
| 1250 <p title="III q. 84 a. 9 ad 3"><a name="51282"><span class= | |
| 1251 "ref">[51282] IIIª q. 84 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1252 dicendum quod, secundum philosophum, in II Ethic., ad virtutem | |
| 1253 pertinet tenere medium in passionibus. Tristitia autem quae in | |
| 1254 appetitu poenitentis sensitivo consequitur ex displicentia | |
| 1255 voluntatis, passio quaedam est. Unde moderanda est secundum | |
| 1256 virtutem, et eius superfluitas est vitiosa, quia inducit in | |
| 1257 desperationem. Quod significat apostolus ibidem dicens, <i>ne | |
| 1258 maiori tristitia absorbeatur qui eiusmodi est</i>. Et sic | |
| 1259 consolatio de qua ibi apostolus loquitur, est moderativa | |
| 1260 tristitiae, non autem totaliter ablativa.</p> | |
| 1261 <br /> | |
| 1262 <div class="E">Articulus 10</div> | |
| 1263 <p title="III q. 84 a. 10 arg. 1"><a name="51283"><span class= | |
| 1264 "ref">[51283] IIIª q. 84 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum | |
| 1265 sic proceditur. Videtur quod sacramentum poenitentiae non debeat | |
| 1266 iterari. Dicit enim apostolus, Heb. VI, <i>impossibile est eos qui | |
| 1267 semel illuminati sunt, et gustaverunt donum caeleste, et participes | |
| 1268 facti sunt spiritus sancti, et prolapsi sunt, rursus renovari ad | |
| 1269 poenitentiam</i>. Sed quicumque poenituerunt, sunt illuminati, et | |
| 1270 acceperunt donum spiritus sancti. Ergo quicumque peccat post | |
| 1271 poenitentiam, non potest iterato poenitere.</p> | |
| 1272 <p title="III q. 84 a. 10 arg. 2"><a name="51284"><span class= | |
| 1273 "ref">[51284] IIIª q. 84 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1274 Ambrosius dicit, in libro de poenitentia, <i>reperiuntur qui | |
| 1275 saepius agendam poenitentiam putant. Qui luxuriantur in Christo. | |
| 1276 Nam, si vere poenitentiam agerent, iterandam postea non putarent, | |
| 1277 quia, sicut unum est Baptisma, ita una poenitentia</i>. Sed | |
| 1278 Baptismus non iteratur. Ergo nec poenitentia.</p> | |
| 1279 <p title="III q. 84 a. 10 arg. 3"><a name="51285"><span class= | |
| 1280 "ref">[51285] IIIª q. 84 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1281 miracula quibus dominus infirmitates corporales sanavit, | |
| 1282 significant sanationes spiritualium infirmitatum, quibus scilicet | |
| 1283 homines liberantur a peccatis. Sed non legitur quod dominus aliquem | |
| 1284 caecum bis illuminaverit, vel aliquem leprosum bis mundaverit, aut | |
| 1285 aliquem mortuum bis suscitaverit. Ergo videtur quod nec alicui | |
| 1286 peccatori bis per poenitentiam veniam largiatur.</p> | |
| 1287 <p title="III q. 84 a. 10 arg. 4"><a name="51286"><span class= | |
| 1288 "ref">[51286] IIIª q. 84 a. 10 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1289 Gregorius dicit, in homilia Quadragesimae, <i>poenitentia est | |
| 1290 anteacta peccata deflere, et flenda iterum non committere</i>. Et | |
| 1291 Isidorus dicit, in libro de summo bono, <i>irrisor est, et non | |
| 1292 poenitens, qui adhuc agit quod poenitet</i>. Si ergo aliquis vere | |
| 1293 poeniteat, iterum non peccabit. Ergo non potest quod poenitentia | |
| 1294 iteretur.</p> | |
| 1295 <p title="III q. 84 a. 10 arg. 5"><a name="51287"><span class= | |
| 1296 "ref">[51287] IIIª q. 84 a. 10 arg. 5</span></a> Praeterea, | |
| 1297 sicut Baptismus habet efficaciam ex passione Christi, ita et | |
| 1298 poenitentia. Sed Baptismus non iteratur, propter unitatem passionis | |
| 1299 et mortis Christi. Ergo pari ratione et poenitentia non | |
| 1300 iteratur.</p> | |
| 1301 <p title="III q. 84 a. 10 arg. 6"><a name="51288"><span class= | |
| 1302 "ref">[51288] IIIª q. 84 a. 10 arg. 6</span></a> Praeterea, | |
| 1303 Gregorius dicit, <i>facilitas veniae incentivum praebet | |
| 1304 delinquendi</i>. Si ergo Deus frequenter veniam praebet per | |
| 1305 poenitentiam, videtur quod ipse incentivum praebeat hominibus | |
| 1306 delinquendi, et sic videtur delectari in peccatis. Quod eius | |
| 1307 bonitati non congruit. Non ergo potest poenitentia iterari.</p> | |
| 1308 <p title="III q. 84 a. 10 s. c."><a name="51289"><span class= | |
| 1309 "ref">[51289] IIIª q. 84 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1310 quod homo inducitur ad misericordiam exemplo divinae misericordiae, | |
| 1311 secundum illud Luc. VI, <i>estote misericordes, sicut et pater | |
| 1312 vester misericors est</i>. Sed dominus hanc misericordiam | |
| 1313 discipulis imponit, ut saepius remittant fratribus contra se | |
| 1314 peccantibus, unde, sicut dicitur Matth. XVIII, Petro quaerenti, | |
| 1315 <i>quoties peccaverit in me frater meus, dimittam ei usque | |
| 1316 septies?</i> Respondit Iesus, <i>non dico tibi usque septies, sed | |
| 1317 usque septuagesies septies</i>. Ergo etiam Deus saepius per | |
| 1318 poenitentiam veniam peccantibus praebet, praesertim cum doceat nos | |
| 1319 petere, <i>dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus | |
| 1320 debitoribus nostris</i>.</p> | |
| 1321 <p title="III q. 84 a. 10 co."><a name="51290"><span class= | |
| 1322 "ref">[51290] IIIª q. 84 a. 10 co.</span></a> Respondeo | |
| 1323 dicendum quod circa poenitentiam erraverunt quidam dicentes non | |
| 1324 posse hominem per poenitentiam secundo consequi veniam peccatorum. | |
| 1325 Quorum quidam, scilicet Novatiani, hoc in tantum extenderunt quod | |
| 1326 dixerunt post primam poenitentiam quae agitur in Baptismo, | |
| 1327 peccantes non posse per poenitentiam iterato restitui. Alii vero | |
| 1328 fuerunt haeretici, ut Augustinus dicit, in libro de poenitentia, | |
| 1329 qui post Baptismum dicebant quidem esse utilem poenitentiam, non | |
| 1330 tamen pluries, sed semel tantum. Videntur autem huiusmodi errores | |
| 1331 ex duobus processisse. Primo quidem, ex eo quod errabant circa | |
| 1332 rationem verae poenitentiae. Cum enim ad veram poenitentiam caritas | |
| 1333 requiratur, sine qua non delentur peccata, credebant quod caritas | |
| 1334 semel habita non possit amitti, et per consequens quod poenitentia, | |
| 1335 si sit vera, nunquam per peccatum tollatur, ut sit necesse eam | |
| 1336 iterari. Sed hoc improbatum est in secunda parte, ubi ostensum est | |
| 1337 quod caritas semel habita, propter libertatem arbitrii, potest | |
| 1338 amitti; et per consequens post veram poenitentiam potest aliquis | |
| 1339 peccare mortaliter. Secundo, ex eo quod errabant circa | |
| 1340 aestimationem gravitatis peccati. Putabant enim adeo grave esse | |
| 1341 peccatum quod aliquis committit post veniam impetratam, quod non | |
| 1342 sit possibile ipsum remitti. In quo quidem errabant et ex parte | |
| 1343 peccati, quod, etiam post remissionem consecutam, potest esse et | |
| 1344 gravius et levius etiam quam fuerit ipsum primum peccatum remissum, | |
| 1345 et multo magis contra infinitatem divinae misericordiae, quae est | |
| 1346 super omnem numerum et magnitudinem peccatorum, secundum illud | |
| 1347 Psalmi, <i>miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam, | |
| 1348 et secundum multitudinem miserationum tuarum, dele iniquitatem | |
| 1349 meam</i>. Unde reprobatur verbum Caini dicentis, Genes. IV, | |
| 1350 <i>maior est iniquitas mea quam ut veniam merear</i>. Et ideo | |
| 1351 misericordia Dei peccantibus per poenitentiam veniam praebet absque | |
| 1352 ullo termino. Unde dicitur II Paralip. ult., <i>immensa et | |
| 1353 investigabilis misericordia promissionis tuae super malitias | |
| 1354 hominum</i>. Unde manifestum est quod poenitentia est pluries | |
| 1355 iterabilis.</p> | |
| 1356 <p title="III q. 84 a. 10 ad 1"><a name="51291"><span class= | |
| 1357 "ref">[51291] IIIª q. 84 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1358 dicendum quod, quia apud Iudaeos erant secundum legem quaedam | |
| 1359 lavacra instituta, quibus pluries se ab immunditiis purgabant, | |
| 1360 credebant aliqui Iudaeorum quod etiam per lavacrum Baptismi aliquis | |
| 1361 pluries purificari possit. Ad quod excludendum, apostolus scribit | |
| 1362 Hebraeis quod impossibile est eos qui semel sunt illuminati, | |
| 1363 scilicet per Baptismum, rursum renovari ad poenitentiam, scilicet | |
| 1364 per Baptismum, qui est <i>lavacrum regenerationis et renovationis | |
| 1365 spiritus sancti</i>, ut dicitur ad Tit. III. Et rationem assignat | |
| 1366 ex hoc quod per Baptismum homo Christo commoritur, unde sequitur, | |
| 1367 <i>rursum crucifigentes in semetipsis filium Dei</i>.</p> | |
| 1368 <p title="III q. 84 a. 10 ad 2"><a name="51292"><span class= | |
| 1369 "ref">[51292] IIIª q. 84 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1370 dicendum quod Ambrosius loquitur de poenitentia solemni, quae in | |
| 1371 Ecclesia non iteratur, ut infra dicetur.</p> | |
| 1372 <p title="III q. 84 a. 10 ad 3"><a name="51293"><span class= | |
| 1373 "ref">[51293] IIIª q. 84 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1374 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de poenitentia, | |
| 1375 <i>multos caecos in diverso tempore dominus illuminavit, et multos | |
| 1376 debiles confortavit, ostendens in diversis illis eadem saepe | |
| 1377 peccata dimitti, ut quem prius sanavit leprosum, alio tempore | |
| 1378 illuminat caecum. Ideo enim tot sanavit caecos, claudos et aridos, | |
| 1379 ne desperet saepe peccator. Ideo non scribitur aliquem nisi semel | |
| 1380 sanasse, ut quisque timeat se iungi peccato. Medicum se vocat, et | |
| 1381 non sanis, sed male habentibus opportunum, sed qualis hic medicus | |
| 1382 qui malum iteratum nesciret curare? Medicorum enim est centies | |
| 1383 infirmum centies curare. Qui ceteris minor esset, si alii | |
| 1384 possibilia ignoraret</i>.</p> | |
| 1385 <p title="III q. 84 a. 10 ad 4"><a name="51294"><span class= | |
| 1386 "ref">[51294] IIIª q. 84 a. 10 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1387 dicendum quod poenitere est anteacta peccata deflere et flenda non | |
| 1388 committere simul dum flet, vel actu vel proposito. Ille enim est | |
| 1389 irrisor et non poenitens qui, simul dum poenitet, agit quod | |
| 1390 poenitet, proponit enim iterum se facturum quod gessit, vel etiam | |
| 1391 actualiter peccat eodem vel alio genere peccati. Quod autem aliquis | |
| 1392 postea peccat, vel actu vel proposito, non excludit quin prima | |
| 1393 poenitentia vera fuerit. Nunquam enim veritas prioris actus | |
| 1394 excluditur per actum contrarium subsequentem, sicut enim vere | |
| 1395 cucurrit qui postea sedet, ita vere poenituit qui postea | |
| 1396 peccat.</p> | |
| 1397 <p title="III q. 84 a. 10 ad 5"><a name="51295"><span class= | |
| 1398 "ref">[51295] IIIª q. 84 a. 10 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 1399 dicendum quod Baptismus habet virtutem ex passione Christi sicut | |
| 1400 quaedam spiritualis regeneratio, cum spirituali morte praecedentis | |
| 1401 vitae. Statutum est autem hominibus semel mori, et semel nasci. Et | |
| 1402 ideo semel tantum debet homo baptizari. Sed poenitentia habet | |
| 1403 virtutem ex passione Christi sicut spiritualis medicatio, quae | |
| 1404 frequenter iterari potest.</p> | |
| 1405 <p title="III q. 84 a. 10 ad 6"><a name="51296"><span class= | |
| 1406 "ref">[51296] IIIª q. 84 a. 10 ad 6</span></a> Ad sextum | |
| 1407 dicendum quod Augustinus, in libro de poenitentia, dicit quod | |
| 1408 <i>constat Deo multum displicere peccata, qui semper praesto est ea | |
| 1409 destruere, ne solvatur quod creavit, ne corrumpatur quod | |
| 1410 amavit</i>, scilicet per desperationem.</p> | |
| 1411 <br /> | |
| 1412 <div class="D">Quaestio 85</div> | |
| 1413 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 1414 <p title="III q. 85 pr."><a name="51297"><span class="ref">[51297] | |
| 1415 IIIª q. 85 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 1416 poenitentia secundum quod est virtus. Et circa hoc quaeruntur sex. | |
| 1417 Primo, utrum poenitentia sit virtus. Secundo, utrum sit virtus | |
| 1418 specialis. Tertio, sub qua specie virtutis contineatur. Quarto, de | |
| 1419 subiecto eius. Quinto, de causa ipsius. Sexto, de ordine eius ad | |
| 1420 alias virtutes.</p> | |
| 1421 <br /> | |
| 1422 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 1423 <p title="III q. 85 a. 1 arg. 1"><a name="51298"><span class= | |
| 1424 "ref">[51298] IIIª q. 85 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 1425 proceditur. Videtur quod poenitentia non sit virtus. Poenitentia | |
| 1426 enim est quoddam sacramentum aliis sacramentis connumeratum, ut ex | |
| 1427 supra dictis patet. Sed nullum aliud sacramentorum est virtus. Ergo | |
| 1428 neque poenitentia est virtus.</p> | |
| 1429 <p title="III q. 85 a. 1 arg. 2"><a name="51299"><span class= | |
| 1430 "ref">[51299] IIIª q. 85 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1431 secundum philosophum, in IV Ethic., verecundia non est virtus, tum | |
| 1432 quia est passio habens corporalem immutationem; tum etiam quia non | |
| 1433 est dispositio perfecti, cum sit de turpi acto, quod non habet | |
| 1434 locum in homine virtuoso. Sed similiter poenitentia est quaedam | |
| 1435 passio habens corporalem immutationem, scilicet ploratum, sicut | |
| 1436 Gregorius dicit quod <i>poenitere est peccata praeterita | |
| 1437 plangere</i>. Est etiam de turpibus factis, scilicet de peccatis, | |
| 1438 quae non habent locum in homine virtuoso. Ergo poenitentia non est | |
| 1439 virtus.</p> | |
| 1440 <p title="III q. 85 a. 1 arg. 3"><a name="51300"><span class= | |
| 1441 "ref">[51300] IIIª q. 85 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1442 secundum philosophum, in IV Ethic., <i>nullus est stultus eorum qui | |
| 1443 sunt secundum virtutem</i>. Sed stultum videtur dolere de commisso | |
| 1444 praeterito, quod non potest non esse, quod tamen pertinet ad | |
| 1445 poenitentiam. Ergo poenitentia non est virtus.</p> | |
| 1446 <p title="III q. 85 a. 1 s. c."><a name="51301"><span class= | |
| 1447 "ref">[51301] IIIª q. 85 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1448 quod praecepta legis dantur de actibus virtutum, quia legislator | |
| 1449 intendit cives facere virtuosos, ut dicitur in II Ethic. Sed | |
| 1450 praeceptum divinae legis est de poenitentia, secundum illud Matth. | |
| 1451 III, poenitentiam agite, et cetera. Ergo poenitentia est | |
| 1452 virtus.</p> | |
| 1453 <p title="III q. 85 a. 1 co."><a name="51302"><span class= | |
| 1454 "ref">[51302] IIIª q. 85 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 1455 dicendum quod, sicut ex dictis patet, poenitere est de aliquo a se | |
| 1456 prius facto dolere. Dictum est autem supra quod dolor vel tristitia | |
| 1457 dupliciter dicitur. Uno modo, secundum quod est passio quaedam | |
| 1458 appetitus sensitivi. Et quantum ad hoc, poenitentia non est virtus, | |
| 1459 sed passio alio modo, secundum quod consistit in voluntate. Et hoc | |
| 1460 modo est cum quadam electione. Quae quidem si sit recta, necesse | |
| 1461 est quod sit actus virtutis, dicitur enim in II Ethic. quod | |
| 1462 <i>virtus est habitus electivus secundum rationem rectam</i>. | |
| 1463 Pertinet autem ad rationem rectam quod aliquis doleat de quo | |
| 1464 dolendum est. Quod quidem observatur in poenitentia de qua nunc | |
| 1465 loquimur, nam poenitens assumit moderatum dolorem de peccatis | |
| 1466 praeteritis, cum intentione removendi ea. Unde manifestum est quod | |
| 1467 poenitentia de qua nunc loquimur, vel est virtus, vel actus | |
| 1468 virtutis.</p> | |
| 1469 <p title="III q. 85 a. 1 ad 1"><a name="51303"><span class= | |
| 1470 "ref">[51303] IIIª q. 85 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1471 dicendum quod, sicut dictum est, in sacramento poenitentiae | |
| 1472 materialiter se habent actus humani, quod non contingit in Baptismo | |
| 1473 vel confirmatione. Et ideo, cum virtus sit principium alicuius | |
| 1474 actus, potius poenitentia est virtus, vel cum virtute, quam | |
| 1475 Baptismus vel confirmatio.</p> | |
| 1476 <p title="III q. 85 a. 1 ad 2"><a name="51304"><span class= | |
| 1477 "ref">[51304] IIIª q. 85 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1478 dicendum quod poenitentia, secundum quod est passio, non est | |
| 1479 virtus, ut dictum est. Sic autem habet corporalem transmutationem | |
| 1480 adiunctam. Est autem virtus secundum quod habet ex parte voluntatis | |
| 1481 electionem rectam. Quod tamen magis potest dici de poenitentia quam | |
| 1482 de verecundia. Nam verecundia respicit turpe factum ut praesens, | |
| 1483 poenitentia vero respicit turpe factum ut praeteritum. Est autem | |
| 1484 contra perfectionem virtutis quod aliquis in praesenti habeat turpe | |
| 1485 factum, de quo oporteat eum verecundari. Non autem est contra | |
| 1486 perfectionem virtutis quod aliquis prius commiserit turpia facta, | |
| 1487 de quibus oporteat eum poenitere, cum ex vitioso fiat aliquis | |
| 1488 virtuosus.</p> | |
| 1489 <p title="III q. 85 a. 1 ad 3"><a name="51305"><span class= | |
| 1490 "ref">[51305] IIIª q. 85 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1491 dicendum quod dolere de eo quod prius factum est cum hac intentione | |
| 1492 conandi ad hoc quod factum non fuerit, esset stultum. Hoc autem non | |
| 1493 intendit poenitens, sed dolor eius est displicentia seu reprobatio | |
| 1494 facti praeteriti cum intentione removendi sequelam ipsius, scilicet | |
| 1495 offensam Dei et reatum poenae. Et hoc non est stultum.</p> | |
| 1496 <br /> | |
| 1497 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 1498 <p title="III q. 85 a. 2 arg. 1"><a name="51306"><span class= | |
| 1499 "ref">[51306] IIIª q. 85 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum | |
| 1500 sic proceditur. Videtur quod poenitentia non sit specialis virtus. | |
| 1501 Eiusdem enim rationis videtur esse gaudere de bonis prius actis, et | |
| 1502 dolere de malis perpetratis. Sed gaudium de bono prius facto non | |
| 1503 est specialis virtus, sed est quidam affectus laudabilis ex | |
| 1504 caritate proveniens, ut patet per Augustinum, XIV de Civ. Dei, unde | |
| 1505 et apostolus, I Cor. XIII, dicit quod <i>caritas non gaudet super | |
| 1506 iniquitate, congaudet autem veritati</i>. Ergo pari ratione | |
| 1507 poenitentia, quae est dolor de peccatis praeteritis, non est | |
| 1508 specialis virtus, sed est quidam affectus ex caritate | |
| 1509 proveniens.</p> | |
| 1510 <p title="III q. 85 a. 2 arg. 2"><a name="51307"><span class= | |
| 1511 "ref">[51307] IIIª q. 85 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1512 quaelibet virtus specialis habet materiam specialem, quia habitus | |
| 1513 distinguuntur per actus, et actus per obiecta. Sed poenitentia non | |
| 1514 habet materiam specialem, sunt enim eius materia peccata praeterita | |
| 1515 circa quamcumque materiam. Ergo poenitentia non est specialis | |
| 1516 virtus.</p> | |
| 1517 <p title="III q. 85 a. 2 arg. 3"><a name="51308"><span class= | |
| 1518 "ref">[51308] IIIª q. 85 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1519 nihil expellitur nisi a suo contrario. Sed poenitentia expellit | |
| 1520 omnia peccata. Ergo contrariatur omnibus peccatis. Non est ergo | |
| 1521 specialis virtus.</p> | |
| 1522 <p title="III q. 85 a. 2 s. c."><a name="51309"><span class= | |
| 1523 "ref">[51309] IIIª q. 85 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1524 quod de ea datur speciale legis praeceptum, ut supra habitum | |
| 1525 est.</p> | |
| 1526 <p title="III q. 85 a. 2 co."><a name="51310"><span class= | |
| 1527 "ref">[51310] IIIª q. 85 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 1528 dicendum quod, sicut in secunda parte habitum est, species habituum | |
| 1529 distinguuntur secundum species actuum, et ideo ubi occurrit | |
| 1530 specialis actus laudabilis, ibi necesse est ponere specialem | |
| 1531 habitum virtutis. Manifestum est autem quod in poenitentia | |
| 1532 invenitur specialis ratio actus laudabilis, scilicet operari ad | |
| 1533 destructionem peccati praeteriti inquantum est Dei offensa, quod | |
| 1534 non pertinet ad rationem alterius virtutis. Unde necesse est ponere | |
| 1535 quod poenitentia sit specialis virtus.</p> | |
| 1536 <p title="III q. 85 a. 2 ad 1"><a name="51311"><span class= | |
| 1537 "ref">[51311] IIIª q. 85 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1538 dicendum quod a caritate derivatur aliquis actus dupliciter. Uno | |
| 1539 modo, sicut ab ea elicitus. Et talis actus virtuosus non requirit | |
| 1540 aliam virtutem praeter caritatem, sicut diligere bonum et gaudere | |
| 1541 de eo, et tristari de opposito. Alio modo aliquis actus a caritate | |
| 1542 procedit quasi a caritate imperatus. Et sic, quia ipsa imperat | |
| 1543 omnibus virtutibus, utpote ordinans eas ad finem suum, actus a | |
| 1544 caritate procedens potest etiam ad aliam virtutem specialem | |
| 1545 pertinere. Si ergo in actu poenitentis consideretur sola | |
| 1546 displicentia peccati praeteriti, hoc immediate ad caritatem | |
| 1547 pertinet, sicut et gaudere de bonis praeteritis. Sed intentio | |
| 1548 operandi ad deletionem peccati praeteriti requirit specialem | |
| 1549 virtutem sub caritate.</p> | |
| 1550 <p title="III q. 85 a. 2 ad 2"><a name="51312"><span class= | |
| 1551 "ref">[51312] IIIª q. 85 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1552 dicendum quod poenitentia habet quidem realiter generalem materiam, | |
| 1553 inquantum respicit omnia peccata, sed tamen sub ratione speciali, | |
| 1554 inquantum sunt emendabilia per actum hominis cooperantis Deo ad | |
| 1555 suam iustificationem.</p> | |
| 1556 <p title="III q. 85 a. 2 ad 3"><a name="51313"><span class= | |
| 1557 "ref">[51313] IIIª q. 85 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1558 dicendum quod quaelibet virtus specialis expellit habitum vitii | |
| 1559 oppositi, sicut albedo expellit nigredinem ab eodem subiecto. Sed | |
| 1560 poenitentia expellit omne peccatum effective, inquantum operatur ad | |
| 1561 destructionem peccati, prout est remissibile ex divina gratia | |
| 1562 homine cooperante. Unde non sequitur quod sit virtus generalis.</p> | |
| 1563 <br /> | |
| 1564 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 1565 <p title="III q. 85 a. 3 arg. 1"><a name="51314"><span class= | |
| 1566 "ref">[51314] IIIª q. 85 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 1567 proceditur. Videtur quod virtus poenitentiae non sit species | |
| 1568 iustitiae. Iustitia enim non est virtus theologica sed moralis, ut | |
| 1569 in secunda parte patet. Poenitentia autem videtur virtus esse | |
| 1570 theologica, quia habet Deum pro obiecto, satisfacit enim Deo, cui | |
| 1571 etiam reconciliat peccatorem. Ergo videtur quod poenitentia non sit | |
| 1572 pars iustitiae.</p> | |
| 1573 <p title="III q. 85 a. 3 arg. 2"><a name="51315"><span class= | |
| 1574 "ref">[51315] IIIª q. 85 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1575 iustitia, cum sit virtus moralis, consistit in medio. Sed | |
| 1576 poenitentia non consistit in medio, sed in quodam excessu, secundum | |
| 1577 illud Ierem. VI, <i>luctum unigeniti fac tibi, planctum amarum</i>. | |
| 1578 Ergo poenitentia non est species iustitiae.</p> | |
| 1579 <p title="III q. 85 a. 3 arg. 3"><a name="51316"><span class= | |
| 1580 "ref">[51316] IIIª q. 85 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1581 duae sunt species iustitiae, ut dicitur in V Ethic., scilicet | |
| 1582 distributiva et commutativa. Sed sub neutra videtur poenitentia | |
| 1583 contineri. Ergo videtur quod poenitentia non sit species | |
| 1584 iustitiae.</p> | |
