|
36
|
1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
|
|
|
2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
|
|
|
3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
|
|
|
4 <head>
|
|
|
5 <meta name="generator" content=
|
|
|
6 "HTML Tidy for Cygwin (vers 25 March 2009), see www.w3.org" />
|
|
|
7 <meta http-equiv="Content-Type" content=
|
|
|
8 "text/html; charset=us-ascii" />
|
|
|
9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
|
|
|
10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
|
|
|
11 <meta name="keywords" content=
|
|
|
12 "Thomas de Aquino, Corpus Thomisticum" />
|
|
|
13 <meta name="language" content="Latin" />
|
|
|
14 <meta name="security" content="public" />
|
|
|
15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
|
|
|
16 <meta name="author" content="Enrique Alarcón" />
|
|
|
17 <meta name="abstract" content="" />
|
|
|
18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
|
|
|
19 "text/css" />
|
|
|
20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
|
|
|
21 "text/css" />
|
|
|
22 <title>Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura, cap.
|
|
|
23 7-11</title>
|
|
|
24 </head>
|
|
|
25 <body>
|
|
|
26 <div class="tres"><a href="http://www.corpusthomisticum.org/">CORPUS THOMISTICUM</a></div>
|
|
|
27 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
|
|
|
28 <div class="uno">Super Evangelium S. Ioannis lectura</div>
|
|
|
29 <div class="dos">a capite VII ad caput XI</div>
|
|
|
30 <br />
|
|
|
31 <div class="centro">
|
|
|
32 <table align="center" summary="Imago">
|
|
|
33 <tr>
|
|
|
34 <th><img src="icons/crux190.jpg" width="164" height="190" border=
|
|
|
35 "0" alt="Thomas de Aquino a Beato Angelico depictus" align=
|
|
|
36 "middle" /></th>
|
|
|
37 </tr>
|
|
|
38 </table>
|
|
|
39 <br />
|
|
|
40 <span class="tres">Textum Taurini 1952 editum<br />
|
|
|
41 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
|
|
|
42 magneticas<br />
|
|
|
43 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br />
|
|
|
44 <br /></span><br />
|
|
|
45 <hr />
|
|
|
46 <br />
|
|
|
47 <p><a href="cih06.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
|
|
|
48 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a>
|
|
|
49 <a href="cih12.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
|
|
|
50 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
|
|
|
51 <script language="JavaScript" type="text/javascript">
|
|
|
52 //<![CDATA[
|
|
30
|
53 <!--
|
|
|
54 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
|
|
|
55 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
|
|
|
56 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
|
|
|
57 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
|
|
|
58 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
|
|
|
59 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum');
|
|
|
60 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia');
|
|
|
61 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
|
|
|
62 document.write('<OPTION VALUE="none">-------------------------------------------');
|
|
|
63 document.write('<OPTION VALUE="#87466">Super Io., cap. 7 l. 1');
|
|
|
64 document.write('<OPTION VALUE="#87467">Super Io., cap. 7 l. 2');
|
|
|
65 document.write('<OPTION VALUE="#87468">Super Io., cap. 7 l. 3');
|
|
|
66 document.write('<OPTION VALUE="#87469">Super Io., cap. 7 l. 4');
|
|
|
67 document.write('<OPTION VALUE="#87470">Super Io., cap. 7 l. 5');
|
|
|
68 document.write('<OPTION VALUE="#87471">Super Io., cap. 8 l. 1');
|
|
|
69 document.write('<OPTION VALUE="#87472">Super Io., cap. 8 l. 2');
|
|
|
70 document.write('<OPTION VALUE="#87473">Super Io., cap. 8 l. 3');
|
|
|
71 document.write('<OPTION VALUE="#87474">Super Io., cap. 8 l. 4');
|
|
|
72 document.write('<OPTION VALUE="#87475">Super Io., cap. 8 l. 5');
|
|
|
73 document.write('<OPTION VALUE="#87476">Super Io., cap. 8 l. 6');
|
|
|
74 document.write('<OPTION VALUE="#87477">Super Io., cap. 8 l. 7');
|
|
|
75 document.write('<OPTION VALUE="#87478">Super Io., cap. 8 l. 8');
|
|
|
76 document.write('<OPTION VALUE="#87479">Super Io., cap. 9 l. 1');
|
|
|
77 document.write('<OPTION VALUE="#87480">Super Io., cap. 9 l. 2');
|
|
|
78 document.write('<OPTION VALUE="#87481">Super Io., cap. 9 l. 3');
|
|
|
79 document.write('<OPTION VALUE="#87482">Super Io., cap. 9 l. 4');
|
|
|
80 document.write('<OPTION VALUE="#87483">Super Io., cap. 10 l. 1');
|
|
|
81 document.write('<OPTION VALUE="#87484">Super Io., cap. 10 l. 2');
|
|
|
82 document.write('<OPTION VALUE="#87485">Super Io., cap. 10 l. 3');
|
|
|
83 document.write('<OPTION VALUE="#87486">Super Io., cap. 10 l. 4');
|
|
|
84 document.write('<OPTION VALUE="#87487">Super Io., cap. 10 l. 5');
|
|
|
85 document.write('<OPTION VALUE="#87488">Super Io., cap. 10 l. 6');
|
|
|
86 document.write('<OPTION VALUE="#87489">Super Io., cap. 11 l. 1');
|
|
|
87 document.write('<OPTION VALUE="#87490">Super Io., cap. 11 l. 2');
|
|
|
88 document.write('<OPTION VALUE="#87491">Super Io., cap. 11 l. 3');
|
|
|
89 document.write('<OPTION VALUE="#87492">Super Io., cap. 11 l. 4');
|
|
|
90 document.write('<OPTION VALUE="#87493">Super Io., cap. 11 l. 5');
|
|
|
91 document.write('<OPTION VALUE="#87494">Super Io., cap. 11 l. 6');
|
|
|
92 document.write('<OPTION VALUE="#87495">Super Io., cap. 11 l. 7');
|
|
|
93 document.write('<OPTION VALUE="#87496">Super Io., cap. 11 l. 8');
|
|
36
|
94 document.write('<\/SELECT>');
|
|
30
|
95 document.write('<BR><BR>');
|
|
|
96 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
|
|
36
|
97 document.write('<\/FORM>');
|
|
30
|
98 // -->
|
|
36
|
99 //]]>
|
|
|
100 </script><br />
|
|
|
101 <hr />
|
|
|
102 <br /></div>
|
|
|
103 <div class="C">Caput 7</div>
|
|
|
104 <div class="D">Lectio 1</div>
|
|
|
105 <p title="Super Io., cap. 7 l. 1"><a name="87466"><span class=
|
|
|
106 "ref">[87466] Super Io., cap. 7 l. 1</span></a> Postquam dominus
|
|
|
107 egit de vita spirituali et nutrimento, hic consequenter agit de
|
|
|
108 instructione seu doctrina, quae est necessaria spiritualiter
|
|
|
109 regeneratis, ut dictum est supra, et primo ostendit originem suae
|
|
|
110 doctrinae; secundo manifestat eius utilitatem ab octavo capitulo,
|
|
|
111 et deinceps. Circa primum tria facit. Primo ponitur locus ubi
|
|
|
112 originem suae doctrinae manifestavit; secundo ponuntur occasiones
|
|
|
113 eam manifestandi, ibi <i>Iudaei ergo quaerebant eum</i> etc.;
|
|
|
114 tertio ponitur ipsa manifestatio, ibi <i>respondit eis Iesus, et
|
|
|
115 dixit: mea doctrina non est mea</i> et cetera. Circa primum tria
|
|
|
116 facit. Primo ponitur incitatio Christi ad eundum ad locum, ubi
|
|
|
117 publicavit originem suae doctrinae; secundo ponitur recusatio
|
|
|
118 domini, ibi <i>dicit ergo eis Iesus</i> etc.; tertio subditur
|
|
|
119 quomodo Christus ad locum illum pervenit, ibi <i>haec cum dixisset,
|
|
|
120 ipse mansit in Galilaea</i>. Circa primum duo facit. Primo ponit
|
|
|
121 occasiones quare Christum incitabant ad eundum; secundo subdit
|
|
|
122 ipsam incitationem, ibi <i>dixerunt autem ad eum fratres eius</i>.
|
|
|
123 Ex tribus autem movebantur ut incitarent Christum ad eundum in
|
|
|
124 Iudaeam: primo quidem ex mora eius; secundo ex proposito; tertio ex
|
|
|
125 congruitate temporis. Ex mora quidem eius in Galilaea, in qua
|
|
|
126 ostendebat Christus se velle morari: et ideo dicit <i>post
|
|
|
127 haec</i>, verba scilicet quae dicta sunt in Capharnaum,
|
|
|
128 <i>ambulabat Iesus in Galilaeam</i>; scilicet, acceperat iter de
|
|
|
129 Capharnaum, quae erat metropolis Galilaeae, ut discurreret per
|
|
|
130 Galilaeam. Ideo autem dominus in Galilaea frequentius moratur, ut
|
|
|
131 ostendat nobis transmigrandum esse de vitiis ad virtutes; Ez. XII,
|
|
|
132 3: <i>tu ergo, fili hominis, fac tibi vasa transmigrationis, et
|
|
|
133 transmigrabis per diem coram eis</i>. Ex proposito autem Christi,
|
|
|
134 qui forte eis per verba innotuit; et ideo dicit <i>non enim volebat
|
|
|
135 in Iudaeam ambulare</i>. Cuius ratio est <i>quia quaerebant eum
|
|
|
136 Iudaei interficere</i>; supra V, 18: <i>quaerebant eum Iudaei
|
|
|
137 interficere: quia non solum solvebat sabbatum, sed et patrem suum
|
|
|
138 dicebat Deum, aequalem se faciens Deo</i>. Sed numquid non poterat
|
|
|
139 illuc ire, et ambulare inter Iudaeos, et ab eis non occidi, sicut
|
|
|
140 fecit infra VIII, 59? Respondeo dicendum, quod ad hoc triplex ratio
|
|
|
141 assignatur. Prima ab Augustino: quia futurum erat ut aliquis
|
|
|
142 fidelis Christi absconderet se ne a persecutoribus inveniretur. Ne
|
|
|
143 ergo illi fuga obiiceretur pro crimine, voluit dominus ad
|
|
|
144 consolationem nostram hoc in se praecessisse ostendere: quod etiam
|
|
|
145 et verbo docuit. Matth. X, 23: <i>si vos persecuti fuerint in una
|
|
|
146 civitate, fugite in aliam</i>. Alia quidem ratio est, quia scilicet
|
|
|
147 Christus Deus erat et homo, et ideo virtute divinitatis poterat non
|
|
|
148 laedi a persecutoribus. Sed hoc noluit continue facere, quia sic
|
|
|
149 fuisset declarata eius divinitas, quod tamen humanitas eius
|
|
|
150 venisset in dubium. Et ideo fugiens quandoque persecutores ut homo,
|
|
|
151 asserit suam humanitatem, ut confundat omnes eum non verum hominem
|
|
|
152 fuisse dicentes. Quandoque autem transiens illaesus per eos,
|
|
|
153 ostendit suam divinitatem, confundens omnes eum hominem purum esse
|
|
|
154 dicentes. Et ideo Chrysostomus habet aliam litteram, scilicet non
|
|
|
155 enim habebat potestatem, si vellet, in Iudaeam ambulare: quod
|
|
|
156 dicitur secundum modum humanum; sicut si dicatur: aliquis non
|
|
|
157 potest aliquo ire, si vellet, propter insidias. Tertia ratio est,
|
|
|
158 quia nondum passionis aderat tempus: futurum enim erat ut pateretur
|
|
|
159 in Pascha, quando immolabatur agnus, ut sic victima succederet
|
|
|
160 victimae; infra XIII, v. 1: <i>sciens Iesus quia venit hora eius ut
|
|
|
161 transeat ex hoc mundo ad patrem</i>. Ex congruitate vero temporis,
|
|
|
162 quia erat tempus congruum ad eundum in Ierusalem: et hoc est quod
|
|
|
163 dicit <i>erat autem in proximo die festus Iudaeorum Scenopegia</i>.
|
|
|
164 Scenopegia autem Graecum est, compositum ex scenos, quod est umbra,
|
|
|
165 et phagim, quod est comedere; quasi dicat: erat tempus in quo
|
|
|
166 comedebant in tabernaculis. Dominus enim mandavit filiis Israel,
|
|
|
167 Lev. XXIII, 41, quod mense septimo per septem dies habitarent in
|
|
|
168 tabernaculis, in memoriam quod quadraginta annis habitaverunt in
|
|
|
169 tabernaculis in deserto. Et hoc festum tunc celebrabant Iudaei.
|
|
|
170 Commemorat autem hoc Evangelista, ut ostendat quod multum tempus
|
|
|
171 praetermisit ab eo tempore quo praemissa de cibo spirituali dicta
|
|
|
172 fuerunt usque ad istud tempus. Nam quando fecit miraculum de
|
|
|
173 panibus, erat prope dies Paschae; hoc autem festum Scenopegiae est
|
|
|
174 multo post Pascha; et sic nihil eorum quae in quinque mensibus
|
|
|
175 intermediis per dominum facta sunt, recitat hic Evangelista: ut
|
|
|
176 detur intelligi quod licet indeficienter signa faceret, ut patet
|
|
|
177 infra ultimo, illa praecipue studuerunt Evangelistae dicere pro
|
|
|
178 quibus aut querela aut contradictio a Iudaeis subsequebatur.
|
|
|
179 Consequenter cum dicit <i>dixerunt autem ad eum fratres eius</i>,
|
|
|
180 ponitur incitatio fratrum domini, et primo ponitur eorum admonitio;
|
|
|
181 secundo assignatur admonitionis ratio, ibi <i>ut discipuli tui
|
|
|
182 videant opera tua</i>; tertio ab Evangelista assignatur causa talis
|
|
|
183 rationis, ibi <i>neque enim fratres eius credebant in eum</i>.
|
|
|
184 Circa primum primo ponuntur incitantes; unde dicit <i>dixerunt
|
|
|
185 autem ad eum fratres eius</i>, non carnales et uterini, ut Elvidius
|
|
|
186 blasphemavit, quod abhorret fides Catholica, quod sanctissimus ille
|
|
|
187 virgineus uterus qui Deum protulit et hominem, protulisset
|
|
|
188 postmodum alium hominem mortalem. Fratres ergo eius erant
|
|
|
189 cognatione, quia erant consanguinei beatae Mariae virginis; haec
|
|
|
190 enim est consuetudo Scripturae, consanguineos appellare fratres,
|
|
|
191 secundum illud Gen. c. XIII, 8: <i>non sit, quaeso, iurgium inter
|
|
|
192 me et te (...) fratres enim sumus</i>; cum tamen Lot nepos esset
|
|
|
193 Abrahae. Et, ut Augustinus dicit, sicut in sepulcro ubi positum
|
|
|
194 fuerat corpus domini, nec ante nec postea iacuit corpus, sic uterus
|
|
|
195 Mariae nec ante nec postea quidquam mortale concepit. Sed quia
|
|
|
196 aliqui de consanguineis beatae virginis erant apostoli, sicut filii
|
|
|
197 Zebedaei, et Iacobi Alphaei, et alii, ideo non est intelligendum
|
|
|
198 quod fuerunt de illis qui incitaverunt Christum, sed illi fuerunt
|
|
|
199 alii propinqui eius, qui Christum non diligebant. Secundo ponitur
|
|
|
200 monitio eorum, cum dicunt <i>transi hinc</i>, scilicet de Galilaea,
|
|
|
201 <i>et vade in Iudaeam</i>, ubi est Ierusalem locus solemnis,
|
|
|
202 doctoribus conveniens; Amos VII, 12: <i>qui vides, gradere in
|
|
|
203 terram Iuda, et ibi comedes panem tuum, et prophetabis ibi</i>.
|
|
|
204 Rationem autem subdunt, dicentes <i>ut et discipuli tui videant
|
|
|
205 opera tua</i>, ubi ostendunt se primo inanis gloriae cupidos;
|
|
|
206 secundo suspiciosos, et tertio incredulos. Cupidos quidem inanis
|
|
|
207 gloriae ostendunt se, cum dicunt <i>ut et discipuli tui videant
|
|
|
208 opera tua</i>. Patiebantur enim aliquid humani ad Christum, et
|
|
|
209 volebant captare gloriam de honore humano, qui Christo exhiberetur
|
|
|
210 a turbis; et ideo inducebant eum ut faceret opera sua in publico.
|
|
|
211 Est enim proprium inanis gloriae cupidi ut quidquid gloriosum sui
|
|
|
212 vel suorum fuerit, ostendatur in publico; Matth. VI, 5: <i>amant in
|
|
|
213 synagogis et in angulis platearum stantes orare ut videantur ab
|
|
|
214 hominibus</i>; de quibus dicitur infra XII, 43: <i>dilexerunt magis
|
|
|
215 gloriam hominum quam Dei</i>. Suspiciosos autem ostendunt se et
|
|
|
216 primo de formidine Christum notant; unde dicunt ei <i>nemo quippe
|
|
|
217 in occulto aliquid facit</i>, quasi dicant: tu dicis te facere
|
|
|
218 miracula, sed facis in occulto et hoc ex timore, alioquin ires in
|
|
|
219 Ierusalem et faceres ea ibi coram multitudine. Sed tamen dominus
|
|
|
220 dicit infra XVIII, v. 20: <i>in occulto locutus sum nihil</i>.
|
|
|
221 Secundo notant eum de amore gloriae; unde dicunt <i>et quaerit ipse
|
|
|
222 in palam esse</i>, quasi dicant: tu quaeris gloriam de his quae
|
|
|
223 facis, et tamen propter timorem abscondis te. Hoc est proprium
|
|
|
224 malorum, ut credant alios similes eis animi passiones habere. Vide
|
|
|
225 quam irreverenter prudentia carnis verbum carnem factum arguebat:
|
|
|
226 contra quos dicit Iob IV, 3: <i>arguis eum qui non est similis
|
|
|
227 tibi, et loqueris quod tibi non expedit</i>. Incredulos ostendunt
|
|
|
228 se esse, cum dicunt <i>si haec facis, manifesta teipsum mundo</i>;
|
|
|
229 quasi sub dubio ponunt an ipse miracula faciat; Is. XXI, 2: <i>qui
|
|
|
230 incredulus est, infideliter agit</i>. Causam autem quare sic
|
|
|
231 loquebantur, subdit Evangelista cum dicit <i>neque enim fratres
|
|
|
232 eius credebant in eum</i>. Contingit enim quod carnales
|
|
|
233 consanguinei maxime adversantur suis, et invident de bonis
|
|
|
234 spiritualibus, et contemnunt eum. Unde dicit Augustinus: Christum
|
|
|
235 consanguineum habere potuerunt, credere autem in eum in ipsa
|
|
|
236 propinquitate fastidierunt. Mich. VII, 6: <i>inimici hominis
|
|
|
237 domestici eius</i>; Iob XIX, 13: <i>fratres meos longe facit a me,
|
|
|
238 et noti mei quasi alieni recesserunt a me: dereliquerunt me proximi
|
|
|
239 mei, et qui me noverant, obliti sunt mei</i>. Consequenter cum
|
|
|
240 dicit <i>dixit ergo eis Iesus: tempus meum nondum advenit</i> etc.,
|
|
|
241 ponitur Christi responsio, et primo designat temporis ad
|
|
|
242 ascendendum indispositionem; secundo assignat dictorum rationem,
|
|
|
243 ibi <i>non potest mundus odisse vos</i>; tertio ponit ascendendi
|
|
|
244 recusationem, ibi <i>vos ascendite ad diem festum hunc</i> et
|
|
|
245 cetera. Sciendum est autem quod tota sequens littera aliter
|
|
|
246 exponitur secundum Augustinum, et aliter secundum Chrysostomum.
|
|
|
247 Nam, secundum Augustinum, fratres domini invitabant eum ad humanam
|
|
|
248 gloriam. Est autem tempus quo sancti perveniunt ad gloriam,
|
|
|
249 scilicet tempus futurum, ad quam perveniunt per passiones et
|
|
|
250 tribulationes. Sap. c. III, 6: <i>tamquam aurum in fornace probavit
|
|
|
251 illos, et quasi holocausti hostiam accepit illos, et in tempore
|
|
|
252 erit respectus illorum</i>. Aliud vero est tempus quo mundani
|
|
|
253 gloriam suam acquirunt, scilicet tempus praesens. Sap. c. II, 7:
|
|
|
254 <i>non praetereat nos flos temporis: coronemus nos rosis antequam
|
|
|
255 marcescant, nullum pratum sit quod non pertranseat luxuria
|
|
|
256 nostra</i> et cetera. Voluit ergo dominus ostendere quod non
|
|
|
257 quaerebat gloriam huius temporis; sed ad celsitudinem gloriae
|
|
|
258 caelestis per passionem et humilitatem suam volebat pervenire. Lc.
|
|
|
259 ult., 26: <i>oportuit Christum pati, et ita intrare in gloriam
|
|
|
260 suam</i>. Et ideo dicit eis, scilicet fratribus, <i>tempus meum,
|
|
|
261 idest tempus gloriae meae, nondum venit</i>: quia oportet quod
|
|
|
262 tristitia convertatur in gaudium. Rom. VIII, 18: <i>non sunt
|
|
|
263 condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam quae
|
|
|
264 revelabitur in nobis</i>. Sed <i>tempus vestrum</i>, idest mundi
|
|
|
265 gloria, <i>semper est paratum</i>. Rationem huius diversitatis
|
|
|
266 temporis assignat cum dicit <i>non potest mundus odisse vos; me
|
|
|
267 autem odit</i>. Ideo enim mundani habent tempus gloriae paratum,
|
|
|
268 quia eadem amant quae mundus amat, et mundo consentiunt. Sancti
|
|
|
269 vero qui quaerunt gloriam spiritualem, non habent hoc tempus
|
|
|
270 paratum, quia quaerunt quae mundo displicent, scilicet paupertatem,
|
|
|
271 luctum, esuriem et huiusmodi. Vituperant etiam quae mundus amat:
|
|
|
272 immo ipsum mundum contemnunt; Gal. ult., v. 14: <i>mihi mundus
|
|
|
273 crucifixus est, et ego mundo</i>. Et ideo dicit <i>non potest
|
|
|
274 mundus odisse vos</i>; quasi diceret: ideo paratum est tempus
|
|
|
275 gloriae vestrae, quia mundus non odit vos, qui convenitis cum eo,
|
|
|
276 et omne animal diligit sibi simile. <i>Sed me odit</i>; et ideo
|
|
|
277 tempus meum non semper est paratum. Et ratio odii est, <i>quia ego
|
|
|
278 testimonium perhibeo de illo</i>, scilicet mundo, quia opera
|
|
|
279 <i>eius mala sunt</i>; idest, non praetermitto mundanos homines
|
|
|
280 redarguere, licet sciam ex hoc odium incurrere et mortem intentari.
|
|
|
281 Amos c. V, X: <i>odio habuerunt corripientem in porta</i>, illi
|
|
|
282 scilicet qui amant malitiam. Et Prov. IX, 8: <i>noli arguere
|
|
|
283 derisorem</i>. Sed numquid non mundani aliqui odio habentur a
|
|
|
284 mundo, idest ab alio mundano? Responsio. Dicendum, quod in
|
|
|
285 particulari mundanus quidem unus habetur odio ab alio, inquantum
|
|
|
286 habet ea quae ipse vellet habere, vel impedit eum in his quae sunt
|
|
|
287 de gloria mundi; sed inquantum mundanus, nullus oditur a mundo.
|
|
|
288 Sancti vero universaliter odiuntur a mundo, quia contrariantur ei:
|
|
|
289 et si aliquis de mundo eos diligat, hoc non est inquantum est de
|
|
|
290 mundo, sed inquantum est in eo aliquid spirituale. Recusat autem
|
|
|
291 dominus ascendere, cum dicit <i>vos ascendite ad diem festum hunc;
|
|
|
292 ego autem non ascendam</i>. Sicut enim sunt duae gloriae, ita duo
|
|
|
293 diversa festa. Mundani enim habent festa temporalia, scilicet
|
|
|
294 gaudere et epulari, et huiusmodi exteriores delicias. Is. XXII, 12:
|
|
|
295 <i>vocavit dominus ad lamentum et ad planctum, ad calvitium et ad
|
|
|
296 cingulum sacci: et ecce gaudium et laetitia occidere vitulos, et
|
|
|
297 iugulare arietes, comedere carnes, et bibere vinum</i>; ibid. I,
|
|
|
298 14: <i>solemnitates vestras odivit anima mea</i>. Sancti vero
|
|
|
299 habent festa spiritualia, quae in delectationibus spiritus
|
|
|
300 consistunt. Is. XXXIII, 20: <i>respice Sion civitatem solemnitatis
|
|
|
301 vestrae</i>. Et ideo dicit <i>vos</i>, qui gloriam mundi quaeritis,
|
|
|
302 <i>ascendite ad diem festum hunc</i>, idest ad festa laetitiae
|
|
|
303 temporalis; <i>ego autem non ascendam ad diem festum istum</i>, sed
|
|
|
304 ad diem festum solemnitatis aeternae; et hoc, <i>quia meum
|
|
|
305 tempus</i>, scilicet gloriae verae, quod erit permanens in aeternum
|
|
|
306 gaudium sine fine, aeternitas sine labore, claritas sine nube,
|
|
|
307 <i>nondum impletum est</i>. Secundum Chrysostomum, servata eadem
|
|
|
308 divisione, exponitur sic: scilicet quod fratres domini
|
|
|
309 conspiraverant in mortem Christi cum Iudaeis, unde inducebant eum
|
|
|
310 ad eundum, volentes eum prodere et tradere Iudaeis. Et ideo dicit
|
|
|
311 <i>tempus meum</i>, scilicet crucis et mortis, <i>nondum
|
|
|
312 advenit</i>, ut vadam in Iudaeam, et occidar; <i>tempus autem
|
|
|
313 vestrum semper est paratum</i>, quia sine periculo conversari
|
|
|
314 poteritis cum eis. Et huius ratio est, quia non possunt odire vos,
|
|
|
315 zelantes eadem et amantes cum eis: <i>me autem odit: quia ego
|
|
|
316 testimonium perhibeo de illo, quia opera eius mala sunt</i>. Per
|
|
|
317 quod patet quod Iudaei non propter solutionem sabbati, sed propter
|
|
|
318 publicam redargutionem me odiunt. <i>Vos ergo ascendite ad diem
|
|
|
319 festum hunc</i> scilicet ad principium festi (nam septem diebus
|
|
|
320 celebrabatur, ut dictum est), <i>ego autem non ascendam ad diem
|
|
|
321 festum istum</i>, scilicet vobiscum, scilicet ad principium festi,
|
|
|
322 <i>quia nondum tempus meum est impletum</i>, in quo patiar: nam in
|
|
|
323 futuro Pascha crucifigendus erat. Ideo autem non ascendit cum eis,
|
|
|
324 ut posset magis latere et cetera.</p>
|
|
|
325 <br />
|
|
|
326 <div class="D">Lectio 2</div>
|
|
|
327 <p title="Super Io., cap. 7 l. 2"><a name="87467"><span class=
|
|
|
328 "ref">[87467] Super Io., cap. 7 l. 2</span></a> Postquam egit
|
|
|
329 Evangelista de incitatione qua cognati domini inducebant Christum
|
|
|
330 ut ascenderet in Iudaeam, et posuit Christi responsionem, hic
|
|
|
331 consequenter agit de ascensu eius, et primo ponitur dilatio
|
|
|
332 ascensus Christi; secundo ordo eius; tertio ascensionis modus.
|
|
|
333 Dilatio quidem ponitur cum dicit <i>haec cum dixisset</i>, scilicet
|
|
|
334 quae respondit, <i>mansit ipse in Galilaea</i>, non ascendens cum
|
|
|
335 cognatis ad diem festum, ut verificaretur verbum suum, quod
|
|
|
336 dixerat: <i>ego non ascendam ad diem festum istum</i>. Num. c.
|
|
|
337 XXIII, 19: <i>non est Deus ut homo, ut mentiatur, neque ut filius
|
|
|
338 hominis, ut mutetur</i>. Ordo vero eius ponitur cum dicit <i>ut
|
|
|
339 autem ascenderunt fratres eius</i>, idest cognati, <i>tunc et ipse
|
|
|
340 ascendit</i> et cetera. Sed hoc videtur contra illud quod supra
|
|
|
341 dixit: <i>ego autem non ascendam</i>; cum apostolus dicat II Cor.
|
|
|
342 I, 19: <i>Christus Iesus qui in vobis praedicatus est per nos (...)
|
|
|
343 non fuit in illo est et non, sed est in illo fuit</i>. Respondeo
|
|
|
344 dicendum primo, quod festum Scenopegiae septem diebus agebatur, ut
|
|
|
345 dictum est. Dominus autem dixit supra: <i>ego autem non ascendam ad
|
|
|
346 diem festum hunc</i>, idest ad principium festi. Hoc autem quod hic
|
|
|
347 dicitur <i>ad diem festum</i>, intelligendum est quantum ad
|
|
|
348 intermedios dies, unde et sequitur: <i>iam autem die festo
|
|
|
349 mediante</i>. Et sic patet quod factum Christi non contrariatur
|
|
|
350 eius dicto. Secundo vero, ut Augustinus dicit, isti volebant quod
|
|
|
351 Christus ascenderet in Iudaeam, ut quaesiturus gloriam temporalem,
|
|
|
352 et sic dixit eis: <i>non ascendam ad diem festum hunc</i>, hoc modo
|
|
|
353 sicut vos vultis. Sed ipse ascendit ad diem festum, quasi docturus
|
|
|
354 turbas et instructurus de gloria sempiterna. Tertio, secundum
|
|
|
355 Chrysostomum, quia supra dixit <i>non ascendam ad diem festum
|
|
|
356 hunc</i>, passurus et moriturus, ut ipsi volebant; et tamen ipse
|
|
|
357 ascendit ad diem festum non ut pateretur, sed ut alios erudiret.
|
|
|
358 Modus ascensus ostenditur <i>non in manifesto, sed quasi in
|
|
|
359 occulto</i>. Et huius ratio triplex est. Una, secundum
|
|
|
360 Chrysostomum, ne magis suam divinitatem denudans, incarnatio eius
|
|
|
361 minus certa esset, ut dictum est supra, et ut auferat verecundiam
|
|
|
362 latendi iustis hominibus, quando non possunt persecutores suos
|
|
|
363 publice detinere; et ideo dicit <i>quasi in occulto</i>, ut
|
|
|
364 ostendat hoc esse dispensatione factum. Is. XLV, 15: <i>vere tu es
|
|
|
365 Deus absconditus</i>. Alia, secundum Augustinum, ut scilicet
|
|
|
366 daretur intelligi quod Christus occultus est in figuris veteris
|
|
|
367 testamenti. Is. VIII, 17: <i>expectavi dominum, qui abscondit
|
|
|
368 faciem</i>, idest manifestam notitiam, <i>suam a domo Iacob: unde
|
|
|
369 et usque in hodiernum diem velamen habent positum super cor
|
|
|
370 eorum</i>, ut dicitur II Cor. III, 15. Ideo omnia quae dicta sunt
|
|
|
371 antiquo populo illi, umbrae fuerunt futurorum bonorum, ut dicitur
|
|
|
372 Hebr. X, 1. Ut ergo ostendat quod etiam ipsum festum esset figura,
|
|
|
373 ideo ascendit in occulto. Scenopegia, ut dictum est, erat festum
|
|
|
374 tabernaculorum. Ille ergo hoc festum celebrat qui se in mundo isto
|
|
|
375 intelligit peregrinum. Alia ratio est, ut doceat nos bona quae
|
|
|
376 facimus occultare debere, non quaerentes favorem hominum, nec
|
|
|
377 pompas stipantium turbarum desiderantes, secundum illud Matth. c.
|
|
|
378 VI, 1: <i>attendite ne iustitiam vestram faciatis coram hominibus,
|
|
|
379 ut videamini ab eis</i>. Consequenter cum dicit <i>Iudaei ergo
|
|
|
380 quaerebant eum in die festo</i> ponit occasionem manifestandi
|
|
|
381 originem doctrinae spiritualis, et ponit duas occasiones unam
|
|
|
382 causatam ex dissensione turbarum, aliam ex admiratione earum, ibi
|
|
|
383 <i>iam autem die festo mediante, ascendit Iesus in templum</i> et
|
|
|
384 cetera. Dissensio turbarum erat circa opinionem de Christo; unde
|
|
|
385 circa hoc tria facit. Primo proponit id in quo omnes conveniebant;
|
|
|
386 secundo illud in quo differebant, ibi <i>et murmur multus erat in
|
|
|
387 turba de eo</i>; tertio quorum opinio inter eos praevalebat, ibi
|
|
|
388 <i>nemo tamen palam loquebatur de illo propter metum Iudaeorum</i>.
|
|
|
389 Conveniebant autem omnes in hoc quod <i>quaerebant eum in die
|
|
|
390 festo, et dicebant: ubi est ille?</i> Patet quod ex multo odio et
|
|
|
391 inimicitia neque eum nominare volebant. Gen. XXXVII, 4: <i>oderant
|
|
|
392 eum, nec poterant ei quidquam pacifice loqui</i>. Differebant
|
|
|
393 autem, quia quidam quaerebant desiderio addiscendi, secundum illud
|
|
|
394 Ps. LXVIII, 33: <i>quaerite eum, et vivet anima vestra</i>; alii
|
|
|
395 quaerebant eum desiderio malignandi, secundum illud Ps. XXXIX, 14:
|
|
|
396 <i>quaerunt animam meam ut auferant eam</i>. Et ideo <i>murmur erat
|
|
|
397 multus in turba</i>, de contentione quae erat <i>de eo</i> in
|
|
|
398 turba. Et licet murmur sit generis neutri, tamen Hieronymus ponit
|
|
|
399 in masculino, quia hoc habebat antiqua grammatica, vel ut ostendat
|
|
|
400 divinam Scripturam non subiacere regulis Prisciani. Et erat
|
|
|
401 dissensio, quia <i>quidam</i>, de turba, illi scilicet qui habebant
|
|
|
402 rectum cor, <i>dicebant</i>, de Christo, <i>quia bonus est</i>. Ps.
|
|
|
403 LXXII, 1: <i>quam bonus Israel Deus his qui recto sunt corde</i>.
|
|
|
404 Thren. c. III, 25: <i>bonus est dominus sperantibus in eum, animae
|
|
|
405 quaerenti illum. Alii</i>, scilicet qui erant male dispositi,
|
|
|
406 <i>dicebant, non</i>, scilicet non est bonus. Datur autem per hoc
|
|
|
407 intelligi, quod multitudo opinabatur eum bonum; sed principes
|
|
|
408 sacerdotum opinabantur eum malum, et ideo dicunt <i>sed seducit
|
|
|
409 turbas</i>. Lc. XXIII, 2: <i>hunc invenimus subvertentem gentem
|
|
|
410 nostram</i>; Matth. XXVII, 63: <i>recordati sumus quod seductor
|
|
|
411 ille dixit</i> et cetera. Sciendum est autem, quod seducere est
|
|
|
412 seorsum ducere: potest autem homo duci seorsum vel a veritate, vel
|
|
|
413 a falsitate; et utroque modo potest dici aliquis seductor. Vel
|
|
|
414 inquantum seorsum ducit a veritate; et hoc modo non competit
|
|
|
415 Christo, quia ipse est veritas etc., infra XIV, 6. Vel a falsitate;
|
|
|
416 et hoc modo Christus seductor dicitur; Ier. XX, 7: <i>seduxisti me,
|
|
|
417 domine, et seductus sum: fortior me fuisti, et invaluisti</i>. Et
|
|
|
418 utinam sic omnes seductores vocemur et simus, ut dicit Augustinus.
|
|
|
419 Magis autem seductor dicitur qui a veritate seducit et decipit:
|
|
|
420 quia ille dicitur seorsum duci, qui trahitur a via communi. Veritas
|
|
|
421 autem communis via est; haeresis vero et via malorum, diverticula
|
|
|
422 quaedam sunt. Praevalet autem opinio malorum, scilicet principum
|
|
|
423 sacerdotum, unde sequitur <i>nemo tamen palam loquebatur</i>. Et
|
|
|
424 hoc, quia turbae comprimebantur propter metum principum sacerdotum;
|
|
|
425 quia, ut dicitur infra IX, v. 22, <i>si quis confiteretur ipsum
|
|
|
426 esse Christum, extra synagogam fiebat</i>. Ex quo patet eorum qui
|
|
|
427 principabantur malitia, qua Christo insidiabantur, et eorum qui
|
|
|
428 subiiciebantur, scilicet plebis, quia non habebant libertatem
|
|
|
429 dicendi quod sentiunt. Consequenter cum dicit <i>iam autem die
|
|
|
430 festo mediante, ascendit Iesus in templum</i>, ponitur secunda
|
|
|
431 occasio manifestandi doctrinam, quae sumitur ex admiratione
|
|
|
432 turbarum: et primo ponitur admirationis materia; secundo ipsa
|
|
|
433 admiratio; et tertio admirationis ratio. Materia quidem
|
|
|
434 admirationis est doctrina Christi; unde et circa hanc ponitur et
|
|
|
435 tempus et locus. Tempus, cum dicit <i>iam autem die festo
|
|
|
436 mediante</i>; idest cum illius festi tot dies remansissent quot
|
|
|
437 effluxerant, unde cum septem diebus ageretur festum, dicitur hoc
|
|
|
438 fuisse quarto die. Et quidem in hoc quod se occultavit, humanitatis
|
|
|
439 Christi est indicium, et nostrae virtutis documentum, ut dictum
|
|
|
440 est; hoc autem quod se propalavit, nec eum tenere potuerunt,
|
|
|
441 divinitatis est ostensivum. Ideo autem in medio festivitatis
|
|
|
442 tempore ascendit, quia in principio festi omnes magis attenti sunt
|
|
|
443 his quae festi sunt. Boni quidem ad cultum Dei, alii vero ad
|
|
|
444 vanitates et lucra. Sed circa medium temporis, his quae festi sunt
|
|
|
445 expeditis, magis parati sunt ad doctrinam. Ut ergo eos attentiores
|
|
|
446 et paratiores ad doctrinam inveniret, non in primis diebus
|
|
|
447 ascendit. Similiter etiam quia hoc congruit ordini doctrinae
|
|
|
448 Christi: quia non in fine mundi, nec in principio, sed in medio
|
|
|
449 tempore venit instruere homines de regno Dei, secundum illud Habac.
|
|
|
450 III, 2: <i>in medio annorum notum facies</i>. Locus autem doctrinae
|
|
|
451 ostenditur cum dicit <i>in templum</i>, ubi docebat propter duo;
|
|
|
452 scilicet ut ostenderet se docere veritatem quam calumniari non
|
|
|
453 poterant, et quae erat omnibus necessaria: infra XVIII, 20: <i>ego
|
|
|
454 in occulto locutus sum nihil</i>; secundo vero quia templum, cum
|
|
|
455 sit locus sacer, conveniens est doctrinae Christi sanctissimae. Is.
|
|
|
456 II, 3: <i>venite, ascendamus ad montem domini, et ad domum Dei
|
|
|
457 Iacob; et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semitis
|
|
|
458 eius</i>. Quid autem doceret Christus, praetermittit Evangelista;
|
|
|
459 quia, ut dictum est, non omnia facta et verba domini exprimunt
|
|
|
460 Evangelistae, sed ea quae commotionem et contradictionem in populo
|
|
|
461 faciebant. Et ideo hic mentionem facit de commotione populi ex ipsa
|
|
|
462 doctrina: quia scilicet qui ante dixerant <i>seducit turbas</i>,
|
|
|
463 postea ex ipsa doctrina admiratione moventur. Et ideo consequenter
|
|
|
464 cum dicit <i>et mirabantur Iudaei</i>, ponitur ipsorum admiratio.
|
|
|
465 Nec mirum, quia hoc dicitur in Ps. CXVIII, 129: <i>mirabilia
|
|
|
466 testimonia tua</i>. Verba enim Christi verba sunt sapientiae
|
|
|
467 divinae. Ratio autem admirationis subditur cum dicit <i>quomodo hic
|
|
|
468 litteras scit cum non didicerit?</i> Sciebant enim Iesum filium
|
|
|
469 esse pauperis mulieris; et putabatur filius fabri, qui de labore
|
|
|
470 suo vivens, non insisteret studio litterarum, sed potius operi
|
|
|
471 manuali; secundum illud Ps. LXXXVII, 16: <i>pauper sum ego, et in
|
|
|
472 laboribus a iuventute mea</i>. Et ideo cum audiunt eum docere et
|
|
|
473 disputare, mirantur dicentes <i>quomodo hic litteras scit, cum non
|
|
|
474 didicerit?</i> Simile habetur Matth. XIII, 54: <i>unde huic
|
|
|
475 sapientia et virtutes? Nonne hic est filius fabri?</i> Posito loco
|
|
|
476 et occasionibus manifestandi doctrinae spiritualis originem, hic
|
|
|
477 consequenter ipsius doctrinae originem manifestat, et primo
|
|
|
478 ostendit originem spiritualis doctrinae esse a Deo; secundo invitat
|
|
|
479 ad susceptionem eius, ibi <i>in novissimo magnae festivitatis die
|
|
|
480 stabat Iesus et clamabat</i>. Circa primum duo facit. Primo
|
|
|
481 ostendit originem doctrinae; secundo originem docentis, ibi
|
|
|
482 <i>dicebant ergo quidam ex Ierosolymis</i> et cetera. Circa primum
|
|
|
483 duo facit. Primo ostendit originem doctrinae; secundo excludit
|
|
|
484 obiectionem, ibi <i>nonne Moyses dedit vobis legem?</i> Circa
|
|
|
485 primum duo facit. Primo ostendit originem doctrinae; secundo
|
|
|
486 probat, ibi <i>si quis voluerit voluntatem eius facere, cognoscet
|
|
|
487 de doctrina</i>. Dicit ergo <i>respondit eis Iesus et dixit</i>,
|
|
|
488 quasi dicat: vos admiramini unde habeam scientiam; sed ego dico,
|
|
|
489 quod <i>mea doctrina non est mea</i>. Si dixisset doctrina quam ego
|
|
|
490 dico, non est mea nulla esset quaestio; sed quod dicit <i>mea non
|
|
|
491 est mea</i>, videtur contradictionem implicare. Sed hoc solvitur,
|
|
|
492 quia hoc dici potest multipliciter. Unde sua doctrina aliquo modo
|
|
|
493 potest dici sua, et aliquo modo non sua. Si enim intelligatur de
|
|
|
494 Christo filio Dei, sic cum doctrina uniuscuiusque nihil aliud sit
|
|
|
495 quam verbum eius, filius autem Dei sit verbum eius: sequitur ergo
|
|
|
496 quod doctrina patris sit ipse filius. Idem autem verbum est sui
|
|
|
497 ipsius per identitatem substantiae. Quid enim tuum est nisi tu
|
|
|
498 ipse? Est autem non suum per originem. Quid enim non tuum quam tu,
|
|
|
499 si alicuius es, quod es? Ut Augustinus dicit. Hoc ergo breviter
|
|
|
500 videtur dixisse <i>mea doctrina non est mea</i>; ac si diceret: ego
|
|
|
501 non sum a meipso. In quo haeresis Sabelliana confunditur, qui
|
|
|
502 dicere ausi sunt ipsum esse filium qui est pater. Vel <i>mea
|
|
|
503 doctrina</i>, quam ego pronuntio verbo creato, <i>non est mea, sed
|
|
|
504 eius qui misit me</i>, patris; idest, non est mihi a me ipso, sed a
|
|
|
505 patre, quia etiam cognitionem filius per aeternam generationem
|
|
|
506 habet a patre; Matth. II, 27: <i>omnia tradita sunt mihi a patre
|
|
|
507 meo</i>. Si vero intelligatur de Christo filio hominis, tunc dicit
|
|
|
508 <i>mea doctrina</i>, quam ego habeo secundum animam creatam, et
|
|
|
509 profero corporis ore, <i>non est mea</i>, idest, non est mihi a
|
|
|
510 meipso, sed a Deo: quia omne verum, a quocumque dicatur, a spiritu
|
|
|
511 sancto est. Sic ergo, secundum Augustinum I de Trin., secundum
|
|
|
512 aliquid suam dixit doctrinam, et secundum aliquid non suam:
|
|
|
513 secundum formam Dei suam, secundum formam servi non suam. Ex quo
|
|
|
514 habemus exemplum, quod omnem cognitionem nostram cum gratiarum
|
|
|
515 actione recognoscamus a Deo; I Cor. IV, 7: <i>quid habes quod non
|
|
|
516 accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non
|
|
|
517 acceperis?</i> Consequenter cum dicit <i>si quis voluerit
|
|
|
518 voluntatem eius facere, cognoscet de doctrina</i> etc., probat suam
|
|
|
519 doctrinam esse a Deo: et hoc dupliciter. Primo ex iudicio recte
|
|
|
520 sentientium; secundo ex sua intentione, ibi <i>qui a semetipso
|
|
|
521 loquitur, gloriam propriam quaerit</i>. Circa primum sciendum est,
|
|
|
522 quod iudicio illius standum est, utrum aliquis bene operetur in
|
|
|
523 aliqua arte, qui est expertus in arte illa: sicut an aliquis bene
|
|
|
524 loquitur Gallice, standum est iudicio eius qui est peritus in
|
|
|
525 lingua Gallica. Secundum hoc ergo dicit dominus: illius iudicio
|
|
|
526 standum est, an doctrina mea sit a Deo, qui est expertus in rebus
|
|
|
527 divinis, talis enim recte potest de his iudicare; I Cor. II, 14:
|
|
|
528 <i>animalis homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei,
|
|
|
529 spiritualis autem iudicat omnia</i>. Et ideo dicit: quia vos
|
|
|
530 alienati estis a Deo, ideo non cognoscitis de doctrina utrum ex Deo
|
|
|
531 sit. Sed <i>si quis voluerit voluntatem eius</i>, idest Dei,
|
|
|
532 <i>facere</i>, iste potest cognoscere utrum doctrina haec sit a
|
|
|
533 Deo, <i>an ego a meipso loquar</i>. Ille quidem a seipso loquitur
|
|
|
534 qui falsum dicit; quia, sicut dicitur infra VIII, 44, <i>cum
|
|
|
535 loquitur mendacium, ex propriis loquitur</i>. Vel aliter, secundum
|
|
|
536 Chrysostomum. Voluntas enim Dei est pax, caritas et humilitas
|
|
|
537 nostra; unde Matth. V, 9, dicitur: <i>beati pacifici, quoniam filii
|
|
|
538 Dei vocabuntur</i>. Studium autem contentionis frequenter pervertit
|
|
|
539 mentem hominis, intantum ut verum aestimet falsum. Unde deposito
|
|
|
540 contentionis spiritu, rectius habetur certitudo veritatis; Iob. VI,
|
|
|
541 29: <i>respondete, obsecro, absque contentione, et loquentes id
|
|
|
542 quod iustum est, iudicate</i>. Et ideo dicit dominus: si quis vult
|
|
|
543 recte de doctrina mea iudicare, faciat voluntatem eius; idest,
|
|
|
544 deponat iram, invidiam et odium quod sine causa in me habet. Et
|
|
|
545 nihil est quod prohibeat eum cognoscere, <i>utrum ex Deo sit an ego
|
|
|
546 a meipso loquar</i>, idest quod Dei verba sunt quae loquor. Vel
|
|
|
547 aliter, secundum Augustinum. Voluntas Dei est ut faciamus opera
|
|
|
548 eius, sicut voluntas patrisfamilias est ut operarii faciant opus
|
|
|
549 eius. Opus autem Dei est ut credamus in eum quem ipse misit; supra
|
|
|
550 VI, 29: <i>hoc est opus Dei ut credatis in eum quem ille misit</i>.
|
|
|
551 Ideo dicit <i>si quis voluerit facere voluntatem eius</i>, scilicet
|
|
|
552 Dei, idest credere in me, iste <i>cognoscet an doctrina mea sit ex
|
|
|
553 Deo</i>. Is. c. VII, 9, secundum aliam litteram: <i>nisi
|
|
|
554 credideritis, non intelligetis</i>. Consequenter cum dicit <i>qui a
|
|
|
555 semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit</i>, probat idem ex
|
|
|
556 sua intentione. Et ponit duplicem intentionem per quam intelligitur
|
|
|
557 duplex origo doctrinae. Dictum est autem aliquos loqui a se,
|
|
|
558 aliquos vero loqui non a se. Loquitur autem non a se quicumque
|
|
|
559 studet loqui veritatem. Omnis veritatis cognitio ab alio est: vel
|
|
|
560 per modum quidem disciplinae, ut a magistro; vel per modum
|
|
|
561 revelationis, ut a Deo; vel per inventionem, ut ab ipsis rebus,
|
|
|
562 quia, ut dicitur Rom. I, 20: <i>invisibilia Dei per ea quae facta
|
|
|
563 sunt, intellecta conspiciuntur</i>. Sic ergo quocumque istorum
|
|
|
564 modorum cognitio aliqua habeatur, non est homini a se. A se autem
|
|
|
565 loquitur qui ea quae dicit nec a rebus nec ex doctrina humana
|
|
|
566 accepit, sed de corde suo; Ier. XXIII, 16: <i>visionem cordis sui
|
|
|
567 loquuntur</i>; Ez. XIII, 3: <i>vae prophetis insipientibus qui
|
|
|
568 vaticinantur de corde suo</i>. Sic ergo confingere aliquid a se
|
|
|
569 ipso, est propter humanam gloriam: quia, sicut Chrysostomus dicit,
|
|
|
570 qui aliquam propriam vult instruere doctrinam, propter nihil aliud
|
|
|
571 hoc vult quam ut gloriam acquirat. Et hoc est quod dominus dicit,
|
|
|
572 probans doctrinam suam a Deo esse. <i>Qui a semetipso loquitur</i>,
|
|
|
573 de certa cognitione veritatis quae est ab alio, iste <i>quaerit
|
|
|
574 gloriam propriam</i> propter quam et propter superbiam, haereses et
|
|
|
575 falsae opiniones introducuntur. Et hoc competit Antichristo; II
|
|
|
576 Thess. II, 4: <i>qui adversatur, et extollitur supra omne quod
|
|
|
577 dicitur Deus aut quod colitur</i>. Sed <i>qui quaerit gloriam eius
|
|
|
578 qui misit illum</i>, sicut ego quaero, (infra VIII, v. 50: <i>ego
|
|
|
579 gloriam meam non quaero) hic verax est, et iniustitia in illo non
|
|
|
580 est</i>. Verax sum, quia doctrina mea continet veritatem;
|
|
|
581 iniustitia in me non est, quia alterius gloriam non usurpo. Et, ut
|
|
|
582 dicit Augustinus, magnum nobis praebuit humilitatis exemplum, dum
|
|
|
583 habitu inventus ut homo, quaerit gloriam patris, non suam: quod tu
|
|
|
584 homo facere debes. Quando aliquid boni facis, gloriam tuam quaeris;
|
|
|
585 quando aliquid mali facis, Deo calumniam meditaris. Patet autem
|
|
|
586 quod gloriam suam non quaerebat; quia si non fuisset adversarius
|
|
|
587 principibus sacerdotum, non fuissent eum persecuti. Sic ergo
|
|
|
588 Christus, et quicumque gloriam Dei quaerit, habet quidem in
|
|
|
589 intellectu cognitionem, Matth. XX, 16: <i>magister, scimus quia
|
|
|
590 verax es</i>, et ideo dicit <i>hic verax est</i>: in effectu autem
|
|
|
591 rectam intentionem, unde dicit <i>et iniustitia in illo non
|
|
|
592 est</i>. Iniustitia enim est quod homo usurpet sibi alienum; gloria
|
|
|
593 autem est propria solius Dei: qui ergo sibi quaerit gloriam,
|
|
|
594 iniustus est. Consequenter cum dicit <i>nonne Moyses dedit vobis
|
|
|
595 legem?</i> Excludit obiectionem. Posset enim aliquis dicere
|
|
|
596 Christo, quod ideo doctrina sua non esset a Deo, quia sabbatum
|
|
|
597 solvit, secundum illud infra IX, 16: <i>non est hic homo a Deo, qui
|
|
|
598 sabbatum non custodit</i>. Et hoc intendit excludere; unde circa
|
|
|
599 hoc tria facit. Primo excusat se, arguendo ex parte accusantium;
|
|
|
600 secundo ostenditur eorum iniqua responsio, ibi <i>respondit
|
|
|
601 turba</i> etc.; tertio excusat se per rationem, ibi <i>respondit
|
|
|
602 Iesus, et dixit eis: unum opus feci, et omnes miramini</i>. Dicit
|
|
|
603 ergo: dato, ut vos dicitis, quod doctrina mea non sit a Deo, quia
|
|
|
604 legem non servo, sabbatum solvens; tamen vos non habetis causam
|
|
|
605 accusandi, cum sitis in simili delicto. Unde dicit <i>nonne Moyses
|
|
|
606 dedit vobis</i>, idest populo vestro, <i>legem?</i> Et tamen
|
|
|
607 <i>nemo ex vobis facit</i>, idest servat, legem; Act. VII, 53:
|
|
|
608 <i>accepistis legem in dispositione Angelorum, et non
|
|
|
609 custoditis</i>. Unde et Petrus, Act. XV, 10: <i>hoc est onus quod
|
|
|
610 neque nos, neque patres nostri portare potuerunt</i>. Si ergo non
|
|
|
611 servatis legem, quare propter transgressionem eius vultis me
|
|
|
612 interficere? Non enim propter hoc facitis, sed propter odium:
|
|
|
613 alioquin si propter zelum legis faceretis, ipsi vos servaretis eam;
|
|
|
614 Sap. II, 12: <i>circumveniamus iustum, quoniam inutilis est nobis,
|
|
|
615 et contrarius est operibus nostris, et improperat nobis peccata
|
|
|
616 legis</i>; et sequitur: <i>morte turpissima condemnemus eum</i>.
|
|
|
617 Vel dicendum, quod non servatis legem quam Moyses dedit vobis: et
|
|
|
618 hoc patet in eo quod me vultis interficere, quod est contra legem;
|
|
|
619 Ex. XX, 13: <i>non occides</i>. Vel aliter, secundum Augustinum:
|
|
|
620 non facitis legem, quia in lege ipse contineor; supra V, 46: <i>si
|
|
|
621 crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi: de me enim ille
|
|
|
622 scripsit</i>. Sed vos vultis me interficere. Consequenter ponitur
|
|
|
623 iniqua responsio turbae, cum dicit <i>respondit turba, et dixit:
|
|
|
624 Daemonium habes</i>. Vero autem turba respondet non pertinentia ad
|
|
|
625 ordinem, sed ad perturbationem, ut dicit Augustinus: eum enim
|
|
|
626 dicunt Daemonium habere qui Daemones expellit, Matth. XII, 24. Et
|
|
|
627 ideo consequenter cum dicit <i>unum opus feci, et omnes
|
|
|
628 miramini</i>, dominus in sua veritate tranquillus, confutat eos,
|
|
|
629 excusans se per rationem, et primo commemorat eis factum propter
|
|
|
630 quod turbantur; secundo ostendit eos non debere turbari, ibi
|
|
|
631 <i>propterea Moyses dedit vobis circumcisionem</i>; tertio inducit
|
|
|
632 eos ad iustum iudicium, ibi <i>nolite iudicare secundum faciem</i>
|
|
|
633 et cetera. <i>Respondit ergo Iesus, et dixit eis: unum opus feci,
|
|
|
634 et omnes miramini</i>. Non reddit convicio convicium, nec repulit,
|
|
|
635 quia <i>cum malediceretur, non maledicebat</i>: sed eis opus
|
|
|
636 commemorat de curatione paralytici, de quo omnes admirabantur, non
|
|
|
637 admiratione devotionis, secundum illud Is. LX, 5: <i>videbis, et
|
|
|
638 afflues, et mirabitur, et dilatabitur cor tuum</i>, sed admiratione
|
|
|
639 turbationis, secundum illud Sap. V, v. 2: <i>videntes turbabuntur
|
|
|
640 timore horribili, et mirabuntur in subitatione insperatae
|
|
|
641 salutis</i>. Si ergo propter unum opus miramini, idest cum
|
|
|
642 turbatione turbamini, quid faceretis si omnia opera mea videretis?
|
|
|
643 Nam, ut dicit Augustinus, ipsius opera erant quae in mundo
|
|
|
644 videbant: omnes etiam infirmi per eum sanantur; Ps. CVI, 20:
|
|
|
645 <i>misit verbum suum, et sanavit eos</i>; Sap. XVI, 12: <i>nec
|
|
|
646 herba nec malagma sanavit eos; sed tuus, domine, sermo, qui sanat
|
|
|
647 omnia</i>. Ideo ergo turbamini, quia unum tantum opus videtis, et
|
|
|
648 non omnia. Consequenter cum dicit <i>propterea Moyses dedit vobis
|
|
|
649 circumcisionem</i>, convincit eos de iniusta turbatione, et primo
|
|
|
650 ponit mandatum eis datum a Moyse; secundo opus eorum; et tertio
|
|
|
651 arguit ex utroque. Mandatum autem Moysi est de circumcisione; et
|
|
|
652 ideo dicit <i>propterea</i>, idest ad significandum mea opera,
|
|
|
653 <i>Moyses dedit vobis circumcisionem</i>. Nam circumcisio in signum
|
|
|
654 data est, ut habetur Gen. XVII, 2: <i>erit vobis in signum foederis
|
|
|
655 inter me et vos</i>: significabat enim Christum; et ideo semper
|
|
|
656 data est in membro generationis, quia ex Abraham secundum carnem
|
|
|
657 descensurus erat Christus, qui spiritualem circumcisionem, idest
|
|
|
658 mentis et corporis, facit. Vel ideo in ipso membro fiebat, quia
|
|
|
659 data est contra peccatum originale. Quod autem Moyses dederit
|
|
|
660 circumcisionem, expresse non habetur, nisi Ex. XVII, 44: <i>omnis
|
|
|
661 servus emptitius circumcidetur</i>. Et licet Moyses dederit
|
|
|
662 circumcisionem, non tamen quasi eam instituens: quia non ipse
|
|
|
663 primus accepit circumcisionis mandatum, sed Abraham, ut habetur
|
|
|
664 Gen. XVII, 10. Factum autem Iudaeorum est quia in sabbato
|
|
|
665 circumcidebant; et hoc est quod dicit <i>et sabbato
|
|
|
666 circumciditis</i> et cetera. Et hoc ideo, quia Abrahae mandatum
|
|
|
667 est, ut octavo die circumcideretur puer; Gen. XXI, 4:
|
|
|
668 <i>circumcidit eum die octavo, sicut praeceperat ei Deus</i>. A
|
|
|
669 Moyse autem praeceptum erat eis quod nihil operis facerent in die
|
|
|
670 sabbati. Contingebat autem aliquando quod octavus dies necessitatis
|
|
|
671 veniret in die sabbati; et sic circumcidentes puerum ipso die,
|
|
|
672 mandatum Moysi solvebant, propter mandatum patrum. Et ideo ex his
|
|
|
673 arguit dominus cum dicit <i>si circumcisionem accipit homo in
|
|
|
674 sabbato, ut non solvatur lex Moysi; mihi indignamini, quia totum
|
|
|
675 hominem sanum feci in sabbato?</i> Ubi notandum est, quod hoc
|
|
|
676 argumentum efficaciam habet ex his tribus considerationibus, quarum
|
|
|
677 duae sunt expressae, sed tertia subintelligitur. Videmus enim
|
|
|
678 primo, quod quamvis mandatum Abrahae prius fuerit, tamen mandatum
|
|
|
679 Moysi de observatione sabbati non praeiudicabat priori, scilicet
|
|
|
680 mandato de circumcisione; Gal. III, 17: <i>dico autem, testamentum
|
|
|
681 confirmatum a Deo, quae post quadringentos et triginta annos facta
|
|
|
682 est lex, non irritum facit</i>. Et ideo ex hoc arguit: quia licet
|
|
|
683 in humanis legibus posteriora praeiudicent prioribus, tamen in
|
|
|
684 divinis priora sunt maioris auctoritatis. Et ideo praecepto facto
|
|
|
685 Abrahae de circumcisione non praeiudicat praeceptum Moysi de
|
|
|
686 observatione sabbati. Multo ergo minus praeiudicat mihi, qui facio
|
|
|
687 quod dispositum est a Deo ante mundi constitutionem de salute
|
|
|
688 hominum in sabbato figurata. Alia consideratio est, quia Iudaei
|
|
|
689 mandatum habebant ut non operarentur in sabbato; et tamen Iudaei
|
|
|
690 operabantur quae ad salutem particularem erant. Dicit ergo: si vos,
|
|
|
691 quibus mandatum est ut nihil operemini in sabbato, circumcisionem
|
|
|
692 accipitis ipso die, quae est quaedam particularis salus (unde et in
|
|
|
693 membro particulari fiebat), et hoc facitis, <i>ut non solvatur lex
|
|
|
694 Moysi</i> (ex quo patet, ea quae ad salutem pertinent in sabbato
|
|
|
695 praetermittenda non esse): ergo multo magis debet homo facere ipso
|
|
|
696 die ea quae sunt ad universalem salutem. Non ergo debetis mihi
|
|
|
697 indignari, <i>quia totum hominem sanum feci in sabbato</i>. Tertia
|
|
|
698 consideratio est, quia utrumque mandatum fuit figura: nam <i>omnia
|
|
|
699 in figura contingebant illis</i>, I Cor. X, 11. Si ergo figura,
|
|
|
700 scilicet mandatum de observatione sabbati, non praeiudicat figurae,
|
|
|
701 scilicet mandato circumcisionis, multo minus praeiudicat veritati.
|
|
|
702 Nam circumcisio ipsum dominum figurabat, ut dicit Augustinus. Ideo
|
|
|
703 autem dicit <i>totum hominem</i>, quia, cum Dei perfecta sint
|
|
|
704 opera, curatus est ut sanus esset in corpore, et credidit ut sanus
|
|
|
705 esset in anima. Consequenter cum dicit <i>nolite iudicare secundum
|
|
|
706 faciem</i> etc., reducit eos ad iustum examen sui: ut scilicet non
|
|
|
707 secundum faciem iudicent, sed iustum iudicium. Dicitur autem quis
|
|
|
708 iudicare secundum faciem dupliciter. Nam iudex iudicat secundum
|
|
|
709 allegata; I Reg. XV, 7: <i>homines vident ea quae apparent</i>. Sed
|
|
|
710 in hoc potest esse deceptio; et ideo dicit <i>nolite iudicare
|
|
|
711 secundum faciem</i>, idest secundum illud quod statim apparet, sed
|
|
|
712 diligenter inquirite; Iob XXIX, 16: <i>causam quam nesciebam
|
|
|
713 diligenter investigabam</i>; Is. XI, 3: <i>non secundum visionem
|
|
|
714 oculorum iudicabit</i>. Vel aliter <i>nolite iudicare secundum
|
|
|
715 faciem</i>, idest nolite accipere personam in iudicio: hoc enim est
|
|
|
716 prohibitum omnibus iudicantibus; Ex. XXIII, 6: <i>non accipiens
|
|
|
717 personam pauperis in iudicio</i>; Mal. II, 9: <i>faciem accipitis
|
|
|
718 in iudicio</i>. Accipere autem personam in iudicio est
|
|
|
719 praetermittere iustum iudicium propter amorem, seu reverentiam, seu
|
|
|
720 timorem, seu conditionem personae, quae non faciunt ad causam.
|
|
|
721 Dicit ergo <i>nolite iudicare</i>, quasi dicat: non quia Moyses
|
|
|
722 apud vos habet maiorem gloriam quam ego, ex personarum dignitate
|
|
|
723 feratis sententiam, sed a rerum natura: quia ea quae ego facio,
|
|
|
724 maiora sunt quam ea quae fecit Moyses. Sed notandum, secundum
|
|
|
725 Augustinum, quod ille non iudicat partialiter, qui aequaliter
|
|
|
726 diligit. Non enim cum homines diverso modo pro suis gradibus
|
|
|
727 honoramus, timendum est ne personam accipiamus.</p>
|
|
|
728 <br />
|
|
|
729 <div class="D">Lectio 3</div>
|
|
|
730 <p title="Super Io., cap. 7 l. 3"><a name="87468"><span class=
|
|
|
731 "ref">[87468] Super Io., cap. 7 l. 3</span></a> Postquam egit de
|
|
|
732 origine doctrinae, consequenter agit de origine docentis, et primo
|
|
|
733 Christus ostendit suum principium a quo procedit; secundo suum
|
|
|
734 finem ad quem vadit, ibi <i>adhuc modicum tempus vobiscum sum</i>.
|
|
|
735 Circa primum tria facit. Primo proponitur dubitatio turbarum de
|
|
|
736 origine; secundo ponitur doctrina ipsius originis, ibi <i>clamabat
|
|
|
737 ergo Iesus in templo</i>; tertio ponitur effectus doctrinae, ibi
|
|
|
738 <i>quaerebant ergo eum apprehendere</i>. Circa primum tria facit.
|
|
|
739 Primo ponitur admiratio turbae; secundum eorum suspicio, ibi
|
|
|
740 <i>numquid vere cognoverunt principes quia hic est Christus?</i>
|
|
|
741 Tertio inducitur eorum obiectio contra ea quae suspicabantur, ibi
|
|
|
742 <i>sed scimus</i>, et cetera. Admiratio autem turbarum consurgit ex
|
|
|
743 duobus. Primo ex iniquo proposito principum: secundo ex publica
|
|
|
744 doctrina Christi, ibi <i>ecce palam loquitur</i>. Dictum est autem
|
|
|
745 supra, quod Christus ut ostenderet infirmitatem humanae naturae,
|
|
|
746 latenter ascendit ad diem festum; sed ut ostenderet suae
|
|
|
747 divinitatis personam, publice docet in templo, et a persequentibus
|
|
|
748 teneri non potest. Et sic, ut ait Augustinus, apparet potestas quae
|
|
|
749 putabatur timiditas. Et ideo <i>dicebant quidam ex Ierosolymis</i>,
|
|
|
750 quasi admirantes, nam ipsi sciebant qua saevitia quaerebatur a
|
|
|
751 principibus, utpote eius familiares, et Ierosolymis existentes.
|
|
|
752 Unde Chrysostomus dicit: omnibus miserabiliores erant, qui
|
|
|
753 divinitatis signum videntes maximum, omnia iudicio corruptorum
|
|
|
754 principum permittentes, Christum minus reverebantur, secundum illud
|
|
|
755 Eccli. X, 2: <i>qualis rector civitatis, tales et inhabitantes in
|
|
|
756 ea</i>. Sed tamen mirabantur qua potentia non tenebatur; unde et
|
|
|
757 dicebant <i>nonne hic est quem Iudaei quaerunt</i>, idest
|
|
|
758 principes, secundum illud supra V, 16, <i>propterea persequebantur
|
|
|
759 eum Iudaei</i>, idest principes, <i>quia haec faciebat in
|
|
|
760 sabbato</i>; Dan. c. XIII, 5: <i>egressa est iniquitas a senioribus
|
|
|
761 populi, qui videbantur regere populum</i>. Apparet autem per hoc
|
|
|
762 veritas sermonum Christi, et falsitas principum. Supra enim cum
|
|
|
763 dominus diceret eis <i>quid me quaeritis interficere?</i>
|
|
|
764 Negaverunt, dicentes: <i>Daemonium habes: quis te quaerit
|
|
|
765 interficere?</i> Sed ecce quod principes negabant, isti confitentur
|
|
|
766 cum dicunt <i>quem Iudaei quaerunt interficere</i>. Sic ergo
|
|
|
767 admirantur ex iniquo proposito principum. Similiter etiam ex
|
|
|
768 publica doctrina Christi: unde dicunt <i>ecce palam loquitur</i>,
|
|
|
769 docens, scilicet Christus, quod est indicium securae veritatis;
|
|
|
770 infra XVIII, 20: <i>ego palam locutus sum; et</i> tamen <i>nihil ei
|
|
|
771 dicunt</i>, quasi repressi virtute divina. Haec est enim propria
|
|
|
772 Dei virtus quod malorum corda ab impetu suae malitiae reprimit;
|
|
|
773 Prov. XVI, 7: <i>cum placuerint domino viae hominis, inimicos eius
|
|
|
774 quoque convertet ad pacem</i>. Et alibi; <i>cor regum in manu Dei:
|
|
|
775 quocumque voluerit inclinabit illud</i>. Suspicio eorum ponitur cum
|
|
|
776 dicit <i>numquid vere cognoverunt principes quia hic est
|
|
|
777 Christus?</i> Quasi dicant: ante quaerebant eum interficere, modo
|
|
|
778 invenerunt, et tamen nihil ei dicunt; non tamen mutati a propria
|
|
|
779 sententia, quia, ut dicitur I Cor. II, 8: <i>si enim cognovissent,
|
|
|
780 numquam dominum gloriae crucifixissent</i>: sed repressi a virtute
|
|
|
781 divina. Obiectio autem eorum contra suspicionem subditur <i>sed
|
|
|
782 hunc scimus unde sit</i>, quasi hoc modo arguentes: Christus debet
|
|
|
783 habere occultam originem; sed iste habet originem manifestam: ergo
|
|
|
784 non est Christus. In quo apparet eorum amentia, quia supposito quod
|
|
|
785 quidam etiam principes crederent Christo, non tamen eorum
|
|
|
786 sententiam sequuntur, sed aliam corruptam proferunt; Ez. V, 5:
|
|
|
787 <i>ista est Ierusalem, in medio gentium posui eam</i>. Sciebant
|
|
|
788 enim Christum esse ex Maria secundum originem, sed tamen eius modum
|
|
|
789 ignorabant; Mt. XIII, 55: <i>nonne pater eius est Ioseph, et mater
|
|
|
790 eius dicitur Maria?</i> Sed cum dicatur Mich. V, 2: <i>ex te exiet
|
|
|
791 dux, qui regat populum meum Israel</i>: quare dicunt <i>Christus
|
|
|
792 cum venerit, nemo scit unde sit?</i> Respondeo. Dicendum quod hoc
|
|
|
793 habent ex verbo Is. LIII, 8: <i>generationem eius quis
|
|
|
794 enarrabit?</i> Sic ergo et ex prophetis habent ut sciant unde sit,
|
|
|
795 secundum humanam originem; et ex eis habent quod nesciant, secundum
|
|
|
796 divinam generationem. Consequenter cum dicit <i>clamabat ergo Iesus
|
|
|
797 in templo</i>, manifestat suam originem, et primo ostendit secundum
|
|
|
798 quid sua origo sit nota, et secundum quid sit ignota; secundo docet
|
|
|
799 quomodo ad eius notitiam possumus pervenire, ibi <i>ego scio
|
|
|
800 eum</i> et cetera. Circa primum duo facit. Primo ostendit quid de
|
|
|
801 origine eius sciebant; secundo quid circa ipsum ignorabant, ibi
|
|
|
802 <i>et a meipso non veni</i>. Noverant autem de Iesu originem suam:
|
|
|
803 et ideo dicit <i>clamabat Iesus</i>. Clamor autem ex magnitudine
|
|
|
804 affectus procedit. Et ideo quandoque importat turbulentiam animi
|
|
|
805 interius concitati: et hoc modo non competit Christo, de quo
|
|
|
806 scriptum est Is. XLII, 2: <i>non clamabit, nec accipiet personam,
|
|
|
807 nec audietur vox eius foris</i>; Eccle. IX, 17: <i>verba sapientium
|
|
|
808 audiuntur in silentio</i>. Quandoque importat magnitudinem
|
|
|
809 devotionis, secundum illud Ps. CXIX, 1: <i>ad dominum, cum
|
|
|
810 tribularer, clamavi</i>. Quandoque vero cum hoc magnitudinem
|
|
|
811 dicendorum, secundum illud Is. VI, v. 3: <i>Seraphim clamabant
|
|
|
812 alter ad alterum, et dicebant: sanctus, sanctus, sanctus dominus
|
|
|
813 Deus exercituum</i>; Prov. VIII, 1: <i>numquid non sapientia foris
|
|
|
814 clamitat, et prudentia dat vocem suam?</i> Et sic praedicatores
|
|
|
815 clamare monentur Is. LVIII, 1: <i>clama, ne cesses, quasi tuba
|
|
|
816 exalta vocem tuam</i>. Et sic clamabat hic dominus, <i>docens in
|
|
|
817 templo, et dicens</i>, hoc scilicet <i>me scitis</i>, secundum
|
|
|
818 faciem noscitis, et <i>unde sim scitis</i>, scilicet corporaliter;
|
|
|
819 Bar. III, v. 38: <i>post haec in terris visus est</i>. Sciebant
|
|
|
820 enim, quod ex Maria natus erat in Bethlehem, et nutritus in
|
|
|
821 Nazareth; sed nesciebant virginis partum, et quod per spiritum
|
|
|
822 sanctum conceptus esset, ut dicit Augustinus. Excepto virginis
|
|
|
823 partu, totum noverant in Iesu, quod ad hominem pertinet. Nesciebant
|
|
|
824 autem de ipso originem occultam: unde dicit <i>et a me ipso non
|
|
|
825 veni</i>, et primo insinuat suam originem; secundo ostendit eam eis
|
|
|
826 esse occultam. Origo autem sua est a patre ab aeterno: unde dicit
|
|
|
827 <i>a me ipso non veni</i>, quasi dicat: ante fui secundum
|
|
|
828 divinitatem, quam in mundo venirem per humanitatem; infra VIII, 58:
|
|
|
829 <i>antequam Abraham fieret, ego sum</i>. Alias non conveniret ei
|
|
|
830 venire, nisi ante fuisset; et tamen hoc ipsum quod veni, <i>non
|
|
|
831 veni a me ipso</i>: quia filius non est a se, sed a patre; infra
|
|
|
832 XVI, 28: <i>exivi a patre, et veni in mundum</i>. Praenuntiata
|
|
|
833 autem fuit eius origo a patre, qui eum promisit mittere; Ex. IV,
|
|
|
834 13: <i>obsecro, domine, mitte quem missurus es</i>; Is. c. XIX, 20:
|
|
|
835 <i>mittam eis salvatorem et propugnatorem qui liberet eos</i>. Et
|
|
|
836 ideo dicit <i>sed est verus qui misit me</i>, quasi dicat: non
|
|
|
837 aliunde veni, sed ab eo qui promisit, et promissum adimplevit, quia
|
|
|
838 verus est; Rom. III, v. 4: <i>est autem Deus verax</i>, et ideo
|
|
|
839 docet me veritatem loqui, quia a vero missus sum. Est autem eis
|
|
|
840 occulta, quia nesciunt eum qui misit me; unde dicit <i>quem vos
|
|
|
841 nescitis</i>. Sed cum omnis homo, licet in carne natus, sit a Deo,
|
|
|
842 videtur quod possit dicere: ego sum a Deo, et per consequens: me
|
|
|
843 scitis unde sim. Responsio. Dicendum, secundum Hilarium, quod
|
|
|
844 filius aliter est a Deo quam alii homines, quia sic est a Deo quod
|
|
|
845 etiam est Deus: unde Deus est principium eius consubstantiale. Alii
|
|
|
846 vero sic sunt a Deo quod tamen non sunt ex illo. Sic ergo filius
|
|
|
847 unde sit ignoratur, quia natura ex qua est, nescitur; sed homines
|
|
|
848 unde sint non ignoratur, quia unde sit ignorari non potest quidquid
|
|
|
849 subsistit ex aliquo. Consequenter cum dicit <i>ego scio eum</i>,
|
|
|
850 docet quomodo perveniri possit ad notitiam eius a quo est. Ab illo
|
|
|
851 enim oportet nos addiscere aliquid qui scit illud; solus autem
|
|
|
852 filius novit patrem, et ideo dicit: si vultis notitiam eius qui
|
|
|
853 misit me habere, oportet quod habeatis a me, quia <i>ego</i> solus
|
|
|
854 <i>scio eum</i>. Et ideo primo ostendit suam scientiam; secundo
|
|
|
855 scientiae suae perfectionem; tertio scientiae suae rationem. Suam
|
|
|
856 scientiam ostendit cum dicit <i>ego scio eum</i> et cetera. Verum
|
|
|
857 est autem, quod <i>omnes homines vident eum</i>, ut dicitur Iob c.