| 1585 <p title="III q. 85 a. 3 arg. 4"><a name="51317"><span class= | |
| 1586 "ref">[51317] IIIª q. 85 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1587 super illud Luc. VI, <i>beati qui nunc fletis</i>, dicit Glossa, | |
| 1588 <i>ecce prudentia, per quam ostenditur quam haec terrena sint | |
| 1589 misera, et quam beata caelestia</i>. Sed flere est actus | |
| 1590 poenitentiae. Ergo poenitentia magis est prudentiae quam | |
| 1591 iustitiae.</p> | |
| 1592 <p title="III q. 85 a. 3 s. c."><a name="51318"><span class= | |
| 1593 "ref">[51318] IIIª q. 85 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1594 quod Augustinus dicit, in libro de poenitentia, <i>poenitentia est | |
| 1595 quaedam dolentis vindicta, semper puniens in se quod dolet se | |
| 1596 commisisse</i>. Sed facere vindictam pertinet ad iustitiam, unde | |
| 1597 Tullius, in sua rhetorica, ponit vindicativam unam speciem | |
| 1598 iustitiae. Ergo videtur quod poenitentia sit species iustitiae.</p> | |
| 1599 <p title="III q. 85 a. 3 co."><a name="51319"><span class= | |
| 1600 "ref">[51319] IIIª q. 85 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 1601 dicendum quod, sicut supra dictum est, poenitentia non habet quod | |
| 1602 sit virtus specialis ex hoc solo quod dolet de malo perpetrato, ad | |
| 1603 hoc enim sufficeret caritas, sed ex eo quod poenitens dolet de | |
| 1604 peccato commisso inquantum est offensa Dei, cum emendationis | |
| 1605 proposito. Emendatio autem offensae contra aliquem commissae fit | |
| 1606 non per solam cessationem offensae, sed exigitur ulterius quaedam | |
| 1607 recompensatio, quae habet locum in offensis in alterum commissis | |
| 1608 sicut et retributio, nisi quod recompensatio est ex parte eius qui | |
| 1609 offendit, ut puta cum satisfactione; retributio autem est ex parte | |
| 1610 eius in quem fuit offensa commissa. Utrumque autem ad materiam | |
| 1611 iustitiae pertinet, quia utrumque est commutatio quaedam. Unde | |
| 1612 manifestum est quod poenitentia, secundum quod est virtus, est pars | |
| 1613 iustitiae. Sciendum tamen quod, secundum philosophum, in V Ethic., | |
| 1614 dupliciter dicitur iustum, scilicet simpliciter, et secundum quid. | |
| 1615 Simpliciter quidem iustum est inter aequales, eo quod iustitia est | |
| 1616 aequalitas quaedam. Quod ipse vocat iustum politicum vel civile, eo | |
| 1617 quod omnes cives aequales sunt, quantum ad hoc quod immediate sunt | |
| 1618 sub principe, sicut liberi existentes. Iustum autem secundum quid | |
| 1619 dicitur quod est inter illos quorum unus est sub potestate | |
| 1620 alterius, sicut servus sub domino, filius sub patre, uxor sub viro. | |
| 1621 Et tale iustum consideratur in poenitentia. Unde poenitens recurrit | |
| 1622 ad Deum, cum emendationis proposito, sicut servus ad dominum, | |
| 1623 secundum illud Psalmi, <i>sicut oculi servorum in manibus dominorum | |
| 1624 suorum, ita oculi nostri ad dominum Deum nostrum, donec misereatur | |
| 1625 nostri</i>; et sicut filius ad patrem, secundum illud Luc. XV, | |
| 1626 <i>pater, peccavi in caelum et coram te</i>; et sicut uxor ad | |
| 1627 virum, secundum illud Ierem. III, <i>fornicata es cum amatoribus | |
| 1628 multis, tamen revertere ad me, dicit dominus</i>.</p> | |
| 1629 <p title="III q. 85 a. 3 ad 1"><a name="51320"><span class= | |
| 1630 "ref">[51320] IIIª q. 85 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1631 dicendum quod, sicut in V Ethic. dicitur, iustitia est ad alterum. | |
| 1632 Ille autem ad quem est iustitia, non dicitur esse materia | |
| 1633 iustitiae, sed magis res quae distribuuntur vel commutantur. Unde | |
| 1634 et materia poenitentiae non est Deus, sed actus humani quibus Deus | |
| 1635 offenditur vel placatur, sed Deus se habet sicut ille ad quem est | |
| 1636 iustitia. Ex quo patet quod poenitentia non est virtus theologica, | |
| 1637 quia non habet Deum pro materia vel pro obiecto.</p> | |
| 1638 <p title="III q. 85 a. 3 ad 2"><a name="51321"><span class= | |
| 1639 "ref">[51321] IIIª q. 85 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1640 dicendum quod medium iustitiae est aequalitas quae constituitur | |
| 1641 inter illos inter quos est iustitia, ut dicitur in V Ethic. In | |
| 1642 quibusdam autem non potest perfecta aequalitas constitui, propter | |
| 1643 alterius excellentiam, sicut inter filium et patrem, inter hominem | |
| 1644 et Deum, ut philosophus dicit, in VIII Ethic. Unde in talibus ille | |
| 1645 qui est deficiens, debet facere quidquid potest, nec tamen hoc erit | |
| 1646 sufficiens, sed solum secundum acceptationem superioris. Et hoc | |
| 1647 significatur per excessum qui attribuitur poenitentiae.</p> | |
| 1648 <p title="III q. 85 a. 3 ad 3"><a name="51322"><span class= | |
| 1649 "ref">[51322] IIIª q. 85 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1650 dicendum quod, sicut est commutatio quaedam in beneficiis, cum | |
| 1651 scilicet aliquis pro beneficio recepto gratiam rependit, ita etiam | |
| 1652 est commutatio in offensis, cum aliquis pro offensa in alterum | |
| 1653 commissa vel invitus punitur, quod pertinet ad vindicativam | |
| 1654 iustitiam; vel voluntarie recompensat emendam, quod pertinet ad | |
| 1655 poenitentiam, quae respicit personam peccatoris sicut iustitia | |
| 1656 vindicativa personam iudicis. Unde manifestum est quod utraque sub | |
| 1657 iustitia commutativa continetur.</p> | |
| 1658 <p title="III q. 85 a. 3 ad 4"><a name="51323"><span class= | |
| 1659 "ref">[51323] IIIª q. 85 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1660 dicendum quod poenitentia, licet directe sit species iustitiae, | |
| 1661 comprehendit tamen quodammodo ea quae pertinent ad omnes virtutes. | |
| 1662 Inquantum enim est iustitia quaedam hominis ad Deum, oportet quod | |
| 1663 participet ea quae sunt virtutum theologicarum, quae habent Deum | |
| 1664 pro obiecto. Unde poenitentia est cum fide passionis Christi, per | |
| 1665 quam iustificamur a peccatis; et cum spe veniae; et cum odio | |
| 1666 vitiorum, quod pertinet ad caritatem inquantum vero est virtus | |
| 1667 moralis, participat aliquid prudentiae, quae est directiva omnium | |
| 1668 virtutum moralium. Sed ex ipsa ratione iustitiae non solum habet id | |
| 1669 quod iustitiae est, sed etiam ea quae sunt temperantiae et | |
| 1670 fortitudinis, inquantum scilicet ea quae delectationem causant ad | |
| 1671 temperantiam pertinentem, vel terrorem incutiunt, quem fortitudo | |
| 1672 moderatur, in commutationem iustitiae veniunt. Et secundum hoc ad | |
| 1673 iustitiam pertinet et abstinere a delectabilibus, quod pertinet ad | |
| 1674 temperantiam; et sustinere dura, quod pertinet ad fortitudinem.</p> | |
| 1675 <br /> | |
| 1676 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 1677 <p title="III q. 85 a. 4 arg. 1"><a name="51324"><span class= | |
| 1678 "ref">[51324] IIIª q. 85 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 1679 proceditur. Videtur quod subiectum poenitentiae non sit proprie | |
| 1680 voluntas. Poenitentia enim est tristitiae species. Sed tristitia | |
| 1681 est in concupiscibili, sicut et gaudium. Ergo poenitentia est in | |
| 1682 concupiscibili.</p> | |
| 1683 <p title="III q. 85 a. 4 arg. 2"><a name="51325"><span class= | |
| 1684 "ref">[51325] IIIª q. 85 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1685 poenitentia est vindicta quaedam, ut Augustinus dicit, in libro de | |
| 1686 poenitentia. Sed vindicta videtur ad irascibilem pertinere, quia | |
| 1687 ira est appetitus vindictae. Ergo videtur quod poenitentia sit in | |
| 1688 irascibili.</p> | |
| 1689 <p title="III q. 85 a. 4 arg. 3"><a name="51326"><span class= | |
| 1690 "ref">[51326] IIIª q. 85 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1691 praeteritum est proprium obiectum memoriae, secundum philosophum, | |
| 1692 in libro de memoria. Sed poenitentia est de praeterito, ut dictum | |
| 1693 est. Ergo poenitentia est in memoria sicuti in subiecto.</p> | |
| 1694 <p title="III q. 85 a. 4 arg. 4"><a name="51327"><span class= | |
| 1695 "ref">[51327] IIIª q. 85 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1696 nihil agit ubi non est. Sed poenitentia excludit peccata ab omnibus | |
| 1697 viribus animae. Ergo poenitentia est in qualibet vi animae, et non | |
| 1698 in voluntate tantum.</p> | |
| 1699 <p title="III q. 85 a. 4 s. c."><a name="51328"><span class= | |
| 1700 "ref">[51328] IIIª q. 85 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 1701 poenitentia est sacrificium quoddam, secundum illud Psalmi, | |
| 1702 <i>sacrificium Deo spiritus contribulatus</i>. Sed offerre | |
| 1703 sacrificium est actus voluntatis, secundum illud Psalmi, | |
| 1704 <i>voluntarie sacrificabo tibi</i>. Ergo poenitentia est in | |
| 1705 voluntate.</p> | |
| 1706 <p title="III q. 85 a. 4 co."><a name="51329"><span class= | |
| 1707 "ref">[51329] IIIª q. 85 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 1708 dicendum quod de poenitentia dupliciter loqui possumus. Uno modo, | |
| 1709 secundum quod est passio quaedam. Et sic, cum sit species | |
| 1710 tristitiae, est in concupiscibili sicut in subiecto. Alio modo, | |
| 1711 secundum quod est virtus. Et sic, sicut dictum est, est species | |
| 1712 iustitiae. Iustitia autem, ut in secunda parte dictum est, habet | |
| 1713 pro subiecto appetitum rationis, qui est voluntas. Unde manifestum | |
| 1714 est quod poenitentia, secundum quod est virtus, est in voluntate | |
| 1715 sicut in subiecto. Et proprius eius actus est propositum emendandi | |
| 1716 Deo quod contra eum commissum est.</p> | |
| 1717 <p title="III q. 85 a. 4 ad 1"><a name="51330"><span class= | |
| 1718 "ref">[51330] IIIª q. 85 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1719 dicendum quod ratio illa procedit de poenitentia secundum quod est | |
| 1720 passio.</p> | |
| 1721 <p title="III q. 85 a. 4 ad 2"><a name="51331"><span class= | |
| 1722 "ref">[51331] IIIª q. 85 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1723 dicendum quod vindictam expetere ex passione de alio pertinet ad | |
| 1724 irascibilem. Sed appetere vel facere vindictam ex ratione de se vel | |
| 1725 de alio, pertinet ad voluntatem.</p> | |
| 1726 <p title="III q. 85 a. 4 ad 3"><a name="51332"><span class= | |
| 1727 "ref">[51332] IIIª q. 85 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1728 dicendum quod memoria est vis apprehensiva praeteriti. Poenitentia | |
| 1729 autem non pertinet ad vim apprehensivam, sed ad appetitivam, quae | |
| 1730 praesupponit actum apprehensivae. Unde poenitentia non est in | |
| 1731 memoria, sed supponit eam.</p> | |
| 1732 <p title="III q. 85 a. 4 ad 4"><a name="51333"><span class= | |
| 1733 "ref">[51333] IIIª q. 85 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1734 dicendum quod voluntas, sicut in prima parte habitum est, movet | |
| 1735 omnes alias potentias animae. Et ideo non est inconveniens si | |
| 1736 poenitentia, in voluntate existens, aliquid in singulis potentiis | |
| 1737 animae operatur.</p> | |
| 1738 <br /> | |
| 1739 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 1740 <p title="III q. 85 a. 5 arg. 1"><a name="51334"><span class= | |
| 1741 "ref">[51334] IIIª q. 85 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic | |
| 1742 proceditur. Videtur quod principium poenitentiae non sit ex timore. | |
| 1743 Poenitentia enim incipit in displicentia peccatorum. Sed hoc | |
| 1744 pertinet ad caritatem, ut supra dictum est. Ergo poenitentia magis | |
| 1745 oritur ex amore quam ex timore.</p> | |
| 1746 <p title="III q. 85 a. 5 arg. 2"><a name="51335"><span class= | |
| 1747 "ref">[51335] IIIª q. 85 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, ad | |
| 1748 poenitentiam homines provocantur per expectationem regni caelestis, | |
| 1749 secundum illud Matth. IV, <i>poenitentiam agite, appropinquabit | |
| 1750 enim regnum caelorum</i>. Sed regnum caelorum est obiectum spei. | |
| 1751 Ergo poenitentia magis procedit ex spe quam ex timore.</p> | |
| 1752 <p title="III q. 85 a. 5 arg. 3"><a name="51336"><span class= | |
| 1753 "ref">[51336] IIIª q. 85 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1754 timor est interior actus hominis. Poenitentia autem non videtur | |
| 1755 esse ex opere hominis, sed ex opere Dei, secundum illud Ierem. | |
| 1756 XXXI, <i>postquam convertisti me, egi poenitentiam</i>. Ergo | |
| 1757 poenitentia non procedit ex timore.</p> | |
| 1758 <p title="III q. 85 a. 5 s. c."><a name="51337"><span class= | |
| 1759 "ref">[51337] IIIª q. 85 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1760 quod Isaiae XXVI dicitur, <i>sicut quae concipit, cum | |
| 1761 appropinquaverit ad partum, dolens clamat in doloribus suis, sic | |
| 1762 facti sumus</i>, scilicet per poenitentiam, et postea subditur, | |
| 1763 secundum aliam litteram, <i>a timore tuo, domine, concepimus, et | |
| 1764 parturivimus, et peperimus spiritum salutis</i>, idest poenitentiae | |
| 1765 salutaris, ut per praemissa patet. Ergo poenitentia procedit ex | |
| 1766 timore.</p> | |
| 1767 <p title="III q. 85 a. 5 co."><a name="51338"><span class= | |
| 1768 "ref">[51338] IIIª q. 85 a. 5 co.</span></a> Respondeo | |
| 1769 dicendum quod de poenitentia loqui possumus dupliciter. Uno modo, | |
| 1770 quantum ad habitum. Et sic immediate a Deo infunditur, sine nobis | |
| 1771 principaliter operantibus, non tamen sine nobis dispositive | |
| 1772 cooperantibus per aliquos actus. Alio modo possumus loqui de | |
| 1773 poenitentia quantum ad actus quibus Deo operanti in poenitentia | |
| 1774 cooperamur. Quorum actuum primum principium est Dei operatio | |
| 1775 convertentis cor, secundum illud Thren. ult., <i>converte nos, | |
| 1776 domine, ad te, et convertemur</i>. Secundus actus est motus fidei. | |
| 1777 Tertius actus est motus timoris servilis, quo quis timore | |
| 1778 suppliciorum a peccatis retrahitur. Quartus actus est motus spei, | |
| 1779 quo quis, sub spe veniae consequendae, assumit propositum | |
| 1780 emendandi. Quintus actus est motus caritatis, quo alicui peccatum | |
| 1781 displicet secundum seipsum, et non iam propter supplicia. Sextus | |
| 1782 actus est motus timoris filialis, quo, propter reverentiam Dei, | |
| 1783 aliquis emendam Deo voluntarius offert. Sic igitur patet quod actus | |
| 1784 poenitentiae a timore servili procedit sicut a primo motu affectus | |
| 1785 ad hoc ordinante, a timore autem filiali sicut ab immediato et | |
| 1786 proximo principio.</p> | |
| 1787 <p title="III q. 85 a. 5 ad 1"><a name="51339"><span class= | |
| 1788 "ref">[51339] IIIª q. 85 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1789 dicendum quod peccatum prius incipit homini displicere, maxime | |
| 1790 peccatori, propter supplicia, quae respicit timor servilis, quam | |
| 1791 propter Dei offensam vel peccati turpitudinem, quod pertinet ad | |
| 1792 caritatem.</p> | |
| 1793 <p title="III q. 85 a. 5 ad 2"><a name="51340"><span class= | |
| 1794 "ref">[51340] IIIª q. 85 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1795 dicendum quod in regno caelorum appropinquante intelligitur | |
| 1796 adventus regis non solum praemiantis, sed etiam punientis. Unde et, | |
| 1797 Matth. III, Ioannes Baptista dicebat, <i>progenies viperarum, quis | |
| 1798 demonstravit vobis fugere a ventura ira?</i></p> | |
| 1799 <p title="III q. 85 a. 5 ad 3"><a name="51341"><span class= | |
| 1800 "ref">[51341] IIIª q. 85 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1801 dicendum quod etiam ipse motus timoris procedit ex actu Dei | |
| 1802 convertentis cor, unde dicitur Deuteron. V, <i>quis det eos talem | |
| 1803 habere mentem ut timeant me?</i> Et ideo per hoc quod poenitentia a | |
| 1804 timore procedit, non excluditur quin procedat ex actu Dei | |
| 1805 convertentis cor.</p> | |
| 1806 <br /> | |
| 1807 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 1808 <p title="III q. 85 a. 6 arg. 1"><a name="51342"><span class= | |
| 1809 "ref">[51342] IIIª q. 85 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic | |
| 1810 proceditur. Videtur quod poenitentia sit prima virtutum. Quia super | |
| 1811 illud Matth. III, <i>poenitentiam agite</i>, dicit Glossa, <i>prima | |
| 1812 virtus est per poenitentiam punire veterem hominem et vitia | |
| 1813 odire</i>.</p> | |
| 1814 <p title="III q. 85 a. 6 arg. 2"><a name="51343"><span class= | |
| 1815 "ref">[51343] IIIª q. 85 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1816 recedere a termino prius esse videtur quam accedere ad terminum. | |
| 1817 Sed omnes aliae virtutes pertinere videntur ad accessum ad | |
| 1818 terminum, quia per omnes homo ordinatur ad bonum agendum. | |
| 1819 Poenitentia autem videtur ordinari ad recessum a malo. Ergo | |
| 1820 poenitentia videtur prior esse omnibus aliis virtutibus.</p> | |
| 1821 <p title="III q. 85 a. 6 arg. 3"><a name="51344"><span class= | |
| 1822 "ref">[51344] IIIª q. 85 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1823 ante poenitentiam est peccatum in anima. Sed simul cum peccato | |
| 1824 nulla virtus animae inest. Ergo nulla virtus est ante poenitentiam, | |
| 1825 sed ipsa videtur esse prima, quae aliis aditum aperit excludendo | |
| 1826 peccatum.</p> | |
| 1827 <p title="III q. 85 a. 6 s. c."><a name="51345"><span class= | |
| 1828 "ref">[51345] IIIª q. 85 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1829 quod poenitentia procedit ex fide, spe et caritate, sicut iam | |
| 1830 dictum est. Non ergo poenitentia est prima virtutum.</p> | |
| 1831 <p title="III q. 85 a. 6 co."><a name="51346"><span class= | |
| 1832 "ref">[51346] IIIª q. 85 a. 6 co.</span></a> Respondeo | |
| 1833 dicendum quod in virtutibus non attenditur ordo temporis quantum ad | |
| 1834 habitus, quia, cum virtutes sint connexae, ut in secunda parte | |
| 1835 habitum est, omnes simul incipiunt esse in anima. Sed dicitur una | |
| 1836 earum esse prior altera ordine naturae, qui consideratur ex ordine | |
| 1837 actuum, secundum scilicet quod actus unius virtutis praesupponit | |
| 1838 actum alterius virtutis. Secundum hoc ergo dicendum est quod actus | |
| 1839 quidam laudabiles etiam tempore praecedere possunt actum et habitum | |
| 1840 poenitentiae, sicut actus fidei et spei informium, et actus timoris | |
| 1841 servilis. Actus autem et habitus caritatis simul sunt tempore cum | |
| 1842 actu et habitu poenitentiae, et cum habitibus aliarum virtutum, | |
| 1843 nam, sicut in secunda parte habitum est, in iustificatione impii | |
| 1844 simul est motus liberi arbitrii in Deum, qui est actus fidei per | |
| 1845 caritatem formatus, et motus liberi arbitrii in peccatum, qui est | |
| 1846 actus poenitentiae. Horum tamen duorum actuum primus naturaliter | |
| 1847 praecedit secundum, nam actus poenitentiae virtutis est contra | |
| 1848 peccatum ex amore Dei, unde primus actus est ratio et causa | |
| 1849 secundi. Sic igitur poenitentia non est simpliciter prima virtutum, | |
| 1850 nec ordine temporis nec ordine naturae, quia ordine naturae | |
| 1851 simpliciter praecedunt ipsam virtutes theologicae. Sed quantum ad | |
| 1852 aliquid est prima inter ceteras virtutes ordine temporis, quantum | |
| 1853 ad actum eius qui primus occurrit in iustificatione impii. Sed | |
| 1854 ordine naturae videntur esse aliae virtutes priores, sicut quod est | |
| 1855 per se prius est eo quod est per accidens, nam aliae virtutes per | |
| 1856 se videntur esse necessariae ad bonum hominis, poenitentia autem | |
| 1857 supposito quodam, scilicet peccato praeexistenti; sicut etiam | |
| 1858 dictum est circa ordinem sacramenti poenitentiae ad alia sacramenta | |
| 1859 praedicta.</p> | |
| 1860 <p title="III q. 85 a. 6 ad 1"><a name="51347"><span class= | |
| 1861 "ref">[51347] IIIª q. 85 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1862 dicendum quod Glossa illa loquitur quantum ad hoc quod actus | |
| 1863 poenitentiae primus est tempore inter actus aliarum virtutum.</p> | |
| 1864 <p title="III q. 85 a. 6 ad 2"><a name="51348"><span class= | |
| 1865 "ref">[51348] IIIª q. 85 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1866 dicendum quod in motibus successivis recedere a termino est prius | |
| 1867 tempore quam pervenire ad terminum; et prius natura quantum est ex | |
| 1868 parte subiecti, sive secundum ordinem causae materialis. Sed | |
| 1869 secundum ordinem causae agentis et finalis, prius est pervenire ad | |
| 1870 terminum, hoc enim est quod primo agens intendit. Et hic ordo | |
| 1871 praecipue attenditur in actibus animae, ut dicitur in II | |
| 1872 physicorum.</p> | |
| 1873 <p title="III q. 85 a. 6 ad 3"><a name="51349"><span class= | |
| 1874 "ref">[51349] IIIª q. 85 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1875 dicendum quod poenitentia aperit aditum virtutibus expellendo | |
| 1876 peccatum per virtutem fidei et caritatis, quae sunt naturaliter | |
| 1877 priores. Ita tamen aperit eis aditum quod ipsae simul intrant cum | |
| 1878 ipsa, nam in iustificatione impii simul cum motu liberi arbitrii in | |
| 1879 Deum et in peccatum, est remissio culpae et infusio gratiae, cum | |
| 1880 qua simul infunduntur omnes virtutes, ut in secunda parte habitum | |
| 1881 est.</p> | |
| 1882 <br /> | |
| 1883 <div class="D">Quaestio 86</div> | |
| 1884 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 1885 <p title="III q. 86 pr."><a name="51350"><span class="ref">[51350] | |
| 1886 IIIª q. 86 pr.</span></a> Deinde considerandum est de effectu | |
| 1887 poenitentiae. Et primo, quantum ad remissionem peccatorum | |
| 1888 mortalium; secundo, quantum ad remissionem peccatorum venialium; | |
| 1889 tertio, quantum ad reditum peccatorum dimissorum; quarto, quantum | |
| 1890 ad restitutionem virtutum. Circa primum quaeruntur sex. Primo, | |
| 1891 utrum peccata mortalia per poenitentiam auferantur. Secundo, utrum | |
| 1892 possint sine poenitentia tolli. Tertio, utrum possit remitti unum | |
| 1893 sine alio. Quarto, utrum poenitentia auferat culpam remanente | |
| 1894 reatu. Quinto, utrum remaneant reliquiae peccatorum. Sexto, utrum | |
| 1895 auferre peccatum sit effectus poenitentiae inquantum est virtus, | |
| 1896 vel inquantum est sacramentum.</p> | |
| 1897 <br /> | |
| 1898 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 1899 <p title="III q. 86 a. 1 arg. 1"><a name="51351"><span class= | |
| 1900 "ref">[51351] IIIª q. 86 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 1901 proceditur. Videtur quod per poenitentiam non removeantur omnia | |
| 1902 peccata. Dicit enim apostolus, Heb. XII, quod <i>Esau non invenit | |
| 1903 locum poenitentiae, quamvis cum lacrimis inquisisset eam</i>, | |
| 1904 Glossa, <i>idest, non invenit locum veniae et benedictionis per | |
| 1905 poenitentiam</i>. Et II Machab. IX dicitur de Antiocho, <i>orabat | |
| 1906 scelestus ille dominum, a quo non erat misericordiam | |
| 1907 consecuturus</i>. Non ergo videtur quod per poenitentiam omnia | |
| 1908 peccata tollantur.</p> | |
| 1909 <p title="III q. 86 a. 1 arg. 2"><a name="51352"><span class= | |
| 1910 "ref">[51352] IIIª q. 86 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1911 dicit Augustinus, in libro de sermone Dom. in monte, quod <i>tanta | |
| 1912 est labes illius peccati (scilicet, cum post agnitionem Dei per | |
| 1913 gratiam Christi, oppugnat aliquis fraternitatem, et adversus ipsam | |
| 1914 gratiam invidiae facibus agitatur), ut deprecandi humilitatem | |
| 1915 subire non possit, etiam si peccatum suum mala conscientia | |
| 1916 agnoscere et annuntiare cogatur</i>. Non ergo omne peccatum potest | |
| 1917 per poenitentiam tolli.</p> | |
| 1918 <p title="III q. 86 a. 1 arg. 3"><a name="51353"><span class= | |
| 1919 "ref">[51353] IIIª q. 86 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1920 dominus dicit, Matth. XII, <i>qui dixerit contra spiritum sanctum | |
| 1921 verbum, non remittetur ei neque in hoc saeculo neque in futuro</i>. | |
| 1922 Non ergo omne peccatum remitti potest per poenitentiam.</p> | |
| 1923 <p title="III q. 86 a. 1 s. c."><a name="51354"><span class= | |
| 1924 "ref">[51354] IIIª q. 86 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1925 quod dicitur Ezech. XVIII, <i>omnium iniquitatum eius quas operatus | |
| 1926 est, non recordabor amplius</i>.</p> | |
| 1927 <p title="III q. 86 a. 1 co."><a name="51355"><span class= | |
| 1928 "ref">[51355] IIIª q. 86 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 1929 dicendum quod hoc quod aliquod peccatum per poenitentiam tolli non | |
| 1930 possit, posset contingere dupliciter, uno modo, quia aliquis de | |
| 1931 peccato poenitere non posset; alio modo, quia poenitentia non | |
| 1932 posset delere peccatum. Et primo quidem modo, non possunt deleri | |
| 1933 peccata Daemonum, et etiam hominum damnatorum, quia affectus eorum | |
| 1934 sunt in malo confirmati, ita quod non potest eis displicere | |
| 1935 peccatum inquantum est culpa, sed solum displicet eis inquantum est | |
| 1936 poena quam patiuntur; ratione cuius aliquam poenitentiam, sed | |
| 1937 infructuosam habent, secundum illud Sap. V, <i>poenitentiam | |
| 1938 agentes, et prae angustia spiritus gementes</i>. Unde talis | |
| 1939 poenitentia non est cum spe veniae, sed cum desperatione. Tale | |
| 1940 autem non potest esse peccatum aliquod hominis viatoris, cuius | |
| 1941 liberum arbitrium flexibile est ad bonum et ad malum. Unde dicere | |
| 1942 quod aliquod peccatum sit in hac vita de quo aliquis poenitere non | |
| 1943 possit, est erroneum. Primo quidem, quia per hoc tolleretur | |
| 1944 libertas arbitrii. Secundo, quia derogaretur virtuti gratiae, per | |
| 1945 quam moveri potest cor cuiuscumque peccatoris ad poenitendum, | |
| 1946 secundum illud Proverb. XXI <i>cor regis in manu Dei, et quocumque | |
| 1947 voluerit vertet illud</i>. Quod autem secundo modo non possit per | |
| 1948 veram poenitentiam aliquod peccatum remitti, est etiam erroneum. | |
| 1949 Primo quidem, quia repugnat divinae misericordiae, de qua dicitur, | |
| 1950 Ioel II, quod <i>benignus et misericors est, et multae | |
| 1951 misericordiae, et praestabilis super malitia</i>. Vinceretur | |
| 1952 quodammodo enim Deus ab homine, si homo peccatum vellet deleri, | |
| 1953 quod Deus delere non vellet. Secundo, quia hoc derogaret virtuti | |
| 1954 passionis Christi, per quam poenitentia operatur, sicut et cetera | |
| 1955 sacramenta, cum scriptum sit, I Ioan. II, <i>ipse est propitiatio | |
| 1956 pro peccatis nostris, non solum nostris, sed etiam totius | |
| 1957 mundi</i>. Unde simpliciter dicendum est quod omne peccatum in hac | |
| 1958 vita per poenitentiam deleri potest.</p> | |
| 1959 <p title="III q. 86 a. 1 ad 1"><a name="51356"><span class= | |
| 1960 "ref">[51356] IIIª q. 86 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1961 dicendum quod Esau non vere poenituit. Quod patet ex hoc quod | |
| 1962 dixit, <i>venient dies luctus patris mei, et occidam Iacob fratrem | |
| 1963 meum</i>. Similiter etiam nec Antiochus vere poenituit. Dolebat | |
| 1964 enim de culpa praeterita non propter offensam Dei, sed propter | |
| 1965 infirmitatem corporalem quam patiebatur.</p> | |
| 1966 <p title="III q. 86 a. 1 ad 2"><a name="51357"><span class= | |
| 1967 "ref">[51357] IIIª q. 86 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1968 dicendum quod illud verbum Augustini sic est intelligendum, tanta | |
| 1969 est labes illius peccati ut deprecandi humilitatem subire non | |
| 1970 possit, scilicet, de facili, secundum quod dicitur ille non posse | |
| 1971 sanari qui non potest de facili sanari. Potest tamen hoc fieri per | |
| 1972 virtutem divinae gratiae, quae etiam interdum in profundum maris | |
| 1973 convertit, ut dicitur in Psalmo.</p> | |
| 1974 <p title="III q. 86 a. 1 ad 3"><a name="51358"><span class= | |
| 1975 "ref">[51358] IIIª q. 86 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1976 dicendum quod illud verbum vel blasphemia contra spiritum sanctum | |
| 1977 est finalis impoenitentia, ut Augustinus dicit, in libro de verbis | |
| 1978 domini, quae penitus irremissibilis est, quia post finem huius | |
| 1979 vitae non est remissio peccatorum. Vel, si intelligatur per | |
| 1980 blasphemiam spiritus sancti peccatum quod fit ex certa malitia, vel | |
| 1981 etiam ipsa blasphemia spiritus sancti, dicitur non remitti, | |
| 1982 scilicet de facili, quia tale non habet in se causam excusationis; | |
| 1983 vel quia pro tali peccato punitur aliquis et in hoc saeculo et in | |
| 1984 futuro; ut in secunda parte expositum est.</p> | |
| 1985 <br /> | |
| 1986 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 1987 <p title="III q. 86 a. 2 arg. 1"><a name="51359"><span class= | |
| 1988 "ref">[51359] IIIª q. 86 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum | |
| 1989 sic proceditur. Videtur quod sine poenitentia peccatum remitti | |
| 1990 possit. Non enim est minor virtus Dei circa adultos quam circa | |
| 1991 pueros. Sed pueris peccata dimittit sine poenitentia. Ergo etiam et | |
| 1992 adultis.</p> | |
| 1993 <p title="III q. 86 a. 2 arg. 2"><a name="51360"><span class= | |
| 1994 "ref">[51360] IIIª q. 86 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1995 Deus virtutem suam sacramentis non alligavit. Sed poenitentia est | |
| 1996 quoddam sacramentum. Ergo virtute divina possunt peccata sine | |
| 1997 poenitentia dimitti.</p> | |
| 1998 <p title="III q. 86 a. 2 arg. 3"><a name="51361"><span class= | |
| 1999 "ref">[51361] IIIª q. 86 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2000 maior est misericordia Dei quam misericordia hominis. Sed homo | |
| 2001 interdum remittit offensam suam homini etiam non poenitenti, unde | |
| 2002 et ipse dominus mandat, Matth. V, <i>diligite inimicos vestros, | |
| 2003 benefacite his qui oderunt vos</i>. Ergo multo magis Deus dimittit | |
| 2004 offensam suam hominibus non poenitentibus.</p> | |
| 2005 <p title="III q. 86 a. 2 s. c."><a name="51362"><span class= | |
| 2006 "ref">[51362] IIIª q. 86 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2007 quod dominus dicit, Ierem. XVIII, <i>si poenitentiam egerit gens | |
| 2008 illa a malo quod fecit, agam et ego poenitentiam a malo quod | |
| 2009 cogitavi ut facerem ei</i>. Et sic e converso videtur quod, si homo | |
| 2010 poenitentiam non agat, quod Deus ei non remittat offensam.</p> | |
| 2011 <p title="III q. 86 a. 2 co."><a name="51363"><span class= | |
| 2012 "ref">[51363] IIIª q. 86 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 2013 dicendum quod impossibile est peccatum actuale mortale sine | |
| 2014 poenitentia remitti, loquendo de poenitentia quae est virtus. Cum | |
| 2015 enim peccatum sit Dei offensa, eo modo Deus peccatum remittit quo | |
| 2016 remittit offensam in se commissam. Offensa autem directe opponitur | |
| 2017 gratiae, ex hoc enim dicitur aliquis alteri esse offensus, quod | |
| 2018 repellit eum a gratia sua. Sicut autem habitum est in secunda | |
| 2019 parte, hoc interest inter gratiam Dei et gratiam hominis, quod | |
| 2020 gratia hominis non causat, sed praesupponit bonitatem, veram vel | |
| 2021 apparentem, in homine grato, sed gratia Dei causat bonitatem in | |
| 2022 homine grato, eo quod bona voluntas Dei, quae in nomine gratiae | |
| 2023 intelligitur, est causa boni creati. Unde potest contingere quod | |
| 2024 homo remittat offensam qua offensus est alicui, absque aliqua | |
| 2025 immutatione voluntatis eius, non autem potest contingere quod Deus | |
| 2026 remittat offensam alicui absque immutatione voluntatis eius. | |
| 2027 Offensa autem peccati mortalis procedit ex hoc quod voluntas | |
| 2028 hominis est aversa a Deo per conversionem ad aliquod bonum | |
| 2029 commutabile. Unde requiritur ad remissionem divinae offensae quod | |
| 2030 voluntas hominis sic immutetur quod convertatur ad Deum, cum | |
| 2031 detestatione praedictae conversionis et proposito emendae. Quod | |
| 2032 pertinet ad rationem poenitentiae secundum quod est virtus. Et ideo | |
| 2033 impossibile est quod peccatum alicui remittatur sine poenitentia | |
| 2034 secundum quod est virtus. Sacramentum autem poenitentiae, sicut | |
| 2035 supra dictum est, perficitur per officium sacerdotis ligantis et | |
| 2036 solventis. Sine quo potest Deus peccatum remittere, sicut remisit | |
| 2037 Christus mulieri adulterae, ut legitur Ioan. VIII, et peccatrici, | |
| 2038 ut legitur Luc. VII. Quibus tamen non remisit peccata sine virtute | |
| 2039 poenitentiae; nam, sicut Gregorius dicit, in homilia, per gratiam | |
| 2040 traxit intus, scilicet ad poenitentiam, <i>quam per misericordiam | |
| 2041 suscepit foris</i>.</p> | |
| 2042 <p title="III q. 86 a. 2 ad 1"><a name="51364"><span class= | |
| 2043 "ref">[51364] IIIª q. 86 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2044 dicendum quod in pueris non est nisi peccatum originale, quod non | |
| 2045 consistit in actuali deordinatione voluntatis, sed in quadam | |
| 2046 habituali deordinatione naturae, ut in secunda parte habitum est. | |
| 2047 Et ideo remittitur eis peccatum cum habituali immutatione per | |
| 2048 infusionem gratiae et virtutum, non autem cum actuali. Sed adulto | |
| 2049 in quo sunt actualia peccata, quae consistunt in deordinatione | |
| 2050 actuali voluntatis, non remittuntur peccata, etiam in Baptismo, | |
| 2051 sine actuali immutatione voluntatis, quod fit per poenitentiam.</p> | |
| 2052 <p title="III q. 86 a. 2 ad 2"><a name="51365"><span class= | |
| 2053 "ref">[51365] IIIª q. 86 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2054 dicendum quod ratio illa procedit de poenitentia secundum quod est | |
| 2055 sacramentum.</p> | |
| 2056 <p title="III q. 86 a. 2 ad 3"><a name="51366"><span class= | |
| 2057 "ref">[51366] IIIª q. 86 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2058 dicendum quod misericordia Dei est maioris virtutis quam | |
| 2059 misericordia hominis in hoc, quod immutat voluntatem hominis ad | |
| 2060 poenitendum, quod misericordia hominis facere non potest.</p> | |
| 2061 <br /> | |
| 2062 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 2063 <p title="III q. 86 a. 3 arg. 1"><a name="51367"><span class= | |
| 2064 "ref">[51367] IIIª q. 86 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 2065 proceditur. Videtur quod possit per poenitentiam unum peccatum sine | |
| 2066 alio remitti. Dicitur enim Amos IV, <i>plui super unam civitatem, | |
| 2067 et super alteram non plui, pars una compluta est, et pars super | |
| 2068 quam non plui, aruit</i>. Quod exponens Gregorius, super Ezech., | |
| 2069 dicit, <i>cum ille qui proximum odit ab aliis vitiis se corrigit, | |
| 2070 una et eadem civitas ex parte compluitur, et ex parte arida manet, | |
| 2071 quia sunt qui, cum quaedam vitia resecant, in aliis graviter | |
| 2072 perdurant</i>. Ergo potest unum peccatum per poenitentiam remitti | |
| 2073 sine alio.</p> | |
| 2074 <p title="III q. 86 a. 3 arg. 2"><a name="51368"><span class= | |
| 2075 "ref">[51368] IIIª q. 86 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2076 Ambrosius dicit, super beati immaculati, <i>prima consolatio est, | |
| 2077 quia non obliviscitur misereri Deus, secunda per punitionem, ubi, | |
| 2078 et si fides desit, poena satisfacit et relevat</i>. Potest ergo | |
| 2079 aliquis relevari ab aliquo peccato manente peccato | |
| 2080 infidelitatis.</p> | |
| 2081 <p title="III q. 86 a. 3 arg. 3"><a name="51369"><span class= | |
| 2082 "ref">[51369] IIIª q. 86 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2083 eorum quae non necesse est esse simul, unum potest auferri sine | |
| 2084 alio. Sed peccata, ut in secunda parte habitum est, non sunt | |
| 2085 connexa, et ita unum eorum potest esse sine alio. Ergo unum eorum | |
| 2086 potest remitti sine alio per poenitentiam.</p> | |
| 2087 <p title="III q. 86 a. 3 arg. 4"><a name="51370"><span class= | |
| 2088 "ref">[51370] IIIª q. 86 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 2089 peccata sunt debita quae nobis relaxari petimus cum dicimus in | |
| 2090 oratione dominica, dimitte nobis debita nostra. Sed homo quandoque | |
| 2091 dimittit debitum unum sine alio. Ergo etiam Deus per poenitentiam | |
| 2092 dimittit unum peccatum sine alio.</p> | |
| 2093 <p title="III q. 86 a. 3 arg. 5"><a name="51371"><span class= | |
| 2094 "ref">[51371] IIIª q. 86 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, per | |
| 2095 dilectionem Dei relaxantur hominibus peccata, secundum illud Ierem. | |
| 2096 XXXI, <i>in caritate perpetua dilexi te, ideo attraxi te | |
| 2097 miserans</i>. Sed nihil prohibet quin Deus diligat hominem quantum | |
| 2098 ad unum, et sit ei offensus quantum ad aliud, sicut peccatorem | |
| 2099 diligit quantum ad naturam, odit autem quantum ad culpam. Ergo | |
| 2100 videtur possibile quod Deus per poenitentiam remittat unum peccatum | |
| 2101 sine alio.</p> | |
| 2102 <p title="III q. 86 a. 3 s. c."><a name="51372"><span class= | |
| 2103 "ref">[51372] IIIª q. 86 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2104 quod Augustinus dicit, in libro de poenitentia, <i>sunt plures quos | |
| 2105 poenitet peccasse, sed non omnino, reservantes sibi quaedam in | |
| 2106 quibus delectentur, non animadvertentes dominum simul mutum et | |
| 2107 surdum a Daemonio liberasse, per hoc docens nos nunquam nisi de | |
| 2108 omnibus sanari</i>.</p> | |
| 2109 <p title="III q. 86 a. 3 co."><a name="51373"><span class= | |
| 2110 "ref">[51373] IIIª q. 86 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 2111 dicendum quod impossibile est per poenitentiam unum peccatum sine | |
| 2112 alio remitti. Primo quidem, quia peccatum remittitur inquantum | |
| 2113 tollitur Dei offensa per gratiam, unde in secunda parte habitum est | |
| 2114 quod nullum peccatum potest remitti sine gratia. Omne autem | |
| 2115 peccatum mortale contrariatur gratiae, et excludit eam. Unde | |
| 2116 impossibile est quod unum peccatum sine alio remittatur. Secundo | |
| 2117 quia, sicut ostensum est, peccatum mortale non potest sine vera | |
| 2118 poenitentia remitti, ad quam pertinet deserere peccatum inquantum | |
| 2119 est contra Deum. Quod quidem est commune omnibus peccatis | |
| 2120 mortalibus. Ubi autem eadem ratio est et idem effectus. Unde non | |
| 2121 potest esse vere poenitens qui de uno peccato poenitet et non de | |
| 2122 alio. Si enim displiceret ei illud peccatum quia est contra Deum | |
| 2123 super omnia dilectum, quod requiritur ad rationem verae | |
| 2124 poenitentiae, sequeretur quod de omnibus peccatis poeniteret. Unde | |
| 2125 sequitur quod impossibile sit unum peccatum remitti sine alio. | |
| 2126 Tertio, quia hoc esset contra perfectionem misericordiae Dei, cuius | |
| 2127 perfecta sunt opera, ut dicitur Deut. XXXII. Unde cuius miseretur, | |
| 2128 totaliter miseretur. Et hoc est quod Augustinus dicit, in libro de | |
| 2129 poenitentia, <i>quaedam impietas infidelitatis est ab illo qui | |
| 2130 iustus et iustitia est, dimidiam sperare veniam</i>.</p> | |
| 2131 <p title="III q. 86 a. 3 ad 1"><a name="51374"><span class= | |
| 2132 "ref">[51374] IIIª q. 86 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2133 dicendum quod verbum illud Gregorii non est intelligendum quantum | |
| 2134 ad remissionem culpae, sed quantum ad cessationem ab actu, quia | |
| 2135 interdum ille qui plura peccata consuevit committere, deserit unum, | |
| 2136 non tamen aliud. Quod quidem fit auxilio divino, quod tamen non | |
| 2137 pertingit usque ad remissionem culpae.</p> | |
| 2138 <p title="III q. 86 a. 3 ad 2"><a name="51375"><span class= | |
| 2139 "ref">[51375] IIIª q. 86 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2140 dicendum quod in verbo illo Ambrosii fides non potest accipi qua | |
| 2141 creditur in Christum, quia, ut Augustinus dicit, super illud Ioan. | |
| 2142 XV, <i>si non venissem et locutus eis non fuissem, peccatum non | |
| 2143 haberent</i>, scilicet infidelitatis, <i>hoc enim est peccatum quo | |
| 2144 tenentur cuncta peccata</i>. Sed accipitur fides pro conscientia, | |
| 2145 quia interdum per poenas quas quis patienter sustinet, consequitur | |
| 2146 remissionem peccati cuius conscientiam non habet.</p> | |
| 2147 <p title="III q. 86 a. 3 ad 3"><a name="51376"><span class= | |
| 2148 "ref">[51376] IIIª q. 86 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2149 dicendum quod peccata, quamvis non sint connexa quantum ad | |
| 2150 conversionem ad bonum commutabile, sunt tamen connexa quantum ad | |
| 2151 aversionem a bono incommutabili, in qua conveniunt omnia peccata | |
| 2152 mortalia. Et ex hac parte habent rationem offensae, quam oportet | |
| 2153 per poenitentiam tolli.</p> | |
| 2154 <p title="III q. 86 a. 3 ad 4"><a name="51377"><span class= | |
| 2155 "ref">[51377] IIIª q. 86 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 2156 dicendum quod debitum exterioris rei, puta pecuniae, non | |
| 2157 contrariatur amicitiae, ex qua debitum remittitur. Et ideo potest | |
| 2158 unum dimitti sine alio. Sed debitum culpae contrariatur amicitiae. | |
| 2159 Et ideo una culpa vel offensa non remittitur sine altera. Ridiculum | |
| 2160 etiam videretur quod aliquis ab homine veniam peteret de una | |
| 2161 offensa et non de alia.</p> | |
| 2162 <p title="III q. 86 a. 3 ad 5"><a name="51378"><span class= | |
| 2163 "ref">[51378] IIIª q. 86 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 2164 dicendum quod dilectio qua Deus diligit hominis naturam, non | |
| 2165 ordinatur ad bonum gloriae, a qua impeditur homo per quodlibet | |
| 2166 mortale peccatum. Sed dilectio gratiae, per quam fit remissio | |
| 2167 peccati mortalis, ordinat hominem ad vitam aeternam, secundum illud | |
| 2168 Rom. VI, <i>gratia Dei vita aeterna</i>. Unde non est similis | |
| 2169 ratio.</p> | |
| 2170 <br /> | |
| 2171 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 2172 <p title="III q. 86 a. 4 arg. 1"><a name="51379"><span class= | |
| 2173 "ref">[51379] IIIª q. 86 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 2174 proceditur. Videtur quod, remissa culpa per poenitentiam, non | |
| 2175 remaneat reatus poenae. Remota enim causa, removetur effectus. Sed | |
| 2176 culpa est causa reatus poenae, ideo enim est aliquis dignus poena | |
| 2177 quia culpam commisit. Ergo, remissa culpa, non potest remanere | |
| 2178 reatus poenae.</p> | |
| 2179 <p title="III q. 86 a. 4 arg. 2"><a name="51380"><span class= | |
| 2180 "ref">[51380] IIIª q. 86 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2181 sicut apostolus dicit, Rom. V, donum Christi est efficacius quam | |
| 2182 peccatum. Sed peccando homo simul incurrit culpam et poenae reatum. | |
| 2183 Ergo multo magis per donum gratiae simul remittitur culpa et | |
| 2184 tollitur poenae reatus.</p> | |
| 2185 <p title="III q. 86 a. 4 arg. 3"><a name="51381"><span class= | |
| 2186 "ref">[51381] IIIª q. 86 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2187 remissio peccatorum fit in poenitentia per virtutem passionis | |
| 2188 Christi, secundum illud Rom. III, <i>quem proposuit Deus | |
| 2189 propitiatorem per fidem in sanguine ipsius, propter remissionem | |
| 2190 praecedentium delictorum</i>. Sed passio Christi sufficienter est | |
| 2191 satisfactoria pro omnibus peccatis, ut supra habitum est. Non ergo | |
| 2192 post remissionem culpae remanet aliquis reatus poenae.</p> | |
| 2193 <p title="III q. 86 a. 4 s. c."><a name="51382"><span class= | |
| 2194 "ref">[51382] IIIª q. 86 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2195 quod, II Reg. XII, dicitur quod, cum David poenitens dixisset ad | |
| 2196 Nathan, peccavi domino, dixit Nathan ad illum, <i>dominus quoque | |
| 2197 transtulit peccatum tuum, non morieris. Veruntamen filius qui natus | |
| 2198 est tibi, morte morietur</i>, quod fuit in poenam praecedentis | |
| 2199 peccati, ut ibidem dicitur. Ergo, remissa culpa, remanet reatus | |
| 2200 alicuius poenae.</p> | |
| 2201 <p title="III q. 86 a. 4 co."><a name="51383"><span class= | |
| 2202 "ref">[51383] IIIª q. 86 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 2203 dicendum quod, sicut in secunda parte habitum est, in peccato | |
| 2204 mortali sunt duo, scilicet aversio ab incommutabili bono, et | |
| 2205 conversio ad commutabile bonum inordinata. Ex parte igitur | |
| 2206 aversionis ab incommutabili bono, consequitur peccatum mortale | |
| 2207 reatus poenae aeternae, ut qui contra aeternum bonum peccavit, in | |
| 2208 aeternum puniatur. Ex parte etiam conversionis ad bonum | |
| 2209 commutabile, inquantum est inordinata, consequitur peccatum mortale | |
| 2210 reatus alicuius poenae, quia inordinatio culpae non reducitur ad | |
| 2211 ordinem iustitiae nisi per poenam; iustum est enim ut qui voluntati | |
| 2212 suae plus indulsit quam debuit, contra voluntatem suam aliquid | |
| 2213 patiatur, sic enim erit aequalitas; unde et Apoc. XVIII dicitur, | |
| 2214 <i>quantum glorificavit se et in deliciis fuit, tantum date illi | |
| 2215 tormentum et luctum</i>. Quia tamen conversio ad bonum commutabile | |
| 2216 finita est, non habet ex hac parte peccatum mortale quod debeatur | |
| 2217 ei poena aeterna. Unde, si sit inordinata conversio ad bonum | |
| 2218 commutabile sine aversione a Deo, sicut est in peccatis venialibus, | |
| 2219 non debetur peccato poena aeterna, sed temporalis. Quando igitur | |
| 2220 per gratiam remittitur culpa, tollitur aversio animae a Deo, | |
| 2221 inquantum per gratiam anima Deo coniungitur. Unde et per consequens | |
| 2222 simul tollitur reatus poenae aeternae. Potest tamen remanere reatus | |
| 2223 alicuius poenae temporalis.</p> | |
| 2224 <p title="III q. 86 a. 4 ad 1"><a name="51384"><span class= | |
| 2225 "ref">[51384] IIIª q. 86 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2226 dicendum quod culpa mortalis utrumque habet, et aversionem a Deo et | |
| 2227 conversionem ad bonum creatum, sed, sicut in secunda parte habitum | |
| 2228 est, aversio a Deo est ibi sicut formale, conversio autem ad bonum | |
| 2229 creatum est ibi sicut materiale. Remoto autem formali cuiuscumque | |
| 2230 rei, tollitur species, sicut, remoto rationali, tollitur species | |
| 2231 humana. Et ideo ex hoc ipso dicitur culpa mortalis remitti, quod | |
| 2232 per gratiam tollitur aversio mentis a Deo, simul cum reatu poenae | |
| 2233 aeternae. Remanet tamen id quod est materiale, scilicet inordinata | |
| 2234 conversio ad bonum creatum. Pro qua debetur reatus poenae | |
| 2235 temporalis.</p> | |
| 2236 <p title="III q. 86 a. 4 ad 2"><a name="51385"><span class= | |
| 2237 "ref">[51385] IIIª q. 86 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2238 dicendum quod, sicut in secunda parte habitum est, ad gratiam | |
| 2239 pertinet operari in homine iustificando a peccato, et cooperari | |
| 2240 homini ad recte operandum. Remissio igitur culpae et reatus poenae | |
| 2241 aeternae pertinet ad gratiam operantem, sed remissio reatus poenae | |
| 2242 temporalis pertinet ad gratiam cooperantem, inquantum scilicet | |
| 2243 homo, cum auxilio divinae gratiae, patienter poenas tolerando, | |
| 2244 absolvitur etiam a reatu poenae temporalis. Sicut igitur prius est | |
| 2245 effectus gratiae operantis quam cooperantis, ita etiam prius est | |