|
|
|
858 XXXVI, 25, sed tamen diversimode, quia homines in vita ista vident
|
|
|
859 eum per creaturas; Rom. I, 20: <i>invisibilia Dei per ea quae facta
|
|
|
860 sunt, intellecta conspiciuntur</i>. Ideo dicitur I Cor. XIII, 12:
|
|
|
861 <i>videmus nunc per speculum in aenigmate</i>. Angeli vero et beati
|
|
|
862 in patria, vident eum immediate per essentiam; Matth. XVIII, 10:
|
|
|
863 <i>Angeli eorum in caelis semper vident faciem patris mei qui in
|
|
|
864 caelis est</i>; I Io. III, 2: <i>videbimus eum sicuti est</i>. Sed
|
|
|
865 filius Dei videt eum excellentius omnibus, scilicet visione
|
|
|
866 comprehensionis; supra I, 18: <i>Deum nemo vidit unquam</i>,
|
|
|
867 scilicet comprehendendo; <i>unigenitus filius, qui est in sinu
|
|
|
868 patris, ipse enarravit</i>; Matth. XI, 27: <i>neque patrem quis
|
|
|
869 novit nisi filius</i>. Et de hac visione loquitur hic, dicens
|
|
|
870 <i>ego scio eum</i>, scilicet notitia comprehensionis. Perfectionem
|
|
|
871 vero scientiae suae ostendit dicens <i>si dixero quia nescio eum,
|
|
|
872 ero similis vobis, mendax</i>. Quod quidem introducit propter duo:
|
|
|
873 nam creaturae intellectuales sciunt eum, sed longe, et imperfecte,
|
|
|
874 quia <i>unusquisque intuetur eum procul</i>, ut dicitur Iob XXXVI,
|
|
|
875 25. Veritas enim divina excedit omnem cognitionem; I Io. III, 20:
|
|
|
876 <i>Deus maior est corde nostro</i>. Quicumque ergo Deum cognoscit,
|
|
|
877 potest absque mendacio dicere <i>nescio eum</i>: quia non cognoscit
|
|
|
878 eum quantum cognoscibilis est. Filius autem Deum patrem
|
|
|
879 perfectissime cognoscit, sicut perfectissime ipse se novit: unde
|
|
|
880 non potest dicere <i>nescio eum</i>. Item quia cognitio Dei, et
|
|
|
881 maxime quae est per gratiam, potest perdi; secundum illud Ps. CV,
|
|
|
882 21: <i>obliti sunt Deum qui redemit eos</i>, unde possunt dicere
|
|
|
883 <i>nescio eum</i>, quamdiu sunt in vita ista: quia nemo scit utrum
|
|
|
884 odio vel amore dignus sit. Filius autem inamissibilem notitiam
|
|
|
885 habet de patre, unde non potest dicere <i>nescio eum</i>. In hoc
|
|
|
886 autem quod dicit <i>ero similis vobis, mendax</i>, debet accipi
|
|
|
887 similitudo per contrarium. Non enim essent mendaces, si dicerent se
|
|
|
888 nescire Deum; sed potius si dicerent se Deum cognoscere, cum eum
|
|
|
889 ignorent. Si autem Christus diceret se eum non nosse, cum noscat,
|
|
|
890 esset mendax. Est ergo sensus verbi <i>si dixero quia nescio
|
|
|
891 eum</i>, cum sciam eum, <i>ero similis vobis, mendax</i>, qui
|
|
|
892 dicitis vos cognoscere eum, cum tamen ipsum ignoretis. Sed numquid
|
|
|
893 non poterat Christus dicere <i>nescio eum?</i> Videtur quod sic,
|
|
|
894 quia poterat movere labia, et proferre verba huiusmodi: ergo potest
|
|
|
895 esse mendax. Sed dicendum, quod Christus huiusmodi verba protulit,
|
|
|
896 et tamen non fuit mendax: quod intelligendum est sic: <i>si dixero:
|
|
|
897 nescio eum</i>, cum assertione, ita scilicet quod corde credam quod
|
|
|
898 profero ore. Asserere autem falsum pro vero, ex duplici defectu
|
|
|
899 contingit. Scilicet ex defectu cognitionis in intellectu; et hic
|
|
|
900 defectus non poterat esse in Christo, cum sit Dei sapientia, ut
|
|
|
901 dicitur I Cor. I, 30. Item ex defectu rectae voluntatis in affectu;
|
|
|
902 qui similiter in Christo esse non poterat, cum sit Dei virtus, ut
|
|
|
903 ibidem dicitur. Unde non poterat dicere asserendo <i>nescio
|
|
|
904 eum</i>. Nec tamen conditionalis est falsa, quamvis antecedens sit
|
|
|
905 impossibile, et consequens. Ratio autem singularis et perfectae
|
|
|
906 scientiae Christi ponitur, cum dicit <i>sed ego scio eum, quia ab
|
|
|
907 ipso sum, et ipse me misit</i>. Omnis enim cognitio est per aliquam
|
|
|
908 similitudinem, cum nihil cognoscatur nisi prout similitudo cogniti
|
|
|
909 est in cognoscente; omne autem quod procedit ab aliquo, habet eius
|
|
|
910 similitudinem a quo procedit, unde omnes vere cognoscentes,
|
|
|
911 secundum diversum gradum processionis eorum a Deo, habent
|
|
|
912 diversimode eius cognitionem. Anima autem rationalis, Dei
|
|
|
913 cognitionem habet, secundum quod similitudinem eius participat
|
|
|
914 imperfectiori quodam modo ab aliis creaturis intellectualibus.
|
|
|
915 Angelus, quia expressiorem Dei similitudinem habet, cum sit
|
|
|
916 signaculum similitudinis, manifestius Deum cognoscit. Filius autem
|
|
|
917 perfectissimam patris similitudinem habet, cum sit eiusdem
|
|
|
918 essentiae et virtutis cum ipso; et ideo perfectissime cognoscit, ut
|
|
|
919 dictum est. Et ideo dicit <i>sed ego scio eum</i>, scilicet quantum
|
|
|
920 cognoscibilis est. Et huius ratio est <i>quia ab ipso sum</i>,
|
|
|
921 quasi habens eamdem naturae essentiam cum ipso per
|
|
|
922 consubstantialitatem. Unde, sicut ipse perfecte se novit per
|
|
|
923 essentiam suam, ita et per eamdem essentiam <i>ego scio eum</i>,
|
|
|
924 perfecte. Sed ne hoc referatur ad missionem qua venit in mundum,
|
|
|
925 continuo subiecit <i>et ipse me misit</i>: ut sic quod dicit <i>ab
|
|
|
926 ipso sum</i>, referatur ad aeternam generationem, per quam
|
|
|
927 consubstantialis est patris. Ex quo habetur proprietas cognitionis
|
|
|
928 de proprietate generationis. Per hoc vero quod dicit <i>ipse me
|
|
|
929 misit</i>, insinuat patrem auctorem incarnationis; Gal. IV, v. 4:
|
|
|
930 <i>misit Deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege</i>.
|
|
|
931 Sicut autem per hoc quod filius est a patre, perfectam patris
|
|
|
932 cognitionem habet; ita etiam per hoc quod anima Christi
|
|
|
933 singulariter est unita verbo, habet singularem et excellentiorem
|
|
|
934 prae aliis creaturis cognitionem Dei, licet eum non comprehendat.
|
|
|
935 Et ideo potest Christus secundum humanam naturam dicere: scio eum
|
|
|
936 excellentius prae omnibus creaturis, non tamen comprehendendo.
|
|
|
937 Consequenter cum dicit <i>quaerebant ergo eum apprehendere</i>,
|
|
|
938 agitur de effectu doctrinae, et primo quantum ad turbas; secundo
|
|
|
939 quantum ad Pharisaeos, ibi <i>audierunt Pharisaei turbam
|
|
|
940 murmurantem</i>. Circa primum duo facit. Primo ponit effectum
|
|
|
941 doctrinae in turbis malevolis; secundo in turbis devotis, ibi <i>de
|
|
|
942 turba autem multi crediderunt in eum</i>. Circa primum tria facit.
|
|
|
943 Primo innuit turbarum iniquum propositum; secundo propositi
|
|
|
944 implendi impedimentum; et tertio impedimenti rationem. Iniquitas
|
|
|
945 autem propositi manifestatur cum dicit <i>quaerebant ergo eum
|
|
|
946 apprehendere</i>. Quia enim dixerat dominus <i>quem vos
|
|
|
947 nescitis</i>, irati sunt Iudaei quasi simularent eum scire, et ideo
|
|
|
948 iniqua proponebant, scilicet eum apprehendere, ad crucifigendum et
|
|
|
949 occidendum, secundum illud Ps. LXX, 11: <i>persequimini, et
|
|
|
950 comprehendite eum</i>. Sunt autem aliqui qui Christum in se
|
|
|
951 habentes, quaerunt tamen pie apprehendere; Cant. VII, 8:
|
|
|
952 <i>ascendam in palmam, et apprehendam fructus eius</i>. Unde et
|
|
|
953 apostolus dicebat, Phil. III, 12: <i>sequor, si quo modo
|
|
|
954 apprehendam, in quo et comprehensus sum a Christo Iesu</i>.
|
|
|
955 Impedimentum propositi ponit cum dicit <i>nemo misit in illum
|
|
|
956 manus</i>. Invisibiliter enim eorum furor refrenatus est et
|
|
|
957 repressus. Per quod patet quod voluntas nocendi est unicuique a se,
|
|
|
958 sed nocendi potestas a Deo, quod patet Iob I et II, ubi Satan non
|
|
|
959 potuit Iob affligere nisi quantum permissum est sibi a Deo. Ratio
|
|
|
960 impedimenti assignatur <i>quia nondum venerat hora eius</i>. Unde
|
|
|
961 sciendum est, quod, secundum illud Eccle. VIII, 6: <i>omni negotio
|
|
|
962 tempus est et opportunitas</i>. Tempus autem unicuique rei ex sua
|
|
|
963 causa determinatur. Quia ergo corporalium effectuum causa sunt
|
|
|
964 corpora caelestia, ideo in his quae corporaliter aguntur, hora
|
|
|
965 determinatur ex corporibus caelestibus; anima vero, cum secundum
|
|
|
966 intellectum et rationem nullis corporibus caelestibus subiaceat,
|
|
|
967 cum quantum ad hoc temporales causas transcendat, non habet horas
|
|
|
968 determinatas ex corporibus caelestibus; sed ex causa eius, scilicet
|
|
|
969 Deo, qui dispensat quid quo tempore sit faciendum; Eccli. XXXIII,
|
|
|
970 7: <i>quare dies diem superat; et iterum lux lucem, et annus annum
|
|
|
971 a sole? A domini scientia separati sunt, facto sole, et praeceptum
|
|
|
972 custodiente</i>. Multo ergo minus in Christo determinatur hora ab
|
|
|
973 ipsis corporibus. Sic ergo intelligenda est hora eius, non ex
|
|
|
974 necessitate fatali, sed a tota Trinitate praefinita: nam, ut dicit
|
|
|
975 Augustinus, hoc nec de te credendum est; quanto magis de illo per
|
|
|
976 quem factus es? Si tua hora voluntas illius est, scilicet Dei; hora
|
|
|
977 illius, quae est nisi voluntas sua? Non ergo horam dixit qua
|
|
|
978 cogeretur mori, sed qua dignaretur occidi. Supra II, 4: <i>nondum
|
|
|
979 venit hora mea</i>; infra XIII, v. 1: <i>sciens Iesus quia venit
|
|
|
980 hora eius ut transeat ex hoc mundo ad patrem</i> et cetera.
|
|
|
981 Consequenter cum dicit <i>de turba autem multi crediderunt in
|
|
|
982 eum</i>, ponit effectum doctrinae in turbis devotis. Et primo
|
|
|
983 ponitur eorum fides, <i>quia multi de turba crediderunt in eum</i>.
|
|
|
984 Non dicit de principibus: quia quanto maiores erant, tanto magis
|
|
|
985 erant elongati, et ideo in eis sapientia locum non habebat, quia,
|
|
|
986 ut dicitur Prov. XI, v. 2: <i>ubi humilitas, ibi sapientia</i>.
|
|
|
987 Turba autem, quia suam aegritudinem cito vidit, domini medicinam
|
|
|
988 sine dilatione cognovit; Mt. c. XI, 25: <i>abscondisti haec a
|
|
|
989 sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis</i>. Et
|
|
|
990 propter hoc in principio humiles et pauperes conversi sunt ad
|
|
|
991 Christum; I Cor. I, 28: <i>ignobilia et contemptibilia mundi elegit
|
|
|
992 Deus, et ea quae non sunt, ut ea quae sunt destrueret</i>. Secundo
|
|
|
993 ponit motivum ad fidem cum dicit <i>Christus cum venerit, numquid
|
|
|
994 plura signa faciet quam quae hic facit?</i> Prophetatum enim erat
|
|
|
995 quod Christus in adventu suo miracula multa esset facturus; Is.
|
|
|
996 XXXV, 4: <i>Deus ipse veniet, et salvabit nos: tunc aperientur
|
|
|
997 oculi caecorum, et aures surdorum patebunt</i> et cetera. Et ideo
|
|
|
998 videntes miracula quae Christus faciebat, inducebantur ad fidem
|
|
|
999 eius. Sed tamen fides eorum infirma erat, quia non a doctrina, sed
|
|
|
1000 a signis moventur ad credendum ei; cum tamen ipsi, qui fideles iam
|
|
|
1001 erant, et per legem instructi, magis a doctrina moveri debuissent,
|
|
|
1002 nam ut dicitur I Cor. XIV, 22: <i>signa data sunt infidelibus,
|
|
|
1003 prophetiae autem non infidelibus, sed fidelibus</i>. Secundo quia
|
|
|
1004 adhuc videntur alium Christum expectare; unde dicunt <i>Christus
|
|
|
1005 cum venerit, numquid plura signa faciet quam quae hic facit?</i>
|
|
|
1006 Unde patet quod non credebant in Christum, sicut in Deum, sed sicut
|
|
|
1007 in aliquem iustum virum, seu prophetam. Vel, secundum Augustinum,
|
|
|
1008 syllogizant: <i>Christus cum venerit, numquid plura signa
|
|
|
1009 faciet?</i> Quasi dicant: Christus promittitur venturus, sed ipse
|
|
|
1010 non plura signa faciet quam hic facit: ergo vel ipse est Christus,
|
|
|
1011 vel erunt plures Christi. Consequenter cum dicit <i>audierunt
|
|
|
1012 Pharisaei turbam murmurantem de illo haec</i>, ponitur effectus in
|
|
|
1013 Pharisaeis. Et, ut Chrysostomus dicit, Christus multa dixit, et
|
|
|
1014 tamen non sunt moti contra eum. Quando autem vident turbam ei
|
|
|
1015 acquiescere, statim concitantur contra eum, et insanientes, eum
|
|
|
1016 occidere cupiebant. Ex quo patet quod sabbati solutio non erat vera
|
|
|
1017 causa odii eorum sed hoc eos maxime mordebat quod turbae Christum
|
|
|
1018 glorificabant. Et hoc patet infra c. XII, 19: <i>videtis quia nihil
|
|
|
1019 proficimus? Ecce totus mundus post eum vadit</i>. Quia vero ipsi
|
|
|
1020 Christum capere non audebant, timentes periculum, ministros
|
|
|
1021 mittunt, tamquam periculis expositos.</p>
|
|
|
1022 <br />
|
|
|
1023 <div class="D">Lectio 4</div>
|
|
|
1024 <p title="Super Io., cap. 7 l. 4"><a name="87469"><span class=
|
|
|
1025 "ref">[87469] Super Io., cap. 7 l. 4</span></a> Postquam posuit
|
|
|
1026 dominus originis suae principium, hic consequenter insinuat suum
|
|
|
1027 terminum, quo scilicet iturus est per mortem, et primo insinuatur
|
|
|
1028 terminus viae Christi; secundo ponitur admiratio turbarum de
|
|
|
1029 sermonibus eius, ibi <i>dixerunt ergo Iudaei ad semetipsos</i> et
|
|
|
1030 cetera. Circa primum tria facit. Primo insinuat suae vitae
|
|
|
1031 terminum; secundo praenuntiat futurum turbarum desiderium, ibi
|
|
|
1032 <i>quaeretis me, et non invenietis</i>; tertio subdit eorum
|
|
|
1033 defectum, ibi <i>et ubi sum ego, vos non potestis venire</i>. Circa
|
|
|
1034 primum duo facit. Primo praenuntiat mortis suae dilationem; secundo
|
|
|
1035 innuit quo iturus est per mortem, ibi <i>et vado ad patrem</i>
|
|
|
1036 etc.: et sic in primo ostendit suam potestatem; in secundo patiendi
|
|
|
1037 voluntatem. Potestatem quidem suam ostendit in dilatione mortis,
|
|
|
1038 quia, licet Iudaei quaererent eum apprehendere, non tamen hoc
|
|
|
1039 possunt, nisi Christus velit; infra X, 18: <i>nemo tollit animam
|
|
|
1040 meam; sed ego pono eam</i>. Et ideo <i>dixit eis Iesus: adhuc
|
|
|
1041 modicum tempus vobiscum sum</i>; quasi dicat: vultis me
|
|
|
1042 interficere, sed hoc non est positum in voluntate vestra, sed in
|
|
|
1043 voluntate mea: et ego determino quod <i>adhuc modicum tempus
|
|
|
1044 vobiscum sum</i>; et ideo parum expectate tempus. Hoc quod vultis
|
|
|
1045 modo facere, facturi estis: <i>adhuc</i> enim <i>modicum tempus
|
|
|
1046 vobiscum sum</i>. In quo quidem dominus satisfacit primo quidem
|
|
|
1047 turbae quae eum reverebatur, faciens eam magis avidam ad audiendum,
|
|
|
1048 quasi parvo tempore derelicta, in quo possent hac doctrina potiri,
|
|
|
1049 ut Chrysostomus dicit. Infra XII, v. 36: <i>dum lucem habetis,
|
|
|
1050 credite in lucem</i>. Secundo vero turbae quae eum persequebatur,
|
|
|
1051 quasi dicat: non diu differtur desiderium vestrum de morte mea,
|
|
|
1052 unde patienter sustinete: quia <i>adhuc modicum</i>. Implere enim
|
|
|
1053 debeo dispensationem meam; praedicando scilicet, et miracula
|
|
|
1054 faciendo, et sic pervenire ad passionem; Lc. XIII, 32: <i>ite, et
|
|
|
1055 dicite vulpi illi, quia hodie et cras operor, et tertia die
|
|
|
1056 consummor</i>. Est autem triplex causa, quare Christus modico
|
|
|
1057 tempore voluit praedicare. Prima ad demonstrandum suam virtutem,
|
|
|
1058 quod in tam modico tempore totum mundum immutaret; Ps. LXXXIII, 11:
|
|
|
1059 <i>melior est dies una in atriis tuis super millia</i>. Secunda est
|
|
|
1060 ad excitandum desiderium discipulorum, ut scilicet magis eum
|
|
|
1061 desiderarent quem modico tempore corporali praesentia habituri
|
|
|
1062 erant; Lc. XVII, 22: <i>venient dies in quibus desiderabitis unam
|
|
|
1063 diem filii hominis</i>. Tertia est ad augmentandum discipulorum
|
|
|
1064 spiritualem profectum. Cum enim Christi humanitas sit nobis via
|
|
|
1065 tendendi in Deum, ut dicitur infra XIV, 6: <i>ego sum via, veritas
|
|
|
1066 et vita</i>, non debemus in ea quiescere ut in termino, sed per eam
|
|
|
1067 debemus in Deum tendere. Ne ergo corda discipulorum ad Christum
|
|
|
1068 carnaliter affecta, in eo ut in homine quiescerent ideo Christus
|
|
|
1069 corporalem sui praesentiam ab eis cito subtraxit: unde dicebat,
|
|
|
1070 infra XVI, 7: <i>expedit vobis ut ego vadam</i>; II Cor. V, 16:
|
|
|
1071 <i>et si Christum secundum carnem novimus</i>, tunc scilicet quando
|
|
|
1072 corporaliter nobiscum erat, <i>sed nunc iam non novimus</i>.
|
|
|
1073 Voluntatem suae passionis ostendit cum dicit <i>et vado ad eum qui
|
|
|
1074 me misit</i>, quasi spontaneus, scilicet per passionem; Is. c.
|
|
|
1075 LIII, 7: <i>oblatus est, quia ipse voluit</i>; Eph. c. V, 2:
|
|
|
1076 <i>obtulit semetipsum hostiam Deo in odorem suavitatis. Vado</i>,
|
|
|
1077 inquam, <i>ad patrem qui misit me</i>. Et hoc convenienter: nam
|
|
|
1078 quaelibet res naturaliter redit ad suum principium; Eccle. I, 7:
|
|
|
1079 <i>ad locum unde exeunt flumina, revertuntur</i>. Infra XIII, 3:
|
|
|
1080 <i>sciens quia a Deo exivit, et ad Deum vadit</i>. Et iterum c.
|
|
|
1081 XVI, 5: <i>vado ad eum qui misit me</i>. Consequenter cum dicit
|
|
|
1082 <i>quaeretis me, et non invenietis</i>, praenuntiat Iudaeorum
|
|
|
1083 desiderium, quasi dicat: modicum est quod potestis mea doctrina
|
|
|
1084 frui; sed hoc modicum, quod modo respuitis, quandoque quaeretis, et
|
|
|
1085 non invenietis; Is. LV, 6: <i>quaerite dominum dum inveniri
|
|
|
1086 potest</i>; et in Ps. LXVIII, 33: <i>quaerite dominum</i>, scilicet
|
|
|
1087 in praesenti, <i>et vivet anima vestra</i>. Hoc autem quod dicit
|
|
|
1088 <i>quaeretis me, et non invenietis</i>, potest intelligi vel de
|
|
|
1089 inquisitione corporali Christi, vel de spirituali. Si vero
|
|
|
1090 intelligatur de corporali, sic, secundum Chrysostomum, quaesierunt
|
|
|
1091 eum quando filiae Ierusalem, scilicet mulieres, plangebant super
|
|
|
1092 eum, ut dicitur Lc. XXIII, 27, et credibile est hoc tunc multos
|
|
|
1093 alios passos esse. Nec est etiam a veritate remotum, quia imminente
|
|
|
1094 tribulatione Iudaeis, et praecipue cum civitas caperetur, memores
|
|
|
1095 Christi et miraculorum eius, desiderarent eius praesentiam, qua
|
|
|
1096 liberarentur; et secundum hoc dicendum est <i>quaeretis me</i>,
|
|
|
1097 idest meam praesentiam corporalem, <i>et non invenietis</i>. Si
|
|
|
1098 vero intelligatur de spirituali, dicendum est, secundum Augustinum,
|
|
|
1099 quod eum quem noluerunt cognoscere praesentem, tunc postea
|
|
|
1100 quaesierunt cum videntes multitudinem credentem, compuncti de
|
|
|
1101 scelere mortis Christi, dixerunt Petro, Act. II, 37: <i>quid
|
|
|
1102 faciemus, viri fratres?</i> Sic ergo quaesierunt Christum quando
|
|
|
1103 crediderunt in eum suis sceleribus ignoscentem, quem viderunt
|
|
|
1104 ipsorum scelere morientem. Consequenter cum dicit <i>et ubi ego
|
|
|
1105 sum, vos non potestis venire</i>, ostendit eorum defectum. Nec
|
|
|
1106 dicit quo vado, quod esset magis consequens ad praemissa, scilicet
|
|
|
1107 <i>vado ad patrem qui me misit</i>; sed dicit <i>ubi ego sum</i>,
|
|
|
1108 ut ostendat se Deum et hominem. Hominem quidem, inquantum vadit,
|
|
|
1109 infra XVI, 5: <i>vado ad eum qui me misit</i>, sed inquantum semper
|
|
|
1110 ibi erat Christus quo fuerat rediturus, ostendit se Deum; supra
|
|
|
1111 III, 13: <i>nemo ascendit in caelum nisi qui descendit de
|
|
|
1112 caelo</i>. Sic ergo, secundum Augustinum, sicut Christus rediit ut
|
|
|
1113 nos non relinqueret, sic ad nos per assumptionem visibilis carnis
|
|
|
1114 descendit ut secundum invisibilem maiestatem etiam esset in caelo.
|
|
|
1115 Non autem dicit non invenietis, quia aliqui ituri erant; sed dicit
|
|
|
1116 <i>non potestis venire</i>, quamdiu scilicet sic dispositi estis.
|
|
|
1117 Nullus enim ad hereditatem caelestem pervenire potest, nisi sit
|
|
|
1118 heres Dei. Heres autem Dei aliquis efficitur per fidem Christi;
|
|
|
1119 supra I, 12: <i>dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui
|
|
|
1120 credunt in nomine eius</i>. Iudaei autem nondum in eum credebant;
|
|
|
1121 et ideo dicit <i>non potestis venire</i>. In Ps. XXIII, 3,
|
|
|
1122 requirit: <i>quis ascendet in montem domini?</i> Et respondetur:
|
|
|
1123 <i>innocens manibus, et mundo corde</i>. Iudaei autem non erant
|
|
|
1124 mundo corde, nec innocentes manibus, quia volebant Christum
|
|
|
1125 interficere, ideo dicit: non potestis ascendere in montem domini.
|
|
|
1126 Consequenter cum dicit <i>dixerunt ergo Iudaei ad semetipsos</i>,
|
|
|
1127 ponitur Iudaeorum admiratio, qui licet carnaliter de Christo
|
|
|
1128 saperent, tamen ex parte credebant. Et tria faciunt. Primo
|
|
|
1129 admirantur; secundo suspicantur; et tertio contra suspicionem
|
|
|
1130 argumentantur. Admirantur quidem cum dicunt ad semetipsos <i>quo
|
|
|
1131 iturus est hic, quia non invenerimus eum?</i> Ut enim dictum est,
|
|
|
1132 hoc carnaliter intelligebant; I Cor. II, 14: <i>animalis homo non
|
|
|
1133 percipit ea quae sunt spiritus Dei</i>. Et ideo quod esset iturus,
|
|
|
1134 non quidem per mortem, sed corporaliter, ad aliquem locum quo eis
|
|
|
1135 non liceret ascendere, suspicantur super hoc, dicentes <i>numquid
|
|
|
1136 in dispersionem gentium iturus est, et docturus gentes?</i> Nam
|
|
|
1137 gentes alienatae erant a conversatione Iudaeorum; Eph. II, 12:
|
|
|
1138 <i>hospites testamentorum eratis alienati a conversatione Israel,
|
|
|
1139 promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo</i>. Et
|
|
|
1140 ideo quasi eis exprobrantes, dicunt <i>in dispersionem gentium</i>,
|
|
|
1141 quae scilicet ubique disseminatae erant, et imperfecte ad invicem
|
|
|
1142 permixtae; Gen. X, 32: <i>hae sunt familiae Noe iuxta populos et
|
|
|
1143 nationes suas, et ab his divisae sunt gentes in terra post
|
|
|
1144 diluvium</i>. Sed populus Iudaeorum collectus erat loco, et cultu
|
|
|
1145 unius Dei, et observatione legis; Ps. CXLVI, 2: <i>aedificans
|
|
|
1146 Ierusalem dominus, dispersiones Israelis congregabit</i>. Nec
|
|
|
1147 dicunt quod iturus sit ad gentes quasi gentilis futurus, sed
|
|
|
1148 tamquam eas reducturus: unde subdunt <i>et docturus gentes</i>.
|
|
|
1149 Quod forte sumpserunt ex Is. XLIX, 6: <i>parum est mihi ut sis mihi
|
|
|
1150 servus ad suscitandas tribus Iacob, et faeces Israel convertendas:
|
|
|
1151 dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum
|
|
|
1152 terrae</i>. Quamvis autem isti non intelligerent ea quae dicunt,
|
|
|
1153 sicut nec Caiphas intellexit cum dixit: <i>expedit vobis ut unus
|
|
|
1154 homo moriatur, et non tota gens pereat</i>, tamen verum dicunt, et
|
|
|
1155 salutem gentium praedixerunt, ut Augustinus dicit, quod iturus
|
|
|
1156 esset ad gentes, non praesentia corporis, sed pedibus suis,
|
|
|
1157 scilicet apostolis. Misit enim ad nos membra sua, et fecit nos sua
|
|
|
1158 membra; infra X, 16: <i>alias oves habeo quae non sunt ex hoc
|
|
|
1159 ovili, et illas oportet me adducere (...) et fiet unum ovile, et
|
|
|
1160 unus pastor</i>. Et ideo Is. II, 3, dicitur in persona gentium:
|
|
|
1161 <i>docebit nos vias suas</i>. Obiiciunt autem contra ea quae
|
|
|
1162 suspicantur, dicentes <i>quis est hic sermo quem dixit: quaeretis
|
|
|
1163 me?</i> Quasi dicant: si dixisset <i>quaeretis me, et non
|
|
|
1164 invenietis, et ubi sum ego, vos non potestis venire</i>, poterat
|
|
|
1165 quidem intelligi quod iturus esset ad gentes; sed per hoc quod
|
|
|
1166 addidit <i>ubi ego sum non potestis venire</i>, videtur excludere
|
|
|
1167 hunc intellectum. Non enim impossibile est nobis ad gentes ire et
|
|
|
1168 cetera.</p>
|
|
|
1169 <br />
|
|
|
1170 <div class="D">Lectio 5</div>
|
|
|
1171 <p title="Super Io., cap. 7 l. 5"><a name="87470"><span class=
|
|
|
1172 "ref">[87470] Super Io., cap. 7 l. 5</span></a> Postquam dominus
|
|
|
1173 egit de origine suae doctrinae et docentis nec non de termino eius,
|
|
|
1174 hic consequenter invitat ad ipsam doctrinam, et primo ponitur
|
|
|
1175 Christi invitatio; secundo turbarum dissensio, ibi <i>ex illa autem
|
|
|
1176 hora</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo ponitur
|
|
|
1177 invitandi modus; secundo ipsa invitatio, ibi <i>si quis sitit,
|
|
|
1178 veniat ad me</i>; tertio subditur expositio, ibi <i>hoc autem dixit
|
|
|
1179 de spiritu</i>. Modus autem invitandi attenditur quantum ad tria;
|
|
|
1180 scilicet quantum ad tempus invitationis; quantum ad situm
|
|
|
1181 invitantis; quantum ad conatum vocantis. Quantum ad tempus, quia
|
|
|
1182 <i>in novissimo die magno festivitatis</i>: nam, ut dictum est,
|
|
|
1183 festum illud celebrabatur septem diebus, et primus et ultimus dies
|
|
|
1184 solemniores erant, sicut et apud nos primus dies festi et octavus
|
|
|
1185 solemnis est magis. Hoc ergo quod hic dominus fecit, non fecit
|
|
|
1186 primo die, quia nondum ascenderat Ierusalem, nec intermediis
|
|
|
1187 diebus, sed in novissimo; et hoc ideo, quia pauci sunt qui festa
|
|
|
1188 spiritualiter celebrant: et ideo non eos a principio ad doctrinam
|
|
|
1189 invitat, ne per vanitates sequentium dierum festorum aboleretur de
|
|
|
1190 cordibus eorum, quia, ut dicitur Lc. VIII, 7 verbum domini
|
|
|
1191 suffocatur a spinis, sed in ultimo die eos invitat, ut tenacius
|
|
|
1192 eorum cordibus imprimatur. Quantum ad situm autem quia <i>stabat
|
|
|
1193 Iesus</i>. Ubi sciendum est, quod Christus docuit sedens, et stans.
|
|
|
1194 Sedens, quidem docuit discipulos, Matth. V, 1; stans autem turbas,
|
|
|
1195 sicut hic. Et ideo ex hoc inolevit consuetudo in Ecclesia, ut
|
|
|
1196 turbis praedicetur stando, religiosis vero et clericis sedendo.
|
|
|
1197 Cuius ratio est, quia cum praedicatio ad turbas sit quasi ad eas
|
|
|
1198 convertendas, fit per modum exhortationis; sed cum praedicatio ad
|
|
|
1199 clerum fit, quasi iam ad existentes in domo Dei, est ut quaedam
|
|
|
1200 commemoratio. Quantum ad conatum vero vocantis quia
|
|
|
1201 <i>clamabat</i>, ut scilicet ostenderet suam securitatem; Is. XL,
|
|
|
1202 9: <i>exalta in fortitudine vocem tuam (...) exalta, noli
|
|
|
1203 timere</i>. Et ut ab omnibus audiretur; Is. LVIII, 1: <i>clama, ne
|
|
|
1204 cesses, quasi tuba exalta vocem tuam</i>. Et ut ostendat
|
|
|
1205 magnitudinem dicendorum; Prov. VIII, v. 6: <i>audite me, quia de
|
|
|
1206 rebus magnis locutura sum</i>. Consequenter cum dicit <i>si quis
|
|
|
1207 sitit, veniat ad me</i>, ponitur invitatio, et primo ostendit qui
|
|
|
1208 invitentur; secundum quis sit fructus invitationis. Invitantur
|
|
|
1209 quidem sitientes; unde dicit <i>si quis sitit, veniat ad me, et
|
|
|
1210 bibat</i>. Is. LV, 1: <i>omnes sitientes, venite ad aquas</i>. Ideo
|
|
|
1211 enim sitientes vocat, quia tales sunt qui desiderant Deo servire.
|
|
|
1212 Deus autem coacta servitia non acceptat; II Cor. IX, 7: <i>hilarem
|
|
|
1213 datorem diligit Deus</i>. Et propter hoc dicebat Ps. LIII, 8:
|
|
|
1214 <i>voluntarie sacrificabo</i>. De istis dicitur Matth. V, 6:
|
|
|
1215 <i>beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam</i>. Quos quidem dominus
|
|
|
1216 non partialiter vocat, sed omnes; unde dicit <i>si quis sitit</i>,
|
|
|
1217 quasi dicat, quicumque est ille; Eccli. XXIV, 26: <i>transite ad
|
|
|
1218 me, omnes qui concupiscitis me, et a generationibus meis
|
|
|
1219 implemini</i>; I Tim. II, 4: <i>vult omnes homines salvos
|
|
|
1220 fieri</i>. Invitat autem ad potandum; unde dicit <i>et bibat</i>.
|
|
|
1221 Potus enim iste est spiritualis refectio in cognitione divinae
|
|
|
1222 sapientiae et veritatis; etiam in impletione desideriorum. Is. LXV,
|
|
|
1223 13: <i>servi mei bibent, et vos sitietis</i>; Prov. IX, 5:
|
|
|
1224 <i>venite, et comedite panem meum, et bibite vinum quod miscui
|
|
|
1225 vobis</i>; Eccli. XV, 3: <i>aqua sapientiae salutaris potabit
|
|
|
1226 illum</i>. Fructus autem huius invitationis est redundantia bonorum
|
|
|
1227 in alios; unde dicit <i>qui credit in me, sicut dicit Scriptura,
|
|
|
1228 flumina de ventre eius fluent aquae vivae</i>. Quod quidem,
|
|
|
1229 secundum Chrysostomum, legendum est sic: <i>qui credit in me, sicut
|
|
|
1230 dicit Scriptura</i>, hic subdistingue punctando; et postea
|
|
|
1231 subsequitur <i>flumina de ventre eius fluent aquae vivae</i>. Nam
|
|
|
1232 si dicis qui credit in me, et postea subsequatur sicut dicit
|
|
|
1233 Scriptura, flumina, etc., non videtur conveniens, quia hoc quod
|
|
|
1234 dicitur <i>flumina de ventre eius fluent aquae vivae</i>, non
|
|
|
1235 invenitur in aliquo libro veteris testamenti. Hoc ergo modo dicatur
|
|
|
1236 <i>qui credit in me, sicut dicit Scriptura</i>; idest, secundum
|
|
|
1237 Scripturae documenta; supra v. 39. <i>Scrutamini Scripturas (...)
|
|
|
1238 ipsae sunt quae testimonium perhibent de me</i>. Et tunc <i>flumina
|
|
|
1239 de ventre eius fluent aquae vivae</i>. Et dicit <i>qui credit in
|
|
|
1240 me</i>, cum supra dixerit <i>qui venit ad me</i>; quia idem est
|
|
|
1241 credere et venire; Ps. XXXIII, 6: <i>accedite ad eum, et
|
|
|
1242 illuminamini</i>. Secundum Hieronymum vero, aliter punctatur sic:
|
|
|
1243 <i>qui credit in me</i>, et postea subditur <i>sicut dicit
|
|
|
1244 Scriptura, flumina de ventre eius fluent aquae vivae</i>. Quod, ut
|
|
|
1245 ipse dicit, de proverbiis sumptum est; Prov. V, 15: <i>bibe aquam
|
|
|
1246 de cisterna tua, et fluenta putei tui: deriventur fontes tui
|
|
|
1247 foras</i>. Sciendum est autem, secundum Augustinum, quod flumina
|
|
|
1248 procedunt de fontibus sicut a principio. Qui autem bibit potum
|
|
|
1249 corporalem, non habet in se nec fontem, nec flumen, quia particulam
|
|
|
1250 aquae gustat: sed qui bibit credendo in Christum, haurit fontem
|
|
|
1251 aquae, quo hausto, vivescit conscientia, quae est venter interioris
|
|
|
1252 hominis, et etiam ipsa fons erit. Unde dicitur supra IV, v. 13:
|
|
|
1253 <i>qui biberit ex hac aqua, fiet in eo fons aquae salientis</i>.
|
|
|
1254 Hic autem fons qui hauritur, est spiritus sanctus, de quo dicitur
|
|
|
1255 in Ps. XXXV, 10: <i>apud te est fons vitae</i>. Qui ergo bibit ita
|
|
|
1256 quod soli sibi proficit, dona gratiarum, quae per flumina
|
|
|
1257 signantur, non fluent aquae vivae de ventre eius; sed qui proximo
|
|
|
1258 festinat consulere, et diversa dona gratiarum recepta a Deo aliis
|
|
|
1259 communicare, de ventre eius fluent aquae vivae. Propter quod dicit
|
|
|
1260 Petrus: <i>unusquisque sicut accepit gratiam, in alterutrum illam
|
|
|
1261 administrantes</i>. Dicit autem <i>flumina</i>, ad significandum
|
|
|
1262 spiritualium donorum abundantiam fidelibus repromissam; Ps. LXIV,
|
|
|
1263 10: <i>flumen Dei repletum est aquis</i>. Item eorum impetum; Is.
|
|
|
1264 c. XXVII, 6: <i>qui ingredientur impetu a Iacob, florebit et
|
|
|
1265 germinabit Israel, et implebunt faciem orbis semine</i>; et in Ps.
|
|
|
1266 XLV, 5: <i>fluminis impetus laetificat civitatem Dei</i>. Unde,
|
|
|
1267 quia ex instinctu et fervore spiritus sancti movebatur apostolus,
|
|
|
1268 dicebat: <i>caritas Christi urget nos</i>; et Rom. VIII, 14: <i>qui
|
|
|
1269 spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt</i>. Item donorum spiritus
|
|
|
1270 sancti divisionem: quia, ut dicitur I ad Cor. XII, 10: <i>alii
|
|
|
1271 genera linguarum, alii genera sanitatum</i> et cetera. Huiusmodi
|
|
|
1272 autem flumina sunt aquae vivae, quia sunt continuatae suo
|
|
|
1273 principio, scilicet spiritui sancto inhabitanti. Consequenter cum
|
|
|
1274 dicit <i>hoc autem dixit de spiritu</i>, exponit quae dixit, et
|
|
|
1275 primo ponitur expositio; secundo assignatur ratio expositionis, ibi
|
|
|
1276 <i>nondum enim erat spiritus datus</i>. Dicit ergo <i>dixit</i>,
|
|
|
1277 quod <i>flumina de ventre eius fluent aquae vivae</i>. Sed hoc
|
|
|
1278 intelligendum esse Evangelista dicit <i>de spiritu quem accepturi
|
|
|
1279 erant credentes in eum</i>, quia ipse est fons vitae et fluvius.
|
|
|
1280 Fons, de quo dicitur in Ps. XXXV, 10: <i>apud te est fons vitae, et
|
|
|
1281 in lumine tuo videbimus lumen</i>. Fluvius vero, quia a patre et
|
|
|
1282 filio procedit. Apoc. ult., 1: <i>ostendit mihi Angelus fluvium
|
|
|
1283 aquae vivae splendidum tamquam crystallum, procedentem de sede Dei
|
|
|
1284 et agni</i>; Is. XLII, v. 1: <i>dedit spiritum</i>, scilicet
|
|
|
1285 obedientibus sibi. Huius expositionis rationem assignat, dicens
|
|
|
1286 <i>nondum enim erat spiritus datus</i>; et dicit duo: scilicet quod
|
|
|
1287 <i>nondum erat spiritus datus</i>, et quod <i>Christus nondum erat
|
|
|
1288 glorificatus</i>. Circa primum est duplex opinio. Chrysostomus enim
|
|
|
1289 dicit, quod spiritus sanctus non fuit datus apostolis, quantum ad
|
|
|
1290 dona prophetica et miraculorum, ante resurrectionem Christi. Unde
|
|
|
1291 gratia huius, quae dabatur prophetis a terra defecerat usque ad
|
|
|
1292 adventum Christi, nec postmodum alicui data est usque ad praedictum
|
|
|
1293 tempus. Et si dicitur quod apostoli eiiciebant Daemonia ante
|
|
|
1294 resurrectionem, intelligendum est quod haec non spiritu
|
|
|
1295 eiiciebantur, sed ea quae a Christo erat potestate. Quando enim
|
|
|
1296 mittebat eos, non dicitur dedit eis spiritum sanctum sed <i>dedit
|
|
|
1297 eis potestatem</i>: Matth. X, 1. Sed hoc videtur contra illud quod
|
|
|
1298 dominus dicit Lucae XI, 19: <i>si ego in Beelzebub eiicio Daemonia,
|
|
|
1299 filii vestri in quo eiiciunt?</i> Sed constat quod ipse in spiritu
|
|
|
1300 sancto eiiciebat Daemonia, et filii, idest apostoli: unde
|
|
|
1301 manifestum est eos accepisse spiritum sanctum. Et ideo dicendum
|
|
|
1302 est, secundum Augustinum, quod ante resurrectionem apostoli
|
|
|
1303 habuerunt spiritum sanctum etiam quantum ad dona prophetica et
|
|
|
1304 miraculorum. Et hic quod dicitur <i>nondum erat spiritus datus</i>,
|
|
|
1305 intelligendum de abundanti datione, et visibilibus signis; sicut
|
|
|
1306 datus fuit eis post resurrectionem et ascensionem in linguis
|
|
|
1307 igneis. Sed cum spiritus sanctus sanctificet Ecclesiam, et etiam
|
|
|
1308 modo accipiatur a fidelibus, quare nemo loquitur linguis omnium
|
|
|
1309 gentium sicut tunc? Dicendum ad hoc, quod non est necessarium, ut
|
|
|
1310 Augustinus dicit. Quia iam universalis Ecclesia linguis gentium
|
|
|
1311 loquitur, quia per spiritum sanctum datur caritas; Rom. V, v. 5:
|
|
|
1312 <i>caritas Dei diffusa est in cordibus nostris</i>, et haec,
|
|
|
1313 faciens omnia communia, facit quemlibet cuilibet loqui. Unde dicit:
|
|
|
1314 si amas unitatem, etiam tibi habet quisquis in illa (idest
|
|
|
1315 Ecclesia) aliquid habet. Tolle invidiam, et tuum est quod habeo:
|
|
|
1316 livor separat, caritas iungit: ipsam habeto, et cuncta habebis. In
|
|
|
1317 principio autem antequam Ecclesia per mundum dilataretur, quia
|
|
|
1318 pauci erant, oportebat quod linguis omnium loquerentur, ut sic
|
|
|
1319 Ecclesiam in omnibus fundarent. Circa secundum, sciendum est,
|
|
|
1320 secundum Augustinum, quod hoc quod dicit <i>Iesus nondum fuerat
|
|
|
1321 glorificatus</i>, intelligendum est de gloria resurrectionis; quasi
|
|
|
1322 dicat: nondum a mortuis resurrexerat, nondum ad caelos ascenderat.
|
|
|
1323 De qua dicitur Io. XVII, 5: <i>clarifica me, pater</i>. Et causa
|
|
|
1324 quare sic voluit prius glorificari quam daret spiritum sanctum,
|
|
|
1325 assignatur, quia spiritus sanctus ad hoc datur nobis, ut erigat
|
|
|
1326 corda nostra ab amore saeculi in resurrectionem spiritualem et
|
|
|
1327 totaliter currant in Deum. Quia ergo vitam aeternam promisit
|
|
|
1328 spiritus sancti caritate ferventibus, ubi non moriemur, ubi nihil
|
|
|
1329 timebimus. Ideo ipsum spiritum sanctum noluit dare nisi dum esset
|
|
|
1330 glorificatus, ut in corpore ostenderet vitam quam in resurrectione
|
|
|
1331 speramus. Secundum Chrysostomum vero, hoc non intelligitur de
|
|
|
1332 gloria resurrectionis, sed de glorificatione passionis: de qua,
|
|
|
1333 imminente passionis hora, dominus dicit infra c. XIII, 31: <i>nunc
|
|
|
1334 glorificatus est filius hominis</i>. Et secundum hoc spiritus
|
|
|
1335 sanctus tunc primum datus est quando post passionem dixit
|
|
|
1336 apostolis: <i>accipite spiritum sanctum</i> et cetera. Ideo autem
|
|
|
1337 non ante passionem datus est spiritus sanctus, quia, cum sit donum,
|
|
|
1338 non debuit dari inimicis, sed amicis. Nos autem inimici eramus.
|
|
|
1339 Oportebat ergo prius offerri hostiam in ara crucis et inimicitiam
|
|
|
1340 in carne solvi, ut sic per mortem filii eius reconciliaremur Deo,
|
|
|
1341 et tunc facti amici, donum spiritus sancti reciperemus et cetera.
|
|
|
1342 Posita ergo Christi ad spiritualem potum invitatione, hic
|
|
|
1343 consequenter agit Evangelista de turbarum dissensione, et primo
|
|
|
1344 ponitur dissensio turbarum ad invicem; secundo dissensio in
|
|
|
1345 principibus, ibi <i>venerunt ergo ministri</i>. Circa primum duo
|
|
|
1346 facit. Primo ponuntur diversa dissidentium verba; secundo ponitur
|
|
|
1347 ipsa dissensio, ibi <i>dissensio itaque facta est in turba</i>.
|
|
|
1348 Diversitas autem verborum turbarum ex diversitate opinionum
|
|
|
1349 turbarum de Christo proveniebat, et ideo ponit tres opiniones
|
|
|
1350 turbarum: duas quidem iam accedentium ad spiritualem potum, tertiam
|
|
|
1351 vero resilientium. Prima autem opinio erat quod dicebant Christum
|
|
|
1352 prophetam esse; et ideo dicit <i>ex illa ergo hora</i>, quando
|
|
|
1353 scilicet in magno festivitatis die talia dixerat, <i>turba cum
|
|
|
1354 audissent hos sermones eius, dicebant</i>, illi scilicet qui iam
|
|
|
1355 illam aquam spiritualiter haurire coeperant, <i>hic est vere
|
|
|
1356 propheta</i>. Non solum prophetam eum dicunt, sed etiam verum,
|
|
|
1357 idest quasi antonomastice, intelligentes hunc esse de quo Moyses
|
|
|
1358 praedixit, Deut. c. XVIII, 15: <i>prophetam suscitabit vobis Deus
|
|
|
1359 de fratribus vestris: ipsum tamquam me audietis</i>. Alia opinio
|
|
|
1360 erat quia quidam dicebant <i>hic est Christus</i>: isti enim magis
|
|
|
1361 ad potum accedebant, et sitim infidelitatis magis deposuerant. Et
|
|
|
1362 hoc etiam Petrus confessus est, Matth. XVI, 16: <i>tu es Christus
|
|
|
1363 filius Dei vivi</i>. Tertia opinio est referentium contraria
|
|
|
1364 praedictis. Et primo obiiciunt contra opinionem dicentium eum esse
|
|
|
1365 Christum; secundo obiectionem auctoritate confirmant. Dicit ergo
|
|
|
1366 <i>quidam autem</i>, in suae infidelitatis ariditate permanentes,
|
|
|
1367 <i>dicebant: numquid a Galilaea venit Christus?</i> Noverant enim,
|
|
|
1368 prophetas, Christum a Galilaea venturum, non praedixisse: et ideo
|
|
|
1369 credentes in Nazareth eum natum fuisse (ignorabant enim suae
|
|
|
1370 nativitatis locum esse Bethlehem), hoc dicunt. Manifestum enim erat
|
|
|
1371 eum in Nazareth nutritum, sed paucis notus erat nativitatis locus.
|
|
|
1372 Quamvis tamen Scriptura non dicat Christum in Galilaea nasciturum,
|
|
|
1373 praedixit tamen illuc eum primo declinaturum. Is. c. IX, 1:
|
|
|
1374 <i>primo tempore alleviata est terra Zabulon et terra Nephthali, et
|
|
|
1375 novissimo aggravata est via maris trans Iordanem Galilaeae gentium.
|
|
|
1376 Populus gentium qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam, et
|
|
|
1377 habitantibus in regione umbrae mortis lux orta est eis</i>.
|
|
|
1378 Praedixit etiam quod de Nazareth processurus esset. Is. XI, 1:
|
|
|
1379 <i>flos de radice eius ascendet</i>: ubi in Hebraeo habetur:
|
|
|
1380 <i>Nazarenus de radice est</i> et cetera. Confirmant obiectionem
|
|
|
1381 auctoritate Scripturae, cum dicunt <i>nonne Scriptura dicit, quia
|
|
|
1382 ex semine David et de Bethlehem castello, ubi erat David, venit
|
|
|
1383 Christus?</i> Quod autem de semine David venturus esset Iesus,
|
|
|
1384 dicitur Ierem. XXIII, 5: <i>suscitabo David germen iustum</i>. Et
|
|
|
1385 II Reg. XXIII, 1, dicitur de David: <i>dixit vir cui constitutum
|
|
|
1386 est de Christo Dei</i>. Quod vero de Bethlehem, dicitur Mich. V, 1:
|
|
|
1387 <i>et tu, Bethlehem, terra Iuda: ex te mihi egredietur qui sit
|
|
|
1388 dominator in Israel</i>. Consequenter cum dicit <i>dissensio itaque
|
|
|
1389 facta est in turba propter eum</i>, primo ponitur ipsa dissensio;
|
|
|
1390 secundo conatus quorumdam ex eis contra Christum; tertio conatus
|
|
|
1391 repressio. <i>Dissensio autem facta est propter eum</i>, scilicet
|
|
|
1392 Christum, <i>in turba</i>. Frequenter enim contingit quod in
|
|
|
1393 cordibus malorum ex manifestatione veritatis causatur dissensio et
|
|
|
1394 turbatio. Unde et hoc in persona Christi dicitur Ier. XV, 10:
|
|
|
1395 <i>vae mihi, mater mea, ut quid me genuisti virum rixae, virum
|
|
|
1396 discordiae in universa terra?</i> Propter hoc dicebat dominus, Mt.
|
|
|
1397 X, 34: <i>non enim veni mittere pacem, sed gladium</i>. Conatus
|
|
|
1398 autem, scilicet aliquorum, erat ad eum apprehendendum; unde dicit
|
|
|
1399 <i>quidam autem ex eis</i>, scilicet qui dixerant: <i>numquid a
|
|
|
1400 Galilaea venit Christus?</i> etc., <i>voluerunt apprehendere
|
|
|
1401 eum</i>, scilicet ex inimicitia ad occidendum; Ps. LXX, 2:
|
|
|
1402 <i>persequimini et comprehendite</i>; Ex. XV, 9: <i>dixit inimicus:
|
|
|
1403 persequar et comprehendam</i>. Sed tamen boni et fideles volunt
|
|
|
1404 Christum apprehendere, ut eo fruantur; Cant. VII, 8: <i>ascendam in
|
|
|
1405 palmam, et apprehendam fructus eius</i>. Repressio autem conatus
|
|
|
1406 est ex potestate Christi: et ideo dicit <i>sed nemo misit super
|
|
|
1407 illum manus</i>, quia scilicet Christus nolebat. In potestate sua
|
|
|
1408 erat hoc; infra X, v. 18: <i>nemo tollit a me animam meam; sed ego
|
|
|
1409 pono eam a me ipso</i>. Unde et quando voluit pati, non eos
|
|
|
1410 expectavit, sed ipse se eis obtulit; infra XVIII, 4: <i>processit,
|
|
|
1411 et dixit ad eos, quem quaeritis?</i> Consequenter cum dicit
|
|
|
1412 <i>venerunt ergo ministri ad pontifices et Pharisaeos</i>, ponitur
|
|
|
1413 dissensio principum, et primo ponitur dissensio eorum ad ministros;
|
|
|
1414 secundo dissensio eorum ad invicem, ibi <i>dixit Nicodemus</i>.
|
|
|
1415 Circa primum tria facit. Primo ponitur redargutio principum ad
|
|
|
1416 ministros; secundo testimonium latum de Christo a ministris; tertio
|
|
|
1417 reprehensionis conatus principum ad ministros. In primo attende
|
|
|
1418 principum iniquitatem, cum dicunt, scilicet pontifices et
|
|
|
1419 Pharisaei, ministris <i>quare non adduxistis eum?</i> Adeo enim
|
|
|
1420 mali erant, quod eis non poterant satisfacere ministri, nisi
|
|
|
1421 Christo nocumentum inferrent; Pro. IV, 16: <i>rapitur somnus ab
|
|
|
1422 oculis eorum, nisi supplantaverint</i>. Sed hic incipit quaestio
|
|
|
1423 litteralis: quia cum supra dictum est, quod ministri missi fuerunt
|
|
|
1424 ad capiendum Iesum die festo mediante, idest quarto die; et hic
|
|
|
1425 ponatur reditus eorum post septimum diem, quando dixit: <i>in
|
|
|
1426 novissimo autem die</i> etc., videtur quod intermediis diebus
|
|
|
1427 vacaverunt. Ad quod est duplex responsio. Una quod Evangelista
|
|
|
1428 anticipavit murmur turbarum. Vel dicendum, quod forte tunc
|
|
|
1429 redierunt; sed hoc nunc commemorat, ut manifestet causam
|
|
|
1430 dissensionis inter principes. In secundo attende ministrorum
|
|
|
1431 bonitatem in commendabili testimonio quod perhibuerunt de Christo,
|
|
|
1432 dicentes <i>numquam sic locutus est homo, sicut hic loquitur</i>.
|
|
|
1433 Ubi redduntur commendabiles ex tribus. Primo ex admirationis causa:
|
|
|
1434 quia non propter miracula, sed propter doctrinam Christum
|
|
|
1435 mirabantur, ex quo propinquiores efficiuntur veritati, et recedunt
|
|
|
1436 a consuetudine Iudaeorum, qui signa quaerunt, ut dicitur I Cor. I,
|
|
|
1437 22. Secundo ex conversionis facilitate: quia ad pauca verba
|
|
|
1438 Christi, capti sunt, et allecti ad eius amorem. Tertio ex animi
|
|
|
1439 securitate: quia ipsis Pharisaeis, qui Christo adversabantur, talia
|
|
|
1440 dicunt de Christo <i>numquam sic locutus est homo</i>. Et hoc
|
|
|
1441 rationabiliter: quia non solum homo erat, sed etiam Dei verbum; et
|
|
|
1442 ideo verba sua erant virtuosa ad commovendum; Ier. c. XXIII, 29:
|
|
|
1443 <i>numquid non verba mea quasi ignis sunt, dicit dominus, et quasi
|
|
|
1444 malleus conterens petram?</i> Et ideo dicitur Mt. VII, 29, quod
|
|
|
1445 <i>erat docens sicut potestatem habens</i>. Erant etiam sapida ad
|
|
|
1446 dulcorandum; Cant. II, v. 14: <i>sonet vox tua in auribus meis, vox
|
|
|
1447 enim tua dulcis</i>; Ps. CXVIII, 103: <i>quam dulcia faucibus meis
|
|
|
1448 eloquia tua</i>. Erant utilia ad retinendum, quia promittebant bona
|
|
|
1449 aeterna; supra VI, 69: <i>domine, ad quem ibimus? Verba vitae
|
|
|
1450 aeternae habes</i>; Is. XLVIII, 17: <i>ego dominus docens te
|
|
|
1451 utilia</i>. In tertio attende detestari Iudaeorum perfidiam, qua
|
|
|
1452 conantur ministros a Christo retrahere, unde <i>responderunt
|
|
|
1453 eis</i>, scilicet ministris, <i>numquid et vos seducti estis?</i>
|
|
|
1454 Ubi tria faciunt. Primo arguunt aestimatum ministrorum errorem;
|
|
|
1455 secundo proponunt exemplum principium; tertio excludunt exemplum
|
|
|
1456 turbarum. Arguunt autem eos, cum dicunt <i>numquid et vos seducti
|
|
|
1457 estis?</i> Quasi dicant: videmus vos delectatos esse in sermone
|
|
|
1458 illius. Et revera laudabiliter seducti erant, quia dimisso malo
|
|
|
1459 infidelitatis, ad veritatem fidei sunt adducti: de qua dicitur Ier.
|
|
|
1460 XX, 7: <i>seduxisti me, domine, et seductus sum</i>. Exemplum autem
|
|
|
1461 principum proponunt, ut magis eos avertant: unde dicit <i>numquid
|
|
|
1462 ex principibus aliquis credidit in eum?</i> Ex duobus enim aliqui
|
|
|
1463 fide digni redduntur: scilicet ex auctoritate et ex religione. Unde
|
|
|
1464 haec duo contra Christum adducunt, quasi dicant: si Christus esset
|
|
|
1465 acceptandus, utique acceptassent eum principes, in quibus est
|
|
|
1466 auctoritas, et Pharisaei, in quibus apparebat religio; sed nullus
|
|
|
1467 istorum credidit in eum: ergo nec vos debetis in eum credere. In
|
|
|
1468 his ergo impletur quod dicitur in Ps. CXVII, v. 22: <i>lapidem quem
|
|
|
1469 reprobaverunt aedificantes</i>, scilicet principes et Pharisaei,
|
|
|
1470 <i>hic factus est in caput anguli</i>, idest in cordibus populorum.
|
|
|
1471 <i>Sed a domino factum est istud</i>: quia bonitas eius
|
|
|
1472 praeponderat malitiae hominum. Testimonium autem turbae excludunt,
|
|
|
1473 quia eorum malitiam confutant; et ideo dicunt <i>sed turba haec
|
|
|
1474 quae non novit legem, maledicti sunt</i>; et ideo non est standum
|
|
|
1475 cum eis. Hoc autem scriptum est, Deut. c. XXVII, 27: <i>maledictus
|
|
|
1476 qui non permanserit in lege, nec eam opere perfecerit</i>. Sed hoc
|
|
|
1477 male intelligebant, quia etiam illi qui non habent scientiam legis,
|
|
|
1478 et opera legis faciunt, magis permanent in lege quam habentes legis
|
|
|
1479 scientiam, et non servantes eam: de quibus dicitur Mt. XV, 8:
|
|
|
1480 <i>populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a
|
|
|
1481 me</i>; Iacob V: <i>estote factores verbi, et non auditores
|
|
|
1482 tantum</i>. Consequenter cum dicit <i>dixit Nicodemus ad eos</i>,
|
|
|
1483 ponitur dissensio principum ad invicem, et primo ponitur Nicodemi
|
|
|
1484 exhortatio; secundo principum contradictio, ibi <i>responderunt et
|
|
|
1485 dixerunt</i>; tertio dissensionis terminatio. Circa primum duo
|
|
|
1486 facit. Primo praemittit quaedam de Nicodemo; secundo ponit eius
|
|
|
1487 exhortationem. Praemittit autem tria de eo: quorum duo ostendunt
|
|
|
1488 intentionem dicendi, et tertium nequitiam principum. Primum ergo
|
|
|
1489 pertinet ad fidem Nicodemi; unde dicit <i>dixit ille qui venerat ad
|
|
|
1490 eum</i>, idest crediderat: idem enim est venire ad Christum, et
|
|
|
1491 credere in eum. Secundum pertinet ad fidei suae imperfectionem,
|
|
|
1492 quia <i>nocte venit</i>. Si enim perfecte credidisset, non
|
|
|
1493 pertimuisset. Infra XII, 42: <i>multi ex principibus crediderunt in
|
|
|
1494 eum; sed propter Pharisaeos non confitebantur, ut e synagoga non
|
|
|
1495 eiicerentur</i>; de quibus unus erat Nicodemus. Tertium pertinet ad
|
|
|
1496 principum falsitatem. Dixerunt enim, quod nullus ex principibus et
|
|
|
1497 Pharisaeis in Christum credidit, et ideo dicit <i>qui erat unus ex
|
|
|
1498 ipsis</i>; quasi dicat: si Nicodemus, qui est unus ex principibus,
|
|
|
1499 credidit in eum, manifestum est falsum esse quod principes et
|
|
|
1500 Pharisaei dicunt, scilicet quod nullus ex principibus credidit in
|
|
|
1501 eum. Ier. c. XVI, 19: <i>vere mendacium locutus est</i>. Exhortatio
|
|
|
1502 autem Nicodemi ponitur cum dicit <i>numquid lex nostra iudicat
|
|
|
1503 hominem, nisi prius audierit ab ipso et cognoverit quid faciat?</i>
|
|
|
1504 Nam secundum leges civiles debet praecedere diligens inquisitio
|
|
|
1505 sententiam. Unde dicitur Act. XV, 16: <i>non est Romanis consuetudo
|
|
|
1506 damnare aliquem hominem, priusquam is qui accusatur, praesentes
|
|
|
1507 habeat accusatores, locumque defendendi accipiat ad abluenda
|
|
|
1508 crimina</i>. Unde Iob XXIX, 16: <i>causam quam ignorabam,
|
|
|
1509 diligenter investigabam</i>. Propter hoc in lege Moysi, Ex. XXIII,
|
|
|
1510 7, dicitur: <i>innocentem et iustum non condemnabis, quia aversor
|
|
|
1511 impium</i>. Haec autem verba ideo dicit, quia cum fidelis esset,
|
|
|
1512 volebat eos ad Christum convertere. Quia tamen timidus erat,
|
|
|
1513 occulte hoc faciebat. Credebat enim, quia si tantummodo Christum
|
|
|
1514 vellent audire, quod verbum Christi esset tantae efficaciae quod
|
|
|
1515 forte similes fierent illis qui missi fuerant ad Iesum, et ad verba
|
|
|
1516 eius conversi sunt in facto eo ad quod missi fuerant. Contradictio
|
|
|
1517 principum ponitur cum dicit <i>responderunt et dixerunt ei</i> et
|
|
|
1518 cetera. Ubi primo comprehendunt eum quasi seductum; secundo quasi
|
|
|
1519 legis ignarum. Quantum ad primum dicunt <i>numquid et tu Galilaeus
|
|
|
1520 es</i>, idest, a Galilaeo seductus. Arbitrantur enim Christum
|
|
|
1521 Galilaeum ex conversatione in Galilaea: et ideo omnes qui Christum
|
|
|
1522 confitebantur, quasi in opprobrium Galilaeos vocant; Mt. XXVI, 69:
|
|
|
1523 <i>respondit ancilla Petro: et tu Galilaeus es?</i> Infra IX, v.
|
|
|
1524 27: <i>numquid et vos vultis discipuli eius fieri?</i> Quantum ad
|
|
|
1525 secundum dicunt <i>scrutare Scripturas, et vide, quia a Galilaea
|
|
|
1526 propheta non surgit</i>; cum tamen esset legis doctor, nec de novo
|
|
|
1527 scrutari indigebat. Quasi dicant: licet tu sis doctor, tamen hoc
|
|
|
1528 ignoras: sicut supra dictum est III, 10, <i>tu es magister in
|
|
|
1529 Israel, et haec ignoras?</i> Licet autem non habeatur expresse in
|
|
|
1530 Scriptura veteris testamenti quod de Galilaea propheta surgeret,
|
|
|
1531 hoc tamen habetur quod inde exire debeat dominus prophetarum,
|
|
|
1532 secundum illud Is. II, 1: <i>flos</i>, idest Nazarenus, <i>de
|
|
|
1533 radice eius ascendet, et requiescet super eum spiritus domini</i>.
|
|
|
1534 Sed terminatio dissensionis ostenditur infructuosa; unde dicit
|
|
|
1535 <i>et reversi sunt unusquisque</i>, quasi infecto negotio, <i>in
|
|
|
1536 domum suam</i>, idest in propria, vacui fide, et fraudati a malo
|
|
|
1537 desiderio suo. Iob V, 13: <i>consilium pravorum dissipat</i>; Ps.
|
|
|
1538 XXXII, 10: <i>dominus reprobat consilia principum, et cogitationes
|
|
|
1539 populorum dissipat</i>. Vel, <i>in domum suam</i>, idest in
|
|
|
1540 malitiam infidelitatis et impietatis suae; Apoc. II, 13: <i>scio
|
|
|
1541 ubi habitas, ubi sedes est Satanae: et tenes nomen meum, et non
|
|
|
1542 negasti fidem meam</i>.</p>
|
|
|
1543 <br />
|
|
|
1544 <div class="C">Caput 8</div>
|
|
|
1545 <div class="D">Lectio 1</div>
|
|
|
1546 <p title="Super Io., cap. 8 l. 1"><a name="87471"><span class=
|
|
|
1547 "ref">[87471] Super Io., cap. 8 l. 1</span></a> Postquam egit
|
|
|
1548 Evangelista de origine doctrinae Christi, hic consequenter agit de
|
|
|
1549 eius virtute. Habet autem doctrina Christi virtutem illuminativam
|
|
|
1550 et vivificativam, quia verba eius spiritus et vita sunt. Primo ergo
|
|
|
1551 agit de virtute doctrinae Christi illuminativa; secundo de virtute
|
|
|
1552 vivificativa, infra X, <i>amen, amen dico vobis, qui non intrat per
|
|
|
1553 ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et
|
|
|
1554 latro</i>. Ostendit autem illuminativam virtutem doctrinae Christi,
|
|
|
1555 primo verbo; secundo miraculo, ibi <i>et praeteriens Iesus, vidit
|
|
|
1556 hominem caecum a nativitate</i>. Circa primum duo facit. Primo
|
|
|
1557 introducit Christum docentem; secundo ponit doctrinae Christi
|
|
|
1558 virtutem, ibi <i>iterum ergo locutus est eis Iesus</i>. Ad officium
|
|
|
1559 autem doctoris duo pertinent. Primo ut devotos instruat; secundo ut
|
|
|
1560 adversarios repellat. Primo ergo Christus instruit populum devotum;
|
|
|
1561 secundo repellit adversarios, ibi <i>adducunt autem Scribae</i> et
|
|
|
1562 cetera. Circa primum tria facit. Primo describitur locus doctrinae;
|
|
|
1563 secundo auditor; tertio doctor. Locus autem doctrinae est templum.
|
|
|
1564 Unde primo ponit recessum ab eo; secundo reditum. Recessus quidem,
|
|
|
1565 cum dicit <i>Iesus autem perrexit in montem oliveti</i>. Nam
|
|
|
1566 dominus hanc sibi consuetudinem fecerat ut per diem quando erat
|
|
|
1567 Ierosolymis in diebus festis, praedicaret in templo, signa et
|
|
|
1568 miracula faceret, et in sero revertebatur in Bethaniam, et apud
|
|
|
1569 sorores Lazari Mariam et Martham hospitabatur, quae erat in monte
|
|
|
1570 oliveti. Secundum igitur hunc morem dicit, quod cum in novissimo
|
|
|
1571 magnae festivitatis die Iesus stetisset in templo, et praedicasset,
|
|
|
1572 de sero <i>perrexit in montem oliveti</i>, ubi erat Bethania. Et
|
|
|
1573 hoc convenit mysterio: nam, ut dicit Augustinus, ubi decebat
|
|
|
1574 Christum docere et suam misericordiam manifestare nisi in monte
|
|
|
1575 oliveti, in monte unctionis et chrismatis? Oliva autem
|
|
|
1576 misericordiam signat: unde et in Graeco oleos idem est quod
|
|
|
1577 misericordia. Lc. X, 34, dicitur de Samaritano, quod infudit oleum
|
|
|
1578 et vinum, secundum misericordiam et severitatem iudicii. Item oleum
|
|
|
1579 sanativum est; Is. I, 6: <i>vulnus et livor et plaga tumens non est
|
|
|
1580 circumligata medicamine, neque fota oleo</i>. Signatur etiam
|
|
|
1581 medicina spiritualis gratiae, quae ad nos derivata est. Ps. XLIV,
|
|
|
1582 8: <i>unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae prae consortibus
|
|
|
1583 tuis</i>. Et alibi: <i>sicut unguentum in capite quod descendit in
|
|
|
1584 barbam</i>. Reditus autem ad locum ponitur tempestivus; unde dicit
|
|
|
1585 <i>et iterum diluculo venit in templum</i>. Per quod signatur quod
|
|
|
1586 cognitionem et manifestationem gratiae suae in templo suo, scilicet
|
|
|
1587 fidelibus suis, manifestaturus erat, Ps. XLVII, 10: <i>suscepimus,
|
|
|
1588 Deus, misericordiam tuam in medio templi tui</i>. Quod autem
|
|
|
1589 diluculo rediit, exortum lumen novae gratiae designat; Os. VI, 3:
|
|
|
1590 <i>quasi diluculum praeparatus est egressus eius</i>. Auditor autem
|
|
|
1591 doctrinae est populus devotus; et ideo dicit <i>et omnis populus
|
|
|
1592 venit ad eum</i>; Ps. VII, 8: <i>synagoga populorum circumdabit
|
|
|
1593 te</i>. Doctor autem introducitur sedens, unde dicit <i>et
|
|
|
1594 sedens</i>, idest condescendens, ut eius doctrina facilius
|
|
|
1595 caperetur. Sessio enim humilitatem incarnationis significat; Ps.
|
|
|
1596 CXXXVIII, 1: <i>tu cognovisti sessionem meam et resurrectionem
|
|
|
1597 meam</i>. Quia per susceptam humanitatem visibilis apparens,
|
|
|
1598 coeperunt de divinis facilius edoceri; et ideo dicit, quod
|
|
|
1599 <i>sedens docebat eos</i>, idest simplices, et sermonem eius
|
|
|
1600 admirantes; Ps. XXIV, 9: <i>docebit mites vias suas, et diriget
|
|
|
1601 mansuetos in iudicio</i>; Is. II, 3: <i>docebit nos vias suas</i>.