| 2246 remissio culpae et poenae aeternae quam plena absolutio a poena | |
| 2247 temporali, utrumque enim est a gratia, sed primum a gratia sola, | |
| 2248 secundum ex gratia et ex libero arbitrio.</p> | |
| 2249 <p title="III q. 86 a. 4 ad 3"><a name="51386"><span class= | |
| 2250 "ref">[51386] IIIª q. 86 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2251 dicendum est quod passio Christi de se sufficiens est ad tollendum | |
| 2252 omnem reatum poenae non solum aeternae, sed etiam temporalis, et | |
| 2253 secundum modum quo homo participat virtutem passionis Christi, | |
| 2254 percipit etiam absolutionem a reatu poenae. In Baptismo autem homo | |
| 2255 participat totaliter virtutem passionis Christi, utpote per aquam | |
| 2256 et spiritum Christo commortuus peccato et in eo regeneratus ad | |
| 2257 novam vitam. Et ideo in Baptismo homo consequitur remissionem | |
| 2258 reatus totius poenae. In poenitentia vero consequitur virtutem | |
| 2259 passionis Christi secundum modum propriorum actuum, qui sunt | |
| 2260 materia poenitentiae, sicut aqua Baptismi, ut supra dictum est. Et | |
| 2261 ideo non statim per primum actum poenitentiae, quo remittitur | |
| 2262 culpa, solvitur reatus totius poenae, sed completis omnibus | |
| 2263 poenitentiae actibus.</p> | |
| 2264 <br /> | |
| 2265 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 2266 <p title="III q. 86 a. 5 arg. 1"><a name="51387"><span class= | |
| 2267 "ref">[51387] IIIª q. 86 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic | |
| 2268 proceditur. Videtur quod, remissa culpa mortali, tollantur omnes | |
| 2269 reliquiae peccati. Dicit enim Augustinus, in libro de poenitentia, | |
| 2270 <i>nunquam dominus aliquem sanavit quem omnino non liberavit, totum | |
| 2271 enim hominem sanavit in sabbato, quia corpus ab omni infirmitate, | |
| 2272 et animam ab omni contagione</i>. Sed reliquiae peccati pertinent | |
| 2273 ad infirmitatem peccati. Ergo non videtur possibile quod, remissa | |
| 2274 culpa, remaneant reliquiae peccati.</p> | |
| 2275 <p title="III q. 86 a. 5 arg. 2"><a name="51388"><span class= | |
| 2276 "ref">[51388] IIIª q. 86 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2277 secundum Dionysium, IV cap. de Div. Nom., bonum est efficacius quam | |
| 2278 malum, quia malum non agit nisi in virtute boni. Sed homo peccando | |
| 2279 simul totam infectionem peccati contrahit. Ergo multo magis | |
| 2280 poenitendo liberatur etiam ab omnibus peccati reliquiis.</p> | |
| 2281 <p title="III q. 86 a. 5 arg. 3"><a name="51389"><span class= | |
| 2282 "ref">[51389] IIIª q. 86 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2283 opus Dei est efficacius quam opus hominis. Sed per exercitium | |
| 2284 humanorum operum ad bonum tolluntur reliquiae peccati contrarii. | |
| 2285 Ergo multo magis tolluntur per remissionem culpae, quae est opus | |
| 2286 Dei.</p> | |
| 2287 <p title="III q. 86 a. 5 s. c."><a name="51390"><span class= | |
| 2288 "ref">[51390] IIIª q. 86 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2289 quod Marci VIII legitur quod caecus illuminatus a domino, primo | |
| 2290 restitutus est ad imperfectum visum, unde ait, <i>video homines | |
| 2291 velut arbores ambulare</i>; deinde restitutus est perfecte, ita ut | |
| 2292 videret clare omnia. Illuminatio autem caeci significat | |
| 2293 liberationem peccatoris. Post primam ergo remissionem culpae, qua | |
| 2294 peccator restituitur ad visum spiritualem, adhuc remanent in eo | |
| 2295 reliquiae aliquae peccati praeteriti.</p> | |
| 2296 <p title="III q. 86 a. 5 co."><a name="51391"><span class= | |
| 2297 "ref">[51391] IIIª q. 86 a. 5 co.</span></a> Respondeo | |
| 2298 dicendum quod peccatum mortale ex parte conversionis inordinatae ad | |
| 2299 bonum commutabile quandam dispositionem causat in anima; vel etiam | |
| 2300 habitum, si actus frequenter iteretur. Sicut autem dictum est, | |
| 2301 culpa mortalis peccati remittitur inquantum tollitur per gratiam | |
| 2302 aversio mentis a Deo. Sublato autem eo quod est ex parte | |
| 2303 aversionis, nihilominus remanere potest id quod est ex parte | |
| 2304 conversionis inordinatae, cum hanc contingat esse sine illa, sicut | |
| 2305 prius dictum est. Et ideo nihil prohibet quin remissa culpa, | |
| 2306 remaneant dispositiones ex praecedentibus actibus causatae, quae | |
| 2307 dicuntur peccati reliquiae. Remanent tamen debilitatae et | |
| 2308 diminutae, ita quod homini non dominentur. Et hoc magis per modum | |
| 2309 dispositionum quam per modum habituum, sicut etiam remanet fomes | |
| 2310 post Baptismum.</p> | |
| 2311 <p title="III q. 86 a. 5 ad 1"><a name="51392"><span class= | |
| 2312 "ref">[51392] IIIª q. 86 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2313 dicendum quod Deus totum hominem perfecte curat, sed quandoque | |
| 2314 subito, sicut socrum Petri statim restituit perfectae sanitati, ita | |
| 2315 ut surgens ministraret ei, ut legitur Luc. IV; quandoque autem | |
| 2316 successive, sicut dictum est de caeco illuminato, Marci VIII. Et | |
| 2317 ita etiam spiritualiter quandoque tanta commotione convertit cor | |
| 2318 hominis ut subito perfecte consequatur sanitatem spiritualem, non | |
| 2319 solum remissa culpa, sed sublatis omnibus peccati reliquiis, ut | |
| 2320 patet de Magdalena, Luc. VII. Quandoque autem prius remittit culpam | |
| 2321 per gratiam operantem, et postea per gratiam cooperantem successive | |
| 2322 tollit peccati reliquias.</p> | |
| 2323 <p title="III q. 86 a. 5 ad 2"><a name="51393"><span class= | |
| 2324 "ref">[51393] IIIª q. 86 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2325 dicendum quod peccatum etiam quandoque statim inducit debilem | |
| 2326 dispositionem, utpote per unum actum causatam, quandoque autem | |
| 2327 fortiorem, causatam per multos actus.</p> | |
| 2328 <p title="III q. 86 a. 5 ad 3"><a name="51394"><span class= | |
| 2329 "ref">[51394] IIIª q. 86 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2330 dicendum quod uno actu humano non tolluntur omnes reliquiae | |
| 2331 peccati, quia, ut dicitur in praedicamentis, <i>pravus, ad meliores | |
| 2332 exercitationes deductus, ad modicum aliquid proficiet, ut melior | |
| 2333 sit</i>, multiplicato autem exercitio, ad hoc pervenit ut sit bonus | |
| 2334 virtute acquisita. Hoc autem multo efficacius facit divina gratia, | |
| 2335 sive uno sive pluribus actibus.</p> | |
| 2336 <br /> | |
| 2337 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 2338 <p title="III q. 86 a. 6 arg. 1"><a name="51395"><span class= | |
| 2339 "ref">[51395] IIIª q. 86 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic | |
| 2340 proceditur. Videtur quod remissio culpae non sit effectus | |
| 2341 poenitentiae secundum quod est virtus. Dicitur enim poenitentia | |
| 2342 virtus secundum quod est principium humani actus. Sed humani actus | |
| 2343 non operantur ad remissionem culpae, quae est effectus gratiae | |
| 2344 operantis. Ergo remissio culpae non est effectus poenitentiae | |
| 2345 secundum quod est virtus.</p> | |
| 2346 <p title="III q. 86 a. 6 arg. 2"><a name="51396"><span class= | |
| 2347 "ref">[51396] IIIª q. 86 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2348 quaedam aliae virtutes sunt excellentiores poenitentia. Sed | |
| 2349 remissio culpae non dicitur effectus alicuius alterius virtutis. | |
| 2350 Ergo etiam non est effectus poenitentiae secundum quod est | |
| 2351 virtus.</p> | |
| 2352 <p title="III q. 86 a. 6 arg. 3"><a name="51397"><span class= | |
| 2353 "ref">[51397] IIIª q. 86 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2354 remissio culpae non est nisi ex virtute passionis Christi, secundum | |
| 2355 illud Heb. IX, <i>sine sanguinis effusione non fit remissio</i>. | |
| 2356 Sed poenitentia inquantum est sacramentum, operatur in virtute | |
| 2357 passionis Christi, sicut et cetera sacramenta, ut ex supra dictis | |
| 2358 patet. Ergo remissio culpae non est effectus poenitentiae inquantum | |
| 2359 est virtus, sed inquantum est sacramentum.</p> | |
| 2360 <p title="III q. 86 a. 6 s. c."><a name="51398"><span class= | |
| 2361 "ref">[51398] IIIª q. 86 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 2362 illud est proprie causa alicuius sine quo esse non potest, omnis | |
| 2363 enim effectus dependet a sua causa. Sed remissio culpae potest esse | |
| 2364 a Deo sine poenitentiae sacramento, non autem sine poenitentia | |
| 2365 secundum quod est virtus, ut supra dictum est. Unde et ante | |
| 2366 sacramenta novae legis poenitentibus Deus peccata remittebat. Ergo | |
| 2367 remissio culpae est effectus poenitentiae secundum quod est | |
| 2368 virtus.</p> | |
| 2369 <p title="III q. 86 a. 6 co."><a name="51399"><span class= | |
| 2370 "ref">[51399] IIIª q. 86 a. 6 co.</span></a> Respondeo | |
| 2371 dicendum quod poenitentia est virtus secundum quod est principium | |
| 2372 quorundam actuum humanorum. Actus autem humani qui sunt ex parte | |
| 2373 peccatoris, materialiter se habent in sacramento poenitentiae. Omne | |
| 2374 autem sacramentum producit effectum suum non solum virtute formae, | |
| 2375 sed etiam virtute materiae, ex utroque enim est unum sacramentum, | |
| 2376 ut supra habitum est. Unde, sicut remissio culpae fit in Baptismo | |
| 2377 non solum virtute formae, ex qua et ipsa aqua virtutem recipit; ita | |
| 2378 etiam remissio culpae est effectus poenitentiae, principalius | |
| 2379 quidem ex virtute clavium, quam habent ministri, ex quorum parte | |
| 2380 accipitur id quod est formale in hoc sacramento, ut supra dictum | |
| 2381 est; secundario autem ex vi actuum poenitentis pertinentium ad | |
| 2382 virtutem poenitentiae, tamen prout hi actus aliqualiter ordinantur | |
| 2383 ad claves Ecclesiae. Et sic patet quod remissio culpae est effectus | |
| 2384 poenitentiae secundum quod est virtus, principalius tamen secundum | |
| 2385 quod est sacramentum.</p> | |
| 2386 <p title="III q. 86 a. 6 ad 1"><a name="51400"><span class= | |
| 2387 "ref">[51400] IIIª q. 86 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2388 dicendum quod effectus gratiae operantis est iustificatio impii, ut | |
| 2389 in secunda parte dictum est. In qua, ut ibidem dictum est, non | |
| 2390 solum est gratiae infusio et remissio culpae, sed etiam motus | |
| 2391 liberi arbitrii in Deum, qui est actus fidei formatae, et motus | |
| 2392 liberi arbitrii in peccatum, qui est actus poenitentiae. Hi tamen | |
| 2393 actus humani sunt ibi ut effectus gratiae operantis simul producti | |
| 2394 cum remissione culpae. Unde remissio culpae non fit sine actu | |
| 2395 poenitentiae virtutis, licet sit effectus gratiae operantis.</p> | |
| 2396 <p title="III q. 86 a. 6 ad 2"><a name="51401"><span class= | |
| 2397 "ref">[51401] IIIª q. 86 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2398 dicendum quod in iustificatione impii non solum est actus | |
| 2399 poenitentiae, sed etiam actus fidei, ut dictum est. Et ideo | |
| 2400 remissio culpae non ponitur effectus solum poenitentiae virtutis, | |
| 2401 sed principalius fidei et caritatis.</p> | |
| 2402 <p title="III q. 86 a. 6 ad 3"><a name="51402"><span class= | |
| 2403 "ref">[51402] IIIª q. 86 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2404 dicendum quod ad passionem Christi ordinatur actus poenitentiae | |
| 2405 virtutis et per fidem et per ordinem ad claves Ecclesiae. Et ideo | |
| 2406 utroque modo causat remissionem culpae virtute passionis | |
| 2407 Christi.</p> | |
| 2408 <p title="III q. 86 a. 6 ad 4"><a name="51403"><span class= | |
| 2409 "ref">[51403] IIIª q. 86 a. 6 ad 4</span></a> Ad id autem quod | |
| 2410 in contrarium obiicitur, dicendum est quod actus poenitentiae | |
| 2411 virtutis habet quod sine eo non possit fieri remissio culpae, | |
| 2412 inquantum est inseparabilis effectus gratiae, per quam | |
| 2413 principaliter culpa remittitur, quae etiam operatur in omnibus | |
| 2414 sacramentis. Et ideo per hoc non potest concludi nisi quod gratia | |
| 2415 est principalior causa remissionis culpae quam poenitentiae | |
| 2416 sacramentum. Sciendum tamen quod etiam in veteri lege et in lege | |
| 2417 naturae erat aliqualiter sacramentum poenitentiae, ut supra dictum | |
| 2418 est.</p> | |
| 2419 <br /> | |
| 2420 <div class="D">Quaestio 87</div> | |
| 2421 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 2422 <p title="III q. 87 pr."><a name="51404"><span class="ref">[51404] | |
| 2423 IIIª q. 87 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 2424 remissione venialium peccatorum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. | |
| 2425 Primo, utrum sine poenitentia peccatum veniale possit dimitti. | |
| 2426 Secundo, utrum possit dimitti sine gratiae infusione. Tertio, utrum | |
| 2427 peccata venialia remittantur per aspersionem aquae benedictae, et | |
| 2428 tunsionem pectoris, et orationem dominicam, et alia huiusmodi. | |
| 2429 Quarto, utrum veniale possit dimitti sine mortali.</p> | |
| 2430 <br /> | |
| 2431 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 2432 <p title="III q. 87 a. 1 arg. 1"><a name="51405"><span class= | |
| 2433 "ref">[51405] IIIª q. 87 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 2434 proceditur. Videtur quod veniale peccatum possit remitti sine | |
| 2435 poenitentia. Pertinet enim, ut supra dictum est, ad rationem verae | |
| 2436 poenitentiae quod non solum homo doleat de peccato praeterito, sed | |
| 2437 etiam proponat cavere de futuro. Sed sine tali proposito peccata | |
| 2438 venialia dimittuntur, cum certum sit homini quod sine peccatis | |
| 2439 venialibus praesentem vitam ducere non possit. Ergo peccata | |
| 2440 venialia possunt remitti sine poenitentia.</p> | |
| 2441 <p title="III q. 87 a. 1 arg. 2"><a name="51406"><span class= | |
| 2442 "ref">[51406] IIIª q. 87 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2443 poenitentia non est sine actuali displicentia peccatorum. Sed | |
| 2444 peccata venialia possunt dimitti sine displicentia eorum, sicut | |
| 2445 patet in eo qui dormiens occideretur propter Christum; statim enim | |
| 2446 evolaret, quod non contingit manentibus peccatis venialibus. Ergo | |
| 2447 peccata venialia possunt remitti sine poenitentia.</p> | |
| 2448 <p title="III q. 87 a. 1 arg. 3"><a name="51407"><span class= | |
| 2449 "ref">[51407] IIIª q. 87 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2450 peccata venialia opponuntur fervori caritatis, ut in secunda parte | |
| 2451 dictum est. Sed unum oppositorum tollitur per aliud. Ergo per | |
| 2452 fervorem caritatis, quem contingit esse sine actuali displicentia | |
| 2453 peccati venialis, fit remissio peccatorum venialium.</p> | |
| 2454 <p title="III q. 87 a. 1 s. c."><a name="51408"><span class= | |
| 2455 "ref">[51408] IIIª q. 87 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2456 quod Augustinus dicit, in libro de poenitentia, quod <i>est quaedam | |
| 2457 poenitentia quae quotidie agitur in Ecclesia pro peccatis | |
| 2458 venialibus</i>. Quae frustra esset si sine poenitentia peccata | |
| 2459 venialia possunt dimitti.</p> | |
| 2460 <p title="III q. 87 a. 1 co."><a name="51409"><span class= | |
| 2461 "ref">[51409] IIIª q. 87 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 2462 dicendum quod remissio culpae, sicut dictum est, fit per | |
| 2463 coniunctionem ad Deum, a quo aliqualiter separat culpa. Sed haec | |
| 2464 separatio perfecte quidem fit per peccatum mortale, imperfecte | |
| 2465 autem per peccatum veniale, nam per peccatum mortale mens omnino a | |
| 2466 Deo avertitur, utpote contra caritatem agens; per peccatum autem | |
| 2467 veniale retardatur affectus hominis ne prompte in Deum feratur. Et | |
| 2468 ideo utrumque peccatum per poenitentiam quidem remittitur, quia per | |
| 2469 utrumque deordinatur voluntas hominis per immoderatam conversionem | |
| 2470 ad bonum creatum, sicut enim peccatum mortale remitti non potest | |
| 2471 quandiu voluntas peccato adhaeret, ita etiam nec peccatum veniale, | |
| 2472 quia, manente causa, manet effectus. Exigitur autem ad remissionem | |
| 2473 peccati mortalis perfectior poenitentia, ut scilicet homo | |
| 2474 actualiter peccatum mortale commissum detestetur quantum in ipso | |
| 2475 est, ut scilicet diligentiam adhibeat ad rememorandum singula | |
| 2476 peccata mortalia, ut singula detestetur. Sed hoc non requiritur ad | |
| 2477 remissionem venialium peccatorum. Non tamen sufficit habitualis | |
| 2478 displicentia, quae habetur per habitum caritatis vel poenitentiae | |
| 2479 virtutis, quia sic caritas non compateretur peccatum veniale, quod | |
| 2480 patet esse falsum. Unde sequitur quod requiratur quaedam virtualis | |
| 2481 displicentia, puta cum aliquis fertur hoc modo secundum affectum in | |
| 2482 Deum et res divinas ut quidquid ei occurrat quod eum ab hoc motu | |
| 2483 retardaret, displiceret ei, et doleret se hoc commisisse, etiam si | |
| 2484 actu de illo non cogitaret. Quod tamen non sufficit ad remissionem | |
| 2485 peccati mortalis, nisi quantum ad peccata oblita post diligentem | |
| 2486 inquisitionem.</p> | |
| 2487 <p title="III q. 87 a. 1 ad 1"><a name="51410"><span class= | |
| 2488 "ref">[51410] IIIª q. 87 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2489 dicendum quod homo in gratia constitutus potest vitare omnia | |
| 2490 peccata mortalia et singula; potest etiam vitare singula peccata | |
| 2491 venialia, sed non omnia; ut patet ex his quae in secunda parte | |
| 2492 dicta sunt. Et ideo poenitentia de peccatis mortalibus requirit | |
| 2493 quod homo proponat abstinere ab omnibus et singulis peccatis | |
| 2494 mortalibus. Sed ad poenitentiam peccatorum venialium requiritur | |
| 2495 quod proponat abstinere a singulis, non tamen ab omnibus, quia hoc | |
| 2496 infirmitas huius vitae non patitur. Debet tamen habere propositum | |
| 2497 se praeparandi ad peccata venialia minuenda, alioquin esset ei | |
| 2498 periculum deficiendi, cum desereret appetitum proficiendi, seu | |
| 2499 tollendi impedimenta spiritualis profectus, quae sunt peccata | |
| 2500 venialia.</p> | |
| 2501 <p title="III q. 87 a. 1 ad 2"><a name="51411"><span class= | |
| 2502 "ref">[51411] IIIª q. 87 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2503 dicendum quod passio pro Christo suscepta, sicut supra dictum est, | |
| 2504 obtinet vim Baptismi. Et ideo purgat ab omni culpa et mortali et | |
| 2505 veniali, nisi actualiter voluntatem peccato invenerit | |
| 2506 inhaerentem.</p> | |
| 2507 <p title="III q. 87 a. 1 ad 3"><a name="51412"><span class= | |
| 2508 "ref">[51412] IIIª q. 87 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2509 dicendum quod fervor caritatis virtualiter implicat displicentiam | |
| 2510 venialium peccatorum, ut supra dictum est.</p> | |
| 2511 <br /> | |
| 2512 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 2513 <p title="III q. 87 a. 2 arg. 1"><a name="51413"><span class= | |
| 2514 "ref">[51413] IIIª q. 87 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum | |
| 2515 sic proceditur. Videtur quod ad remissionem venialium peccatorum | |
| 2516 requiratur gratiae infusio. Effectus enim non est sine propria | |
| 2517 causa. Sed propria causa remissionis peccatorum est gratia, non | |
| 2518 enim ex meritis propriis hominis peccata propria remittuntur; unde | |
| 2519 dicitur Ephes. II, <i>Deus, qui dives est in misericordia, propter | |
| 2520 nimiam caritatem qua dilexit nos, cum essemus mortui peccatis, | |
| 2521 convivificavit nos in Christo, cuius gratia salvati estis</i>. Ergo | |
| 2522 peccata venialia non remittuntur sine gratiae infusione.</p> | |
| 2523 <p title="III q. 87 a. 2 arg. 2"><a name="51414"><span class= | |
| 2524 "ref">[51414] IIIª q. 87 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2525 peccata venialia non remittuntur sine poenitentia. Sed in | |
| 2526 poenitentia infunditur gratia, sicut et in aliis sacramentis novae | |
| 2527 legis. Ergo peccata venialia non remittuntur sine gratiae | |
| 2528 infusione.</p> | |
| 2529 <p title="III q. 87 a. 2 arg. 3"><a name="51415"><span class= | |
| 2530 "ref">[51415] IIIª q. 87 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2531 peccatum veniale maculam quandam animae infert. Sed macula non | |
| 2532 aufertur nisi per gratiam, quae est spiritualis animae decor. Ergo | |
| 2533 videtur quod peccata venialia non remittantur sine gratiae | |
| 2534 infusione.</p> | |
| 2535 <p title="III q. 87 a. 2 s. c."><a name="51416"><span class= | |
| 2536 "ref">[51416] IIIª q. 87 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2537 quod peccatum veniale adveniens non tollit gratiam, neque etiam | |
| 2538 diminuit eam, ut in secunda parte habitum est. Ergo, pari ratione, | |
| 2539 ad hoc quod peccatum veniale remittatur, non requiritur novae | |
| 2540 gratiae infusio.</p> | |
| 2541 <p title="III q. 87 a. 2 co."><a name="51417"><span class= | |
| 2542 "ref">[51417] IIIª q. 87 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 2543 dicendum quod unumquodque tollitur per suum oppositum. Peccatum | |
| 2544 autem veniale non contrariatur habituali gratiae vel caritati, sed | |
| 2545 retardat actum eius, inquantum nimis haeret homo bono creato, licet | |
| 2546 non contra Deum, ut in secunda parte habitum est. Et ideo ad hoc | |
| 2547 quod peccatum tollatur, non requiritur aliqua habitualis gratia, | |
| 2548 sed sufficit aliquis motus gratiae vel caritatis ad eius | |
| 2549 remissionem. Quia tamen in habentibus usum liberi arbitrii, in | |
| 2550 quibus solum possunt esse peccata venialia, non contingit esse | |
| 2551 infusionem gratiae sine actuali motu liberi arbitrii in Deum et in | |
| 2552 peccatum; ideo, quandocumque de novo gratia infunditur, peccata | |
| 2553 venialia remittuntur.</p> | |
| 2554 <p title="III q. 87 a. 2 ad 1"><a name="51418"><span class= | |
| 2555 "ref">[51418] IIIª q. 87 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2556 dicendum quod etiam remissio peccatorum venialium est effectus | |
| 2557 gratiae, per actum scilicet quem de novo elicit, non autem per | |
| 2558 aliquid habituale de novo animae infusum.</p> | |
| 2559 <p title="III q. 87 a. 2 ad 2"><a name="51419"><span class= | |
| 2560 "ref">[51419] IIIª q. 87 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2561 dicendum quod veniale peccatum nunquam remittitur sine aliquali | |
| 2562 actu poenitentiae virtutis, explicito scilicet vel implicito, ut | |
| 2563 supra dictum est. Potest tamen remitti veniale peccatum sine | |
| 2564 poenitentiae sacramento, quod in absolutione sacerdotis formaliter | |
| 2565 perficitur, ut supra dictum est. Et ideo non sequitur quod ad | |
| 2566 remissionem venialis requiratur gratiae infusio, quae licet sit in | |
| 2567 quolibet sacramento, non tamen in quolibet actu virtutis.</p> | |
| 2568 <p title="III q. 87 a. 2 ad 3"><a name="51420"><span class= | |
| 2569 "ref">[51420] IIIª q. 87 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2570 dicendum quod, sicut in corpore contingit esse maculam dupliciter, | |
| 2571 uno modo per privationem eius quod requiritur ad decorem, puta | |
| 2572 debiti coloris aut debitae proportionis membrorum, alio modo per | |
| 2573 superinductionem alicuius impedientis decorem, puta luti aut | |
| 2574 pulveris; ita etiam in anima inducitur macula uno modo per | |
| 2575 privationem decoris gratiae per peccatum mortale, alio modo per | |
| 2576 inclinationem inordinatam affectus ad aliquid temporale; et hoc fit | |
| 2577 per peccatum veniale. Et ideo ad tollendam maculam mortalis peccati | |