|
|
|
1602 Consequenter cum dicit <i>adducunt autem Scribae et Pharisaei
|
|
|
1603 mulierem in adulterio deprehensam</i>, repellit adversarios, et
|
|
|
1604 primo ponitur calumniae tentatio; secundo calumniantium repulsio,
|
|
|
1605 ibi <i>Iesus autem inclinans se deorsum, digito scribebat in
|
|
|
1606 terra</i>. Circa primum tria facit. Primo ponitur tentationis
|
|
|
1607 occasio; secundo describitur ipsa tentatio, ibi <i>dixerunt ei:
|
|
|
1608 magister, haec mulier modo deprehensa est in adulterio</i>; tertio
|
|
|
1609 tentatorum intentio, ibi <i>haec autem dicebant tentantes eum</i>.
|
|
|
1610 Occasio autem tentationis ponitur adulterium a muliere perpetratum:
|
|
|
1611 et ideo primo aggravant culpam; secundo praesentant personam
|
|
|
1612 peccantem. Dicit ergo quantum ad primum <i>adducunt autem Scribae
|
|
|
1613 et Pharisaei mulierem in adulterio deprehensam</i>. Ut enim
|
|
|
1614 Augustinus dicit, tria in Christo praeeminebant: scilicet veritas,
|
|
|
1615 mansuetudo et iustitia. De ipso quippe fuerat praedictum:
|
|
|
1616 <i>procede, et regna, propter veritatem et mansuetudinem et
|
|
|
1617 iustitiam</i>. Nam veritatem attulit ut doctor, et hanc perceperant
|
|
|
1618 Pharisaei et Scribae dum doceret. Infra eodem: <i>si veritatem dico
|
|
|
1619 vobis, quare non creditis mihi?</i> Nullum enim falsum in verbis et
|
|
|
1620 doctrina eius deprehendere poterant; et ideo calumniari de hoc
|
|
|
1621 cessaverant. Mansuetudinem vero attulit ut liberator; et hanc
|
|
|
1622 cognoverunt dum adversus inimicos et persecutores non commoveretur;
|
|
|
1623 I Petr. II, v. 23: <i>cum malediceretur, non maledicebat</i>. Unde
|
|
|
1624 dicebat, Mt. XI, 29: <i>discite a me, quia mitis sum, et humilis
|
|
|
1625 corde</i>. Et ideo de hoc etiam non calumniabantur. Iustitiam autem
|
|
|
1626 attulit ut cognitor, et hoc quia nondum nota erat Iudaeis, maxime
|
|
|
1627 in iudiciis: ideo in ea scandalum posuerunt, volentes scire utrum a
|
|
|
1628 iustitia propter misericordiam recederet. Et ideo proponunt ei
|
|
|
1629 crimen notum et confusione dignum, scilicet adulterium; Eccli. IX,
|
|
|
1630 10: <i>omnis mulier fornicaria quasi stercus in via
|
|
|
1631 conculcabitur</i>. Consequenter personam peccantem repraesentant,
|
|
|
1632 ut magis commoveant. Unde <i>et statuerunt eam in medio</i>; Eccli.
|
|
|
1633 XXIII, 34: <i>hic in medio adducetur, et inter filios Dei</i> et
|
|
|
1634 cetera. Consequenter cum dicit <i>et dixerunt ei: magister, haec
|
|
|
1635 mulier modo deprehensa est in adulterio</i>, prosequuntur ipsam
|
|
|
1636 tentationem, et primo manifestant culpam; secundo allegant legis
|
|
|
1637 iustitiam; tertio exquirunt sententiam. Culpam quidem manifestant
|
|
|
1638 cum dicunt <i>haec mulier modo deprehensa est in adulterio</i>:
|
|
|
1639 quam quidem culpam exaggerant ex tribus, quae Christum commovere
|
|
|
1640 deberent a sua mansuetudine. Et primo ex culpae novitate; unde
|
|
|
1641 dicunt <i>modo</i>: nam quando est antiqua, non tantum movet, quia
|
|
|
1642 forte praecessit correctio. Secundo ex eius evidentia; unde dicunt
|
|
|
1643 <i>deprehensa est</i>, ita quod non possit se excusare, quod est
|
|
|
1644 consuetudinis mulierum, secundum illud Prov. XXX, 20: <i>tergit os
|
|
|
1645 suum, dicens: non sum operata malum</i>. Tertio ex culpae
|
|
|
1646 enormitate; unde dicunt <i>in adulterio</i>, quod est grave facinus
|
|
|
1647 et malorum multorum causa; Eccli. IX: <i>omnis mulier quae
|
|
|
1648 adulteratur peccabit</i>, primo quidem in lege Dei sui. Legis
|
|
|
1649 iustitiam allegant cum dicunt: <i>in lege autem</i>, scilicet Lev.
|
|
|
1650 et Deut. XXII, <i>Moyses mandavit huiusmodi lapidare</i>.
|
|
|
1651 Sententiam autem exquirunt cum subdunt: <i>tu ergo quid dicis?</i>
|
|
|
1652 Calumniosa est interrogatio; quasi dicant: si eam dimitti censuerit
|
|
|
1653 iustitiam non tenebit. Sed, absit ut qui venerat quaerere et salvum
|
|
|
1654 facere quod perierat, eam condemnaret; supra III, 17: <i>non enim
|
|
|
1655 misit Deus filium suum in mundum ut iudicet mundum, sed ut salvetur
|
|
|
1656 mundus per ipsum</i>. Lex etiam quod iniustum erat iubere non
|
|
|
1657 poterat. Et ideo non dicit absolvatur ne contra legem facere
|
|
|
1658 videretur. Et ideo consequenter subditur perversa tentantium
|
|
|
1659 intentio, cum dicit <i>haec autem dicebant tentantes eum</i>.
|
|
|
1660 Credebant enim, quod Christus ne mansuetudinem perderet, eam
|
|
|
1661 dimitti debere dicturus esset; et sic accusarent eum tamquam legis
|
|
|
1662 praevaricatorem. I Cor. X, 9: <i>neque tentaveritis Christum, sicut
|
|
|
1663 illi tentaverunt</i>. Consequenter cum dicit <i>Iesus autem
|
|
|
1664 inclinans se deorsum, digito scribebat in terra</i>, repellit
|
|
|
1665 adversarios sua sapientia. Nam Pharisaei de duobus eum tentabant:
|
|
|
1666 scilicet de iustitia et de misericordia. Et utrumque in respondendo
|
|
|
1667 servavit, et ideo primo ostendit quomodo servavit; secundo quod non
|
|
|
1668 recessit a misericordia, ibi <i>erigens autem se Iesus dixit ei</i>
|
|
|
1669 et cetera. Circa primum duo facit. Primo proponit sententiam
|
|
|
1670 iustitiae; secundo subditur effectus sententiae, ibi <i>audientes
|
|
|
1671 autem haec, unus post unum exibant</i>. Circa primum tria facit.
|
|
|
1672 Primo describit sententiam; secundo pronuntiat eam; tertio
|
|
|
1673 perseverat iterum in scribendo sententiam. Sententiam autem
|
|
|
1674 describit in terra digito; unde dicit Iesus <i>autem inclinans se
|
|
|
1675 deorsum, digito scribebat in terra</i>. Scribebat autem secundum
|
|
|
1676 quosdam illud quod dicitur Ier. XXII, 29: <i>terra terra, audi
|
|
|
1677 (...) scribe iustum virum sterilem</i>. Secundum alios vero, et
|
|
|
1678 melius, dicitur quod scripsit eadem quae protulit, scilicet: <i>qui
|
|
|
1679 sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat</i>.
|
|
|
1680 Neutrum tamen certum est. Sed in terra quidem scribebat triplici
|
|
|
1681 ratione. Una quidem, secundum Augustinum, ut ostendat eos qui eum
|
|
|
1682 tentabant in terra describendos esse; Ier. XVII, 13: <i>domine,
|
|
|
1683 recedentes a te in terra scribuntur</i>. Iusti autem, et discipuli
|
|
|
1684 qui eum sequuntur, in caelo scribuntur; Lc. X, 20: <i>gaudete et
|
|
|
1685 exultate, quia nomina vestra scripta sunt in caelo</i>. Item ut
|
|
|
1686 ostendat se quod signa faceret in terra: qui enim scribit, signa
|
|
|
1687 facit. Scribere ergo in terra, est signa facere: et ideo dicit quod
|
|
|
1688 <i>inclinavit se</i>, scilicet per incarnationis mysterium, ex quo
|
|
|
1689 in carne assumpta miracula fecit. Tertio, quia lex vetus in tabulis
|
|
|
1690 lapideis scripta erat, ut habetur Ex. XXXI, et II Cor. III. Per
|
|
|
1691 quod signatur eius duritia: quia <i>irritam quis faciens legem
|
|
|
1692 Moysi, absque ulla miseratione occidebatur</i>, ut dicitur Hebr. c.
|
|
|
1693 X, 28. Terra autem mollis est. Ut ergo signaret dulcedinem et
|
|
|
1694 mollitiem novae legis per eum traditae, in terra scribebat. Ex quo
|
|
|
1695 tria in sententiis debemus attendere. Primo benignitatem in
|
|
|
1696 condescendendo puniendis: unde dicit <i>inclinans se</i>; Iac. II,
|
|
|
1697 13: <i>iudicium sine misericordia ei qui non fecit
|
|
|
1698 misericordiam</i>; Gal. ult., 1: <i>si praeoccupatus fuerit aliquis
|
|
|
1699 in aliquo delicto, vos, qui spirituales estis, huiusmodi instruite
|
|
|
1700 in spiritu lenitatis</i>. Secundo discretionem in discernendo; unde
|
|
|
1701 dicit <i>digito scribebat</i>, qui propter flexibilitatem
|
|
|
1702 discretionem significat; Dan. c. V, 5: <i>apparuerunt digiti quasi
|
|
|
1703 manus hominis scribentis contra candelabrum</i>. Tertio
|
|
|
1704 certitudinem in pronuntiando: unde dicit <i>scribebat</i>.
|
|
|
1705 Sententiam autem profert ad eorum instantiam; unde dicit <i>cum
|
|
|
1706 autem perseverarent interrogantes eum, erexit se, et dixit eis: qui
|
|
|
1707 sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat</i>.
|
|
|
1708 Pharisaei enim transgressores legis erant, tamen nitebantur
|
|
|
1709 Christum de transgressione legis accusare, et mulierem condemnare:
|
|
|
1710 et ideo Christus sententiam proponit iustitiae, dicens <i>qui sine
|
|
|
1711 peccato est vestrum</i>, quasi dicat: puniatur peccatrix, sed non a
|
|
|
1712 peccatoribus: impleatur lex, sed non a praevaricatoribus legis,
|
|
|
1713 quia, ut dicitur Rom. II, 1: <i>in quo enim alium iudicas, teipsum
|
|
|
1714 condemnas</i>. Aut ergo istam dimittite, aut cum illa poenam legis
|
|
|
1715 excipite. Hic incidit quaestio utrum iudex in peccato existens,
|
|
|
1716 peccet ferendo contra alium sententiam qui in eodem peccato
|
|
|
1717 existit. Et licet manifestum sit, quod iudex si publice in peccato
|
|
|
1718 existens sententiam ferat, peccat scandalizando; nihilominus tamen
|
|
|
1719 hoc idem videtur, si sit in peccato occulto. Nam Rom. II, 1: <i>in
|
|
|
1720 quo alium iudicas, teipsum condemnas</i>. Constat autem, quod
|
|
|
1721 nullus condemnat se nisi peccando: ergo videtur quod iudicando
|
|
|
1722 alium peccet. Respondeo dicendum, quod in hoc uti oportet duplici
|
|
|
1723 distinctione. Aut enim iudex perseverat in proposito peccandi, aut
|
|
|
1724 poenitet se peccasse. Item aut punit ut legis minister, aut motu
|
|
|
1725 proprio. Et si quidem poenitet se peccasse, iam peccatum non est in
|
|
|
1726 eo; et sic absque peccato sententiam posset ferre. Si autem est in
|
|
|
1727 proposito peccandi: aut profert sententiam ut legis minister, et
|
|
|
1728 sic non peccat ex hoc quod sententiam profert, quamvis peccet ex
|
|
|
1729 hoc quod talia facit, quibus dignus est contra se similem
|
|
|
1730 sententiam recipere; si autem proprio motu, dico, quod proferendo
|
|
|
1731 sententiam peccat, cum non moveatur ad hoc amore iustitiae, sed ex
|
|
|
1732 aliqua mala radice; alias primo in se puniret quod animadvertit in
|
|
|
1733 alio; quia hoc dicitur in Prov. c. XVIII, 17: <i>iustus prior
|
|
|
1734 accusator est sui</i>. Perseverat autem in scribendo, quia
|
|
|
1735 <i>iterum se inclinans scribebat</i>: primo quidem ut ostendat suae
|
|
|
1736 scientiae firmitatem; Num. XXIII, 19: <i>non est Deus ut homo, ut
|
|
|
1737 mentiatur, et ut filius hominis, ut mutetur</i>. Secundo ut
|
|
|
1738 ostendat eos sua visione indignos. Unde cum eos zelo iustitiae
|
|
|
1739 percussisset, non dignatus est eos attendere, sed avertit ab eis
|
|
|
1740 obtutum. Tertio ut eorum verecundiae consulens, daret eis exeundi
|
|
|
1741 liberam facultatem. Effectus autem iustitiae est eorum confusio;
|
|
|
1742 unde dicit <i>audientes autem haec, unus post unum exibant</i>: tum
|
|
|
1743 quia gravioribus peccatis erant impliciti, et magis eos conscientia
|
|
|
1744 remordebat; Dan. XIII, 5: <i>egressa est iniquitas a senioribus
|
|
|
1745 iudicibus, qui videbantur regere populum</i>; tum etiam quia melius
|
|
|
1746 cognoscebant aequitatem prolatae sententiae; Ier. V, 5: <i>ibo ergo
|
|
|
1747 ad optimates, et loquar eis: ipsi enim cognoverunt viam domini, et
|
|
|
1748 iudicium Dei sui. Et remansit solus Iesus, et mulier stans</i>,
|
|
|
1749 scilicet misericordia et miseria. Ideo autem solus remansit, quia
|
|
|
1750 ipse solus sine peccato erat. Nam, ut dicitur in Ps. XIII, 1:
|
|
|
1751 <i>non est qui faciat bonum, non est usque ad unum</i>, scilicet
|
|
|
1752 Christum. Et ideo forte mulier territa est, et ab illo se puniendam
|
|
|
1753 credebat. Sed si remansit solus, quomodo dicit <i>in medio
|
|
|
1754 stans?</i> Et dicendum, quod mulier stabat in medio discipulorum,
|
|
|
1755 et sic ly <i>solus</i> excludit extraneos, non discipulos. Vel
|
|
|
1756 <i>in medio</i>, idest in dubio, utrum absolvenda esset, vel
|
|
|
1757 condemnanda. Sic ergo patet quod dominus in respondendo iustitiam
|
|
|
1758 servavit. Consequenter cum dicit <i>erigens autem se Iesus, dixit
|
|
|
1759 ei</i> etc. ostendit quod a misericordia non recessit, dando
|
|
|
1760 sententiam misericordiae, et primo examinat; secundo absolvit;
|
|
|
1761 tertio admonet; examinat autem eam de accusatoribus; unde dicit,
|
|
|
1762 quod <i>erigens se Iesus</i>, scilicet faciem suam a terra, in qua
|
|
|
1763 scribebat, ad mulierem convertens, <i>dixit ei: mulier, ubi sunt
|
|
|
1764 qui te accusabant?</i> Item de condemnatione; unde quaerit <i>nemo
|
|
|
1765 te condemnavit?</i> Et illa respondit: <i>nemo, domine</i>.
|
|
|
1766 Absolvit autem eam; unde dicit <i>dixit ei Iesus: nec ego te
|
|
|
1767 condemnabo</i>, a quo te forte damnari timuisti, quia in me
|
|
|
1768 peccatum non invenisti. Nec mirum, <i>quia non misit Deus filium
|
|
|
1769 suum in mundum, ut iudicet mundum, sed ut salvetur mundus per
|
|
|
1770 ipsum</i>; supra III, 17; Ez. XVIII, 32: <i>nolo mortem
|
|
|
1771 peccatoris</i>. Absolvit autem eam a culpa, non imponendo ei
|
|
|
1772 aliquam poenam: quia cum absolvendo exterius iustificaret interius,
|
|
|
1773 bene potuit eam adeo immutare interius per sufficientem
|
|
|
1774 contritionem de peccatis, ut ab omni poena immunis efficeretur. Nec
|
|
|
1775 tamen trahendum est in consuetudinem ut aliquis exemplo domini
|
|
|
1776 absque confessione et poenae inflictione quemquam absolvat; quia
|
|
|
1777 Christus excellentiam habuit in sacramentis, et potuit conferre
|
|
|
1778 effectum sine sacramento, quod nullus purus homo potest. Admonet
|
|
|
1779 vero eam cum dicit <i>vade, et iam noli peccare</i>. Duo enim erant
|
|
|
1780 in muliere ista: scilicet natura et culpa. Et utrumque poterat
|
|
|
1781 dominus condemnare. Puta naturam, si iussisset eam lapidare; et
|
|
|
1782 culpam, si non absolvisset. Poterat etiam utrumque absolvere, puta
|
|
|
1783 si dedisset licentiam peccandi, dicens vade, vive ut vis, esto de
|
|
|
1784 mea liberatione secura; ego, quantumcumque peccaveris, etiam a
|
|
|
1785 Gehenna et ab Inferni tortoribus liberabo. Sed dominus culpam non
|
|
|
1786 amans, peccatis non favens, ipsam damnavit culpam, non naturam,
|
|
|
1787 dicens <i>amplius noli peccare</i>: ut sic appareat quam dulcis est
|
|
|
1788 dominus per mansuetudinem, et rectus per veritatem.</p>
|
|
|
1789 <br />
|
|
|
1790 <div class="D">Lectio 2</div>
|
|
|
1791 <p title="Super Io., cap. 8 l. 2"><a name="87472"><span class=
|
|
|
1792 "ref">[87472] Super Io., cap. 8 l. 2</span></a> Postquam
|
|
|
1793 Evangelista introduxit Christum docentem, hic consequenter primo
|
|
|
1794 ostendit doctrinae ipsius illuminativam virtutem; secundo
|
|
|
1795 manifestat quae de ea dicit, ibi <i>dixerunt ergo ei Pharisaei: tu
|
|
|
1796 de te ipso testimonium perhibes</i>. Circa primum tria facit. Primo
|
|
|
1797 ponit spiritualis lucis privilegium; secundo eius effectum, ibi
|
|
|
1798 <i>qui sequitur me, non ambulat in tenebris</i>; tertio eius
|
|
|
1799 fructum, ibi <i>sed habebit lumen vitae</i>. Privilegium autem
|
|
|
1800 spiritualis lucis ponitur quantum ad Christum, qui est lux; et
|
|
|
1801 quantum ad hoc dicit <i>iterum locutus est eis Iesus dicens: ego
|
|
|
1802 sum lux mundi</i>. Quod potest uno modo continuari ad immediate
|
|
|
1803 dictum. Quia enim dixit: <i>nec ego condemnabo te</i> etc.,
|
|
|
1804 absolvens eam a crimine, ideo ne aliqui dubitarent utrum ipse
|
|
|
1805 absolvere posset, et peccata dimittere, dignatur apertius
|
|
|
1806 divinitatis suae potentiam demonstrare, dicens se esse lucem, qui
|
|
|
1807 peccati tenebras pellit. Alio modo potest continuari ad illud quod
|
|
|
1808 supra VII, 52 dixit: <i>scrutare Scripturas, et vide quia propheta
|
|
|
1809 a Galilaea non surgit</i>. Quia enim eum aestimabant Galilaeum, et
|
|
|
1810 quasi ex loco determinato dependentem, doctrinam eius repudiabant;
|
|
|
1811 ideo dominus ostendit se totius mundi esse lucem universalem,
|
|
|
1812 dicens <i>ego sum lux mundi</i>, non Galilaeae, neque Palaestinae,
|
|
|
1813 neque Iudaeae. Manichaei autem, ut Augustinus dicit, hoc falso
|
|
|
1814 intelligebant. Quia enim imaginatio eorum erat solum de
|
|
|
1815 sensibilibus, ideo non valebant se ad intellectualia et spiritualia
|
|
|
1816 extendere, credebant enim supra corporalia nihil esse in rerum
|
|
|
1817 natura, unde dicebant Deum esse corpus et lucem quamdam infinitam,
|
|
|
1818 et solem istum oculis carnis visibilem, Christum dominum esse
|
|
|
1819 putaverunt: et propter hoc ipsum dixisse <i>ego sum lux mundi</i>.
|
|
|
1820 Sed hoc stare non potest et Ecclesia Catholica improbat tale
|
|
|
1821 figmentum. Sol enim iste corporalis est lux quam sensus attingere
|
|
|
1822 potest: et ideo non est suprema lux, quam intellectus solus
|
|
|
1823 attingit, quae est lux intelligibilis propria rationalis creaturae.
|
|
|
1824 Hic de ea dicit Christus <i>ego sum lux mundi</i>. De ista dicitur
|
|
|
1825 supra I, 9: <i>erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem
|
|
|
1826 in hunc mundum</i>. Lux autem ista sensibilis, imago quaedam est
|
|
|
1827 illius lucis intelligibilis: nam omne sensibile est quasi quoddam
|
|
|
1828 particulare, intellectualia autem sunt quasi totalia quaedam. Sicut
|
|
|
1829 autem lux ista particularis habet effectum in re visa, inquantum
|
|
|
1830 colores facit actu visibiles, et etiam in vidente, quia per eam
|
|
|
1831 oculus confortatur ad videndum, sic lux illa intelligibilis
|
|
|
1832 intellectum facit cognoscentem. Quia quidquid luminis est in
|
|
|
1833 rationali creatura, totum derivatur ab ipsa suprema luce; supra I,
|
|
|
1834 9: <i>illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum</i>. Item
|
|
|
1835 facit res omnes actu intelligibiles, inquantum ab ipsa derivantur
|
|
|
1836 omnes formae, per quas res habent quod cognoscantur, sicut omnes
|
|
|
1837 formae artificiatorum derivantur ab arte et ratione artificis; Ps.
|
|
|
1838 CIII, 24: <i>quam magnificata sunt opera tua, domine. Omnia in
|
|
|
1839 sapientia fecisti</i>. Et ideo recte dicit <i>ego sum lux
|
|
|
1840 mundi</i>: non sol factus, sed per quem sol factus est. Tamen, ut
|
|
|
1841 Augustinus dicit, lumen quod solem fecit, sub sole factum est, et
|
|
|
1842 carnis nube tegitur, non ut obscuretur, sed ut temperetur.
|
|
|
1843 Excluditur etiam per hoc haeresis Nestorii dicentis, quod filius
|
|
|
1844 Dei erat unitus homini per inhabitationem tantum. Constat enim quod
|
|
|
1845 qui haec verba proferebat, scilicet <i>ego sum lux mundi</i>, homo
|
|
|
1846 erat. Nisi ergo ipse qui loquebatur et videbatur homo, personaliter
|
|
|
1847 esset filius Dei, non dixisset <i>ego sum lux mundi</i>, sed in me
|
|
|
1848 habitat lux mundi. Effectus autem huius lucis est expellere
|
|
|
1849 tenebras; unde dicit <i>qui sequitur me, non ambulat in
|
|
|
1850 tenebris</i>. Et quia lux ista est universalis, ideo universaliter
|
|
|
1851 tenebras omnes expellit. Sunt autem triplices tenebrae, scilicet
|
|
|
1852 ignorantiae; Ps. LXXXI, 5: <i>nescierunt neque intellexerunt: in
|
|
|
1853 tenebris ambulant</i>. Et hae sunt rationis secundum seipsam,
|
|
|
1854 inquantum per seipsam obnubilatur. Item culpae; Eph. V, 8:
|
|
|
1855 <i>eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino</i>. Et
|
|
|
1856 istae sunt rationis humanae non ex se, sed ex appetitu, inquantum
|
|
|
1857 male dispositus per passiones vel habitum, appetit aliquid ut
|
|
|
1858 bonum, quod tamen non est vere bonum. Item tenebrae damnationis
|
|
|
1859 aeternae; Matth. c. XXV, 30: <i>inutilem servum eiicite in tenebras
|
|
|
1860 exteriores</i>. Sed duae primae sunt in vita ista; tertiae vero
|
|
|
1861 sunt in termino viae. <i>Qui</i> ergo <i>sequitur me, non ambulat
|
|
|
1862 in tenebris</i>, ignorantiae, quia <i>ego sum veritas</i>, nec
|
|
|
1863 culpae, quia <i>ego sum via</i>, neque damnationis aeternae, quia
|
|
|
1864 <i>ego sum vita</i>. Et ideo consequenter subdit fructum doctrinae,
|
|
|
1865 scilicet <i>sed habebit lumen vitae</i>: nam qui hoc lumen habet,
|
|
|
1866 est extra tenebras damnationis. Dicit autem <i>qui sequitur</i>,
|
|
|
1867 quia sicut quicumque non vult errare in tenebris, oportet ut
|
|
|
1868 sequatur eum qui lumen portat; ita quicumque vult salvari, oportet
|
|
|
1869 quod sequatur Christum, qui est lux, credendo et amando; et sic
|
|
|
1870 apostoli secuti sunt eum, Matth. IV, 20. Quia vero lux corporalis
|
|
|
1871 deficere potest per occasum, contingit quia qui sequitur eam,
|
|
|
1872 tenebras incurrit. Lux vero ista, quae nescit occasum, numquam
|
|
|
1873 deficit: et ideo qui sequitur eam, habet lumen indeficiens,
|
|
|
1874 scilicet vitae. Lumen enim visibile non dat vitam, sed coadiuvat
|
|
|
1875 exterius operationes vitae corporalis; lumen vero istud vitam dat,
|
|
|
1876 quia vivimus inquantum intellectum habemus, qui est quaedam
|
|
|
1877 participatio illius lucis. Quando autem lux illa perfecte
|
|
|
1878 irradiabit, tunc habebimus vitam perfectam; Ps. XXXV, 10: <i>apud
|
|
|
1879 te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen</i>; quasi
|
|
|
1880 dicat: tunc ipsam vitam perfecte habebimus quando ipsum lumen per
|
|
|
1881 speciem videbimus. Unde dicitur Io. XVII, 3: <i>haec est vita
|
|
|
1882 aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Iesum
|
|
|
1883 Christum</i>. Sed attendendum, quod hoc quod dicit <i>qui sequitur
|
|
|
1884 me</i>, pertinet ad meritum; quod vero dicit <i>habebit lumen
|
|
|
1885 vitae</i>, ad praemium. Consequenter cum dicit <i>dixerunt ergo ei
|
|
|
1886 Pharisaei</i> etc., manifestat haec tria quae de se dicit, et primo
|
|
|
1887 primum; secundo secundum, ibi <i>dicit ergo iterum, eis Iesus</i>;
|
|
|
1888 tertio tertium, ibi <i>amen, amen dico vobis, si quis sermonem meum
|
|
|
1889 servaverit, mortem non videbit in aeternum</i>. Primum autem quod
|
|
|
1890 dixit, est <i>ego sum lux mundi</i>, quod Iudaeos turbabat, et ideo
|
|
|
1891 primo ponit Iudaeorum contradictionem; secundo eorum confutationem,
|
|
|
1892 manifestando veritatem sui dicti, ibi <i>respondit Iesus, et dixit
|
|
|
1893 eis</i> et cetera. Manifestum est autem circa primum, quod illa
|
|
|
1894 quae dixit in templo, dixit in conspectu turbarum, hic autem coram
|
|
|
1895 Pharisaeis. Et ideo dixerunt ei ipsi Pharisaei: <i>tu de teipso
|
|
|
1896 testimonium perhibes, testimonium tuum non est verum</i>; quasi
|
|
|
1897 dicant: ex hoc ipso quod tu de teipso testificaris, testimonium
|
|
|
1898 tuum non est verum. In hominibus enim nec acceptum nec congruum est
|
|
|
1899 quod homo se laudet; Prov. XXVII, v. 2: <i>laudet te alienus, et
|
|
|
1900 non os tuum</i>: quia non ex hoc commendabilis redditur, sed si a
|
|
|
1901 Deo commendatur; II Cor. X, 18: <i>non enim qui seipsum commendat,
|
|
|
1902 ille probatus est, sed quem Deus commendat</i>: quia solus Deus
|
|
|
1903 perfecte eum cognoscit. Deum autem nullus potest sufficienter
|
|
|
1904 commendare, nisi ipse seipsum, et ideo oportet quod ipse de seipso
|
|
|
1905 testificetur, et etiam de hominibus; Iob XVI, 20: <i>ecce in caelo
|
|
|
1906 testis meus</i>. Et ideo Iudaei decipiebantur. Consequenter cum
|
|
|
1907 dicit <i>respondit Iesus, et dixit eis</i> etc., dominus repellit
|
|
|
1908 eorum contradictionem, et primo auctoritate patris; secundo removet
|
|
|
1909 contradictionem exortam de patre, ibi <i>dicebant ergo ei: ubi est
|
|
|
1910 pater tuus?</i> Contradictio autem Iudaeorum erat per quamdam
|
|
|
1911 consequentiam, et ideo primo ostendit eorum consequentiam non
|
|
|
1912 tenere; secundo probat suum testimonium verum esse, ibi <i>ego non
|
|
|
1913 iudico quemquam</i> et cetera. Circa primum duo facit. Primo
|
|
|
1914 ostendit consequentiae falsitatem; secundo subdit deceptionis
|
|
|
1915 ipsorum causam, ibi <i>vos autem nescitis unde venio, aut quo
|
|
|
1916 vado</i>. Consequentia autem istorum erat quod ex hoc ipso quod
|
|
|
1917 Christus de se testimonium perhibebat, testimonium eius non erat
|
|
|
1918 verum. Sed dominus dicit contrarium, scilicet quod ex hoc verum
|
|
|
1919 est. Unde <i>respondit, et dixit eis: si ego testimonium perhibeo
|
|
|
1920 de meipso, testimonium meum verum est</i>: et hoc ideo, quia <i>ego
|
|
|
1921 scio unde veni, et quo vado</i>; quasi dicat, secundum
|
|
|
1922 Chrysostomum, quia ex Deo sum, et Deus, et Dei filius. <i>Est autem
|
|
|
1923 Deus verax</i>: Rom. III, 4. Dicit autem <i>scio unde veni</i>,
|
|
|
1924 idest cognosco meum principium, <i>et quo vado</i>, scilicet ad
|
|
|
1925 patrem, quem nullus perfecte scire potest nisi filius Dei; Matth.
|
|
|
1926 XI, 27: <i>nec patrem quis novit nisi filius, et cui voluerit
|
|
|
1927 filius revelare</i>. Non autem quicumque scit affectu et
|
|
|
1928 intellectu, unde veniat et quo vadat, non potest nisi verum dicere,
|
|
|
1929 nam a Deo venit, et ad Deum vadit; Deus autem veritas est: quanto
|
|
|
1930 ergo magis filius Dei, qui perfecte scit unde venit et quo vadit,
|
|
|
1931 verum dicit? Consequenter cum dicit <i>vos autem nescitis unde
|
|
|
1932 venio aut quo vado</i>, ostendit causam erroris, quae est
|
|
|
1933 ignorantia divinitatis Christi; quia enim ipsam ignorabant,
|
|
|
1934 iudicabant de eo secundum humanitatem. Sic ergo duplex causa
|
|
|
1935 erroris erat in eis. Una, quia eius divinitatem ignorabant; alia,
|
|
|
1936 quia de eo secundum humanitatem tantum iudicabant. Et ideo quantum
|
|
|
1937 ad primum dicit <i>vos nescitis unde venio</i>, idest aeternum meum
|
|
|
1938 processum a patre, <i>aut quo vado</i>. Supra: <i>est verax qui
|
|
|
1939 misit me, et ego quae audivi ab eo, haec loquor in mundo</i>; Iob
|
|
|
1940 XXVIII, 20: <i>unde ergo venit sapientia?</i> Is. LIII, 8:
|
|
|
1941 <i>generationem eius quis enarrabit?</i> Quantum ad secundum dicit
|
|
|
1942 <i>vos secundum carnem iudicatis</i>, scilicet de me, solum carnem
|
|
|
1943 esse putantes, non autem Deum. Vel <i>secundum carnem</i>, idest
|
|
|
1944 male et iniuste. Sicut enim secundum carnem vivere est male vivere,
|
|
|
1945 ita et secundum carnem iudicare, est male iudicare. Consequenter
|
|
|
1946 cum dicit <i>ego non iudico quemquam</i>, ostendit testimonium suum
|
|
|
1947 esse verum, et falsum esse quod ipse solus de se testimonium
|
|
|
1948 perhibeat. Et quia de iudicio mentio facta est, ostendit primo se
|
|
|
1949 non esse solum in iudicando; secundo se non esse solum in
|
|
|
1950 testificando, ibi <i>et in lege vestra scriptum est</i> et cetera.
|
|
|
1951 Circa primum tria facit. Primo ponit iudicii dilationem; secundo
|
|
|
1952 iudicii veritatem; et tertio veritatis rationem. Dilationem quidem
|
|
|
1953 iudicii ponit cum dicit <i>ego non iudico quemquam</i>; quasi
|
|
|
1954 dicat: vos iudicatis male, sed <i>ego non iudico quemquam</i>;
|
|
|
1955 supra III, 17: <i>non enim misit Deus filium suum in mundum ut
|
|
|
1956 iudicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum</i>. Vel <i>non
|
|
|
1957 iudico quemquam</i>, scilicet secundum carnem, sicut vos iudicatis;
|
|
|
1958 Is. XI, 3: <i>non secundum visionem oculorum iudicabit, neque
|
|
|
1959 secundum auditum aurium arguet</i>. Sed tamen quandoque iudicabo;
|
|
|
1960 quia <i>pater omne iudicium dedit filio</i>; supra c. V, 22. Et
|
|
|
1961 tunc <i>iudicium meum verum est</i>, idest iustum; Ps. XCV:
|
|
|
1962 <i>iudicabit orbem terrae in aequitate</i>; Rom. II, 2: <i>scimus
|
|
|
1963 quia iudicium Dei est secundum veritatem in eos qui talia
|
|
|
1964 agunt</i>. In quo ostenditur iudicii veritas. Rationem veritatis
|
|
|
1965 ostendit, cum dicit <i>quia non sum solus</i>. Quod autem dicit
|
|
|
1966 supra V, 22, <i>pater non iudicat quemquam</i>, intelligendum est
|
|
|
1967 seorsum a filio, vel quia non visibiliter pater apparebit omnibus
|
|
|
1968 in iudicio; et ideo dicit <i>non sum solus</i>, quia non derelictus
|
|
|
1969 ab ipso, sed simul cum ipso; infra XIV, v. 10: <i>ego in patre, et
|
|
|
1970 pater in me est</i>. Hoc autem verbum excludit errorem Sabellii
|
|
|
1971 dicentis unam esse personam patris et filii, nec differre nisi
|
|
|
1972 secundum nomina. Si enim hoc esset, non dixisset <i>non sum solus,
|
|
|
1973 sed ego, et qui misit me</i>, sed dixisset: ego sum pater, et ego
|
|
|
1974 ipse sum filius. Distingue ergo personas, et cognosce filium esse
|
|
|
1975 alium a patre. Consequenter cum dicit <i>et in lege vestra scriptum
|
|
|
1976 est</i> etc., ostendit quod non est solus in testificando; nec
|
|
|
1977 tamen differt testimonium, sicut iudicium: unde non dicit,
|
|
|
1978 testimonium non perhibeo. Primo ergo introducit legem; secundo
|
|
|
1979 concludit propositum, ibi <i>ego sum qui testimonium perhibeo de
|
|
|
1980 meipso</i>. Dicit ergo <i>in lege vestra</i>, et vobis data, Eccli.
|
|
|
1981 XXIV, 23: <i>legem mandavit Moyses: scriptum est</i>, Deut. XIX,
|
|
|
1982 <i>quia duorum hominum testimonium verum est</i>: sic enim est ibi:
|
|
|
1983 <i>in ore duorum aut trium stabit omne verbum</i>. Sed, secundum
|
|
|
1984 Augustinum, habet magnam quaestionem quod dicit <i>duorum hominum
|
|
|
1985 testimonium verum est</i>. Fieri enim potest quod duo mentiantur.
|
|
|
1986 Nam Susanna casta duobus falsis testibus urgebatur, ut habetur Dan.
|
|
|
1987 XIII, 5 ss. Universus etiam populus mentitus est contra Christum.
|
|
|
1988 Responsio. Hoc quod dicit <i>duorum hominum testimonium verum
|
|
|
1989 est</i>, intelligendum est quod pro vero in iudicio est habendum.
|
|
|
1990 Cuius ratio est, quia in actibus humanis vera certitudo haberi non
|
|
|
1991 potest; et ideo accipitur inde id quod certius haberi potest, quod
|
|
|
1992 est per multitudinem testium: magis enim est probabile quod unus
|
|
|
1993 mentiatur, quam quod multi; Eccle. IV, 12: <i>funiculus triplex
|
|
|
1994 difficile solvitur</i>. Nihilominus tamen per hoc quod dicit: <i>in
|
|
|
1995 ore duorum aut trium testium stabit omne verbum</i>, reducit nos,
|
|
|
1996 secundum Augustinum, in considerationem Trinitatis, in qua est
|
|
|
1997 perpetua stabilitas veritatis, a qua omnes veritates derivantur.
|
|
|
1998 Dicit autem <i>duorum vel trium</i>, quia in Scriptura sacra
|
|
|
1999 quandoque nominantur tres, quandoque duae personae, cum quibus
|
|
|
2000 etiam intelligitur spiritus sanctus, qui est nexus duorum. Si ergo
|
|
|
2001 duorum hominum testimonium verum est vel trium, testimonium meum
|
|
|
2002 verum est, quia et <i>ego testimonium perhibeo de meipso, et
|
|
|
2003 testimonium perhibet de me qui misit me pater</i>; supra V, 36:
|
|
|
2004 <i>ego testimonium habeo maius Ioanne</i>. Sed hoc non videtur ad
|
|
|
2005 propositum pertinere. Primo quidem, quia pater filii Dei non est
|
|
|
2006 homo; cum ipse dicat <i>duorum hominum testimonium verum est</i>.
|
|
|
2007 Secundo vero, quia tunc sunt duo testes alicuius quando
|
|
|
2008 testificantur de aliquo tertio; sed si unus testificatur de uno,
|
|
|
2009 non sunt duo testes. Cum ergo Christus testificetur de se, et
|
|
|
2010 similiter pater de Christo, videtur quod non sunt duo testes. Sed
|
|
|
2011 dicendum, quod Christus hic arguit per locum a minori. Manifestum
|
|
|
2012 est enim quod veritas Dei maior est quam veritas hominis. Si ergo
|
|
|
2013 credunt testimonio hominum, multo magis credendum est testimonio
|
|
|
2014 Dei. I Io. V, 9: <i>si testimonium hominum accipitis, testimonium
|
|
|
2015 Dei maius est</i>. Item hoc dicit, ut ostendat se consubstantialem
|
|
|
2016 patri, et non indigentem alieno testimonio, ut dicit Chrysostomus.
|
|
|
2017 Consequenter cum dicit <i>dicebant ergo ei: ubi est pater tuus?</i>
|
|
|
2018 Removet exortam quaestionem de patre, et primo ponit quaestionem
|
|
|
2019 Iudaeorum; secundo ponit responsionem Christi; tertio innuit
|
|
|
2020 securitatem respondentis. Quaestio autem Iudaeorum proposita
|
|
|
2021 Christo est de patre, ubi esset: unde dicebant ei <i>ubi est pater
|
|
|
2022 tuus?</i> Intelligebant enim Christum habere patrem hominem sicut
|
|
|
2023 ipsi habent; et ideo, quia audierunt eum dicere: <i>solus non sum,
|
|
|
2024 sed ego et qui misit me pater</i>, et hic viderant eum solum,
|
|
|
2025 dicunt <i>ubi est pater tuus?</i> Vel dicendum, quod loquuntur hic
|
|
|
2026 cum quadam ironia et contumelia; quasi dicant: quid frequenter
|
|
|
2027 patrem tuum nobis inducis? Numquid est tantae virtutis, ut eius
|
|
|
2028 testimonio credatur? Ignotus enim est, et ignobilis. Intelligebant
|
|
|
2029 hoc de Ioseph; nihilominus tamen patrem ignorabant. Ps. CXIII, 2:
|
|
|
2030 <i>ne quando dicant gentes: ubi est Deus eorum?</i> Responsio autem
|
|
|
2031 Christi est occulta, ibi: <i>respondit Iesus: neque me scitis,
|
|
|
2032 neque patrem meum</i>. Quia enim non studio addiscendi, sed
|
|
|
2033 malignandi quaerebant, ideo Christus non aperit eis veritatem; sed
|
|
|
2034 ostendit primo quidem ipsorum ignorantiam; secundo quomodo possint
|
|
|
2035 ad veritatis cognitionem pervenire. Ignorantiam quidem ipsorum
|
|
|
2036 ostendit cum dicit <i>neque me scitis</i>; quasi dicat: non
|
|
|
2037 quaeratis de patre, quia me nescitis. Quia enim me hominem putatis,
|
|
|
2038 ideo patrem meum hominem quaeritis; sed quia me non noscitis, neque
|
|
|
2039 patrem cognoscere potestis. Sed contra. Supra VII, 28, dixit: <i>et
|
|
|
2040 me scitis, et unde sim scitis</i>. Est dicendum quod sciebant eum
|
|
|
2041 secundum humanitatem, sed non secundum divinitatem. Sciendum autem,
|
|
|
2042 secundum Origenem, quod ex hoc verbo aliqui sumentes occasionem
|
|
|
2043 erroris, dixerunt patrem Christi non fuisse Deum veteris
|
|
|
2044 testamenti; nam ipsum Iudaei cognoscebant, secundum illud Ps. LXXV,
|
|
|
2045 1: <i>notus in Iudaea Deus</i>. Sed ad hoc est quadruplex
|
|
|
2046 responsio. Prima, quia ideo dicit dominus Iudaeos patrem ignorare,
|
|
|
2047 quia ad modum ignorantium se habent, inquantum mandatum eius non
|
|
|
2048 servant. Et haec responsio pertinet ad actum. Secundo dicuntur Deum
|
|
|
2049 ignorare, quia non adhaerent ei spiritualiter per amorem: qui enim
|
|
|
2050 aliquid cognoscit, ei adhaeret. Tertio, quia etsi cognoscerent eum
|
|
|
2051 per fidem, non tamen habebant de eo plenam scientiam. Supra I, v.
|
|
|
2052 18: <i>Deum nemo vidit unquam. Unigenitus filius, qui est in sinu
|
|
|
2053 patris, ipse enarravit</i>. Quarto, quia in veteri testamento
|
|
|
2054 innotuit pater sub ratione Dei omnipotentis, Ex. VI, 3: <i>ego
|
|
|
2055 apparui eis in Deo omnipotente, et nomen meum Adonai non indicavi
|
|
|
2056 eis</i>, non autem sub ratione patris; unde licet scirent eum ut
|
|
|
2057 Deum, non tamen ut patrem filii consubstantialis. Viam autem
|
|
|
2058 perveniendi ad cognitionem patris dicit se esse: unde dicit <i>si
|
|
|
2059 me sciretis</i>, quasi dicat: quia patrem meum loquor occultum,
|
|
|
2060 opus prius est ut me noveritis, et tunc patrem meum forsitan
|
|
|
2061 scietis. Nam filius est via cognitionis paternae. Infra XIV, 7:
|
|
|
2062 <i>si cognovissetis me, et patrem meum utique cognovissetis</i>.
|
|
|
2063 Nam, secundum Augustinum, quid est <i>si me sciretis</i>, nisi
|
|
|
2064 <i>ego et pater unum sumus?</i> Quotidiana locutio est, quando
|
|
|
2065 vides aliquem alicuius similem, ut dicas: si hunc vidisti, illum
|
|
|
2066 vidisti, non tamen quod pater sit filius, sed quia sit patri
|
|
|
2067 similis. Dicit autem <i>forsitan</i>, non dubitative, sed
|
|
|
2068 increpative, velut si indigneris servo tuo, et dicas: contemnis me?
|
|
|
2069 Considera quod forsitan dominus tuus sum. Securitatem autem Christi
|
|
|
2070 respondentis ostendit Evangelista, cum dicit <i>haec verba locutus
|
|
|
2071 est Iesus in gazophylacio</i>. Et primo quidem ex loco ubi docebat,
|
|
|
2072 quia in gazophylacio et in templo. Gaza enim, Persica lingua,
|
|
|
2073 dicuntur divitiae, phylaxe vero servare: unde gazophylacium ponitur
|
|
|
2074 in Scriptura pro arca, ubi divitiae conservantur; et hoc modo
|
|
|
2075 accipitur IV Reg. XII, 9, quod <i>tulit Ioiada sacerdos
|
|
|
2076 gazophylacium unum, aperuitque foramen desuper, et posuit illud
|
|
|
2077 iuxta altare ad dexteram ingredientium domum domini, mittebantque
|
|
|
2078 in eo sacerdotes qui custodiebant ostia, omnem pecuniam quae
|
|
|
2079 deferebatur ad templum domini</i>. Aliquando autem pro domo ubi
|
|
|
2080 divitiae conservantur; et hoc modo accipitur hic. Secundo, ex hoc
|
|
|
2081 quod illi qui missi fuerant ad eum apprehendendum, hoc facere non
|
|
|
2082 potuerunt, quia ipse nolebat: unde dicit <i>et nemo apprehendit
|
|
|
2083 eum, quia nondum venit hora eius</i>, in qua pateretur; non
|
|
|
2084 fatalis, sed sua voluntate ab aeterno praedestinata. Unde dicit
|
|
|
2085 Augustinus <i>nondum venerat hora eius</i>, non qua cogeretur mori,
|
|
|
2086 sed qua dignaretur occidi. Sed nota, secundum Origenem, quod
|
|
|
2087 quandocumque designatur locus in quo dominus aliquid fecit, hoc fit
|
|
|
2088 propter mysterium. In gazophylacio ergo, qui est locus divitiarum,
|
|
|
2089 Christus docuit, ut daret intelligi, quod numismata, id est verba
|
|
|
2090 suae doctrinae, imaginem regis magni impressam habent. Nota etiam,
|
|
|
2091 quod quando docebat, <i>nemo apprehendit eum</i>, quia sermones
|
|
|
2092 eius fortiores erant his qui eum capere volebant: quando vero
|
|
|
2093 voluit crucifigi, tacuit.</p>
|
|
|
2094 <br />
|
|
|
2095 <div class="D">Lectio 3</div>
|
|
|
2096 <p title="Super Io., cap. 8 l. 3"><a name="87473"><span class=
|
|
|
2097 "ref">[87473] Super Io., cap. 8 l. 3</span></a> Postquam dominus
|
|
|
2098 manifestavit de se privilegium lucis, hic consequenter manifestat
|
|
|
2099 lucis effectum, scilicet quod liberat a tenebris, et primo ostendit
|
|
|
2100 quod ipsi in tenebris detinentur; secundo docet remedium quo ab eis
|
|
|
2101 liberentur, ibi <i>dicebant ergo Iudaei: numquid interficiet
|
|
|
2102 semetipsum</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo denuntiat
|
|
|
2103 dominus suum recessum; secundo ostendit Iudaeorum studium
|
|
|
2104 perversum; tertio ipsorum defectum. Recessum autem suum dicit
|
|
|
2105 dominus esse per mortem; et ideo dicit <i>ego vado</i>: in quo duo
|
|
|
2106 dat intelligere. Primo, quod voluntarie moritur, scilicet vadens,
|
|
|
2107 et non ab alio ductus. Infra XVI, 5: <i>vado ad eum qui me
|
|
|
2108 misit</i>; infra X, 18: <i>nemo tollit a me animam meam: sed ego
|
|
|
2109 pono eam a meipso</i>. Et secundum hoc recte continuatur ad
|
|
|
2110 praecedentia. Dixit enim: <i>nemo apprehendit eum</i> et cetera. Et
|
|
|
2111 quare? Quia per se vadit sponte. Secundo ostendit quod mors Christi
|
|
|
2112 erat quaedam profectio illuc unde venerat et unde non discesserat:
|
|
|
2113 sicut enim qui vadit in anteriora proficit, ita Christus per mortem
|
|
|
2114 pervenit ad gloriam exaltationis. Phil. II, 8: <i>factus est
|
|
|
2115 obediens usque ad mortem, mortem autem crucis; propter quod et Deus
|
|
|
2116 exaltavit illum</i>; infra XIII, 3: <i>sciens quia a Deo exivit, et
|
|
|
2117 ad Deum vadit</i>. Perversum eorum studium ostendit in dolosa
|
|
|
2118 inquisitione Christi: et quantum ad hoc dicit <i>quaeretis me</i>.
|
|
|
2119 Quidam autem quaerunt Christum pie ex caritate; et hanc
|
|
|
2120 inquisitionem sequitur vita; Ps. LXVIII, v. 33: <i>quaerite
|
|
|
2121 dominum, et vivet anima vestra</i>. Sed isti impie quaerunt, et
|
|
|
2122 odio ad persequendum; Ps. XXXVII, 13: <i>vim faciebant qui
|
|
|
2123 quaerebant animam meam</i>. Et sic dicit <i>quaeretis me</i>,
|
|
|
2124 scilicet persequentes post mortem quidem infamia; Matth. XXVII, 63:
|
|
|
2125 <i>recordati sumus quod seductor ille dixit adhuc vivens: post tres
|
|
|
2126 dies resurgam</i>. Item in membris meis; Act. IX, 4: <i>Saule,
|
|
|
2127 Saule, quid me persequeris?</i> Et hanc sequelam sequitur mors; et
|
|
|
2128 ideo subdit ipsorum defectum, quem eis praenuntiat dicens <i>et in
|
|
|
2129 peccato vestro moriemini</i>, et primo praenuntiat defectum qui
|
|
|
2130 consistit in mortis damnatione; secundo defectum qui consistit in
|
|
|
2131 eorum a gloria exclusione, ibi <i>quo ego vado, vos non potestis
|
|
|
2132 venire</i>. Dicit ergo: quia inique me quaeritis, ideo <i>in
|
|
|
2133 peccato vestro</i>, scilicet permanentes, <i>moriemini</i>. Quod
|
|
|
2134 potest intelligi uno modo de morte corporali: et sic in peccatis
|
|
|
2135 suis moritur qui usque ad mortem perseverat in eis. Et sic per hoc
|
|
|
2136 quod dicit <i>in peccato vestro moriemini</i>, exaggerat eorum
|
|
|
2137 obstinatam pertinaciam. Ier. VIII, 6: <i>non est qui poenitentiam
|
|
|
2138 agat de peccato suo dicens, quid feci?</i> Ez. XXXII, 27:
|
|
|
2139 <i>descenderunt cum armis ad Inferna</i>. Alio modo de morte
|
|
|
2140 peccati, de qua dicitur in Ps. XXXIII, 21: <i>mors peccatorum
|
|
|
2141 pessima</i>. Et sicut mortem corporalem praecedit infirmitas
|
|
|
2142 corporis, ita et hanc mortem infirmitas quaedam praecedit. Quamdiu
|
|
|
2143 enim peccatum remediabile est, tunc est quasi quaedam infirmitas
|
|
|
2144 quae praecedit Ps. VI, 3: <i>miserere mei, domine, quoniam infirmus
|
|
|
2145 sum</i>. Sed quando est irremediabile, vel simpliciter, sicut post
|
|
|
2146 hanc vitam, vel quod ad ipsum, sicut est peccatum in spiritum
|
|
|
2147 sanctum; tunc causat mortem; I Io. V, 16: <i>est peccatum ad
|
|
|
2148 mortem, non pro illo dico, ut roget quis</i>. Et secundum hoc
|
|
|
2149 praenuntiat eis dominus infirmitatem peccatorum esse ad mortem.
|
|
|
2150 Defectum qui consistit in eorum exclusione a gloria ostendit cum
|
|
|
2151 dicit <i>quo ego vado, vos non potestis venire</i>. Quo vadit
|
|
|
2152 dominus, vadunt et isti per mortem; sed dominus sine peccato, isti
|
|
|
2153 vero cum peccatis, quia in peccato suo moriuntur, et ideo non
|
|
|
2154 perveniunt ad gloriam paternae visionis. Et ideo dicit <i>quo ego
|
|
|
2155 vado</i>, scilicet sponte per passionem meam, scilicet ad patrem et
|
|
|
2156 ad suam gloriam, <i>vos non potestis venire</i>, quia non vultis.
|
|
|
2157 Si enim voluissent, et non potuissent, non rationabiliter diceretur
|
|
|
2158 eis <i>in peccato vestro moriemini</i>. Sed notandum quod aliqui
|
|
|
2159 impediuntur ne possint ire quo Christus vadit, dupliciter. Uno modo
|
|
|
2160 ratione contrarietatis, et sic impediuntur peccatores: et de hoc
|
|
|
2161 loquitur hic; et ideo simpliciter perseverantibus in peccato dicit
|
|
|
2162 <i>quo ego vado, vos non potestis venire</i>. Ps. c, 7: <i>non
|
|
|
2163 habitabit in medio domus meae qui facit superbiam</i>; Is. XXXV, 8:
|
|
|
2164 <i>via sancta vocabitur, et pollutus non transibit per eam</i>; Ps.
|
|
|
2165 XIV, 1: <i>quis habitabit in tabernaculo tuo? Innocens manibus et
|
|
|
2166 mundo corde</i>. Alio modo ratione imperfectionis, seu
|
|
|
2167 indispositionis: et hoc modo impediuntur iusti quamdiu sunt in
|
|
|
2168 corpore; II Cor. V, 6: <i>quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a
|
|
|
2169 domino</i>. Et talibus non dicit dominus simpliciter <i>quo ego
|
|
|
2170 vado, non potestis venire</i>, sed addit determinationem temporis:
|
|
|
2171 infra XIII, 37: <i>quo ego vado, non potes me modo sequi</i>.
|
|
|
2172 Consequenter cum dicit <i>dicebant ergo Iudaei</i> etc., agit de
|
|
|
2173 remedio per quod a tenebris liberentur, et primo proponit remedium
|
|
|
2174 tenebras evadendi; secundo inducit rationes ad hoc remedium
|
|
|
2175 impetrandum, ibi <i>dicebant ergo eis: tu quis es?</i> Tertio
|
|
|
2176 praenuntiat modum ad hoc perveniendi, ibi <i>dixit ergo eis Iesus:
|
|
|
2177 cum exaltaveritis filium hominis, tunc cognoscetis</i>. Circa
|
|
|
2178 primum duo facit. Primo ponitur verborum Christi occasio; secundo
|
|
|
2179 ponuntur ea quibus causatur remedii insinuatio, ibi <i>vos de
|
|
|
2180 deorsum estis</i>. Occasio autem verborum Christi sumitur ex
|
|
|
2181 persona, vel intellectu Iudaeorum. Cum enim carnales essent, verba
|
|
|
2182 domini quae dixerat <i>quo ego vado, vos non potestis venire</i>,
|
|
|
2183 carnaliter intelligebant; I Cor. II, 14: <i>animalis homo non
|
|
|
2184 percipit ea quae sunt spiritus Dei</i>. Unde dicunt Iudaei
|
|
|
2185 <i>numquid interficiet semetipsum?</i> Quae quidem, secundum
|
|
|
2186 Augustinum, stulta opinio est. Numquid enim non poterant venire quo
|
|
|
2187 Christus perrexit, si interficeret semetipsum? Poterant quidem et
|
|
|
2188 ipsi seipsos interficere. Sic ergo mors non erat terminus quo
|
|
|
2189 iturus erat Christus, sed via qua ibat ad patrem. Unde non dixit
|
|
|
2190 quod non possent ire ad mortem, sed quod per mortem non poterant
|
|
|
2191 ire ad locum quo per eam Christus exaltabatur, ad dexteram scilicet
|
|
|
2192 Dei. Secundum Origenem autem, forte non sine causa Iudaei hoc
|
|
|
2193 dicunt. Habebant enim ex traditionibus quod Christus voluntarie
|
|
|
2194 esset moriturus, sicut ipse dixit, infra X, 18: <i>nemo tollit
|
|
|
2195 animam meam, sed ego pono eam a meipso</i>. Quod specialiter
|
|
|
2196 videntur habuisse ex Is. LIII, 12: <i>pro eo quod tradidit animam
|
|
|
2197 suam in mortem, ideo dispertiam ei plurimos, et fortium dividet
|
|
|
2198 spolia</i>. Quia ergo aliqualem suspicionem habebant de Iesu quod
|
|
|
2199 esset Christus, ideo, cum dixit <i>ego vado</i> etc., introduxerunt
|
|
|
2200 hanc opinionem, quod ipse semetipsum voluntarie morti traderet. Sed
|
|
|
2201 contumeliose hoc proferunt, dicentes <i>numquid interficiet se?</i>
|
|
|
2202 Alias dixissent: numquid anima eius, cum ipsi placuerit, egredietur
|
|
|
2203 relicto corpore? Quod nos non possumus facere. Et propter hoc ait
|
|
|
2204 <i>quo ego vado, vos non potestis venire</i>. Consequenter cum
|
|
|
2205 dicit <i>vos de deorsum estis</i> etc., proponit remedium tenebras
|
|
|
2206 evadendi, et primo praemittit suam et illorum originem; secundo ex
|
|
|
2207 hoc concludit propositum, ibi <i>dixi ergo vobis</i> et cetera.
|
|
|
2208 Circa primum autem diversificat originem suam ab illorum origine
|
|
|
2209 dupliciter. Primo, quia ipse est de supernis, et isti deorsum.
|
|
|
2210 Secundo, quia isti sunt de hoc mundo, de quo non est Christus. Sed,
|
|
|
2211 sicut Origenes dicit, aliud est esse deorsum, et aliud de hoc
|
|
|
2212 mundo; nam sursum et deorsum sunt differentiae situs. Ne ergo per
|
|
|
2213 hoc quod dixit se esse de supernis intelligant eum esse de
|
|
|
2214 superiori parte mundi huius, ideo hoc excludens, dicit se non esse
|
|
|
2215 de hoc mundo. Quasi dicat: ita de supernis sum, quod tamen
|
|
|
2216 totaliter sum supra totum mundum istum. Et quidem eos esse de hoc
|
|
|
2217 mundo et de deorsum manifestum est; sed Christum esse de supernis,
|
|
|
2218 et non de hoc mundo, sane indiget intellectu. Nam quidam ponentes
|
|
|
2219 omnia visibilia creata esse a Diabolo, sicut Manichaei, dixerunt
|
|
|
2220 Christum etiam quantum ad corpus non esse de hoc mundo visibili,
|
|
|
2221 sed de mundo alterius creationis, scilicet invisibili. Valentinus
|
|
|
2222 etiam hoc male suscipiens, dixit, Christum attulisse corpus
|
|
|
2223 caeleste. Quod autem hic non sit verus intellectus apparet, quia
|
|
|
2224 ipsis apostolis dominus dicit, infra XV, 19: <i>vos non estis de
|
|
|
2225 hoc mundo</i>. Dicendum est ergo, quod potest intelligi de Christo
|
|
|
2226 filio Dei, et de Christo homine. Nam Christus secundum quod filius
|
|
|
2227 Dei, est de supernis; infra XVI, 28: <i>exivi a patre, et veni in
|
|
|
2228 mundum</i>. Et similiter non est de hoc mundo sensibili, scilicet,
|
|
|
2229 qui consistit in rebus sensibilibus, sed de mundo intelligibili,
|
|
|
2230 qui est in mente Dei, quia est ipsum verbum Dei, prout est summa
|
|
|
2231 sapientia. Omnia enim in sapientia facta sunt. Unde de eo dicitur
|
|
|
2232 supra, I, 10: <i>mundus per ipsum factus est</i>. Secundum autem
|
|
|
2233 quod homo, Christus est de supernis, quia non habuit affectum ad
|
|
|
2234 mundana et infima, sed ad superiora, in quibus anima Christi
|
|
|
2235 conversabatur, secundum illud Phil. III, 20: <i>nostra conversatio
|
|
|
2236 in caelis</i>; Matth. VI, 21: <i>ubi est thesaurus tuus, ibi est et
|
|
|
2237 cor tuum</i>. Et e converso isti qui deorsum sunt, originem infimam
|
|
|
2238 habent, et de hoc mundo, quia habent affectum circa terrena; I ad
|
|
|
2239 Cor. XV, 47: <i>primus homo de terra terrenus</i>. Consequenter cum
|
|
|
2240 dicit <i>dixi ergo vobis, quia moriemini in peccatis vestris</i>,
|
|
|
2241 concludit propositum, et primo manifestat ea quae dixit de eorum
|
|
|
2242 defectu; secundo ostendit eis remedium, ibi <i>si enim non
|
|
|
2243 credideritis</i> et cetera. Sciendum autem circa primum, quod
|
|
|
2244 unumquodque in suo progressu sequitur conditionem suae originis;
|
|
|
2245 unde ea quae habent originem infimam, si sibi relinquantur,
|
|
|
2246 naturaliter deorsum tendunt. Et nihil naturaliter tendit sursum
|
|
|
2247 nisi quod superiorem originem habet; Sup. III, 13: <i>nemo ascendit
|
|
|
2248 in caelum nisi de caelo descendit</i>. Dicit ergo dominus: haec est
|
|
|
2249 causa quare non potestis venire quo ego vado, quia cum sitis de
|
|
|
2250 deorsum, quantum in vobis est, non potestis nisi cadere; et ideo
|
|
|
2251 quod dixi, quia <i>moriemini in peccatis vestris</i>, verum est,
|
|
|
2252 nisi mihi adhaereatis. Et ideo ut non totaliter excludat spem
|
|
|
2253 salutis, ponit remedium, dicens <i>si enim non credideritis quia
|
|
|
2254 ego sum, moriemini in peccato vestro</i>; quasi dicat: nati estis
|
|
|
2255 in originali peccato, a quo non potestis absolvi nisi per fidem
|
|
|
2256 meam, quia <i>si non credideritis quia ego sum, moriemini in
|
|
|
2257 peccato vestro</i>. Et dicit <i>ego sum</i>, non autem quid sim, ut
|
|
|
2258 rememoret quod dictum est Moysi, Ex. III, v. 14: <i>ego sum qui
|
|
|
2259 sum</i>: nam ipsum esse est proprium Dei. In qualibet enim alia
|
|
|
2260 natura a divina differt esse et quod est, cum quaelibet natura
|
|
|
2261 creata participet suum esse ab eo quod est ens per essentiam,
|
|
|
2262 scilicet ipso Deo, qui est ipsum suum esse, ita quod suum esse sit
|
|
|
2263 sua essentia. Unde ipse solus denominatur ab eo. Et ideo dicit
|
|
|
2264 <i>nisi credideritis quia ego sum</i>, idest quia sum vere Deus,
|
|
|
2265 qui habet esse per essentiam, <i>moriemini in peccato vestro</i>.
|
|
|
2266 Dicit enim <i>quia ego sum</i>, ut ostendat suam aeternitatem. In
|
|
|
2267 omnibus enim quae incipiunt est mutabilitas quaedam, et aliqua
|
|
|
2268 potentia ad non esse, unde est invenire in eis quoddam praeteritum
|
|
|
2269 et futurum: et ideo non est ibi verum esse per se. Sed in Deo nulla
|
|
|
2270 est potentia ad non esse, nec esse incepit; et ideo est ipsum esse,
|
|
|
2271 quod proprie per tempus praesens designatur. Consequenter cum dicit
|
|
|
2272 <i>dicebant ergo ei: tu quis es?</i> Ponit rationes inducentes ad
|
|
|
2273 fidem, et primo ponitur Iudaeorum interrogatio; secundo Christi
|
|
|
2274 responsio, ibi <i>dixit eis Iesus: principium, qui et loquor
|
|
|
2275 vobis</i>; tertio intellectus eorum excaecatio, ibi <i>et non
|
|
|
2276 cognoverunt</i> et cetera. Quia enim dominus dixerat <i>nisi
|
|
|
2277 credideritis quia ego sum</i>, restabat adhuc quaerere quis esset;
|
|
|
2278 et ideo dicebant ei <i>tu quis es?</i> Quasi dicant: unde es, ut
|
|
|
2279 tibi credere debeamus? Et ideo consequenter cum dicit
|
|
|
2280 <i>principium, qui et loquor vobis</i>, respondet, inducens eos ad
|
|
|
2281 credendum, et primo ex suae naturae sublimitate; secundo ex
|
|
|
2282 iudiciaria sua potestate, ibi <i>multa habeo de vobis loqui et
|
|
|
2283 iudicare</i>; tertio ex paterna veritate, ibi <i>sed qui misit me,
|
|
|
2284 verax est</i>. Inducit quidem eos ad credendum Christo, naturae
|
|
|
2285 eius sublimitas, quia ipse est principium. Unde dixit eis Iesus:
|
|
|
2286 <i>principium, qui et loquor vobis</i>. Principium in Latino est
|
|
|
2287 neutri generis: unde dubium est, utrum sit hic nominativi, vel
|
|
|
2288 accusativi casus. In Graeco autem est feminini generis, et in hoc
|
|
|
2289 loco est accusativi casus. Unde, secundum Augustinum, non est
|
|
|
2290 legendum: <i>ego sum principium</i>, sed, principium me credite, ne
|
|
|
2291 moriamini in peccatis vestris. Dicitur etiam pater principium. Et
|
|
|
2292 uno quidem modo nomen principii commune est patri et filio,
|
|
|
2293 inquantum scilicet sunt unum principium spiritus sancti per
|
|
|
2294 communem spirationem; et tres personae simul sunt principium
|
|
|
2295 creaturae per creationem. Alio modo est proprium patris, inquantum
|
|
|
2296 scilicet pater est principium filii per aeternam generationem. Non
|
|
|
2297 tamen plura dicimus principia, sicut nec plures deos; Ps. CIX, 3:
|
|
|
2298 <i>tecum principium in die virtutis tuae</i> et cetera. Hic autem
|
|
|
2299 dicit dominus se principium respectu totius creaturae: nam quod est
|
|
|
2300 per essentiam tale, est principium et causa eorum quae sunt per
|
|
|
2301 participationem. Esse autem per essentiam, ut dictum est, est esse
|
|
|
2302 suum. Sed quia Christus non solum habet in se divinam naturam, sed
|
|
|
2303 etiam humanam, ideo subdit <i>qui et loquor vobis</i>: nam vocem
|
|
|
2304 Dei immediate homo ferre non potest, quia, secundum Augustinum,
|
|
|
2305 infirma corda intelligibile verbum sine voce sensibili audire non
|
|
|
2306 possunt. Ex. c. XX: <i>quid est homo, ut audiat vocem domini Dei
|
|
|
2307 sui?</i> Ad hoc ergo quod immediate ipsum divinum verbum audiremus,
|
|
|
2308 carnem assumpsit, cuius organo locutus est nobis: unde dicit <i>qui
|
|
|
2309 et loquor vobis</i>; idest, humilis propter vos factus, ad ista
|
|
|
2310 verba descendi. Ad Hebr. I, 1: <i>multifarie multisque modis olim
|
|
|
2311 Deus loquens patribus in prophetis, novissime locutus est nobis in
|
|
|
2312 filio</i>; supra I, 18: <i>unigenitus, qui est in sinu patris, ipse
|
|
|
2313 enarrabit vobis</i>. Vel aliter, secundum Chrysostomum, ut per hoc
|
|
|
2314 quod dicit <i>principium, qui et loquor vobis</i>, reprehendat
|
|
|
2315 tarditatem intellectus Iudaeorum. Nam post multa signa quae ab eo
|
|
|
2316 viderant fieri, adhuc indurati, quaerunt a domino <i>tu quis
|
|
|
2317 es?</i> et cetera. Et ideo Iesus respondit <i>ego sum
|
|
|
2318 principium</i>, idest qui locutus sum vobis a principio; quasi
|
|
|
2319 dicat: non habetis opus adhuc quaerere quis ego sum, cum iam
|
|
|
2320 deberet esse manifestum. Hebr. V, 12: <i>cum deberetis esse
|
|
|
2321 magistri propter tempus, rursum indigetis ut vos doceamini, quae
|
|
|
2322 sint elementa exordii sermonum Dei</i>. Secundo inducit eos ad
|
|
|
2323 credendum Christo iudiciaria eius auctoritas; et ideo subdit
|
|
|
2324 <i>multa habeo de vobis loqui et iudicare</i>; quasi dicat: habeo
|
|
|
2325 auctoritatem vos iudicandi. Sed sciendum, quod aliud est loqui
|
|
|
2326 nobis, et aliud loqui de nobis. Nobis enim loquitur Christus ad
|
|
|
2327 nostram utilitatem, scilicet ut ad se trahat; et sic loquitur
|
|
|
2328 nobis, dum vivimus, praedicando, inspirando et huiusmodi faciendo.
|
|
|
2329 Loquitur autem de nobis non ad nostram utilitatem, sed ad suam
|
|
|
2330 iustitiam ostendendam; et hoc modo loquetur de nobis in iudicio
|
|
|
2331 futuro. Sed contra. Supra III, 17: <i>non enim misit Deus filium
|
|
|
2332 suum in mundum ut iudicet mundum, sed ut salvetur mundus per
|
|
|
2333 ipsum</i>. Responsio. Dicendum, quod aliud est iudicare, et aliud
|
|
|
2334 habere iudicare. Iudicare dicit actum iudicii; et hoc non pertinet
|
|
|
2335 ad primum adventum domini, ut supra dixit: <i>ego non iudico
|
|
|
2336 quemquam</i>, scilicet ad praesens. Sed habere iudicare dicit
|
|
|
2337 iudicii potestatem; et hanc habet Christus; supra V, 22: <i>pater
|
|
|
2338 omne iudicium dedit filio</i>; Act. X, 42: <i>ipse est qui
|
|
|
2339 constitutus est a Deo iudex vivorum et mortuorum</i>. Et ideo
|
|
|
2340 signanter dicit <i>multa habeo de vobis loqui et iudicare</i>, sed
|
|
|
2341 in futuro iudicio. Inducit etiam ad credendum Christo veritas
|
|
|
2342 paterna; et quantum ad hoc dicit <i>sed qui misit me, verax
|
|
|
2343 est</i>; quasi dicat: pater est verus; ego autem loquor consona ei:
|
|
|
2344 ergo loquor vera, ergo debetis mihi credere. Dicit ergo <i>qui
|
|
|
2345 misit me</i>, scilicet pater, <i>verax est</i>, non participative,
|
|
|
2346 sed ipsa essentia veritatis; alias, cum filius sit ipsa veritas,
|
|
|
2347 esset maior patre; Rom. III, 4: <i>est autem Deus verax. Et ego
|
|
|
2348 quae audivi ab eo</i>: non auditu humano, sed per generationem
|
|
|
2349 aeternam accepi, <i>haec loquor</i>. Is. XXI, 10: <i>quae audivi a
|
|
|
2350 domino exercituum Deo Israel, annuntiavi vobis</i>; supra V, 19:
|
|
|
2351 <i>non potest filius a se facere quidquam</i>. Hoc autem quod dixit
|
|
|
2352 <i>qui misit me, verax est</i>, dupliciter continuatur ad
|
|
|
2353 praecedentia. Uno modo sic. Dico quod <i>habeo de vobis
|
|
|
2354 iudicare</i>. Sed iudicium meum verum erit, quia <i>qui misit me,
|
|
|
2355 verax est</i>. Rom. c. II, 2: <i>iudicium Dei est secundum
|
|
|
2356 veritatem</i>. Alio modo, secundum Chrysostomum, dico quod <i>habeo
|
|
|
2357 de vobis iudicare</i>; sed hoc differo, non ex impotentia, sed ut
|
|
|
2358 obediam voluntati paternae: nam <i>qui misit me, verax est</i>.