| 2578 requiritur infusio gratiae, sed ad tollendam maculam peccati | |
| 2579 venialis, requiritur aliquis actus procedens a gratia per quem | |
| 2580 removeatur inordinata adhaesio ad rem temporalem.</p> | |
| 2581 <br /> | |
| 2582 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 2583 <p title="III q. 87 a. 3 arg. 1"><a name="51421"><span class= | |
| 2584 "ref">[51421] IIIª q. 87 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 2585 proceditur. Videtur quod peccata venialia non remittantur per | |
| 2586 aspersionem aquae benedictae, et episcopalem benedictionem, et alia | |
| 2587 huiusmodi. Peccata enim venialia non remittuntur sine poenitentia, | |
| 2588 ut dictum est. Sed poenitentia per se sufficit ad remissionem | |
| 2589 venialium peccatorum. Ergo ista nihil operantur ad huiusmodi | |
| 2590 remissionem.</p> | |
| 2591 <p title="III q. 87 a. 3 arg. 2"><a name="51422"><span class= | |
| 2592 "ref">[51422] IIIª q. 87 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2593 quodlibet istorum relationem habet ad unum peccatum veniale, et ad | |
| 2594 omnia. Si ergo per aliquod istorum remittitur peccatum veniale, | |
| 2595 sequetur quod pari ratione remittantur omnia. Et ita per unam | |
| 2596 tunsionem pectoris, vel per unam aspersionem aquae benedictae, | |
| 2597 redderetur homo immunis ab omnibus peccatis venialibus. Quod | |
| 2598 videtur inconveniens.</p> | |
| 2599 <p title="III q. 87 a. 3 arg. 3"><a name="51423"><span class= | |
| 2600 "ref">[51423] IIIª q. 87 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2601 peccata venialia inducunt reatum alicuius poenae, licet temporalis, | |
| 2602 dicitur enim, I Cor. III, de eo qui <i>superaedificat lignum, | |
| 2603 faenum et stipulam, quod salvus erit, sic tamen quasi per | |
| 2604 ignem</i>. Sed huiusmodi per quae dicitur peccatum veniale remitti, | |
| 2605 vel nullam vel minimam poenam in se habent. Ergo non sufficiunt ad | |
| 2606 plenam remissionem venialium peccatorum.</p> | |
| 2607 <p title="III q. 87 a. 3 s. c."><a name="51424"><span class= | |
| 2608 "ref">[51424] IIIª q. 87 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2609 quod Augustinus dicit, in libro de poenitentia, quod pro levibus | |
| 2610 peccatis pectora nostra tundimus, <i>et dicimus, dimitte nobis | |
| 2611 debita nostra</i>. Et ita videtur quod tunsio pectoris et oratio | |
| 2612 dominica causent remissionem peccatorum. Et eadem ratio videtur | |
| 2613 esse de aliis.</p> | |
| 2614 <p title="III q. 87 a. 3 co."><a name="51425"><span class= | |
| 2615 "ref">[51425] IIIª q. 87 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 2616 dicendum quod, sicut dictum est, ad remissionem venialis peccati | |
| 2617 non requiritur novae gratiae infusio, sed sufficit aliquis actus | |
| 2618 procedens ex gratia quo homo detestetur peccatum vel explicite, vel | |
| 2619 saltem implicite, sicut cum aliquis ferventer movetur in Deum. Et | |
| 2620 ideo triplici ratione aliqua causant remissionem venialium | |
| 2621 peccatorum. Uno modo, inquantum in eis infunditur gratia, quia per | |
| 2622 infusionem gratiae tolluntur peccata venialia, ut supra dictum est. | |
| 2623 Et hoc modo per Eucharistiam et extremam unctionem, et | |
| 2624 universaliter per omnia sacramenta novae legis, in quibus confertur | |
| 2625 gratia, peccata venialia remittuntur. Secundo, inquantum sunt cum | |
| 2626 aliquo motu detestationis peccatorum. Et hoc modo confessio | |
| 2627 generalis, tunsio pectoris, et oratio dominica operantur ad | |
| 2628 remissionem venialium peccatorum, nam in oratione dominica petimus, | |
| 2629 dimitte nobis debita nostra. Tertio, inquantum sunt cum aliquo motu | |
| 2630 reverentiae in Deum et ad res divinas. Et hoc modo benedictio | |
| 2631 episcopalis, aspersio aquae benedictae, quaelibet sacramentalis | |
| 2632 unctio, oratio in Ecclesia dedicata, et si qua alia sunt huiusmodi, | |
| 2633 operantur ad remissionem peccatorum.</p> | |
| 2634 <p title="III q. 87 a. 3 ad 1"><a name="51426"><span class= | |
| 2635 "ref">[51426] IIIª q. 87 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2636 dicendum quod omnia ista causant remissionem peccatorum venialium | |
| 2637 inquantum inclinant animam ad motum poenitentiae, qui est | |
| 2638 detestatio peccatorum, vel implicite vel explicite.</p> | |
| 2639 <p title="III q. 87 a. 3 ad 2"><a name="51427"><span class= | |
| 2640 "ref">[51427] IIIª q. 87 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2641 dicendum quod omnia ista, quantum est de se, operantur ad | |
| 2642 remissionem omnium venialium peccatorum. Potest tamen impediri | |
| 2643 remissio quantum ad aliqua peccata venialia, quibus mens actualiter | |
| 2644 inhaeret, sicut etiam per fictionem impeditur aliquando effectus | |
| 2645 Baptismi.</p> | |
| 2646 <p title="III q. 87 a. 3 ad 3"><a name="51428"><span class= | |
| 2647 "ref">[51428] IIIª q. 87 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2648 dicendum quod per praedicta tolluntur quidem peccata venialia | |
| 2649 quantum ad culpam, tum virtute alicuius sanctificationis, tum etiam | |
| 2650 virtute caritatis, cuius motus per praedicta excitatur. Non autem | |
| 2651 per quodlibet praedictorum semper tollitur totus reatus poenae, | |
| 2652 quia sic qui esset omnino immunis a peccato mortali, aspersus aqua | |
| 2653 benedicta statim evolaret. Sed reatus poenae remittitur per | |
| 2654 praedicta secundum motum fervoris in Deum, qui per praedicta | |
| 2655 excitatur quandoque magis, quandoque minus.</p> | |
| 2656 <br /> | |
| 2657 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 2658 <p title="III q. 87 a. 4 arg. 1"><a name="51429"><span class= | |
| 2659 "ref">[51429] IIIª q. 87 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 2660 proceditur. Videtur quod veniale peccatum possit remitti sine | |
| 2661 mortali. Quia super illud Ioan. VIII, <i>qui sine peccato est | |
| 2662 vestrum, primus in illam lapidem mittat</i>, dicit quaedam Glossa | |
| 2663 quod <i>omnes illi erant in peccato mortali, venialia enim eis | |
| 2664 dimittebantur per caeremonias</i>. Ergo veniale peccatum potest | |
| 2665 remitti sine mortali.</p> | |
| 2666 <p title="III q. 87 a. 4 arg. 2"><a name="51430"><span class= | |
| 2667 "ref">[51430] IIIª q. 87 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, ad | |
| 2668 remissionem peccati venialis non requiritur gratiae infusio. | |
| 2669 Requiritur autem ad remissionem mortalis. Ergo veniale peccatum | |
| 2670 potest remitti sine mortali.</p> | |
| 2671 <p title="III q. 87 a. 4 arg. 3"><a name="51431"><span class= | |
| 2672 "ref">[51431] IIIª q. 87 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2673 plus distat veniale peccatum a mortali quam ab alio veniali. Sed | |
| 2674 unum veniale potest dimitti sine alio, ut dictum est. Ergo veniale | |
| 2675 potest dimitti sine mortali.</p> | |
| 2676 <p title="III q. 87 a. 4 s. c."><a name="51432"><span class= | |
| 2677 "ref">[51432] IIIª q. 87 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2678 quod dicitur Matth. V, non exibis inde, scilicet de carcere, in | |
| 2679 quem introducitur homo pro peccato mortali, donec reddas novissimum | |
| 2680 quadrantem, per quem significatur veniale peccatum. Ergo veniale | |
| 2681 peccatum non remittitur sine mortali.</p> | |
| 2682 <p title="III q. 87 a. 4 co."><a name="51433"><span class= | |
| 2683 "ref">[51433] IIIª q. 87 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 2684 dicendum quod, sicut supra dictum est, remissio culpae cuiuscumque | |
| 2685 nunquam fit nisi per virtutem gratiae, quia, ut apostolus dicit, | |
| 2686 Rom. IV, ad gratiam Dei pertinet quod Deus alicui non imputat | |
| 2687 peccatum, quod Glossa ibi exponit de veniali. Ille autem qui est in | |
| 2688 peccato mortali, caret gratia Dei. Unde nullum peccatum veniale | |
| 2689 sibi remittitur.</p> | |
| 2690 <p title="III q. 87 a. 4 ad 1"><a name="51434"><span class= | |
| 2691 "ref">[51434] IIIª q. 87 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2692 dicendum quod venialia ibi dicuntur irregularitates sive | |
| 2693 immunditiae quas contrahebant secundum legem.</p> | |
| 2694 <p title="III q. 87 a. 4 ad 2"><a name="51435"><span class= | |
| 2695 "ref">[51435] IIIª q. 87 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2696 dicendum quod, licet ad remissionem peccati venialis non requiratur | |
| 2697 nova infusio habitualis gratiae, requiritur tamen aliquis gratiae | |
| 2698 actus. Qui non potest esse in eo qui subiacet peccato mortali.</p> | |
| 2699 <p title="III q. 87 a. 4 ad 3"><a name="51436"><span class= | |
| 2700 "ref">[51436] IIIª q. 87 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2701 dicendum quod peccatum veniale non excludit omnem actum gratiae, | |
| 2702 per quem possunt omnia peccata venialia dimitti. Sed peccatum | |
| 2703 mortale excludit totaliter habitum gratiae, sine quo nullum | |
| 2704 peccatum mortale vel veniale remittitur. Et ideo non est similis | |
| 2705 ratio.</p> | |
| 2706 <br /> | |
| 2707 <div class="D">Quaestio 88</div> | |
| 2708 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 2709 <p title="III q. 88 pr."><a name="51437"><span class="ref">[51437] | |
| 2710 IIIª q. 88 pr.</span></a> Deinde considerandum est de reditu | |
| 2711 peccatorum post poenitentiam dimissorum. Et circa hoc quaeruntur | |
| 2712 quatuor. Primo, utrum peccata per poenitentiam dimissa redeant | |
| 2713 simpliciter per sequens peccatum. Secundo, utrum aliquo modo per | |
| 2714 ingratitudinem redeant specialius secundum quaedam peccata. Tertio, | |
| 2715 utrum redeant in aequali reatu. Quarto, utrum illa ingratitudo per | |
| 2716 quam redeunt, sit speciale peccatum.</p> | |
| 2717 <br /> | |
| 2718 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 2719 <p title="III q. 88 a. 1 arg. 1"><a name="51438"><span class= | |
| 2720 "ref">[51438] IIIª q. 88 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 2721 proceditur. Videtur quod peccata dimissa redeant per sequens | |
| 2722 peccatum. Dicit enim Augustinus, in libro I de Baptismo, <i>redire | |
| 2723 dimissa peccata ubi fraterna caritas non est, apertissime dominus | |
| 2724 in Evangelio docet in illo servo a quo dimissum debitum dominus | |
| 2725 petiit eo quod ille conservo suo debitum nollet dimittere</i>. Sed | |
| 2726 fraterna caritas tollitur per quodlibet peccatum mortale. Ergo per | |
| 2727 quodlibet sequens mortale peccatum redeunt peccata prius per | |
| 2728 poenitentiam dimissa.</p> | |
| 2729 <p title="III q. 88 a. 1 arg. 2"><a name="51439"><span class= | |
| 2730 "ref">[51439] IIIª q. 88 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2731 super illud Luc. XI, <i>revertar in domum meam unde exivi</i>, | |
| 2732 dicit Beda, <i>timendus est ille versiculus, non exponendus, ne | |
| 2733 culpa quam in nobis extinctam credebamus, per incuriam nos vacantes | |
| 2734 opprimat</i>. Hoc autem non esset nisi rediret. Ergo culpa per | |
| 2735 poenitentiam dimissa redit.</p> | |
| 2736 <p title="III q. 88 a. 1 arg. 3"><a name="51440"><span class= | |
| 2737 "ref">[51440] IIIª q. 88 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2738 Ezech. XVIII dominus dicit, <i>si averterit se iustus a iustitia | |
| 2739 sua et fecerit iniquitatem, omnes iustitiae eius quas fecerat, non | |
| 2740 recordabuntur amplius</i>. Sed inter alias iustitias quas fecit, | |
| 2741 etiam praecedens poenitentia concurrit, cum supra dictum sit | |
| 2742 poenitentiam esse partem iustitiae. Ergo, postquam poenitens | |
| 2743 peccat, non imputatur ei praecedens poenitentia, per quam | |
| 2744 consecutus est veniam peccatorum. Redeunt ergo illa peccata.</p> | |
| 2745 <p title="III q. 88 a. 1 arg. 4"><a name="51441"><span class= | |
| 2746 "ref">[51441] IIIª q. 88 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 2747 peccata praeterita per gratiam teguntur, ut patet per apostolum, | |
| 2748 Rom. IV, inducentem illud Psalmi, <i>beati quorum remissae sunt | |
| 2749 iniquitates et quorum tecta sunt peccata</i>. Sed per peccatum | |
| 2750 mortale sequens gratia tollitur. Ergo peccata quae fuerant prius | |
| 2751 commissa, remanent detecta. Et ita videtur quod redeant.</p> | |
| 2752 <p title="III q. 88 a. 1 s. c. 1"><a name="51442"><span class= | |
| 2753 "ref">[51442] IIIª q. 88 a. 1 s. c. 1</span></a> Sed contra | |
| 2754 est quod apostolus dicit, Rom. XI, <i>sine poenitentia sunt dona | |
| 2755 Dei, et vocatio</i>. Sed peccata poenitentis sunt remissa per donum | |
| 2756 Dei. Ergo per peccatum sequens non redeunt dimissa peccata, quasi | |
| 2757 Deus de dono remissionis poeniteat.</p> | |
| 2758 <p title="III q. 88 a. 1 s. c. 2"><a name="51443"><span class= | |
| 2759 "ref">[51443] IIIª q. 88 a. 1 s. c. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2760 Augustinus dicit, in libro responsionum prosperi, <i>qui recedit a | |
| 2761 Christo et alienatus a gratia finit hanc vitam, quid nisi in | |
| 2762 perditionem vadit? Sed non in id quod dimissum est recidit, nec pro | |
| 2763 originali peccato damnabitur</i>.</p> | |
| 2764 <p title="III q. 88 a. 1 co."><a name="51444"><span class= | |
| 2765 "ref">[51444] IIIª q. 88 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 2766 dicendum quod, sicut supra dictum est, in peccato mortali sunt duo, | |
| 2767 scilicet aversio a Deo, et conversio ad bonum creatum. Quidquid | |
| 2768 autem est aversionis in peccato mortali secundum se consideratum, | |
| 2769 est commune omnibus peccatis mortalibus, quia per quodlibet | |
| 2770 peccatum mortale homo avertitur a Deo. Unde et per consequens | |
| 2771 macula, quae est per privationem gratiae, et reatus poenae | |
| 2772 aeternae, communia sunt omnibus peccatis mortalibus. Et secundum | |
| 2773 hoc intelligitur id quod dicitur Iac. II, <i>qui offendit in uno, | |
| 2774 factus est omnium reus</i>. Sed ex parte conversionis, peccata | |
| 2775 mortalia sunt diversa, et interdum contraria. Unde manifestum est | |
| 2776 quod ex parte conversionis peccatum mortale sequens non facit | |
| 2777 redire peccata mortalia prius abolita. Alioquin sequeretur quod | |
| 2778 homo per peccatum prodigalitatis reduceretur in habitum vel | |
| 2779 dispositionem avaritiae prius abolitae et sic contrarium esset | |
| 2780 causa sui contrarii, quod est impossibile. Sed considerando in | |
| 2781 peccatis mortalibus id quod est ex parte aversionis absolute, per | |
| 2782 peccatum mortale sequens homo privatur gratia et fit reus poenae | |
| 2783 aeternae, sicut et prius erat. Verum, quia aversio in peccato | |
| 2784 mortali ex conversione quodammodo diversitatem induit per | |
| 2785 comparationem ad diversas conversiones sicut ad diversas causas, | |
| 2786 ita quod sit alia aversio et alia macula et alius reatus prout | |
| 2787 consurgit ex alio actu peccati mortalis, hoc ergo in quaestionem | |
| 2788 vertitur, utrum macula et reatus poenae aeternae, secundum quod | |
| 2789 causabantur ex actibus peccatorum prius dimissorum, redeant per | |
| 2790 peccatum mortale sequens. Quibusdam igitur visum est quod | |
| 2791 simpliciter hoc modo redeant. Sed hoc non potest esse. Quia opus | |
| 2792 Dei per opus hominis irritari non potest. Remissio autem priorum | |
| 2793 peccatorum est opus divinae misericordiae. Unde non potest irritari | |
| 2794 per sequens peccatum hominis, secundum illud Rom. III, <i>nunquid | |
| 2795 incredulitas illorum fidem Dei evacuavit?</i> Et ideo alii, | |
| 2796 ponentes peccata redire, dixerunt quod Deus non remittit peccata | |
| 2797 poenitenti postmodum peccaturo secundum praescientiam, sed solum | |
| 2798 secundum praesentem iustitiam. Praescit enim eum pro his peccatis | |
| 2799 aeternaliter puniendum, et tamen per gratiam facit eum | |
| 2800 praesentialiter iustum. Sed nec hoc stare potest. Quia, si causa | |
| 2801 absolute ponatur, et effectus ponitur absolute. Si ergo absolute | |
| 2802 non fieret peccatorum remissio, sed cum quadam conditione in | |
| 2803 futurum dependente, per gratiam et gratiae sacramenta, sequeretur | |
| 2804 quod gratia et gratiae sacramenta non essent sufficiens causa | |
| 2805 remissionis peccatorum. Quod est erroneum, utpote derogans gratiae | |
| 2806 Dei. Et ideo nullo modo potest esse quod macula et reatus | |
| 2807 praecedentium peccatorum redeant secundum quod ex talibus actibus | |
| 2808 causabantur. Contingit autem quod sequens actus peccati virtualiter | |
| 2809 continet reatum prioris peccati, inquantum scilicet aliquis secundo | |
| 2810 peccans ex hoc ipso videtur gravius peccare quam prius peccaverat; | |
| 2811 secundum illud Rom. II, <i>secundum duritiam tuam et cor | |
| 2812 impoenitens thesaurizas tibi iram in die irae</i>, ex hoc solo | |
| 2813 scilicet quod contemnitur Dei bonitas, quae ad poenitentiam | |
| 2814 expectat; multo autem magis contemnitur Dei bonitas si, post | |
| 2815 remissionem prioris peccati, secundo peccatum iteretur; quanto | |
| 2816 maius est beneficium peccatum remittere quam sustinere peccatorem. | |
| 2817 Sic igitur per peccatum sequens poenitentiam redit quodammodo | |
| 2818 reatus peccatorum prius dimissorum, non inquantum causabatur ex | |
| 2819 illis peccatis prius dimissis, sed inquantum causatur ex peccato | |
| 2820 ultimo perpetrato, quod aggravatur ex peccatis prioribus. Et hoc | |
| 2821 non est peccata dimissa redire simpliciter, sed secundum quid, | |
| 2822 inquantum scilicet virtualiter in peccato sequenti continentur.</p> | |
| 2823 <p title="III q. 88 a. 1 ad 1"><a name="51445"><span class= | |
| 2824 "ref">[51445] IIIª q. 88 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2825 dicendum quod illud verbum Augustini videtur esse intelligendum de | |
| 2826 reditu peccatorum quantum ad reatum poenae aeternae in se | |
| 2827 consideratum, quia scilicet post poenitentiam peccans incurrit | |
| 2828 reatum poenae aeternae sicut et prius; non tamen omnino propter | |
| 2829 eandem rationem. Unde Augustinus, in libro de responsionibus | |
| 2830 prosperi, cum dixisset quod <i>non in id quod remissum est recidit, | |
| 2831 nec pro originali peccato damnabitur</i>, subdit, <i>qui tamen ea | |
| 2832 morte afficitur quae ei propter peccata dimissa debebatur</i>, quia | |
| 2833 scilicet incurrit mortem aeternam, quam meruerat per peccata | |
| 2834 praeterita.</p> | |
| 2835 <p title="III q. 88 a. 1 ad 2"><a name="51446"><span class= | |
| 2836 "ref">[51446] IIIª q. 88 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2837 dicendum quod in illis verbis non intendit Beda dicere quod culpa | |
| 2838 prius dimissa hominem opprimat per reditum praeteriti reatus, sed | |
| 2839 per iterationem actus.</p> | |
| 2840 <p title="III q. 88 a. 1 ad 3"><a name="51447"><span class= | |
| 2841 "ref">[51447] IIIª q. 88 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2842 dicendum quod per sequens peccatum iustitiae priores oblivioni | |
| 2843 traduntur inquantum erant meritoriae vitae aeternae, non tamen | |
| 2844 inquantum erant impeditivae peccati. Unde, si aliquis peccet | |
| 2845 mortaliter postquam restituit debitum, non efficitur reus quasi | |
| 2846 debitum non reddidisset. Et multo minus traditur oblivioni | |
| 2847 poenitentia prius acta quantum ad remissionem culpae, cum remissio | |
| 2848 culpae magis sit opus Dei quam hominis.</p> | |
| 2849 <p title="III q. 88 a. 1 ad 4"><a name="51448"><span class= | |
| 2850 "ref">[51448] IIIª q. 88 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 2851 dicendum quod gratia simpliciter tollit maculam et reatum poenae | |
| 2852 aeternae, tegit autem actus peccati praeteritos, ne scilicet | |
| 2853 propter eos Deus hominem gratia privet et reum habeat poenae | |
| 2854 aeternae. Et quod gratia semel facit, perpetuo manet.</p> | |
| 2855 <br /> | |
| 2856 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 2857 <p title="III q. 88 a. 2 arg. 1"><a name="51449"><span class= | |
| 2858 "ref">[51449] IIIª q. 88 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum | |
| 2859 sic proceditur. Videtur quod peccata dimissa non redeant per | |
| 2860 ingratitudinem quae specialiter est secundum quatuor genera | |
| 2861 peccatorum, scilicet secundum odium fraternum, apostasiam a fide, | |
| 2862 contemptum confessionis, et dolorem de poenitentia habita, secundum | |
| 2863 quod quidam metrice dixerunt, <i>fratres odit, apostata fit, | |
| 2864 spernitque fateri, poenituisse piget, pristina culpa redit</i>. | |
| 2865 Tanto enim est maior ingratitudo quanto gravius est peccatum quod | |
| 2866 quis contra Deum committit post beneficium remissionis peccatorum. | |
| 2867 Sed quaedam alia peccata sunt his graviora, sicut blasphemia contra | |
| 2868 Deum, et peccatum in spiritum sanctum. Ergo videtur quod peccata | |
| 2869 dimissa non redeant magis secundum ingratitudinem commissam | |
| 2870 secundum haec peccata, quam secundum alia.</p> | |
| 2871 <p title="III q. 88 a. 2 arg. 2"><a name="51450"><span class= | |
| 2872 "ref">[51450] IIIª q. 88 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2873 Rabanus dicit, <i>nequam servum tradidit Deus tortoribus quoadusque | |
| 2874 redderet universum debitum, quia non solum peccata quae post | |
| 2875 Baptismum homo egit reputabuntur ei ad poenam, sed originalia, quae | |
| 2876 ei sunt dimissa in Baptismo</i>. Sed etiam inter debita peccata | |
| 2877 venialia computantur, pro quibus dicimus, dimitte nobis debita | |
| 2878 nostra. Ergo ipsa etiam redeunt per ingratitudinem. Et pari ratione | |
| 2879 videtur quod per peccata venialia redeant peccata prius dimissa, et | |
| 2880 non solum per praedicta peccata.</p> | |
| 2881 <p title="III q. 88 a. 2 arg. 3"><a name="51451"><span class= | |
| 2882 "ref">[51451] IIIª q. 88 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2883 tanto est maior ingratitudo quanto post maius beneficium acceptum | |
| 2884 aliquis peccat. Sed beneficium Dei est etiam ipsa innocentia, qua | |
| 2885 peccatum vitamus, dicit enim Augustinus, in II Confess., <i>gratiae | |
| 2886 tuae deputo quaecumque peccata non feci</i>. Maius autem donum est | |
| 2887 innocentia quam etiam remissio omnium peccatorum. Ergo non minus | |
| 2888 est ingratus Deo qui primo peccat post innocentiam, quam qui peccat | |
| 2889 post poenitentiam. Et ita videtur quod per ingratitudinem quae fit | |
| 2890 secundum peccata praedicta, non maxime redeant peccata dimissa.</p> | |
| 2891 <p title="III q. 88 a. 2 s. c."><a name="51452"><span class= | |
| 2892 "ref">[51452] IIIª q. 88 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2893 quod Gregorius dicit, XVIII Moral., <i>ex dictis evangelicis | |
| 2894 constat quia, si quod in nos delinquitur ex corde non dimittimus, | |
| 2895 et illud rursus exigetur quod nobis iam per poenitentiam dimissum | |
| 2896 fuisse gaudebamus</i>. Et ita propter odium fraternum specialiter | |
| 2897 peccata dimissa redeunt per ingratitudinem. Et eadem ratio videtur | |
| 2898 de aliis.</p> | |
| 2899 <p title="III q. 88 a. 2 co."><a name="51453"><span class= | |
| 2900 "ref">[51453] IIIª q. 88 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 2901 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccata dimissa per | |
| 2902 poenitentiam redire dicuntur inquantum reatus eorum, ratione | |
| 2903 ingratitudinis, virtualiter continetur in peccato sequenti. | |
| 2904 Ingratitudo autem potest committi dupliciter. Uno modo, ex eo quod | |
| 2905 aliquid fit contra beneficium. Et hoc modo per omne peccatum | |
| 2906 mortale quo Deum offendit, redditur homo ingratus Deo, qui peccata | |
| 2907 remisit. Et sic per quodlibet peccatum mortale sequens redeunt | |
| 2908 peccata prius dimissa, ratione ingratitudinis. Alio modo | |
| 2909 committitur ingratitudo non solum faciendo contra ipsum beneficium, | |
| 2910 sed etiam faciendo contra formam beneficii praestiti. Quae quidem | |
| 2911 forma, si attendatur ex parte benefactoris, est remissio debitorum. | |
| 2912 Unde contra hanc formam facit qui fratri petenti veniam non | |
| 2913 remittit, sed odium tenet. Si autem attendatur ex parte | |
| 2914 poenitentis, qui recipit hoc beneficium, invenitur duplex motus | |
| 2915 liberi arbitrii. Quorum primus est motus liberi arbitrii in Deum, | |
| 2916 qui est actus fidei formatae, et contra hoc facit homo apostatando | |
| 2917 a fide, secundus autem, motus liberi arbitrii in peccatum, qui est | |
| 2918 actus poenitentiae. Ad quam primo pertinet, ut supra dictum est, | |
| 2919 quod homo detestetur peccata praeterita, et contra hoc facit ille | |
| 2920 qui dolet se poenituisse. Secundo pertinet ad actum poenitentiae ut | |
| 2921 poenitens proponat se subiicere clavibus Ecclesiae per | |
| 2922 confessionem, secundum illud Psalmi, <i>dixi, confitebor adversum | |
| 2923 me iniustitiam meam domino, et ut remisisti impietatem peccati | |
| 2924 mei</i>. Et contra hoc facit ille qui contemnit confiteri, secundum | |
| 2925 quod proposuerat. Et ideo dicitur quod specialiter ingratitudo | |
| 2926 horum peccatorum facit redire peccata prius dimissa.</p> | |
| 2927 <p title="III q. 88 a. 2 ad 1"><a name="51454"><span class= | |
| 2928 "ref">[51454] IIIª q. 88 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2929 dicendum quod hoc non dicitur specialiter de istis peccatis quia | |
| 2930 sint ceteris graviora, sed quia directius opponuntur beneficio | |
| 2931 remissionis peccatorum.</p> | |
| 2932 <p title="III q. 88 a. 2 ad 2"><a name="51455"><span class= | |
| 2933 "ref">[51455] IIIª q. 88 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2934 dicendum quod etiam peccata venialia et peccatum originale redeunt | |
| 2935 modo praedicto, sicut et peccata mortalia, inquantum contemnitur | |
| 2936 Dei beneficium quo haec peccata sunt remissa. Non tamen per | |
| 2937 peccatum veniale aliquis incurrit ingratitudinem, quia homo, | |
| 2938 peccando venialiter, non facit contra Deum, sed praeter ipsum. Et | |
| 2939 ideo per peccata venialia nullo modo peccata dimissa redeunt.</p> | |
| 2940 <p title="III q. 88 a. 2 ad 3"><a name="51456"><span class= | |
| 2941 "ref">[51456] IIIª q. 88 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2942 dicendum quod beneficium aliquod habet pensari dupliciter. Uno | |
| 2943 modo, ex quantitate ipsius beneficii. Et secundum hoc, innocentia | |
| 2944 est maius Dei beneficium quam poenitentia, quae dicitur secunda | |
| 2945 tabula post naufragium. Alio modo potest pensari beneficium ex | |
| 2946 parte recipientis, qui minus est dignus, et sic magis sibi fit | |
| 2947 gratia. Unde et ipse magis est ingratus si contemnat. Et hoc modo | |
| 2948 beneficium remissionis culpae est maius, inquantum praestatur | |
| 2949 totaliter indigno. Et ideo ex hoc sequitur maior ingratitudo.</p> | |
| 2950 <br /> | |
| 2951 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 2952 <p title="III q. 88 a. 3 arg. 1"><a name="51457"><span class= | |
| 2953 "ref">[51457] IIIª q. 88 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 2954 proceditur. Videtur quod per ingratitudinem peccati sequentis | |
| 2955 consurgat tantus reatus quantus fuerat peccatorum prius dimissorum. | |
| 2956 Quia secundum magnitudinem peccati est magnitudo beneficii quo | |
| 2957 peccatum remittitur; et per consequens magnitudo ingratitudinis qua | |
| 2958 hoc beneficium contemnitur. Sed secundum quantitatem ingratitudinis | |
| 2959 est quantitas reatus consequentis. Ergo tantus reatus surgit ex | |
| 2960 ingratitudine sequentis peccati quantus fuit reatus omnium | |
| 2961 praecedentium peccatorum.</p> | |
| 2962 <p title="III q. 88 a. 3 arg. 2"><a name="51458"><span class= | |
| 2963 "ref">[51458] IIIª q. 88 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2964 magis peccat qui offendit Deum quam qui offendit hominem. Sed | |
| 2965 servus manumissus ab aliquo domino reducitur in eandem servitutem a | |
| 2966 qua prius fuerat liberatus, vel etiam in graviorem. Ergo multo | |
| 2967 magis ille qui contra Deum peccat post liberationem a peccato, | |
| 2968 reducitur in tantum reatum poenae quantum primo habuerat.</p> | |
| 2969 <p title="III q. 88 a. 3 arg. 3"><a name="51459"><span class= | |
| 2970 "ref">[51459] IIIª q. 88 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2971 Matth. XVIII dicitur quod iratus dominus tradidit eum, cui | |
| 2972 replicantur peccata dimissa propter ingratitudinem, tortoribus, | |
| 2973 quoadusque redderet universum debitum. Sed hoc non esset nisi | |
| 2974 consurgeret ex ingratitudine tantus reatus quantus fuit omnium | |
| 2975 praeteritorum peccatorum. Ergo aequalis reatus per ingratitudinem | |
| 2976 redit.</p> | |
| 2977 <p title="III q. 88 a. 3 s. c."><a name="51460"><span class= | |
| 2978 "ref">[51460] IIIª q. 88 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2979 quod dicitur Deuteron. XXV, <i>pro mensura peccati erit et plagarum | |
| 2980 modus</i>. Ex quo patet quod ex parvo peccato non consurgit magnus | |
| 2981 reatus. Sed quandoque mortale peccatum sequens est multo minus | |
| 2982 quolibet peccatorum prius dimissorum. Non ergo ex peccato sequenti | |
| 2983 redit tantus reatus quantus fuit peccatorum prius dimissorum.</p> | |
| 2984 <p title="III q. 88 a. 3 co."><a name="51461"><span class= | |
| 2985 "ref">[51461] IIIª q. 88 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 2986 dicendum quod quidam dixerunt quod ex peccato sequenti, propter | |
| 2987 ingratitudinem, consurgit tantus reatus quantus fuit reatus omnium | |
| 2988 peccatorum prius dimissorum, supra reatum proprium huius peccati. | |
| 2989 Sed hoc non est necesse. Quia supra dictum est quod reatus | |
| 2990 praecedentium peccatorum non redit per peccatum sequens inquantum | |
| 2991 sequebatur ex actibus praecedentium peccatorum, sed inquantum | |
| 2992 consequitur actum sequentis peccati. Et ita oportet quod quantitas | |
| 2993 reatus redeuntis sit secundum gravitatem peccati subsequentis. | |
| 2994 Potest autem contingere quod gravitas peccati subsequentis adaequat | |
| 2995 gravitatem omnium praecedentium peccatorum, sed hoc non semper est | |
| 2996 necesse, sive loquamur de gravitate eius quam habet ex sua specie, | |
| 2997 cum quandoque peccatum sequens sit simplex fornicatio, peccata vero | |
| 2998 praeterita fuerunt homicidia vel adulteria seu sacrilegia; sive | |
| 2999 etiam loquamur de gravitate quam habet ex ingratitudine annexa. Non | |
| 3000 enim oportet quod quantitas ingratitudinis sit absolute aequalis | |
| 3001 quantitati beneficii suscepti, cuius quantitas attenditur secundum | |
| 3002 quantitatem peccatorum prius dimissorum. Contingit enim quod contra | |
| 3003 idem beneficium unus est multum ingratus, vel secundum intensionem | |
| 3004 contemptus beneficii, vel secundum gravitatem culpae contra | |
| 3005 benefactorem commissae; alius autem parum, vel quia minus | |
| 3006 contemnit, vel quia minus contra benefactorem agit. Sed | |
| 3007 proportionaliter quantitas ingratitudinis adaequatur quantitati | |
| 3008 beneficii, supposito enim aequali contemptu beneficii, vel offensa | |
| 3009 benefactoris, tanto erit gravior ingratitudo quanto beneficium fuit | |
| 3010 maius. Unde manifestum est quod non est necesse quod propter | |
| 3011 ingratitudinem semper per peccatum sequens redeat tantus reatus | |
| 3012 quantus fuit praecedentium peccatorum, sed necesse est quod | |
| 3013 proportionaliter, quanto peccata prius dimissa fuerunt plura et | |
| 3014 maiora, tanto redeat maior reatus per qualecumque sequens peccatum | |
| 3015 mortale.</p> | |
| 3016 <p title="III q. 88 a. 3 ad 1"><a name="51462"><span class= | |
| 3017 "ref">[51462] IIIª q. 88 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3018 dicendum quod beneficium remissionis culpae recipit quantitatem | |
| 3019 absolutam secundum quantitatem peccatorum dimissorum. Sed peccatum | |
| 3020 ingratitudinis non recipit quantitatem absolutam secundum | |
| 3021 quantitatem beneficii, sed secundum quantitatem contemptus vel | |
| 3022 offensae, ut dictum est. Et ideo ratio non sequitur.</p> | |
| 3023 <p title="III q. 88 a. 3 ad 2"><a name="51463"><span class= | |
| 3024 "ref">[51463] IIIª q. 88 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3025 dicendum quod servus manumissus non reducitur in pristinam | |
| 3026 servitutem pro qualicumque ingratitudine, sed pro aliqua gravi.</p> | |
| 3027 <p title="III q. 88 a. 3 ad 3"><a name="51464"><span class= | |
| 3028 "ref">[51464] IIIª q. 88 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3029 dicendum quod illi cui peccata dimissa replicantur propter | |
| 3030 subsequentem ingratitudinem, redit universum debitum, inquantum | |
| 3031 quantitas peccatorum praecedentium proportionaliter invenitur in | |
| 3032 ingratitudine subsequenti, non autem absolute, ut dictum est.</p> | |
| 3033 <br /> | |
| 3034 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 3035 <p title="III q. 88 a. 4 arg. 1"><a name="51465"><span class= | |
| 3036 "ref">[51465] IIIª q. 88 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 3037 proceditur. Videtur quod ingratitudo ratione cuius sequens peccatum | |
| 3038 facit redire peccata prius dimissa, sit speciale peccatum. | |
| 3039 Retributio enim gratiarum pertinet ad contrapassum, quod requiritur | |
| 3040 in iustitia, ut patet per philosophum, in V Ethic. Sed iustitia est | |
| 3041 specialis virtus. Ergo ingratitudo est speciale peccatum.</p> | |
| 3042 <p title="III q. 88 a. 4 arg. 2"><a name="51466"><span class= | |
| 3043 "ref">[51466] IIIª q. 88 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3044 Tullius, in II Rhetoric., ponit quod gratia est specialis virtus. | |
| 3045 Sed ingratitudo opponitur gratiae. Ergo ingratitudo est speciale | |
| 3046 peccatum.</p> | |
| 3047 <p title="III q. 88 a. 4 arg. 3"><a name="51467"><span class= | |
| 3048 "ref">[51467] IIIª q. 88 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3049 specialis effectus a speciali causa procedit. Sed ingratitudo habet | |
| 3050 specialem effectum, scilicet quod facit aliqualiter redire peccata | |
| 3051 prius dimissa. Ergo ingratitudo est speciale peccatum.</p> | |
| 3052 <p title="III q. 88 a. 4 s. c."><a name="51468"><span class= | |
| 3053 "ref">[51468] IIIª q. 88 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est. | |
| 3054 Id quod sequitur omnia peccata, non est speciale peccatum. Sed per | |
| 3055 quodcumque peccatum mortale aliquis efficitur Deo ingratus, ut ex | |
| 3056 praemissis patet. Ergo ingratitudo non est speciale peccatum.</p> | |
| 3057 <p title="III q. 88 a. 4 co."><a name="51469"><span class= | |
| 3058 "ref">[51469] IIIª q. 88 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 3059 dicendum quod ingratitudo peccantis quandoque est speciale | |
| 3060 peccatum; quandoque non, sed est circumstantia generaliter | |
| 3061 consequens omne peccatum mortale quod contra Deum committitur. | |
| 3062 Peccatum enim speciem recipit ex intentione peccantis, unde, ut | |
| 3063 philosophus dicit, in V Ethic., <i>ille qui moechatur ut furetur, | |
| 3064 magis est fur quam moechus</i>. Si igitur aliquis peccator in | |
| 3065 contemptum Dei et suscepti beneficii aliquod peccatum committit, | |
| 3066 illud peccatum trahitur ad speciem ingratitudinis, et haec | |
| 3067 ingratitudo peccantis est speciale peccatum. Si vero aliquis | |
| 3068 intendens aliquod peccatum committere, puta homicidium aut | |
| 3069 adulterium, non retrahatur ab hoc propter hoc quod pertinet ad Dei | |
| 3070 contemptum, ingratitudo non erit speciale peccatum, sed traheretur | |
| 3071 ad speciem alterius peccati sicut circumstantia quaedam. Ut autem | |
| 3072 Augustinus dicit, in libro de natura et gratia, non omne peccatum | |
| 3073 est ex contemptu, et tamen in omni peccato Deus contemnitur in suis | |
| 3074 praeceptis. Unde manifestum est quod ingratitudo peccantis | |
| 3075 quandoque est speciale peccatum, sed non semper.</p> | |
| 3076 <p title="III q. 88 a. 4 ad 1"><a name="51470"><span class= | |
| 3077 "ref">[51470] IIIª q. 88 a. 4 ad 1</span></a> Et per hoc patet | |
| 3078 responsio ad obiecta. Nam primae rationes concludunt quod | |
| 3079 ingratitudo secundum se sit quaedam species peccati. Ultima autem | |
| 3080 ratio concludit quod ingratitudo secundum quod invenitur in omni | |
| 3081 peccato, non sit speciale peccatum.</p> | |
| 3082 <br /> | |
| 3083 <div class="D">Quaestio 89</div> | |
| 3084 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 3085 <p title="III q. 89 pr."><a name="51471"><span class="ref">[51471] | |
| 3086 IIIª q. 89 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 3087 recuperatione virtutum per poenitentiam. Et circa hoc quaeruntur | |
| 3088 sex. Primo, utrum per poenitentiam restituantur virtutes. Secundo, | |
| 3089 utrum restituantur in aequali quantitate. Tertio, utrum restituatur | |
| 3090 poenitenti aequalis dignitas. Quarto, utrum opera virtutum per | |
| 3091 peccatum mortificentur. Quinto, utrum opera mortificata per | |
| 3092 peccatum per poenitentiam reviviscant. Sexto, utrum opera mortua, | |
| 3093 idest absque caritate facta, per poenitentiam vivificentur.</p> | |
| 3094 <br /> | |
| 3095 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 3096 <p title="III q. 89 a. 1 arg. 1"><a name="51472"><span class= | |
| 3097 "ref">[51472] IIIª q. 89 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 3098 proceditur. Videtur quod per poenitentiam virtutes non | |
| 3099 restituantur. Non enim possent virtutes amissae per poenitentiam | |
| 3100 restitui nisi poenitentia virtutes causaret. Sed poenitentia, cum | |
| 3101 sit virtus, non potest esse causa omnium virtutum, praesertim cum | |
| 3102 quaedam virtutes sint naturaliter priores poenitentia, ut supra | |
| 3103 dictum est. Ergo per poenitentiam non restituuntur.</p> | |
| 3104 <p title="III q. 89 a. 1 arg. 2"><a name="51473"><span class= | |
| 3105 "ref">[51473] IIIª q. 89 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3106 poenitentia in quibusdam actibus poenitentis consistit. Sed | |
| 3107 virtutes gratuitae non causantur ex actibus nostris, dicit enim | |
| 3108 Augustinus, in libro de Lib. Arbit., quod virtutes Deus in nobis | |
| 3109 sine nobis operatur. Ergo videtur quod per poenitentiam non | |
| 3110 restituantur virtutes.</p> | |
| 3111 <p title="III q. 89 a. 1 arg. 3"><a name="51474"><span class= | |
| 3112 "ref">[51474] IIIª q. 89 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3113 habens virtutem sine difficultate et delectabiliter actus virtutum | |
| 3114 operatur, unde philosophus dicit, in I Ethic., quod <i>non est | |
| 3115 iustus qui non gaudet iusta operatione</i>. Sed multi poenitentes | |
| 3116 adhuc difficultatem patiuntur in operando actus virtutum. Non ergo | |
| 3117 per poenitentiam restituuntur virtutes.</p> | |
| 3118 <p title="III q. 89 a. 1 s. c."><a name="51475"><span class= | |
| 3119 "ref">[51475] IIIª q. 89 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3120 quod, Luc. XV, pater mandavit quod filius poenitens indueretur | |
| 3121 stola prima, quae, secundum Ambrosium, est amictus sapientiae, quam | |
| 3122 simul consequuntur omnes virtutes, secundum illud Sap. VIII, | |
| 3123 <i>sobrietatem et iustitiam docet, prudentiam et virtutem, quibus | |
| 3124 in vita nihil est utilius hominibus</i>. Ergo per poenitentiam | |
| 3125 omnes virtutes restituuntur.</p> | |
| 3126 <p title="III q. 89 a. 1 co."><a name="51476"><span class= | |
| 3127 "ref">[51476] IIIª q. 89 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 3128 dicendum quod per poenitentiam, sicut dictum est supra, remittuntur | |
| 3129 peccata. Remissio autem peccatorum non potest esse nisi per | |
| 3130 infusionem gratiae. Unde relinquitur quod per poenitentiam gratia | |
| 3131 homini infundatur. Ex gratia autem consequuntur omnes virtutes | |
| 3132 gratuitae, sicut ex essentia animae fluunt omnes potentiae, ut in | |
| 3133 secunda parte habitum est. Unde relinquitur quod per poenitentiam | |
| 3134 omnes virtutes restituantur.</p> | |
| 3135 <p title="III q. 89 a. 1 ad 1"><a name="51477"><span class= | |
| 3136 "ref">[51477] IIIª q. 89 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3137 dicendum quod eodem modo poenitentia restituit virtutes per quem | |
| 3138 modum est causa gratiae, ut iam dictum est. Est autem causa gratiae | |
| 3139 inquantum est sacramentum, nam inquantum est virtus, est magis | |
| 3140 gratiae effectus. Et ideo non oportet quod poenitentia, secundum | |
| 3141 quod est virtus, sit causa omnium aliarum virtutum, sed quod | |
| 3142 habitus poenitentiae simul cum habitibus aliarum virtutum per | |
| 3143 sacramentum causetur.</p> | |
| 3144 <p title="III q. 89 a. 1 ad 2"><a name="51478"><span class= | |
| 3145 "ref">[51478] IIIª q. 89 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3146 dicendum quod in sacramento poenitentiae actus humani se habent | |
| 3147 materialiter, sed formalis vis huius sacramenti dependet ex virtute | |
| 3148 clavium. Et ideo virtus clavium effective causat gratiam et | |
| 3149 virtutes, instrumentaliter tamen. Sed actus primus poenitentis se | |
| 3150 habet ut ultima dispositio ad gratiam consequendam, scilicet | |
| 3151 contritio, alii vero sequentes actus poenitentiae procedunt iam ex | |
| 3152 gratia et virtutibus.</p> | |
| 3153 <p title="III q. 89 a. 1 ad 3"><a name="51479"><span class= | |
| 3154 "ref">[51479] IIIª q. 89 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3155 dicendum quod, sicut supra dictum est, quandoque post primum actum | |
| 3156 poenitentiae, qui est contritio, remanent quaedam reliquiae | |
| 3157 peccatorum, scilicet dispositiones ex prioribus actibus peccatorum | |
| 3158 causatae, ex quibus praestatur difficultas quaedam poenitenti ad | |
| 3159 operandum opera virtutum, sed quantum est ex ipsa inclinatione | |
| 3160 caritatis et aliarum virtutum, poenitens opera virtutum | |
| 3161 delectabiliter et sine difficultate operatur; sicut si virtuosus | |
| 3162 per accidens difficultatem pateretur in executione actus virtutis | |
| 3163 propter somnum aut aliquam corporis dispositionem.</p> | |
| 3164 <br /> | |
| 3165 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 3166 <p title="III q. 89 a. 2 arg. 1"><a name="51480"><span class= | |
| 3167 "ref">[51480] IIIª q. 89 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum | |
| 3168 sic proceditur. Videtur quod post poenitentiam resurgat homo in | |
| 3169 aequali virtute. Dicit enim apostolus, Rom. VIII, <i>diligentibus | |
| 3170 Deum omnia cooperantur in bonum</i>, ubi dicit Glossa Augustini | |
| 3171 quod hoc adeo verum est <i>ut, si qui horum devient et exorbitent, | |
| 3172 hoc ipsum Deus faciat eis in bonum proficere</i>. Sed hoc non esset | |
| 3173 si homo resurgeret in minori virtute.</p> | |
| 3174 <p title="III q. 89 a. 2 arg. 2"><a name="51481"><span class= | |
| 3175 "ref">[51481] IIIª q. 89 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3176 Ambrosius dicit quod <i>poenitentia optima res est, quae omnes | |
| 3177 defectus revocat ad perfectum</i>. Sed hoc non esset nisi virtutes | |
| 3178 in aequali quantitate recuperarentur. Ergo per poenitentiam semper | |
| 3179 recuperatur aequalis virtus.</p> | |
| 3180 <p title="III q. 89 a. 2 arg. 3"><a name="51482"><span class= | |
| 3181 "ref">[51482] IIIª q. 89 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3182 super illud Genes. I, <i>factum est vespere et mane dies unus</i>, | |
| 3183 dicit Glossa, <i>vespertina lux est a qua quis cecidit, matutina in | |
| 3184 qua resurgit</i>. Sed lux matutina est maior quam vespertina. Ergo | |
| 3185 aliquis resurgit in maiori gratia vel caritate quam prius habuerat. | |
| 3186 Quod etiam videtur per id quod apostolus dicit, Rom. V, <i>ubi | |
| 3187 abundavit delictum, superabundavit et gratia</i>.</p> | |
| 3188 <p title="III q. 89 a. 2 s. c."><a name="51483"><span class= | |
| 3189 "ref">[51483] IIIª q. 89 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 3190 caritas proficiens vel perfecta maior est quam caritas incipiens. | |
| 3191 Sed quandoque aliquis cadit a caritate proficiente, resurgit autem | |
| 3192 in caritate incipiente. Ergo semper resurgit homo in minori etiam | |
| 3193 virtute.</p> | |
| 3194 <p title="III q. 89 a. 2 co."><a name="51484"><span class= | |
| 3195 "ref">[51484] IIIª q. 89 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 3196 dicendum quod, sicut dictum est, motus liberi arbitrii qui est in | |
| 3197 iustificatione impii, est ultima dispositio ad gratiam, unde in | |
| 3198 eodem instanti est gratiae infusio cum praedicto motu liberi | |
| 3199 arbitrii, ut in secunda parte habitum est. In quo quidem motu | |
| 3200 comprehenditur actus poenitentiae, ut supra dictum est. Manifestum | |
| 3201 est autem quod formae quae possunt recipere magis et minus, | |
| 3202 intenduntur et remittuntur secundum diversam dispositionem | |
| 3203 subiecti, ut in secunda parte habitum est. Et inde est quod, | |
| 3204 secundum quod motus liberi arbitrii in poenitentia est intensior | |
| 3205 vel remissior, secundum hoc poenitens consequitur maiorem vel | |
| 3206 minorem gratiam. Contingit autem intensionem motus poenitentis | |
| 3207 quandoque proportionatam esse maiori gratiae quam illa a qua | |
| 3208 cecidit per peccatum; quandoque vero aequali; quandoque vero | |
| 3209 minori. Et ideo poenitens quandoque resurgit in maiori gratia quam | |
| 3210 prius habuerat; quandoque autem in aequali; quandoque etiam in | |
| 3211 minori. Et eadem ratio est de virtutibus, quae ex gratia | |
| 3212 consequuntur.</p> | |
| 3213 <p title="III q. 89 a. 2 ad 1"><a name="51485"><span class= | |
| 3214 "ref">[51485] IIIª q. 89 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3215 dicendum quod non omnibus diligentibus Deum cooperatur in bonum hoc | |
| 3216 ipsum quod per peccatum a Dei amore cadunt, quod patet in his qui | |
| 3217 cadunt et nunquam resurgunt, vel qui resurgunt iterum casuri, sed | |
| 3218 in <i>his qui secundum propositum vocati sunt sancti</i>, scilicet | |
| 3219 praedestinatis, qui, quotiescumque cadunt, finaliter tamen | |
| 3220 resurgunt. Cedit igitur eis in bonum hoc quod cadunt, non quia | |
| 3221 semper in maiori gratia resurgant, sed quia resurgunt in | |
| 3222 permanentiori gratia, non quidem ex parte ipsius gratiae, quia, | |
| 3223 quanto gratia est maior, tanto de se est permanentior; sed ex parte | |
| 3224 hominis, qui tanto stabilius in gratia permanet quanto est cautior | |
| 3225 et humilior. Unde et Glossa ibidem subdit quod ideo proficit eis in | |
| 3226 bonum quod cadunt, quia humiliores redeunt, et quia doctiores | |
| 3227 fiunt.</p> | |
| 3228 <p title="III q. 89 a. 2 ad 2"><a name="51486"><span class= | |
| 3229 "ref">[51486] IIIª q. 89 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3230 dicendum quod poenitentia, quantum est de se, habet virtutem | |
| 3231 reparandi omnes defectus ad perfectum, et etiam promovendi in | |
| 3232 ulteriorem statum, sed hoc quandoque impeditur ex parte hominis, | |
| 3233 qui remissius movetur in Deum et in detestationem peccati. Sicut | |
| 3234 etiam in Baptismo aliqui adulti consequuntur maiorem vel minorem | |
| 3235 gratiam, secundum quod diversimode se disponunt.</p> | |