|
|
|
2359 Unde cum promiserit salvatorem et propugnatorem, misit me nunc ad
|
|
|
2360 salvandum; et ego quia non loquor nisi quae audivi ab eo, ideo
|
|
|
2361 loquor vobis salutaria. Consequenter cum dicit <i>et non
|
|
|
2362 cognoverunt quia patrem eius dicebat Deum</i>, reprehendit
|
|
|
2363 tarditatem intellectus ipsorum: nondum enim oculos cordis apertos
|
|
|
2364 habebant, quibus patri et filii aequalitatem intelligerent, et hoc
|
|
|
2365 quia carnales erant; I Cor. II, 14: <i>animalis homo non percepit
|
|
|
2366 ea quae sunt spiritus Dei</i>. Hic primo praenuntiat Christus per
|
|
|
2367 quod pervenire debeant ad fidem, quod est remedium contra mortem;
|
|
|
2368 et circa hoc duo facit. Primo ostendit per quid venturi sunt ad
|
|
|
2369 fidem; secundo docet quid sit de se ipso credendum, ibi <i>quia ego
|
|
|
2370 sum</i>. Dicit ergo primo quod ad fidem pervenire debebant per
|
|
|
2371 passionem eius. Unde <i>dixit eis Iesus: cum exaltaveritis filium
|
|
|
2372 hominis, tunc cognoscetis</i>; quasi dicat: modo non cognoscitis
|
|
|
2373 patrem meum esse Deum; sed <i>cum exaltaveritis filium hominis</i>,
|
|
|
2374 idest cum me ligno crucis affixeritis, <i>tunc cognoscetis</i>,
|
|
|
2375 scilicet aliqui ex vobis per fidem; infra c. XII, 32: <i>ego, si
|
|
|
2376 exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me ipsum</i>. Ideo autem,
|
|
|
2377 secundum Augustinum, crucis commemorat passionem, ut det spem
|
|
|
2378 peccatoribus, ut scilicet nullus desperet a quocumque scelere, et
|
|
|
2379 male sibi conscius, quando ipsi crucifigentes Christum per
|
|
|
2380 sanguinem Christi liberantur a peccatis. Nullus est enim adeo
|
|
|
2381 peccator qui per sanguinem Christi liberari non possit. Vel,
|
|
|
2382 secundum Chrysostomum, <i>cum exaltaveritis filium hominis</i>,
|
|
|
2383 scilicet in cruce, <i>tunc cognoscetis</i>, idest cognoscere
|
|
|
2384 poteritis, qualis sim, non solum per gloriam resurrectionis meae,
|
|
|
2385 sed etiam per poenam captivitatis et destructionis vestrae. Quantum
|
|
|
2386 autem ad secundum, tria docet de se credenda. Primo divinitatis
|
|
|
2387 maiestatem; secundo suam originem a patre; tertio sui a patre
|
|
|
2388 inseparabilitatem. Maiestatem quidem divinitatis, cum dicit <i>quia
|
|
|
2389 ego sum</i>; idest, habeo in me naturam Dei, et sum ille qui
|
|
|
2390 locutus est Moysi, dicens: <i>ego sum qui sum</i>. Sed quia ad
|
|
|
2391 ipsum esse pertinet tota Trinitas, ideo ne excludatur personarum
|
|
|
2392 distinctio, consequenter docet credere originem a patre, cum dicit
|
|
|
2393 <i>et a me ipso facio nihil: sed sicut docuit me pater, haec
|
|
|
2394 loquor</i>. Sed quia coepit Iesus facere et docere, ideo in duobus
|
|
|
2395 originem suam a patre designat: scilicet in his quae facit, unde
|
|
|
2396 dicit <i>et a me ipso facio nihil</i>, supra V, 19: <i>non potest
|
|
|
2397 filius a se facere quidquam</i>, et in his quae docet: unde dicit
|
|
|
2398 <i>sed sicut docuit me pater</i>; idest, tradidit scientiam
|
|
|
2399 generando me scientem. Quia cum sit simplex natura veritatis, hoc
|
|
|
2400 est filio esse, quod nosse; et sic quemadmodum pater dedit filio
|
|
|
2401 gignendo ut esset, sic gignendo dedit ei ut nosset; supra VII, 16:
|
|
|
2402 <i>mea doctrina non est mea</i>. Et ne intelligatur quod sit missus
|
|
|
2403 a patre quasi ab eo distinctus, ideo tertio docet credere eius a
|
|
|
2404 patre inseparabilitatem, cum dicit <i>et qui misit me</i>, scilicet
|
|
|
2405 pater, <i>mecum est</i>, per essentiae unitatem; infra XIV, 10:
|
|
|
2406 <i>ego in patre, et pater in me est</i>. Item per amoris
|
|
|
2407 coniunctionem; supra V, 20: <i>pater diligit filium, et omnia
|
|
|
2408 demonstrat ei quae ipse facit</i>. Et sic ita pater misit filium
|
|
|
2409 quod non recessit ab eo. Unde sequitur <i>et non reliquit me
|
|
|
2410 solum</i>, quia affectus eius est circa me. Sed cum ambo simul
|
|
|
2411 sint, unus tamen est missus, et alter misit: quia missio incarnatio
|
|
|
2412 est, quae quidem filii tantum est, et non patris. Quod autem non
|
|
|
2413 reliquit me, patet ex signo, <i>quia quae placita sunt ei, facio
|
|
|
2414 semper</i>: quod quidem non ponitur pro causa meritoria, sed pro
|
|
|
2415 signo; quasi dicat: hoc ipsum quod ego facio semper, sine initio,
|
|
|
2416 sine fine, <i>quae placita sunt ei</i>, est signum quod semper
|
|
|
2417 mecum est, et non reliquit me; Prov. VIII, v. 30: <i>cum eo eram
|
|
|
2418 cuncta componens</i>. Vel aliter: <i>non reliquit me</i>, scilicet
|
|
|
2419 hominem, protegendo, <i>quia quae placita sunt ei facio semper</i>.
|
|
|
2420 Et secundum hoc dicit causam meritoriam. Consequenter cum dicit
|
|
|
2421 <i>haec illo loquente, multi crediderunt in eum</i>, ponitur
|
|
|
2422 effectus doctrinae, qui est conversio multorum ad fidem ex auditu
|
|
|
2423 doctrinae Christi; Rom. X, 17: <i>fides ex auditu; auditus autem
|
|
|
2424 per verbum Christi</i>.</p>
|
|
|
2425 <br />
|
|
|
2426 <div class="D">Lectio 4</div>
|
|
|
2427 <p title="Super Io., cap. 8 l. 4"><a name="87474"><span class=
|
|
|
2428 "ref">[87474] Super Io., cap. 8 l. 4</span></a> Posito remedio
|
|
|
2429 evadendi tenebras, hic consequenter ostendit ipsius remedii
|
|
|
2430 efficaciam, et primo ponitur remedii efficacia; secundo
|
|
|
2431 introducitur remedii indigentia, ibi <i>responderunt ei Iudaei</i>.
|
|
|
2432 Circa primum duo facit: primo ostendit quid exigitur ab eis quibus
|
|
|
2433 remedium confertur, quod pertinet ad meritum; secundo quid eis pro
|
|
|
2434 eo redditur, quod pertinet ad praemium, ibi <i>vere discipuli mei
|
|
|
2435 eritis</i>. Dicit ergo primo: dictum est quod multi crediderunt in
|
|
|
2436 eum; et ideo dicit eis, scilicet qui crediderunt in eum, Iudaeis,
|
|
|
2437 quid ab eis requiratur, hoc scilicet quod maneant in sermone eius:
|
|
|
2438 unde dicit <i>si vos manseritis in sermone meo, vere discipuli mei
|
|
|
2439 eritis</i>. Quasi dicat: non propter hoc quod creditis superficie
|
|
|
2440 tenus, eritis discipuli mei, sed <i>si manseritis in sermone
|
|
|
2441 meo</i>. Exiguntur autem a nobis tria circa verbum Dei: scilicet
|
|
|
2442 sollicitudo ad audiendum, Iac. I, v. 19: <i>sit autem omnis homo
|
|
|
2443 velox ad audiendum</i> etc., fides ad credendum, Rom. X, v. 17:
|
|
|
2444 <i>fides ex auditu</i>, constantia ad permanendum, Eccli. VI, 21:
|
|
|
2445 <i>quam aspera est nimium indoctis hominibus sapientia. Et non
|
|
|
2446 permanebit in illa excors</i>. Et ideo dicit <i>si manseritis</i>,
|
|
|
2447 scilicet per fidei stabilitatem, per continuam meditationem, Ps. I,
|
|
|
2448 2: <i>in lege eius meditabitur die ac nocte</i>; et ferventem
|
|
|
2449 affectionem: <i>in lege domini fuit voluntas eius</i>. Unde dicit
|
|
|
2450 Augustinus quod illi in verbis domini permanent qui nullis
|
|
|
2451 tentationibus cedunt. Primum autem quod persistentibus redditur,
|
|
|
2452 ostendit cum dicit <i>vere discipuli mei eritis</i>, et hoc quantum
|
|
|
2453 ad tria: scilicet quantum ad discipulatus Christi sublimationem,
|
|
|
2454 quantum ad veritatis cognitionem, et quantum ad libertatis
|
|
|
2455 adeptionem. Et quidem magnae dignitatis est privilegium, esse
|
|
|
2456 discipulum Christi; Ioel. II, v. 23: <i>filii Sion, exultate, et
|
|
|
2457 laetamini in domino Deo vestro, quia dedit vobis doctorem
|
|
|
2458 iustitiae</i>. Et quantum ad hoc dicit <i>vere discipuli mei
|
|
|
2459 eritis</i>: quanto enim magister est maior, tanto discipuli eius
|
|
|
2460 sublimiores sunt; Christus autem excellentissimus et summus
|
|
|
2461 magister est: discipuli ergo eius excellentissimi sunt. Tria autem
|
|
|
2462 requiruntur ex parte discipulorum. Primum est intellectus ad
|
|
|
2463 capiendum verba magistri; Matth. XV, 16: <i>adhuc et vos sine
|
|
|
2464 intellectu estis?</i> Solus autem Christus potest aperire aurem
|
|
|
2465 intelligentiae; Lc. ult., 45: <i>aperuit illis sensum, ut
|
|
|
2466 intelligerent Scripturas</i>. Et ideo dicebat Is. l, 5: <i>dominus
|
|
|
2467 aperuit mihi aurem</i>. Secundum est assensus ad credendum
|
|
|
2468 sententiae magistri: nam, ut dicitur Lc. VI, 40, <i>non est
|
|
|
2469 discipulus super magistrum</i>, et ideo non debet ei contradicere.
|
|
|
2470 Unde dicitur Eccli. IV, 30: <i>non contradicas verbo veritatis ullo
|
|
|
2471 modo</i>. Et ideo subdit Isaias: <i>ego autem non contradico</i>.
|
|
|
2472 Tertio stabilitas ad permanendum; supra VI, 67, dicitur, quod
|
|
|
2473 <i>multi discipuli abierunt retro, et iam non cum illo
|
|
|
2474 ambulabant</i>. Et ideo subdit Isaias: <i>retrorsum non abii</i>.
|
|
|
2475 Sed maius est veritatem cognoscere, cum sit finis discipuli. Et hoc
|
|
|
2476 etiam dominus credentibus reddit; unde dicit <i>cognoscetis
|
|
|
2477 veritatem</i>, scilicet doctrinae, quam ego doceo; infra XVIII, 37:
|
|
|
2478 <i>in hoc natus sum, et ad hoc veni, ut testimonium perhibeam
|
|
|
2479 veritati</i>. Item gratiae quam facio; supra, VIII, v. 17:
|
|
|
2480 <i>gratia et veritas per Iesum Christum facta est</i>. Et dicitur
|
|
|
2481 gratia veritatis per comparationem ad figuras veteris legis. Item
|
|
|
2482 aeternitatis in qua permaneo; Ps. CXVIII, 89: <i>in aeternum,
|
|
|
2483 domine, permanet verbum tuum, in generatione et generatione veritas
|
|
|
2484 sua</i>. Sed maximum est libertatis adeptio, quam efficit cognitio
|
|
|
2485 veritatis in credentibus; unde dicit <i>et veritas liberabit
|
|
|
2486 vos</i>. Liberare autem, in hoc loco, non importat exceptionem a
|
|
|
2487 quacumque angustia, prout in Latino sonat, sed proprie dicit
|
|
|
2488 liberum facere. Et hoc a tribus: quia veritas doctrinae liberabit
|
|
|
2489 ab errore falsitatis; Prov. VIII, 7: <i>veritatem meditabitur
|
|
|
2490 guttur meum, et labia mea detestabuntur impium</i>; veritas
|
|
|
2491 gratiae, liberabit a servitute peccati; Rom. VIII, 2: <i>lex autem
|
|
|
2492 spiritus vitae in Christo Iesu, liberabit me a lege peccati et
|
|
|
2493 mortis</i>; sed veritas aeternitatis, in Christo Iesu, liberabit
|
|
|
2494 nos a corruptione; Rom. VIII, 21: <i>ipsa creatura liberabitur a
|
|
|
2495 servitute corruptionis</i>. Consequenter cum dicit <i>responderunt
|
|
|
2496 ei: semen Abrahae</i> etc., ostendit remedii necessitatem Iudaeis
|
|
|
2497 inesse, et primo exaggeratur Iudaeorum praesumptio, se tali remedio
|
|
|
2498 indigere negantium; secundo ostenditur quomodo remedio indigent,
|
|
|
2499 ibi <i>respondit eis Iesus: amen, amen dico vobis</i>. Praesumptio
|
|
|
2500 autem Iudaeorum ostenditur in quadam praesumptuosa interrogatione;
|
|
|
2501 unde <i>responderunt ei Iudaei: semen Abrahae sumus, et nemini
|
|
|
2502 servivimus unquam. Quomodo tu dicis, liberi eritis?</i> In qua
|
|
|
2503 quidem primo aliquid affirmant; secundo aliquid negant; et tertio
|
|
|
2504 interrogant. Affirmant quidem se esse semen Abrahae, unde dicunt
|
|
|
2505 <i>semen Abrahae sumus</i>: in quo ostenditur eorum inanis gloria,
|
|
|
2506 quia de sola carnis origine gloriantur; Matth. III, 9: <i>ne
|
|
|
2507 coeperitis dicere: patrem habemus Abraham</i>. Simile faciunt qui
|
|
|
2508 de carnali nobilitate extolli quaerunt; Oseae IX, 11: <i>omnis
|
|
|
2509 gloria eorum a partu, ab utero et conceptu</i>. Negant autem
|
|
|
2510 servitutem, unde dicunt <i>nemini servivimus unquam</i>: in quo se
|
|
|
2511 hebetes ostendunt, et mendaces. Hebetes quidem, quia quod dominus
|
|
|
2512 de spirituali libertate loquitur, ipsi intelligunt de corporali; I
|
|
|
2513 Cor. II, 14: <i>animalis homo non percipit ea quae sunt spiritus
|
|
|
2514 Dei</i>. Mendaces autem, quia si hoc quod dicunt <i>nemini
|
|
|
2515 servivimus unquam</i>, intelligunt de servitute carnali, aut
|
|
|
2516 loquuntur universaliter quantum ad totum genus Iudaeorum, aut
|
|
|
2517 specialiter quantum ad seipsos. Si quidem universaliter, manifeste
|
|
|
2518 mentiuntur: nam Ioseph venumdatus est, et patres eorum servierunt
|
|
|
2519 in Aegypto, ut patet Gen. XL et Ex. I. Unde Augustinus dicit: o
|
|
|
2520 ingrati, quid est quod assidue vobis imputat Deus quod vos de domo
|
|
|
2521 servitutis liberavit, si nemini servistis? Dicitur enim Deut. VI,
|
|
|
2522 13: <i>eduxi vos de Aegypto, de domo servitutis</i> et cetera. Si
|
|
|
2523 autem de seipsis loquuntur, non possunt etiam a mendacio excusari:
|
|
|
2524 nam et ipsi tunc temporis Romanis tributa solvebant; unde dicebant,
|
|
|
2525 Matth. c. XXII, 17: <i>si licet tributum dari Caesari, an non?</i>
|
|
|
2526 Interrogant autem libertatis modum; unde dicunt <i>quomodo tu
|
|
|
2527 dicis, liberi eritis?</i> Dominus eis duo promiserat: scilicet
|
|
|
2528 libertatem et veritatis cognitionem, cum dixit: <i>cognoscetis
|
|
|
2529 veritatem, et veritas liberabit vos</i>. Per quod Iudaei
|
|
|
2530 intelligebant, se servos et ignaros a domino reputari. Et licet
|
|
|
2531 magis iniuriosum sit deficere a cognitione quam a libertate; quia
|
|
|
2532 tamen carnales erant, neglecta veritate, modum libertatis
|
|
|
2533 inquirunt; Ps. XVI, 12: <i>oculos suos statuerunt declinare in
|
|
|
2534 terram</i>. Hic dominus eorum praesumptionem excludens, eos remedio
|
|
|
2535 praedicto indigere convincit, et primo agit de eorum servitute;
|
|
|
2536 secundo de eorum liberatione, ibi <i>servus autem non manet in domo
|
|
|
2537 in aeternum</i>; tertio de eorum origine, ibi <i>scio quia filii
|
|
|
2538 Abrahae estis</i>. Convincit autem eos de servitute, non carnali,
|
|
|
2539 qualem illi intelligebant, sed spirituali, scilicet peccati, ad
|
|
|
2540 quam exaggerandam duo praemittit: scilicet ingeminatum iuramentum;
|
|
|
2541 unde dicit <i>amen, amen dico vobis</i>. Amen est nomen Hebraeum,
|
|
|
2542 quod interpretatur vere, vel fiat. Quod, secundum Augustinum, nec
|
|
|
2543 Graecus interpres, nec Latinus ausus est interpretari, ut honorem
|
|
|
2544 haberet velamento secreti, non ut esset ligatum, sed ne vilesceret
|
|
|
2545 nudatum; et specialiter propter reverentiam domini, qui frequenter
|
|
|
2546 ipso usus est. Ponit ergo hic dominus quasi quoddam iuramentum:
|
|
|
2547 quod ideo geminatur, ut suam sententiam magis firmam ostendat; ad
|
|
|
2548 Hebr. c. VI, 17: <i>interposuit iusiurandum, ut per duas res
|
|
|
2549 immobiles, quibus impossibile est mentiri Deum, fortissimum
|
|
|
2550 solatium habeamus</i>. Secundo universalem locutionem, cum dicit
|
|
|
2551 <i>omnis</i>, sive Iudaeus sive Graecus, dives aut pauper,
|
|
|
2552 imperator vel mendicus; Rom. III, 23: <i>non est distinctio Iudaei
|
|
|
2553 et Graeci; omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei</i>.
|
|
|
2554 Servitutem etiam proponit dicens <i>qui facit peccatum, servus est
|
|
|
2555 peccati</i>. Sed contra. Servus non movetur proprio arbitrio suo,
|
|
|
2556 sed domini; qui autem facit peccatum, movetur proprio arbitrio suo:
|
|
|
2557 ergo non est servus. Responsio. Dicendum, quod unumquodque est
|
|
|
2558 illud quod convenit ei secundum suam naturam: quando ergo movetur
|
|
|
2559 ab aliquo extraneo, non operatur secundum se, sed ab impressione
|
|
|
2560 alterius; quod est servile. Homo autem secundum suam naturam est
|
|
|
2561 rationalis. Quando ergo movetur secundum rationem, proprio motu
|
|
|
2562 movetur, et secundum se operatur, quod est libertatis; quando vero
|
|
|
2563 peccat, operatur praeter rationem, et tunc movetur quasi ab alio,
|
|
|
2564 retentis terminis alienis: et ideo <i>qui facit peccatum, servus
|
|
|
2565 est peccati</i>; II Petr. II, 19: <i>a quo quis superatus est, eius
|
|
|
2566 servus addictus est</i>. Sed quanto quis movetur ab extraneo, tanto
|
|
|
2567 magis in servitutem redigitur; et tanto magis vincitur a peccato,
|
|
|
2568 quanto minus habet de proprio motu, scilicet rationis, et magis
|
|
|
2569 efficitur servus. Unde quanto aliqui liberius peragunt perversa
|
|
|
2570 quae volunt, et minori difficultate, tanto peccati servitio
|
|
|
2571 obnoxius obligantur, ut Gregorius dicit. Quae quidem servitus
|
|
|
2572 gravissima est, quia vitari non potest: nam quocumque homo vadat,
|
|
|
2573 peccatum intra se habet, licet actus et delectatio eius transeat;
|
|
|
2574 Is. XIV, 3: <i>cum requiem dederit tibi Deus (...) a servitute tua
|
|
|
2575 dura</i>, scilicet peccati, <i>qua antea servisti</i>. Servitus
|
|
|
2576 autem corporalis, saltem fugiendo, evadi potest; unde dicit
|
|
|
2577 Augustinus: o miserabilis servitus (scilicet peccati). Servus
|
|
|
2578 hominum, aliquando sui domini duris imperiis fatigatus, fugiendo
|
|
|
2579 requiescit; servus peccati secum trahit peccatum, quocumque
|
|
|
2580 fugerit: peccatum enim quod fecit, intus est, voluptas transit;
|
|
|
2581 peccatum (idest actus) transit: praeteriit quod delectabat,
|
|
|
2582 remansit quod pungat. Consequenter cum dicit <i>servus autem non
|
|
|
2583 manet in domo in aeternum</i>, agit de liberatione a servitute:
|
|
|
2584 quia enim omnes peccaverunt, omnes erant servi peccati. Sed imminet
|
|
|
2585 vobis liberationis spes ab eo qui liber est a peccato; et hic est
|
|
|
2586 filius. Unde circa hoc tria facit. Primo praemittit servi
|
|
|
2587 conditionem, ut distinguatur liber a servo; secundo ostendit
|
|
|
2588 conditionem filii a servo diversam; tertio concludit potestatem
|
|
|
2589 filii in liberando. Est ergo conditio servi transitoria et
|
|
|
2590 instabilis; unde dicit <i>servus non manet in domo in aeternum</i>.
|
|
|
2591 Domus ista est Ecclesia; I Tim. III, 15: <i>ut scias quomodo
|
|
|
2592 oporteat te conversari in domo Dei, quae est Ecclesia Dei vivi</i>.
|
|
|
2593 In qua quidem domo aliqui spiritualiter servi ad horam tantum
|
|
|
2594 permanent, sicut in domo patrisfamilias corporaliter servi manent
|
|
|
2595 ad tempus; non tamen in aeternum: quia licet modo mali non sint
|
|
|
2596 separati numero a fidelibus, sed merito tantum, in futuro tamen
|
|
|
2597 separabuntur utroque modo; Gal. IV, 30: <i>eiice ancillam et filium
|
|
|
2598 eius: non enim erit heres filius ancillae cum filio liberae</i>.
|
|
|
2599 Conditio vero filii est aeterna et stabilis; unde dicit <i>filius
|
|
|
2600 autem</i>, idest Christus, <i>permanet in aeternum</i>, scilicet in
|
|
|
2601 Ecclesia, tamquam in domo sua; Heb. III, 6, dicitur quod Christus,
|
|
|
2602 tamquam filius in domo sua et cetera. Et quidem ipse per seipsum in
|
|
|
2603 domo manet in aeternum, quia ipse immunis est a peccato; nos autem
|
|
|
2604 sicut per ipsum a peccato liberamur, ita et per ipsum in domo
|
|
|
2605 manemus. Liberationis autem potestatem habet filius; unde subdit
|
|
|
2606 <i>si igitur filius vos liberaverit, vere liberi eritis</i>; Gal.
|
|
|
2607 IV, 31: <i>non sumus ancillae filii, sed liberae, qua libertate
|
|
|
2608 Christus nos liberavit</i>. Nam, ut apostolus dicit, ipse pretium
|
|
|
2609 dedit non argentum, sed sanguinem suum: venit enim in similitudinem
|
|
|
2610 carnis peccati, nullum omnino habens peccatum; et ideo factum est
|
|
|
2611 verum sacrificium pro peccato: unde per eum liberamur non a
|
|
|
2612 barbaris, sed a Diabolo. Et nota, quod est multiplex libertas.
|
|
|
2613 Scilicet perversa, quando quis abutitur ea ad peccandum; et haec
|
|
|
2614 est libertas a iustitia, quam nullus cogitur servare; I Petr. c.
|
|
|
2615 II, 16: <i>quasi liberi, et non quasi velamen habentes malitiae
|
|
|
2616 libertatem</i>. Vana, quae est temporalis, seu carnalis, Iob III,
|
|
|
2617 19: <i>servus liber a domino suo</i>. Vera et spiritualis, quae est
|
|
|
2618 libertas gratiae, quae est scilicet carere criminibus; quae est
|
|
|
2619 imperfecta, quia caro concupiscit adversus spiritum, ut non ea quae
|
|
|
2620 volumus faciamus, Gal. V, 17. Gloriae, et perfecta atque plena,
|
|
|
2621 quae erit in patria; Rom. VIII, 21: <i>ipsa creatura liberabitur a
|
|
|
2622 servitute</i>: et hoc erit, quia nihil erit ibi inclinans ad malum,
|
|
|
2623 nihil opprimens, quia ibi erit libertas a culpa et a poena.
|
|
|
2624 Chrysostomus autem hoc aliter introducit. Quia enim dixerat: <i>qui
|
|
|
2625 facit peccatum, servus est peccati</i>, ne praecurrant Iudaei, et
|
|
|
2626 dicant: licet simus servi peccati, tamen possumus liberari per
|
|
|
2627 sacrificia et caeremonias legis, propterea dominus ostendit, quod
|
|
|
2628 per ea liberari non possunt, sed solum per filium. Unde dicit
|
|
|
2629 <i>servus</i>, idest Moyses et pontifices veteris testamenti,
|
|
|
2630 <i>non manet in domo in aeternum</i>; Hebr. III, 5: <i>Moyses sicut
|
|
|
2631 famulus in omni domo sua</i>. Et caeremoniae etiam aeternae non
|
|
|
2632 sunt; et ideo non possunt conferre libertatem aeternam.
|
|
|
2633 Consequenter cum dicit <i>scio quia filii Abrahae estis</i>, agit
|
|
|
2634 de eorum origine: et primo confitetur eorum originem carnis;
|
|
|
2635 secundo inquirit originem spiritus, ibi <i>sed quaeritis me
|
|
|
2636 interficere</i> et cetera. Originem autem carnis ipsorum dicit esse
|
|
|
2637 Abraham. <i>Scio</i> inquit <i>quia filii Abrahae estis</i>,
|
|
|
2638 origine carnis tantum, non similitudine fidei; Is. LI, 2:
|
|
|
2639 <i>attendite ad Abraham patrem vestrum, et ad Saram, quae peperit
|
|
|
2640 vos</i>. Spiritualem originem inquirit dicens <i>sed quaeritis me
|
|
|
2641 interficere</i>, et primo ostendit eos originem spiritualem habere;
|
|
|
2642 secundo excludit originem praesumptam, ibi <i>responderunt, et
|
|
|
2643 dixerunt ei: pater noster Abraham est</i>; tertio ostendit originem
|
|
|
2644 eorum veram, ibi <i>vos ex patre Diabolo estis</i>. Circa primum
|
|
|
2645 duo facit. Primo ponit eorum culpam; secundo concludit eorum
|
|
|
2646 spiritualem originem, ibi <i>vos quae vidistis apud patrem vestrum,
|
|
|
2647 facitis</i>. Circa primum tria facit. Primo imponit eis culpam
|
|
|
2648 homicidii; secundo crimen infidelitatis; tertio aufert eis
|
|
|
2649 excusationis viam. Ostendit ergo eos dominus spiritualiter ex mala
|
|
|
2650 radice procedere, et ideo signanter arguit eos de peccato; et
|
|
|
2651 dimissis omnibus aliis, quibus Iudaei multipliciter irretiti erant,
|
|
|
2652 hoc illis tantum commemorat quod iugiter in mente habebant,
|
|
|
2653 scilicet peccatum homicidii, quia, ut dictum est supra, volebant
|
|
|
2654 eum occidere. Et ideo dicit <i>sed quaeritis me interficere</i>;
|
|
|
2655 quod est contra legem vestram; Ex. XX, 13: <i>non occides</i>;
|
|
|
2656 infra XI, 53: <i>ab illo ergo die cogitabant interficere eum</i>.
|
|
|
2657 Sed possent dicere quia occidere aliquem ex culpa non est peccatum,
|
|
|
2658 et ideo dominus dicit causam homicidii esse non quidem culpam
|
|
|
2659 Christi, nec eorum iustitiam, sed ipsorum infidelitatem; quasi
|
|
|
2660 dicat: quaeritis me interficere, non propter iustitiam, sed propter
|
|
|
2661 vestram infidelitatem, <i>quia sermo meus non capit in vobis</i>;
|
|
|
2662 Matth. XIX, 11: <i>non omnes capiunt verbum istud, sed quibus datum
|
|
|
2663 est</i>. Utitur autem dominus hoc modo loquendi primo quidem ad
|
|
|
2664 ostendendum sui sermonis excellentiam; quasi dicat: sermo meus
|
|
|
2665 superexcedit capacitatem vestram, nam ipse de spiritualibus est,
|
|
|
2666 vos autem intellectum carnalem habetis; et ideo ipsum non capitis;
|
|
|
2667 I Cor. II, 14: <i>animalis homo non percipit ea quae sunt spiritus
|
|
|
2668 Dei</i>. Secundo vero propter similitudinem quamdam. Nam, ut
|
|
|
2669 Augustinus dicit, sic est sermo Dei infidelibus, tamquam piscibus
|
|
|
2670 hamus, qui non capit nisi capiatur. Et ideo dicit <i>sermo meus non
|
|
|
2671 capit in vobis</i>, idest in cor vestrum, quia non recipitur in
|
|
|
2672 vobis eo modo quo Petrus captus erat; supra VI, 69: <i>domine, ad
|
|
|
2673 quem ibimus? Verba vitae aeternae habes</i>. Nec tamen fit iniuria
|
|
|
2674 eis qui capiuntur: ad salutem quippe, non ad perniciem capit. Nam
|
|
|
2675 dicitur Deut. XVIII, 20 quod propheta qui loquitur ex ore domini ea
|
|
|
2676 quae dominus non dixit, debet interfici. Unde, ne Iudaei dicerent
|
|
|
2677 eum interficiendum fore, eo quod a seipso et non ex ore domini
|
|
|
2678 loquebatur, inducit subdens <i>ego quae vidi apud patrem meum,
|
|
|
2679 loquor</i>; quasi dicat: non potest imponi mihi quod loquor quae
|
|
|
2680 non audivi, quia non solum audita, sed, quod plus est, visa loquor.
|
|
|
2681 Alii enim prophetae locuti sunt ea quae audierunt, sed ego quae
|
|
|
2682 vidi haec loquor; supra c. I, 18: <i>Deum nemo vidit unquam
|
|
|
2683 unigenitus filius qui est in sinu patris, ipse enarravit</i>; I Io.
|
|
|
2684 I: <i>quod vidimus et audivimus, annuntiamus vobis</i>. Est autem
|
|
|
2685 hoc intelligendum de visione certissimae cognitionis, quia filius
|
|
|
2686 patrem cognoscit sicut ipse seipsum novit: de quo dicitur Matth.
|
|
|
2687 II, 27: <i>nemo novit patrem nisi filius</i>. Spiritualem autem
|
|
|
2688 eorum originem concludit, dicens <i>et vos quae vidistis apud
|
|
|
2689 patrem vestrum, facitis</i>; quasi dicat: ego ea loquor quae meae
|
|
|
2690 origini conveniunt; vos autem illa facitis quae sunt apud patrem
|
|
|
2691 vestrum, scilicet Diabolum, cuius filii erant, secundum Augustinum,
|
|
|
2692 non inquantum homines, sed inquantum mali erant. Ea, inquam, quae
|
|
|
2693 vidistis, Diabolo suggerente; Sap. c. II, 24: <i>invidia Diaboli
|
|
|
2694 mors introivit in orbem terrarum</i>. Secundum Chrysostomum, est
|
|
|
2695 alia littera <i>vos quae vidistis apud patrem vestrum, facite</i>;
|
|
|
2696 quasi dicat: sicut ego verbis in veritate patrem meum ostendo, ita
|
|
|
2697 vos ostendite operibus patrem vestrum origine, scilicet Abraham;
|
|
|
2698 unde dicit: facite quae apud patrem vestrum vidistis, docti per
|
|
|
2699 legem et prophetas.</p>
|
|
|
2700 <br />
|
|
|
2701 <div class="D">Lectio 5</div>
|
|
|
2702 <p title="Super Io., cap. 8 l. 5"><a name="87475"><span class=
|
|
|
2703 "ref">[87475] Super Io., cap. 8 l. 5</span></a> Postquam dominus
|
|
|
2704 ostendit Iudaeos aliquam spiritualem originem habere, hic excludit
|
|
|
2705 ab eis origines quas sibi praesumptuose attribuebant, et primo
|
|
|
2706 excludit originem, quam se traxisse dicebant ab Abraham; secundo
|
|
|
2707 originem, quam se putabant habere a Deo, ibi <i>dixerunt itaque ei:
|
|
|
2708 nos ex fornicatione non sumus nati</i>. Circa primum duo facit.
|
|
|
2709 Primo ponit opinionem Iudaeorum de eorum origine; secundo excludit
|
|
|
2710 eam, ibi <i>si filii Abrahae estis opera Abrahae facite</i>.
|
|
|
2711 Sciendum est autem circa primum, quia dominus dixerat eis <i>quae
|
|
|
2712 vidistis apud patrem vestrum, facitis</i>, ideo gloriantes se de
|
|
|
2713 carnali generatione, transferunt se ad Abraham. Unde dicunt
|
|
|
2714 <i>pater noster Abraham est</i>, quasi dicant: si spiritualem
|
|
|
2715 originem habemus, boni sumus, quia Abraham pater noster bonus est;
|
|
|
2716 Ps. CIV, 6: <i>semen Abraham servi eius</i>. Et, ut dicit
|
|
|
2717 Augustinus, nitebantur eum provocare, ut aliquid male diceret de
|
|
|
2718 Abraham, et esset eis occasio facere quod cogitabant, scilicet
|
|
|
2719 occidendi Christum. Sed dominus, consequenter cum dicit <i>si filii
|
|
|
2720 Abrahae estis, opera Abrahae facite</i>, excludit hanc ipsorum
|
|
|
2721 opinionem tamquam falso prolatam, et proponit primo signum debitum
|
|
|
2722 filiationis Abrahae; secundo ostendit, hoc signum in Iudaeis non
|
|
|
2723 esse, ibi <i>nunc autem quaeritis me interficere</i>; tertio
|
|
|
2724 concludit propositum, ibi <i>vos facitis opera patris vestri</i>.
|
|
|
2725 Signum quidem filiationis alicuius est quod assimiletur ei cuius
|
|
|
2726 filius est: sicut enim filii carnales ut plurimum parentibus
|
|
|
2727 carnalibus assimilantur, ita et filii spirituales (si sint vere
|
|
|
2728 filii) debent spirituales parentes imitari; Eph. V, 1: <i>estote
|
|
|
2729 imitatores Dei, sicut filii carissimi</i>. Et quantum ad hoc dicit
|
|
|
2730 <i>si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite</i>; quasi dicat:
|
|
|
2731 hoc signum esset quod essetis filii Abrahae, si eum imitaremini;
|
|
|
2732 Is. LI, 2: <i>attendite ad Abraham patrem vestrum, et ad Saram quae
|
|
|
2733 peperit vos</i>. Sed dubitatur hic, quod videtur quidem eos negare
|
|
|
2734 esse filios Abrahae, dubitative loquens <i>si filii Abrahae
|
|
|
2735 estis</i>, quod tamen affirmavit superius, dicens: <i>scio quod
|
|
|
2736 filii Abrahae estis</i>. Ad quod dupliciter respondetur. Uno modo,
|
|
|
2737 secundum Augustinum, quod supra affirmavit eos esse filios Abrahae
|
|
|
2738 secundum carnem; hic autem negat eos filios secundum imitationem
|
|
|
2739 operum, et praecipue fidei. Caro ergo illorum ex ipso erat, sed
|
|
|
2740 vita non erat; Gal. III: <i>qui ex fide sunt, hi reputantur in
|
|
|
2741 semine</i>. Alio modo, secundum Origenem, quod utrumque referatur
|
|
|
2742 ad spiritualem originem. Sed ubi nos habemus: <i>scio quod filii
|
|
|
2743 Abrahae estis</i>, in Graeco habetur: <i>scio quod semen Abrahae
|
|
|
2744 estis</i>; hic vero dicit <i>si filii Abrahae estis, opera Abrahae
|
|
|
2745 facite</i>; quia Iudaei quidem, spiritualiter loquendo, semen
|
|
|
2746 Abrahae erant, sed non eius filii. Differentia est inter semen et
|
|
|
2747 filium: nam semen est quid informe, et tamen habet in seipso
|
|
|
2748 rationes eius cuius est semen; filius autem, transmutato semine per
|
|
|
2749 virtutem informativam ab agente in appositam sibi materiam a
|
|
|
2750 muliere, superinducto nutrimento, similitudinem generantis habet.
|
|
|
2751 Eodem modo et Iudaei semen quidem Abrahae erant inquantum in eis
|
|
|
2752 aliqua ratio eorum quae Deus in Abraham infuderat apparebat; sed
|
|
|
2753 quia non ad perfectionem Abrahae pervenerant, ideo filii eius non
|
|
|
2754 erant: et propter hoc dicit eis <i>si filii Abrahae estis, opera
|
|
|
2755 Abrahae facite</i>; idest, ad perfectam imitationem operum eius
|
|
|
2756 satagite. Ex hoc autem quod dicit <i>opera Abrahae facite</i>,
|
|
|
2757 videtur quod quaecumque ipse fecit, et nos facere debemus. Ergo
|
|
|
2758 debemus plures uxores accipere, et ad ancillam accedere, sicut
|
|
|
2759 Abraham fecit. Respondeo. Dicendum quod praecipuum opus Abrahae est
|
|
|
2760 fides, per quam iustificatus est apud Deum; Gen. XV, 6: <i>credidit
|
|
|
2761 Abraham Deo, et reputatum est illi ad iustitiam</i>. Et ideo
|
|
|
2762 intelligendum est <i>opera Abrahae facite</i>, idest, ad
|
|
|
2763 similitudinem Abrahae credite. Sed contra hoc est, quia fides non
|
|
|
2764 videtur posse dici opus, cum contra opera distinguatur; Iac. II,
|
|
|
2765 26: <i>fides sine operibus mortua est</i>. Respondeo. Dicendum,
|
|
|
2766 quod fides opus dici potest, secundum illud supra VI, 29: <i>hoc
|
|
|
2767 est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille</i>. Verum opus
|
|
|
2768 interius non est manifestum hominibus, sed soli Deo, secundum illud
|
|
|
2769 I Reg. c. XVI, 7: <i>homines vident ea quae apparent; Deus autem
|
|
|
2770 intuetur cor</i>. Inde est quod communius ea quae exterius sunt,
|
|
|
2771 consuevimus opera nominare. Fides ergo distinguitur non ab omnibus
|
|
|
2772 operibus, sed ab exterioribus tantum. Sed numquid omnia opera
|
|
|
2773 Abrahae debemus facere? Ad hoc dicendum, quod opus potest
|
|
|
2774 considerari dupliciter: vel secundum speciem operis eius, et sic
|
|
|
2775 omnia opera eius non sunt imitanda; vel secundum radicem eorum, et
|
|
|
2776 sic opera Abrahae imitanda sunt: quia quidquid fecit, ex caritate
|
|
|
2777 fecit. Unde dicit Augustinus, quod caelibatus Ioannis non
|
|
|
2778 praefertur coniugio Abrahae, cum eadem fuerit radix utriusque. Vel
|
|
|
2779 dicendum, quod omnia opera Abrahae imitanda sunt quantum ad
|
|
|
2780 signationem, quia <i>omnia in figura contingebant illis</i>, ut
|
|
|
2781 dicitur I Cor. X, 11. Consequenter cum dicit <i>nunc autem
|
|
|
2782 quaeritis me interficere</i>, ostendit, praedictum filiationis
|
|
|
2783 signum in eis non esse, et primo ponuntur Iudaeorum opera; secundo
|
|
|
2784 ostendit ea esse Abrahae operibus dissimilia, ibi <i>hoc Abraham
|
|
|
2785 non fecit</i>. Ostenduntur autem Iudaeorum prava opera esse et
|
|
|
2786 perversa, quia homicidae erant; unde dicit <i>nunc autem quaeritis
|
|
|
2787 me interficere</i>; Is. I, 21: <i>quomodo facta est meretrix
|
|
|
2788 civitas fidelis, plena iudicii? Iustitia habitavit in ea, nunc
|
|
|
2789 autem homicidae</i>. Sed hoc homicidium inaestimabile peccatum erat
|
|
|
2790 contra personam filii Dei. Unde quia, ut dicitur I Cor. II, 8,
|
|
|
2791 <i>si cognovissent, numquam dominum gloriae crucifixissent</i>,
|
|
|
2792 ideo dominus non dicit eos filium Dei quaerere interficere, sed
|
|
|
2793 hominem: quia etsi filius Dei dicatur passus et mortuus propter
|
|
|
2794 unitatem suppositi, hoc non est inquantum filius Dei, sed propter
|
|
|
2795 infirmitatem humanam, quia, ut dicitur II Cor. ult., 4, <i>si
|
|
|
2796 crucifixus est ex infirmitate nostra, sed vivit ex virtute Dei</i>.
|
|
|
2797 Et ut magis eorum homicidium exaggeret, ostendit, eos nullam mortis
|
|
|
2798 causam adversus eum habere; unde subdit <i>qui veritatem locutus
|
|
|
2799 sum vobis, quam audivi a Deo</i>. Ista veritas est quod dicebat se
|
|
|
2800 aequalem Deo; supra V, 18: <i>quaerebant eum Iudaei interficere,
|
|
|
2801 quia non solum sabbatum solvebat, sed patrem suum dicebat Deum,
|
|
|
2802 aequalem se faciens Deo</i>. Hanc veritatem audivit a Deo inquantum
|
|
|
2803 ab aeterno per generationem aeternam accepit a patre eamdem naturam
|
|
|
2804 quam ipse habet; supra V, 26: <i>sicut pater habet vitam in
|
|
|
2805 semetipso, sic dedit et filio habere vitam in semetipso</i>.
|
|
|
2806 Excludit autem duas causas propter quas prophetae mandabantur
|
|
|
2807 occidi in lege. Primo quidem propter mendacium, Deut. XIII, 5 ubi
|
|
|
2808 praecipitur, quod si aliquis propheta surrexerit loquens mendacium,
|
|
|
2809 aut fictor somniorum, interficiatur: et hoc a se dominus excludit,
|
|
|
2810 dicens <i>qui veritatem locutus sum vobis</i>; Prov. c. VIII, 7:
|
|
|
2811 <i>veritatem meditabitur guttur meum</i>. Secundo vero si aliquis
|
|
|
2812 propheta locutus fuerit ex nomine falsorum deorum, vel ex nomine
|
|
|
2813 Dei quod ipse non praecepit, occidi debebat, ut habetur Deut. XIII,
|
|
|
2814 5. Et hoc dominus excludit a se, cum dicit <i>quam audivi a
|
|
|
2815 Deo</i>. Consequenter cum dicit <i>hoc Abraham non fecit</i>,
|
|
|
2816 ostendit eorum opera dissimilia esse operibus Abrahae, quasi dicat:
|
|
|
2817 in hoc probatis vos non esse filios Abrahae, quia facitis opera
|
|
|
2818 contraria operibus eius: nam de eo legitur Eccli. XLIV, 20, <i>quod
|
|
|
2819 servavit legem altissimi, et fuit in testimonio cum illo</i>. Sed
|
|
|
2820 aliqui superflue obiiciunt, quod Christus ante Abraham nondum erat,
|
|
|
2821 et ideo Abraham hoc non fecit: non enim occidi potuisset qui non
|
|
|
2822 erat. Sed dicendum, quod Abraham non commendatur ex hoc quod non
|
|
|
2823 fecit in Christo, sed ex eo quod non fecit in simili persona, idest
|
|
|
2824 in his qui tunc veritatem dicebant. Vel dicendum, quod si Christus
|
|
|
2825 non venerat tempore Abraham in carnem, venerat tamen in mentem,
|
|
|
2826 secundum illud Sap. VII, 27: <i>in animas sanctas per nationem se
|
|
|
2827 transfert</i>, quem tamen Abraham non interfecit mortaliter
|
|
|
2828 peccando: de quo dicitur ad Hebr. VI, 6: <i>rursum crucifigentes
|
|
|
2829 filium Dei, et ostentui habentes</i>. Consequenter cum dicit <i>vos
|
|
|
2830 facitis opera patris vestri</i>, concludit propositum; quasi dicat:
|
|
|
2831 ex quo non facitis opera Abrahae, ergo habetis aliquem alium
|
|
|
2832 patrem, cuius opera facitis. Simile habetur Matth. XXIII, v. 32:
|
|
|
2833 <i>vos implete mensuram patrum vestrorum</i>. Consequenter cum
|
|
|
2834 dicit <i>dixerunt itaque ei: nos ex fornicatione non sumus
|
|
|
2835 nati</i>, ostendit eos non habere originem a Deo: quia enim iam ex
|
|
|
2836 verbis domini cognoscebant eum non de carnali generatione loqui,
|
|
|
2837 ideo ad spiritualem generationem se transferunt, dicentes <i>nos ex
|
|
|
2838 fornicatione non sumus nati</i> et cetera. Ubi primo eorum
|
|
|
2839 opinionem proponunt; secundo eam dominus excludit, ibi <i>dixit
|
|
|
2840 ergo eis Iesus</i> et cetera. In eorum autem opinione Iudaei unum
|
|
|
2841 negant et aliud asserunt. Negant se ex fornicatione natos: quod
|
|
|
2842 quidem, secundum Origenem, quasi improperando, Christo proponunt,
|
|
|
2843 latenter designantes, ipsum ex adulterio productum fore; quasi
|
|
|
2844 dicant <i>nos ex fornicatione non sumus nati</i>, sicut tu. Sed
|
|
|
2845 melius potest dici, quod sponsus animae spiritualiter Deus est,
|
|
|
2846 Oseae II, 19: <i>sponsabo te mihi</i>. Sicut autem fornicatur
|
|
|
2847 sponsa cum praeter sponsum suum carnalem, alium virum admittit;
|
|
|
2848 ita, in Scripturis, Iudaea fornicari dicebatur quando Deum verum
|
|
|
2849 deserens, idolis adhaerebat; Oseae I, 2: <i>fornicans fornicabitur
|
|
|
2850 terra a domino</i>. Dicunt ergo Iudaei <i>nos ex fornicatione non
|
|
|
2851 sumus nati</i>; quasi dicant: si aliquando mater nostra synagoga a
|
|
|
2852 Deo recedens fornicata est cum idolis, nos tamen non recessimus,
|
|
|
2853 nec cum idolis fornicati sumus; Ps. XLIII, 18: <i>nec obliti sumus
|
|
|
2854 te, et inique non egimus in testamento tuo, et non recessit retro
|
|
|
2855 cor nostrum</i>; Is. LVII, 3: <i>ascendite huc, filii
|
|
|
2856 fornicatricis, semen adulteri et fornicariae</i>. Affirmant autem
|
|
|
2857 se esse filios Dei: quod videbatur sequi ex quo non credebant se
|
|
|
2858 natos ex fornicatione; unde dicunt <i>unum patrem habemus Deum</i>;
|
|
|
2859 Mal. II, 10: <i>nonne unus est pater omnium nostrum?</i> Ier. III:
|
|
|
2860 <i>patrem vocabis me</i>. Consequenter cum dicit <i>dixit ergo eis
|
|
|
2861 Iesus</i> etc., confutatur eorum opinio a domino, et primo proponit
|
|
|
2862 divinae filiationis signum; secundo assignat rationem signi, ibi
|
|
|
2863 <i>ego enim a Deo veni</i> etc.; tertio ostendit eos a praedicto
|
|
|
2864 signo deficere, ibi <i>quare loquelam meam non cognoscitis?</i>
|
|
|
2865 Sciendum est autem circa primum, quod supra signum carnalis
|
|
|
2866 filiationis dixit esse opera exteriora, quae homines exterius
|
|
|
2867 operantur; hic autem signum filiationis divinae ponit interiorem
|
|
|
2868 affectionem. Nam filii Dei efficimur per communicationem spiritus
|
|
|
2869 sancti; Rom. VIII, 15: <i>non accepistis spiritum servitutis iterum
|
|
|
2870 in timore, sed spiritum adoptionis</i>. Spiritus autem sanctus
|
|
|
2871 causa est amoris Dei, quia <i>caritas Dei diffusa est in cordibus
|
|
|
2872 nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis</i>: Rom. V, 5.
|
|
|
2873 Signum ergo speciale divinae filiationis est dilectio; Eph. V, 1:
|
|
|
2874 <i>estote imitatores Dei sicut filii carissimi, et ambulate in
|
|
|
2875 dilectione</i>. Et ideo dicit <i>si Deus pater vester esset,
|
|
|
2876 diligeretis utique me</i>; Ps. c. XXIV, 21: <i>innocentes et
|
|
|
2877 recti</i>, qui sunt filii Dei, <i>adhaeserunt mihi</i>. Rationem
|
|
|
2878 autem signi assignat, dicens <i>ego enim ex Deo processi et
|
|
|
2879 veni</i>, et primo ponit veritatem; secundo excludit errorem, ibi
|
|
|
2880 <i>neque enim a meipso veni</i>. Veritas autem, quam proponit, est
|
|
|
2881 quod a Deo processit et venit. Sed sciendum est, quod omnis
|
|
|
2882 amicitia in coniunctione fundatur; unde et fratres se diligunt
|
|
|
2883 inquantum ex eisdem parentibus principium sumunt. Dicit ergo
|
|
|
2884 dominus: vos dicitis quod filii Dei estis; sed si hoc esset,
|
|
|
2885 <i>diligeretis me, quia a Deo processi et veni</i>. Qui ergo non me
|
|
|
2886 diligit, non est filius Dei. <i>Processi</i>, inquam, <i>a Deo</i>,
|
|
|
2887 ut unigenitus ab aeterno, de substantia patris; Ps. CIX, 3: <i>ante
|
|
|
2888 Luciferum genui te</i>; supra I: <i>in principio erat verbum.
|
|
|
2889 Veni</i> autem, ut verbum caro factum et missus a Deo per
|
|
|
2890 incarnationem; infra XVI, 28: <i>exivi a patre</i>, ut verbum ab
|
|
|
2891 aeterno, <i>et veni in mundum</i>, ut caro, factum in tempore.
|
|
|
2892 Errorem autem excludit cum dicit <i>neque enim a meipso veni</i>:
|
|
|
2893 et primo excludit errorem Sabellii, qui Christum non ab alio
|
|
|
2894 originem habuisse dicit, sed idem esse patrem et filium in persona
|
|
|
2895 finxit. Et quantum ad hoc dicit <i>neque enim a meipso veni</i>;
|
|
|
2896 idest, secundum Hilarium, ego veni non a meipso existens, sed quasi
|
|
|
2897 ab alio missus, scilicet a patre, unde subdit <i>sed ille me
|
|
|
2898 misit</i>; Gal. IV, 4: <i>misit Deus filium suum natum ex muliere,
|
|
|
2899 factum sub lege</i>. Secundo vero errorem Iudaeorum, qui dicebant
|
|
|
2900 Christum non esse missum a Deo, sed falsum prophetam: de quibus
|
|
|
2901 dicitur: <i>non mittebam eos, sed ipsi currebant</i>. Et quantum ad
|
|
|
2902 hoc dicit, secundum Origenem, <i>neque enim a meipso veni, sed ille
|
|
|
2903 me misit</i>. Hunc petebat Moyses: <i>obsecro, domine, mitte quem
|
|
|
2904 missurus es</i>. Ostendit autem eos ab hoc signo deficere, cum
|
|
|
2905 dicit <i>quare loquelam meam non cognoscitis?</i> Nam, sicut dictum
|
|
|
2906 est supra dilectio Christi est signum filiationis divinae: isti
|
|
|
2907 autem Christum non diligebant: unde manifestum est eos ab hoc signo
|
|
|
2908 deficere. Quod autem non diligunt, manifestant per effectum: nam
|
|
|
2909 effectus dilectionis alicuius est quod diligens libenter audit
|
|
|
2910 verba dilecti. Unde Cant. II, 14: <i>sonet vox tua in auribus meis;
|
|
|
2911 vox enim tua dulcis</i>. Et Cant. ult., 13: <i>fac me audire vocem
|
|
|
2912 tuam: amici auscultant te</i>. Quia ergo isti Christum non
|
|
|
2913 diligebant, durum videbatur eis etiam vocem eius audire; supra VI,
|
|
|
2914 61: <i>durus est hic sermo: quis potest eum audire?</i> Sap. II,
|
|
|
2915 15: <i>gravis est nobis etiam ad videndum</i>. Contingit autem quod
|
|
|
2916 aliquis non libenter audit verba alicuius, quia ea examinare non
|
|
|
2917 potest nec per consequens cognoscere, et ideo eis contradicunt; Iob
|
|
|
2918 VI, 29: <i>respondete, obsecro, absque contentione (...) et non
|
|
|
2919 invenietis in lingua mea iniquitatem</i>. Et ideo dicit <i>quare
|
|
|
2920 loquelam meam non cognoscitis?</i> Dicentes et interrogantes:
|
|
|
2921 <i>quid est hoc quod dixit: quo ego vado vos non potestis
|
|
|
2922 venire?</i> Et hoc ideo, inquam, non cognoscitis, quia non potestis
|
|
|
2923 audire sermonem meum; idest, ita durum cor habetis ad me, quod nec
|
|
|
2924 sermonem meum audire vultis.</p>
|
|
|
2925 <br />
|
|
|
2926 <div class="D">Lectio 6</div>
|
|
|
2927 <p title="Super Io., cap. 8 l. 6"><a name="87476"><span class=
|
|
|
2928 "ref">[87476] Super Io., cap. 8 l. 6</span></a> Postquam dominus
|
|
|
2929 Iudaeos ostendit originem aliquam spiritualem habere et exclusit ab
|
|
|
2930 eis originem praesumptam, hic astruit veram, ascribens eis
|
|
|
2931 paternitatem Diaboli, et primo proponit intentum; secundo rationem
|
|
|
2932 eis assignat, ibi <i>et desideria patris vestri vultis facere</i>;
|
|
|
2933 tertio positam rationem manifestat, ibi <i>ille homicida erat ab
|
|
|
2934 initio</i>. Dicit ergo <i>vos facitis opera Diaboli, ergo vos ex
|
|
|
2935 patre Diabolo estis</i>, scilicet per imitationem; Ez. XVI, 3:
|
|
|
2936 <i>pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea</i>. Cavenda est hic
|
|
|
2937 haeresis Manichaeorum, qui dicunt esse quamdam naturam mali, et
|
|
|
2938 gentem quamdam tenebrarum cum principibus suis, a qua corruptibilia
|
|
|
2939 omnia originem trahunt; et secundum hoc omnes homines secundum
|
|
|
2940 carnem ex Diabolo processisse. Ponebant autem quasdam animas ad
|
|
|
2941 bonam creationem pertinere, et quasdam ad malam; unde dicebant hoc
|
|
|
2942 dictum a domino <i>vos ex patre Diabolo estis</i>, quia ab eo
|
|
|
2943 secundum carnem processistis, et animae vestrae sunt de mala
|
|
|
2944 creatione. Sed, ut Origenes dicit, introducere duas naturas propter
|
|
|
2945 differentiam boni et mali, simile videtur ei qui diceret alteram
|
|
|
2946 esse oculi videntis substantiam, alteram caligantis vel se
|
|
|
2947 avertentis. Quemadmodum enim oculi sani et lippi non differunt
|
|
|
2948 substantia, sed quaedam contingit causa deficiens, scilicet quae
|
|
|
2949 facit eum caligare; ita eadem est substantia et natura rei, sive
|
|
|
2950 sit bona, seu habeat in se defectum, quod est peccatum voluntatis.
|
|
|
2951 Non ergo Iudaei ut mali, dicuntur filii Diaboli natura, sed
|
|
|
2952 imitatione. Consequenter cum dicit <i>et desideria patris vestri
|
|
|
2953 vultis facere</i>, rationem assignatam exponit; quasi dicat: non
|
|
|
2954 estis filii Diaboli tamquam ab eo creati, et in esse producti sed
|
|
|
2955 quia eum imitantes, <i>desideria patris vestri vultis facere</i>,
|
|
|
2956 quae quidem mala sunt: nam sicut ille invidit homini, et occidit,
|
|
|
2957 Sap. II, 24: <i>invidia Diaboli mors intravit in orbem
|
|
|
2958 terrarum</i>, ita et vos mihi invidentes, <i>quaeritis me
|
|
|
2959 interficere hominem, qui veritatem locutus sum vobis</i>.
|
|
|
2960 Consequenter cum dicit <i>ille homicida erat ab initio</i>, positam
|
|
|
2961 rationem manifestat, et primo ponit Diaboli quam imitantur
|
|
|
2962 conditionem; secundo ostendit eos esse imitatores conditionis
|
|
|
2963 illius, ibi <i>ego autem si veritatem dico, non creditis mihi</i>.
|
|
|
2964 Sciendum est circa primum, quod in Diabolo duplex peccatum maxime
|
|
|
2965 pollet: scilicet peccatum superbiae ad Deum, et invidiae ad
|
|
|
2966 hominem, quem occidit. Sed ex peccato invidiae ad hominem quo
|
|
|
2967 infert nocumenta hominibus, cognoscitur a nobis peccatum superbiae
|
|
|
2968 et ideo primo ponit peccatum Daemonis contra hominem; secundo
|
|
|
2969 peccatum eius contra Deum, ibi <i>et in veritate non stetit</i>.
|
|
|
2970 Peccatum autem invidiae contra hominem est quod occidit eum; unde
|
|
|
2971 dicit: <i>ille</i>, scilicet Diabolus, <i>homicida erat ab
|
|
|
2972 initio</i>. Ubi sciendum est quod non ferro accinctus Diabolus
|
|
|
2973 occidit hominem, sed mala persuasione; Sap. II, 24: <i>invidia
|
|
|
2974 Diaboli mors introivit in orbem terrarum</i>. Et primo quidem
|
|
|
2975 introivit mors peccati, Ps. XXXIII, 22: <i>mors peccatorum
|
|
|
2976 pessima</i>, deinde vero mors corporalis, Rom. V, 12: <i>per unum
|
|
|
2977 hominem peccatum intravit, et per peccatum mors</i>. Et, ut dicit
|
|
|
2978 Augustinus, noli putare te non esse homicidam, quando fratri tuo
|
|
|
2979 mala persuades. Attendendum est autem, secundum Origenem, quod ille
|
|
|
2980 homicida dicitur non propter aliquem singulariter tantum, sed pro
|
|
|
2981 toto genere, quod peremit in Adam, in quo cuncti moriuntur, ut
|
|
|
2982 dicitur I ad Cor. XV, 22. Unde antonomastice homicida dicitur; et
|
|
|
2983 hoc <i>ab initio</i>, ex quo scilicet fuit homo, qui occidi
|
|
|
2984 poterat, ex quo potuit fieri homicidium: non enim posset occidi
|
|
|
2985 homo, nisi prius homo fieret. Consequenter cum dicit <i>et in
|
|
|
2986 veritate non stetit</i>, ponit peccatum Daemonis contra Deum, quod
|
|
|
2987 consistit in hoc quod avertit se a veritate, quae Deus est, et
|
|
|
2988 primo ostendit eum a veritate aversum; secundo ostendit eum
|
|
|
2989 veritati contrarium, ibi <i>dum loquitur mendacium, ex propriis
|
|
|
2990 loquitur</i>. Circa primum duo facit. Primo ostendit eum a veritate
|
|
|
2991 aversum; secundo manifestat quod dixit, ibi <i>quia veritas in eo
|
|
|
2992 non est</i>. Dicit ergo <i>et in veritate non stetit</i>. Unde
|
|
|
2993 sciendum est, quod duplex est veritas: scilicet vocis et operis.
|
|
|
2994 Veritas quidem vocis est qua quis profert ore quod gerit corde, et
|
|
|
2995 est in rerum natura; Eph. IV, 25: <i>deponentes mendacium,
|
|
|
2996 loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo</i>; Ps. XIV, 3:
|
|
|
2997 <i>qui loquitur veritatem cum proximo suo, qui non egit dolum in
|
|
|
2998 lingua sua</i>. Veritas iustitiae, quando scilicet quis agit quod
|
|
|
2999 convenit sibi secundum ordinem suae naturae: de qua supra III, 21,
|
|
|
3000 dicit: <i>qui fecerit veritatem, veniet ad lucem, ut manifestentur
|
|
|
3001 opera eius, quia in Deo sunt facta</i>. De hac ergo veritate
|
|
|
3002 dominus loquens dicit <i>et in veritate</i>, scilicet iustitiae,
|
|
|
3003 <i>non stetit</i>, quia deseruit ordinem suae naturae, qui erat ut
|
|
|
3004 Deo subiiceretur, et per eumdem beatitudinem suam et naturalis
|
|
|
3005 desiderii complementum consequeretur. Unde dum hoc per se consequi
|
|
|
3006 voluit, a veritate cecidit. Hoc autem quod dicit <i>in veritate non
|
|
|
3007 stetit</i>, potest dupliciter intelligi: vel quod numquam in
|
|
|
3008 veritate steterit; vel quod aliquando steterit, sed in ea non
|
|
|
3009 permansit. Sed hoc quod numquam fuerit in veritate iustitiae,
|
|
|
3010 potest habere duplicem sensum. Unum quidem secundum Manichaeos, qui
|
|
|
3011 dicunt Diabolum naturaliter malum esse: ex quo sequitur quod semper
|
|
|
3012 malus fuerit. Nam quod inest naturaliter, semper inest. Sed hoc est
|
|
|
3013 haereticum, quia in Ps. CXLV, 6, dicitur, quod <i>Deus fecit caelum
|
|
|
3014 et terram, mare et omnia quae in eis sunt</i>. Ergo omne ens est a
|
|
|
3015 Deo; omne autem quod est a Deo, inquantum est, bonum est. Et ideo
|
|
|
3016 alii dixerunt, quod Daemon ex sui natura bonus est a Deo creatus,
|
|
|
3017 sed in primo instanti factus est malus per liberum arbitrium. Et
|
|
|
3018 differunt isti a Manichaeis: quia illi dicunt Daemones semper
|
|
|
3019 fuisse malos, et naturaliter; isti vero semper malos, sed per
|
|
|
3020 liberum arbitrium. Sed posset alicui videri quod quia Angelus non
|
|
|
3021 est malus per naturam, sed per peccatum propriae voluntatis,
|
|
|
3022 peccatum autem est actus quidam, potuit fieri ut Angelus in
|
|
|
3023 principio actus fuerit bonus, sed in termino actus mali fuerit
|
|
|
3024 malus effectus. Manifestum est autem quod actus peccati in Daemone
|
|
|
3025 est creatione posterior, terminus autem creationis est ipsum esse
|
|
|
3026 Angeli: terminus vero operationis peccati est quod sint mali. Et
|
|
|
3027 sic ex hac ratione volunt quod impossibile sit quod in primo
|
|
|
3028 instanti quo Angelus esse coepit, fuerit malus. Sed haec ratio non
|
|
|
3029 videtur sufficiens, habet enim locum in motibus temporalibus
|
|
|
3030 tantum, qui successive aguntur, non autem in motibus instantaneis.
|
|
|
3031 Nam in motibus successivis aliud est instans in quo incipit actio,
|
|
|
3032 et aliud in quo terminatur: sicut si motus localis sequitur ad
|
|
|
3033 alterationem, non potest in eodem instanti terminari motus localis
|
|
|
3034 et alteratio. Sed in mutationibus instantaneis, simul et in eodem
|
|
|
3035 instanti potest esse terminus primae et secundae mutationis; sicut
|
|
|
3036 in eodem instanti quo illuminatur luna a sole, illuminatur aer a
|
|
|
3037 luna. Manifestum est autem quod creatio est instantanea, et
|
|
|
3038 similiter motus liberi arbitrii in Angelis, cum non indigerent
|
|
|
3039 collatione et discursu rationis; unde nihil prohibet simul et in
|
|
|
3040 eodem instanti esse terminum creationis, in quo fuit bonus, et
|
|
|
3041 iterum terminum liberi arbitrii, in quo fuit malus. Et hoc aliqui
|
|
|
3042 concedunt; sed dicunt hoc non fuisse, licet esse potuerit: et hoc
|
|
|
3043 propter auctoritatem Scripturae. Dicitur enim sub figura regis
|
|
|
3044 Babylonis de Diabolo, Is. XIV, 12: <i>quomodo cecidisti, Lucifer,
|
|
|
3045 qui mane oriebaris?</i> Ez. XXVIII, 13, dicitur sub persona regis
|
|
|
3046 Tyri: <i>in deliciis Paradisi Dei fuisti</i>. Et ideo dicunt, quod
|
|
|
3047 non fuit in principio suae creationis malus, sed quandoque bonus
|
|
|
3048 fuit, et per liberum arbitrium cecidit. Sed dicendum est, quod in
|
|
|
3049 primo instanti suae creationis non potuit esse malus. Cuius ratio
|
|
|
3050 est, quia nullus actus habet rationem peccati, nisi inquantum est
|
|
|
3051 praeter rationem naturae agentis voluntarii. In quolibet autem
|
|
|
3052 ordine actuum prius est actus naturalis; sicut in intelligendo,
|
|
|
3053 primo intelliguntur prima principia, et per ipsa intelliguntur
|
|
|
3054 alia, et, in volendo similiter, primo volumus ultimam perfectionem
|
|
|
3055 et ultimum finem, cuius appetitus naturaliter nobis inest, et
|
|
|
3056 propter ipsum appetimus alia. Quod autem secundum naturam fit, non
|
|
|
3057 est peccatum. Impossibile est ergo quod primus actus Diaboli fuerit
|
|
|
3058 malus. Fuit ergo Diabolus in aliquo instanti bonus, <i>sed in
|
|
|
3059 veritate non stetit</i>, idest, non permansit. Ad illud autem quod
|
|
|
3060 dicitur I Io. III, 8: <i>Diabolus ab initio peccavit</i>, dicendum,
|
|
|
3061 quod ab initio quidem peccavit; quia ex quo incepit peccare,
|
|
|
3062 numquam desiit. Consequenter cum dicit <i>quia non est veritas in
|
|
|
3063 eo</i>, manifestat quod dixit. Quae quidem manifestatio
|
|
|
3064 intelligitur dupliciter. Uno quidem modo, secundum Origenem, ut sit
|
|
|
3065 manifestatio communis per specialem, sicut si vellem manifestare
|
|
|
3066 quod Socrates est animal per hoc quod est homo. Quasi dicat <i>in
|
|
|
3067 veritate non stetit</i>, sed cecidit; et hoc quia <i>non est
|
|
|
3068 veritas in eo</i>. Est autem duplex gradus non stantium in
|
|
|
3069 veritate. Aliqui enim in veritate non stant, quia non firmantur in
|
|
|
3070 ea, sed dubitant Ps. LXXII, 2: <i>mei autem pene moti sunt pedes,
|
|
|
3071 pene effusi gressus mei</i>. Aliqui autem quia totaliter a veritate
|
|
|
3072 resiliunt. Et sic Diabolus in veritate non stetit, sed ab ea
|
|
|
3073 recessit per aversionem. Sed numquid nulla veritas est in eo? Et
|
|
|
3074 quidem si nulla veritas sit, neque semetipsum intelliget, neque
|
|
|
3075 aliquid, cum intellectus non sit nisi verorum: quod est
|
|
|
3076 inconveniens. Dicendum est ergo, in Daemonibus esse aliquam
|
|
|
3077 veritatem, sicut aliquod verum. Nullum enim malum totaliter
|
|
|
3078 corrumpit bonum, cum ad minus, subiectum in quo malum est, sit
|
|
|
3079 bonum. Ideo Dyonisius dicit, quod in Daemonibus manent integra
|
|
|
3080 naturalia bona. Sic igitur aliqua veritas est in eis, sed non
|
|
|
3081 completiva, a qua aversi sunt, scilicet a Deo, qui est veritas et
|
|
|
3082 sapientia completiva. Secundo vero modo manifestatio ista est per
|
|
|
3083 signum, ut Augustinus dicit. Quia videtur quod potius debuisset
|
|
|
3084 contrarium dici. Ideo scilicet <i>veritas non est in eo</i>, quia
|
|
|
3085 <i>in veritate non stetit</i>. Sed sicut causa aliquando
|
|
|
3086 manifestatur per effectum, ita dominus voluit ostendere quod in
|
|
|
3087 veritate non stetit per hoc quod <i>veritas non est in eo</i>:
|
|
|
3088 esset enim in eo, si in veritate stetisset. Similis modus loquendi
|
|
|
3089 habetur in Ps. XVI, 6: <i>ego clamavi quoniam exaudisti</i>; quasi,
|
|
|
3090 ex hoc apparet quod clamavit, quia fuit exauditus. Consequenter cum
|
|
|
3091 dicit <i>cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur</i>, ostendit
|
|
|
3092 quod Diabolus est contrarius veritati, et primo ponit intentum;
|
|
|
3093 secundo manifestat propositum, ibi <i>quia mendax est, et pater
|
|
|
3094 eius</i>. Veritati autem contrarium est falsum et mendacium;
|
|
|
3095 Diabolus autem est veritati contrarius, quia loquitur mendacium: et
|
|
|
3096 ideo dicit <i>dum loquitur, mendacium loquitur</i>. Ubi sciendum
|
|
|
3097 est, quod quicumque praeter Deum loquitur ex propriis, mendacium
|
|
|
3098 loquitur quamvis non quicumque mendacium loquitur, ex propriis
|
|
|
3099 loquatur. Solus autem Deus loquendo ex propriis, loquitur
|
|
|
3100 veritatem. Veritas enim est illuminatio intellectus; Deus autem est
|
|
|
3101 ipsum lumen, et ab ipso omnes illuminantur, supra I, 9: <i>erat lux
|
|
|
3102 vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum</i>:
|
|
|
3103 unde et est ipsa veritas, et alii non loquuntur veritatem nisi
|
|
|
3104 inquantum ab ipso illuminantur. Unde, sicut Ambrosius dicit, omne
|
|
|
3105 verum a quocumque dicatur, a spiritu sancto est. Sic ergo Diabolus
|
|
|
3106 cum loquitur ex propriis, loquitur mendacium; homo etiam, cum ex
|
|
|
3107 propriis loquitur, mendacium loquitur; sed cum a Deo loquitur, tunc
|
|
|
3108 loquitur veritatem; Rom. III, 4: <i>est autem Deus verax, omnis
|
|
|
3109 autem homo mendax</i>, quantum est in se. Sed non omnis homo qui
|
|
|
3110 loquitur mendacium, loquitur ex propriis, quia quandoque hoc ab
|
|
|
3111 alio accipit: non quidem a Deo, qui est verax, sed ab eo qui in
|
|
|
3112 veritate non stetit et primo mendacium adinvenit. Et ideo ipse
|
|
|
3113 singulariter cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur; III Reg.
|
|
|
3114 ult., 22: <i>egrediar, et ero spiritus mendax in ore omnium
|
|
|
3115 prophetarum eius</i>; Is. XIX, 14: <i>dominus immiscuit</i>, idest
|
|
|
3116 miscere permisit <i>in medio eius spiritum erroris</i>. Propositum
|
|
|
3117 autem manifestat cum dicit <i>quia mendax est, et pater eius</i>.
|
|
|
3118 Quod quidem Manichaei male intelligentes, ponebant Daemonum
|
|
|
3119 generationes, putantes Diabolum patrem habere. Unde dicebant, quod
|
|
|
3120 Diabolus <i>mendax est, et pater eius</i>, idest Diabolus. Quod
|
|
|
3121 quidem non sic est intelligendum. Nam dominus dixit, quod Diabolus
|
|
|
3122 est mendax, et pater eius, idest mendacii: non enim omnis qui
|
|
|
3123 mentitur, pater est sui mendacii. Nam, ut Augustinus dicit, si ab
|
|
|
3124 alio mendacium accepisti, et dixisti; tu quidem mentitus es, sed
|
|
|
3125 pater mendacii non es. Diabolus vero, quia aliunde non accepit
|
|
|
3126 mendacium, quo tamquam veneno hominem occideret, pater mendacii
|
|
|
3127 est, sicut Deus pater est veritatis. Diabolus enim primo mendacium
|
|
|
3128 invenit, cum scilicet mulieri mentitus est: <i>nequaquam
|
|
|
3129 moriemini</i>, Gen. III, 4. Quod qualiter verum fuerit, rei eventus
|
|
|
3130 postmodum comprobavit. Sciendum est autem, quod haec verba ab illo
|
|
|
3131 loco <i>vos ex patre Diabolo estis</i>, in libro de quaestionibus
|
|
|
3132 novi et veteris testamenti exponuntur de Cain, hoc modo: secundum
|
|
|
3133 quod ille dicitur Diabolus qui facit opera Diaboli, et vos eum
|
|
|
3134 imitamini. Cain <i>homicida erat ab initio</i>, ex quo scilicet
|
|
|
3135 Abel fratrem suum occidit, <i>et in veritate non stetit, quia
|
|
|
3136 veritas non est in eo</i>. Et hoc apparet, quia cum dominus
|
|
|
3137 quaereret ab eo (Gen. IV, 9): <i>ubi est Abel frater tuus?</i>
|
|
|
3138 Respondit dicens: <i>nescio, domine; numquid custos fratris mei sum
|
|
|
3139 ego?</i> Unde ipse <i>mendax est et pater eius</i>, scilicet
|
|
|
3140 Diabolus, qui est pater eius impressione. Prima tamen expositio
|
|
|
3141 melior est.</p>
|
|
|
3142 <br />
|
|
|
3143 <div class="D">Lectio 7</div>
|
|
|
3144 <p title="Super Io., cap. 8 l. 7"><a name="87477"><span class=
|
|
|
3145 "ref">[87477] Super Io., cap. 8 l. 7</span></a> Postquam posuit
|
|
|
3146 diabolicam conditionem, hic consequenter ostendit Iudaeos esse
|
|
|
3147 diabolicae conditionis imitatores. Duas autem malitiae conditiones
|
|
|
3148 dominus Diabolo ascripsit, homicidium scilicet et mendacium. Sed de
|
|
|
3149 homicidio quidem, in quo isti Diabolum imitabantur, reprehendit
|
|
|
3150 eos; supra eodem: <i>nunc autem quaeritis me interficere, hominem,
|
|
|
3151 qui veritatem vobis locutus sum, quam audivi a Deo</i>. Et ideo,
|
|
|
3152 hoc praetermisso, redarguit eos de aversione eorum a veritate, et
|
|
|
3153 primo ostendit eos esse aversos a veritate; secundo causam quam
|
|
|
3154 allegare poterant, excludit, ibi <i>quis ex vobis arguet me de
|
|
|
3155 peccato?</i> Tertio veram causam aversionis concludit, ibi <i>si
|
|
|
3156 veritatem dico, quare non creditis mihi?</i> Dicit ergo primo:
|
|
|
3157 dictum est, quod Diabolus <i>mendax est, et pater eius</i>, quem
|
|
|
3158 quidem vos imitamini, quia veritati non vultis adhaerere. Unde
|
|
|
3159 dicit <i>ego autem si veritatem dico vobis, non creditis mihi</i>.