| 3236 <p title="III q. 89 a. 2 ad 3"><a name="51487"><span class= | |
| 3237 "ref">[51487] IIIª q. 89 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3238 dicendum quod illa assimilatio utriusque gratiae ad lucem | |
| 3239 vespertinam et matutinam fit propter similitudinem ordinis, quia | |
| 3240 post lucem vespertinam sequuntur tenebrae noctis, post lucem autem | |
| 3241 matutinam sequitur lux diei, non autem propter maiorem vel minorem | |
| 3242 similitudinem quantitatis. Illud etiam verbum apostoli intelligitur | |
| 3243 de gratia, quae exsuperat omnem abundantiam humanorum peccatorum. | |
| 3244 Non autem hoc est verum in omnibus, quod quanto abundantius | |
| 3245 peccavit, tanto abundantiorem gratiam consequatur, pensata | |
| 3246 quantitate habitualis gratiae. Est tamen superabundans gratia | |
| 3247 quantum ad ipsam gratiae rationem, quia magis gratis beneficium | |
| 3248 remissionis magis peccatori confertur. Quamvis quandoque abundanter | |
| 3249 peccantes abundanter dolent, et sic abundantiorem habitum gratiae | |
| 3250 et virtutum consequuntur, sicut patet in Magdalena.</p> | |
| 3251 <p title="III q. 89 a. 2 ad 4"><a name="51488"><span class= | |
| 3252 "ref">[51488] IIIª q. 89 a. 2 ad 4</span></a> Ad id vero quod | |
| 3253 in contrarium obiicitur, dicendum quod una et eadem gratia maior | |
| 3254 est proficiens quam incipiens, sed in diversis hoc non est necesse. | |
| 3255 Unus enim incipit a maiori gratia quam alius habeat in statu | |
| 3256 profectus, sicut Gregorius dicit, in II Dialog., <i>praesentes et | |
| 3257 secuturi omnes cognoscant, Benedictus puer a quanta perfectione | |
| 3258 conversionis gratiam incoepisset</i>.</p> | |
| 3259 <br /> | |
| 3260 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 3261 <p title="III q. 89 a. 3 arg. 1"><a name="51489"><span class= | |
| 3262 "ref">[51489] IIIª q. 89 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 3263 proceditur. Videtur quod per poenitentiam non restituatur homo in | |
| 3264 pristinam dignitatem. Quia super illud Amos V, <i>virgo Israel | |
| 3265 cecidit</i>, dicit Glossa, <i>non negat ut resurgat, sed ut | |
| 3266 resurgere virgo possit, quia semel oberrans ovis, etsi reportetur | |
| 3267 in humeris pastoris, non habet tantam gloriam quantam quae nunquam | |
| 3268 erravit</i>. Ergo per poenitentiam non recuperat homo pristinam | |
| 3269 dignitatem.</p> | |
| 3270 <p title="III q. 89 a. 3 arg. 2"><a name="51490"><span class= | |
| 3271 "ref">[51490] IIIª q. 89 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3272 Hieronymus dicit, <i>quicumque dignitatem divini gradus non | |
| 3273 custodiunt, contenti fiant animam salvare, reverti enim in | |
| 3274 pristinum gradum difficile est</i>. Et Innocentius Papa dicit quod | |
| 3275 <i>apud Nicaeam constituti canones poenitentes etiam ab infimis | |
| 3276 clericorum officiis excludunt</i>. Non ergo per poenitentiam homo | |
| 3277 recuperat pristinam dignitatem.</p> | |
| 3278 <p title="III q. 89 a. 3 arg. 3"><a name="51491"><span class= | |
| 3279 "ref">[51491] IIIª q. 89 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3280 ante peccatum potest aliquis ad maiorem gradum ascendere. Non autem | |
| 3281 hoc post peccatum conceditur poenitenti, dicitur enim Ezech. XLIV, | |
| 3282 <i>Levitae qui recesserunt a me, nunquam appropinquabunt mihi, ut | |
| 3283 sacerdotio fungantur</i>. Et, sicut habetur in decretis, dist. l, | |
| 3284 in Hilerdensi Concilio legitur, <i>hi qui sancto altario | |
| 3285 deserviunt, si subito flenda debilitate carnis corruerint, et, | |
| 3286 domino respiciente, poenituerint, officiorum suorum loca recipiant, | |
| 3287 nec possint ad altiora officia ulterius promoveri</i>. Non ergo | |
| 3288 poenitentia restituit hominem in pristinam dignitatem.</p> | |
| 3289 <p title="III q. 89 a. 3 s. c."><a name="51492"><span class= | |
| 3290 "ref">[51492] IIIª q. 89 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3291 quod, sicut in eadem distinctione legitur, Gregorius, scribens | |
| 3292 Secundino, dixit, <i>post dignam satisfactionem, credimus hominem | |
| 3293 posse redire ad suum honorem</i>. Et in Concilio Agathensi legitur, | |
| 3294 <i>contumaces clerici, prout dignitatis ordo permiserit, ab | |
| 3295 episcopis corrigantur, ita ut, cum eos poenitentia correxerit, | |
| 3296 gradum suum dignitatemque recipiant</i>.</p> | |
| 3297 <p title="III q. 89 a. 3 co."><a name="51493"><span class= | |
| 3298 "ref">[51493] IIIª q. 89 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 3299 dicendum quod homo per peccatum duplicem dignitatem amittit, unam | |
| 3300 quantum ad Deum, aliam vero quantum ad Ecclesiam. Quantum autem ad | |
| 3301 Deum, amittit duplicem dignitatem. Unam principalem, qua scilicet | |
| 3302 computatus erat inter filios Dei per gratiam. Et hanc dignitatem | |
| 3303 recuperat per poenitentiam. Quod significatur Luc. XV de filio | |
| 3304 prodigo, cui pater poenitenti iussit restitui stolam primam et | |
| 3305 anulum et calceamenta. Aliam vero dignitatem amittit secundariam, | |
| 3306 scilicet innocentiam, de qua, sicut ibidem legitur, gloriabatur | |
| 3307 filius senior, dicens, <i>ecce, tot annis servio tibi, et nunquam | |
| 3308 mandatum tuum praeterivi</i>. Et hanc dignitatem poenitens | |
| 3309 recuperare non potest. Recuperat tamen quandoque aliquid maius. | |
| 3310 Quia, ut Gregorius dicit, in homilia de centum ovibus, <i>qui | |
| 3311 errasse a Deo se considerant, damna praecedentia lucris sequentibus | |
| 3312 recompensant. Maius ergo gaudium de eis fit in caelo, quia et dux | |
| 3313 in praelio plus eum militem diligit qui post fugam reversus hostem | |
| 3314 fortiter premit, quam illum qui nunquam terga praebuit et nunquam | |
| 3315 aliquid fortiter fecit</i>. Dignitatem autem ecclesiasticam homo | |
| 3316 per peccatum perdit, qui indignum se reddit ad ea quae competunt | |
| 3317 dignitati ecclesiasticae exercenda. Quam quidem recuperare | |
| 3318 prohibentur, uno modo, quia non poenitent. Unde Isidorus ad | |
| 3319 Misianum episcopum scribit, sicut in eadem distinctione legitur, | |
| 3320 cap. domino, <i>illos ad pristinos gradus canones redire | |
| 3321 praecipiunt quos poenitentiae praecessit satisfactio, vel condigna | |
| 3322 peccatorum confessio. At contra hi qui a vitio corruptionis non | |
| 3323 emendantur, nec gradum honoris, nec gratiam recipiunt | |
| 3324 communionis</i>. Secundo, quia poenitentiam negligenter agunt. Unde | |
| 3325 in eadem distinctione, cap. si quis diaconus, dicitur, <i>cum in | |
| 3326 aliquibus nec compunctio humilitatis, nec instantia orandi | |
| 3327 appareat, nec ieiuniis vel lectionibus eos vacare videamus, | |
| 3328 possumus agnoscere, si ad pristinos honores redirent, cum quanta | |
| 3329 negligentia permanerent</i>. Tertio, si commisit aliquod peccatum | |
| 3330 habens irregularitatem aliquam admixtam. Unde in eadem | |
| 3331 distinctione, ex Concilio Martini Papae, dicitur, <i>si quis | |
| 3332 viduam, vel ab alio relictam duxerit, non admittatur ad clerum. | |
| 3333 Quod si irrepserit, deiiciatur. Similiter si homicidii aut facto | |
| 3334 aut praecepto aut consilio aut defensione, post Baptismum, conscius | |
| 3335 fuerit</i>. Sed hoc non est ratione peccati, sed ratione | |
| 3336 irregularitatis. Quarto, propter scandalum. Unde in eadem | |
| 3337 distinctione legitur, cap. de his vero, <i>Rabanus dicit, hi qui | |
| 3338 deprehensi vel capti fuerint publice in periurio, furto aut | |
| 3339 fornicatione, et ceteris criminibus, secundum canonum sacrorum | |
| 3340 instituta a proprio gradu decidant, quia scandalum est populo Dei | |
| 3341 tales personas superpositas habere. Qui autem de praedictis | |
| 3342 peccatis absconse a se commissis sacerdoti confitentur, si se per | |
| 3343 ieiunia et eleemosynas vigiliasque et sacras orationes purgaverint, | |
| 3344 his etiam, gradu proprio servato, spes veniae de misericordia Dei | |
| 3345 promittenda est</i>. Et hoc etiam dicitur extra, de qualitate | |
| 3346 Ordinand., cap. quaesitum, <i>si crimina ordine iudiciario | |
| 3347 comprobata, vel alias notoria non fuerint, praeter reos homicidii, | |
| 3348 post poenitentiam in susceptis vel iam suscipiendis ordinibus | |
| 3349 impedire non possunt</i>.</p> | |
| 3350 <p title="III q. 89 a. 3 ad 1"><a name="51494"><span class= | |
| 3351 "ref">[51494] IIIª q. 89 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3352 dicendum quod eadem ratio est de recuperatione virginitatis et de | |
| 3353 recuperatione innocentiae, quae pertinet ad secundariam dignitatem | |
| 3354 quoad Deum.</p> | |
| 3355 <p title="III q. 89 a. 3 ad 2"><a name="51495"><span class= | |
| 3356 "ref">[51495] IIIª q. 89 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3357 dicendum quod Hieronymus in verbis illis non dicit esse | |
| 3358 impossibile, sed dicit esse difficile hominem recuperare post | |
| 3359 peccatum pristinum gradum, quia hoc non conceditur nisi perfecte | |
| 3360 poenitenti, ut dictum est. Ad statuta autem canonum qui hoc | |
| 3361 prohibere videntur, respondet Augustinus, Bonifacio scribens, <i>ut | |
| 3362 constitueretur in Ecclesia ne quisquam post alicuius criminis | |
| 3363 poenitentiam clericatum accipiat, vel ad clericatum redeat, vel in | |
| 3364 clericatu maneat, non desperatione indulgentiae, sed rigore factum | |
| 3365 est disciplinae. Alioquin contra claves datas Ecclesiae | |
| 3366 disputabitur, de quibus dictum est, quaecumque solveritis super | |
| 3367 terram, erunt soluta et in caelo</i>. Et postea subdit, <i>nam et | |
| 3368 sanctus David de criminibus egit poenitentiam, et tamen in honore | |
| 3369 suo perstitit. Et beatum Petrum, quando amarissimas lacrimas fudit, | |
| 3370 utique dominum negasse poenituit, et tamen apostolus permansit. Sed | |
| 3371 non ideo putanda est supervacua posteriorum diligentia, qui, ubi | |
| 3372 saluti nihil detrahebatur, humilitati aliquid addiderunt, experti, | |
| 3373 ut credo, aliquorum fictas poenitentias per affectatas honorum | |
| 3374 potentias</i>.</p> | |
| 3375 <p title="III q. 89 a. 3 ad 3"><a name="51496"><span class= | |
| 3376 "ref">[51496] IIIª q. 89 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3377 dicendum quod illud statutum intelligitur de illis qui publicam | |
| 3378 poenitentiam agunt, qui postmodum non possunt ad maiorem provehi | |
| 3379 gradum. Nam et Petrus post negationem pastor ovium Christi | |
| 3380 constitutus est, ut patet Ioan. ult. Ubi dicit Chrysostomus quod | |
| 3381 <i>Petrus post negationem et poenitentiam ostendit se habere | |
| 3382 maiorem fiduciam ad Christum. Qui enim in cena non audebat | |
| 3383 interrogare, sed Ioanni interrogationem commisit, huic postea et | |
| 3384 praepositura fratrum credita est, et non solum non committit alteri | |
| 3385 interrogare quae ad ipsum pertinent, sed de reliquo ipse pro Ioanne | |
| 3386 magistrum interrogat</i>.</p> | |
| 3387 <br /> | |
| 3388 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 3389 <p title="III q. 89 a. 4 arg. 1"><a name="51497"><span class= | |
| 3390 "ref">[51497] IIIª q. 89 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 3391 proceditur. Videtur quod opera virtutum in caritate facta | |
| 3392 mortificari non possunt. Quod enim non est, immutari non potest. | |
| 3393 Sed mortificatio est quaedam mutatio de vita in mortem. Cum ergo | |
| 3394 opera virtutum, postquam facta sunt, iam non sint, videtur quod | |
| 3395 ulterius mortificari non possunt.</p> | |
| 3396 <p title="III q. 89 a. 4 arg. 2"><a name="51498"><span class= | |
| 3397 "ref">[51498] IIIª q. 89 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, per | |
| 3398 opera virtutis in caritate facta homo meretur vitam aeternam. Sed | |
| 3399 subtrahere mercedem merenti est iniustitia, quae non cadit in Deum. | |
| 3400 Ergo non potest esse quod opera virtutum in caritate facta per | |
| 3401 peccatum sequens mortificentur.</p> | |
| 3402 <p title="III q. 89 a. 4 arg. 3"><a name="51499"><span class= | |
| 3403 "ref">[51499] IIIª q. 89 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3404 fortius non corrumpitur a debiliori. Sed opera caritatis sunt | |
| 3405 fortiora quibuslibet peccatis, quia, ut dicitur Proverb. X, | |
| 3406 <i>universa delicta operit caritas</i>. Ergo videtur quod opera in | |
| 3407 caritate facta per sequens mortale peccatum mortificari non | |
| 3408 possunt.</p> | |
| 3409 <p title="III q. 89 a. 4 s. c."><a name="51500"><span class= | |
| 3410 "ref">[51500] IIIª q. 89 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3411 quod dicitur Ezech. XVIII, <i>si averterit se iustus a iustitia | |
| 3412 sua, omnes iustitiae eius quas fecerat, non recordabuntur</i>.</p> | |
| 3413 <p title="III q. 89 a. 4 co."><a name="51501"><span class= | |
| 3414 "ref">[51501] IIIª q. 89 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 3415 dicendum quod res viva per mortem perdit operationem vitae, unde | |
| 3416 per quandam similitudinem dicuntur res mortificari quando | |
| 3417 impediuntur a proprio suo effectu vel operatione. Effectus autem | |
| 3418 operum virtuosorum quae in caritate fiunt, est perducere ad vitam | |
| 3419 aeternam. Quod quidem impeditur per peccatum mortale sequens, quod | |
| 3420 gratiam tollit. Et secundum hoc, opera in caritate facta dicuntur | |
| 3421 mortificari per sequens peccatum mortale.</p> | |
| 3422 <p title="III q. 89 a. 4 ad 1"><a name="51502"><span class= | |
| 3423 "ref">[51502] IIIª q. 89 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3424 dicendum quod, sicut opera peccatorum transeunt actu et manent | |
| 3425 reatu, ita opera in caritate facta, postquam transeunt actu, manent | |
| 3426 merito in Dei acceptatione. Et secundum hoc mortificantur, | |
| 3427 inquantum impeditur homo ne consequatur suam mercedem.</p> | |
| 3428 <p title="III q. 89 a. 4 ad 2"><a name="51503"><span class= | |
| 3429 "ref">[51503] IIIª q. 89 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3430 dicendum quod sine iniustitia potest subtrahi merces merenti quando | |
| 3431 ipse reddiderit se indignum mercede per culpam sequentem. Nam et ea | |
| 3432 quae homo iam accepit, quandoque iuste propter culpam perdit.</p> | |
| 3433 <p title="III q. 89 a. 4 ad 3"><a name="51504"><span class= | |
| 3434 "ref">[51504] IIIª q. 89 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3435 dicendum quod non est propter fortitudinem operum peccati quod | |
| 3436 mortificantur opera prius in caritate facta, sed est propter | |
| 3437 libertatem voluntatis, quae potest a bono in malum deflecti.</p> | |
| 3438 <br /> | |
| 3439 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 3440 <p title="III q. 89 a. 5 arg. 1"><a name="51505"><span class= | |
| 3441 "ref">[51505] IIIª q. 89 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic | |
| 3442 proceditur. Videtur quod opera mortificata per peccatum per | |
| 3443 poenitentiam non reviviscant. Sicut enim per poenitentiam | |
| 3444 subsequentem remittuntur peccata praeterita, ita etiam per peccatum | |
| 3445 sequens mortificantur opera prius in caritate facta. Sed peccata | |
| 3446 dimissa per poenitentiam non redeunt, ut supra dictum est. Ergo | |
| 3447 videtur quod etiam opera mortificata per caritatem non | |
| 3448 reviviscant.</p> | |
| 3449 <p title="III q. 89 a. 5 arg. 2"><a name="51506"><span class= | |
| 3450 "ref">[51506] IIIª q. 89 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3451 opera dicuntur mortificari ad similitudinem animalium quae | |
| 3452 moriuntur, ut dictum est. Sed animal mortuum non potest iterum | |
| 3453 vivificari. Ergo nec opera mortificata possunt iterum per | |
| 3454 poenitentiam reviviscere.</p> | |
| 3455 <p title="III q. 89 a. 5 arg. 3"><a name="51507"><span class= | |
| 3456 "ref">[51507] IIIª q. 89 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3457 opera in caritate facta merentur gloriam secundum quantitatem | |
| 3458 gratiae vel caritatis. Sed quandoque per poenitentiam homo resurgit | |
| 3459 in minori gratia vel caritate. Ergo non consequetur gloriam | |
| 3460 secundum merita priorum operum. Et ita videtur quod opera | |
| 3461 mortificata per peccatum non reviviscant.</p> | |
| 3462 <p title="III q. 89 a. 5 s. c."><a name="51508"><span class= | |
| 3463 "ref">[51508] IIIª q. 89 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3464 quod, super illud Ioel II, <i>reddam vobis annos quos comedit | |
| 3465 locusta</i>, dicit Glossa, <i>non patiar perire ubertatem quam cum | |
| 3466 perturbatione animi amisistis</i>. Sed illa ubertas est meritum | |
| 3467 bonorum operum, quod fuit perditum per peccatum. Ergo per | |
| 3468 poenitentiam reviviscunt opera meritoria prius facta.</p> | |
| 3469 <p title="III q. 89 a. 5 co."><a name="51509"><span class= | |
| 3470 "ref">[51509] IIIª q. 89 a. 5 co.</span></a> Respondeo | |
| 3471 dicendum quod quidam dixerunt quod opera meritoria per peccatum | |
| 3472 sequens mortificata non reviviscunt per poenitentiam sequentem, | |
| 3473 considerantes quod opera illa non remanent, ut iterum vivificari | |
| 3474 possent. Sed hoc impedire non potest quin vivificentur. Non enim | |
| 3475 habent vim perducendi in vitam aeternam, quod pertinet ad eorum | |
| 3476 vitam, solum secundum quod actu existunt, sed etiam postquam actu | |
| 3477 esse desinunt secundum quod remanent in acceptatione divina. Sic | |
| 3478 autem remanent, quantum est de se, etiam postquam per peccatum | |
| 3479 mortificantur, quia semper Deus illa opera, prout facta fuerunt, | |
| 3480 acceptabit, et sancti de eis gaudebunt, secundum illud Apoc. III, | |
| 3481 <i>tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam</i>. Sed quod | |
| 3482 isti qui ea fecit non sint efficacia ad ducendum ad vitam aeternam, | |
| 3483 provenit ex impedimento peccati supervenientis, per quod ipse | |
| 3484 redditur indignus vita aeterna. Hoc autem impedimentum tollitur per | |
| 3485 poenitentiam, inquantum per eam remittuntur peccata. Unde restat | |
| 3486 quod opera prius mortificata per poenitentiam recuperant efficaciam | |
| 3487 perducendi eum qui fecit ea in vitam aeternam, quod est ea | |
| 3488 reviviscere. Et ita patet quod opera mortificata per poenitentiam | |
| 3489 reviviscunt.</p> | |
| 3490 <p title="III q. 89 a. 5 ad 1"><a name="51510"><span class= | |
| 3491 "ref">[51510] IIIª q. 89 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3492 dicendum quod opera peccati per poenitentiam abolentur secundum se, | |
| 3493 ita scilicet quod ex eis ulterius, Deo indulgente, nec macula nec | |
| 3494 reatus inducitur. Sed opera ex caritate facta non abolentur a Deo, | |
| 3495 in cuius acceptatione remanent, sed impedimentum accipiunt ex parte | |
| 3496 hominis operantis. Et ideo, remoto impedimento quod est ex parte | |
| 3497 hominis, Deus implet ex parte sua illud quod opera merebantur.</p> | |
| 3498 <p title="III q. 89 a. 5 ad 2"><a name="51511"><span class= | |
| 3499 "ref">[51511] IIIª q. 89 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3500 dicendum quod opera in caritate facta non mortificantur secundum | |
| 3501 se, sicut dictum est, sed solum per impedimentum superveniens ex | |
| 3502 parte operantis. Animalia autem moriuntur secundum se, inquantum | |
| 3503 privantur principio vitae. Et ideo non est simile.</p> | |
| 3504 <p title="III q. 89 a. 5 ad 3"><a name="51512"><span class= | |
| 3505 "ref">[51512] IIIª q. 89 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3506 dicendum quod ille qui per poenitentiam resurgit in minori | |
| 3507 caritate, consequetur quidem praemium essentiale secundum | |
| 3508 quantitatem caritatis in qua invenitur, habebit tamen gaudium maius | |
| 3509 de operibus in prima caritate factis quam de operibus quae in | |
| 3510 secunda fecit. Quod pertinet ad praemium accidentale.</p> | |
| 3511 <br /> | |
| 3512 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 3513 <p title="III q. 89 a. 6 arg. 1"><a name="51513"><span class= | |
| 3514 "ref">[51513] IIIª q. 89 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic | |
| 3515 proceditur. Videtur quod per poenitentiam subsequentem etiam opera | |
| 3516 mortua, quae scilicet non sunt in caritate facta, vivificentur. | |
| 3517 Difficilius enim videtur quod ad vitam perveniat illud quod fuit | |
| 3518 mortificatum, quod nunquam fit secundum naturam, quam illud quod | |
| 3519 nunquam fuit vivum, vivificetur, quia ex non vivis secundum naturam | |
| 3520 viva aliqua generantur. Sed opera mortificata per poenitentiam | |
| 3521 vivificantur, ut dictum est. Ergo multo magis opera mortua | |
| 3522 vivificantur.</p> | |
| 3523 <p title="III q. 89 a. 6 arg. 2"><a name="51514"><span class= | |
| 3524 "ref">[51514] IIIª q. 89 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3525 remota causa, removetur effectus. Sed causa quare opera de genere | |
| 3526 bonorum sine caritate facta non fuerunt viva, fuit defectus | |
| 3527 caritatis et gratiae. Sed iste defectus tollitur per poenitentiam. | |
| 3528 Ergo per poenitentiam opera mortua vivificantur.</p> | |
| 3529 <p title="III q. 89 a. 6 arg. 3"><a name="51515"><span class= | |
| 3530 "ref">[51515] IIIª q. 89 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3531 Hieronymus dicit, <i>si quando videris inter multa opera peccatorum | |
| 3532 facere quemquam aliqua quae iusta sunt, non est tam iniustus Deus | |
| 3533 ut propter multa mala obliviscatur paucorum bonorum</i>. Sed hoc | |
| 3534 videtur maxime quando mala praeterita per poenitentiam tolluntur. | |
| 3535 Ergo videtur quod post poenitentiam Deus remuneret priora bona in | |
| 3536 statu peccati facta, quod est ea vivificari.</p> | |
| 3537 <p title="III q. 89 a. 6 s. c."><a name="51516"><span class= | |
| 3538 "ref">[51516] IIIª q. 89 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3539 quod apostolus dicit, I Cor. XIII, <i>si distribuero in cibos | |
| 3540 pauperum omnes facultates meas, et si tradidero corpus meum ita ut | |
| 3541 ardeam, caritatem autem non habuero, nihil mihi prodest</i>. Hoc | |
| 3542 autem non esset si saltem per poenitentiam subsequentem | |
| 3543 vivificarentur. Non ergo poenitentia vivificat opera prius | |
| 3544 mortua.</p> | |
| 3545 <p title="III q. 89 a. 6 co."><a name="51517"><span class= | |
| 3546 "ref">[51517] IIIª q. 89 a. 6 co.</span></a> Respondeo | |
| 3547 dicendum quod opus aliquod dicitur mortuum dupliciter. Uno modo, | |
| 3548 effective, quia scilicet est causa mortis. Et secundum hoc, opera | |
| 3549 peccati dicuntur opera mortua, secundum illud Heb. IX, <i>sanguis | |
| 3550 Christi emundabit conscientias nostras ab operibus mortuis</i>. | |
| 3551 Haec igitur opera mortua non vivificantur per poenitentiam, sed | |
| 3552 magis abolentur, secundum illud Heb. VI, <i>non rursus iacientes | |
| 3553 fundamentum poenitentiae ab operibus mortuis</i>. Alio modo | |
| 3554 dicuntur opera mortua privative, scilicet quia carent vita | |
| 3555 spirituali, quae est ex caritate, per quam anima Deo coniungitur, | |
| 3556 ex quo vivit sicut corpus per animam. Et per hunc modum etiam fides | |
| 3557 quae est sine caritate, dicitur mortua, secundum illud Iac. II, | |
| 3558 <i>fides sine operibus mortua est</i>. Et per hunc etiam modum | |
| 3559 omnia opera quae sunt bona ex genere, si sine caritate fiant, | |
| 3560 dicuntur mortua, inquantum scilicet non procedunt ex principio | |
| 3561 vitae; sicut si dicamus sonum citharae vocem mortuam dare. Sic | |
| 3562 igitur differentia mortis et vitae in operibus est secundum | |
| 3563 comparationem ad principium a quo procedunt. Opera autem non | |
| 3564 possunt iterum a principio procedere, quia transeunt, et iterum | |
| 3565 eadem numero assumi non possunt. Unde impossibile est quod opera | |
| 3566 mortua iterum fiant viva per poenitentiam.</p> | |
| 3567 <p title="III q. 89 a. 6 ad 1"><a name="51518"><span class= | |
| 3568 "ref">[51518] IIIª q. 89 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3569 dicendum quod in rebus naturalibus tam mortua quam mortificata | |
| 3570 carent principio vitae. Sed opera dicuntur mortificata non ex parte | |
| 3571 principii a quo processerunt, sed ex parte impedimenti extrinseci. | |
| 3572 Mortua autem dicuntur ex parte principii. Et ideo non est similis | |
| 3573 ratio.</p> | |
| 3574 <p title="III q. 89 a. 6 ad 2"><a name="51519"><span class= | |
| 3575 "ref">[51519] IIIª q. 89 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3576 dicendum quod opera de genere bonorum sine caritate facta dicuntur | |
| 3577 mortua propter defectum caritatis et gratiae sicut principii. Hoc | |
| 3578 autem non praestatur eis per poenitentiam subsequentem, ut ex tali | |
| 3579 principio procedant. Unde ratio non sequitur.</p> | |
| 3580 <p title="III q. 89 a. 6 ad 3"><a name="51520"><span class= | |
| 3581 "ref">[51520] IIIª q. 89 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3582 dicendum quod Deus recordatur bonorum quae quis facit in statu | |
| 3583 peccati, non ut remuneret ea in vita aeterna, quod debetur solis | |
| 3584 operibus vivis, idest ex caritate factis, sed remunerat temporali | |
| 3585 remuneratione. Sicut Gregorius dicit, in homilia de divite et | |
| 3586 Lazaro, quod, <i>nisi dives ille aliquod bonum egisset et in | |
| 3587 praesenti saeculo remunerationem accepisset, nequaquam ei Abraham | |
| 3588 diceret, recepisti bona in vita tua</i>. Vel hoc etiam potest | |
| 3589 referri ad hoc quod patietur tolerabilius iudicium. Unde dicit | |
| 3590 Augustinus, in libro de patientia, <i>non possumus dicere | |
| 3591 schismatico melius fuisse ei ut, Christum negando, nihil eorum | |
| 3592 pateretur quae passus est confitendo, ut illud quod ait apostolus, | |
| 3593 si tradidero corpus meum ita ut ardeam, caritatem autem non | |
| 3594 habuero, nihil mihi prodest, intelligatur ad regnum caelorum | |
| 3595 obtinendum, non ad extremi iudicii supplicium tolerabilius | |
| 3596 subeundum</i>.</p> | |
| 3597 <br /> | |
| 3598 <div class="D">Quaestio 90</div> | |
| 3599 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 3600 <p title="III q. 90 pr."><a name="51521"><span class="ref">[51521] | |
| 3601 IIIª q. 90 pr.</span></a> Deinde considerandum est de partibus | |
| 3602 poenitentiae. Et primo, in generali; secundo, in speciali de | |
| 3603 singulis. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum poenitentia | |
| 3604 habeat partes. Secundo, de numero partium. Tertio, quales partes | |
| 3605 sint. Quarto, de divisione eius in partes subiectivas.</p> | |
| 3606 <br /> | |
| 3607 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 3608 <p title="III q. 90 a. 1 arg. 1"><a name="51522"><span class= | |
| 3609 "ref">[51522] IIIª q. 90 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 3610 proceditur. Videtur quod poenitentiae non debent partes assignari. | |
| 3611 Sacramenta enim sunt in quibus divina virtus secretius operatur | |
| 3612 salutem. Sed virtus divina est una et simplex. Non ergo | |
| 3613 poenitentiae, cum sit sacramentum, debent partes assignari.</p> | |
| 3614 <p title="III q. 90 a. 1 arg. 2"><a name="51523"><span class= | |
| 3615 "ref">[51523] IIIª q. 90 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3616 poenitentia est virtus, et est sacramentum. Sed ei inquantum est | |
| 3617 virtus, non assignantur partes, cum virtus sit habitus quidam, qui | |
| 3618 est simplex qualitas mentis. Similiter etiam ei poenitentiae | |
| 3619 inquantum est sacramentum, non videtur quod partes sint | |
| 3620 assignandae, quia Baptismo et aliis sacramentis non assignantur | |
| 3621 partes. Ergo poenitentiae nullae debent partes assignari.</p> | |
| 3622 <p title="III q. 90 a. 1 arg. 3"><a name="51524"><span class= | |
| 3623 "ref">[51524] IIIª q. 90 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3624 poenitentiae materia est peccatum, ut supra dictum est. Sed peccato | |
| 3625 non assignantur partes. Ergo etiam nec poenitentiae sunt partes | |
| 3626 assignandae.</p> | |
| 3627 <p title="III q. 90 a. 1 s. c."><a name="51525"><span class= | |
| 3628 "ref">[51525] IIIª q. 90 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3629 quod partes sunt ex quibus perfectio alicuius integratur. Sed | |
| 3630 poenitentiae perfectio integratur ex pluribus, scilicet ex | |
| 3631 contritione, confessione et satisfactione. Ergo poenitentia habet | |
| 3632 partes.</p> | |
| 3633 <p title="III q. 90 a. 1 co."><a name="51526"><span class= | |
| 3634 "ref">[51526] IIIª q. 90 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 3635 dicendum quod partes rei sunt in quas materialiter totum dividitur, | |
| 3636 habent enim se partes ad totum sicut materia ad formam; unde in II | |
| 3637 Physic. partes ponuntur in genere causae materialis, totum autem in | |
| 3638 genere causae formalis. Ubicumque igitur ex parte materiae | |
| 3639 invenitur aliqua pluralitas, ibi est invenire partium rationem. | |
| 3640 Dictum est autem supra quod in sacramento poenitentiae actus humani | |
| 3641 se habent per modum materiae. Et ideo, cum plures actus humani | |
| 3642 requirantur ad perfectionem poenitentiae, scilicet contritio, | |
| 3643 confessio et satisfactio, ut infra patebit, consequens est quod | |
| 3644 sacramentum poenitentiae habeat partes.</p> | |
| 3645 <p title="III q. 90 a. 1 ad 1"><a name="51527"><span class= | |
| 3646 "ref">[51527] IIIª q. 90 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3647 dicendum quod quodlibet sacramentum habet simplicitatem ratione | |
| 3648 virtutis divinae, quae in eo operatur. Sed virtus divina, propter | |
| 3649 sui magnitudinem, operari potest et per unum et per multa, ratione | |
| 3650 quorum alicui sacramento possunt partes assignari.</p> | |
| 3651 <p title="III q. 90 a. 1 ad 2"><a name="51528"><span class= | |
| 3652 "ref">[51528] IIIª q. 90 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3653 dicendum quod poenitentiae secundum quod est virtus, non | |
| 3654 assignantur partes, actus enim humani, qui multiplicantur in | |
| 3655 poenitentia, non comparantur ad habitum virtutis sicut partes, sed | |
| 3656 sicut effectus. Unde relinquitur quod partes assignentur | |
| 3657 poenitentiae inquantum est sacramentum, ad quod actus humani | |
| 3658 comparantur ut materia. In aliis autem sacramentis materia non sunt | |
| 3659 actus humani, sed aliqua res exterior, una quidem simplex, ut aqua | |
| 3660 vel oleum; sive composita, ut chrisma. Et ideo aliis sacramentis | |
| 3661 non assignantur partes.</p> | |
| 3662 <p title="III q. 90 a. 1 ad 3"><a name="51529"><span class= | |
| 3663 "ref">[51529] IIIª q. 90 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3664 dicendum quod peccata sunt materia remota poenitentiae, inquantum | |
| 3665 scilicet sunt ut materia vel obiectum humanorum actuum, qui sunt | |
| 3666 propria materia poenitentiae prout est sacramentum.</p> | |
| 3667 <br /> | |
| 3668 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 3669 <p title="III q. 90 a. 2 arg. 1"><a name="51530"><span class= | |
| 3670 "ref">[51530] IIIª q. 90 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum | |
| 3671 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter assignentur partes | |
| 3672 poenitentiae contritio, confessio et satisfactio. Contritio enim | |
| 3673 est in corde, et sic pertinet ad interiorem poenitentiam. Confessio | |
| 3674 autem est in ore, et satisfactio in opere, et sic duo ultima | |
| 3675 pertinent ad poenitentiam exteriorem. Poenitentia autem interior | |
| 3676 non est sacramentum, sed sola poenitentia exterior, quae sensui | |
| 3677 subiacet. Non ergo convenienter assignantur hae partes sacramento | |
| 3678 poenitentiae.</p> | |
| 3679 <p title="III q. 90 a. 2 arg. 2"><a name="51531"><span class= | |
| 3680 "ref">[51531] IIIª q. 90 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, in | |
| 3681 sacramento novae legis confertur gratia, ut supra habitum est. Sed | |
| 3682 in satisfactione non confertur aliqua gratia. Ergo satisfactio non | |
| 3683 est pars sacramenti.</p> | |
| 3684 <p title="III q. 90 a. 2 arg. 3"><a name="51532"><span class= | |
| 3685 "ref">[51532] IIIª q. 90 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, non | |
| 3686 est idem fructus rei et pars. Sed satisfactio est fructus | |
| 3687 poenitentiae, secundum illud Luc. III, <i>facite vobis dignos | |
| 3688 fructus poenitentiae</i>. Ergo non est pars poenitentiae.</p> | |
| 3689 <p title="III q. 90 a. 2 arg. 4"><a name="51533"><span class= | |
| 3690 "ref">[51533] IIIª q. 90 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 3691 poenitentia ordinatur contra peccatum. Sed peccatum potest perfici | |
| 3692 solum in corde per consensum, ut in secunda parte habitum est. Ergo | |
| 3693 et poenitentia. Non ergo debent poenitentiae partes poni confessio | |
| 3694 oris et satisfactio operis.</p> | |
| 3695 <p title="III q. 90 a. 2 s. c."><a name="51534"><span class= | |
| 3696 "ref">[51534] IIIª q. 90 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 3697 videtur quod debeant poni plures partes poenitentiae. Pars enim | |
| 3698 hominis ponitur non solum corpus, quasi materia, sed etiam anima, | |
| 3699 quae est forma. Sed tria praedicta, cum sint actus poenitentis, se | |
| 3700 habent sicut materia, absolutio autem sacerdotis se habet per modum | |
| 3701 formae. Ergo absolutio sacerdotis debet poni quarta pars | |
| 3702 poenitentiae.</p> | |
| 3703 <p title="III q. 90 a. 2 co."><a name="51535"><span class= | |
| 3704 "ref">[51535] IIIª q. 90 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 3705 dicendum quod duplex est pars, ut dicitur in V Metaphys. scilicet | |
| 3706 pars essentiae, et pars quantitatis. Partes quidem essentiae sunt, | |
| 3707 naturaliter quidem, forma et materia, logice autem, genus et | |
| 3708 differentia. Hoc autem modo quodlibet sacramentum distinguitur in | |
| 3709 materiam et formam sicut in partes essentiae, unde et supra dictum | |
| 3710 est quod sacramenta consistunt in rebus et verbis. Sed quia | |
| 3711 quantitas se tenet ex parte materiae, partes quantitatis sunt | |
| 3712 partes materiae. Et hoc modo sacramento poenitentiae specialiter | |
| 3713 assignantur partes, ut supra dictum est, quantum ad actus | |
| 3714 poenitentis, qui sunt materia huius sacramenti. Dictum est autem | |
| 3715 supra quod alio modo fit recompensatio offensae in poenitentia, et | |
| 3716 in vindicativa iustitia. Nam in vindicativa iustitia fit | |
| 3717 recompensatio secundum arbitrium iudicis, non secundum voluntatem | |
| 3718 offendentis vel offensi, sed in poenitentia fit recompensatio | |
| 3719 offensae secundum voluntatem peccantis, et secundum arbitrium Dei, | |
| 3720 in quem peccatur; quia hic non quaeritur sola reintegratio | |
| 3721 aequalitatis iustitiae, sicut in iustitia vindicativa, sed magis | |
| 3722 reconciliatio amicitiae, quod fit dum offendens recompensat | |
| 3723 secundum voluntatem eius quem offendit. Sic igitur requiritur ex | |
| 3724 parte poenitentis, primo quidem, voluntas recompensandi, quod fit | |
| 3725 per contritionem; secundo, quod se subiiciat arbitrio sacerdotis | |
| 3726 loco Dei, quod fit in confessione; tertio, quod recompenset | |
| 3727 secundum arbitrium ministri Dei, quod fit in satisfactione. Et ideo | |
| 3728 contritio, confessio et satisfactio ponuntur partes | |
| 3729 poenitentiae.</p> | |
| 3730 <p title="III q. 90 a. 2 ad 1"><a name="51536"><span class= | |
| 3731 "ref">[51536] IIIª q. 90 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3732 dicendum quod contritio secundum essentiam quidem est in corde, et | |
| 3733 pertinet ad interiorem poenitentiam, virtualiter autem pertinet ad | |
| 3734 poenitentiam exteriorem, inquantum scilicet implicat propositum | |
| 3735 confitendi et satisfaciendi.</p> | |
| 3736 <p title="III q. 90 a. 2 ad 2"><a name="51537"><span class= | |
| 3737 "ref">[51537] IIIª q. 90 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3738 dicendum quod satisfactio confert gratiam prout est in proposito, | |
| 3739 et auget eam prout est in executione, sicut Baptismus in adultis, | |
| 3740 ut supra dictum est.</p> | |
| 3741 <p title="III q. 90 a. 2 ad 3"><a name="51538"><span class= | |
| 3742 "ref">[51538] IIIª q. 90 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3743 dicendum quod satisfactio est pars poenitentiae sacramenti; fructus | |
| 3744 autem poenitentiae virtutis.</p> | |
| 3745 <p title="III q. 90 a. 2 ad 4"><a name="51539"><span class= | |
| 3746 "ref">[51539] IIIª q. 90 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 3747 dicendum quod plura requiruntur ad bonum, quod procedit ex integra | |
| 3748 causa, quam ad malum, quod procedit ex singularibus defectibus, | |
| 3749 secundum Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Et ideo, licet peccatum | |
| 3750 perficiatur in consensu cordis, ad perfectionem tamen poenitentiae | |
| 3751 requiritur et contritio cordis, et confessio oris, et satisfactio | |
| 3752 operis.</p> | |
| 3753 <p title="III q. 90 a. 2 ad 5"><a name="51540"><span class= | |
| 3754 "ref">[51540] IIIª q. 90 a. 2 ad 5</span></a> Ad contrarium | |
| 3755 patet solutio per ea quae dicta sunt.</p> | |
| 3756 <br /> | |
| 3757 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 3758 <p title="III q. 90 a. 3 arg. 1"><a name="51541"><span class= | |
| 3759 "ref">[51541] IIIª q. 90 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 3760 proceditur. Videtur quod praedicta tria non sint partes integrales | |
| 3761 poenitentiae. Poenitentia enim, ut dictum est, contra peccatum | |
| 3762 ordinatur. Sed peccatum cordis, oris et operis sunt partes | |
| 3763 subiectivae peccati, et non partes integrales, quia peccatum de | |
| 3764 quolibet horum praedicatur. Ergo etiam in poenitentia contritio | |
| 3765 cordis et confessio oris et satisfactio operis non sunt partes | |
| 3766 integrales.</p> | |
| 3767 <p title="III q. 90 a. 3 arg. 2"><a name="51542"><span class= | |
| 3768 "ref">[51542] IIIª q. 90 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3769 nulla pars integralis in se continet aliam sibi condivisam. Sed | |
| 3770 contritio continet in se confessionem et satisfactionem in | |
| 3771 proposito. Ergo non sunt partes integrales.</p> | |
| 3772 <p title="III q. 90 a. 3 arg. 3"><a name="51543"><span class= | |
| 3773 "ref">[51543] IIIª q. 90 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, ex | |
| 3774 partibus integralibus simul et aequaliter constituitur totum, sicut | |
| 3775 linea ex suis partibus. Sed hoc non contingit hic. Ergo praedicta | |
| 3776 non sunt partes integrales poenitentiae.</p> | |
| 3777 <p title="III q. 90 a. 3 s. c."><a name="51544"><span class= | |
| 3778 "ref">[51544] IIIª q. 90 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 3779 illae dicuntur partes integrales ex quibus integratur perfectio | |
| 3780 totius. Sed ex tribus praedictis integratur perfectio poenitentiae. | |
| 3781 Ergo sunt partes integrales poenitentiae.</p> | |
| 3782 <p title="III q. 90 a. 3 co."><a name="51545"><span class= | |
| 3783 "ref">[51545] IIIª q. 90 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 3784 dicendum quod quidam dixerunt haec tria esse partes subiectivas | |
| 3785 poenitentiae. Sed hoc non potest esse. Quia partibus subiectivis | |
| 3786 singulis adest tota virtus totius, et simul, et aequaliter, sicut | |
| 3787 tota virtus animalis, inquantum est animal, salvatur in qualibet | |
| 3788 specie animalis, quae simul et aequaliter dividunt animal. Sed hoc | |
| 3789 non est in proposito. Et ideo alii dixerunt quod sunt partes | |
| 3790 potentiales. Sed nec hoc iterum esse potest. Quia singulis partibus | |
| 3791 potentialibus adest totum secundum totam essentiam, sicut tota | |
| 3792 essentia animae adest cuilibet eius potentiae. Sed hoc non est in | |
| 3793 proposito. Unde relinquitur quod praedicta tria sint partes | |
| 3794 integrales poenitentiae, ad quarum rationem exigitur ut totum non | |
| 3795 adsit singulis partibus neque secundum totam virtutem eius, neque | |
| 3796 secundum totam essentiam, sed omnibus simul.</p> | |
| 3797 <p title="III q. 90 a. 3 ad 1"><a name="51546"><span class= | |
| 3798 "ref">[51546] IIIª q. 90 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3799 dicendum quod peccatum, quia rationem mali habet, potest in uno | |
| 3800 tantum perfici, ut dictum est. Et ideo peccatum quod in solo corde | |
| 3801 perficitur, est una species peccati. Alia vero species est peccatum | |
| 3802 quod perficitur in corde et ore. Tertia vero species est peccatum | |
| 3803 quod perficitur in corde et opere. Et huius peccati partes quasi | |
| 3804 integrales sunt quod est in corde, et quod est in ore, et quod est | |
| 3805 in opere. Et ideo poenitentiae, quae in his tribus perficitur, haec | |
| 3806 tria sunt partes integrales.</p> | |
| 3807 <p title="III q. 90 a. 3 ad 2"><a name="51547"><span class= | |
| 3808 "ref">[51547] IIIª q. 90 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3809 dicendum quod una pars integralis potest continere totum, licet non | |
| 3810 secundum essentiam, fundamentum enim quodammodo virtute continet | |
| 3811 totum aedificium. Et hoc modo contritio continet virtute totam | |
| 3812 poenitentiam.</p> | |
| 3813 <p title="III q. 90 a. 3 ad 3"><a name="51548"><span class= | |
| 3814 "ref">[51548] IIIª q. 90 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3815 dicendum quod omnes partes integrales habent ordinem quendam ad | |
| 3816 invicem. Sed quaedam habent ordinem tantum in situ, sive | |
| 3817 consequenter se habeant, sicut partes exercitus; sive se tangant, | |
| 3818 sicut partes acervi; sive etiam colligentur, sicut partes domus; | |
| 3819 sive etiam continuentur, sicut partes lineae. Quaedam vero habent | |
| 3820 insuper ordinem virtutis, sicut partes animalis, quarum prima | |
| 3821 virtute est cor, et aliae quodam ordine virtutis dependent ab | |
| 3822 invicem. Tertio modo ordinantur ordine temporis, sicut partes | |
| 3823 temporis et motus. Partes igitur poenitentiae habent ad invicem | |
| 3824 ordinem virtutis et temporis, quia sunt actus; non autem ordinem | |
| 3825 situs, quia non habent positionem.</p> | |
| 3826 <br /> | |
| 3827 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 3828 <p title="III q. 90 a. 4 arg. 1"><a name="51549"><span class= | |
| 3829 "ref">[51549] IIIª q. 90 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 3830 proceditur. Videtur quod inconvenienter dividatur poenitentia in | |
| 3831 poenitentiam ante Baptismum, et poenitentiam mortalium, et | |
| 3832 poenitentiam venialium. Poenitentia enim est secunda tabula post | |
| 3833 naufragium, ut supra dictum est, Baptismus autem prima. Illud ergo | |
| 3834 quod est ante Baptismum, non debet poni species poenitentiae.</p> | |
| 3835 <p title="III q. 90 a. 4 arg. 2"><a name="51550"><span class= | |
| 3836 "ref">[51550] IIIª q. 90 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3837 quod potest destruere maius, potest etiam destruere minus. Sed | |
| 3838 mortale est maius peccatum quam veniale. Illa vero poenitentia quae | |
| 3839 est de mortalibus, eadem etiam est de venialibus. Non ergo debent | |
| 3840 poni diversae species poenitentiae.</p> | |
| 3841 <p title="III q. 90 a. 4 arg. 3"><a name="51551"><span class= | |
| 3842 "ref">[51551] IIIª q. 90 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3843 sicut post Baptismum peccatur venialiter et mortaliter, ita etiam | |
| 3844 ante Baptismum. Si ergo post Baptismum distinguitur poenitentia | |
| 3845 venialium et mortalium, pari ratione debet distingui ante | |
| 3846 Baptismum. Non ergo convenienter distinguitur poenitentia per has | |
| 3847 species.</p> | |
| 3848 <p title="III q. 90 a. 4 s. c."><a name="51552"><span class= | |
| 3849 "ref">[51552] IIIª q. 90 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3850 quod Augustinus, in libro de poenitentia, ponit praedictas tres | |
| 3851 species poenitentiae.</p> | |
| 3852 <p title="III q. 90 a. 4 co."><a name="51553"><span class= | |
| 3853 "ref">[51553] IIIª q. 90 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 3854 dicendum quod haec divisio est poenitentiae secundum quod est | |
| 3855 virtus. Est autem considerandum quod quaelibet virtus operatur | |
| 3856 secundum congruentiam temporis, sicut et secundum alias debitas | |
| 3857 circumstantias. Unde et virtus poenitentiae actum suum habet in hoc | |
| 3858 tempore secundum quod convenit novae legi pertinet autem ad | |
| 3859 poenitentiam ut detestetur peccata praeterita, cum proposito | |
| 3860 immutandi vitam in melius, quod est quasi poenitentiae finis. Et | |
| 3861 quia moralia recipiunt speciem secundum finem, ut in secunda parte | |
| 3862 habitum est; consequens est quod diversae species poenitentiae | |
| 3863 accipiantur secundum diversas immutationes quas poenitens intendit. | |
| 3864 Est autem triplex immutatio a poenitente intenta. Prima quidem per | |
| 3865 regenerationem in novam vitam. Et haec pertinet ad poenitentiam | |
| 3866 quae est ante Baptismum. Secunda autem immutatio est per | |
| 3867 reformationem vitae praeteritae iam corruptae. Et haec pertinet ad | |
| 3868 poenitentiam mortalium post Baptismum. Tertia autem immutatio est | |
| 3869 in perfectiorem operationem vitae. Et haec pertinet ad poenitentiam | |
| 3870 venialium, quae remittuntur per aliquem ferventem actum caritatis, | |
| 3871 ut supra dictum est.</p> | |
| 3872 <p title="III q. 90 a. 4 ad 1"><a name="51554"><span class= | |
| 3873 "ref">[51554] IIIª q. 90 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3874 dicendum quod poenitentia quae est ante Baptismum, non est | |
| 3875 sacramentum, sed est actus virtutis disponens ad sacramentum | |
| 3876 Baptismi.</p> | |
| 3877 <p title="III q. 90 a. 4 ad 2"><a name="51555"><span class= | |
| 3878 "ref">[51555] IIIª q. 90 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3879 dicendum quod poenitentia quae delet peccata mortalia delet etiam | |
| 3880 venialia, sed non convertitur. Et ideo hae duae poenitentiae se | |
| 3881 habent sicut perfectum et imperfectum.</p> | |
| 3882 <p title="III q. 90 a. 4 ad 3"><a name="51556"><span class= | |
| 3883 "ref">[51556] IIIª q. 90 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3884 dicendum quod ante Baptismum non sunt peccata venialia sine | |
| 3885 mortalibus. Et quia veniale sine mortali dimitti non potest, ut | |
| 3886 supra dictum est; ideo ante Baptismum non distinguitur poenitentia | |
| 3887 mortalium et venialium.</p> | |
| 3888 <div class="centro"><br /> | |
| 3889 <p><a href="sth4083.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" | |
| 3890 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> | |
| 3891 <a href="iopera.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" | |
| 3892 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> | |
| 3893 <br /> | |
| 3894 <hr /> | |
| 3895 <br /> | |
| 3896 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 3897 hanc editionem<br /> | |
| 3898 Iura omnia asservantur<br /> | |
| 3899 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" | |
| 3900 style="text-decoration=none">49644264</a></address> | |
| 3901 </div> | |
| 3902 </body> | |
| 3903 </html> |