|
|
|
3160 Lc. XXII, 67: <i>si autem dixero, non credetis mihi</i>; supra III,
|
|
|
3161 12: <i>quomodo si dixero vobis caelestia, credetis?</i> Unde et Is.
|
|
|
3162 LIII, 1, conqueritur dicens: <i>domine, quis credidit auditui
|
|
|
3163 nostro?</i> Causa autem suae infidelitatis, quam poterant Iudaei
|
|
|
3164 allegare est peccatum in Christo; nam peccatori etiam in veritate
|
|
|
3165 non de facili creditur. Unde Ps. XLIX, 16: <i>peccatori autem dixit
|
|
|
3166 Deus: quare tu enarras iustitias meas?</i> Poterant ergo dicere:
|
|
|
3167 non credimus, quia peccator es. Et ideo hanc causam excludit,
|
|
|
3168 dicens <i>quis ex vobis arguit me de peccato?</i> Quasi dicat: non
|
|
|
3169 habetis iustam causam quare mihi veritatem dicenti non creditis,
|
|
|
3170 cum in me nullum peccatum inveniri possit; I Petr. II, 22: <i>qui
|
|
|
3171 peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore eius</i>.
|
|
|
3172 Secundum Gregorium, pensanda est Dei mansuetudo, qui non dedignatur
|
|
|
3173 ex ratione ostendere se peccatorem non esse, qui ex virtute
|
|
|
3174 divinitatis poterat peccatores iustificare; Iob XXXI, 13: <i>si
|
|
|
3175 contempsi subire iudicium meum cum servo meo et ancilla mea, cum
|
|
|
3176 disceptarent adversum me</i>. Admiranda est etiam Christi
|
|
|
3177 singularis puritatis excellentia, quia, ut Chrysostomus dicit, hoc
|
|
|
3178 nullus hominum fiducialiter potuit dicere <i>quis ex vobis arguet
|
|
|
3179 me de peccato?</i> Nisi solus Deus noster, qui peccatum non fecit;
|
|
|
3180 Prov. XX, 9: <i>quis potest dicere: mundum est cor meum, purus sum
|
|
|
3181 a peccato?</i> Quasi dicat, nullus nisi solus Deus. Et in Ps. XIII,
|
|
|
3182 v. 3: <i>omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est
|
|
|
3183 qui faciat bonum, non est usque ad unum</i>, idest Christum. Veram
|
|
|
3184 autem causam aversionis concludit, dicens <i>si veritatem dico,
|
|
|
3185 quare non creditis mihi?</i> Et primo ponit eam; secundo Iudaeorum
|
|
|
3186 contradictionem excludit, ibi <i>responderunt ergo Iudaei</i> et
|
|
|
3187 cetera. Circa primum tria facit. Primo ponit quaestionem; secundo
|
|
|
3188 assumit rationabilem propositionem; tertio infert intentam
|
|
|
3189 conclusionem. Dicit ergo primo: ex quo ergo non potestis dicere,
|
|
|
3190 quod ideo non creditis mihi quia peccator sum, nunc restat quaerere
|
|
|
3191 quare <i>si veritatem dico, non creditis mihi</i>, ex quo non sum
|
|
|
3192 peccator; quasi dicat: si me, quem exosum habetis, non potestis
|
|
|
3193 arguere de peccato, manifestum est quoniam propter veritatem me
|
|
|
3194 odio habetis, quoniam dico me filium Dei; Prov. XVIII, 2: <i>non
|
|
|
3195 recipit stultus verba prudentiae, nisi ea dixerit quae versantur in
|
|
|
3196 corde eius</i>. Rationabilem autem propositionem et veram assumit,
|
|
|
3197 dicens <i>qui ex Deo est, verba Dei audit</i>. Ut enim dicitur
|
|
|
3198 Eccli. c. XIII, 19, <i>omne animal diligit sibi simile</i>,
|
|
|
3199 quicumque ergo est ex Deo, inquantum huiusmodi, similitudinem habet
|
|
|
3200 horum quae sunt Dei, et eis inhaeret. Unde <i>qui ex Deo est, verba
|
|
|
3201 Dei</i> libenter <i>audit</i>; infra XVIII, 37: <i>omnis qui est ex
|
|
|
3202 veritate, audit meam vocem</i>. Praecipue autem verbum Dei libenter
|
|
|
3203 audiri debet ab his qui ex Deo sunt, cum ipsum sit semen per quod
|
|
|
3204 in filios Dei generamur; infra X, 35: <i>illos dixit deos ad quos
|
|
|
3205 sermo Dei factus est</i>. Et ideo ex hoc intentam conclusionem
|
|
|
3206 infert, dicens <i>propterea vos non auditis, quia ex Deo non
|
|
|
3207 estis</i>; quasi dicat: non ergo peccatum meum est causa
|
|
|
3208 incredulitatis vestrae, sed malitia vestra; Eccli. VI, v. 21:
|
|
|
3209 <i>quam aspera est nimium indoctis hominibus sapientia</i>. Et, ut
|
|
|
3210 dicit Augustinus, ex Deo quidem sunt secundum naturam, sed ex Deo
|
|
|
3211 non sunt vitio et prava affectione: nam eis hoc verbum dictum est
|
|
|
3212 qui non solum peccato vitiosi erant, hoc enim commune omnibus erat,
|
|
|
3213 sed etiam praecogniti quod non fuerant credituri ea fide qua
|
|
|
3214 possent a peccatorum obligatione liberari. Notandum est autem, quod
|
|
|
3215 triplex est gradus male affectorum, ut dicit Gregorius. Nam quidam
|
|
|
3216 sunt qui praecepta Dei nec aure corporis, idest exteriori auditu,
|
|
|
3217 dignantur audire: de quibus dicitur in Ps. LVII, 5: <i>sicut
|
|
|
3218 aspidis surdae, obturantis aures suas</i>. Quidam vero sunt qui
|
|
|
3219 haec quidem corporis aure percipiunt, sed nullo ea mentis desiderio
|
|
|
3220 complectuntur, non habentes voluntatem implendi: Ez. XXXIII, 31:
|
|
|
3221 <i>audiunt sermones, et non faciunt eos</i>. Quidam autem sunt qui
|
|
|
3222 libenter verba Dei suscipiunt, ita ut etiam in fletibus
|
|
|
3223 compungantur; sed post lacrymarum tempus, vel tribulationibus
|
|
|
3224 oppressi, aut allecti deliciis, ad iniquitatem redeunt; cuius
|
|
|
3225 exemplum habetur Matth. XIII, 18 ss., et Lc. VIII, 11 ss., de verbo
|
|
|
3226 a sollicitudinibus suffocato. Ez. III, 7: <i>domus Israel nolunt
|
|
|
3227 audire te, quia nolunt audire me</i>. Est ergo signum quod homo sit
|
|
|
3228 a Deo, si libenter audit verba Dei, sed qui recusant audire affectu
|
|
|
3229 vel effectu, ex Deo non sunt. Hic excludit Iudaicam
|
|
|
3230 contradictionem, et primo ponit Evangelista Iudaeorum
|
|
|
3231 contradictionem; secundo domini exclusionem, ibi <i>respondit
|
|
|
3232 Iesus: ego Daemonium non habeo</i>. Duo autem imponunt Iudaei
|
|
|
3233 Christo in eorum contradictione. Primo quidem quod sit Samaritanus,
|
|
|
3234 cum dicunt <i>nonne bene dicimus nos, quia Samaritanus es?</i>
|
|
|
3235 Secundo vero quod Daemonium habeat; unde subdunt <i>et Daemonium
|
|
|
3236 habes</i>. In hoc autem quod dicunt <i>nonne bene dicimus nos?</i>
|
|
|
3237 Datur intelligi quod hoc verbum frequenter domino improperabant. Et
|
|
|
3238 quidem de secundo quod sit daemoniacus, legimus Matth. IX, 34; et
|
|
|
3239 XII, 24, cum dicebant: <i>in Beelzebub principe Daemoniorum eiicit
|
|
|
3240 Daemones</i>. Sed quod dixerunt eum Samaritanum, nusquam nisi hic
|
|
|
3241 in Evangelio invenitur, licet forte hoc multoties dixerunt: multa
|
|
|
3242 enim dicta et facta sunt erga Iesum et a Iesu quae non sunt scripta
|
|
|
3243 in Evangeliis, ut dicitur infra XX, 25. Duplex autem causa
|
|
|
3244 assignari potest quare Iudaei hoc Christo dicebant. Una quidem,
|
|
|
3245 quia Samaritani gens odiosa erat pro populo Israelitico, eo quod
|
|
|
3246 decem tribubus in captivitatem ductis, terram eorum possidebant;
|
|
|
3247 supra IV, 9: <i>non enim coutuntur Iudaei Samaritanis</i>. Quia
|
|
|
3248 ergo Christus Iudaeos arguens, credebatur a Iudaeis quod hoc ex
|
|
|
3249 odio faceret, ideo eum Samaritanum et quasi adversarium reputabant
|
|
|
3250 et cetera. Alia ratio, quia Samaritani partim quidem servabant
|
|
|
3251 ritus Iudaicos, partim vero non. Videntes ergo Iudaei Christum in
|
|
|
3252 aliquo legem servantem, et in aliquo dissolventem, utpote sabbatum,
|
|
|
3253 vocabant eum Samaritanum. Similiter autem duplici de causa dicebant
|
|
|
3254 eum Daemonium habere. Una quidem, quia miracula quae faciebat, et
|
|
|
3255 cogitationes eorum quas revelabat, non attribuebant virtuti divinae
|
|
|
3256 in Christo; sed arte Daemonum ipsum ea facere suspicabantur. Unde
|
|
|
3257 dicebant: <i>in Beelzebub principe Daemoniorum eiicit Daemones</i>.
|
|
|
3258 Alia vero ratio est propter eius sermones transcendentes
|
|
|
3259 capacitatem humanam, dicens, Deum patrem suum esse, et descendisse
|
|
|
3260 de caelo et cetera. Consuetudo autem rudium est, quod cum talia
|
|
|
3261 audiunt, diabolica reputant: et sic isti credebant quod Christus
|
|
|
3262 quasi Daemonio plenus loqueretur; infra X, 20: <i>alii dicebant:
|
|
|
3263 Daemonium habet, et insanit; quid eum auditis?</i> Dicunt autem
|
|
|
3264 haec verba, ut arguant de peccato, contra illud quod dixerat:
|
|
|
3265 <i>quis ex vobis arguet me de peccato?</i> Consequenter cum dicit
|
|
|
3266 <i>respondit Iesus: ego Daemonium non habeo</i>, repellit dominus
|
|
|
3267 Iudaeorum contradictionem. Duo autem imposuerant Christo: scilicet
|
|
|
3268 quod Samaritanus esset, et quod Daemonium haberet. Et de primo
|
|
|
3269 quidem dominus non se excusat; et hoc duplici de causa. Una quidem,
|
|
|
3270 secundum Origenem, quia Iudaei semper volebant se a gentilibus
|
|
|
3271 separare. Iam autem venerat tempus quo removenda erat distinctio
|
|
|
3272 gentilium et Iudaeorum, et omnes ad viam salutis revocandi: et ideo
|
|
|
3273 dominus, ut ostendat se venisse pro salute omnium ut, magis quam
|
|
|
3274 Paulus, omnia factus, omnes nanciscatur, I Cor. IX, ideo non
|
|
|
3275 negavit se esse Samaritanum. Alia ratio est, quia Samaritanus
|
|
|
3276 interpretatur custos: et quia ipse praecipue custos noster est,
|
|
|
3277 secundum illud Ps. CXX, 4: <i>ecce non dormitabit neque dormiet qui
|
|
|
3278 custodit Israel</i>: ideo se Samaritanum esse non negavit. Negat
|
|
|
3279 autem se Daemonium habere, dicens <i>ego Daemonium non habeo</i>,
|
|
|
3280 et primo quidem repellit illatam iniuriam; secundo arguit
|
|
|
3281 iniuriantium pertinaciam, ibi <i>et vos inhonorastis me</i>. Circa
|
|
|
3282 primum duo facit. Primo repellit illatam iniuriam; secundo
|
|
|
3283 manifestat hoc per oppositum, ibi <i>sed honorifico patrem
|
|
|
3284 meum</i>. Notandum est autem circa primum, quod dominus Iudaeos
|
|
|
3285 corrigendo, frequenter eis dure locutus est: <i>vae vobis, Scribae
|
|
|
3286 et Pharisaei hypocritae</i>: et multa quae leguntur in Evangeliis.
|
|
|
3287 Sed non invenitur, quod dominus Iudaeis sibi dura verba vel facta
|
|
|
3288 inferentibus, iniuriose vel dure locutus fuerit; sed, ut dicit
|
|
|
3289 Gregorius, iniuriam suscipiens Deus, non contumeliosa verba
|
|
|
3290 respondet, sed simpliciter dicit <i>ego Daemonium non habeo</i>. Ex
|
|
|
3291 qua re quid nobis innuitur, nisi ut eo tempore quo a proximis ex
|
|
|
3292 falsitate contumelias accipimus, etiam eorum verba mala taceamus,
|
|
|
3293 ne ministerium iustae correctionis in arma vertatur furoris? Et
|
|
|
3294 quod quae ad Deum pertinent, vindicare debemus; quae vero ad nos,
|
|
|
3295 despicere. Hoc autem verbum, scilicet <i>ego Daemonium non
|
|
|
3296 habeo</i>, solus Christus dicere potest, ut Origenes dicit: nam
|
|
|
3297 ille nihil quod Daemonis est, leve videlicet, aut grave, in se
|
|
|
3298 habet; unde infra XIV, 30: <i>venit princeps huius mundi, et in me
|
|
|
3299 non habet quidquam</i>; II Cor. VI, 15: <i>quae conventio Christi
|
|
|
3300 ad Belial?</i> Manifestat autem hoc quod dixit, per oppositum
|
|
|
3301 dicens <i>sed honorifico patrem meum</i>. Diabolus enim honori Dei
|
|
|
3302 resistit: qui ergo quaerit Dei honorem, alienus est a Diabolo.
|
|
|
3303 Christus ergo qui honorificat patrem suum, scilicet Deum, Daemonium
|
|
|
3304 non habet. Est autem proprium Christo et singulare quod honorificet
|
|
|
3305 patrem suum, ut dicitur Mal. I, 6: <i>filius honorificat
|
|
|
3306 patrem</i>. Christus autem singulariter est Dei filius.
|
|
|
3307 Consequenter cum dicit <i>et vos inhonorastis me</i>, arguit
|
|
|
3308 iniuriantium pertinaciam, et primo arguit iniuriantes; secundo
|
|
|
3309 excludit causam inopinatam arguitionis; tertio praedicit eis
|
|
|
3310 debitam damnationem. Dicit ergo primo: <i>ego honorifico patrem
|
|
|
3311 meum, et vos inhonorastis me</i>; quasi dicat: ego facio quod
|
|
|
3312 debeo; vos facitis quod non debetis; immo in hoc quod inhonorastis
|
|
|
3313 me, inhonoratis patrem meum; supra V, 23: <i>qui non honorificat
|
|
|
3314 filium, non honorificat patrem, qui misit illum</i>. Sed quia
|
|
|
3315 possent dicere: nimis durus es, nimis de gloria tua curas, sic nos
|
|
|
3316 arguens; ideo hoc excludens, subdit loquens inquantum est homo,
|
|
|
3317 <i>ego gloriam meam non quaero</i>. Solus enim Deus est qui potest
|
|
|
3318 gloriam suam absque culpa quaerere; alii autem non nisi in Deo; II
|
|
|
3319 Cor. X, 17: <i>qui gloriatur, in domino glorietur</i>; infra (hoc
|
|
|
3320 cap.): <i>si ego glorifico meipsum, gloria mea nihil est</i>. Sed
|
|
|
3321 numquid Christus inquantum homo non habet gloriam? Immo magnam per
|
|
|
3322 omnem modum: quia licet ipse eam non quaerat, <i>est tamen qui
|
|
|
3323 quaerat</i>, scilicet pater. Nam dicitur in Ps. VIII, 7: <i>gloria
|
|
|
3324 et honore coronasti eum</i>, scilicet Christum hominem. Et alibi,
|
|
|
3325 XX, 6: <i>gloriam et magnum decorem imposuisti super eum</i>. Et
|
|
|
3326 non solum gloriam meam quaeret in operantibus vivas veritatis
|
|
|
3327 causas, sed et puniet et condemnabit contradicentes gloriae meae;
|
|
|
3328 unde subdit <i>et iudicet</i>. Sed contra; supra V, 22, dicitur:
|
|
|
3329 <i>pater non iudicat quemquam; sed omne iudicium dedit filio</i>.
|
|
|
3330 Respondeo. Pater non iudicat quemquam seorsum a filio: quia etiam
|
|
|
3331 hoc iudicium quod faciet de eo quod iniuriamini mihi per filium
|
|
|
3332 faciet. Vel dicendum, quod iudicium quandoque pro condemnatione
|
|
|
3333 accipitur; et hoc iudicium pater dedit filio, quia ipse solus
|
|
|
3334 apparebit in forma visibili in iudicium, ut dictum est supra.
|
|
|
3335 Quandoque accipitur pro discretione; et de hoc loquitur hic. Unde
|
|
|
3336 dicit in Ps. XLII, 1: <i>iudica me, Deus, et discerne causam
|
|
|
3337 meam</i>; quasi dicat: est pater qui gloriam meam a vestra
|
|
|
3338 discernet. Vos enim, pro saeculo gloriari, discernit, et gloriam
|
|
|
3339 filii sui, quem unxit prae participibus suis, et qui sine peccato
|
|
|
3340 est; vos vero homines cum peccato.</p>
|
|
|
3341 <br />
|
|
|
3342 <div class="D">Lectio 8</div>
|
|
|
3343 <p title="Super Io., cap. 8 l. 8"><a name="87478"><span class=
|
|
|
3344 "ref">[87478] Super Io., cap. 8 l. 8</span></a> Supra dominus duo
|
|
|
3345 promiserat eum sequentibus: scilicet liberationem a tenebris, et
|
|
|
3346 adeptionem vitae, dicens: <i>qui sequitur me, non ambulat in
|
|
|
3347 tenebris, sed habebit lumen vitae</i>. Et de primo quidem dictum
|
|
|
3348 est supra; nunc autem agitur de secundo, scilicet de adeptione
|
|
|
3349 vitae per Christum, et primo proponit veritatem; secundo repellit
|
|
|
3350 Iudaeorum contradictionem, ibi <i>dixerunt ergo Iudaei: nunc
|
|
|
3351 cognovimus</i> et cetera. Sciendum est autem, quod quamvis Christus
|
|
|
3352 lacessitus esset iniuriis et opprobriis, non tamen destitit a
|
|
|
3353 doctrina; sed postquam habere Daemonium dictus est, praedicationis
|
|
|
3354 suae beneficia largius impendit, dicens <i>amen, amen dico
|
|
|
3355 vobis</i> et cetera. In quo datur nobis exemplum, quod cum malorum
|
|
|
3356 perversitas crescit, et per opprobria hominum conculcantur qui
|
|
|
3357 convertuntur, non solum praedicatio frangi non debet, sed etiam
|
|
|
3358 augeri; Ez. II, 6: <i>tu ergo, fili hominis, ne timeas eos, neque
|
|
|
3359 sermones eorum metuas</i>; II Tim. IX: <i>laboro usque ad vincula
|
|
|
3360 quasi male operans; sed verbum Dei non est alligatum</i>. Duo autem
|
|
|
3361 facit dominus in his verbis. Unum quidem est quod requirit, aliud
|
|
|
3362 quod promittit. Requirit quidem sermonis sui observationem; unde
|
|
|
3363 dicit <i>si quis sermonem meum servaverit</i>. Nam sermo Christi
|
|
|
3364 veritas est; ideo debemus ipsum servare, primo quidem per fidem, et
|
|
|
3365 iugem meditationem; Prov. IV, 6: <i>serva eam et servabit te</i>;
|
|
|
3366 secundo vero per operis impletionem; infra XIV, 21: <i>qui habet
|
|
|
3367 mandata mea, et servat ea, ille est qui diligit me</i>. Promittit
|
|
|
3368 autem mortis liberationem; unde dicit <i>mortem non videbit in
|
|
|
3369 aeternum</i>, idest non experietur; Eccli. XXIV, 30: <i>qui
|
|
|
3370 operantur in me</i>, scilicet in divina sapientia, <i>non
|
|
|
3371 peccabunt; et qui elucidant me, vitam aeternam habebunt</i>. Et
|
|
|
3372 congrue tali merito debetur tale praemium. Nam vita aeterna
|
|
|
3373 praecipue in divina visione consistit; infra XVII, 3: <i>haec est
|
|
|
3374 vita aeterna ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti
|
|
|
3375 Iesum Christum</i>. Huius autem visionis quoddam seminarium et
|
|
|
3376 principium in nobis fit per verbum Christi; Lc. VIII, 11: <i>semen
|
|
|
3377 est verbum Dei</i>. Sicut ergo ille qui servat semen alicuius
|
|
|
3378 plantae vel arboris ne corrumpatur, pervenit ad perceptionem
|
|
|
3379 fructus; ita qui servat verbum Dei; pervenit ad vitam aeternam;
|
|
|
3380 Lev. XVIII, v. 5: <i>quae fecerit homo, vivet in eis</i>.
|
|
|
3381 Consequenter cum dicit <i>dixerunt ergo Iudaei</i> etc., ponitur
|
|
|
3382 contradictionis Iudaeorum confutatio. Contradicunt autem Christo
|
|
|
3383 tripliciter. Primo quidem falsitatis arguendo; secundo irridendo,
|
|
|
3384 ibi <i>dixerunt ergo Iudaei ad eum: quinquaginta annos nondum
|
|
|
3385 habes, et Abraham vidisti?</i> Tertio persequendo, ibi <i>tulerunt
|
|
|
3386 ergo lapides, ut iacerent in eum</i>. Circa primum duo faciunt.
|
|
|
3387 Primo conantur eum redarguere praesumptionis; secundo ad quaedam
|
|
|
3388 eorum quae dicta sunt Christus respondet, ibi <i>si ego glorifico
|
|
|
3389 meipsum, gloria mea nihil est</i>. Circa primum tria faciunt. Primo
|
|
|
3390 irrogant improperium; secundo proponunt factum, ibi <i>Abraham
|
|
|
3391 mortuus est</i> etc.; tertio interrogant, ibi <i>numquid tu maior
|
|
|
3392 es patre nostro Abraham?</i> Irrogaverunt autem improperium
|
|
|
3393 mendacii, cum dicunt <i>nunc cognovimus quia Daemonium habes</i>.
|
|
|
3394 Et hoc ideo dixerunt, quia notum est apud Iudaeos quod adinventor
|
|
|
3395 peccatorum est Diabolus, et praecipue mendacii, secundum illud Reg.
|
|
|
3396 ult., 22, <i>egrediar, et ero spiritus mendax in ore omnium
|
|
|
3397 prophetarum eius</i>. Quia autem videbatur eis hoc quod dominus
|
|
|
3398 dixit, scilicet <i>si quis sermonem meum servaverit, mortem non
|
|
|
3399 videbit in aeternum</i>, apertum mendacium esse, nam ipsi tamquam
|
|
|
3400 carnales intelligebant de morte corporali, quod de spirituali et
|
|
|
3401 aeterna morte dixerat, et praecipue, quia contrariatur auctoritati
|
|
|
3402 sacrae Scripturae, Ps. LXXXVIII, 49: <i>quis est homo qui vivit, et
|
|
|
3403 non videbit mortem, eruet animam suam de manu Inferi?</i> Ideo
|
|
|
3404 dicunt ei <i>Daemonium habes</i>, quasi dicant: ex instinctu
|
|
|
3405 Daemonis mendacium loqueris. Et ut convincant eum de mendacio, duo
|
|
|
3406 faciunt. Primo quidem proponunt mortem antiquorum; secundo vero
|
|
|
3407 repetunt verba Christi, ibi <i>et tu dicis</i> et cetera. Dicunt
|
|
|
3408 ergo: vere falsum est quod loqueris: <i>si quis sermonem tuum</i>
|
|
|
3409 etc., nam <i>Abraham</i>, homo, <i>mortuus est</i>, ut patet Gen.
|
|
|
3410 c. XXV. Similiter <i>et prophetae</i> mortui sunt; II Reg. XIV, 14:
|
|
|
3411 <i>omnes morimur, et quasi aquae dilabimur in terram, quae non
|
|
|
3412 revertuntur</i>. Et quidem licet mortui sint corporaliter, non
|
|
|
3413 tamen mortui sunt spiritualiter; Matth. XXII, 32, dicit dominus:
|
|
|
3414 <i>ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Iacob</i>. Postea
|
|
|
3415 sequitur: <i>non est Deus mortuorum, sed vivorum</i>. Mortui ergo
|
|
|
3416 sunt corpore, sed vivunt spiritu, quia sermonem Dei servaverunt, et
|
|
|
3417 vixerunt ex fide. Et de ea morte dominus intelligebat, non de
|
|
|
3418 corporali. Verbum autem Christi repetunt cum subdunt <i>et tu
|
|
|
3419 dicis: si quis sermonem meum servaverit, non gustabit mortem in
|
|
|
3420 aeternum</i>. Velut incauti et maligni auditores, dominicum
|
|
|
3421 sermonem confundentes, non repetunt eadem verba. Nam dominus dixit
|
|
|
3422 <i>mortem non videbit</i> ipsi vero protulerunt <i>mortem non
|
|
|
3423 gustabit</i>. Sed quantum ad eorum intentionem idem est: quia per
|
|
|
3424 utrumque ipsi intelligunt, quod mortem, scilicet corporalem, non
|
|
|
3425 experietur in aeternum. Sed quantum ad verum intellectum differt,
|
|
|
3426 ut Origenes dicit, inter mortem gustare et videre: nam videre
|
|
|
3427 mortem est eam perfecte experiri; gustare autem est aliquem mortis
|
|
|
3428 gustum seu participationem habere. Sicut autem est plus ad poenam
|
|
|
3429 videre mortem quam gustare, ita plus est ad gloriam non gustare
|
|
|
3430 mortem quam non videre. Illi enim non gustant qui in alto sunt cum
|
|
|
3431 Christo, scilicet in intellectuali loco statum observant: de quibus
|
|
|
3432 dicitur Matth. XVI, 28: <i>sunt de hic stantibus, qui non gustabunt
|
|
|
3433 mortem, donec videant filium hominis venientem in regno suo</i>.
|
|
|
3434 Aliqui tamen sunt qui si non videant mortem mortaliter peccando,
|
|
|
3435 tamen aliquid gustant per aliquam levem terrenorum affectionem. Et
|
|
|
3436 ideo dominus, ut habetur in Graeco, et Origenes etiam exponit,
|
|
|
3437 dixit, <i>mortem non videbit in aeternum</i>: quia qui sermonem
|
|
|
3438 Christi acceperit et custodierit, etsi gustet aliquid, non tamen
|
|
|
3439 videbit mortem. Interrogant autem cum dicunt <i>numquid tu maior es
|
|
|
3440 patre nostro Abraham, qui mortuus est?</i> Et primo quidem quaerunt
|
|
|
3441 de comparatione ipsius ad antiquos patres: <i>numquid</i> inquiunt
|
|
|
3442 <i>tu maior es patre nostro Abraham?</i> Poterant, ut Chrysostomus
|
|
|
3443 dicit, secundum carnalem eorum intellectum, altius quaerere:
|
|
|
3444 numquid scilicet tu maior es Deo? Nam Abraham et prophetae mandata
|
|
|
3445 Dei servaverunt, et tamen corporaliter mortui sunt. Sic ergo si
|
|
|
3446 quis sermonem tuum servaverit non morietur, videtur quod sis maior
|
|
|
3447 Deo. Sed contenti sunt hac redargutione, quia putabant eum minorem
|
|
|
3448 quam Abraham; cum tamen sit scriptum in Ps. LXXXV, 8: <i>non est
|
|
|
3449 similis tui in diis, domine</i>; et Ex. XV, 11: <i>quis similis tui
|
|
|
3450 in fortibus, domine?</i> Quasi dicat nullus. Secundo quaerunt de
|
|
|
3451 sua aestimatione, quem scilicet seipsum facit; quasi dicant: si tu
|
|
|
3452 es maior istis, scilicet Abraham et prophetis, videtur per hoc
|
|
|
3453 intelligi quod sis altioris naturae, puta Angelus, vel Deus. Sed
|
|
|
3454 hoc non aestimamus de te. Et ideo non dicunt, tu quis es; sed
|
|
|
3455 <i>quem te ipsum facis?</i> Quia quidquid dicitur supra istis, non
|
|
|
3456 recognoscentes de te, reputabimus, quod tu illud fingas. Similiter
|
|
|
3457 dicebant infra X, 33: <i>de bono opere non lapidamus te, sed de
|
|
|
3458 blasphemia: quia tu homo cum sis, facis teipsum Deum</i>.
|
|
|
3459 Consequenter cum dicit <i>respondit Iesus</i> etc., ponitur
|
|
|
3460 responsio domini, et primo respondet secundae quaestioni; secundo
|
|
|
3461 vero primae, ibi <i>Abraham pater vester exultavit ut videret diem
|
|
|
3462 meum</i>. Circa primum tria facit dominus. Primo excludit
|
|
|
3463 falsitatem quam intendebant; secundo docet veritatem, quam
|
|
|
3464 ignorabant, ibi <i>est pater meus qui glorificat me</i>; tertio
|
|
|
3465 manifestat utrumque quod proponebant, ibi <i>et non cognovistis
|
|
|
3466 eum</i>. Dicit ergo: quaeritis me dicentes: <i>quem teipsum
|
|
|
3467 facis?</i> Ac si gloriam quam non habeo, mihi usurpem. Sed
|
|
|
3468 supervacua fuit haec prolatio, quoniam non me facio id quod sum,
|
|
|
3469 sed ex patre recepi: nam <i>si ego glorifico meipsum, gloria mea
|
|
|
3470 nihil est</i>. Quod secundum hunc modum posset intelligi de Christo
|
|
|
3471 secundum quod est filius Dei, ut dicatur cum praecisione <i>si
|
|
|
3472 ego</i>, scilicet solus, <i>glorifico meipsum</i>, idest attribuam
|
|
|
3473 mihi gloriam, quam pater mihi non attribuat, <i>gloria mea nihil
|
|
|
3474 est</i>: nam gloria Christi secundum quod est Deus, est gloria
|
|
|
3475 verbi et filii Dei; filius autem nihil habet nisi natus, idest quod
|
|
|
3476 nascendo ab aliquo recepit: si ergo detur per impossibile quod
|
|
|
3477 gloria sua non esset ab alio, non esset gloria filii. Melius tamen
|
|
|
3478 videtur quod dicatur de Christo secundum quod homo. Nam quicumque
|
|
|
3479 attribuit sibi gloriam quam non habet a Deo, gloria illa est falsa:
|
|
|
3480 nam quidquid veritatis est, a Deo est; quod autem est veritati
|
|
|
3481 contrarium, falsum est, et per consequens, nihil. Gloria ergo quae
|
|
|
3482 a Deo non est, nihil est; Hebr. V, 5, dicitur de Christo, quod
|
|
|
3483 <i>non seipsum clarificavit ut pontifex fieret</i>; II Cor. X, 18:
|
|
|
3484 <i>non enim qui seipsum commendat, ille probatus est, sed quem Deus
|
|
|
3485 commendat</i>. Sic ergo patet Iudaeorum falsitas. Veritatem autem,
|
|
|
3486 quam intendit docere, ponit dicens <i>est pater meus qui glorificat
|
|
|
3487 me</i>, quasi dicat: non ego meipsum glorifico, sicut vos fingitis;
|
|
|
3488 sed alius est qui me glorificat, scilicet <i>pater meus</i>: quem
|
|
|
3489 quidem describit ex proprietate, et ex natura. Ex proprietate
|
|
|
3490 quidem paternitatis; unde dicit <i>est pater meus</i>, et non ego.
|
|
|
3491 Ex quo quidem verbo, ut Augustinus dicit, calumniantur Ariani fidei
|
|
|
3492 nostrae, dicentes maiorem esse patrem filio: nam maior est, qui
|
|
|
3493 glorificat, eo qui glorificatur ab ipso. Si ergo pater glorificat
|
|
|
3494 filium, pater maior est filio. Sed dicendum quod apparentiam quidem
|
|
|
3495 haberet argumentum, nisi inveniretur e converso quod filius
|
|
|
3496 glorificet patrem: dicit enim filius, infra XVII, 1: <i>pater,
|
|
|
3497 venit hora, clarifica filium tuum, ut filius tuus clarificet
|
|
|
3498 te</i>. Et in eodem <i>ego te clarificavi super terram</i>. In
|
|
|
3499 Graeco autem idem est glorifica et clarifica; et, secundum
|
|
|
3500 Ambrosium, <i>gloria est clara cum laude notitia</i>. Hoc autem
|
|
|
3501 quod dicit <i>est pater meus qui glorificat me</i>, potest referri
|
|
|
3502 ad Christum, et secundum quod est filius Dei, et secundum quod est
|
|
|
3503 filius hominis. Secundum quidem quod est filius Dei, pater
|
|
|
3504 glorificat eum gloria divinitatis, ab aeterno eum sibi aequalem
|
|
|
3505 generando; Hebr. I, 3: <i>qui cum sit splendor gloriae et figura
|
|
|
3506 substantiae eius (...) sedet ad dexteram maiestatis in
|
|
|
3507 excelsis</i>; Phil. II, 11: <i>omnis lingua confiteatur quia
|
|
|
3508 dominus Iesus Christus in gloria est Dei patris</i>. Secundum vero
|
|
|
3509 quod homo, habuit gloriam per redundantiam divinitatis in ipsum, et
|
|
|
3510 gratiae et gloriae singularis; supra I, 14: <i>videbimus gloriam
|
|
|
3511 eius, gloriam quasi unigeniti a patre, plenum gratiae et
|
|
|
3512 veritatis</i>. Ex natura vero divinitatis describit eum, cum dicit
|
|
|
3513 <i>quem vos dicitis quia Deus vester est</i>. Ne autem alium patrem
|
|
|
3514 putes quam Deum, dicit se glorificari a Deo; infra XIII, 31:
|
|
|
3515 <i>nunc clarificatus est filius hominis, et Deus clarificatus est
|
|
|
3516 in eo. Si Deus clarificatus est in eo, et Deus clarificabit eum in
|
|
|
3517 semetipso</i>. Sed, secundum Augustinum, hoc verbum est contra
|
|
|
3518 Manichaeos, qui dicunt annuntiatum non esse in veteri testamento
|
|
|
3519 patrem Christi, sed esse aliquem ex principibus malorum Angelorum.
|
|
|
3520 Constat autem quod Iudaei non dicunt alium Deum suum esse quam Deum
|
|
|
3521 veteris testamenti. Ergo Deus veteris testamenti est pater Christi
|
|
|
3522 glorificans eum. Manifestat autem utrumque, scilicet Iudaeorum
|
|
|
3523 falsitatem, et suam veritatem, cum dicit <i>et non cognovistis
|
|
|
3524 eum</i>. Manifestat autem dupliciter. Primo quidem ostendendo
|
|
|
3525 Iudaeorum ignorantiam; secundo suam notitiam, ibi <i>ego autem
|
|
|
3526 cognovi eum</i>. Circa primum sciendum, quod possent Iudaei dicere:
|
|
|
3527 tu dicis quod glorificaris a Deo; sed nobis nota sunt iudicia eius,
|
|
|
3528 secundum illud Ps. CXLVII, 20: <i>non fecit taliter omni nationi,
|
|
|
3529 et iudicia sua non manifestavit eis</i>. Ergo si verum est quod
|
|
|
3530 dicis, nos utique sciremus hoc: cum ergo nos lateat, constat quod
|
|
|
3531 non est verum. Et ideo concludens, dicit <i>et non cognovistis
|
|
|
3532 eum</i>; quasi dicat: non mirum est si non cognoscitis gloriam qua
|
|
|
3533 me glorificat pater meus, quem dicitis Deum vestrum, quia nec ipsum
|
|
|
3534 Deum cognoscitis. Sed contra Ps. LXXV: <i>notus in Iudaea Deus</i>.
|
|
|
3535 Respondeo: ut Deus, sed non ut pater, notus est ab eis; unde supra
|
|
|
3536 dixit: <i>est pater meus qui glorificat me</i>. Vel dicendum, quod
|
|
|
3537 non cognovistis eum affectu: quia carnaliter colitis qui
|
|
|
3538 spiritualiter colendus est; supra IV, 24: <i>spiritus est Deus, et
|
|
|
3539 eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare</i>.
|
|
|
3540 Item effectu, quia mandata eius adimplere contempsistis; ad Tit. I,
|
|
|
3541 16: <i>confitentur se nosse Deum; factis autem negant</i>. Sed quia
|
|
|
3542 possent dicere: esto quod nos non cognoscamus gloriam tuam, quomodo
|
|
|
3543 cognoscis tu gloriam te a Deo patre habere? Ideo subiungit notitiam
|
|
|
3544 suam, dicens <i>ego autem novi eum</i>, et primo ponit suam
|
|
|
3545 notitiam; secundo ostendit necessitatem huius notitiae proferendae,
|
|
|
3546 ibi <i>et si dixero quia non scio eum, ero similis vobis
|
|
|
3547 mendax</i>; tertio exponit quod dicit, ibi <i>sed scio eum</i>.
|
|
|
3548 Dicit ergo: ideo scio me habere gloriam a Deo patre, quia ego novi
|
|
|
3549 eum, ea scilicet notitia qua ipse novit seipsum, et nullus alius
|
|
|
3550 nisi filius; Matth. XI, 27: <i>nemo novit filium nisi pater, nec
|
|
|
3551 patrem quis novit nisi filius</i>, scilicet cognitione perfecta
|
|
|
3552 comprehensionis. Et quia omne imperfectum a perfecto initium sumit,
|
|
|
3553 inde est quod omnis nostra cognitio a verbo derivatur: unde
|
|
|
3554 sequitur: <i>et cui voluerit filius revelare</i>. Sed quia,
|
|
|
3555 secundum carnem iudicantibus, posset Christo ad arrogantiam ascribi
|
|
|
3556 dicenti se nosse Deum, ideo subdit necessitatem dicti sui, cum
|
|
|
3557 subiungit <i>et si dixero quia non scio eum, ero similis vobis
|
|
|
3558 mendax</i>. Nam, secundum Augustinum, non est sic arrogantia
|
|
|
3559 vitanda ut relinquatur veritas et incurratur mendacium. Ideo dicit
|
|
|
3560 <i>si dixero</i>; quasi diceret: sicut vos dicentes scire eum,
|
|
|
3561 mentimini; ita ego <i>si dixero</i> me nescire, cum sciam eum,
|
|
|
3562 <i>ero similis</i> vobis <i>mendax</i>. Unde haec similitudo
|
|
|
3563 sequitur a contrario, ut sit similitudo in mendacio; quia sicut
|
|
|
3564 isti mentiuntur dicentes se scire eum quem nesciunt; ita Christus
|
|
|
3565 esset mendax, si diceret se nescire quem novit. Sed dissimilitudo
|
|
|
3566 est in cognitione: quia isti non cognoscunt, Christus vero scit
|
|
|
3567 eum. Sed numquid potuisset Christus hoc dicere? Potuisset quidem
|
|
|
3568 verba proferre materialiter, sed non intendere exprimere
|
|
|
3569 falsitatem: quia hoc non potuisset fieri nisi per inclinationem
|
|
|
3570 voluntatis Christi ad falsum, quod erat impossibile, sicut
|
|
|
3571 impossibile erat eum peccare. Nihilominus tamen conditionalis est
|
|
|
3572 vera, licet antecedens et consequens sit impossibile. Quod autem
|
|
|
3573 patrem cognoscat, manifestat subdens <i>sed scio eum</i>: et
|
|
|
3574 cognitione speculativa, cum dicit <i>scio</i>, intellectualiter per
|
|
|
3575 dictam cognitionem, <i>eum</i>, scilicet patrem; item cognitione
|
|
|
3576 affectiva, scilicet per consensum voluntatis ad ipsum: unde dicit
|
|
|
3577 <i>et sermonem eius servo</i>; supra VI, 38: <i>descendi de caelo,
|
|
|
3578 non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem eius qui misit
|
|
|
3579 me</i>. Consequenter cum dicit <i>Abraham pater vester exultavit ut
|
|
|
3580 videret diem meum</i>, respondet primae quaestioni quam fecerunt ei
|
|
|
3581 Iudaei, dicentes <i>numquid tu maior es patre nostro Abraham?</i>
|
|
|
3582 Ostendens se maiorem, tali ratione. Quicumque enim expectat bonum
|
|
|
3583 ab aliquo, et perfectionem suam, est minor eo a quo expectat, sed
|
|
|
3584 Abraham totam spem suae perfectionis et sui boni habuit in me: ergo
|
|
|
3585 est me minor. Et quantum ad hoc dicit <i>Abraham pater vester</i>,
|
|
|
3586 de quo scilicet gloriamini, <i>exultavit ut videret diem meum</i>.
|
|
|
3587 Ubi ponit duplicem visionem et duplex gaudium, sed alio et alio
|
|
|
3588 ordine. Nam primo praemittit gaudium exultationis, dicens
|
|
|
3589 <i>exultavit</i>, et subdit visionem, dicens <i>ut videret</i>.
|
|
|
3590 Deinde praemittit visionem, dicens <i>vidit</i>, et subdit gaudium,
|
|
|
3591 dicens <i>et gavisus est</i>. Et sic gaudium consistit inter duas
|
|
|
3592 visiones, procedens ab una, et tendens in aliam: quasi dicat
|
|
|
3593 <i>vidit, et gavisus est ut videret diem meum</i>. Primo ergo
|
|
|
3594 videndum quid sit iste dies quem vidit, et exultavit ut videret.
|
|
|
3595 Est autem duplex dies Christi: scilicet aeternitatis, de quo in Ps.
|
|
|
3596 II, 7: <i>ego hodie genui te</i>. Item dies incarnationis et
|
|
|
3597 humanitatis, de quo infra IX, 4: <i>me oportet operari (...) donec
|
|
|
3598 dies est</i>; Rom. XIII, 12: <i>nox praecessit, dies autem
|
|
|
3599 appropinquavit</i>. Utroque ergo modo dicimus, quod Abraham vidit
|
|
|
3600 primo diem Christi, scilicet aeternitatis, et incarnationis per
|
|
|
3601 fidem; Gen. XV, 6: <i>credidit Abraham Deo, et reputatum est illi
|
|
|
3602 ad iustitiam</i>. Et quod vidit diem aeternitatis, manifestum est:
|
|
|
3603 alias enim non fuisset iustificatus a Deo, quia, ut dicitur Hebr.
|
|
|
3604 II, 6, <i>accedentem ad Deum oportet credere quia est, et
|
|
|
3605 inquirentibus se remunerator sit</i>. Quod autem viderit diem
|
|
|
3606 incarnationis, manifestatur ex tribus: scilicet ex iuramento quod
|
|
|
3607 exegit a servo, nam Gen. XXIV, 2, ait servo suo quem mittebat:
|
|
|
3608 <i>pone manum subter femore meo, et iura mihi per Deum caeli</i>.
|
|
|
3609 Ex quo, ut dicit Augustinus, signabatur, quod de femore eius
|
|
|
3610 processurus esset Deus caeli. Secundo, ut Gregorius dicit, cum in
|
|
|
3611 figura summae Trinitatis tres Angelos hospitio suscepit. Tertio
|
|
|
3612 quando cognovit praefiguratam passionem Christi in oblatione
|
|
|
3613 arietis et Isaac; Gen. XXII. Sic ergo ex hac visione gavisus est;
|
|
|
3614 sed non quievit in ea, immo ex hac exultavit in aliam visionem,
|
|
|
3615 scilicet apertam et per speciem, quasi totum gaudium suum in ea
|
|
|
3616 ponens. Unde dicit <i>exultavit ut videret</i> aperta visione,
|
|
|
3617 <i>diem meum</i>, scilicet divinitatis et humanitatis meae; Lc. X,
|
|
|
3618 24: <i>multi reges et prophetae voluerunt videre quae vos videtis,
|
|
|
3619 et non viderunt</i>. Consequenter cum dicit <i>dixerunt ergo Iudaei
|
|
|
3620 ad eum</i> etc., ostendit quomodo Iudaei irrident verba Christi, et
|
|
|
3621 primo ponitur irrisio verborum Christi a Iudaeis ad confutandum;
|
|
|
3622 secundo subditur manifestatio ipsorum verborum a Christo, ad
|
|
|
3623 irrisionem vitandam, ibi <i>dixit ergo Iesus: amen, amen dico
|
|
|
3624 vobis</i> et cetera. Quia ergo Christus dixerat quod Abraham
|
|
|
3625 exultavit ut videret diem suum, Iudaei carnalem mentem habentes, et
|
|
|
3626 in eo solum carnis aetatem pensantes, irrident dictum, et dicunt
|
|
|
3627 <i>quinquaginta annos nondum habes</i>. Vere quinquaginta annos non
|
|
|
3628 habebat, nec etiam quadraginta, sed circa trigesimum annum erat;
|
|
|
3629 Lc. III, 23: <i>erat Iesus incipiens quasi annorum triginta</i>.
|
|
|
3630 Quod autem dicunt <i>quinquaginta annos nondum habes</i>, ideo
|
|
|
3631 forte est, quia apud Iudaeos annus iubilaeus in maxima reverentia
|
|
|
3632 habebatur, quasi per eum omnia computantes, in quo et captivos
|
|
|
3633 manumittebant, et emptitiis cedebant possessionibus. Quasi dicant:
|
|
|
3634 tu nondum excessisti spatium unius iubilaei, et <i>Abraham
|
|
|
3635 vidisti?</i> Quamvis dominus non dixerit quod viderit Abraham, sed
|
|
|
3636 quod Abraham diem eius vidit. Et ideo dominus ut irrisionem vitet,
|
|
|
3637 respondens Iudaeis, verba sua exponit, dicens <i>amen, amen dico
|
|
|
3638 vobis, antequam Abraham fieret, ego sum</i>: in quibus verbis
|
|
|
3639 dominus duo de se notabilia et efficacia contra Arianos dicit. Unum
|
|
|
3640 est, quia, ut dicit Gregorius, coniungit simul verbum praesentis
|
|
|
3641 temporis et praeteriti. Ante enim significat praeteritum; sum
|
|
|
3642 temporis praesentis est. Ut ergo ostenderet se esse aeternum, et
|
|
|
3643 esse suum esse aeternitatis insinuet, non ait ante Abraham ego fui
|
|
|
3644 sed ante Abraham ego sum nam esse aeternum non novit tempus
|
|
|
3645 praeteritum et futurum, sed in uno indivisibili includit omne
|
|
|
3646 tempus. Unde dici potest illud Ex. III, 14: <i>qui est misit me ad
|
|
|
3647 vos</i>; et <i>ego sum qui sum</i>. Ante ergo vel post Abraham
|
|
|
3648 habuit esse, qui et accedere potuit per exhibitionem praesentis, et
|
|
|
3649 recedere per cursum vitae. Aliud est, secundum Augustinum, quia cum
|
|
|
3650 loqueretur de Abraham, qui creatura est, non dixit antequam Abraham
|
|
|
3651 esset sed <i>antequam fieret</i>. Sed loquens de se, ut ostendat
|
|
|
3652 quod non est factus ut creatura, sed ab aeterno de essentia patris
|
|
|
3653 genitus, non dicit, ego fio, sed <i>ego sum</i>, qui <i>in
|
|
|
3654 principio erat verbum</i>; supra I Prov. VIII, 25: <i>ante omnes
|
|
|
3655 colles generavit me dominus</i>. Consequenter cum dicit <i>tulerunt
|
|
|
3656 ergo lapides ut iacerent in eum</i>, ponitur intentio Iudaeorum
|
|
|
3657 contra Christum: et primo ponitur Iudaeorum persecutio; secundo
|
|
|
3658 Christi evasio. Sed persecutio Iudaeorum procedit ex infidelitate.
|
|
|
3659 Nam mentes infidelium aeternitatis verba sustinere non valentes,
|
|
|
3660 nec intelligere ea, reputabant blasphemiam; et ideo, secundum legis
|
|
|
3661 mandatum, eum tamquam blasphemum lapidare volentes, <i>tulerunt
|
|
|
3662 lapides, ut iacerent in eum</i> et cetera. Et, ut dicit Augustinus,
|
|
|
3663 tanta duritia lapidum, quo curreret nisi ad lapides? Inf. X, 33:
|
|
|
3664 <i>de bono opere non lapidamus te</i>. Simile faciunt qui ex
|
|
|
3665 duritia cordis non intelligentes veritatem aperte prolatam,
|
|
|
3666 blasphemant proferentem, unde dicitur in canonica Iudae:
|
|
|
3667 <i>quaecumque non noverunt, blasphemant</i>. Evasio autem Christi
|
|
|
3668 est ex eius potestate: unde sequitur <i>Iesus autem abscondit
|
|
|
3669 se</i>, qui scilicet si divinitatis suae potentiam exercere
|
|
|
3670 voluisset in suis actibus, eos ligaret, aut in poenas subitae
|
|
|
3671 mortis obrueret. <i>Abscondit autem se</i>, specialiter propter
|
|
|
3672 duo. Primo ut daret fidelibus suis exemplum declinandi persecutores
|
|
|
3673 suos; Matth. X, 23: <i>si vos persecuti fuerint in una civitate,
|
|
|
3674 fugite in aliam</i>. Secundo, quia non elegerat hoc genus mortis,
|
|
|
3675 sed potius in ara crucis voluit immolari; et quia nondum impletum
|
|
|
3676 erat tempus, adhuc fugit. Sic ergo tamquam homo a lapidibus fugit.
|
|
|
3677 Non autem abscondit se sub lapide vel in angulo, sed potestate suae
|
|
|
3678 divinitatis, invisibilem se eis exhibens, exivit, et recessit de
|
|
|
3679 templo. Simile fecit, Lc. IV, 29, quando voluerunt eum praecipitare
|
|
|
3680 de supercilio montis. Per quod, ut Gregorius dicit, datur intelligi
|
|
|
3681 quod illis ipsa veritas absconditur, qui eius verba sequi
|
|
|
3682 contemnunt. Eam quippe quam non invenit humile veritas fugit
|
|
|
3683 mentem; Is. VIII, 17: <i>qui abscondit faciem suam a domo
|
|
|
3684 Iacob</i>. Et similiter etiam quia debebat eos, correctionem et
|
|
|
3685 veritatem non suscipientes, relinquere, et ire ad gentes; Matth.
|
|
|
3686 XXIII, 38: <i>ecce relinquetur vobis domus vestra deserta</i>.</p>
|
|
|
3687 <br />
|
|
|
3688 <div class="C">Caput 9</div>
|
|
|
3689 <div class="D">Lectio 1</div>
|
|
|
3690 <p title="Super Io., cap. 9 l. 1"><a name="87479"><span class=
|
|
|
3691 "ref">[87479] Super Io., cap. 9 l. 1</span></a> Postquam dominus
|
|
|
3692 doctrinae suae illuminativam virtutem ostendit verbo, hic
|
|
|
3693 consequenter confirmat eam facto, caecum corporaliter illuminando.
|
|
|
3694 Et circa hanc illuminationem tria ponuntur. Primo infirmitas;
|
|
|
3695 secundo infirmitatis sanatio, ibi <i>hoc cum dixisset, expuit in
|
|
|
3696 terram</i> etc.; tertio de sanatione, Iudaeorum disceptatio, ibi
|
|
|
3697 <i>itaque vicini</i> et cetera. Circa primum duo facit. Primo
|
|
|
3698 ponitur infirmitas; secundo inquiritur causa eius, ibi
|
|
|
3699 <i>interrogaverunt eum discipuli</i>. Sciendum est circa primum,
|
|
|
3700 quod Iesus abscondens se, et de templo recedens, dum praeteriret,
|
|
|
3701 vidit hunc caecum. Et hoc est quod dicit <i>et praeteriens Iesus,
|
|
|
3702 vidit hominem caecum a nativitate</i>. Ubi tria considerantur.
|
|
|
3703 Primo quidem praeterivit, ut declinaret Iudaeorum furorem; Eccli.
|
|
|
3704 VIII, 13: <i>ne accendas carbones peccatorum, arguens eos, et ne
|
|
|
3705 incendaris flamma ignis peccatorum illorum</i>. Secundo ut
|
|
|
3706 emolliret Iudaeorum duritiam ex miraculo facto et fiendo; infra c.
|
|
|
3707 XV, 24: <i>si opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit,
|
|
|
3708 peccatum non haberent</i>. Tertio ut per operationem signi, verba
|
|
|
3709 sua firmaret; nam facta domini, eorum quae dicta sunt a se, faciunt
|
|
|
3710 fidem; Mc. ult., 20: <i>sermonem confirmante, sequentibus
|
|
|
3711 signis</i>. Mystice autem, secundum Augustinum, genus humanum est
|
|
|
3712 iste caecus. Nam spiritualis caecitas peccatum est, Sap. II, 21:
|
|
|
3713 <i>excaecavit eos malitia eorum</i>. Qui a nativitate caecus est,
|
|
|
3714 quia ex sua origine trahit peccatum. Haec enim caecitas contigit
|
|
|
3715 per peccatum in homine primo, de quo omnes originem traduximus;
|
|
|
3716 Eph. II, 3: <i>eratis natura</i>, idest naturali origine, <i>filii
|
|
|
3717 irae</i>. Consequenter cum dicit <i>et interrogaverunt eum
|
|
|
3718 discipuli eius</i>, agitur de causa ipsius infirmitatis, et primo
|
|
|
3719 inquiritur causa ipsius a discipulis; secundo manifestatur a
|
|
|
3720 Christo, ibi <i>neque hic peccavit</i>. Circa primum tria quaerenda
|
|
|
3721 occurrunt. Primum est causa inquisitionis discipulorum a Christo,
|
|
|
3722 quae est, ut Chrysostomus dicit, quia Iesus egrediens de templo, et
|
|
|
3723 videns hunc caecum, valde studiose respexit, quasi videns in eo
|
|
|
3724 materiam operandae virtutis; ita ut discipuli hoc videntes,
|
|
|
3725 scilicet eum studiose videntem, moti fuerunt ad interrogandum.
|
|
|
3726 Secundo discipulorum diligentia, quia dicunt <i>Rabbi</i>, vocantes
|
|
|
3727 eum magistrum, ut innuant se sic quaerere, quasi discere
|
|
|
3728 desiderantes. Tertio quare, quaerentes causam peccati, dixerunt
|
|
|
3729 <i>quis peccavit?</i> Dicendum, secundum Chrysostomum, quod quia
|
|
|
3730 dominus supra V, 14, scilicet quando paralyticum sanavit, dixerat
|
|
|
3731 ei: <i>ecce iam sanus factus es: vade, et amplius noli peccare</i>,
|
|
|
3732 cogitaverunt discipuli, quod propter peccatum ei illa infirmitas
|
|
|
3733 accidisset, aestimantes ulterius quod omnis humana infirmitas
|
|
|
3734 proveniret ex peccato, secundum quod Eliphaz dicit, Iob IV, 7:
|
|
|
3735 <i>quis unquam innocens periit?</i> Et ideo quaerebant utrum ex
|
|
|
3736 peccato suo vel parentum caecus natus fuisset. Sed quod ex peccato
|
|
|
3737 suo esset, non videtur: quia nullus peccat antequam nascatur, cum
|
|
|
3738 animae ante corpora non fuerint, nec peccaverint, ut quidam falso
|
|
|
3739 opinati sunt: secundum illud Rom. IX, 11: <i>cum nondum nati
|
|
|
3740 fuissent, aut aliquid boni egissent aut mali (...); non ex
|
|
|
3741 operibus, sed ex vocante dictum est ei; quia maior serviet
|
|
|
3742 minori</i>. Quod autem hoc ex peccato parentum passus fuerit, non
|
|
|
3743 videtur: quia Deut. XXIV, 16, dicitur: <i>non occidentur patres pro
|
|
|
3744 filiis, nec filii pro parentibus</i>. Sed sciendum, quod est duplex
|
|
|
3745 poena qua homines puniuntur. Una est spiritualis quantum ad animam;
|
|
|
3746 alia est corporalis quantum ad corpus. Et poena quidem spirituali
|
|
|
3747 numquam filius pro patre punitur. Cuius ratio assignatur Ez. XVIII,
|
|
|
3748 4, quia anima filii non est ex patre, sed a Deo. <i>Omnes</i>,
|
|
|
3749 inquit, <i>animae meae sunt</i>, scilicet per creationem, <i>sicut
|
|
|
3750 anima patris, ita anima filii mea est: anima quae peccaverit ipsa
|
|
|
3751 punietur</i>. Hoc etiam dicit Augustinus in quadam epistola. Sed
|
|
|
3752 poena corporali filius pro patre punitur, cum quantum ad corpus sit
|
|
|
3753 quaedam res patris. Et expresse hoc habetur Gen. XIX, ubi filii
|
|
|
3754 Sodomorum occisi sunt pro peccato parentum in subversione Sodomae.
|
|
|
3755 Multoties etiam dominus comminatur Iudaeis occisionem puerorum
|
|
|
3756 propter peccata parentum. Quare autem uno peccato alius puniatur,
|
|
|
3757 sciendum, quod poena duo habet, laesionem et remedium. Nam
|
|
|
3758 aliquando abscinditur membrum ut totum corpus conservetur: et sic
|
|
|
3759 poena huius laesionem infert inquantum abscinditur, sed remedium
|
|
|
3760 habet inquantum conservat corpus. Numquam tamen medicus nobilius
|
|
|
3761 membrum abscindit propter conservationem minus nobilis, sed e
|
|
|
3762 converso. In rebus autem humanis, anima nobilior est corpore, et
|
|
|
3763 corpus nobilius exterioribus rebus; et ideo numquam fit ut aliquis
|
|
|
3764 propter corpus in anima puniatur, sed potius in corpore propter
|
|
|
3765 remedium animae. Quandoque ergo Deus irrogat poenas corporibus, vel
|
|
|
3766 rebus exterioribus, propter remedium bonum animae: et tunc
|
|
|
3767 huiusmodi poenae non inferuntur ut laesivae tantum, sed ut
|
|
|
3768 purgativae in remedium. Unde et ipsa puerorum Sodomitarum occisio
|
|
|
3769 fuit ad bonum animarum: non quidem ad meritum, sed ne paternae
|
|
|
3770 malitiae imitatores, vivendo peccata cumulantes, atrocius
|
|
|
3771 punirentur. Sic etiam pro peccatis parentum pluries aliqui
|
|
|
3772 puniuntur. Consequenter cum dicit <i>respondit Iesus</i> etc.,
|
|
|
3773 manifestat dominus causam infirmitatis, et primo excludit causam
|
|
|
3774 opinatam; secundo subdit veram; et tertio manifestat ipsam. Causam
|
|
|
3775 quidem opinatam excludit, cum respondit dicens <i>neque hic
|
|
|
3776 peccavit, neque parentes eius</i>. Hanc enim esse causam
|
|
|
3777 infirmitatis, opinati sunt discipuli, ut dictum est. Sed contra.
|
|
|
3778 Rom. III, 23: <i>omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei</i>.
|
|
|
3779 Et ibid. V, 12, dicitur, quod peccatum ab Adam in omnes
|
|
|
3780 pertransiit. Respondeo dicendum, quod tam caecus quam parentes eius
|
|
|
3781 originali peccato tenebantur, et etiam alia actualia vivendo
|
|
|
3782 superaddiderant, quia, <i>si dixerimus quod peccatum non habemus,
|
|
|
3783 ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est</i>: I Io. I, 8.
|
|
|
3784 Quod autem dominus dicit <i>neque hic peccavit</i>, intelligendum
|
|
|
3785 est eos non peccasse, ad hoc quod caecus nasceretur; quasi diceret,
|
|
|
3786 quod eius caecitas non est consecuta ex eorum peccato. Causam autem
|
|
|
3787 veram subdit dicens <i>sed ut manifestentur opera Dei in illo</i>:
|
|
|
3788 nam per opera Dei in eius cognitionem ducimur; Rom. I, 20:
|
|
|
3789 <i>invisibilia Dei per ea quae facta sunt, intellecta
|
|
|
3790 conspiciuntur</i>; supra V: <i>opera quae dedit mihi pater, haec
|
|
|
3791 sunt quae testimonium perhibent de me</i>. Cognitio autem Dei est
|
|
|
3792 summum bonum hominis, cum in ea consistat hominis beatitudo; infra
|
|
|
3793 XVII, 3: <i>haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum
|
|
|
3794 verum, et quem misisti Iesum Christum</i>. Et Ier. IX, 24: <i>in
|
|
|
3795 hoc glorietur qui gloriatur, scire et nosse me</i>. Si ergo
|
|
|
3796 infirmitas contingit ut manifestentur opera Dei, et per ipsorum
|
|
|
3797 manifestationem Deus innotescit; manifestum est quod huiusmodi
|
|
|
3798 corporales infirmitates contingunt propter bonum. Posset autem
|
|
|
3799 alicui videri quod manifestatio operum Dei non sit sufficiens causa
|
|
|
3800 infirmitatis huiusmodi, praesertim cum neque hic, neque parentes
|
|
|
3801 eius peccaverunt, et ideo volunt dicere, quod ly ut tenetur non
|
|
|
3802 causaliter, sed consequenter; quasi dicat: eo existente caeco,
|
|
|
3803 opera Dei manifestantur ipsum curantis. Sed hoc non videtur sane
|
|
|
3804 dictum; et ideo melius dicendum, quod tenetur causaliter. Est enim
|
|
|
3805 duplex malum: scilicet culpae et poenae. Sed malum quidem culpae
|
|
|
3806 Deus non facit, sed permittit fieri; quod non permitteret, nisi
|
|
|
3807 intenderet inde bonum aliquod. Unde dicit Augustinus in Enchir.:
|
|
|
3808 <i>Deus adeo bonus est, quod numquam permitteret aliquod malum
|
|
|
3809 fieri, nisi esset adeo potens quod de quolibet malo eliciat
|
|
|
3810 bonum</i>. Sic ergo permittit aliqua peccata fieri ex intentione
|
|
|
3811 boni quod intendit: sicut permisit saevire tyrannos, ut coronaret
|
|
|
3812 martyres. Multo ergo magis debet dici, quod malum poenae, quod ipse
|
|
|
3813 fecit, ut dicitur Amos III, 6: <i>non est malum quod dominus non
|
|
|
3814 fecerit</i>, numquam inducit nisi ex intentione boni. Et inter alia
|
|
|
3815 bona optimum est quod opera Dei manifestentur, et ex eis innotescat
|
|
|
3816 Deus. Non est ergo inconveniens si aliqua flagella immittit, vel
|
|
|
3817 peccata aliqua fieri permittit, ut bonum inde proveniat. Et
|
|
|
3818 sciendum, quod, ut Gregorius dicit I Moral., quinque modis Deus
|
|
|
3819 hominibus immittit flagella. Quandoque quidem ad initium
|
|
|
3820 damnationis, secundum illud Ier. VII, 18: <i>duplici contritione
|
|
|
3821 contere eos</i>. Et hoc flagello percutitur peccator in hac vita
|
|
|
3822 sic, ut sine retractatione et fine puniatur in alia; sicut Herodes
|
|
|
3823 qui occidit Iacobum, punitus est in hac vita, et in Inferno
|
|
|
3824 similiter: Act. XII, 23. Quandoque autem ad correctionem: et de hac
|
|
|
3825 dicitur in Ps. XVII, 36: <i>disciplina tua ipsa me docebit</i>.
|
|
|
3826 Quandoque autem flagellatur aliquis non propter praeteritorum
|
|
|
3827 correctionem, sed ad futurorum praeservationem: sicut de Paulo
|
|
|
3828 legitur II Cor. XII, 7: <i>ne magnitudo revelationum extollat me,
|
|
|
3829 datus est mihi stimulus carnis meae, Angelus Satanae, qui me
|
|
|
3830 colaphizet</i>. Quandoque autem ad promotionem virtutis: ut
|
|
|
3831 scilicet cum in aliquo <i>nec praeterita culpa corrigitur, nec
|
|
|
3832 futura prohibetur, dum inopinata salus persecutionem sequitur,
|
|
|
3833 salvantis virtute cognita, ardentius amatur</i>; II ad Cor. XII, 9:
|
|
|
3834 <i>virtus in infirmitate perficitur</i>; Iac. I, 4: <i>patientia
|
|
|
3835 opus perfectum habet</i>. Quandoque vero ad manifestationem divinae
|
|
|
3836 gloriae: unde et hic dicitur <i>ut manifestentur opera Dei in
|
|
|
3837 illo</i>. Consequenter cum dicit <i>me oportet operari</i> etc.,
|
|
|
3838 manifestat causam veram quam posuit: et quia mentionem fecerat de
|
|
|
3839 operibus Dei, ideo primo ponit opportunitatem opera Dei
|
|
|
3840 manifestandi; secundo assignat opportunitatis, seu necessitatis
|
|
|
3841 rationem, ibi <i>venit nox</i>; tertio eam exponit, ibi <i>quamdiu
|
|
|
3842 in mundo sum</i>. Dicit ergo: ideo scilicet caecus natus est, <i>ut
|
|
|
3843 manifestentur opera Dei in illo</i>, quae quidem manifestari
|
|
|
3844 oportebat: nam <i>me oportet operari opera eius qui misit me</i>.
|
|
|
3845 Quod quidem potest referri ad Christum secundum quod homo; et sic
|
|
|
3846 est sensus: <i>me oportet operari opera eius qui misit me</i>,
|
|
|
3847 idest, opera commissa mihi a patre; supra c. V, 36: <i>opera quae
|
|
|
3848 dedit mihi pater ut faciam</i>. Infra XVII, 4, dicit: <i>pater,
|
|
|
3849 opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam</i>. Vel ad Christum,
|
|
|
3850 secundum quod Deus; et sic dicit aequalitatem suae potentiae ad
|
|
|
3851 patrem, ut sit sensus: <i>me oportet operari opera eius qui misit
|
|
|
3852 me</i>, idest, opera quae habeo a patre. Omnia enim quae filius
|
|
|
3853 facit, etiam secundum divinam naturam, a patre habet; supra V, 19:
|
|
|
3854 <i>non potest filius a se facere quidquam, nisi quod viderit patrem
|
|
|
3855 facientem. Oportet</i>, inquam, <i>donec dies est</i>. Dies quidem
|
|
|
3856 materialis ex praesentia solis super terram causatur. Sol autem
|
|
|
3857 iustitiae est Christus Deus noster; Mal. IV, 2: <i>vobis timentibus
|
|
|
3858 nomen meum, orietur sol iustitiae</i>. Quamdiu ergo sol iste nobis
|
|
|
3859 praesens est, opera Dei fieri possunt in nobis, erga nos, et a
|
|
|
3860 nobis. Praesens autem fuit nobis aliquando quidem corporali
|
|
|
3861 praesentia; et tunc dies erat; Ps. CXVII, 25: <i>haec dies quam
|
|
|
3862 fecit dominus: exultemus et laetemur in ea</i>. Et ideo oportet
|
|
|
3863 operari opera Dei. Est etiam nobis praesens per gratiam: et tunc
|
|
|
3864 est dies gratiae, in quo scilicet oportet operari opera Dei,
|
|
|
3865 <i>donec dies est</i>; Rom. XIII, v. 12: <i>nox praecessit, dies
|
|
|
3866 autem appropinquabit. Abiiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur
|
|
|
3867 arma lucis</i>; I Thess. V, 7: <i>qui dormiunt, nocte dormiunt. Vos
|
|
|
3868 autem non estis in tenebris</i> et cetera. Sed sciendum, quod si
|
|
|
3869 praesentia solis facit diem et absentia noctem, cum sol sibi
|
|
|
3870 praesens sit semper, ipsi soli semper dies est: et sic soli semper
|
|
|
3871 est tempus operandi et lucendi. Sed quantum ad nos, quibus
|
|
|
3872 aliquando est praesens, aliquando absens, non semper operatur et
|
|
|
3873 lucet. Eodem modo apud Christum, solem iustitiae, semper est dies
|
|
|
3874 et tempus operandi; non autem apud nos: quia non semper sumus
|
|
|
3875 capaces suae gratiae, propter impedimentum ex parte nostra.
|
|
|
3876 Rationem autem opportunitatis praedictae subdit, dicens <i>venit
|
|
|
3877 nox, quando nemo potest operari</i>. Sicut est duplex dies, ita est
|
|
|
3878 duplex nox. Una est per abscessum corporalem solis iustitiae, sicut
|
|
|
3879 apostoli incurrerunt, quando Christo eis corporaliter sublato
|
|
|
3880 tempore passionis, perturbati sunt; Matth. XVI, 31: <i>omnes vos
|
|
|
3881 scandalum patiemini in me in ista nocte</i>. Et tunc non fuit
|
|
|
3882 tempus operandi, sed patiendi. Sed melius est ut dicamus, quod
|
|
|
3883 etiam Christo absente corporaliter per ascensionem, dies apostolis
|
|
|
3884 erat, inquantum illucebat eis sol iustitiae, et tempus operandi. Et
|
|
|
3885 ideo intelligendum est de nocte quae est per spiritualem
|
|
|
3886 separationem solis iustitiae, scilicet per subtractionem gratiae:
|
|
|
3887 quae quidem nox duplex est. Una per subtractionem actualis gratiae
|
|
|
3888 quam inducit peccatum mortale; I Thess. V, 7: <i>qui dormiunt,
|
|
|
3889 nocte dormiunt</i>. Et quando haec nox venit, nemo potest operari
|
|
|
3890 opera meritoria vitae aeternae. Alia nox est consummata, quando non
|
|
|
3891 solum privatur actuali gratia quis per peccatum mortale, sed etiam
|
|
|
3892 facultate adipiscendi, per aeternam damnationem in Inferno, ubi
|
|
|
3893 profunda nox est, quae erit illis quibus dicitur: <i>ite,
|
|
|
3894 maledicti, in ignem aeternum</i>: Matth. XXV, 41. Et tunc nemo
|
|
|
3895 potest operari, quia non est tempus merendi, sed secundum merita
|
|
|
3896 recipiendi. Dum ergo vivis, fac sicut facturus es. Unde Eccle. IX,
|
|
|
3897 10: <i>quaecumque potest manus tua, instanter operare: quia neque
|
|
|
3898 ratio, neque opus, nec sapientia, nec scientia erunt apud Inferos,
|
|
|
3899 quo tu properas</i>. Rationem autem dictorum exponit dicens
|
|
|
3900 <i>quamdiu sum in mundo, lux sum mundi</i>; quasi diceret: si
|
|
|
3901 vultis scire quis sit dies, et quae nox, de quibus loquor; ego,
|
|
|
3902 inquam, <i>sum lux mundi</i>: nam praesentia mea diem facit, et
|
|
|
3903 absentia noctem; supra VIII, 12: <i>ego sum lux mundi. Quamdiu</i>
|
|
|
3904 ego <i>sum in mundo</i>, corporaliter per meam praesentiam; infra
|
|
|
3905 XVI, 28: <i>exivi a patre, et veni in mundum; iterum relinquo
|
|
|
3906 mundum, et vado ad patrem. Lux sum mundi</i>: unde dies iste
|
|
|
3907 duravit usque ad ascensionem Christi. Item, <i>quamdiu sum in
|
|
|
3908 mundo</i>, spiritualiter per gratiam; Matth. ult., 20: <i>ecce ego
|
|
|
3909 vobiscum sum usque ad consummationem saeculi. Lux sum mundi</i>:
|
|
|
3910 unde dies iste usque ad consummationem saeculi extendetur.
|
|
|
3911 Consequenter cum dicit <i>hoc cum dixisset, expuit in terram</i>
|
|
|
3912 etc., agitur de sanatione caeci, ad quam quinque per ordinem
|
|
|
3913 concurrunt facta per Christum. Primo quidem sputatio, unde dicit
|
|
|
3914 <i>spuit in terram</i>; secundo luti factio, unde dicit <i>lutum
|
|
|
3915 fecit ex sputo</i>; tertio oculorum linitio, unde dicit <i>et
|
|
|
3916 linivit super oculos caeci</i>; quarto mandatum quod lavaretur,
|
|
|
3917 unde dicit <i>vade</i> (inquit) <i>et lava in natatoriis Siloe</i>;
|
|
|
3918 quinto, visionis perceptio, unde subdit <i>et venit videns</i>:
|
|
|
3919 quae quidem omnia causam habent et litteralem et mysticam.
|
|
|
3920 Litteralem quidem, secundum Chrysostomum, hoc modo. Sputo
|
|
|
3921 illuminat, ut ostendat quod virtute a se egrediente hoc faciebat,
|
|
|
3922 et nulli alteri rei miraculum ascribatur; Lc. VI, 19: <i>virtus
|
|
|
3923 exibat de illo</i>. Licet enim omnia miracula dominus solo verbo
|
|
|
3924 facere potuisset, quia <i>ipse dixit, et facta sunt</i>, frequenter
|
|
|
3925 tamen corpore suo in eis utitur, ut ostendat ipsum, inquantum est
|
|
|
3926 divinitatis organum, virtutem quamdam salutarem esse sortitum.
|
|
|
3927 Lutum autem fecit ex sputo, ut ostendat se membra homini
|
|
|
3928 deficientia posse formare, qui formaverat totum primum hominem.
|
|
|
3929 Unde sicut primum hominem de luto formavit, ita lutum fecit ut
|
|
|
3930 formaret oculos caeci nati. Linivit autem lutum super oculos caeci
|
|
|
3931 nati, ut ostenderet se conditorem corporum, per id quod potissimum
|
|
|
3932 est in corporibus. Homo enim inter creaturas corporales
|
|
|
3933 praecellentior est; inter membra vero hominis praecellit caput;
|
|
|
3934 inter membra autem capitis, oculus excellentior invenitur. Unde
|
|
|
3935 Matthaeus VI, 21: <i>lucerna corporis tui est oculus tuus</i>.
|
|
|
3936 Formando ergo oculum ceteris corporalibus excellentiorem, ostendit
|
|
|
3937 se creatorem esse totius hominis et naturae corporeae. Dixit autem
|
|
|
3938 ei <i>vade, et lava te in natatoria Siloe</i>, ne videretur terra
|
|
|
3939 super oculos linita virtutem sanativam oculi habere. Unde quamdiu
|
|
|
3940 lutum in oculis habuit, non vidit, sed postquam lavit. Misit autem
|
|
|
3941 eum longe ad lavandum, scilicet ad natatoria Siloe: primo quidem ad
|
|
|
3942 confutandam Iudaeorum duritiam; nam oportebat eum transire
|
|
|
3943 civitatem, ut sic omnes viderent eumdem caecum euntem, lutum super
|
|
|
3944 oculos habentem, et redeuntem visu suo restituto. Secundo vero ut
|
|
|
3945 commendetur caeci obedientia et fides: frequenter enim forte lutum
|
|
|
3946 in faciem receperat, frequenter in natatoria Siloe se laverat, et
|
|
|
3947 tamen non viderat. Unde potuisset dicere: lutum solet magis
|
|
|
3948 excaecare, et multoties me ibidem lavi, et in nullo sum adiutus,
|
|
|
3949 sicut de Naaman legitur IV Reg. V, 10 ss. Sed non contradixit, immo
|
|
|
3950 simpliciter obedivit. Unde sequitur <i>abiit, et lavit</i>. Ideo
|
|
|
3951 autem ad natatoria Siloe eum misit, quia per illam aquam signatus
|
|
|
3952 est populus Iudaeorum; Is. VIII, 6: <i>populus iste abiecit aquas
|
|
|
3953 Siloe, quae currunt cum silentio</i>. Ut ergo ostendat quod non est
|
|
|
3954 alienus ab amore populi Iudaici, ad Siloe mittit eum. Effectus
|
|
|
3955 autem sequitur, quia <i>venit videns</i>. Hoc praedictum fuit Is.
|
|
|
3956 XXXV, 5: <i>tunc aperientur oculi caecorum</i>. Causam vero
|
|
|
3957 mysticam et allegoricam assignat Augustinus, qui dicit, quod per
|
|
|
3958 sputum, quod est saliva de capite descendens, signatur verbum Dei,
|
|
|
3959 quod a patre capite omnium rerum procedit; Eccli. c. XXIV, 5:
|
|
|
3960 <i>ego ex ore altissimi prodii</i>. Tunc ergo dominus de sputo et
|
|
|
3961 terra lutum fecit, cum verbum caro factum est. <i>Linivit autem
|
|
|
3962 oculos caeci</i>, idest humani generis, oculos scilicet cordis, per
|
|
|
3963 fidem incarnationis Christi. Sed nondum videbat: quia quando forte
|
|
|
3964 inunxit, catechumenum fecit, qui fidem habet, sed nondum est
|
|
|
3965 baptizatus. Et ideo mittit eum ad piscinam, quae vocatur Siloe, ut
|
|
|
3966 lavetur et illuminetur, idest baptizetur et in Baptismo plenam
|
|
|
3967 illuminationem recipiat. Unde, secundum Dionysium, Baptismus
|
|
|
3968 dicitur illuminatio; Ez. XXXVI, 25: <i>effundam super vos aquam
|
|
|
3969 mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris</i>. Et
|
|
|
3970 ideo signanter hoc Evangelium legitur illo die in Quadragesima quo
|
|
|
3971 incipit fieri scrutinium baptizandorum in sabbato sancto. Nec sine
|
|
|
3972 causa Evangelista subdit interpretationem piscinae, dicens <i>quod
|
|
|
3973 interpretatur missus</i>: quia quicumque baptizantur oportet
|
|
|
3974 baptizari in Christo, qui est missus a patre; Gal. III, 27:
|
|
|
3975 <i>quotquot baptizati estis, Christum induistis</i>. Nisi enim ille
|
|
|
3976 fuisset missus, nemo nostrum esset ab iniquitate dimissus. Secundum
|
|
|
3977 Gregorium autem, per salivam sapor intimae contemplationi
|
|
|
3978 accipitur, quae ad os de capite defluit, quia de caritate
|
|
|
3979 conditoris adhuc in hac vita nos positos, gustu revelationis
|
|
|
3980 tangit. Unde dominus salivam luto miscuit, et caeci nati oculos
|
|
|
3981 reparavit, quia superna gratia carnalem cogitationem nostram per
|
|
|
3982 mixtionem suae contemplationis irradiat, et ab originali caecitate
|
|
|
3983 homines ad intellectum reformat et cetera.</p>
|
|
|
3984 <br />
|
|
|
3985 <div class="D">Lectio 2</div>
|
|
|
3986 <p title="Super Io., cap. 9 l. 2"><a name="87480"><span class=
|
|
|
3987 "ref">[87480] Super Io., cap. 9 l. 2</span></a> Posita miraculosa
|
|
|
3988 illuminatione caeci, hic consequenter ponitur miraculi examinatio,
|
|
|
3989 et primo quidem miraculum examinatur a populo; secundo a Pharisaeis
|
|
|
3990 et principibus, ibi <i>adducunt eum ad Pharisaeos</i>; tertio
|
|
|
3991 caecus propter suam confessionem instruitur a Christo et
|
|
|
3992 commendatur, ibi <i>audivit Iesus quia eiecerunt eum foras</i>.
|
|
|
3993 Circa primum tria facit, quia primo inquiritur de persona
|
|
|
3994 illuminati; secundo de ipsa illuminatione, ibi <i>dicebant ergo
|
|
|
3995 ei</i> etc.; tertio de persona illuminantis, ibi <i>et dixerunt ei:
|
|
|
3996 ubi est ille?</i> Circa primum tria facit. Primo ponitur quaestio
|
|
|
3997 de persona illuminati; secundo assumuntur diversae opiniones ad
|
|
|
3998 quaestionem; tertio determinatur quaestio. Ponitur quidem quaestio
|
|
|
3999 a populo. Unde dicit <i>itaque vicini, et qui viderant eum prius,
|
|
|
4000 quia mendicus erat, dicebant: nonne hic est qui sedebat et
|
|
|
4001 mendicabat?</i> Ubi duo consideranda occurrunt. Unum est quod ex
|
|
|
4002 miraculi magnitudine ipsum incredibile reddebatur: unde dicebant,
|
|
|
4003 infra: <i>a saeculo non est auditum quod aperuerit quis oculos
|
|
|
4004 caeci nati</i>. Unde impletur in eis quod dicitur Hab. I, 5:
|
|
|
4005 <i>opus factum est in diebus nostris, quod nemo credet cum
|
|
|
4006 narrabitur</i>. Aliud est mirabilis Dei clementia, quia non solum
|
|
|
4007 circa potentes, sed etiam circa ignobiles dominus miracula
|
|
|
4008 operatur, dum eos qui mendicant, cum multa pietate curabat: in quo
|
|
|
4009 ostenditur quod propter paupertatem nullum repellit, qui propter
|
|
|
4010 salutem hominum venit; Iac. II, 5: <i>nonne dominus elegit
|
|
|
4011 pauperes, divites in fide, et haeredes regni?</i> Unde et isti
|
|
|
4012 signanter dicunt <i>nonne hic est qui sedebat et mendicabat?</i>
|
|
|
4013 Quasi dicant, ignobilis et curatione indignus. Contra dicitur
|
|
|
4014 Baruch III, 26: <i>ibi gigantes nominati</i>. Opiniones autem
|
|
|
4015 ponuntur a plebe: unde dicit <i>alii dicebant quia hic est</i>,
|
|
|
4016 scilicet qui mendicabat; et hoc ideo, quia pluries eum viderant
|
|
|
4017 mendicantem, et similiter discurrentem per civitatem, quando cum
|
|
|
4018 luto ad natatoria ibat, inspexerant. Unde non ultra poterant
|
|
|
4019 dicere, non est hic. Sed aliorum opinio erat contraria: unde
|
|
|
4020 dicebant <i>nequaquam</i>, scilicet hic est, <i>sed similis eius
|
|
|
4021 est</i>. Cuius ratio est, quia, ut Augustinus dicit, oculi
|
|
|
4022 restituti mutaverunt vultum eius. Nihil enim ita cognoscibile sicut
|
|
|
4023 visus; Eccli. c. XIX, 26: <i>ex visu cognoscitur sensatus</i>.
|
|
|
4024 Quaestio determinatur per caecum; quia <i>ille dicebat</i>,
|
|
|
4025 scilicet caecus, <i>ego sum</i>, scilicet qui mendicabam. Vox grata
|
|
|
4026 est ista, ne damnetur ingrata. Quia enim non poterat esse ingratus
|
|
|
4027 tanto beneficio, nec aliud signum gratitudinis ostendere poterat
|
|
|
4028 quam quod constanter confiteretur se a Christo curatum, dicit
|
|
|
4029 <i>ego sum</i>, qui scilicet caecus eram, et mendicabam; et modo
|
|
|
4030 video; Tob. c. XII, 6: <i>benedicite Deum, coeli, et coram omnibus
|
|
|
4031 viventibus confitemini ei, quia fecit vobiscum misericordiam
|
|
|
4032 suam</i>. Consequenter cum dicit <i>dicebant ergo ei: quomodo
|
|
|
4033 aperti sunt oculi tui?</i>, agitur de inquisitione facti, scilicet
|
|
|
4034 de ipsa illuminatione, et primo ponitur quaestio Iudaeorum; secundo
|
|
|
4035 responsio caeci, ibi <i>respondit: ille homo, qui dicitur Iesus,
|
|
|
4036 lutum fecit</i> et cetera. Dicit ergo: si tu es ille qui caecus
|
|
|
4037 mendicabas, dic ergo nobis <i>quomodo aperti sunt tibi oculi?</i>
|
|
|
4038 Sed ista quaestio ex curiositate procedit, quia hunc modum nec ipse
|
|
|
4039 qui curatus est, nec nos novimus; Eccli. c. III, 24: <i>in pluribus
|
|
|
4040 operibus eius ne fueris curiosus</i>. Responsio caeci fuit
|
|
|
4041 mirabilis, unde dicit <i>respondit: ille homo, qui dicitur Iesus,
|
|
|
4042 lutum fecit, et unxit oculos meos</i> et cetera. In qua primo
|
|
|
4043 quidem demonstrat personam illuminantem, dicens <i>ille homo qui
|
|
|
4044 dicitur Iesus</i>. Recte nominat eum hominem, quem hominem noverat,
|
|
|
4045 et verus homo erat; Phil. c. II, 7: <i>in similitudinem hominum
|
|
|
4046 factus</i>. Licet autem eum non vidisset, quia caecus ab eo
|
|
|
4047 recessit, ad Siloe vadens, cognovit eum ex auditu et collocutione
|
|
|
4048 hominum de ipso. Secundo recitat factum, dicens <i>lutum fecit, et
|
|
|
4049 unxit oculos meos</i>; ubi se veracem ostendit, non asserens
|
|
|
4050 incerta. Dominus enim lutum fecerat ex sputo, quod quidem iste
|
|
|
4051 nescivit; sed lutum factum, et oculis superpositum, per sensum
|
|
|
4052 tactus didicit; et ideo non dixit lutum fecit ex sputo sed
|
|
|
4053 simpliciter <i>lutum fecit, et unxit oculos meos</i>; I Io. c. I,
|
|
|
4054 1: <i>quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, et perspeximus,
|
|
|
4055 et manus nostrae contrectaverunt (...) testamur et annuntiamus
|
|
|
4056 vobis</i>. Tertio refert mandatum dicens <i>et dixit mihi</i>,
|
|
|
4057 scilicet Iesus, <i>vade ad natatoria Siloe, et lava</i>. Hoc etiam
|
|
|
4058 nobis necessarium est; nam si volumus mundari a caecitate cordis,
|
|
|
4059 oportet quod spiritualiter lavemur; Is. I, 16: <i>lavamini, mundi
|
|
|
4060 estote</i>. Quarto commendat suam obedientiam, dicens <i>et abii,
|
|
|
4061 et lavi</i>, quasi diceret: ex quo mandatum audivi, desiderio
|
|
|
4062 visionis ductus, executus sum mandatum. Neque mirum: quia dicitur
|
|
|
4063 Prov. VI, 23: <i>mandatum</i>, scilicet impletum, <i>lucerna est,
|
|
|
4064 et lex lux</i>. Quinto confitetur beneficii effectum, dicens <i>et
|
|
|
4065 vidi</i>. Et recte post obedientiam illuminatur: quia, ut dicitur
|
|
|
4066 Act. V, 32, <i>dabit spiritum sanctum obedientibus sibi</i>. Vide
|
|
|
4067 caeci constantiam. Nam, ut Augustinus dicit, <i>ecce annuntiator
|
|
|
4068 factus est gratiae, ecce evangelizat et confitetur Iudaeis</i>.
|
|
|
4069 Caecus ille confitebatur, et cor impiorum stringebatur, quia non
|
|
|
4070 habebant lumen, scilicet in corde, quod ille habebat in facie.
|
|
|
4071 Consequenter cum dicit <i>et dixerunt ei: ubi est ille?</i> Ponitur
|
|
|
4072 inquisitio de persona illuminantis; et primo ponitur Iudaeorum
|
|
|
4073 quaestio, cum dicunt <i>ubi est ille?</i> Malitiose interrogant
|
|
|
4074 occisionem meditantes; iam enim adversus Christum conspiraverant;
|
|
|
4075 supra VIII, 40: <i>nunc autem quaeritis me interficere?</i> Secundo
|
|
|
4076 ponitur caeci responsio, cum ait <i>nescio</i>. Ut Augustinus
|
|
|
4077 dicit, ex verbis apparet quod sicut corporaliter in ipso gestum
|
|
|
4078 fuit, ita spiritualiter diversis temporibus repraesentatur. Nam
|
|
|
4079 adhuc primo linitur caecus, et post lotus videt. Et inunctio quidem
|
|
|
4080 inchoationem sanitatis corporalis repraesentat; lotio autem
|
|
|
4081 perfectam consequitur sanitatem. Specialiter autem inunctio efficit
|
|
|
4082 catechumenum; lotio, scilicet Baptismus, perficit et illuminat. Sic
|
|
|
4083 ergo diversa diversis temporibus repraesentatur fides. Nam per hoc
|
|
|
4084 quod dicit <i>nescio</i>, repraesentatur fides imperfecta in
|
|
|
4085 catechumenis; supra IV: <i>vos adoratis quod nescitis</i>. Potest
|
|
|
4086 etiam per hoc significari fides nostra; I Cor. XIII, 9: <i>ex parte
|
|
|
4087 enim cognoscimus et ex parte prophetamus</i>. Consequenter cum
|
|
|
4088 subditur <i>adducunt eum ad Pharisaeos</i>, agitur de inquisitione,
|
|
|
4089 et primo inquirunt a caeco; secundo a parentibus, ibi <i>non
|
|
|
4090 crediderunt ergo Iudaei</i>. Circa primum tria facit. Primo
|
|
|
4091 praesentatur inquirendus; secundo ponitur inquirentium intentio;
|
|
|
4092 tertio ponitur ipsa inquisitio. Inquirendus autem, scil. caecus,
|
|
|
4093 praesentatur a populo Pharisaeis; unde <i>adducunt</i>, scilicet
|
|
|
4094 turbae, <i>eum qui caecus fuerat, ad Pharisaeos</i>; et hoc ideo,
|
|
|
4095 quia quaesierant ab eo ubi esset Iesus, ut si eum invenirent
|
|
|
4096 ducerent eum ad Pharisaeos, damnandum propter solutionem sabbati.
|
|
|
4097 Quia vero Christum non habuerunt, ducunt caecum, ut eum vehementius
|
|
|
4098 interrogantes, cogant importunitate vel timore aliquid falsitatis
|
|
|
4099 contra Christum confingere; Ier. V, 5: <i>ibo ergo ad optimates;
|
|
|
4100 ipsi enim cognoverunt viam domini, iudicium Dei sui; et ecce hi
|
|
|
4101 magis confregerunt iugum, ruperunt vincula</i>. Intentionem autem
|
|
|
4102 eorum Evangelista perversam esse ostendit, dicens <i>erat autem
|
|
|
4103 sabbatum quando lutum fecit</i>. Hoc dicit, ut eorum malam mentem
|
|
|
4104 demonstret, et causam propter quam eum quaerebant; ut scilicet
|
|
|
4105 occasionem contra eum invenirent, et detraherent miraculo per
|
|
|
4106 aestimatam legis praevaricationem; cum tamen, Matth. XII, 8,
|
|
|
4107 dicatur quod <i>dominus est filius hominis etiam sabbati</i>.
|
|
|
4108 Examinatio autem fit a Pharisaeis, cum dicitur <i>iterum ergo
|
|
|
4109 interrogabant eum Pharisaei</i>, etc., et primo interrogant de
|
|
|
4110 facto; secundo de persona facientis, ibi <i>dicebant ergo ex
|
|
|
4111 Pharisaeis quidam</i>. Circa primum duo facit. Primo ponitur eorum
|
|
|
4112 interrogatio; secundo caeci responsio. Interrogant autem eum de
|
|
|
4113 materia consecutae visionis: unde <i>iterum interrogabant eum
|
|
|
4114 Pharisaei</i> etc.: non ut scirent, sed ut calumniam inferrent et
|
|
|
4115 falsitatem imponerent. Respondit autem caecus, non dictis
|
|
|
4116 contraria, nec dissona veritati. Unde <i>ille</i>, scilicet caecus,
|
|
|
4117 <i>dixit eis: lutum posuit mihi super oculos</i>. Ubi primo
|
|
|
4118 admiranda est caeci constantia; nam etsi coram turbis, a quibus
|
|
|
4119 sine periculo interrogabatur, veritatem dixerat, non magnum
|
|
|
4120 videbatur; sed hoc mirae est constantiae quod in ampliori periculo
|
|
|
4121 constitutus, scilicet coram Pharisaeis, neque negat, neque
|
|
|
4122 contraria dicit prioribus, secundum illud Ps. CXVIII, 46:
|
|
|
4123 <i>loquebar de testimoniis tuis in conspectu regum, et non
|
|
|
4124 confundebar</i>. Secundo admiranda est eius industria; nam mores
|
|
|
4125 recitantium servat, qui primo diffuse et cum circumstantiis omnibus
|
|
|
4126 referunt; et si secundo referri oporteat, succinctius loquuntur.
|
|
|
4127 Unde neque nomen dicentis expressit, neque quoniam: <i>dixit mihi:
|
|
|
4128 vade et lava</i>, sed confestim solam substantiam facti tangens,
|
|
|
4129 dicit <i>lutum fecit</i>. Consequenter cum subditur <i>dicebant
|
|
|
4130 ergo ex Pharisaeis quidam</i> etc., fit inquisitio de persona
|
|
|
4131 illuminantis, et primo ponuntur diversae sententiae Pharisaeorum de
|
|
|
4132 Christo; secundo exquiritur sententia caeci, ibi <i>dicunt ergo
|
|
|
4133 caeco iterum</i>. Circa primum tria facit. Primo ponit opinionem
|
|
|
4134 Christum blasphemantium; secundo opinionem eum commendantium; et
|
|
|
4135 tertio concludit, quod inter eos erat schisma et dissidium. Circa
|
|
|
4136 primum sciendum est, quod illi qui malitiose contra aliquem agunt,
|
|
|
4137 tacent, si quid boni in facto eius vident; et mala, si qua
|
|
|
4138 videntur, manifestant, etiam bonum in malum convertentes; secundum
|
|
|
4139 illud Eccli. XI, 33: <i>bona in mala convertens insidiatur, et in
|
|
|
4140 electis imponet maculam</i>. Quod et isti faciunt; nam id quod
|
|
|
4141 videbatur bonum, scil. caeci illuminationem, subticentes, quod
|
|
|
4142 contra Christum esse poterat, manifestant, scilicet solutionem
|
|
|
4143 sabbati. Unde <i>dicebant quidam ex Pharisaeis</i>, scilicet
|
|
|
4144 malitiosi et pravi, <i>non est hic homo a Deo, qui sabbatum non
|
|
|
4145 custodit</i>; cum tamen Christus sabbatum servaret. Dominus enim
|
|
|
4146 prohibens operari in sabbato, intendit de opere servili, quod est
|
|
|
4147 peccatum; supra VIII, 34: <i>qui facit peccatum, servus est
|
|
|
4148 peccati</i>. Ergo qui facit opera peccati in sabbato, solvit
|
|
|
4149 sabbatum. Christus ergo qui sine peccato erat, potius sabbatum,
|
|
|
4150 quam ipsi, custodiebat. Commendantium autem opinio ponitur, cum
|
|
|
4151 subdit <i>quomodo potest homo peccator haec signa facere?</i> Isti
|
|
|
4152 enim aliquam fidem ex signis conceperant et imperfecte et
|
|
|
4153 imbecilliter erant dispositi; quia ex timore Pharisaeorum et
|
|
|
4154 principum, quasi sub dubio proponunt, dicentes <i>quomodo potest
|
|
|
4155 homo peccator haec signa facere?</i> Infra XII, 42, dicitur, quod
|
|
|
4156 <i>multi ex principibus crediderunt in eum, sed propter Pharisaeos
|
|
|
4157 non confitebantur</i>. Qui tamen potius debuissent ostendere
|
|
|
4158 qualiter sabbatum non solveret, et convenienter respondere pro
|
|
|
4159 Iesu. Dissidium autem concludit inter eos, dicens <i>et schisma
|
|
|
4160 erat inter eos</i>: quod scilicet fuerat etiam inter populos; et
|
|
|
4161 hoc erat signum interitus illorum; Oseae X, 2: <i>divisum est cor
|
|
|
4162 eorum, nunc interibunt</i>; Matth. XII, 25: <i>omne regnum in
|
|
|
4163 seipsum divisum, desolabitur</i>. Consequenter inquirunt sententiam
|
|
|
4164 a caeco, et dicunt <i>tu quid dicis de illo qui aperuit oculos
|
|
|
4165 tuos?</i> Et primo ponitur Pharisaeorum interrogatio; secundo caeci
|
|
|
4166 responsio. Interrogant quidem cum dicunt <i>tu quid dicis de
|
|
|
4167 illo?</i> Quae quidem interrogatio, secundum Chrysostomum, non est
|
|
|
4168 eorum qui Christum blasphemabant, sed eorum qui commendabant. Et
|
|
|
4169 hoc apparet ex modo interrogandi. Unde commemorant ei receptum
|
|
|
4170 beneficium, dicentes <i>tu quid dicis de illo qui aperuit oculos
|
|
|
4171 tuos?</i> Alioquin si alii interrogassent, non hoc dixissent, sed
|
|
|
4172 potius, qui solvit sabbatum. Ideo autem beneficium commemorant, ut
|
|
|
4173 eum gratum reddentes, inducant ad Christi praedicationem. Secundum
|
|
|
4174 autem Augustinum, est interrogatio adversariorum, volentium
|
|
|
4175 calumniari hominem qui constanter veritatem confitebatur, vel ut ex
|
|
|
4176 timore mutaret sententiam, vel saltem ut eum de synagoga eiicerent.
|
|
|
4177 Responsio autem caeci constans ponitur: unde subdit <i>ille autem
|
|
|
4178 dixit, quia propheta est</i>. Licet enim adhuc, quasi inunctus in
|
|
|
4179 corde, Dei filium nondum confiteretur, constanter tamen quod
|
|
|
4180 sentiebat expressit, non tamen mentitus est. Nam ipse dominus de se
|
|
|
4181 dixit Mc. VI, 4 et Matth. XIII, 57: <i>non est propheta sine honore
|
|
|
4182 nisi in patria sua</i>; Deut. XVIII, 15: <i>prophetam suscitabit
|
|
|
4183 vobis Deus, ipsum audietis</i>. Consequenter cum dicit <i>non
|
|
|
4184 crediderunt ergo Iudaei de illo</i>, agitur de inquisitione a
|
|
|
4185 parentibus, et primo ponitur causa inquisitionis; secundo subditur
|
|
|
4186 interrogatio, ibi <i>et interrogaverunt</i>; tertio adhibetur
|
|
|
4187 responsio, ibi <i>responderunt ergo eis</i>; quarto assignatur
|
|
|
4188 responsionis ratio, ibi <i>hoc dixerunt parentes eius</i>. Causa
|
|
|
4189 autem secundae inquisitionis fuit infidelitas Pharisaeorum. Et hoc
|
|
|
4190 est quod dicit <i>non crediderunt ergo de illo</i>, scilicet
|
|
|
4191 Pharisaei, <i>quod caecus natus fuisset, et vidisset, donec
|
|
|
4192 vocaverunt parentes eius</i>, scilicet caeci, qui viderat. Hoc
|
|
|
4193 quidem faciunt volentes annullare Christi miraculum, ne perdant
|
|
|
4194 gloriam suam; supra V, 44: <i>quomodo potestis credere, qui gloriam
|
|
|
4195 ab invicem accipitis?</i> Inquisitio autem ponitur a Pharisaeis ad
|
|
|
4196 parentes: ubi tria proponunt. Primo de persona filii, dicentes
|
|
|
4197 <i>hic est filius vester?</i> Quasi dicerent: numquid est hic?
|
|
|
4198 Secundo de eius caecitate: unde subdunt <i>quem dicitis quia natus
|
|
|
4199 est caecus?</i> Non dicunt, qui quandoque fuit caecus sed <i>quem
|
|
|
4200 dicitis</i>; quasi dicerent: hoc confingitis. Numquid hoc est
|
|
|
4201 verum? Sed, o inquinati. Quis pater eligeret talia mentiri de
|
|
|
4202 filio? Conantur enim per hoc eos ad negationem ducere. Tertio
|
|
|
4203 quaerunt de modo consecutae visionis, dicentes <i>quomodo ergo nunc
|
|
|
4204 videt?</i> Quasi dicant: aut hoc est falsum quod nunc videat, aut
|
|
|
4205 primum quod caecus fuerat; sed constat hoc esse verum, quod videt:
|
|
|
4206 falsum ergo fuit quod caecum eum dicebant; Eccli. c. XIII, 14:
|
|
|
4207 <i>ex multa enim loquela tentabit te, et subridens interrogabit te
|
|
|
4208 de absconditis tuis</i>. Responsio parentum ponitur consequenter,
|
|
|
4209 cum dicit <i>responderunt eis parentes eius</i> et cetera. De
|
|
|
4210 tribus autem interrogaverant Pharisaei; sed de duobus constanter
|
|
|
4211 respondent, et de tertio remittunt ad filium. Primo quidem
|
|
|
4212 confitentur primum, scilicet quod filius eorum sit: unde dicunt
|
|
|
4213 <i>scimus quia hic est filius noster</i>. Item confitentur
|
|
|
4214 secundum, cum subdunt <i>et quia caecus natus est</i>. In quo patet
|
|
|
4215 quod veritas semper vincit mendacium. Unde in apocryphis Esdrae
|
|
|
4216 dicitur, quod <i>veritas super omnia vincit</i>. Tertium autem,
|
|
|
4217 scilicet qualiter vidit, dicunt <i>quomodo autem nunc videat,
|
|
|
4218 nescimus</i>. Secundo de persona illuminante, cum subdunt <i>aut
|
|
|
4219 quis aperuit oculos eius, nos nescimus</i>. Hoc ideo dicunt, quia
|
|
|
4220 inquisitio fiebat contra personam illuminantem. Et ideo remittunt
|
|
|
4221 ad filium, dicentes <i>ipsum interrogate: aetatem habet, ipse de se
|
|
|
4222 loquatur</i>; quasi dicant: etsi genuimus eum caecum, non tamen
|
|
|
4223 mutum; unde loqui potest pro se in causa. Quod quidem dispensative
|
|
|
4224 factum est, ut, dum parentes confitentur quod sciunt, et caecus
|
|
|
4225 confirmat qui est curatus, veritas miraculi magis appareret. Ratio
|
|
|
4226 autem responsionis ponitur, cum subdit <i>hoc dixerunt parentes
|
|
|
4227 eius</i>, quoniam timebant Iudaeos: adhuc enim imperfecti erant,
|
|
|
4228 nec adimplere ausi quod dicit dominus, Matth. X, 28: <i>nolite
|
|
|
4229 timere eos qui occidunt corpus</i>. Causa autem timoris fuit,
|
|
|
4230 <i>quia iam conspiraverant Iudaei, ut si quis eum confiteretur esse
|
|
|
4231 Christum, extra synagogam fieret</i>. Infra XVI, 1: <i>haec locutus
|
|
|
4232 sum vobis, ut non scandalizemini: absque synagogis facient vos</i>.
|
|
|
4233 Et, ut dicit Augustinus, iam non erat malum fieri extra synagogam:
|
|
|
4234 nam quos illi repellebant, Christus recipiebat.</p>
|
|
|
4235 <br />
|
|
|
4236 <div class="D">Lectio 3</div>
|
|
|
4237 <p title="Super Io., cap. 9 l. 3"><a name="87481"><span class=
|
|
|
4238 "ref">[87481] Super Io., cap. 9 l. 3</span></a> Posita supra
|
|
|
4239 inquisitione negotii, scilicet a caeco et parentibus, hic
|
|
|
4240 persuadent negare veritatem, et afferre falsitatem, et primo
|
|
|
4241 persuadent veritatis negationem; secundo irrogant maledictionem;
|
|
|
4242 tertio inferunt condemnationem. Secundum ibi <i>maledixerunt ergo
|
|
|
4243 ei</i>; tertium ibi <i>responderunt et dixerunt ei: in peccatis
|
|
|
4244 natus es totus</i>. Circa primum duo facit. Primo ostendit quomodo
|
|
|
4245 persuadent ei veritatem negare; secundo quomodo iterato
|
|
|
4246 interrogant, ut calumniam possint inferre, ibi <i>dixerunt ergo
|
|
|
4247 illi: quid fecit tibi?</i> Circa primum duo facit. Primo proponit
|
|
|
4248 eorum malitiam; secundo caeci constantiam, ibi <i>dixit ergo
|
|
|
4249 ille</i>. Malitia Pharisaeorum ostenditur in veritatis negandae
|
|
|
4250 persuasione. Constantia caeci apparet in firma veritatis
|
|
|
4251 confessione. Dicit ergo, quantum ad primum, <i>vocaverunt ergo</i>,
|
|
|
4252 scilicet Pharisaei, <i>rursum hominem qui fuerat caecus</i>: nam
|
|
|
4253 parentes interrogati remiserant eos ad caecum, <i>et dixerunt ei:
|
|
|
4254 da gloriam Deo</i>. Unum dicunt, sed aliud intendunt. Intendunt
|
|
|
4255 quidem ut cogant eum dicere, se non fuisse illuminatum a Christo,
|
|
|
4256 vel, si hoc non possunt, saltem confiteatur se ab eo aliquo
|
|
|
4257 maleficio curatum. Hoc tamen non aperte dicunt; sed tacite et sub
|
|
|
4258 praetextu religionis. Ad hoc enim inducere volunt dicentes <i>da
|
|
|
4259 gloriam Deo</i>; quasi dicant: illuminatus es; sed hoc non est nisi
|
|
|
4260 a Deo: ergo hoc nulli alii attribuas nisi Deo, et non isti,
|
|
|
4261 scilicet Christo, quia si hoc facis, ostendis te non accepisse a
|
|
|
4262 Deo curationis beneficium, quia Deus per peccatores non operatur
|
|
|
4263 miracula. Unde subdunt <i>nos scimus quia hic homo peccator
|
|
|
4264 est</i>; quasi dicerent: confitere quoniam hic nihil operatus est,
|
|
|
4265 nega quod accepisti. Sed, ut Augustinus dicit, si hoc fecisset, non
|
|
|
4266 dedisset gloriam Deo, sed potius ingratus existens blasphemasset.
|
|
|
4267 Sed vere mendacium locutus est stylus Pharisaeorum, dicentium
|
|
|
4268 <i>nos scimus quoniam hic homo peccator est</i>; nam supra VIII, v.
|
|
|
4269 46, eumdem de peccato arguere non potuerunt, cum dixit: <i>quis ex
|
|
|
4270 vobis arguet me de peccato?</i> Nec mirum, quia hoc dicitur I Petr.
|
|
|
4271 II, 22: <i>peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore
|
|
|
4272 eius</i>. Hic ponitur caeci constantia: nam stomachatus contra
|
|
|
4273 Pharisaeorum duritiam, et impatiens ad verba eorum, cum veritatis
|
|
|
4274 assertione dicit <i>si peccator est, nescio</i>. Sed, cum supra
|
|
|
4275 dixerit <i>quia propheta est</i>, numquid hoc propter timorem quasi
|
|
|
4276 dubitans dicit <i>si peccator est, nescio?</i> Absit; sed quasi
|
|
|
4277 indignatus Pharisaeos irridens. Quasi dicat: vos asseritis eum
|
|
|
4278 peccatorem; sed hoc ego nescio quod sit peccator, et miror quod hoc
|
|
|
4279 asseritis, quia opus fecit quod non videtur esse peccatoris,
|
|
|
4280 <i>quia caecus cum essem, modo video</i>, eius beneficio. Secundum
|
|
|
4281 Augustinum, hoc dicit ut neque pateretur calumniam, neque veritatem
|
|
|
4282 subcelaret. Fortassis enim si dixisset, scio eum iustum, quod verum
|
|
|
4283 erat, calumniati fuissent eum. Sed, secundum Chrysostomum, ideo hoc
|
|
|
4284 dixit ut daret eis maius testimonium, scilicet ipsius miraculosae
|
|
|
4285 operationis, et suam responsionem faceret fide dignam ab accepto
|
|
|
4286 beneficio. Hic iterato interrogant, ut calumniam inferant, et primo
|
|
|
4287 ponitur dolosa Pharisaeorum interrogatio; secundo respondentis
|
|
|
4288 caeci derisio, ibi <i>respondit eis</i> et cetera. Dicit ergo
|
|
|
4289 quantum ad primum, <i>dixerunt ergo illi: quid fecit tibi?</i> Quia
|
|
|
4290 enim caecus confessus fuerat se a Christo visum recepisse, quod
|
|
|
4291 isti non quaerebant, sed potius in ipso modo faciendi, contra
|
|
|
4292 Christum calumniam inferre intendebant. Ideo non dicunt, qualiter
|
|
|
4293 vidisti? Sed <i>quomodo aperuit tibi oculos?</i> Quasi dicant:
|
|
|
4294 numquid aliquo praestigio seu maleficio hoc fecit? Secundum illud
|
|
|
4295 Ps. XXXVII, 13: <i>qui quaerebant mala mihi, locuti sunt vanitates,
|
|
|
4296 et dolos tota die meditabantur</i>. Hic ponitur responsio: quia
|
|
|
4297 enim caecus quasi iam viderat, ideo non remisse, sed audacter de
|
|
|
4298 reliquo eis loquitur. Unde primo irridet Pharisaeorum iteratam
|
|
|
4299 interrogationem, dicens <i>dixi vobis iam, et audistis: quid iterum
|
|
|
4300 vultis audire?</i> Quasi dicat: ex quo semel dixi vobis, <i>quid
|
|
|
4301 iterum vultis audire?</i> Hoc enim insipientis est. Videtur enim
|
|
|
4302 quod non attenditis ad ea quae dicuntur. Unde non est ultra
|
|
|
4303 respondendum vobis, inaniter interrogantibus, et cavillari potius
|
|
|
4304 quam discere volentibus; Eccli. XXII, v. 9: <i>cum dormiente
|
|
|
4305 loquitur qui narrat stulto sapientiam: et in fine narrationis
|
|
|
4306 dicit: quis est hic?</i> Secundo deridet praesumptuosam
|
|
|
4307 Pharisaeorum intentionem, dicens <i>numquid et vos vultis discipuli
|
|
|
4308 eius fieri?</i> Quando enim aliquis diligenter inquirit: aut hoc
|
|
|
4309 facit bona intentione, ut scilicet ei adhaereat, aut mala, ut eum
|
|
|
4310 condemnet. Quia ergo isti diligenter quaerebant, et caecus non
|
|
|
4311 ausus est eis imponere quod mala intentione quaererent, declinat ad
|
|
|
4312 aliam partem, dicens <i>numquid et vos vultis discipuli eius
|
|
|
4313 fieri?</i> Quasi dicat: si non quaeritis malitiose, ergo vultis
|
|
|
4314 adhaerere ei; Ier. XIII, 23: <i>si mutare potest Aethiops pellem
|
|
|
4315 suam, aut pardus varietates suas; et vos poteritis bene facere</i>.
|
|
|
4316 Et, ut Augustinus dicit, illuminatus libenter volebat istos
|
|
|
4317 illuminare. Unde signanter dicit <i>et vos</i>, quasi se innuens
|
|
|
4318 discipulum; quasi dicat: <i>numquid et vos vultis</i>, ut et ego
|
|
|
4319 sum, <i>discipuli eius fieri?</i> Ego iam video, vestrae
|
|
|
4320 illuminationi non invideo. Et, ut Chrysostomus dicit, ex ista caeci
|
|
|
4321 constantia apparet quam forte quid sit veritas, quae si despectos
|
|
|
4322 assumpserit, claros et fortes eos facit. Et quam imbecille quid sit
|
|
|
4323 mendacium, quod etsi cum fortibus fuerit, imbecilles eos monstrat
|
|
|
4324 et reddit. Hic irrogatur caeco a Pharisaeis maledictio, et primo
|
|
|
4325 ponitur Pharisaeorum ad caecum maledictio; secundo caeci ad
|
|
|
4326 Pharisaeos redargutio, ibi <i>respondit ille</i>. Circa primum duo
|
|
|
4327 facit. Primo ponitur Pharisaeorum maledictio; secundo maledictionis
|
|
|
4328 occasio, ibi <i>nos autem Moysi discipuli sumus</i>. Dicit ergo
|
|
|
4329 quantum ad primum: <i>maledixerunt ei</i>, scilicet Pharisaei
|
|
|
4330 caeco, et <i>dixerunt: tu discipulus eius sis</i>. Quae quidem
|
|
|
4331 maledictio est, si pravum cor eorum discutias, non si verba
|
|
|
4332 perpendas: immo est summa benedictio. Et tale maledictum sit super
|
|
|
4333 nos, et super filios nostros; supra VIII, v. 31: <i>vere discipuli
|
|
|
4334 mei eritis, si manseritis in sermone meo</i>. Ideo tamen
|
|
|
4335 Evangelista dixit <i>maledixerunt</i>, quia ex malo eorum corde
|
|
|
4336 procedebant; Prov. XXVI, 23: <i>quomodo si ornare velis vas fictile
|
|
|
4337 argento sordido, sic labia tumentia cum pessimo corde sociata</i>.
|
|
|
4338 Et de hac maledictione dicitur in Ps. CVIII, v. 28: <i>maledicent
|
|
|
4339 illi, et ut benedices</i>; et Matth. V, 11: <i>beati eritis cum
|
|
|
4340 maledixerint vobis</i> et cetera. Causam maledictionis subiungit
|
|
|
4341 consequenter cum dicit <i>nos autem Moysi discipuli sumus</i>.
|
|
|
4342 Reputabant enim maledictionem quod caecus dixerat eis, quod fierent
|
|
|
4343 discipuli Christi; cum ipsi gloriarentur se esse discipulos Moysi,
|
|
|
4344 quem maiorem reputabant. Et ideo primo proponunt suam conditionem,
|
|
|
4345 dicentes <i>nos autem Moysi discipuli sumus</i>. Eccli. XXIV, 33:
|
|
|
4346 <i>legem mandavit Moyses in primitiis iustitiarum</i> et cetera.
|
|
|
4347 Sed falsa est eorum gloria, quia nec eum sequebantur, nec praecepta
|
|
|
4348 eius implebant; supra V, 46: <i>si crederetis Moysi, crederetis
|
|
|
4349 forsitan et mihi</i>; quasi dicat: nec sequimini servum, et deorsum
|
|
|
4350 ponitis contra dominum. Secundo extollunt Moysi dignitatem, cum
|
|
|
4351 dicunt <i>nos scimus quia Moysi locutus est Deus</i>. In quo verum
|
|
|
4352 dicunt, quia, ut dicitur Ex. XXXIII, 11, <i>loquebatur dominus
|
|
|
4353 Moysi facie ad faciem, sicut loqui solet homo ad amicum suum</i>;
|
|
|
4354 et Num. XII, 6, dicit dominus: <i>si fuerit inter vos propheta
|
|
|
4355 domini, in visione apparebo ei, vel per somnium loquar ad illum. At
|
|
|
4356 non talis servus meus Moyses, qui in omni domo mea fidelissimus
|
|
|
4357 est: ore enim ad os loquor ei</i>. Unde excellentiori modo
|
|
|
4358 loquebatur cum eo quam cum aliis prophetis. Et de hac locutione hic
|
|
|
4359 ipsi loquuntur. Constat autem quod cum ad Moysem Deus loqueretur
|
|
|
4360 verbum suum, quod dignitas Moysi est ex verbo Dei. Et sic verbum
|
|
|
4361 maioris dignitatis est quam Moyses; Hebr. c. III, 3: <i>amplioris
|
|
|
4362 gloriae iste</i>, scilicet Christus, <i>prae Moyse dignus habitus
|
|
|
4363 est, quanto ampliorem honorem habet domus, qui aedificavit
|
|
|
4364 illam</i>. Tertio occulte insinuant Christi dignitatem, cum dicit
|
|
|
4365 <i>hunc autem</i>, scilicet Christum, <i>nescimus unde sit</i>:
|
|
|
4366 quod quidem verum est, non tamen secundum eorum intentionem.
|
|
|
4367 Nesciebant enim patrem, unde Christus erat; supra VIII, 19:
|
|
|
4368 <i>neque me scitis, neque patrem meum</i>. Sed falsum est quantum
|
|
|
4369 ad eorum intentionem. Dixerunt enim <i>hunc autem nescimus unde
|
|
|
4370 sit</i>; quasi dicant: nullius auctoritatis est, et quasi
|
|
|
4371 apocryphum, ita ut non constet de eo an a Deo venerit; per quod
|
|
|
4372 videbantur ei imponere illud Ier. XXIII, v. 21: <i>non mittebam
|
|
|
4373 eos, et ipsi currebant</i>. Hic ponitur caeci contra Pharisaeos
|
|
|
4374 argutio, et primo admiratur eorum duritiam; secundo confutat eorum
|
|
|
4375 falsitatem, ibi <i>scimus autem quia peccatores Deus non audit</i>.
|
|
|
4376 Sciendum autem circa primum, quod non ea quae frequenter fiunt, et
|
|
|
4377 secundum communem modum miramur; sed insolita et ardua, sive bona,
|
|
|
4378 sive mala sint, admiramur. Nam insolita bona et ardua admiramur,
|
|
|
4379 secundum illud Esther XV, 17: <i>valde enim admirabilis es, domine,
|
|
|
4380 et facies tua plena est gratiarum</i>. Admiramur etiam ardua mala,
|
|
|
4381 secundum illud Ier. II, 12: <i>super hoc obstupescite, caeli (...)
|
|
|
4382 duo enim mala fecit populus meus</i>. Secundum hoc ergo respondens
|
|
|
4383 caecus, dixit eis <i>in hoc mirabile est quia vos nescitis unde
|
|
|
4384 sit</i>, quasi dicat: si aliquem parvum et nobis similem non
|
|
|
4385 reputaretis alicuius auctoritatis, non esset mirandum; sed quia
|
|
|
4386 videtis expressum et evidens signum divinae virtutis in Christo, et
|
|
|
4387 dicitis quia vos nescitis unde sit, valde mirabile est, praesertim
|
|
|
4388 quia aperuit mihi oculos. Falsitatem eorum confutat dicens
|
|
|
4389 <i>scimus autem quia peccatores Deus non audit</i>. Utitur tali
|
|
|
4390 ratione. Quemcumque Deus audit, est a Deo; sed Deus exaudivit
|
|
|
4391 Christum: ergo est a Deo. Primo ergo ponit primam; secundo assumit
|
|
|
4392 minorem, ibi <i>a saeculo non est auditum</i> etc.; et tertio
|
|
|
4393 infert conclusionem, ibi <i>si non esset hic a Deo, non poterat
|
|
|
4394 facere quidquam</i>. Circa primum duo facit. Primo insinuat quos
|
|
|
4395 Deus non audiat; secundo ostendit quos Deus audiat, ibi <i>sed si
|
|
|
4396 quis Dei cultor est (...) hunc exaudit</i>. Non audit autem Deus
|
|
|
4397 peccatores; et quantum ad hoc dicit <i>scimus quia peccatores Deus
|
|
|
4398 non audit</i>, quasi dicat: in ista opinione ego et vos
|
|
|
4399 consentimus, quod non exaudiantur peccatores a Deo. Unde in Ps.
|
|
|
4400 XVII, 42: <i>clamaverunt ad dominum, et non exaudivit eos</i>;
|
|
|
4401 Prov. I, 28: <i>tunc invocabunt me, et non audiam</i>. Sed contra.
|
|
|
4402 II Paral. VI, 36: <i>si autem peccaverint tibi</i> neque enim est
|
|
|
4403 homo qui non peccet, (...) <i>et reversi fuerint ad te in toto
|
|
|
4404 corde suo (...) aperiantur, quaeso, oculi tui, et aures tuae
|
|
|
4405 intentae sint ad orationem quae fit in loco isto</i>. Lc. XVIII,
|
|
|
4406 14, de publicano dicitur, quod <i>descendit iustificatus in domum
|
|
|
4407 suam</i>. Et propter hoc dicit Augustinus, quod caecus iste adhuc
|
|
|
4408 loquitur ut inunctus, nondum perfecte sciens. Nam et peccatores
|
|
|
4409 exaudit Deus, alias frustra publicanus diceret: <i>domine Deus,
|
|
|
4410 propitius esto mihi peccatori</i>. Si autem verbum caeci salvare
|
|
|
4411 volumus, dicendum est, quod Deus non exaudivit peccatores in
|
|
|
4412 peccatis persistentes; exaudivit tamen peccatores de peccatis
|
|
|
4413 poenitentes, qui magis sunt computandi in numero poenitentium, quam
|
|
|
4414 peccatorum. Sed insurgit dubitatio. Constat enim quod miracula non
|
|
|
4415 fiunt ab hominibus propria virtute, sed per orationem. Peccatores
|
|
|
4416 autem frequenter miracula faciunt, secundum illud Matth. VII, 22:
|
|
|
4417 <i>nonne in nomine tuo prophetavimus (...) et virtutes multas
|
|
|
4418 fecimus?</i> Et tamen Deus non novit eos. Non videtur ergo verum
|
|
|
4419 quod caecus dicit <i>scimus quia peccatores Deus non audit</i>. Ad
|
|
|
4420 hoc est duplex responsio. Una communis. Oratio enim duo habet, quia
|
|
|
4421 scilicet impetrat, et meretur: quandoque ergo impetrat, et non
|
|
|
4422 meretur; quandoque autem meretur, et non impetrat. Et sic nihil
|
|
|
4423 prohibet orationem peccatoris impetrare quod petit, absque hoc quod
|
|
|
4424 mereatur. Sic ergo Deus audit peccatores, non per modum meriti, sed
|
|
|
4425 inquantum ex divina virtute, quam praedicant, impetrant quod
|
|
|
4426 petunt. Alia est specialis, in casu isto quo loquebatur, scilicet
|
|
|
4427 quando miraculum factum notificabat personam Christi. Sciendum est
|
|
|
4428 autem, quod omne miraculum factum testimonium quoddam est.
|
|
|
4429 Quandoque ergo miraculum fit in testimonium veritatis praedicatae;
|
|
|
4430 quandoque autem in testimonium personae facientis. Est autem
|
|
|
4431 attendendum, quod nullum verum miraculum fit nisi virtute divina;
|
|
|
4432 et quod Deus numquam est testis mendacii. Dico ergo quod,
|
|
|
4433 quandocumque miraculum fit in testimonium doctrinae praedicatae,
|
|
|
4434 necessarium est doctrinam illam esse veram, etsi persona praedicans
|
|
|
4435 non sit bona. Quando etiam fit in testimonium personae, necesse est
|
|
|
4436 similiter quod persona illa sit bona. Constat autem quod miracula
|
|
|
4437 Christi fiebant in testimonium personae eius; supra V, 36: <i>opera
|
|
|
4438 quae dedit mihi pater ut perficiam ea, testimonium perhibent de
|
|
|
4439 me</i>. Hoc ergo modo loquendo caecus dixit, quod <i>numquam Deus
|
|
|
4440 peccatores audit</i>, scilicet quod faciant miracula attestantia
|
|
|
4441 sanctitati peccatorum. Consequenter cum dicit <i>sed si quis Dei
|
|
|
4442 cultor est (...) hunc exaudit</i>, ostendit quod iusti exaudiuntur
|
|
|
4443 a Deo et per modum meriti. Ubi sciendum est, quod operatio
|
|
|
4444 miraculorum attribuitur fidei; Matth. XXI, 21: <i>si dixeritis huic
|
|
|
4445 monti, tolle, et iacta te in mare, fiet</i>. Cuius ratio est, quia
|
|
|
4446 miracula fiunt per omnipotentiam Dei, cui fides innititur: qui ergo
|
|
|
4447 vult impetrare a Deo aliquid, oportet quod habeat fidem; Iac. I, 6:
|
|
|
4448 <i>postulet autem in fide</i>. Si autem vult merendo impetrare,
|
|
|
4449 oportet quod faciat Dei voluntatem. Et ista duo hic ponuntur.
|
|
|
4450 Quantum ad primum dicit <i>sed si quis Dei cultor est</i>, per
|
|
|
4451 sacrificia et hostias; Is. XIX, 21: <i>colent eum in hostiis</i>
|
|
|
4452 etc. in his enim consistit cultus latriae, quae fidei attestatur.
|
|
|
4453 Quantum ad secundum dicit <i>et voluntatem eius facit</i>, implendo
|
|
|
4454 eius mandatum, <i>hunc exaudit</i>: supple, Deus. Hic assumit
|
|
|
4455 minorem suae rationis; quasi dicat: ex ipso opere eius, quod adhuc
|
|
|
4456 nullus hominum fecit, manifestum est quod per operationem Dei hoc
|
|
|
4457 fecit, et quod exauditus est a Deo; infra XV, 24: <i>si opera non
|
|
|
4458 fecissem in eis quae nemo alius fecit, peccatum non haberent</i>.
|
|
|
4459 Hic infert conclusionem; quasi dicat: ex quo talia opera operatur,
|
|
|
4460 manifestum est quod est a Deo. Nam, <i>nisi esset hic a Deo, non
|
|
|
4461 poterat facere quidquam</i>, scilicet libere, constanter et
|
|
|
4462 veraciter: quia ut dicitur infra XV, 5: <i>sine me nihil potestis
|
|
|
4463 facere</i>. Hic Pharisaei caecum condemnant. In qua quidem
|
|
|
4464 condemnatione triplicem defectum sive peccatum incurrunt; scilicet
|
|
|
4465 mendacii, superbiae et iniustitiae. Mendacii quidem, caecitatem
|
|
|
4466 improperando; unde dicunt <i>in peccatis natus es totus</i>. Ubi
|
|
|
4467 sciendum est, Iudaeos huius opinionis fuisse, quod omnes
|
|
|
4468 infirmitates et adversitates temporales provenirent hominibus
|
|
|
4469 propter eorum praecedentia peccata; quam quidem opinionem asserit
|
|
|
4470 Eliphaz dicens, Iob c. IV, 7: <i>recordare, obsecro, quis unquam
|
|
|
4471 innocens periit, aut quando recti deleti sunt? Quin potius vidi eos
|
|
|
4472 qui operantur iniquitatem et seminant dolos, et metunt eos, flante
|
|
|
4473 Deo, periisse</i>. Cuius quidem opinionis ratio est, quia in veteri
|
|
|
4474 lege et pro bonis praemia temporalia, et pro malis poenae
|
|
|
4475 temporales promittebantur; Is. I, 19: <i>si volueritis et
|
|
|
4476 audieritis me, bona terrae comedetis</i>. Videntes ergo quod iste
|
|
|
4477 homo caecus natus fuerat, credebant quod hoc contigisset ei propter
|
|
|
4478 sua peccata; et ideo dicunt <i>in peccatis natus es totus</i>. Sed
|
|
|
4479 falsum dicunt, quia supra, eodem, dominus: <i>neque hic peccavit,
|
|
|
4480 neque parentes eius</i>; Eccli. XIX, 28: <i>est correctio mendax in
|
|
|
4481 ira contumeliosi</i>. Addunt autem, <i>totus</i>, ut ostendant quod
|
|
|
4482 non solum est peccatis inquinatus quantum ad animam, secundum quod
|
|
|
4483 omnes nascuntur peccatores, sed etiam quod peccatorum vestigia
|
|
|
4484 appareant in corpore per caecitatem. Vel, secundum Chrysostomum,
|
|
|
4485 <i>totus</i>, idest, toto tempore vitae tuae, et a primaeva aetate
|
|
|
4486 in peccatis es. Superbiae vero defectum incurrunt, contemnendo
|
|
|
4487 caeci doctrinam, cum dicunt <i>tu doces nos?</i> Quasi dicerent:
|
|
|
4488 non es dignus. In quo apparet eorum superbia: nullus enim homo,
|
|
|
4489 quantumcumque sapiens, debet a quocumque parvo doctrinam repellere;
|
|
|
4490 unde apostolus docet, I Cor. XIV, 30, quod si minori aliquid
|
|
|
4491 revelatum fuerit, quod tunc maiores debent tacere, et eum audire.
|
|
|
4492 Dan. XIII, v. 60 dicitur quod totus populus et seniores audierunt
|
|
|
4493 iudicium pueri iunioris, scilicet Danielis, cuius spiritum dominus
|
|
|
4494 suscitavit. Iniustitiae autem defectum incurrunt, iniuste eum
|
|
|
4495 eiiciendo: unde dicitur, quod <i>eiecerunt eum foras</i>, scilicet
|
|
|
4496 propter veritatis confessionem. In caeco autem iam impletur quod
|
|
|
4497 dominus dixerat, Lc. VI, 22: <i>beati eritis cum vos oderint
|
|
|
4498 homines, et separaverint vos, et eiecerint nomen vestrum tamquam
|
|
|
4499 malum propter filium hominis</i>.</p>
|
|
|
4500 <br />
|
|
|
4501 <div class="D">Lectio 4</div>
|
|
|
4502 <p title="Super Io., cap. 9 l. 4"><a name="87482"><span class=
|
|
|
4503 "ref">[87482] Super Io., cap. 9 l. 4</span></a> Postquam
|
|
|
4504 Evangelista ostendit quomodo Iudaei caecum in veritate persistentem
|
|
|
4505 eiecerunt hic ostendit quomodo Iesus eum recepit et instruxerit, et
|
|
|
4506 primo ponitur Christi instructio; secundo caeci devotio, ibi <i>at
|
|
|
4507 ille ait: credo, domine</i>; tertio devotionis eius commendatio,
|
|
|
4508 ibi <i>dixit ei Iesus: in iudicium ego in hunc mundum veni</i>.
|
|
|
4509 Circa primum tria facit. Primo proponit studium Christi ad
|
|
|
4510 instruendum; secundo desiderium caeci ad credendum, ibi
|
|
|
4511 <i>respondit ille, et dixit: quis est, domine?</i> Tertio fidei
|
|
|
4512 documentum ad perficiendum, ibi <i>dixit ei Iesus: et vidisti
|
|
|
4513 eum</i>. Studium autem Christi ad instruendum describitur ex
|
|
|
4514 tribus. Primo ex diligenti consideratione eorum quae circa caecum
|
|
|
4515 agebantur. Sicut enim princeps diligenter considerat ea quae suus
|
|
|
4516 athleta patitur propter eum, ita et Christus ea quae caecus
|
|
|
4517 patiebatur propter veritatem et sui confessionem, diligenter
|
|
|
4518 attendit. Et ideo dicit quod <i>audivit Iesus</i>, idest diligenter
|
|
|
4519 attendit, <i>quia</i> Pharisaei <i>eiecerunt eum foras</i>,
|
|
|
4520 scilicet ex templo; Ier. XVIII, 19: <i>attende, domine, ad me, et
|
|
|
4521 ad voces adversariorum meorum</i>. Secundo ex diligenti
|
|
|
4522 inquisitione; unde subdit <i>et cum invenisset eum, dixit ei</i> et
|
|
|
4523 cetera. Illud enim inveniri dicitur quod diligenter quaeritur; Lc.
|
|
|
4524 XV, 8: <i>quaerit diligenter donec inveniat</i>. Ex quo videtur
|
|
|
4525 quod Christus solum eum quaerat, quia in illo solo plus invenit de
|
|
|
4526 fide quam in omnibus aliis. Unde colligitur quod plus diligitur
|
|
|
4527 unus iustus a Deo, quam decem millia peccatorum, Is. XIII, v. 12:
|
|
|
4528 <i>pretiosior erit vir auro, et homo mundo obrizo</i>. Et Gen.
|
|
|
4529 XVII, dominus pro decem iustis voluit servare Sodomam. Tertio ex
|
|
|
4530 seriosa interrogatione; unde <i>dixit ei: tu credis in filium
|
|
|
4531 Dei?</i> Iste caecus typum baptizandorum gerebat. Unde etiam
|
|
|
4532 consuetudo inolevit in Ecclesia ut baptizandi interrogentur de
|
|
|
4533 fide; I Petr. III, 21: <i>nos salvos facit Baptisma, non carnis
|
|
|
4534 depositio sordium sed bonae conscientiae interrogatio in Deum</i>.
|
|
|
4535 Interrogans autem de fide non dicit, credis in Christum? Sed <i>in
|
|
|
4536 filium Dei</i>: quia, ut Hilarius dicit, futurum erat ut aliqui
|
|
|
4537 Christum confiterentur, quem tamen filium Dei et Deum negarent;
|
|
|
4538 quod postmodum Arius finxit. Unde per hoc error eius manifeste
|
|
|
4539 excluditur. Nam si Christus non esset Deus, non esset in eum
|
|
|
4540 credendum, cum solus Deus sit obiectum fidei, quae in prima
|
|
|
4541 veritate quiescit. Unde et signanter dicit, <i>in filium</i>: nam
|
|
|
4542 bene possum credere alicui creaturae, puta Petro et Paulo; non
|
|
|
4543 tamen in Petrum, sed in Deum solum sicut in obiectum. Unde patet
|
|
|
4544 quod filius Dei non est creatura; Io. XIV, 1: <i>creditis in Deum,
|
|
|
4545 et in me credite</i>. Hic ponitur desiderium caeci ad credendum.
|
|
|
4546 Sciendum est autem circa hoc, quod caecus iste adhuc non viderat
|
|
|
4547 Christum corporaliter: nam quando Christus linivit oculos suos, et
|
|
|
4548 misit eum ad natatoria Siloe, nondum viderat eum; et antequam ad
|
|
|
4549 eum reverteretur, postquam lavit et vidit, detentus fuit a
|
|
|
4550 Pharisaeis et Iudaeis. Licet autem corporaliter eum non vidisset,
|
|
|
4551 credebat tamen eum qui aperuit oculos suos, esse filium Dei. Et
|
|
|
4552 ideo in verba desiderantis et valde inquirentis animae prorumpit,
|
|
|
4553 dicens <i>quis est, domine?</i> Scilicet filius Dei, qui aperuit
|
|
|
4554 mihi oculos, <i>ut credam in eum?</i> Ex quo hic apparet, quod eum
|
|
|
4555 ex parte cognoscebat, et ex parte ignorabat. Nisi enim eum
|
|
|
4556 cognovisset, non tam constanter pro eo disputasset, et si non
|
|
|
4557 ignorasset, non utique dixisset <i>quis est, domine?</i> Is. XXVI,
|
|
|
4558 9: <i>anima mea desideravit te in nocte</i>, scilicet ignorantiae.
|
|
|
4559 Sed quia, ut dicitur Sap. VI, 14: <i>praeoccupat eos qui se
|
|
|
4560 concupiscunt</i>, scilicet sapientia, ideo caeco se concupiscenti
|
|
|
4561 demonstrat, cum dicit <i>et vidisti eum, et qui loquitur tecum,
|
|
|
4562 ipse est</i>: in quo ponitur documentum fidei, quo Christus eum
|
|
|
4563 instruit. Et primo commemorat ei susceptum beneficium, dicens <i>et
|
|
|
4564 vidisti eum</i>, scilicet corporaliter, qui prius nullum videbas.
|
|
|
4565 Quasi dicat: ab ipso virtutem videndi accepisti; Lc. X, 23:
|
|
|
4566 <i>beati oculi qui vident quae vos videtis; et</i> Lc. II, 29:
|
|
|
4567 <i>nunc dimittis servum tuum, domine (...) quia viderunt oculi mei
|
|
|
4568 salutare tuum</i>. Secundo ponitur documentum, cum dicit <i>et qui
|
|
|
4569 loquitur tecum, ipse est</i>; Hebr. I, 2: <i>novissime locutus est
|
|
|
4570 nobis in filio</i>. Ex his ergo verbis confutatur error Nestorii,
|
|
|
4571 qui dixit, aliud suppositum in Christo filii Dei, aliud filii
|
|
|
4572 hominis. Nam qui loquebatur, ex Maria natus est, et hominis filius:
|
|
|
4573 et ipse idem qui loquitur est filius Dei, ut dominus dicit. Non est
|
|
|
4574 ergo alius et alius, quamvis natura non sit eadem utriusque.
|
|
|
4575 Consequenter cum dicit <i>at ille ait, credo, domine</i>, ponitur
|
|
|
4576 devotio fidei in caeco. Et primo fidem quam credit corde,
|
|
|
4577 confitetur ore, dicens <i>credo, domine</i>; Rom. c. X, 10:
|
|
|
4578 <i>corde creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad
|
|
|
4579 salutem</i>. Secundo protestatur eam opere; unde <i>procidens
|
|
|
4580 adoravit eum</i>: per quod ostendit se credere eius divinam
|
|
|
4581 naturam, quia mundata conscientia cognoscit illum non solum filium
|
|
|
4582 hominis, quod exterius videbatur, sed filium Dei, qui carnem
|
|
|
4583 susceperat: nam adoratio debetur soli Deo; Deut. VI, 13: <i>dominum
|
|
|
4584 Deum tuum adorabis</i>. Consequenter cum dicit <i>et dixit ei
|
|
|
4585 Iesus</i> etc. commendatur caeci devotio, et primo ponitur
|
|
|
4586 devotionis caeci commendatio; secundo Iudaeorum murmuratio, ibi
|
|
|
4587 <i>audierunt quidam ex Pharisaeis</i>; tertio murmurantium
|
|
|
4588 confutatio, ibi <i>dixit eis Iesus: si caeci essetis, non haberetis
|
|
|
4589 peccatum</i>. Commendatur autem caecus ex fidei illuminatione; unde
|
|
|
4590 dicit <i>in iudicium ego in hunc mundum veni</i>. Contra. Supra
|
|
|
4591 III, 17: <i>non enim misit Deus filium suum in mundum ut iudicet
|
|
|
4592 mundum</i> et cetera. Respondeo. Loquitur de iudicio
|
|
|
4593 condemnationis, de quo dicitur supra V, 29: <i>qui mala egerunt,
|
|
|
4594 ibunt in resurrectionem iudicii</i>, idest condemnationis; ad quod
|
|
|
4595 non misit Deus filium suum in primo adventu, sed potius ad
|
|
|
4596 salvandum. Hic vero loquitur de iudicio discretionis, de quo
|
|
|
4597 dicitur in Ps. XLII, 1: <i>iudica me, Deus, et discerne causam
|
|
|
4598 meam</i> et cetera. Nam ad hoc venit ut discerneret bonos a malis:
|
|
|
4599 et hoc ostendunt verba sequentia, scilicet <i>ut qui non vident,
|
|
|
4600 videant; et qui vident, caeci fiant</i>. Nam secundum Augustinum,
|
|
|
4601 illi non vident qui reputant se videre, illi autem qui reputant se
|
|
|
4602 non videre, vident. Dicuntur autem homines caeci spiritualiter,
|
|
|
4603 inquantum habent peccata; Sap. c. II, 21: <i>excaecavit eos malitia
|
|
|
4604 eorum</i>. Ille ergo reputat se videntem, qui peccata sua non
|
|
|
4605 recognoscit; non videre autem se reputat qui recognoscit se
|
|
|
4606 peccatorem. Primum est proprium superborum; secundum est humilium.
|
|
|
4607 Est ergo sensus: <i>in iudicium veni ut non videntes videant</i>,
|
|
|
4608 ut discernam humiles a superbis. Dies enim erat inter lucem et
|
|
|
4609 tenebras discernens, ut scilicet, humiles, <i>qui non vident</i>,
|
|
|
4610 idest reputant se peccatores, <i>videant</i>, illuminati per fidem,
|
|
|
4611 et <i>qui vident</i>, idest superbi, <i>caeci fiant</i>, idest
|
|
|
4612 remaneant in tenebris. Secundum Chrysostomum, exponitur de iudicio
|
|
|
4613 condemnationis, ita tamen quod hoc quod dicit <i>in iudicium ego in
|
|
|
4614 hunc mundum veni</i>, non accipiatur causaliter, sed consecutive;
|
|
|
4615 quasi dicat: me veniente in mundum, consecutum est in quibusdam
|
|
|
4616 iudicium condemnationis, inquantum in aliquibus condemnationis
|
|
|
4617 causa magis crevit. Simile dicitur Lucae II, 34: <i>ecce positus
|
|
|
4618 est in ruinam et in resurrectionem multorum</i>: non quod ipse sit
|
|
|
4619 causa ruinae, sed quia ex adventu suo hoc consequitur. Et subditur
|
|
|
4620 <i>ut qui non vident</i>, scilicet gentiles, carentes lumine
|
|
|
4621 divinae notitiae, <i>videant</i>, idest, admittantur ad cognitionem
|
|
|
4622 Dei; Is. IX, 2: <i>populus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem
|
|
|
4623 magnam, et qui vident</i>, scilicet Iudaei, habentes Dei
|
|
|
4624 cognitionem, Ps. LXXV, 2: <i>notus in Iudaea Deus, caeci fiant</i>,
|
|
|
4625 idest, ab ipsa Dei cognitione excidant. Et hoc expresse tangit
|
|
|
4626 apostolus, Rom. IX, 30: <i>gentes quae non sectabantur iustitiam,
|
|
|
4627 apprehenderunt iustitiam</i>. Hic ponitur murmur Iudaeorum: quia
|
|
|
4628 enim verba domini carnaliter intellexerunt, videntes caecum
|
|
|
4629 corporaliter illuminatum, et intelligentes quod dominus commendaret
|
|
|
4630 in ipso solum lumen faciei et non mentis, crediderunt similiter
|
|
|
4631 quod comminaretur eis corporalem caecitatem, et exprobraret, cum
|
|
|
4632 dixit <i>caeci fiant</i> et ideo dicit <i>quod audierunt quidam ex
|
|
|
4633 Pharisaeis qui cum ipso erant</i>, verba praedicta. Ideo autem
|
|
|
4634 dicit <i>qui cum ipso erant</i>, ut ostendat eorum instabilitatem:
|
|
|
4635 quia quandoque cum ipso sunt propter aliqua miracula quae vident;
|
|
|
4636 sed tamen ab eo recedunt, cum aperitur eis veritas; Lc. VIII, 13:
|
|
|
4637 <i>ad tempus credunt, et in tempore tentationis recedunt. Et
|
|
|
4638 dixerunt ei: numquid et nos caeci sumus?</i> Scilicet corporaliter;
|
|
|
4639 quamvis spiritualiter caeci essent; Matth. XV, 14: <i>sinite illos:
|
|
|
4640 caeci sunt et duces caecorum</i>. Hic ponitur Iudaeorum confutatio:
|
|
|
4641 ubi, secundum expositionem Augustini, manifestatur intentio
|
|
|
4642 praecedentium, ut scilicet ostendatur de qua caecitate loquitur
|
|
|
4643 dominus, quia de spirituali. Dicit ergo <i>si caeci essetis</i>,
|
|
|
4644 idest vos caecos reputaretis, recognoscentes per humilitatem
|
|
|
4645 peccatum vestrum, <i>non haberetis peccatum</i>: quia curreretis ad
|
|
|
4646 remedium. Peccatum enim remittitur per gratiam, quae non datur nisi
|
|
|
4647 humilibus; Iac. IV, 6: <i>humilibus autem dat gratiam. Nunc vero
|
|
|
4648 dicitis quia videmus</i>; idest, superbe vos videre putantes, non
|
|
|
4649 recognoscitis vos peccatores. <i>Peccatum vestrum manet</i>, idest
|
|
|
4650 non remittitur; Iac. IV, 6: <i>Deus superbis resistit</i>. Secundum
|
|
|
4651 Chrysostomum, exponitur de caecitate corporali, ut sit sensus <i>si
|
|
|
4652 caeci essetis</i>, corporaliter, <i>non haberetis peccatum</i>, de
|
|
|
4653 hoc quod caeci essetis: quia cum sit corporalis defectus, non habet
|
|
|
4654 rationem peccati. <i>Nunc vero quia dicitis, videmus</i>, peccatum
|
|
|
4655 vestrum magis arguitur; quia videntes oculis corporalibus miracula
|
|
|
4656 quae ego facio, non creditis mihi; Is. VI, 10: <i>excaeca cor
|
|
|
4657 populi huius</i>. Vel aliter, <i>si caeci essetis</i>, idest
|
|
|
4658 ignorantes iudiciorum Dei et sacramentorum legis, <i>non haberetis
|
|
|
4659 peccatum</i>; supple: tantum. Quasi dicat: si ex ignorantia
|
|
|
4660 peccaretis, peccatum vestrum non esset adeo grave. <i>Nunc vero
|
|
|
4661 quia dicitis, videmus</i>, idest arrogatis vobis scientiam legis et
|
|
|
4662 cognitionem Dei, et tamen peccatis, ideo <i>peccatum vestrum
|
|
|
4663 manet</i>, idest aggravatur; Lc. XII, 47: <i>servus qui scit
|
|
|
4664 voluntatem domini sui, et non fecit secundum voluntatem eius,
|
|
|
4665 vapulabit multis</i>.</p>
|
|
|
4666 <br />
|
|
|
4667 <div class="C">Caput 10</div>
|
|
|
4668 <div class="D">Lectio 1</div>
|
|
|
4669 <p title="Super Io., cap. 10 l. 1"><a name="87483"><span class=
|
|
|
4670 "ref">[87483] Super Io., cap. 10 l. 1</span></a> Postquam dominus
|
|
|
4671 ostendit quod eius doctrina habet illuminativam virtutem, hic
|
|
|
4672 consequenter ostendit quod habet virtutem vivificativam, et primo
|
|
|
4673 ostendit hoc, verbo; secundo, miraculo: c. XI, ibi <i>erat autem
|
|
|
4674 quidam languens</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo
|
|
|
4675 ostendit se habere virtutem vivificativam; secundo ostendit
|
|
|
4676 vivificandi modum, ibi <i>ego sum pastor bonus</i> etc.; tertio
|
|
|
4677 ostendit vivificandi potestatem, ibi <i>dissensio itaque facta est
|
|
|
4678 inter Iudaeos propter sermones hos</i>. Prima pars dividitur in
|
|
|
4679 tres: primo enim dominus proponit quamdam parabolam; secundo
|
|
|
4680 Evangelista insinuat necessitatem expositionis ipsius: <i>hoc
|
|
|
4681 proverbium dixit eis</i> etc.; tertio dominus exhibet parabolae
|
|
|
4682 expositionem, ibi <i>dixit eis iterum Iesus</i> et cetera.
|
|
|
4683 Parabolam autem proponit eis dicens <i>amen dico vobis</i>. Quae
|
|
|
4684 quidem ex duobus est, scilicet de fure et pastore ovium. Unde circa
|
|
|
4685 eam tria facit. Primo proponit conditionem furis et latronis;
|
|
|
4686 secundo pastoris, ibi <i>qui autem intrat per ostium, pastor est
|
|
|
4687 ovium</i>; tertio effectum utriusque, ibi <i>et oves illum
|
|
|
4688 sequuntur</i> et cetera. Ad intellectum autem huius, primo
|
|
|
4689 considerandum est quae sint oves, quae quidem sunt fideles Christi,
|
|
|
4690 et qui sunt in gratia Dei; Ps. XCIV, 7: <i>nos autem populus eius
|
|
|
4691 et oves pascuae eius</i>; Ez. XXXIV, v. 31: <i>vos autem oves
|
|
|
4692 pascuae meae homines estis</i>. Ovile ergo ovium est congregatio
|
|
|
4693 fidelis populi; Mich. II, 12: <i>congregabo Iacob totum te; in unum
|
|
|
4694 conducam reliquias Israel; pariter ponam illum quasi gregem in
|
|
|
4695 ovili</i>. Ostium autem ovilis aliter accipitur secundum
|
|
|
4696 Chrysostomum, et aliter secundum Augustinum. Nam secundum
|
|
|
4697 Chrysostomum, ostium vocat Christus Scripturas sacras, secundum
|
|
|
4698 illud Col. IV, 3: <i>orantes simul pro nobis, ut Deus aperiat
|
|
|
4699 ostium sermonis</i>. Dicitur autem sacra Scriptura ostium, ut
|
|
|
4700 Chrysostomus dicit, primo quia per ipsam accessum habemus ad Dei
|
|
|
4701 cognitionem; Rom. c. I, 2: <i>quod autem promiserat per prophetas
|
|
|
4702 suos in Scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex
|
|
|
4703 semine David secundum carnem</i>. Secundo, quia sicut ostium oves
|
|
|
4704 custodit, ita sacra Scriptura conservat vitam fidelium; supra V,
|
|
|
4705 39: <i>scrutamini Scripturas: quia vos putatis vitam habere in
|
|
|
4706 ipsis</i>. Tertio quia ostium lupos supervenire non permittit: sic
|
|
|
4707 sacra Scriptura arcet haereticos a nocumento fidelium; II Tim. III,
|
|
|
4708 16: <i>omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum,
|
|
|
4709 ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum in iustitia</i>. Ille
|
|
|
4710 ergo non intrat per ostium qui ad docendum populum non ingreditur
|
|
|
4711 per sacram Scripturam. Unde dominus de talibus dicit Matth. XV, 9:
|
|
|
4712 <i>sine causa colunt me, docentes doctrinas et mandata hominum</i>;
|
|
|
4713 ibid. v. 6: <i>irritum fecistis mandatum Dei</i>. Haec est ergo
|
|
|
4714 furis conditio ut non intret per ostium, sed aliunde. Addit autem
|
|
|
4715 <i>ascendit</i>: quod et parabolae congruit, dum fures non
|
|
|
4716 intrantes per ostium, conscendunt parietes, et praecipitant se in
|
|
|
4717 ovili. Congruit etiam veritati: quia causa quare aliqui doceant
|
|
|
4718 aliter quam sapiat sacra Scriptura, praecipue ex superbia provenit;
|
|
|
4719 I Tim. VI, 3: <i>si quis aliter docet, et non acquiescit sacris
|
|
|
4720 sermonibus, superbus est, nihil sciens</i>. Et quantum ad hoc dicit
|
|
|
4721 <i>ascendit</i>, scilicet per superbiam. <i>Qui</i>, inquam, <i>sic
|
|
|
4722 aliunde ascendit, ille fur est</i>, rapiendo quod non est suum,
|
|
|
4723 <i>et latro</i>, occidendo quod rapit; Abdiae V: <i>si fures
|
|
|
4724 intrassent ad te, si latrones per noctem, quomodo conticuisses?</i>
|
|
|
4725 Et secundum hanc expositionem, continuatur ad praecedentia hoc
|
|
|
4726 modo. Quia enim dominus dixerat: <i>si caeci essetis, non haberetis
|
|
|
4727 peccatum</i>, possent respondere Iudaei, et dicere: non est ex
|
|
|
4728 nostra caecitate quod tibi non credimus, sed ex tuo errore, propter
|
|
|
4729 quem a te avertimur. Et ideo dominus hoc excludens, vult ostendere
|
|
|
4730 quod non est erroneus, quia intrat per ostium, idest per sacram
|
|
|
4731 Scripturam; idest, docet ea quae sacra Scriptura continet. Sed
|
|
|
4732 contra hoc est, quod dominus, infra eodem, exponens, dicit: <i>ego
|
|
|
4733 sum ostium</i> etc., ex quo videtur quod per ostium debet intelligi
|
|
|
4734 Christus. Ad quod Chrysostomus dicit, quod in hac parabola dominus
|
|
|
4735 dicit se esse et ostium et pastorem; unde secundum quod ipse
|
|
|
4736 diversimode se vocat, diversimode dicitur ostium, quia, secundum
|
|
|
4737 quod dicit se pastorem, oportet quod aliud sit ostium quam ipse,
|
|
|
4738 quia non est idem pastor et ostium. Nihil autem aliud a Christo
|
|
|
4739 convenientius potest dici ostium quam sacra Scriptura, propter
|
|
|
4740 rationes praedictas. Convenienter ergo sacra Scriptura ostium
|
|
|
4741 dicitur. Secundum Augustinum, hic per ostium intelligitur Christus:
|
|
|
4742 et hoc, quia per ipsum intratur; Apoc. IV, 1: <i>post hoc vidi
|
|
|
4743 ostium magnum</i> et cetera. Quicumque ergo intrat in ovile,
|
|
|
4744 oportet quod per ostium, scilicet Christum, intret, et non aliunde.
|
|
|
4745 Sed attendendum est, quod intrare in ovile competit pastori et ovi:
|
|
|
4746 ovi quidem, ut ibi conservetur; pastori autem, ut oves conservet.
|
|
|
4747 Si ergo velis intrare sicut ovis, ut ibi conserveris, vel sicut
|
|
|
4748 pastor, ut oves conserves, oportet te per Christum intrare in
|
|
|
4749 ovile, non aliunde quam per Christum; sicut philosophi, qui
|
|
|
4750 tractaverunt de principalibus virtutibus, et Pharisaei, qui
|
|
|
4751 caeremoniales traditiones statuerunt. Sed isti non sunt pastores
|
|
|
4752 neque oves, quia, ut dominus dicit <i>qui non intrat per ostium in
|
|
|
4753 ovile ovium</i>, scilicet per Christum, <i>sed aliunde, fur est et
|
|
|
4754 latro</i>; quia se et alios occidit. Nam Christus est ostium
|
|
|
4755 ovilis, idest congregationis fidelium, et non alius; Rom. V, 1:
|
|
|
4756 <i>pacem habemus per Christum ad Deum, per quem et habemus accessum
|
|
|
4757 per fidem in gratiam istam in qua stamus, et gloriamur in spe
|
|
|
4758 gloriae filiorum Dei</i>; Act. IV, 12: <i>non est aliud nomen sub
|
|
|
4759 caelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri</i>. Et
|
|
|
4760 secundum hanc expositionem continuatur ad praecedentia hoc modo.
|
|
|
4761 Quia enim dicebant se videre sine Christo, secundum quod dixit:
|
|
|
4762 <i>nunc quia dicitis, videmus, peccatum vestrum manet</i>, ideo
|
|
|
4763 dominus ostendit hoc esse falsum, quia non intrant per ostium,
|
|
|
4764 dicens <i>amen, amen dico vobis</i>. Sciendum autem, quod ut qui
|
|
|
4765 sicut ovis per ostium non intrat, non potest conservari; ita nec
|
|
|
4766 qui ut pastor intrat, conservare potest, nisi per ostium intret,
|
|
|
4767 scilicet per Christum; per quod quidem ostium intraverunt veri
|
|
|
4768 pastores, de quibus Hebr. V, 4: <i>nemo sibi assumit honorem, sed
|
|
|
4769 qui vocatur a Deo tamquam Aaron</i>. Mali vero pastores non intrant
|
|
|
4770 per ostium, sed per ambitionem, et potentiam saecularem, et
|
|
|
4771 simoniam; et isti sunt fures et latrones; Oseae VIII, 4: <i>ipsi
|
|
|
4772 regnaverunt, et non cognovi</i>; idest, non approbavi. Et dicit
|
|
|
4773 <i>sed ascendit aliunde</i>, quia ostium istud, scilicet Christus,
|
|
|
4774 cum sit parvum per humilitatem, Matth. XI, 29: <i>discite a me,
|
|
|
4775 quia mitis sum</i>, non possunt intrare nisi qui Christi
|
|
|
4776 humilitatem imitantur. Qui ergo non intrant per ostium, aliunde
|
|
|
4777 ascendunt, idest superbi sunt, et non imitantur illum qui, cum Deus
|
|
|
4778 esset, factus est homo; et humilitatem suam non recognoscunt. Hic
|
|
|
4779 agit de pastore, et primo ponit pastoris conditionem; secundo
|
|
|
4780 ostendit per signa quod iste sit pastor, ibi <i>huic ostiarius
|
|
|
4781 aperit</i>. Conditio autem veri pastoris est intrare per ostium,
|
|
|
4782 idest testimonia sacrae Scripturae; unde dicebat, Lc. ult., 44:
|
|
|
4783 <i>oportet impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi, et
|
|
|
4784 prophetis, et Psalmis de me</i>. Pastor dicitur, Ier. XVII, 16:
|
|
|
4785 <i>ego non sum turbatus te pastorem sequens</i>; Eccli. XVIII, v.
|
|
|
4786 13: <i>qui misericordiam habet, docet et erudit sicut pastor gregem
|
|
|
4787 suum</i>. Sed si Christus intelligatur per ostium, ut Augustinus
|
|
|
4788 exponit, sic intrans per ostium, intrat per seipsum. Et hoc est
|
|
|
4789 proprium Christi: nam nullus potest intrare ostium, scilicet ad
|
|
|
4790 beatitudinem, nisi per veritatem, quia nihil aliud est beatitudo
|
|
|
4791 quam gaudium de veritate. Christus autem inquantum Deus, veritas
|
|
|
4792 est: et ideo inquantum homo, intrat per seipsum, scilicet per
|
|
|
4793 veritatem, quae est ipse inquantum Deus. Nos autem non sumus ipsa
|
|
|
4794 veritas, sed sumus filii lucis, per participationem lucis verae et
|
|
|
4795 increatae; et ideo oportet nos per veritatem, quae est Christus,
|
|
|
4796 intrare; infra XVII, 17: <i>sanctifica eos in veritate</i>; infra:
|
|
|
4797 <i>per me si quis introierit, salvabitur</i>. Sed si quis etiam
|
|
|
4798 intrare vult ut pastor, oportet quod intret per ostium, idest
|
|
|
4799 Christum, scilicet secundum eius veritatem, voluntatem et
|
|
|
4800 ordinationem; unde dicitur Ez. c. XXXIV, 23: <i>dabo eis pastorem
|
|
|
4801 unum, qui pascat eas, servum meum David</i>, quasi diceret: per me
|
|
|
4802 dari debent, et non per alios, seu per seipsos. Hic ponit signa
|
|
|
4803 boni pastoris, quae sunt tria. Primum sumitur ex parte ostiarii,
|
|
|
4804 scilicet quod ab eo introducatur; et quantum ad hoc dicit
|
|
|
4805 <i>ostiarius aperit</i>. Qui scilicet ostiarius, secundum
|
|
|
4806 Chrysostomum, ille est qui viam aperit ad cognitionem sacrae
|
|
|
4807 Scripturae, qui primus fuit Moyses, qui sacras Scripturas primus
|
|
|
4808 accepit et instituit. Et hic aperit Christo, quia, ut dicitur supra
|
|
|
4809 V, 46: <i>si crederetis Moysi, crederetis forte et mihi: de me enim
|
|
|
4810 ille scripsit</i>. Vel, secundum Augustinum, ostiarius est ipsemet
|
|
|
4811 Christus, quia ipsemet introducit homines ad seipsum; dicit: ipse
|
|
|
4812 se aperit, qui seipsum exponit, et non nisi per eius gratiam
|
|
|
4813 intramus; Eph. II, 8: <i>gratia salvati estis</i>. Nec refert si
|
|
|
4814 Christus, qui est ostium, ipse idem sit ostiarius; nam quaedam in
|
|
|
4815 spiritualibus congruunt quae in corporalibus esse non possunt.
|
|
|
4816 Magis autem differre videtur pastor et ostium quam ostium et
|
|
|
4817 ostiarius. Cum ergo Christus dicatur pastor et ostium, ut dictum
|
|
|
4818 est, multo magis potest dici ostium et ostiarius. Sed si aliam
|
|
|
4819 personam ostiarii quaeris quam Moysem et Christum, vide ostiarium
|
|
|
4820 spiritum sanctum, ut Augustinus dicit. Ad officium enim ostiarii
|
|
|
4821 pertinet ut ostium aperiat, et de spiritu sancto dicitur infra XVI,
|
|
|
4822 13: <i>docebit vos omnem veritatem</i>. Christus enim est ostium,
|
|
|
4823 inquantum est veritas. Secundum signum sumitur ex parte ovium,
|
|
|
4824 scilicet quod ei obediant. Et hoc est quod dicit <i>et oves vocem
|
|
|
4825 eius audiunt</i>: quod quidem, si ex similitudine naturalis
|
|
|
4826 pastoris attenditur, rationabiliter dicitur, quia, sicut oves ex
|
|
|
4827 consueta imaginatione recognoscunt vocem pastoris, sic et fideles
|
|
|
4828 iusti vocem Christi audiunt; Ps. XCIV, v. 8: <i>hodie si vocem eius
|
|
|
4829 audieritis</i>. Sed contra. Multi sunt oves Christi, qui tamen
|
|
|
4830 vocem eius non audierunt, sicut Paulus. Item aliqui audierunt, et
|
|
|
4831 non fuerunt oves, sicut Iudas. Ad quod dici posset, quod Iudas pro
|
|
|
4832 tempore illo ovis Christi erat, quantum ad praesentem iustitiam.
|
|
|
4833 Paulus autem quando vocem Christi non audiebat, non erat ovis, sed
|
|
|
4834 lupus, sed vox Christi adveniens mutavit lupum in ovem. Haec autem
|
|
|
4835 responsio sustineri posset, si non contrariaretur ei quod dicit Ez.
|
|
|
4836 IV, 4: <i>quod confractum fuerat non alligastis, et quod erroneum
|
|
|
4837 est, non reduxistis</i>. Ex quo videtur quod adhuc quando
|
|
|
4838 confractae et erroneae erant, oves erant. Et ideo dicendum, quod
|
|
|
4839 loquitur hic dominus de ovibus suis, non solum secundum praesentem
|
|
|
4840 iustitiam, sed etiam secundum aeternam praedestinationem. Est enim
|
|
|
4841 quaedam vox Christi quam nullus nisi praedestinatus audire potest,
|
|
|
4842 scilicet, <i>qui perseveraverit usque ad finem</i>: Matth. X, 22.
|
|
|
4843 Ideo etiam dicit, <i>et oves vocem eius audiunt</i>, quia possent
|
|
|
4844 se excusare de eorum infidelitate, dicentes, quod non solum ipsi,
|
|
|
4845 sed etiam nullus ex principibus credit in eum. Unde, ad hoc
|
|
|
4846 respondens, dicit <i>et oves vocem eius audiunt</i>; quasi dicat:
|
|
|
4847 ideo ipsi non credunt, quia non sunt de ovibus meis. Tertium signum
|
|
|
4848 sumitur ex actibus ipsius pastoris; et quantum ad hoc dicit
|
|
|
4849 <i>proprias oves vocat nominatim</i>. Ubi ponit quatuor actus boni
|
|
|
4850 pastoris. Primo quidem quod oves cognoscit. Unde dicit, quod
|
|
|
4851 <i>proprias oves vocat nominatim</i>: in quo ostendit cognitionem,
|
|
|
4852 et familiaritatem suam ad oves. Illos enim ex nomine vocamus quos
|
|
|
4853 familiariter cognoscimus; Ex. XXXIII, 17: <i>ego novi te ex
|
|
|
4854 nomine</i>. Et quidem ad officium boni pastoris pertinet, secundum
|
|
|
4855 illud Prov. c. XXVII, 23: <i>diligenter considera vultum pecoris
|
|
|
4856 tui</i>. Et hoc quidem convenit Christo secundum praesentem
|
|
|
4857 cognitionem, vel magis secundum aeternam praedestinationem, quas ab
|
|
|
4858 aeterno nomine tenus novit; Ps. CXLVI, 4: <i>qui numerat
|
|
|
4859 multitudinem stellarum, et omnibus eis nomina vocat</i>; II Tim. c.
|
|
|
4860 II, 19: <i>novit dominus qui sunt eius</i>. Secundo vero quod eas
|
|
|
4861 educit, idest segregat a societate impiorum; Ps. CVI, 14: <i>eduxit
|
|
|
4862 eos de tenebris et umbra mortis</i>. Tertio, quia iam eductas ab
|
|
|
4863 impiis, et inductas in ovile, iterum <i>eduxit eas</i> ex ovili.
|
|
|
4864 Primo quidem in salutem aliorum; Is. ult., v. 19: <i>mittam ex eis
|
|
|
4865 qui salvati fuerint in Lydiam</i>; Matth. X, 16: <i>ecce ego mitto
|
|
|
4866 vos sicut oves in medio luporum</i>; ut scilicet de lupis faciatis
|
|
|
4867 oves. Secundo vero in directionem et viam salutis aeternae; Lc. I,
|
|
|
4868 79: <i>ad dirigendos pedes nostros in viam pacis</i>. Quarto vero
|
|
|
4869 eas praecedit exemplo bonae conversationis; unde dicit <i>et ante
|
|
|
4870 eas vadit</i>, quod quidem in pastore corporali non est ita, quin
|
|
|
4871 potius sequitur, secundum illud Ps. LXXVII, 70: <i>de post
|
|
|
4872 foetantes accepit eum</i>. Bonus autem pastor ante eas vadit per
|
|
|
4873 exemplum; I Petr. ult., 3: <i>neque ut dominantes in clero, sed
|
|
|
4874 forma facti gregis ex animo</i>. Christus autem utraque missione
|
|
|
4875 ante eas vadit: quia primus pro doctrina veritatis mortem subiit,
|
|
|
4876 Matth. XVI, 24: <i>si quis vult post me venire, abneget semetipsum,
|
|
|
4877 et tollat crucem suam, et sequatur me</i>, et praecessit omnes in
|
|
|
4878 vitam aeternam. Mich. II, v. 13: <i>ascendit pandens iter ante
|
|
|
4879 eos</i>. Hic agit de effectu utriusque, furis scilicet, et pastoris
|
|
|
4880 in ovibus, et primo ponit effectum boni pastoris; secundo effectum
|
|
|
4881 lupi et furis, ibi <i>alienum autem non sequuntur</i>. Dicit ergo
|
|
|
4882 quod dictum est de conditionibus utriusque, sed <i>oves sequuntur
|
|
|
4883 illum</i>, qui scilicet ante eas vadit. Et hoc quidem in promptu
|
|
|
4884 est, quia subditi sequuntur vestigia praelatorum, ut dicitur I
|
|
|
4885 Petr. II, v. 21: <i>Christus passus est pro nobis, vobis relinquens
|
|
|
4886 exemplum, ut sequamini vestigia eius</i>; Iob XXIII, 11:
|
|
|
4887 <i>vestigia eius secutus est pes meus</i>. Et hoc ideo, <i>quia
|
|
|
4888 sciunt vocem eius</i>, idest cognoscunt et delectantur in ea; Cant.
|
|
|
4889 II, 14: <i>sonet vox tua in auribus meis: vox enim tua dulcis</i>.
|
|
|
4890 Effectus autem furis est ut oves eum non diu sequantur, sed ad
|
|
|
4891 tempus; unde dicit <i>alienum autem non sequuntur</i>; idest,
|
|
|
4892 doctorem mendacem et haereticum non sequuntur; Ps. XVII, 46:
|
|
|
4893 <i>filii alieni mentiti sunt mihi</i>. Sic et Paulus doctores
|
|
|
4894 mendaces non diu secutus est. <i>Sed fugiunt ab eo</i>; et hoc
|
|
|
4895 ideo, quia, ut dicitur I Cor. XV, 33, <i>corrumpunt bonos mores
|
|
|
4896 colloquia prava</i>. Ideo autem fugiunt, <i>quia non noverunt</i>,
|
|
|
4897 idest non approbant, <i>vocem alienorum</i>, idest doctrinam eorum,
|
|
|
4898 quae serpit ut cancer.</p>
|
|
|
4899 <br />
|
|
|
4900 <div class="D">Lectio 2</div>
|
|
|
4901 <p title="Super Io., cap. 10 l. 2"><a name="87484"><span class=
|
|
|
4902 "ref">[87484] Super Io., cap. 10 l. 2</span></a> Hic ponit
|
|
|
4903 Evangelista necessitatem exponendi supra positam similitudinem,
|
|
|
4904 quae quidem necessitas causatur ex audientium ignorantia. Primo
|
|
|
4905 vero tangit ignorantiae causam; secundo ipsam ignorantiam
|
|
|
4906 manifestat. Causa autem ignorantiae fuit proverbialis Christi
|
|
|
4907 locutio; et hoc est quod dicit <i>hoc proverbium dixit eis
|
|
|
4908 Iesus</i>. Proverbium autem dicitur proprie quando loco alterius
|
|
|
4909 ponitur aliud; cum scilicet unum verbum ex similitudine alterius
|
|
|
4910 datur intelligi: quod etiam parabola dicitur. Loquebatur autem in
|
|
|
4911 proverbiis dominus primo quidem propter malos, ut mysteria regni
|
|
|
4912 caelestis eis occultaret; Lc. VIII, 10: <i>vobis datum est nosse
|
|
|
4913 mysterium regni Dei, ceteris autem in parabolis</i>. Secundo vero
|
|
|
4914 propter bonos, ut ex proverbiis exercerentur ad inquirendum; unde
|
|
|
4915 postquam dominus turbis proverbia seu parabolas proposuit,
|
|
|
4916 discipuli seorsum Christum interrogabant, ut habetur Matth. XIII,
|
|
|
4917 10 et Mc. IV, 10. Unde et Augustinus dicit: pascit dominus
|
|
|
4918 manifestis (scilicet fideles turbas), exercet obscuris, scilicet
|
|
|
4919 discipulos. Ignorantiam manifestat, cum dicit <i>illi autem non
|
|
|
4920 intellexerunt quid loqueretur</i>. Ignorantia autem quae
|
|
|
4921 proveniebat ex proverbiis a Christo propositis, utilis quidem erat,
|
|
|
4922 et damnosa. Sed utilis bonis et iustis ad exercitium in Dei laudem
|
|
|
4923 quaerentibus: nam dum ea non intelligunt, credunt, glorificant
|
|
|
4924 dominum, et eius sapientiam supra se existentem; Prov. XXV, 2:
|
|
|
4925 <i>gloria Dei est celare verbum</i>. Damnosa autem malis, quia non
|
|
|
4926 intelligentes, blasphemant, secundum illud in Canon. Iudae v. 10:
|
|
|
4927 <i>quaecumque ignorant, blasphemant</i>. Nam, ut Augustinus dicit,
|
|
|
4928 cum verba Evangelii audiunt pius et impius, et ambo non
|
|
|
4929 intelligunt, pius dicit: verum est et bonum est quod dicit sed nos
|
|
|
4930 non intelligimus. Et hic quidem iam pulsat, cui dignum est aperiri,
|
|
|
4931 sed si persistat. Impius dicit: nihil dixit, malum est quod ait.
|
|
|
4932 Hic dominus exponit similitudinem. Si autem recte consideretur
|
|
|
4933 praedicta similitudo, duas principales clausulas continebat, ad
|
|
|
4934 quas aliae consequuntur. Quarum prima est: <i>qui non intrat per
|
|
|
4935 ostium in ovile ovium (...) ille fur est et latro</i>. Secunda vero
|
|
|
4936 est: <i>qui intrat per ostium, pastor est ovium</i>. Et ideo ista
|
|
|
4937 pars dividitur in duas: primo enim exponit primam clausulam;
|
|
|
4938 secundo secundam, ibi <i>ego sum pastor bonus</i>. Circa primum duo
|
|
|
4939 facit. Primo exponit quae prima clausula continebat; secundo probat
|
|
|
4940 ea, ibi <i>ego sum ostium</i>. Fit autem mentio in prima clausula
|
|
|
4941 de ostio, fure et latrone. Primo exponit primum; secundo secundum,
|
|
|
4942 ibi <i>omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones</i>. Quantum
|
|
|
4943 ad primum dicit: <i>dixit ergo eis iterum Iesus</i>, ut scilicet
|
|
|
4944 eos attentiores reddat, et intelligerent similitudinem; Prov. I, 6:
|
|
|
4945 <i>animadvertet parabolam et interpretationem</i> et cetera.
|
|
|
4946 <i>Amen, amen dico vobis</i>, idest vere, <i>ego sum ostium</i>.
|
|
|
4947 Officium enim ostii est ut per ipsum quis ad domus interiora
|
|
|
4948 ingrediatur; et hoc Christo convenit: nam per eum oportet quemlibet
|
|
|
4949 ad Dei secreta intrare; Ps. CXVII, 20: <i>haec porta domini</i>,
|
|
|
4950 scilicet Christus, <i>et iusti intrabunt in eam</i>. Dicit autem
|
|
|
4951 <i>ovium</i>, quia non solum pastores per Christum introducuntur in
|
|
|
4952 praesentem Ecclesiam, vel in aeternam beatitudinem per Christum
|
|
|
4953 ingrediuntur, sed etiam oves; unde infra eodem <i>oves meae vocem
|
|
|
4954 meam audiunt (...) et sequuntur me, et ego vitam aeternam do
|
|
|
4955 eis</i>. Consequenter cum dicit <i>omnes quotquot venerunt, fures
|
|
|
4956 sunt et latrones</i>, exponit quod dixit de fure et latrone: et
|
|
|
4957 primo ostendit quis sit fur et latro; secundo ponit signum huius.
|
|
|
4958 Circa primum autem cavendus est error Manichaeorum, qui damnantes
|
|
|
4959 vetus testamentum ex hoc quod dicitur <i>omnes quotquot venerunt,
|
|
|
4960 fures sunt</i>, dicunt, patres veteris testamenti, qui fuerunt ante
|
|
|
4961 Christum, malos fuisse et damnatos. Sed hoc esse falsum apparet ex
|
|
|
4962 tribus. Primo quidem ex his quae in parabola dicta sunt. Quod enim
|
|
|
4963 hic dicitur <i>omnes quotquot venerunt</i>, ponitur ut expositivum
|
|
|
4964 praecedentium; ibi autem dicitur, quod intraverunt, et cetera. Illi
|
|
|
4965 ergo <i>omnes quotquot veniunt</i>, scilicet non per me, idest non
|
|
|
4966 intrantes per ostium, <i>fures sunt et latrones</i>. Constat autem
|
|
|
4967 quod patriarchae et prophetae omnes per ostium, idest Christum,
|
|
|
4968 intraverunt, quos Christus venturus praecones mittebat. Licet enim
|
|
|
4969 ex tempore carnem acceperit, et factus fuerit homo, ab aeterno
|
|
|
4970 tamen erat verbum Dei; Hebr. XIII, 8: <i>Iesus Christus heri et
|
|
|
4971 hodie, ipse et in saecula</i>. Prophetae autem missi sunt per
|
|
|
4972 verbum Dei et sapientiam; Sap. VII, 27: <i>per nationes in animas
|
|
|
4973 sanctas se transfert</i> (scilicet Dei sapientia) <i>prophetas et
|
|
|
4974 amicos Dei constituit</i>. Et ideo signanter in prophetis legimus,
|
|
|
4975 verbum domini factum esse ad hunc vel ad illum prophetam, qui per
|
|
|
4976 participationem verbi Dei prophetaverunt. Secundo ex hoc quod
|
|
|
4977 dominus dicit <i>venerunt</i>; quasi dicat, propria auctoritate et
|
|
|
4978 non a Deo missi, seipsos ingerentes; de quibus Ier. XXIII, 21:
|
|
|
4979 <i>non mittebam eos, et ipsi currebant</i>. Isti quidem non
|
|
|
4980 venerunt a verbo Dei; Ez. XIII, 3: <i>vae prophetis insipientibus,
|
|
|
4981 qui sequuntur spiritum suum, et nihil vident</i>. Tales non fuerunt
|
|
|
4982 patres veteris testamenti, ut dictum est. Tertio ex ipso facto,
|
|
|
4983 quod ostendit verborum consequentia, nam hic dicitur <i>non
|
|
|
4984 audierunt eos oves</i>. Illi ergo quos audierunt oves, non fuerunt
|
|
|
4985 fures et latrones. Populus autem Israel prophetas audivit.
|
|
|
4986 Propterea illi qui non audierunt, in sacra Scriptura vituperantur;
|
|
|
4987 Act. VII, 52: <i>quem prophetarum non sunt persecuti patres
|
|
|
4988 vestri?</i> Matth. XXIII, v. 37: <i>Ierusalem, Ierusalem, quae
|
|
|
4989 occidis prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt</i>. Sic
|
|
|
4990 ergo errore excluso, dicendum est <i>omnes quotquot venerunt</i>
|
|
|
4991 scilicet praeter me, et praeter divinam inspirationem et
|
|
|
4992 auctoritatem, et non cum intentione divinae gloriae quaerendae, sed
|
|
|
4993 propriae usurpandae, <i>fures sunt</i>, inquantum quod non suum
|
|
|
4994 est, scilicet docendi auctoritatem, sibi usurpant, Is. I, 23:
|
|
|
4995 <i>principes tui infideles, socii furum, et latrones</i>, quia per
|
|
|
4996 pravam doctrinam occidunt; Matth. XXI, 13: <i>vos autem fecistis
|
|
|
4997 illam speluncam latronum</i>; Oseae VI, v. 9: <i>particeps latronum
|
|
|
4998 interficientium in via pergentes</i>. Sed <i>eos</i>, scilicet
|
|
|
4999 fures et latrones, <i>oves</i>, praedestinatae, <i>non
|
|
|
5000 audierunt</i>, scilicet perseveranter; alias non fuissent de ovibus
|
|
|
5001 Christi, quia <i>alienum non sequuntur, sed fugiunt ab eo</i>: ut
|
|
|
5002 dicitur supra eodem. Hoc etiam praecipitur Deut. XIII, 3: <i>non
|
|
|
5003 audias verba illius prophetae aut somniatoris. Ego sum ostium</i>.
|
|
|
5004 Hic manifestat expositionem, et primo expositionem ostii; secundo
|
|
|
5005 furis, ibi <i>fur non venit</i>. Circa primum duo facit. Primo
|
|
|
5006 resumit quod intendit exponere; secundo exponit. Resumit autem quod
|
|
|
5007 dixit <i>ego sum ostium</i>. Cantic. ult., 9: <i>si est ostium,
|
|
|
5008 compingamus illud tabulis cedrinis</i>, idest attribuamus ei
|
|
|
5009 virtutem imputrescibilem. Exponit autem cum dicit <i>per me si quis
|
|
|
5010 introierit, salvabitur</i>. Ubi primo ostendit quod competit ei
|
|
|
5011 usus ostii, qui est salvare oves; secundo insinuat salvationis
|
|
|
5012 modum, ibi <i>ingredietur et egredietur</i>. Salvat autem ostium
|
|
|
5013 arcendo interiores ne progrediantur, et defendendo ab exterioribus,
|
|
|
5014 ne invadantur. Et hoc competit Christo, nam per ipsum salvamur et
|
|
|
5015 protegimur. Et hoc est quod dicit <i>per me</i>, scilicet ostium,
|
|
|
5016 <i>si quis</i>, non fictus, <i>introierit</i>, ad societatem
|
|
|
5017 Ecclesiae et fidelium, <i>salvabitur</i>: supple, si
|
|
|
5018 perseveraverit; Act. IV, 12: <i>non est aliud nomen sub caelo datum
|
|
|
5019 hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri</i>; Rom. V, 10:
|
|
|
5020 <i>multo magis salvi erimus in vita ipsius</i>. Modus autem salutis
|
|
|
5021 ponitur cum dicit <i>et ingredietur et egredietur, et pascua
|
|
|
5022 inveniet</i>: quae quidem verba quadrupliciter exponi possunt.
|
|
|
5023 Primo quidem, secundum Chrysostomum, nihil aliud debet intelligi
|
|
|
5024 quam securitas et libertas adhaerentium Christo. Nam qui aliunde
|
|
|
5025 ascendit quam per ostium, non habet liberum introitum et exitum;
|
|
|
5026 qui vero per ostium intrat, habet liberum exitum, quia libere
|
|
|
5027 potest exire. Cum ergo dicit <i>ingredietur et egredietur</i>, est
|
|
|
5028 sensus, secundum hanc similitudinem, quod apostoli adhaerentes
|
|
|
5029 Christo, cum securitate ingrediuntur, conversando cum fidelibus qui
|
|
|
5030 intra Ecclesiam sunt, et cum infidelibus qui sunt extra, quando
|
|
|
5031 totius orbis terrarum facti sunt domini, et nullus eos eiicere
|
|
|
5032 valuit; Num. XXVII, 16: <i>provideat dominus Deus spirituum
|
|
|
5033 universae carnis hominem super populum istum, qui possit ingredi et
|
|
|
5034 egredi: ne sit populus domini sicut oves absque pastore. Et pascua
|
|
|
5035 inveniet</i>, idest, delectationem in conversione, et gaudium etiam
|
|
|
5036 in persecutionibus infidelium pro Christi nomine habebant; secundum
|
|
|
5037 illud Act. V, 41: <i>ibant apostoli gaudentes a conspectu Concilii,
|
|
|
5038 quoniam digni habiti sunt pro nomine Iesu contumeliam pati</i>.
|
|
|
5039 Secundo potest exponi, secundum Augustinum super Ioannem. Cuilibet
|
|
|
5040 bene agenti duo incumbunt, scilicet ut bene se habeat ad ea quae
|
|
|
5041 intra ipsum sunt, et ad ea quae extra. Interius autem in homine est
|
|
|
5042 spiritus; exterius autem est corpus; II Cor. c. IV, 16: <i>licet is
|
|
|
5043 qui foris est homo noster corrumpatur, tamen is quis intus est
|
|
|
5044 renovatur de die in diem</i>. Ille ergo qui Christo adhaeret,
|
|
|
5045 ingredietur quidem per contemplationem ad custodiam conscientiae;
|
|
|
5046 Sap. VIII, v. 16: <i>intrans domum meam</i>, scilicet conscientiam,
|
|
|
5047 <i>conquiescam cum illa</i>, scilicet sapientia. <i>Et
|
|
|
5048 egredietur</i>, foras, scilicet per bonam actionem, ad domandum
|
|
|
5049 corpus; Ps. CIII, v. 23: <i>exibit homo ad opus suum et ad
|
|
|
5050 operationem suam usque ad vesperum: et pascua inveniet</i>,
|
|
|
5051 scilicet in conscientia munda et devota; Ps. XVI, 15: <i>apparebo
|
|
|
5052 conspectui tuo, satiabor cum apparuerit gloria tua</i>: et in
|
|
|
5053 actione, <i>pascua inveniet</i> scilicet fructus; Ps. CXXV, 6:
|
|
|
5054 <i>venientes autem venient cum exultatione, portantes manipulos
|
|
|
5055 suos</i>. Tertia expositio est etiam eiusdem, et beati Gregorii
|
|
|
5056 super Ezech., ut sit sensus: <i>ingredietur</i>, in Ecclesiam,
|
|
|
5057 credendo; Ps. XLI, 5: <i>transibo in locum tabernaculi
|
|
|
5058 admirabilis</i>, quod est ingredi in Ecclesiam militantem; <i>et
|
|
|
5059 egredietur</i>, scilicet de militante ad Ecclesiam triumphantem;
|
|
|
5060 Cant. III, v. 11: <i>egredimini, filiae Sion, et videte regem
|
|
|
5061 Salomonem in diademate, quo coronavit illum mater sua in die
|
|
|
5062 desponsationis illius; et pascua inveniet</i>, in Ecclesia
|
|
|
5063 militante, scilicet doctrinae et gratiae; Ps. XXII, v. 2: <i>in
|
|
|
5064 loco pascuae ibi me collocavit</i>: et in Ecclesia triumphante,
|
|
|
5065 scilicet gloriae; Ez. c. XXXIV, 14: <i>in pascuis uberrimis pascam
|
|
|
5066 eas</i>. Quarto exponitur in libro de spiritu et anima, qui
|
|
|
5067 Augustino attribuitur, cuius tamen non est: ubi dicitur, quod
|
|
|
5068 <i>ingredientur</i>, scilicet sancti, ad contemplandam divinitatem
|
|
|
5069 Christi, <i>et egredientur</i>, ad eius humanitatem considerandam;
|
|
|
5070 et in utroque <i>pascua invenient</i>, quia in utroque gaudia
|
|
|
5071 contemplationis gustabunt; Is. XXXIII, 17: <i>regem in decore suo
|
|
|
5072 videbunt</i>. Hic igitur de fure, et primo ponit furis
|
|
|
5073 proprietatem; secundo asserit sibi contrariam proprietatem inesse,
|
|
|
5074 ibi <i>ego veni ut vitam habeant</i> et cetera. Dicit ergo, quod
|
|
|
5075 illi qui non intrant per ostium, idest qui venerunt praeter me,
|
|
|
5076 ipsi fures sunt et latrones, quorum conditio mala est. Nam primo
|
|
|
5077 quidem <i>fur non venit nisi ut furetur</i>, idest ut usurpet quod
|
|
|
5078 non est suum, cum scilicet seditiosi et haeretici eos qui Christi
|
|
|
5079 sunt, sibi adiungunt; Ps. X, 9: <i>insidiatur ut rapiat
|
|
|
5080 pauperem</i>. Secundo fur venit <i>ut mactet</i>, idest occidat
|
|
|
5081 inducendo perversam doctrinam et pravos mores; Oseae VI, 9:
|
|
|
5082 <i>particeps latronum interficientium in via pergentes de
|
|
|
5083 Sichem</i>. Tertio ut perdat immittendo in perditionem aeternam;
|
|
|
5084 Ier. l, 6: <i>grex perditus factus est populus meus</i>. Quae
|
|
|
5085 quidem conditiones non sunt in me. <i>Ego veni ut vitam
|
|
|
5086 habeant</i>; quasi dicat: isti non per me venerunt, quia similia
|
|
|
5087 agerent his quae ego ago; sed ipsi contrarium agunt: quia furantur,
|
|
|
5088 occidunt et perdunt. <i>Ego veni ut vitam habeant</i>, scilicet
|
|
|
5089 iustitiae, ingredientes Ecclesiam militantem per fidem; Hebr. X, 38
|
|
|
5090 et Rom. I, 17: <i>iustus autem ex fide vivit</i>. De ista vita
|
|
|
5091 dicitur I Io. III, 14: <i>nos scimus quoniam translati sumus de
|
|
|
5092 morte ad vitam, quoniam diligimus fratres. Et abundantius
|
|
|
5093 habeant</i>, scilicet vitam aeternam, egredientes de corpore: de
|
|
|
5094 qua vita aeterna dicitur infra XVII, 3: <i>ut cognoscant te solum
|
|
|
5095 verum Deum</i>.</p>
|
|
|
5096 <br />
|
|
|
5097 <div class="D">Lectio 3</div>
|
|
|
5098 <p title="Super Io., cap. 10 l. 3"><a name="87485"><span class=
|
|
|
5099 "ref">[87485] Super Io., cap. 10 l. 3</span></a> Hic exponit
|
|
|
5100 secundam clausulam praemissae parabolae scilicet, <i>qui intrat per
|
|
|
5101 ostium, pastor est ovium</i>, et primo ponit expositionem; secundo
|
|
|
5102 manifestat eam, ibi <i>ego sum pastor bonus</i> et cetera. Exponit
|
|
|
5103 autem illam particularem, dicens se esse pastorem bonum: secundo
|
|
|
5104 subdit boni pastoris officium, ibi <i>bonus pastor animam suam dat
|
|
|
5105 pro ovibus suis</i>; tertio ostendit de malo pastore contrarium,
|
|
|
5106 ibi <i>mercenarius autem (...) videt lupum venientem, et fugit</i>.
|
|
|
5107 Dicit ergo quantum ad primum <i>ego sum pastor bonus</i>. Quod
|
|
|
5108 autem Christus sit pastor, manifeste ei competit: nam sicut per
|
|
|
5109 pastorem grex gubernatur et pascitur, ita fideles per Christum
|
|
|
5110 spirituali cibo, et etiam corpore et sanguine suo reficiuntur; I
|
|
|
5111 Petr. c. II, 25: <i>eratis aliquando sicut oves non habentes
|
|
|
5112 pastorem; sed conversi estis nunc ad pastorem et episcopum animarum
|
|
|
5113 vestrarum</i>; Is. XL, 11: <i>sicut pastor gregem suum pascet</i>.
|
|
|
5114 Sed ad differentiam mali pastoris et furis addit <i>bonus</i>.
|
|
|
5115 Bonus, inquam, quia implet pastoris officium, sicut bonus miles
|
|
|
5116 dicitur qui implet militis officium. Sed cum Christus dixerit
|
|
|
5117 supra, pastorem intrare per ostium, et iterum se esse ostium, hic
|
|
|
5118 autem dicat se esse pastorem, oportet quod ipse per semetipsum
|
|
|
5119 intret. Et quidem per seipsum intrat, quia seipsum manifestat, et
|
|
|
5120 per seipsum novit patrem. Nos autem per illum intramus, quia per
|
|
|
5121 ipsum beatificamur. Sed attende, quod nullus alius est ostium nisi
|
|
|
5122 ipse, quia nullus alius est lux vera, sed per participationem;
|
|
|
5123 supra I, 8: <i>non erat ille lux</i>, scilicet Ioannes Baptista,
|
|
|
5124 <i>sed ut testimonium perhiberet de lumine</i>. Sed de Christo
|
|
|
5125 dicitur <i>erat lux vera quae illuminat omnem hominem</i>. Et ideo
|
|
|
5126 esse ostium nemo se dicit: hoc sibi ipse Christus proprie retinuit;
|
|
|
5127 esse autem pastorem, aliis communicavit, et membris suis dedit: nam
|
|
|
5128 et Petrus pastor, et ceteri apostoli pastores fuerunt, et omnes
|
|
|
5129 boni episcopi; Ier. III, 15: <i>dabo vobis pastores secundum cor
|
|
|
5130 meum</i>. Licet autem praepositi Ecclesiae, qui filii sunt, omnes
|
|
|
5131 pastores sint, ut Augustinus dicit; ideo tamen singulariter dicit
|
|
|
5132 <i>ego sum pastor bonus</i>, ut insinuet virtutem caritatis. Nullus
|
|
|
5133 enim est pastor bonus nisi per caritatem efficiatur unum cum
|
|
|
5134 Christo, et fiat membrum veri pastoris. Officium boni pastoris est
|
|
|
5135 caritas; unde dicit <i>bonus pastor animam suam dat pro ovibus
|
|
|
5136 suis</i>. Sciendum est enim, quod differentia est inter bonum
|
|
|
5137 pastorem et malum: nam bonus pastor intendit commodum gregis; malus
|
|
|
5138 autem commodum proprium: et haec differentia tangitur Ez. XXXIV, 2:
|
|
|
5139 <i>vae pastoribus qui pascunt semetipsos. Nonne greges pascuntur a
|
|
|
5140 pastoribus?</i> Qui igitur utitur grege ut semetipsum tantum
|
|
|
5141 pascat, non est pastor bonus. Ex quo sequitur quod pastor malus,
|
|
|
5142 etiam corporalis, nullum detrimentum vult sustinere pro grege, cum
|
|
|
5143 non intendat eorum commodum, sed proprium. Bonus vero pastor, etiam
|
|
|
5144 corporalis, sustinet multa pro grege, cuius bonum intendit; unde
|
|
|
5145 Iacob dixit Gen. XXXI, 40: <i>nocte ac die gelu urebar et
|
|
|
5146 aestu</i>. Sed in corporalibus pastoribus non exigitur a bono
|
|
|
5147 pastore ut exponat se morti propter salutem gregis. Sed quia
|
|
|
5148 spiritualis gregis salus praeponderat corporali vitae pastoris,
|
|
|
5149 ideo cum periculum imminet de gregis salute, debet quisque
|
|
|
5150 spiritualis pastor, corporalis vitae sustinere dispendium pro
|
|
|
5151 gregis salute. Et hoc est quod dominus dicit <i>bonus pastor animam
|
|
|
5152 suam</i>, idest vitam corporalem, <i>ponit pro ovibus suis</i>,
|
|
|
5153 idest auctoritate et caritate. Utrumque enim exigitur, et quod ad
|
|
|
5154 eum pertineat, et quod eas amet: nam primum sine secundo non
|
|
|
5155 sufficit. Huius autem doctrinae Christus nobis exemplum praebuit; I
|
|
|
5156 Io. III, 16: <i>si Christus posuit animam suam pro nobis, et nos
|
|
|
5157 debemus pro fratribus animas ponere</i>. Hic agit de malo pastore,
|
|
|
5158 ostendens, ei contrarias conditiones inesse a conditionibus boni
|
|
|
5159 pastoris, et primo ponit mali pastoris conditiones; secundo
|
|
|
5160 ostendit quomodo ipsae conditiones se invicem consequuntur, ibi
|
|
|
5161 <i>mercenarius autem (...) fugit</i>. Circa primum duo facit. Primo
|
|
|
5162 ponit conditiones mali pastoris; secundo insinuat periculum
|
|
|
5163 imminens gregi, ex malo pastore, ibi <i>et lupus rapit</i> et
|
|
|
5164 cetera. Notandum autem, quod ex his quae dicta sunt de bono pastore
|
|
|
5165 et his quae dicuntur de malo, triplex differentia conditionum
|
|
|
5166 ipsorum, scilicet boni et mali pastoris, accipi potest. Prima
|
|
|
5167 quidem distinctio accipitur quantum ad intentionem; secunda quantum
|
|
|
5168 ad affectum tertia quantum ad sollicitudinem. Differunt ergo primo
|
|
|
5169 in intentione, et hoc ex nomine utriusque: nam primus dicitur
|
|
|
5170 pastor, ex quo datur intelligi quod intendit pascere gregem; Ez.
|
|
|
5171 XXXIV, 2: <i>nonne greges pascuntur a pastoribus?</i> Iste autem,
|
|
|
5172 scilicet malus, dicitur mercenarius, quasi mercedem quaerens. Ut
|
|
|
5173 sic differant in hoc: quod bonus pastor quaerit utilitatem gregis;
|
|
|
5174 mercenarius autem principalius commodum proprium. Haec etiam
|
|
|
5175 differentia est inter regem et tyrannum, ut philosophus dicit, quia
|
|
|
5176 rex in suo regimine intendit utilitatem subditorum; tyrannus vero
|
|
|
5177 utilitatem propriam; unde est sicut mercenarius: Zach. c. XI, 12:
|
|
|
5178 <i>si bonum est in oculis vestris, afferte mihi mercedem</i>. Sed
|
|
|
5179 numquid possunt quaerere etiam boni pastores mercedem? Videtur quod
|
|
|
5180 sic; Eccli. XXXVI, 18: <i>da mercedem, domine, sustinentibus
|
|
|
5181 te</i>; Is. XL, 10: <i>ecce merces eius cum eo</i>; et Lc. XV, 17:
|
|
|
5182 <i>quanti mercenarii in domo patris mei abundant panibus</i>.
|
|
|
5183 Respondeo. Dicendum quod merces potest accipi dupliciter: scilicet
|
|
|
5184 communiter et proprie. Communiter quidem, omne quod meritis
|
|
|
5185 redditur, dicitur merces, et quia vita aeterna, quae est Deus, I
|
|
|
5186 Io. ult., 20: <i>hic est verus Deus, et vita aeterna</i>, meritis
|
|
|
5187 redditur, ideo ipsa vita aeterna merces dicitur. Et hanc mercedem
|
|
|
5188 potest et debet quaerere quilibet bonus pastor. Proprie autem
|
|
|
5189 dicitur merces aliquid segregatum ab hereditate; et ad hanc non
|
|
|
5190 debet habere respectum ille qui est verus filius, ad quem spectat
|
|
|
5191 hereditas; sed ad eam respectum habent servi et mercenarii. Unde,
|
|
|
5192 cum vita aeterna sit hereditas nostra, qui operatur habens ad eam
|
|
|
5193 respectum, operatur ut filius; qui vero intendit aliquid seorsum ab
|
|
|
5194 ea (puta terrenis commodis inhiat, honore praelationis gaudet)
|
|
|
5195 mercenarius est. Secundo distinguuntur quantum ad sollicitudinem:
|
|
|
5196 quia de bono pastore dicitur quod oves sunt suae, non solum
|
|
|
5197 commissione, sed etiam amore et sollicitudine; Phil. I, 7: <i>eo
|
|
|
5198 quod habeam vos in corde</i> etc.; sed de mercenario dicitur
|
|
|
5199 <i>cuius non sunt oves propriae</i>, idest, earum sollicitudinem
|
|
|
5200 non habet; Ez. XXXIV, 8: <i>neque quaesierunt pastores gregem meum,
|
|
|
5201 sed pascebant semetipsos</i>. Tertio differunt quantum ad affectum:
|
|
|
5202 nam bonus pastor qui diligit gregem, animam suam dat pro eo, idest,
|
|
|
5203 exponit se periculo vitae corporalis. Malus autem, quia nullum
|
|
|
5204 affectum habet ad gregem, fugit cum videt lupum. Unde dicit
|
|
|
5205 <i>videt lupum venientem, et dimittit oves</i>. Lupus iste
|
|
|
5206 tripliciter accipitur. Primo quidem Diabolus tentans; Eccli. XIII,
|
|
|
5207 21: <i>sed si communicabat aliquando lupus cum agno, sic peccator
|
|
|
5208 iusto</i>. Secundo vero haereticus mactans; Matth. VII, 15:
|
|
|
5209 <i>attendite a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis
|
|
|
5210 ovium</i>; Act. XX, 29: <i>ego scio quoniam intrabunt post
|
|
|
5211 discessionem meam lupi rapaces in vos, non parcentes gregi</i>.
|
|
|
5212 Tertio tyrannus saeviens: Ez. XXII, 27: <i>principes eius in medio
|
|
|
5213 eius quasi lupi</i>. Debet ergo bonus pastor contra hunc lupum
|
|
|
5214 triplicem, subditum gregem tueri: dum scilicet videns lupum, idest
|
|
|
5215 tentationem diabolicam, deceptionem haereticam et saevitiam
|
|
|
5216 tyrannicam, opponit se: contra quod dicitur Ez. XIII, 5: <i>non
|
|
|
5217 ascendistis ex adverso, neque opposuistis murum pro domo
|
|
|
5218 Israel</i>. Et ideo dicitur de malo pastore, quod <i>fugit et
|
|
|
5219 dimittit oves</i>; Zach. XI, 17: <i>o pastor, et idolum
|
|
|
5220 derelinquens gregem</i>; quasi dicat: non es pastor, sed
|
|
|
5221 similitudinem et idolum geris pastoris; Ier. XLVI, 21:
|
|
|
5222 <i>mercenarii eius in medio eius, quasi vituli saginati versi sunt,
|
|
|
5223 et fugerunt simul, nec stare potuerunt</i>. Sed contra hoc est quod
|
|
|
5224 dicitur Matth. V, 11: <i>si vos persecuti fuerint in una civitate,
|
|
|
5225 fugite in aliam</i>. Ergo videtur quod licet pastori fugere.
|
|
|
5226 Respondeo. Dicendum quod ad hoc est duplex solutio. Una est
|
|
|
5227 Augustini super Ioannem. Est enim duplex fuga: scilicet animi et
|
|
|
5228 corporis. Quod autem hic dicitur <i>dimittit oves et fugit</i>,
|
|
|
5229 intelligitur de fuga animi: nam dum malus pastor a lupo sibi
|
|
|
5230 periculum metuit, resistere eius iniustitiae non praesumit; sed
|
|
|
5231 fugit non mutando locum, sed subtrahendo solatium, refugiens
|
|
|
5232 scilicet gregis sollicitudinem. Sed haec expositio necessaria est
|
|
|
5233 quantum ad primum lupum, nam contra Diabolum non oportet
|
|
|
5234 corporaliter fugere. Sed quia contingit etiam aliquem pastorem
|
|
|
5235 fugere corporaliter propter aliquos lupos, scilicet haereticum
|
|
|
5236 habentem potestatem et tyrannum, ideo adhibenda est alia responsio,
|
|
|
5237 quam Augustinus ponit in epistola ad Honoratum. Nam, ut ipse dicit,
|
|
|
5238 videtur quod liceat etiam corporaliter fugere lupos, non solum ex
|
|
|
5239 auctoritate domini supra posita, sed etiam exemplo sanctorum
|
|
|
5240 aliquorum, puta Athanasii et aliorum persecutores fugientium. Non
|
|
|
5241 enim quia fugit, sed quia dimittit oves vituperatur: unde si posset
|
|
|
5242 fugere non dimittendo oves, non esset vituperabile. Contingit enim
|
|
|
5243 aliquando, quod quaeritur persona praelati; aliquando totus grex.
|
|
|
5244 Manifestum est autem quod si quaeratur sola persona praelati,
|
|
|
5245 possunt alii loco sui ad gregis custodiam deputari, qui vice sui
|
|
|
5246 consolentur et gubernent gregem. Unde si sic fugiat, non dicitur
|
|
|
5247 dimittere oves; et hoc modo, in casu, fugere licet. Si autem
|
|
|
5248 quaeratur totus grex, aut oportet quod pastores omnes simul sint
|
|
|
5249 cum ovibus, aut oportet quod aliqui ex eis remaneant, et aliqui
|
|
|
5250 recedant. Si autem totaliter deserant gregem, tunc eis competit
|
|
|
5251 quod hic dicitur <i>videt lupum venientem, et dimittit oves, et
|
|
|
5252 fugit</i>. Hic ponitur periculum imminens, quod est duplex. Unum
|
|
|
5253 est ovium rapina; unde dicit <i>lupus rapit</i>, scilicet, quod
|
|
|
5254 alienum est, sibi usurpat. Fideles enim Christi sunt eius oves.
|
|
|
5255 Tunc igitur aliquis haeresiarcha et lupus rapit oves, quando
|
|
|
5256 fideles Christi ad doctrinam suam falsam attrahit; Ez. c. XXXIV, 5:
|
|
|
5257 <i>factus est grex meus in direptionem omnium bestiarum agri</i>.
|
|
|
5258 Aliud periculum est ovium dispersio, unde dicit <i>et dispergit
|
|
|
5259 oves</i>, inquantum aliqui seducuntur, et aliqui persistunt; Ez.
|
|
|
5260 XXXIV, 6: <i>dispersi sunt greges mei; et non erat qui
|
|
|
5261 requireret</i>. Hic ostendit quomodo praedictae conditiones se
|
|
|
5262 invicem consequuntur: nam ex primis duabus sequitur tertia. Ex hoc
|
|
|
5263 enim quod quaerit utilitatem suam, et non afficitur ad gregem per
|
|
|
5264 amorem et sollicitudinem, sequitur quod non velit pro eo incommodum
|
|
|
5265 sustinere. Et ideo dicit <i>mercenarius autem fugit</i>, ideo
|
|
|
5266 scilicet <i>quia mercenarius est</i>, idest, quaerit commodum
|
|
|
5267 proprium quantum ad primam conditionem; <i>et non pertinet ad eum
|
|
|
5268 de ovibus</i>, idest, non eas diligit, neque pro eis sollicitatur,
|
|
|
5269 quantum ad secundam conditionem eius. Unde Iob XXXIX, 16, dicitur
|
|
|
5270 de malo pastore: <i>induratur ad filios quasi non fuerint sui</i>.
|
|
|
5271 E converso autem est de bono pastore: nam gregis commodum quaerit,
|
|
|
5272 non proprium; Philip. IV, 17: <i>non quaero datum, sed quaero
|
|
|
5273 fructum</i> et cetera. Et pertinet ad eum de ovibus; idest, eas
|
|
|
5274 diligit, et de eis sollicitatur, Phil. I, 7: <i>eo quod habeam vos
|
|
|
5275 in vinculis meis</i> et cetera.</p>
|
|
|
5276 <br />
|
|
|
5277 <div class="D">Lectio 4</div>
|
|
|
5278 <p title="Super Io., cap. 10 l. 4"><a name="87486"><span class=
|
|
|
5279 "ref">[87486] Super Io., cap. 10 l. 4</span></a> Hic dominus probat
|
|
|
5280 suam expositionem, et primo resumit quod probare intendit; secundo
|
|
|
5281 probationem inducit, ibi <i>et cognosco oves meas</i>; tertio eam
|
|
|
5282 manifestat, ibi <i>propterea me pater diligit</i>. Dicit ergo
|
|
|
5283 primo: <i>ego sum pastor bonus</i>. Hoc expositum est supra. Ez.
|
|
|
5284 XXXIV, 11: <i>requiram oves meas in die illa, sicut visitat pastor
|
|
|
5285 gregem suum</i>. Consequenter cum dicit <i>et cognosco oves
|
|
|
5286 meas</i>, probat quod dicit. Duo autem dicit de se; scilicet quod
|
|
|
5287 est pastor, et quod est bonus. Primo ergo probat quod sit pastor;
|
|
|
5288 secundo quod pastor bonus. Pastorem autem se esse probat per duo
|
|
|
5289 signa posita superius de pastore: quorum primum est quod oves
|
|
|
5290 proprias vocat nominatim. Et quantum ad hoc dicit <i>et cognosco
|
|
|
5291 oves meas</i>; II Tim. II, 19: <i>novit dominus qui sunt eius.
|
|
|
5292 Cognosco</i>, inquam, notitia non solum simplici, sed etiam
|
|
|
5293 probationis et dilectionis; Apoc. I, 5: <i>dilexit nos, et lavit
|
|
|
5294 nos a peccatis nostris</i>. Secundum signum est quod oves vocem
|
|
|
5295 eius audiunt, et sciunt eum. Et quantum ad hoc dicit <i>et
|
|
|
5296 cognoscunt me meae</i>, meae, inquam, praedestinatione, vocatione
|
|
|
5297 et gratia; quasi dicat: ipsae me diligentes obsequuntur. Unde hoc
|
|
|
5298 intelligitur de notitia dilectionis, de qua dicitur Ier. XXXI, 34:
|
|
|
5299 <i>omnes cognoscent me a minimo usque ad maiorem</i> et cetera.
|
|
|
5300 Bonum autem pastorem se ostendit, ostendens se habere officium boni
|
|
|
5301 pastoris, quod est ut animam suam ponat pro ovibus suis, et primo
|
|
|
5302 ponit causam huius; secundo ipsum inducit; tertio subdit fructum
|
|
|
5303 signi. Causam autem huius signi, scilicet quod animam suam ponit
|
|
|
5304 pro ovibus suis, est notitia quam habet de patre: et quantum ad hoc
|
|
|
5305 dicit <i>sicut novit me pater, ego agnosco patrem, et animam meam
|
|
|
5306 pono pro ovibus meis</i>. Et hoc quidem verbum dupliciter potest
|
|
|
5307 exponi. Uno modo, ut ly <i>sicut</i> significet similitudinem; et
|
|
|
5308 hoc modo notitia huius potest communicari creaturae alicui; I Cor.
|
|
|
5309 XIII, 12: <i>cognoscam sicut et cognitus sum</i>, idest, sicut
|
|
|
5310 cognitus sum sine velamine, ita sine velamine cognoscam. Alio modo
|
|
|
5311 ut ly <i>sicut</i> importet aequalitatem; et tunc cognoscere patrem
|
|
|
5312 sicut cognitus est ab eo, est proprium solius filii, quia solus
|
|
|
5313 filius cognoscit patrem comprehendendo, sicut pater comprehendendo
|
|
|
5314 cognoscit filium; Matth. XI, 27: <i>nemo novit filium nisi pater,
|
|
|
5315 neque patrem quis novit nisi filius</i>, notitia scilicet
|
|
|
5316 comprehensionis. Ideo autem dominus hoc dicit, quia in hoc ipso
|
|
|
5317 quod cognoscit patrem, cognoscit eius voluntatem, in qua erat ut
|
|
|
5318 filius pro salute humani generis moreretur: in quo etiam dicit se
|
|
|
5319 mediatorem Dei et hominis. Nam sicut ad oves se habet ut cognitus
|
|
|
5320 et cognoscens, ita et ad patrem: quia sicut pater eum novit, ita
|
|
|
5321 ipse patrem cognoscit. Consequenter cum dicit <i>et animam meam
|
|
|
5322 pono pro ovibus meis</i>, ponit ipsum signum; I Io. III, 16: <i>in
|
|
|
5323 hoc cognovimus caritatem Dei, quoniam ille pro nobis animam suam
|
|
|
5324 posuit</i> et cetera. Sed cum in Christo sint tres substantiae,
|
|
|
5325 scilicet substantia verbi, animae et corporis, quaeritur quis
|
|
|
5326 loquatur cum dicit <i>animam meam pono</i>. Si dicas, quod verbum
|
|
|
5327 hic loquitur, non est verum: nam verbum numquam animam posuit, cum
|
|
|
5328 numquam fuerit ab anima separatum. Si autem dicas quod anima
|
|
|
5329 loquitur; hoc etiam impossibile videtur, quia nihil separatur a
|
|
|
5330 seipso. Si vero dicas, quod quantum ad corpus Christus hoc dicit,
|
|
|
5331 nec hoc videtur, quia corpus non habet potestatem iterum sumendi
|
|
|
5332 eam. Dicendum ergo ad hoc, quod in morte Christi, anima fuit
|
|
|
5333 separata a carne; alias non fuisset vere mortuus; sed divinitas
|
|
|
5334 numquam separata fuit in Christo ab ipsa anima et carne, sed unita
|
|
|
5335 fuit animae descendenti ad Inferos et corpori existenti in
|
|
|
5336 sepulcro: et ideo corpus virtute divinitatis animam posuit, et
|
|
|
5337 iterum resumpsit eam. Consequenter cum dicit <i>et alias oves
|
|
|
5338 habeo</i> etc., ponit fructum mortis Christi, qui est salus non
|
|
|
5339 solum Iudaeorum, sed etiam gentium. Quia enim dixerat <i>animam
|
|
|
5340 meam pono pro ovibus meis</i>, Iudaei reputantes se oves Dei,
|
|
|
5341 secundum illud Ps. LXXVIII, 13: <i>nos autem populus eius, et oves
|
|
|
5342 pascuae eius</i>, possent dicere quod pro eis tantum animam
|
|
|
5343 poneret. Sed dominus addit dicens, quod non tantum pro eis, sed
|
|
|
5344 etiam pro aliis; infra XI, 51: <i>hoc a semetipso non dixit; sed
|
|
|
5345 cum esset pontifex anni illius, prophetavit, quia Christus
|
|
|
5346 moriturus erat pro gente, et non tantum pro gente, sed ut filios
|
|
|
5347 Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum</i>. In isto autem
|
|
|
5348 fructu dominus tria facit. Primo ponit gentium praedestinationem;
|
|
|
5349 secundo earum per gratiam vocationem; tertio ipsarum
|
|
|
5350 iustificationem. Quantum ad primum dicit <i>alias oves habeo</i>,
|
|
|
5351 scilicet gentes, <i>quae non sunt ex hoc ovili</i>, scilicet de
|
|
|
5352 genere carnis Israel, quod erat quasi ovile; Mich. II, 12:
|
|
|
5353 <i>congregabo Iacob totum te</i>. Nam sicut oves in ovili
|
|
|
5354 concluduntur, sic isti in praeceptis legalibus conclusi
|
|
|
5355 custodiebantur, ut habetur Gal. III. Istas, inquam, oves, scilicet
|
|
|
5356 gentiles, habeo a patre per aeternam praedestinationem; Ps. II, v.
|
|
|
5357 8: <i>postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam</i>; Is.
|
|
|
5358 XLIX, 6: <i>parum est ut sis mihi servus ad suscitandas tribus
|
|
|
5359 Iacob, et faeces Israel convertendas: dedi te in lucem gentium, ut
|
|
|
5360 sis salus mea usque ad extremum terrae</i>. Quantum ad secundum
|
|
|
5361 dicit <i>et illas oportet me adducere</i> idest, opportunum est
|
|
|
5362 secundum ordinem divinae praedestinationis ad gratiam vocare. Sed
|
|
|
5363 contra. Matth. XV, 24, dicit dominus: <i>non sum missus nisi ad
|
|
|
5364 oves quae perierunt domus Israel</i>. Responsio. Dicendum, quod ad
|
|
|
5365 oves domus Israel tantum missus est Iesus, ut eis corporaliter
|
|
|
5366 praedicaret, secundum illud Roman. XV, 8: <i>dico autem Christum
|
|
|
5367 Iesum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad
|
|
|
5368 confirmandas promissiones patrum</i>. Gentes autem adduxit per
|
|
|
5369 apostolos suos; Is. ult., 19: <i>mittam ex eis, qui reliqui
|
|
|
5370 fuerint, ad gentes</i>. Quantum ad tertium dicit <i>et vocem meam
|
|
|
5371 audient</i>. Ubi tria ponuntur necessaria ad iustitiam Christianae
|
|
|
5372 religionis. Primum est obedientia mandatorum Dei. Et quantum ad hoc
|
|
|
5373 dicit <i>et vocem meam audient</i>, idest, servabunt mandata mea;
|
|
|
5374 Matth. c. ult. 20: <i>docentes eos servare omnia quaecumque mandavi
|
|
|
5375 vobis</i>; Ps. XVII, 45: <i>populus quem non cognovi</i>, idest,
|
|
|
5376 quem non approbavi, <i>auditu auris obedivit mihi</i>. Secundum est
|
|
|
5377 unitas caritatis; et quantum ad hoc dicit <i>et fiet unum
|
|
|
5378 ovile</i>; idest, ex duabus gentibus, Iudaico et gentili populo,
|
|
|
5379 una Ecclesia fidelium; Eph. IV, 5: <i>una fides</i>; et Eph. II,
|
|
|
5380 14: <i>ipse est pax nostra qui facit utraque unum</i>. Tertium est
|
|
|
5381 unitas fidei: et quantum ad hoc dicit <i>et unus pastor</i>; Ez.
|
|
|
5382 XXXVII, 24: <i>et pastor unus erit ovium eorum</i>, scilicet
|
|
|
5383 Iudaeorum et gentilium. Hic dominus manifestat suam probationem, et
|
|
|
5384 primo manifestat causam signi; secundo signum, seu effectum, ibi
|
|
|
5385 <i>nemo tollit eam a me</i>; tertio ostendit eam esse convenientem,
|
|
|
5386 ibi <i>hoc mandatum accepi a patre meo</i>. Causam autem mortis
|
|
|
5387 dicit dominus esse notitiam quam habet de patre, dicens: <i>sicut
|
|
|
5388 novit me pater, et ego agnosco patrem, et animam meam pono pro
|
|
|
5389 ovibus meis</i>. Unde hoc exponens dicit <i>propterea pater me
|
|
|
5390 diligit</i>: ex quo patet quod pater novit eum notitia
|
|
|
5391 approbationis, <i>propterea</i>, inquam, <i>quia ego pono animam
|
|
|
5392 meam, ut iterum sumam eam</i>. Sed numquid mors est causa paternae
|
|
|
5393 dilectionis? Videtur quod non, quia temporale non est causa
|
|
|
5394 aeterni: mors autem Christi est temporalis, dilectio vero Dei ad
|
|
|
5395 Christum est aeterna et cetera. Respondeo. Dicendum quod Christus
|
|
|
5396 hic loquitur de dilectione patris ad eum, sed inquantum est homo:
|
|
|
5397 et sic haec littera dupliciter potest legi. Uno modo ut ly
|
|
|
5398 <i>quia</i> teneatur causaliter, alio modo ut designet terminum vel
|
|
|
5399 signum dilectionis. Si quidem teneatur causaliter, tunc est sensus:
|
|
|
5400 quia <i>ego pono animam meam</i>, idest sustineo mortem,
|
|
|
5401 <i>propterea pater diligit me</i>; idest, effectum dilectionis mihi
|
|
|
5402 dat, scilicet claritatem et exaltationem corporis; Phil. II, v. 8:
|
|
|
5403 <i>factus est obediens usque ad mortem, mortem autem crucis;
|
|
|
5404 propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen quod
|
|
|
5405 est super omne nomen</i>. Sed contra hoc videtur esse, quia bona
|
|
|
5406 opera non possunt esse meritoria divinae dilectionis. Cum enim
|
|
|
5407 opera nostra intantum meritoria sint, inquantum caritate
|
|
|
5408 informantur, secundum quod dicitur I Cor. XIII, 3: <i>si
|
|
|
5409 distribuero omnes facultates meas in cibos pauperum, caritatem
|
|
|
5410 autem non habeam, nihil mihi prodest</i>, et Deus praeveniat etiam
|
|
|
5411 nos in amando: I Io. IV, 10: <i>in hoc est caritas, non quasi
|
|
|
5412 dilexerimus Deum, sed quoniam ipse prior dilexit nos</i>,
|
|
|
5413 manifestum est quod sua dilectio praecedit omne meritum nostrum.
|
|
|
5414 Sed ad hoc dicendum, quod ipsam Dei dilectionem nullus mereri
|
|
|
5415 potest; sed effectum divinae dilectionis, qui est augmentum
|
|
|
5416 gratiae, et collatio boni gloriae, quem ex dilectione sua nobis
|
|
|
5417 Deus confert, mereri possumus per bona opera nostra. Unde possumus
|
|
|
5418 dicere, quod Deus propterea hunc vel illum hominem diligit, idest
|
|
|
5419 ei effectum suae dilectionis impendit, quia implet eius mandata. Et
|
|
|
5420 sic possumus dicere de Christo homine, quod propterea pater diligit
|
|
|
5421 eum, idest, exaltavit, et dedit illi claritatem gloriae, quia
|
|
|
5422 posuit animam suam ad mortem. Si vero ly <i>quia</i> importet
|
|
|
5423 terminum dilectionis, tunc est sensus: <i>propterea me pater
|
|
|
5424 diligit</i>, idest ad hoc me pater dilexit, <i>ut animam meam
|
|
|
5425 ponerem</i>. Quasi dicat: pater sua dilectione, quam habet ad me,
|
|
|
5426 ordinavit ut per passionem meam redimerem genus humanum; Rom. VIII,
|
|
|
5427 32: <i>proprio filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus
|
|
|
5428 tradidit illum</i>. Si autem ly <i>quia</i> designet signum
|
|
|
5429 dilectionis, tunc est sensus: <i>propterea pater me diligit, quia
|
|
|
5430 ego pono animam meam</i>. Quasi dicat: hoc signum est quod pater me
|
|
|
5431 diligat, <i>quia pono animam meam</i>, ut iterum sumam eam; idest,
|
|
|
5432 faciens mandata eius et voluntatem suam, sustineo mortem. Evidens
|
|
|
5433 enim signum dilectionis est quod homo ex caritate faciat Dei
|
|
|
5434 mandata. Hic exponit effectum signi: quod quidem signum erat, ubi
|
|
|
5435 dixit <i>animam meam pono pro ovibus meis</i>, exponens quomodo eam
|
|
|
5436 ponit, et primo excludit violentiam; secundo subiungit eius
|
|
|
5437 potestatem. Violentiam quidem excludit, quae alicui posset fieri in
|
|
|
5438 auferendo vitam: quae Christo non fuit facta. Et quantum ad hoc
|
|
|
5439 dicit <i>nemo tollet eam</i>, scilicet animam meam, per violentiam,
|
|
|
5440 sed <i>ego pono eam</i>, propria virtute, scilicet <i>a meipso</i>;
|
|
|
5441 Is. XLIX, 24: <i>numquid tolletur a forti praeda?</i> Sed numquid
|
|
|
5442 Iudaei non intulerunt Christo violentiam? Intulerunt quidem quantum
|
|
|
5443 in eis fuit, sed in Christo non fuit illa violentia, quia, quando
|
|
|
5444 voluit, eam sponte posuit. Unde supra VIII, 30, dicitur, quod
|
|
|
5445 Iudaei volentes eum apprehendere, non potuerunt, <i>quia nondum
|
|
|
5446 venerat hora eius</i>, voluntaria scilicet, non qua cogeretur mori,
|
|
|
5447 sed qua dignaretur occidi: ut dicit Augustinus. Potestatem autem
|
|
|
5448 eius subiungit cum dicit <i>potestatem habeo ponendi eam</i>. Circa
|
|
|
5449 quod sciendum est, quod cum unio animae et corporis sit naturalis,
|
|
|
5450 separatio eorum est naturalis. Et licet causa huius separationis et
|
|
|
5451 mortis possit esse voluntaria, tamen mors in hominibus semper est
|
|
|
5452 naturalis. In nullo autem puro homine natura subditur voluntati,
|
|
|
5453 cum sicut voluntas, ita et natura sit a Deo; et ideo mors
|
|
|
5454 cuiuslibet puri hominis oportet quod sit naturalis. In Christo
|
|
|
5455 autem natura sua et tota alia natura subditur voluntati eius, sicut
|
|
|
5456 artificiata voluntati artificis. Et ideo secundum voluntatis suae
|
|
|
5457 placitum, potuit animam ponere cum voluit, et iterum eam sumere:
|
|
|
5458 quod nullus purus homo facere potest, licet voluntarie causam
|
|
|
5459 mortis sibi possit inferre. Et inde est quod centurio videns eum
|
|
|
5460 non naturali necessitate mori, sed sua dum <i>clamans voce magna
|
|
|
5461 emisit spiritum</i>: Matth. XXVII, 50 recognovit in eo virtutem
|
|
|
5462 divinam dicens: <i>vere filius Dei erat iste</i>. Unde et apostolus
|
|
|
5463 I Cor. c. I, 18: <i>verbum crucis pereuntibus stultitia est: his
|
|
|
5464 autem qui salvi fiunt, idest nobis, virtus Dei est</i>. Idest in
|
|
|
5465 ipsa morte Christi, manifestata est virtus potestatis eius. Hic
|
|
|
5466 ostendit causam praedictam convenientem esse: nam impletio mandati
|
|
|
5467 demonstrat dilectionem ad mandantem. Et ideo dicit <i>hoc mandatum
|
|
|
5468 accepi a patre meo</i>, scilicet animam ponendi, et sumendi eam;
|
|
|
5469 infra XIV, 23: <i>si quis diligit me, sermonem meum servabit, et
|
|
|
5470 pater meus diliget eum</i>.</p>
|
|
|
5471 <br />
|
|
|
5472 <div class="D">Lectio 5</div>
|
|
|
5473 <p title="Super Io., cap. 10 l. 5"><a name="87487"><span class=
|
|
|
5474 "ref">[87487] Super Io., cap. 10 l. 5</span></a> Postquam dominus
|
|
|
5475 ostendit se habere virtutem vivificativam, et insinuavit
|
|
|
5476 vivificandi modum, hic ostendit secundum quid sibi vivificativa
|
|
|
5477 potestas conveniat, et primo Evangelista ponit dissensionem exortam
|
|
|
5478 super hoc inter turbas ad se invicem; secundo ponit disceptationem
|
|
|
5479 principum Iudaeorum ad Christum, ibi <i>facta sunt encaenia</i> et
|
|
|
5480 cetera. Circa primum tria facit. Primo ponit ipsam turbarum
|
|
|
5481 dissensionem; secundo subdit unius partis dissentientium opinionem;
|
|
|
5482 tertio infert sanam alterius partis assertionem. Dissensio autem
|
|
|
5483 orta est inter turbas quae Christum audierant, ex sermonibus eius:
|
|
|
5484 et hoc est quod dicit <i>dissensio itaque facta est inter Iudaeos
|
|
|
5485 propter sermones hos</i>. Dum enim quidam ex eis sermones ipsos
|
|
|
5486 recte intelligebant, quidam non recte, dissentiebant ad invicem;
|
|
|
5487 Matth. X, 34: <i>non veni pacem mittere, sed gladium</i>, scilicet
|
|
|
5488 evangelicae doctrinae, cui alii credunt, alii contradicunt; Ps.
|
|
|
5489 CVI, 40: <i>effusa est contentio super principes</i>. Opinio autem
|
|
|
5490 alterius partis dissentientium est falsa: et quantum ad hoc dicit
|
|
|
5491 <i>dicebant autem multi ex ipsis</i>. Dicit autem <i>multi</i>,
|
|
|
5492 quia, ut dicitur Eccle. I, 15: <i>stultorum infinitus est numerus.
|
|
|
5493 Dicebant</i>, inquam, <i>Daemonium habet, et insanit</i>.
|
|
|
5494 Consuetudo namque stultorum est ut dubia semper interpretentur in
|
|
|
5495 malum, cum tamen contrarium debeat fieri. Unde contingit quod
|
|
|
5496 quaecumque ignorant, blasphemant, ut dicitur in canonica Iudae.
|
|
|
5497 Quia ergo verba domini intelligere non valebant, quia <i>lux in
|
|
|
5498 tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt</i>, ideo
|
|
|
5499 blasphemant dicentes <i>Daemonium habet, et insanit</i>. Et
|
|
|
5500 nituntur alios ab eo avertere, dicentes: <i>quid eum auditis?</i>
|
|
|
5501 Blasphemantes autem, duo Christo imponunt. Primo, quod Daemonium
|
|
|
5502 habet; quasi dicant: non ex spiritu sancto, sed ex spiritu maligno
|
|
|
5503 loquitur. Simile dicitur Act. XVII, 18, de Paulo: <i>novorum
|
|
|
5504 Daemoniorum annuntiator est</i>. Contingit autem aliquem habere
|
|
|
5505 Daemonium privatum et familiarem; et talis licet semper insaniat
|
|
|
5506 spiritualiter, non tamen semper insanit corporaliter; aliquem vero
|
|
|
5507 arreptum a Daemone esse: et iste semper insanit etiam corporaliter.
|
|
|
5508 Unde Mc. III, 21, dicebant: <i>quoniam in furorem versus est</i>.
|
|
|
5509 Secundo, ut ostendat quod Christus sic habeat Daemonium, dicunt
|
|
|
5510 <i>et insanit</i>. Act. XXVI, v. 24: <i>multae litterae ad insaniam
|
|
|
5511 te adducunt</i>. Nec mirum si blasphemant, quia animales sunt, et,
|
|
|
5512 ut dicitur I Cor. II, 14, <i>animalis homo non percipit ea quae
|
|
|
5513 sunt spiritus Dei</i>. Sententia autem et assertio alterius partis
|
|
|
5514 improbat praemissam opinionem dupliciter. Primo ex pondere
|
|
|
5515 verborum; unde dicit <i>alii</i>, qui scilicet recte sapiebant,
|
|
|
5516 <i>dicebant: haec verba non sunt Daemonium habentis</i>, quasi
|
|
|
5517 dicant: ex eis videtur quod non insanit, cum sint ordinata et
|
|
|
5518 ponderosa; supra VI, 69: <i>domine, ad quem ibimus? Verba vitae
|
|
|
5519 aeternae habes</i>. Unde Paulus dicit Act. c. XXVI, 25: <i>non
|
|
|
5520 insanio, optime Feste, sed verba veritatis et sobrietatis
|
|
|
5521 loquor</i>. Secundo ex magnitudine miraculi; unde dicit <i>numquid
|
|
|
5522 Daemonium potest oculos caecorum aperire?</i> Quasi dicat: non erat
|
|
|
5523 enim hoc miraculum maximum? Et ideo recte credebant, quod non nisi
|
|
|
5524 Dei virtute fieri posset; supra IX, 33: <i>si non esset hic a Deo,
|
|
|
5525 non poterat facere quidquam</i>. Sciendum est autem, quod quaedam
|
|
|
5526 miracula sunt quae possunt fieri virtute Daemonum et Angelorum;
|
|
|
5527 quaedam vero sunt quae nullo modo eorum virtute fieri possunt. Ea
|
|
|
5528 enim quae sunt supra ordinem naturae, nulla creatura, quaecumque
|
|
|
5529 sit, sua virtute potest facere, cum etiam ipsa subiaceat legibus
|
|
|
5530 naturae. Deus autem solus, qui est supra naturam, operari potest
|
|
|
5531 supra naturae ordinem. Quidquid ergo aliqua creatura operatur,
|
|
|
5532 oportet quod sistat infra naturae ordinem. Ex quo patet quod omne
|
|
|
5533 illud quod potest fieri secundum ordinem naturae, potest Angelus et
|
|
|
5534 bonus et malus, quando sibi permittitur. Sicut secundum semina,
|
|
|
5535 quae sunt in rebus naturalibus ad generationem aliquorum animalium
|
|
|
5536 ordinata, possunt illorum animalium generationem operari; sicut
|
|
|
5537 fecerunt magi Pharaonis, Ex. VII, 11. Et similiter alterare naturam
|
|
|
5538 alicuius possunt: unde possent sanare infirmos, quibus beneficio
|
|
|
5539 naturae subveniri posset. Illa autem quae simpliciter naturae
|
|
|
5540 ordinem transcendunt, non possunt fieri nisi a Deo, seu a bonis
|
|
|
5541 Angelis et sanctis hominibus virtute Dei, quam orando impetrant.
|
|
|
5542 Tale autem est illuminatio caeci et resuscitatio mortuorum: non
|
|
|
5543 enim naturae virtus se extendere potest ad oculorum restitutionem
|
|
|
5544 et mortuorum resuscitationem. Et ideo Daemonium non potest caecorum
|
|
|
5545 oculos aperire, et mortuos suscitare: quia hoc est solius Dei et
|
|
|
5546 sanctorum virtute Dei. Hic ponitur dissensio quae mota est a
|
|
|
5547 principibus Iudaeorum ad Christum, et primo Evangelista proponit
|
|
|
5548 Iudaeorum interrogationem; secundo subdit Christi responsionem, ibi
|
|
|
5549 <i>respondit eis Iesus: loquor vobis</i>, tertio infert
|
|
|
5550 responsionis effectum, ibi <i>sustulerunt lapides Iudaei</i>. Circa
|
|
|
5551 primum duo facit. Primo describit circumstantias interrogationis;
|
|
|
5552 secundo ponit ipsam interrogationem, ibi <i>dixerunt ei: usquequo
|
|
|
5553 animam nostram tollis?</i> Circumstantias autem interrogationis
|
|
|
5554 describit quantum ad tria: scilicet quantum ad tempus, quantum ad
|
|
|
5555 locum, et quantum ad personas interrogantes. Quantum ad tempus
|
|
|
5556 quidem primo in speciali, dicens <i>facta sunt encaenia in
|
|
|
5557 Ierosolymis</i>. Ad cuius intellectum sciendum est, quod, ut
|
|
|
5558 Augustinus dicit, encaenia festivitas erat dedicationis in
|
|
|
5559 Ecclesiis. Caenos enim Graece, idem est quod novum Latine. Unde
|
|
|
5560 encaenia idem est quod innovatio: quo fit ut etiam communi usu
|
|
|
5561 loquendi, quando aliquod alicui usui dedicatur, dicatur encaeniari,
|
|
|
5562 quod idem est quod innovari. <i>Facta sunt ergo encaenia in
|
|
|
5563 Ierosolymis</i>, idest festum et memoria dedicationis templi. Nam
|
|
|
5564 quando de novo aliquam Ecclesiam divino cultui dedicamus, agitur
|
|
|
5565 festum consecrationis eiusdem, et eadem die singulis annis in
|
|
|
5566 memoriam ipsius. Hoc modo Iudaei singulis annis encaenia faciebant,
|
|
|
5567 idest memoriam dedicationis templi. Ad sciendum autem rationem
|
|
|
5568 festi consecrationis et causam, notandum est, quod omnia festa
|
|
|
5569 celebrantur in Ecclesia in commemorationem divinorum beneficiorum;
|
|
|
5570 Is. LXIII, 7: <i>miserationum domini recordabor</i> et cetera. Et
|
|
|
5571 Ps. CXVII, 1, postquam David commemoravit multa beneficia Dei,
|
|
|
5572 dicens: <i>confitemini domino, quoniam bonus</i> etc. subdit:
|
|
|
5573 <i>constituite diem solemnem in condensis usque ad cornu
|
|
|
5574 altaris</i>. Recolimus autem divina beneficia nobis exhibita,
|
|
|
5575 tripliciter. Quandoque quidem ut exhibita nobis in capite nostro
|
|
|
5576 domino Iesu Christo; et sic celebramus festum nativitatis, et
|
|
|
5577 resurrectionis, et huiusmodi. Quandoque ut exhibita nobis in
|
|
|
5578 commembris nostris, scilicet in sanctis, qui sunt membra Ecclesiae.
|
|
|
5579 Et hoc congruenter: quia, ut dicit apostolus I Cor. XII, 26: <i>si
|
|
|
5580 gloriatur unum membrum, congaudent omnia membra</i>. Et sic
|
|
|
5581 celebramus festa sanctorum Petri et Pauli et aliorum sanctorum.
|
|
|
5582 Quandoque autem prout sunt exhibita toti Ecclesiae; puta in
|
|
|
5583 ministerio sacramentorum, et in aliis communiter Ecclesiae
|
|
|
5584 collatis. Et quia domus materialis est quasi signum collectionis
|
|
|
5585 Ecclesiae fidelium, et etiam in ea omnia sacramenta gratiae
|
|
|
5586 dispensantur; ideo in memoriam ipsorum beneficiorum, festum
|
|
|
5587 dedicationis Ecclesiae celebramus. Quod quidem festum maius est
|
|
|
5588 quam festum alicuius sancti; sicut et beneficia toti Ecclesiae
|
|
|
5589 collata, quorum memoriam agimus, excedunt beneficium collatum
|
|
|
5590 alicui sancto, quod in festo eius recolitur. Sciendum est tamen,
|
|
|
5591 quod templum erat Ierosolymis tribus vicibus consecratum. Primo
|
|
|
5592 quidem a Salomone, ut habetur III Reg. VIII, secundo, tempore
|
|
|
5593 Esdrae a Zorobabel et Iesu sacerdote magno, ut habetur I Esdrae VI,
|
|
|
5594 13-22, tertio a Machabaeis, ut habetur I Mach. IV, 42-58, quod
|
|
|
5595 ascenderunt Ierosolymam renovare sancta. Haec autem encaenia non
|
|
|
5596 sunt facta in memoriam dedicationis quae facta fuit a Salomone,
|
|
|
5597 quia hoc fuit in autumno, scilicet mense septimo; nec in memoriam
|
|
|
5598 dedicationis, quae facta fuit tempore Esdrae, quia illa fuit in
|
|
|
5599 vere, scilicet nona die Martii; sed in memoriam dedicationis quae
|
|
|
5600 facta fuit a Machabaeis in tempore hiemali. Et ideo ut hoc
|
|
|
5601 designet, describit tempus in speciali, dicens <i>et hiems
|
|
|
5602 erat</i>: quod etiam causam mysticam habet. Ut Gregorius dicit, II
|
|
|
5603 Moral., idcirco Evangelista hiemis curavit tempus exprimere, ut
|
|
|
5604 inesse auditorum cordibus, scilicet Iudaeorum malitiae, frigus
|
|
|
5605 indicaret; Ier. VI, 7: <i>sicut frigidam facit cisterna aquam suam,
|
|
|
5606 ita frigidam fecit malitiam suam</i>. De hac hieme dicitur, Cant.
|
|
|
5607 II, 11: <i>iam enim hiems transiit, imber abiit et recessit</i>.
|
|
|
5608 Locum autem describit cum dicit <i>et ambulabat Iesus in templo in
|
|
|
5609 porticu Salomonis</i>. Et primo quidem in generali, cum dicit <i>in
|
|
|
5610 templo</i>: Ps. X, 5: <i>dominus in templo sancto suo</i> etc.;
|
|
|
5611 secundo vero in speciali, dicens <i>in porticu Salomonis</i>.
|
|
|
5612 Sciendum est enim, quod templum non dicitur solum corpus ipsius,
|
|
|
5613 sed etiam porticus circumstantes, in quibus populus stabat ad
|
|
|
5614 orandum: nam in templo soli sacerdotes orabant. Dicitur autem
|
|
|
5615 porticus Salomonis locus ille in quo Salomon stetit quando, peracta
|
|
|
5616 dedicatione templi, oravit: III Reg. VIII, v. 22: <i>stetit ergo
|
|
|
5617 Salomon in conspectu Ecclesiae Israel</i>. Sed contra. Templum quod
|
|
|
5618 Salomon aedificaverat, destructum fuit, et similiter porticus
|
|
|
5619 Salomonis. Responsio. Dicendum quod templum reparatum fuit ad
|
|
|
5620 similitudinem prioris: et ideo sicut antea porticus illa dicebatur
|
|
|
5621 Salomonis, ita et postea ob eius reverentiam. Personas autem
|
|
|
5622 interrogantes describit quantum ad eorum malitiam. Unde dicit
|
|
|
5623 <i>circumdederunt ergo eum Iudaei</i>, frigidi a caritate
|
|
|
5624 diligendi, sed ardentes aviditate nocendi, ut accederent animo
|
|
|
5625 circumveniendi, et circumdarent comprimentes, animo persequendi;
|
|
|
5626 Ps. XXI, 13: <i>circumdederunt me vituli multi, tauri pingues
|
|
|
5627 obsederunt me</i>; Oseae XI, 12: <i>circumdederunt me Ephraim</i>.
|
|
|
5628 Consequenter cum dicit <i>et dicebant ei</i> etc., ponitur
|
|
|
5629 Iudaeorum interrogatio. Et primo ponit fictam causam
|
|
|
5630 interrogationis, cum dicit <i>usquequo animam nostram tollis?</i>
|
|
|
5631 Adulatorie loquuntur, volentes per hoc ostendere se desiderare
|
|
|
5632 scire veritatem de ipso. Quasi dicat: anima nostra est in suspenso
|
|
|
5633 desiderii, quamdiu moestos nos derelinquis? Prov. XIII, 12: <i>spes
|
|
|
5634 quae differtur affligit animam</i>. Et ideo, secundo, subiungunt
|
|
|
5635 interrogationem, dicentes <i>si tu es Christus, dic nobis
|
|
|
5636 palam</i>. Ubi primo attende illorum perversitatem. Nam quia
|
|
|
5637 indignantur contra Christum, quod se diceret filium Dei, supra V,
|
|
|
5638 18, non interrogant eum an sit filius Dei, sed dicunt <i>si tu es
|
|
|
5639 Christus, dic nobis palam</i>: ut per hoc possent habere materiam
|
|
|
5640 accusandi eum ad Pilatum, sicut seditiosum et appetentem regnum,
|
|
|
5641 quod erat contra Caesarem, et odiosum Romanis. Unde et Pilatus
|
|
|
5642 quando Iudaei accusabant Christum, quod filium Dei se faceret,
|
|
|
5643 parum curavit. Dum vero dixerunt: <i>omnis qui se regem facit,
|
|
|
5644 contradicit Caesari</i>, magis coepit contra eum sollicitari. Et
|
|
|
5645 ideo dicunt <i>si tu es Christus</i>, vel rex, vel unctus, <i>dic
|
|
|
5646 nobis palam</i>. Secundo considera illorum nequitiam, quia dicunt
|
|
|
5647 <i>palam</i>; quasi dicant: usque modo non docuit publice, sed
|
|
|
5648 quasi in occulto; cum tamen ipse palam omnia diceret, in
|
|
|
5649 festivitatibus semper assistens, et nihil occulte loquebatur; infra
|
|
|
5650 XVIII, 20: <i>ego palam locutus sum mundo: in occulto locutus sum
|
|
|
5651 nihil</i>. Hic ponitur responsio Christi: ubi ostendit eorum
|
|
|
5652 infidelitatem, ostendens falsum esse quod dixerant, se desiderare
|
|
|
5653 scire veritatem, dicentes: <i>usquequo animam nostram tollis?</i>
|
|
|
5654 et cetera. Et hoc quantum ad duo. Primo, quia non credebant verbis
|
|
|
5655 eius; et quantum ad hoc dicit <i>loquor vobis, et non creditis</i>.
|
|
|
5656 Quasi dicat: dicitis mihi: <i>si tu es rex Christus dic nobis</i>;
|
|
|
5657 sed <i>loquor</i> ego, idest, dico vobis veritatem; <i>et</i> vos
|
|
|
5658 <i>non creditis</i>; Lc. XXII, 67: <i>si dixero, non credetis</i>
|
|
|
5659 et cetera. Secundo, quod non credunt operibus eius; et quantum ad
|
|
|
5660 hoc dicit <i>opera quae ego facio in nomine patris mei, haec
|
|
|
5661 testimonium perhibent de me</i>. Ubi primo ostendit incredulitatem
|
|
|
5662 eorum ad ipsa opera; secundo incredulitatis rationem, ibi <i>quia
|
|
|
5663 vos non estis ex ovibus meis</i>. Quantum ad primum dicit <i>opera
|
|
|
5664 quae ego facio</i>, quasi dicat: nec a solo verbo suaderi potestis,
|
|
|
5665 ut vos sileatis; sed nec etiam a tot operibus <i>quae ego facio in
|
|
|
5666 nomine patris mei</i>, idest ad gloriam eius, <i>haec testimonium
|
|
|
5667 perhibent de me</i>, quia scilicet non possunt nisi a Deo fieri:
|
|
|
5668 unde ex eis manifeste apparet quod a Deo veni. Matth. XVIII, 33:
|
|
|
5669 <i>unaquaeque arbor ex fructu eius cognoscitur</i>; supra V, 36:
|
|
|
5670 <i>opera quae ego facio, testimonium perhibent de me. Sed vos non
|
|
|
5671 creditis</i>; infra XII, 37: <i>cum ergo tanta signa fecisset, non
|
|
|
5672 crediderunt ei</i>. Et ideo sunt inexcusabiles; infra XV: <i>si
|
|
|
5673 opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, peccatum non
|
|
|
5674 haberent. Nunc autem et viderunt, et oderunt me et patrem meum</i>.
|
|
|
5675 Ratio autem incredulitatis eorum est separatio eorum ab ovibus
|
|
|
5676 Christi; unde dicit <i>ideo non creditis, quia non estis ex ovibus
|
|
|
5677 meis</i>. Circa hoc tria facit. Primo ponit eorum exclusionem a
|
|
|
5678 consortio ovium Christi; secundo ostendit ovium dignitatem, ibi
|
|
|
5679 <i>oves meae vocem meam audiunt</i> etc.; tertio probat quoddam
|
|
|
5680 quod dixerat, scilicet quod non rapiet quisquam oves suas de manu
|
|
|
5681 sua, ibi <i>pater meus quod dedit mihi, maius omnibus est</i>.
|
|
|
5682 Separationem eorum ab ovibus suis ponit, dicens <i>vos non estis ex
|
|
|
5683 ovibus meis</i>, scilicet praedestinati ad credendum, sed praesciti
|
|
|
5684 ad aeternum interitum. Hoc enim ipsum quod credimus, est nobis a
|
|
|
5685 Deo; Phil. c. I, 29: <i>vobis datum est non solum ut in ipsum
|
|
|
5686 credatis, sed etiam ut pro illo patiamini</i>; Eph. II, 8:
|
|
|
5687 <i>gratia salvati estis, et non ex vobis: Dei donum est</i>. Quod
|
|
|
5688 quidem nulli datur, nisi cui praeparatum est ab aeterno; et ideo
|
|
|
5689 illi soli credent in ipsum qui ad hoc ordinati sunt a Deo per
|
|
|
5690 aeternam praedestinationem; Act. XIII, 48: <i>crediderunt quotquot
|
|
|
5691 praeordinati erant ad vitam aeternam</i>. Et eiusdem c. XV, 11:
|
|
|
5692 <i>per gratiam domini nostri Iesu Christi credimus salvari</i>. Sed
|
|
|
5693 numquid debet dici alicui, quod non sit praedestinatus? Videtur
|
|
|
5694 quod non; cum enim nullus possit salvari nisi praedestinatus, si
|
|
|
5695 alicui dicatur quod non est praedestinatus, videtur cogi ad
|
|
|
5696 desperationem. Ergo dominus dicens Iudaeis <i>non creditis, quia
|
|
|
5697 non estis ex ovibus meis</i>, cogebat eos desperare. Responsio.
|
|
|
5698 Dicendum quod in illa turba erat aliquid commune omnibus, scilicet
|
|
|
5699 quod non erant praeordinati a Deo ad tunc credendum; aliquid
|
|
|
5700 speciale, quod aliqui ex eis praeordinati erant ad credendum in
|
|
|
5701 posterum: unde et postea crediderunt, ut habetur Act. II, 41, quod
|
|
|
5702 crediderunt ex eis una die tria millia; aliqui autem qui non erant
|
|
|
5703 ad hoc praeordinati. Non ergo repugnabat spei, dicere in turba in
|
|
|
5704 qua aliqui erant praeordinati ad credendum in posterum, quod non
|
|
|
5705 essent ex ovibus: quia nullus de se determinate hoc poterat
|
|
|
5706 suspicari. Repugnasset autem spei, si hoc alicui personae
|
|
|
5707 determinate dixisset. Dignitatem autem ovium suarum ponit dicens
|
|
|
5708 <i>oves meae vocem meam audiunt</i> etc., ubi quatuor ponit. Duo ex
|
|
|
5709 parte nostra, quae nos facimus quantum ad Christum; et duo ex parte
|
|
|
5710 Christi, quae ipse facit in nobis, vicissim sibi correspondentia.
|
|
|
5711 Primum ergo quod nos facimus est obedientia ad Christum; et quantum
|
|
|
5712 ad hoc dicit <i>oves meae</i>, scilicet per praedestinationem,
|
|
|
5713 <i>vocem meam audiunt</i>, credendo, et praeceptis meis obediendo;
|
|
|
5714 Ps. XCIV, 8: <i>hodie si vocem eius audieritis, nolite obdurare
|
|
|
5715 corda vestra</i>. Secundum quod facit Christus, primo
|
|
|
5716 correspondens, est eius dilectio et approbatio; et quantum ad hoc
|
|
|
5717 dicit <i>et ego cognosco eas</i>, idest, diligo et approbo; II Tim.
|
|
|
5718 c. II, 19: <i>novit dominus qui sunt eius</i>. Quasi dicat: hoc
|
|
|
5719 ipsum quod me audiunt, est hoc quod <i>ego eas cognosco</i>, ab
|
|
|
5720 aeterno eligendo. Sed si aliter non potest credere quis, nisi detur
|
|
|
5721 ei a Deo, videtur quod infidelitas non sit alicui imputanda. Ad
|
|
|
5722 quod dicendum est quod ideo eis imputatur, quia in eis est causa
|
|
|
5723 quare eis non datur: sicut ego non possum videre lumen nisi
|
|
|
5724 illuminarer a sole, si autem clauderem oculos non viderem lumen,
|
|
|
5725 quod non esset ex parte solis sed ex parte mea, qui, claudendo
|
|
|
5726 oculos, praebeo causam ut non illuminer. Peccatum autem est causa
|
|
|
5727 quare non illuminamur a Deo per fidem, puta originale, vel, in
|
|
|
5728 aliquibus, actuale. Quae quidem causa in omnibus est. Unde omnes
|
|
|
5729 illi qui deseruntur, iusto Dei iudicio deseruntur, et illi qui
|
|
|
5730 eliguntur, ex Dei miseratione assumuntur. Tertium quod est ex parte
|
|
|
5731 nostra, est imitatio ad Christum; et quantum ad hoc dicit <i>et
|
|
|
5732 sequuntur me</i>; Iob XXIII, 11: <i>vestigia eius secutus est pes
|
|
|
5733 meus</i>; I Petr. II, 21: <i>Christus passus est pro nobis, vobis
|
|
|
5734 relinquens exemplum, ut sequamini vestigia eius</i>. Quartum
|
|
|
5735 correspondens ex parte Christi est praemii retributio; et quantum
|
|
|
5736 ad hoc dicit <i>et ego vitam aeternam do eis</i>, quasi dicat: ipsi
|
|
|
5737 me sequuntur, hic mansuetudinis et innocentiae viam incedendo; et
|
|
|
5738 ego faciam quod postea me sequentur, ad gaudia vitae aeternae
|
|
|
5739 intrando. Hoc autem praemium ostendit dominus esse indeficiens,
|
|
|
5740 tripliciter. Nam aliquid potest deficere tripliciter. Primo quidem
|
|
|
5741 ex natura ipsius, puta si sit corruptibile; sed praemium istud
|
|
|
5742 quantum ad naturam suam incorruptibile est; unde dicit <i>vitam
|
|
|
5743 aeternam do eis</i>, quae est fruitio incorruptibilis et immortalis
|
|
|
5744 Dei; infra XVII, 3: <i>haec est vita aeterna, ut cognoscant te
|
|
|
5745 solum verum Deum, et quem misisti Iesum Christum</i>. Et, ut dicit
|
|
|
5746 Augustinus, ista sunt pascua de quibus supra dixerat. Et pascua
|
|
|
5747 bona, vita aeterna dicitur quia ibi nulla herba arescit, totum
|
|
|
5748 viret. Secundo potest deficere ex defectu recipientis, dum
|
|
|
5749 recipiens deficit et dum male custodit; sed hoc non continget in
|
|
|
5750 illo praemio, unde dicit <i>et non peribunt in aeternum</i>,
|
|
|
5751 scilicet oves. Quod est contra Origenem, qui dixit, quod quandoque
|
|
|
5752 sancti, qui sunt in gloria, peccare poterunt. Sed dominus dixit
|
|
|
5753 <i>non peribunt</i>, quia in aeternum conservabuntur; Apoc. III,
|
|
|
5754 12: <i>qui vicerit, faciam eum columnam in templo Dei mei, et foras
|
|
|
5755 non egredietur amplius</i>. Tertio potest deficere ex violentia
|
|
|
5756 rapientis: forte enim neque Adam exclusus fuisset, nisi affuisset
|
|
|
5757 seductor. In vita autem aeterna hoc non erit, unde dicit <i>et non
|
|
|
5758 rapiet eas</i>, scilicet oves, <i>quisquam de manu mea</i>, idest
|
|
|
5759 protectione et pietate mea; Sap. III, 1: <i>iustorum animae in manu
|
|
|
5760 Dei sunt</i>. Ut enim dicit Augustinus, <i>ibi neque lupus rapit,
|
|
|
5761 neque fur tollit, neque latro interficit</i>. Hic probat quod supra
|
|
|
5762 de dignitate ovium dixerat, scilicet quod non rapiet eas quisquam
|
|
|
5763 de manu mea, tali ratione. Illud quod est in manu patris mei nullus
|
|
|
5764 potest rapere; sed eadem est manus patris et mea: ergo illud quod
|
|
|
5765 est in manu mea, etiam nullus potest rapere. Circa hoc tria facit.
|
|
|
5766 Primo ponit minorem, manifestando communicationem divinitatis a
|
|
|
5767 patre sibi traditae, cum dicit <i>pater quod dedit mihi</i>,
|
|
|
5768 scilicet per aeternam generationem, <i>maius omnibus est</i>. Nam
|
|
|
5769 supra V, 26: <i>sicut pater habet vitam in semetipso, sic filio
|
|
|
5770 dedit habere vitam in semetipso</i>. Item <i>maius est</i>,
|
|
|
5771 potestate; supra V, 27, <i>potestatem dedit ei iudicium facere,
|
|
|
5772 quia filius hominis est</i>. Item <i>maius est</i> reverentia et
|
|
|
5773 honore; Phil. II, v. 9: <i>dedit illi nomen quod est super omne
|
|
|
5774 nomen, ut in nomine Iesu omne genu flectatur. Maius est</i> ergo
|
|
|
5775 <i>omnibus, quod dedit mihi pater</i>, ut scilicet sim verbum eius,
|
|
|
5776 sim unigenitus eius, sim splendor lucis eius. Secundo ponit
|
|
|
5777 excellentiam potestatis paternae, quod pertinet ad maiorem, cum
|
|
|
5778 dicit <i>et nemo potest rapere</i>, idest per violentiam auferre,
|
|
|
5779 vel per ignorantiam surripere, <i>de manu</i>, idest de potestate,
|
|
|
5780 <i>patris mei</i>, vel a me, qui sum virtus paterna; quamvis melius
|
|
|
5781 dicatur de potestate patris, quam a me, ut Augustinus dicit. Ideo
|
|
|
5782 autem <i>nemo potest rapere de manu patris</i>, quia ipse
|
|
|
5783 fortissimus est, cui non potest fieri violentia, et sapientissimus,
|
|
|
5784 in quem non cadit ignorantia, Iob c. IX, 4: <i>sapiens corde est,
|
|
|
5785 et fortis robore</i> et cetera. Tertio ponit unitatem sui ad
|
|
|
5786 patrem, ex qua sequitur conclusio. Unde dicit <i>ego et pater unum
|
|
|
5787 sumus</i>; quasi dicat: ideo <i>non rapiet eas quisquam de manu
|
|
|
5788 mea</i>, quia <i>ego et pater unum sumus</i>, scilicet unitate
|
|
|
5789 essentiae. Nam eadem est natura patris et filii. Per hoc autem
|
|
|
5790 excluditur duplex error: scilicet Arii, qui dividebat essentiam, et
|
|
|
5791 Sabellii, qui confundebat personas, ut sic et a Charybdi et a
|
|
|
5792 Scilla liberemur. Nam per hoc quod dicit <i>unum</i>, liberat te ab
|
|
|
5793 Ario; nam si unum, non ergo diversum. Per hoc autem quod dicit
|
|
|
5794 <i>sumus</i>, liberat a Sabellio; si enim <i>sumus</i>, ergo pater
|
|
|
5795 et filius est alius et alius. Sed hoc Ariani, impietatis suae
|
|
|
5796 mendacio, negare contendunt, dicentes, quod creatura aliquo modo
|
|
|
5797 est unum cum Deo: unde et hoc modo filius potest esse unum cum
|
|
|
5798 patre. Sed hoc patet esse falsum ex tribus. Primo ipso modo
|
|
|
5799 loquendi. Manifestum est enim quod unum dicitur sicut ens; unde
|
|
|
5800 sicut aliquid non dicitur ens simpliciter nisi secundum
|
|
|
5801 substantiam, ita nec unum nisi secundum substantiam vel naturam.
|
|
|
5802 Simpliciter autem dicitur aliquid quo nullo addito dicitur. Quia
|
|
|
5803 erga hoc simpliciter dicitur <i>ego et pater unum sumus</i>, nullo
|
|
|
5804 alio addito, manifestum est quod sunt unum secundum substantiam et
|
|
|
5805 naturam. Numquam autem invenitur quod Deus et creatura sint unum
|
|
|
5806 sine aliquo addito, sicut illud I Cor. VI, 17: <i>qui adhaeret Deo,
|
|
|
5807 unus spiritus est</i>. Ergo patet quod filius Dei non est unum cum
|
|
|
5808 patre, ut creatura. Secundo ex his quae supra dixerat, scilicet,
|
|
|
5809 <i>quod dedit mihi pater, maius omnibus est</i>, et postea
|
|
|
5810 concludit <i>ego et pater unum sumus</i>, quasi dicat: intantum
|
|
|
5811 unum sumus inquantum dedit mihi id quod maius est omnibus. Tertio
|
|
|
5812 patet ex sua intentione: nam dominus probat quod non rapiet eas
|
|
|
5813 quisquam de manu sua, per hoc quod nemo potest rapere de manu
|
|
|
5814 patris eius. Quod non sequeretur, si potestas eius esset minor quam
|
|
|
5815 potestas patris. Unum ergo sunt pater et filius natura, honore et
|
|
|
5816 virtute.</p>
|
|
|
5817 <br />
|
|
|
5818 <div class="D">Lectio 6</div>
|
|
|
5819 <p title="Super Io., cap. 10 l. 6"><a name="87488"><span class=
|
|
|
5820 "ref">[87488] Super Io., cap. 10 l. 6</span></a> Posita doctrina
|
|
|
5821 Christi, hic consequenter ponitur effectus doctrinae eius in
|
|
|
5822 Iudaeis, et primo redarguit eorum saevitiam; secundo excludit a se,
|
|
|
5823 impositam blasphemiam, ibi <i>responderunt ei Iudaei</i>; tertio
|
|
|
5824 declinat eorum pertinaciam, ibi <i>quaerebant ergo eum
|
|
|
5825 apprehendere</i>. Circa primum duo facit. Primo ponitur Iudaeorum
|
|
|
5826 saevitia, qua excandescebant ad Christum lapidandum; unde dicit
|
|
|
5827 <i>sustulerunt lapides Iudaei, ut iacerent in eum</i>. Quia enim
|
|
|
5828 duri erant, et profunda domini verba intelligere non poterant,
|
|
|
5829 lapidibus similes ad lapides currunt; Ps. CXIX, 6: <i>dum loquebar
|
|
|
5830 illis, impugnabant me gratis</i>. Secundo cum subdit <i>multa bona
|
|
|
5831 opera ostendi vobis</i>, reprehendit dominus ipsorum saevitiam: et
|
|
|
5832 primo commemorat eis exhibita beneficia; secundo reprehendit
|
|
|
5833 ipsorum saevitiam. Commemorat autem beneficia quae eis exhibuit in
|
|
|
5834 sanitatibus infirmorum, in exhibitione doctrinae et miraculorum;
|
|
|
5835 unde <i>respondit eis, dicens: multa bona opera ostendi vobis</i>,
|
|
|
5836 scilicet sanando, praedicando, miracula faciendo: Mc. VII, 37:
|
|
|
5837 <i>bene omnia fecit, ex patre meo</i>, cuius gloriam per omnia
|
|
|
5838 quaesivi; supra VIII, 50: <i>gloriam meam non quaero, sed eius qui
|
|
|
5839 misit me</i>. Saevitiam reprehendit dicens <i>propter quod eorum
|
|
|
5840 opus me lapidatis?</i> Quasi dicat: benefactorem oportebat
|
|
|
5841 honorare, non lapidare. Simile dicitur Ier. XVIII, 20: <i>numquid
|
|
|
5842 redditur pro bono malum?</i> Hic dominus excusat se de blasphemia,
|
|
|
5843 et primo ponitur blasphemiae impositio a Iudaeis; secundo eius
|
|
|
5844 excusatio a Christo, ibi <i>respondit eis Iesus: nonne scriptum est
|
|
|
5845 in lege vestra?</i> et cetera. Dicit ergo quantum ad primum <i>de
|
|
|
5846 bono opere non te lapidamus</i> et cetera. Ubi quinque consideranda
|
|
|
5847 occurrunt. Primum quidem videtur pertinere ad motivum lapidationis,
|
|
|
5848 quod est blasphemia. Praecipitur enim Lev. XXIV, 14, quod blasphemi
|
|
|
5849 lapidentur. <i>Educ</i> inquit <i>blasphemum extra castra, et
|
|
|
5850 ponant omnes qui audierunt, manus suas super caput eius, et lapidet
|
|
|
5851 eum populus universus</i>. Et quantum ad hoc dicunt <i>de bono
|
|
|
5852 opere non lapidamus te, sed de blasphemia</i>. Secundum, quod
|
|
|
5853 specificant ipsam blasphemiam. Nam blasphemia est non solum
|
|
|
5854 attribuere Deo quod sibi non convenit, sed etiam attribuere alteri
|
|
|
5855 quod solius Dei est: sicut blasphemia est non solum dicere Deum
|
|
|
5856 esse corpus, sed etiam dicere aliquam creaturam creare posse. Mc.
|
|
|
5857 II, 7, dicebant: <i>hic blasphemat. Quis potest dimittere peccata
|
|
|
5858 nisi solus Deus?</i> Dicebant ergo Iudaei dominum blasphemum esse,
|
|
|
5859 non primo modo, sed usurpando sibi quae divinitatis propria erant;
|
|
|
5860 unde dicebant <i>quia tu homo cum sis, facis teipsum Deum</i>.
|
|
|
5861 Tertium est quod Iudaei melius quam Ariani intellexerunt verbum
|
|
|
5862 Christi, quod dixerat: <i>ego et pater unum sumus</i>. Ideo irati
|
|
|
5863 sunt, quoniam intellexerunt non posse dici: <i>ego et pater unum
|
|
|
5864 sumus</i>, nisi ubi est aequalitas patris et filii: et hoc est quod
|
|
|
5865 dicunt <i>facis teipsum Deum</i>, ostendendo verbis tuis quod Deus
|
|
|
5866 sis, quod non est verum, <i>cum sis homo</i>. Quartum est quod
|
|
|
5867 tanta est distantia Dei et hominis, quod incredibile eis erat quod
|
|
|
5868 idem qui est homo, esset Deus: unde signanter dicunt <i>quia homo
|
|
|
5869 cum sis, facis teipsum Deum</i>. Quamvis ab ista incredulitate
|
|
|
5870 removeri possent per hoc quod dicitur in Ps. VIII, 5: <i>quid est
|
|
|
5871 homo quod memor es eius, aut filius hominis quoniam visitas
|
|
|
5872 eum?</i> Habac. I, 5: <i>opus ego facio in diebus vestris quod nemo
|
|
|
5873 credet, cum narrabitur</i>, idest opus incarnationis excedens omnem
|
|
|
5874 mentem. Quintum est quod in suis verbis sibi ipsis contrariantur:
|
|
|
5875 nam ex una parte confitentur Christum bona opera facere, dicentes
|
|
|
5876 <i>de bono opere non te lapidamus</i>, ex alia imponunt ei
|
|
|
5877 blasphemiam, scilicet quod sibi falso usurpet honorem Dei: quae
|
|
|
5878 quidem contraria sunt. Non enim ex Deo miracula posset facere, si
|
|
|
5879 Deum blasphemaret, quia, ut dicitur Matth. VII, 18, <i>non potest
|
|
|
5880 arbor bona fructus malos facere, nec arbor mala bonos fructus
|
|
|
5881 facere</i>: quod maxime locum habet in Christo. Hic excludit a se
|
|
|
5882 impositam blasphemiam, et primo ponit suam excusationem; secundo
|
|
|
5883 ostendit veritatem, ibi <i>si non facio opera patris mei, nolite
|
|
|
5884 credere mihi</i>. Excusat autem se per auctoritatem; unde primo
|
|
|
5885 ponit auctoritatem Scripturae; secundo aperit eis intellectum;
|
|
|
5886 tertio ex hoc concludit propositum. Dicit ergo <i>respondit eis
|
|
|
5887 Iesus: nonne scriptum est in lege vestra</i>, scilicet in Ps.
|
|
|
5888 LXXXI, 6, <i>ego dixi, dii estis?</i> Ubi sciendum est, quod lex
|
|
|
5889 tripliciter accipitur in Scriptura. Quandoque quidem universaliter
|
|
|
5890 pro toto veteri testamento, secundum quod continet quinque libros
|
|
|
5891 Moysi, prophetas et Agiographa. Et hoc modo accipitur hic <i>in
|
|
|
5892 lege vestra</i>, idest in veteri testamento: cum scriptum sit in
|
|
|
5893 Psalmis: quod ideo dicitur lex, quia totum vetus testamentum
|
|
|
5894 habetur pro auctoritate legis. Aliquando accipitur lex prout
|
|
|
5895 dividitur contra prophetas, Psalmos et Agiographa: et sic accipitur
|
|
|
5896 Lc. ult., 44: <i>oportet impleri omnia quae scripta sunt in lege,
|
|
|
5897 et prophetis, et Psalmis de me</i>. Aliquando autem accipitur prout
|
|
|
5898 lex dividitur contra prophetas. Et sic Psalmi, et alii libri
|
|
|
5899 veteris testamenti, praeter Pentatheucum, includuntur sub
|
|
|
5900 prophetis, eo quod spiritu prophetico edita sit Scriptura veteris
|
|
|
5901 testamenti. Et hoc modo accipitur Matth. XXII, 40: <i>in his duobus
|
|
|
5902 mandatis tota lex pendet et prophetae</i>. Sic ergo scriptum est:
|
|
|
5903 <i>ego dixi, dii estis</i>. Unde sciendum est, quod hoc nomen Deus
|
|
|
5904 tripliciter accipitur. Aliquando enim significat ipsam divinam
|
|
|
5905 naturam, et sic dicitur singulariter solum; Deut. VI, 4: <i>audi,
|
|
|
5906 Israel, dominus Deus tuus unus est</i>. Quandoque autem dicitur
|
|
|
5907 Deus nuncupative; et hoc modo dicuntur idola dii; Ps. XCV, 5:
|
|
|
5908 <i>omnes dii gentium Daemonia</i>. Quandoque autem dicitur aliquis
|
|
|
5909 Deus participatione aliqua divinitatis, seu excellentioris virtutis
|
|
|
5910 divinitus infusae: et hoc modo et iudices dicuntur dii in
|
|
|
5911 Scriptura; Ex. XXII, 8: <i>applicabis eos ad deos</i>, idest ad
|
|
|
5912 iudices, et, Ex. XXII, v. 28: <i>diis non detrahes</i>, idest
|
|
|
5913 praelatis. Et hoc modo accipitur hic hoc nomen Deus, cum dicit
|
|
|
5914 <i>ego dixi: dii estis</i>, idest participantes aliquam virtutem
|
|
|
5915 divinam supra humanam. Consequenter cum dicit <i>si illos dixit
|
|
|
5916 deos, ad quos sermo Dei factus est</i>, etc., aperit sensum
|
|
|
5917 auctoritatis praedictae, quasi dicat: ideo vocavit eos deos,
|
|
|
5918 inquantum participant aliquid divinitatis secundum participationem
|
|
|
5919 sermonis Dei ad eos facti. Nam ex sermone Dei homo aliquam
|
|
|
5920 participationem divinae virtutis et puritatis consequitur; infra
|
|
|
5921 XV, 3, <i>iam vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum
|
|
|
5922 vobis</i>; et Ex. XXXIV, dicitur, quod splendida facta est facies
|
|
|
5923 Moysi ex consortio sermonis domini. Ex his autem quae praedicta
|
|
|
5924 sunt, posset sic argumentari. Manifestum est quod aliquis ex
|
|
|
5925 participatione verbi Dei fit Deus participative; sed non fit
|
|
|
5926 aliquid participative hoc, nisi ex participatione eius quod est per
|
|
|
5927 essentiam suam tale: puta non fit participative ignis nisi
|
|
|
5928 participatione ignis per essentiam; ergo non fit aliquid
|
|
|
5929 participative Deus nisi ex participatione eius qui est Deus per
|
|
|
5930 essentiam: ergo verbum Dei, scilicet ipse filius, cuius
|
|
|
5931 participatione aliquis efficitur Deus, est Deus per essentiam. Sed
|
|
|
5932 dominus voluit humanius magis quam sic profunde contra Iudaeos
|
|
|
5933 arguere. Dicit autem <i>et non potest solvi Scriptura</i>: ut
|
|
|
5934 ostendat irrefragabilem Scripturae veritatem; Ps. CXVIII, 89: <i>in
|
|
|
5935 aeternum, domine, permanet verbum tuum</i>. Consequenter cum dicit
|
|
|
5936 <i>quem pater sanctificavit</i> etc., concludit propositum. Quod
|
|
|
5937 quidem si, secundum Hilarium, referamus ad Christum secundum quod
|
|
|
5938 est homo, tunc est sensus: homines aliqui dicuntur dii sola
|
|
|
5939 participatione sermonis Dei, quomodo ergo dicitis <i>quia
|
|
|
5940 blasphemas</i>, idest, reputatis blasphemiam, quod ille homo
|
|
|
5941 dicatur Deus qui est unitus verbo Dei in persona? Et ideo dicit
|
|
|
5942 <i>quem pater sanctificavit</i>. Licet enim omnes qui
|
|
|
5943 sanctificantur, Deus sanctificet, infra XVII, 17: <i>sanctifica eos
|
|
|
5944 in veritate</i>, Christum tamen specialiter sanctificavit. Nam
|
|
|
5945 alios sanctificat ut sint filii adoptivi; Rom. VIII, 15:
|
|
|
5946 <i>accepistis spiritum adoptionis filiorum</i>, Christum autem
|
|
|
5947 sanctificavit ut esset filius Dei per naturam, unitus in persona
|
|
|
5948 verbo Dei: quod haec verba ostendunt dupliciter. Primo per hoc quod
|
|
|
5949 dicit <i>quem pater sanctificavit</i>. Si enim ut pater
|
|
|
5950 sanctificat, manifestum est quod sanctificat ut filium; Rom. I, 4:
|
|
|
5951 <i>qui praedestinatus est filius Dei in virtute secundum spiritum
|
|
|
5952 sanctificationis</i>. Secundo per hoc quod dixit <i>et misit in
|
|
|
5953 mundum</i>. Mitti enim in aliquem locum, non convenit alicui rei,
|
|
|
5954 nisi ante fuerit quam ibi esset: ergo ille quem pater misit in
|
|
|
5955 mundum, scilicet visibiliter, est filius Dei, qui praeexistit
|
|
|
5956 visibili visioni: quia, ut dicitur supra I, 10, <i>in mundo erat,
|
|
|
5957 et mundus per ipsum factus est</i>. Supra III, 17: <i>non enim
|
|
|
5958 misit Deus filium suum in mundum ut iudicet mundum</i>. Hunc ergo
|
|
|
5959 quem Deus misit in mundum, <i>vos dicitis quia blasphemas, quia
|
|
|
5960 dixi, filius Dei sum?</i> Quasi dicat: multo magis possum hoc
|
|
|
5961 dicere, qui sum unitus verbo in persona, quam illi <i>ad quos sermo
|
|
|
5962 Dei factus est</i>. Sed unde Iudaei habuerunt quod Christus esset
|
|
|
5963 filius Dei? Non enim hoc dominus expresse dixit. Ad quod dicendum
|
|
|
5964 est, quod licet dominus hoc expresse non dixerit, nihilominus tamen
|
|
|
5965 ex verbis quae dixit, scilicet <i>ego et pater unum sumus</i>, et
|
|
|
5966 <i>quod dedit mihi pater maius omnibus est</i>, intellexerunt eum
|
|
|
5967 accepisse naturam a patre, et esse unum in natura cum eo. Hoc
|
|
|
5968 autem, scilicet accipere eamdem naturam ab aliquo et esse, habet
|
|
|
5969 rationem filiationis. Si autem hoc quod dicit <i>pater
|
|
|
5970 sanctificavit</i>, referamus, secundum Augustinum, ad Christum
|
|
|
5971 inquantum est Deus, tunc est sensus <i>quem pater
|
|
|
5972 sanctificavit</i>, idest, sanctum ab aeterno genuit. Sed alia quae
|
|
|
5973 sequuntur, eodem modo exponenda sunt, secundum quod Hilarius
|
|
|
5974 exponit. Tamen melius exponitur, si referatur totum ad Christum
|
|
|
5975 inquantum homo. Consequenter cum dicit <i>si non facio opera patris
|
|
|
5976 mei, nolite credere mihi</i>, probat veritatem dictorum; quasi
|
|
|
5977 diceret: licet sim homo tantum, secundum reputationem vestram,
|
|
|
5978 tamen non blasphemo dicens me vere Deum, quia verissime sum. Unde
|
|
|
5979 circa hoc duo facit. Primo proponit argumentum operum; secundo
|
|
|
5980 infert conclusionem intentam, ibi <i>ut cognoscatis et credatis
|
|
|
5981 quia pater in me est, et ego in patre</i>. Circa primum duo facit.
|
|
|
5982 Primo dicit, quod sine operibus essent excusabiles. Et dicit <i>si
|
|
|
5983 non facio opera patris mei, eadem scilicet quae ipse facit, et
|
|
|
5984 eadem virtute et potestate, nolite credere mihi</i>; supra V, v.
|
|
|
5985 19: <i>quaecumque pater facit, haec et filius similiter facit</i>.
|
|
|
5986 Secundo, quod ex ipsis operibus convincuntur, dicens <i>si autem
|
|
|
5987 facio</i>, scilicet eadem opera quae pater facit, <i>et si
|
|
|
5988 mihi</i>, qui filius hominis appareo, <i>non vultis credere,
|
|
|
5989 operibus credite</i>; idest, ipsa opera demonstrant quod ego sum
|
|
|
5990 filius Dei; infra XV, 24: <i>si opera non fecissem quae nemo alius
|
|
|
5991 fecit, peccatum non haberent</i>. Consequenter infert conclusionem
|
|
|
5992 intentam, dicens <i>ut cognoscatis, et credatis quia pater in me
|
|
|
5993 est, et ego in patre</i>. Nullum enim tam evidens indicium de
|
|
|
5994 natura alicuius rei esse potest quam illud quod accipitur ex
|
|
|
5995 operibus eius. Evidenter ergo cognosci potest de Christo et credi
|
|
|
5996 quod sit Deus, per hoc quod facit opera Dei. Et ideo dicit: ex
|
|
|
5997 ipsis operibus convincam, <i>ut cognoscatis, et credatis</i> quod
|
|
|
5998 oculis vestris videre non potestis, scilicet <i>quia pater in me
|
|
|
5999 est, et ego in patre</i>; infra XIV, 10: <i>ego in patre, et pater
|
|
|
6000 in me est</i>. Quod intelligendum est per unitatem essentiae. Et
|
|
|
6001 quasi idem est <i>pater in me est, et ego in patre</i>; et <i>ego
|
|
|
6002 et pater unum sumus</i>. Hilarius autem hoc bene exponit dicens,
|
|
|
6003 quod differentia est inter Deum et hominem: nam homo cum sit
|
|
|
6004 compositus, non est sua natura; Deus autem cum sit simplicissimus,
|
|
|
6005 est suum esse et sua natura. In quocumque ergo est natura Dei, ibi
|
|
|
6006 est Deus. Cum ergo pater est Deus et filius est Deus, ubicumque est
|
|
|
6007 natura patris, ibi est pater, et ubicumque est natura filii, ibi
|
|
|
6008 est filius. Cum ergo natura patris sit in filio, et e converso:
|
|
|
6009 ergo pater est in filio, et e converso. Sed, ut dicit Augustinus,
|
|
|
6010 licet Deus sit in homine, et homo in Deo, ut dicitur I Io. IV, 16:
|
|
|
6011 <i>qui manet in caritate, in Deo manet, et Deus in eo</i>, non est
|
|
|
6012 intelligendum per essentiae unitatem; sed homo in Deo est, idest
|
|
|
6013 sub divina cura et protectione, et Deus in homine per similitudinem
|
|
|
6014 suae gratiae. Unigenitus autem filius est in patre, et pater in
|
|
|
6015 illo tamquam aequalis. Hic dominus declinat Iudaeorum pertinaciam,
|
|
|
6016 et primo ostendit ipsorum pertinaciam; secundo declinat eam; tertio
|
|
|
6017 ostendit effectum declinationis. Pertinaciam autem ostendit per hoc
|
|
|
6018 quod post tot veritatis documenta, post tot miraculorum et
|
|
|
6019 mirabilium operum argumenta, adhuc in malitia perseverant. Unde
|
|
|
6020 <i>quaerebant eum apprehendere</i>: non ad credendum et
|
|
|
6021 intelligendum, sed ad saeviendum et ad nocendum. Nam quia
|
|
|
6022 aequalitatem sui ad patrem evidentius expresserat, magis concitati
|
|
|
6023 fuerunt; Ier. VIII, 5: <i>apprehenderunt mendacium, et noluerunt
|
|
|
6024 reverti</i>. Declinat autem eorum saevitiam dominus exiens ab eis;
|
|
|
6025 unde dicit <i>exivit de manibus eorum</i>. Ubi primo ostenditur
|
|
|
6026 quomodo eos dimisit, scilicet exeundo de manibus eorum: et hoc
|
|
|
6027 propter duo. Primo, ut ostenderet se non posse detineri nisi quando
|
|
|
6028 volebat; Lc. IV, v. 30: <i>Iesus transiens per medium illorum,
|
|
|
6029 ibat</i>. Supra eodem: <i>nemo tollit a me animam meam, sed ego
|
|
|
6030 ponam a meipso</i>. Secundo ut daret nobis exemplum declinandi
|
|
|
6031 malorum saevitiam, quando sine periculo fidei fieri potest; Eccli.
|
|
|
6032 VIII, 14: <i>ne stes contra faciem contumeliosi</i>. Secundo
|
|
|
6033 ostenditur quo exiens ierit; unde dicit <i>et abiit iterum trans
|
|
|
6034 Iordanem, in eum locum ubi erat Ioannes baptizans primum</i>. Cuius
|
|
|
6035 quidem mystica causa est, quod aliquando iturus esset per apostolos
|
|
|
6036 suos ad gentes convertendas. Causa vero litteralis est duplex. Una,
|
|
|
6037 quia locus erat vicinus Ierusalem, et iam imminebat tempus
|
|
|
6038 passionis, unde nolebat se elongare. Secunda, ut reducat ad
|
|
|
6039 memoriam testimonium quod illic perhibuit Ioannes dicens: <i>ecce
|
|
|
6040 agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi</i>, et testimonium
|
|
|
6041 patris et filii Christo perhibitum in Baptismo. Effectus autem
|
|
|
6042 declinationis fuit conversio turbarum ad fidem: quae quidem
|
|
|
6043 conversio describitur quantum ad tria. Primo quantum ad operationis
|
|
|
6044 imitationem; unde dicit <i>et multi venerunt ad eum</i>, scilicet
|
|
|
6045 per imitationem operum; Matth. XI, 28: <i>venite ad me omnes qui
|
|
|
6046 laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos</i>. Secundo
|
|
|
6047 quantum ad oris confessionem; unde <i>et dicebant quia Ioannes
|
|
|
6048 quidem nullum fecit signum</i>. Ubi primo confitentur eminentiam
|
|
|
6049 Christi ad Ioannem; unde dicebant <i>quia Ioannes fecit nullum
|
|
|
6050 signum</i>. Cuius quidem ratio fuit, quia Ioannes missus fuit ut
|
|
|
6051 testis Christi, unde oportebat quod fieret fide dignus, et
|
|
|
6052 testimonium eius ostenderetur verum: quod quidem fit convenienter
|
|
|
6053 per sanctitatem vitae: Christus autem venit ut Deus: et ideo
|
|
|
6054 oportebat quod ostenderet in se signa potestatis divinae. Et ideo
|
|
|
6055 Ioannes vitae sanctitate pollebat; Christus autem cum hoc exercebat
|
|
|
6056 etiam opera potestatem divinam manifestantia. Hic etiam mos
|
|
|
6057 servabatur apud antiquas potestates, quod in praesentia potestatis
|
|
|
6058 maioris minor potestas non utebatur suae potestatis insigniis; unde
|
|
|
6059 in praesentia dictatoris consules insignia deponebant. Non ergo
|
|
|
6060 decens fuit ut Ioannes, qui minoris potestatis erat, utpote
|
|
|
6061 praecursor et testis, in Christi praesentia, divinae potestatis
|
|
|
6062 insigniis uteretur; sed solum Christus. Secundo confitentur
|
|
|
6063 veritatem testimonii Ioannis de Christo; unde dicebant <i>omnia
|
|
|
6064 enim quae dixit Ioannes de hoc</i>, scilicet de Christo, <i>erant
|
|
|
6065 vera</i>; quasi dicerent: et si nullum signum fecerit Ioannes,
|
|
|
6066 tamen de Christo omnia veraciter dixit. Tertio manifestat cordis
|
|
|
6067 fidem; unde dicit <i>et multi crediderunt in eum</i>. Ut Augustinus
|
|
|
6068 dicit, Christum apprehenderunt permanentem, quem Iudaei volebant
|
|
|
6069 apprehendere descendentem, quia per lucernam ad diem venerant:
|
|
|
6070 Ioannes enim lucerna erat, et diei testimonium perhibebat.</p>
|
|
|
6071 <br />
|
|
|
6072 <div class="C">Caput 11</div>
|
|
|
6073 <div class="D">Lectio 1</div>
|
|
|
6074 <p title="Super Io., cap. 11 l. 1"><a name="87489"><span class=
|
|
|
6075 "ref">[87489] Super Io., cap. 11 l. 1</span></a> Supra dominus
|
|
|
6076 virtutem suam vivificativam ostendit verbo, hic confirmat eam
|
|
|
6077 miraculo, quemdam mortuum, scilicet Lazarum, suscitando, et primo
|
|
|
6078 ponitur Lazari infirmitas; secundo ipsius iam mortui suscitatio,
|
|
|
6079 ibi <i>ut audivit</i>; tertio subiungitur suscitationis effectus,
|
|
|
6080 ibi <i>multi ergo ex Iudaeis (...) crediderunt in eum</i>. Circa
|
|
|
6081 primum tria facit. Primo ponitur Lazari aegrotatio; secundo
|
|
|
6082 languoris denuntiatio, <i>miserunt ergo sorores eius ad eum</i>;
|
|
|
6083 tertio assignatur praemissorum ratio, ibi <i>audiens autem Iesus
|
|
|
6084 dixit eis</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo describit
|
|
|
6085 personam aegrotam; secundo languentis locum; tertio personam
|
|
|
6086 coniunctam. Persona aegrota est Lazarus; unde dicit <i>erat quidam
|
|
|
6087 languens Lazarus</i>. Per hunc fidelis signatur, qui in Deo sperat,
|
|
|
6088 et tamen patitur infirmitatem peccati; de qua dicitur in Ps. VI, 3:
|
|
|
6089 <i>miserere mei, domine, quoniam infirmus sum</i>. Lazarus enim
|
|
|
6090 interpretatur auxiliatus a domino, unde eum significat qui spem
|
|
|
6091 habet divini auxilii; Ps. CXX, 2: <i>auxilium meum a domino</i>.
|
|
|
6092 Locus infirmi erat Bethania; unde dicit <i>a Bethania de castello
|
|
|
6093 Mariae et Marthae</i>: quae quidem Bethania villa quaedam erat
|
|
|
6094 prope Ierusalem, ubi dominus consueverat frequenter hospitari, ut
|
|
|
6095 frequenter supra dictum est. Et interpretatur domus obedientiae.
|
|
|
6096 Per quod datur intelligi, quod si infirmus sit Deo obediens, potest
|
|
|
6097 ab eo de facili curari; sicut infirmus obediens medico, facilius ab
|
|
|
6098 eo beneficium consequitur sanitatis; IV Reg. V, 13, dixerunt servi
|
|
|
6099 Naaman ad eum: <i>pater, etsi rem grandem dixisset tibi propheta,
|
|
|
6100 facere debuisses</i>. Ista Bethania castellum erat Mariae et
|
|
|
6101 Marthae sororum Lazari: per quas duplex vita signatur, activa
|
|
|
6102 scilicet et contemplativa, ut sic per hoc detur intelligi quod per
|
|
|
6103 obedientiam homo perfectus redditur in vita activa et
|
|
|
6104 contemplativa. Persona coniuncta erat Maria; unde dicit <i>Maria
|
|
|
6105 autem erat quae unxit dominum unguento</i>. Quia enim mentionem
|
|
|
6106 fecerat de Maria et plures mulieres huius nominis erant, ideo ne
|
|
|
6107 erremus ex nomine, notificat eam ex notissima actione, dicens
|
|
|
6108 <i>quae unxit dominum unguento, et extersit pedes eius capillis
|
|
|
6109 suis</i>. De hac autem Maria diversitas quaedam est inter sanctos.
|
|
|
6110 Quidam enim dicunt, ut Hieronymus et Origenes, quod haec Maria
|
|
|
6111 soror Lazari non est eadem cum illa quae peccatrix erat, de qua
|
|
|
6112 dicitur Lc. VII, 37, quod <i>attulit alabastrum unguenti, et stans
|
|
|
6113 retro secus pedes eius, lacrymis coepit rigare pedes eius, et
|
|
|
6114 capillis capitis sui tergebat</i>. Unde, sicut dicit Chrysostomus,
|
|
|
6115 haec non fuit illa meretrix quae in Luca legitur. Haec enim honesta
|
|
|
6116 fuit et studiosa circa susceptionem Christi: nam peccatricis illius
|
|
|
6117 nomen tacetur. Potuit autem Maria ista erga Christum tempore suae
|
|
|
6118 passionis ex devotione et speciali dilectione simile opus fecisse,
|
|
|
6119 quod fecit ei peccatrix illa diligens et compuncta: quod quidem
|
|
|
6120 factum hic ab Evangelista propter Mariae nominis magnitudinem per
|
|
|
6121 anticipationem recitatur. Quidam alii, sicut Augustinus et
|
|
|
6122 Gregorius, dicunt quod haec eadem Maria de qua hic agitur, est illa
|
|
|
6123 peccatrix de qua agitur Lc. VII. Et argumentum huius ex hoc verbo
|
|
|
6124 Augustinus assumit. Nam hic Evangelista dicit antequam Maria
|
|
|
6125 ungeret dominum unguento, quia illud fuit imminente passione; infra
|
|
|
6126 XII, 3, ubi dicitur: <i>Maria ergo sumpsit libram unguenti nardi
|
|
|
6127 pistici pretiosi, et unxit pedes Iesu</i>. Unde dicit quod hoc quod
|
|
|
6128 hic dicit Evangelista de ea factum, recitatur Lc. VII. Ambrosius
|
|
|
6129 autem utramque partem tenet. Secundum ergo opinionem Augustini
|
|
|
6130 manifestum est quod peccatrix illa de qua dicitur in Luca, est
|
|
|
6131 Maria ista. <i>Cuius frater Lazarus infirmabatur</i>, idest,
|
|
|
6132 miserandum corpus eius fornaceis febribus alendum edax incendium
|
|
|
6133 assumebat. Hic ponitur infirmitatis denuntiatio a sororibus Lazari,
|
|
|
6134 quae languenti aderant, et casu dolentes iuvenis aegrotantis,
|
|
|
6135 <i>miserunt ad eum</i>, scilicet Iesum, dicentes: <i>domine, ecce
|
|
|
6136 quem amas infirmatur</i>. In qua quidem denuntiatione tria
|
|
|
6137 consideranda occurrunt. Unum est, quod amici Dei quandoque
|
|
|
6138 corporaliter affliguntur: unde non est signum quod aliquis non sit
|
|
|
6139 amicus Dei, si aliquando corporaliter affligatur, sicut Eliphaz
|
|
|
6140 contra Iob falso arguit, Iob IV, 7: <i>recordare, obsecro, quis
|
|
|
6141 unquam innocens periit, aut quando recti deleti sunt?</i> Et ideo
|
|
|
6142 dicunt <i>domine, ecce quem amas infirmatur</i>; Prov. c. III, 12:
|
|
|
6143 <i>quem diligit dominus corripit, et quasi pater in filio complacet
|
|
|
6144 sibi</i>. Secundum est quod non dicunt domine veni, sana eum sed
|
|
|
6145 tantum infirmitatem exponentes, dicunt <i>infirmatur</i>. In quo
|
|
|
6146 signatur quod sufficit amico tantum necessitatem exponere, absque
|
|
|
6147 alicuius petitionis additamento. Nam amicus cum velit bonum amici
|
|
|
6148 sicut bonum suum, sicut sollicitus est ad repellendum malum suum,
|
|
|
6149 ita et ad repellendum malum amici sui. Et hoc maxime verum est de
|
|
|
6150 eo qui verissime diligit; Ps. CXLIV, v. 20: <i>custodit dominus
|
|
|
6151 diligentes se</i>. Tertium est quod istae duae sorores desiderantes
|
|
|
6152 curationem fratris languidi, non venerunt personaliter ad Christum,
|
|
|
6153 sicut paralyticus, Lc. V, 18, et centurio, Matth. VIII, v. 5: et
|
|
|
6154 hoc propter confidentiam quam habebant ad Christum ex speciali
|
|
|
6155 dilectione et familiaritate quam Christus erga eas ostenderat: et
|
|
|
6156 forte a luctu detinebantur, ut Chrysostomus dicit; Eccli. VI, 11:
|
|
|
6157 <i>amicus si permanserit fixus, erit tibi coaequalis, et in
|
|
|
6158 domesticis tuis fiducialiter aget</i>. Hic ponitur praemissorum
|
|
|
6159 ratio, et primo ratio ipsius infirmitatis; secundo quare sorores
|
|
|
6160 eius non venerunt ad Christum, secundum Augustinum, ibi
|
|
|
6161 <i>diligebat autem Iesus Martham, et sororem eius Mariam, et
|
|
|
6162 Lazarum</i>. Ratio autem infirmitatis est glorificatio filii Dei;
|
|
|
6163 unde dicit <i>dixit eis Iesus: infirmitas haec non est ad mortem,
|
|
|
6164 sed pro gloria Dei</i>. Ubi sciendum est, quod infirmitatum
|
|
|
6165 corporalium quaedam sunt ad mortem, quaedam autem non. Illae autem
|
|
|
6166 sunt ad mortem quae ad aliquod aliud non ordinantur. Nam omnia mala
|
|
|
6167 poenae ex divina providentia infliguntur; Amos III, 6: <i>si est
|
|
|
6168 malum in civitate quod dominus non faciat</i>. Mali vero culpae
|
|
|
6169 Deus ultor est, non tamen auctor. Omnia autem quae a Deo sunt,
|
|
|
6170 ordinata sunt; et ideo omnia mala poenae ad aliquid ordinantur:
|
|
|
6171 quaedam ad mortem, quaedam ad aliquid aliud. Haec autem infirmitas
|
|
|
6172 non est ordinata ad mortem, sed ad gloriam Dei. Sed numquid non
|
|
|
6173 fuit mortuus Lazarus ex hac infirmitate? Videtur quod sic. Alias
|
|
|
6174 non foeteret quatriduanus in monumento, nec resuscitatio fuisset
|
|
|
6175 miraculosa. Responsio. Dicendum quod infirmitas haec non fuit
|
|
|
6176 ordinata ad mortem ut ad finem ultimum, sed propter aliud, ut
|
|
|
6177 dictum est: ut scilicet ipse qui resuscitatus fuit, quasi
|
|
|
6178 castigatus, iuste viveret ad Dei gloriam, et populus Iudaeus videns
|
|
|
6179 miraculum, converteretur ad fidem; Ps. CXVII, 18: <i>castigans
|
|
|
6180 castigavit me dominus, et morti non tradidit me</i>. Unde sequitur
|
|
|
6181 <i>sed pro gloria Dei, ut glorificetur filius Dei per eam</i>. Ubi,
|
|
|
6182 secundum Chrysostomum, ly <i>pro</i> et ly <i>ut</i> non tenentur
|
|
|
6183 causaliter, sed consecutive. Non enim ideo infirmatus est ut ex hoc
|
|
|
6184 Deus glorificaretur; sed aliunde quidem infirmitas haec venit, et
|
|
|
6185 ex ea consecutum est hoc, ut glorificaretur filius Dei, inquantum
|
|
|
6186 eum resuscitando usus est ea ad gloriam Dei. Hoc autem uno quidem
|
|
|
6187 modo veritatem habet, sed alio modo non. Potest enim infirmitatis
|
|
|
6188 Lazari duplex causa considerari. Una naturalis; et secundum hanc
|
|
|
6189 verificatur dictum Chrysostomi, quia infirmitas Lazari secundum
|
|
|
6190 causam naturalem non ordinabatur ad resuscitationem. Alia causa
|
|
|
6191 potest considerari divina providentia; et tunc non habet veritatem
|
|
|
6192 dictum Chrysostomi, nam ex divina providentia huiusmodi infirmitas
|
|
|
6193 ordinabatur ad gloriam Dei. Et secundum hoc ly <i>pro</i> et ly
|
|
|
6194 <i>ut</i> tenentur causaliter; quasi dicat <i>sed pro gloria
|
|
|
6195 Dei</i>: quia, licet ad hoc non ordinaretur ex intentione causae
|
|
|
6196 naturalis, ordinabatur tamen ex intentione divinae providentiae ad
|
|
|
6197 gloriam Dei, inquantum facto miraculo crederent homines in
|
|
|
6198 Christum, et vitarent veram mortem. Unde dicit <i>ut glorificetur
|
|
|
6199 filius Dei per eam</i>. Hic manifeste dominus filium Dei se
|
|
|
6200 nominat: nam ipse glorificandus erat in resuscitatione Lazari, quia
|
|
|
6201 ipse est verus Deus; I Io. ult., 20: <i>ut simus in vero filio
|
|
|
6202 eius</i>; supra IX, 3: <i>neque hic peccavit neque parentes eius;
|
|
|
6203 sed ut manifestentur opera Dei in illo</i>. Hic, secundum
|
|
|
6204 Augustinum, Evangelista assignat rationem quare duae sorores non
|
|
|
6205 venerunt ad Christum: quae scilicet sumitur ex confidentia
|
|
|
6206 specialis dilectionis, unde dicit <i>diligebat autem Iesus Martham,
|
|
|
6207 et Mariam sororem eius, et Lazarum</i>. Quippe qui tristium
|
|
|
6208 consolator erat, sorores tristes diligebat; et qui languentium
|
|
|
6209 salvator erat, languidum et mortuum Lazarum diligebat; Deut.
|
|
|
6210 XXXIII, 3: <i>dilexit populos: omnes sancti in manu illius
|
|
|
6211 sunt</i>.</p>
|
|
|
6212 <br />
|
|
|
6213 <div class="D">Lectio 2</div>
|
|
|
6214 <p title="Super Io., cap. 11 l. 2"><a name="87490"><span class=
|
|
|
6215 "ref">[87490] Super Io., cap. 11 l. 2</span></a> Hic agitur de
|
|
|
6216 mortui resuscitatione, et primo ponitur resuscitandi propositum;
|
|
|
6217 secundo subditur suscitationis ordo, ibi <i>venit itaque Iesus</i>
|
|
|
6218 et cetera. Circa primum tria facit. Primo dat dominus locum morti;
|
|
|
6219 secundo praenuntiat propositum de accedendo ad locum ubi mortuus
|
|
|
6220 erat, ibi <i>deinde post haec dicit</i> etc.; tertio praenuntiat
|
|
|
6221 propositum suscitandi, ibi <i>haec ait, et post haec dicit
|
|
|
6222 illis</i> et cetera. Dat autem locum morti, moram trahendo dominus
|
|
|
6223 trans Iordanem: et ideo dicit <i>ut autem audivit quia
|
|
|
6224 infirmabatur, mansit in eodem loco duobus diebus</i>. Ex quo
|
|
|
6225 notatur quod eodem die quo Christus recepit nuntium sororum Lazari,
|
|
|
6226 mortuus fuit Lazarus: nam quando Christus venit ad locum ubi
|
|
|
6227 mortuus fuit, iam quatriduanus erat; Christus autem duobus diebus
|
|
|
6228 postquam recepit nuntium, remansit in eodem loco, et sequenti die
|
|
|
6229 ab illis duobus ivit in Iudaeam. Dedit autem locum morti per tot
|
|
|
6230 dies, propter duo. Primo quidem ne ex praesentia eius mors Lazari
|
|
|
6231 impedita fuisset: nam ubi vita praesens est, mors locum non habet.
|
|
|
6232 Secundo, ut miraculum credibilius redderetur, et nullus posset
|
|
|
6233 dicere quoniam nondum defunctum eum suscitavit, sed potius
|
|
|
6234 stupefactum. Consequenter cum dicit <i>deinde post haec dicit
|
|
|
6235 discipulis suis</i>, dominus manifestat propositum accessus sui ad
|
|
|
6236 locum, et primo praenuntiat propositum; secundo subditur timor
|
|
|
6237 discipulorum, ibi <i>dicunt ei discipuli</i> etc.; tertio dominus
|
|
|
6238 timorem propellit, ibi <i>respondit Iesus: nonne duodecim horae
|
|
|
6239 sunt diei?</i> Dicit ergo quantum ad primum <i>deinde post
|
|
|
6240 haec</i>, scilicet moram contractam, <i>dixit</i>, scilicet Iesus,
|
|
|
6241 <i>discipulis suis: eamus in Iudaeam iterum</i>. Hic quaeritur
|
|
|
6242 quare hic solum praedixit apostolis se iterum iturum in Iudaeam,
|
|
|
6243 cum hoc alias non fecerit. Sed huius quidem ratio est, quia Iudaei
|
|
|
6244 nuper in Iudaea persecuti fuerant Christum, ita ut pene eum
|
|
|
6245 lapidassent; unde et propterea inde decesserat: propter quod
|
|
|
6246 credendum erat quod, Christo iterato illuc ire volente,
|
|
|
6247 discipulorum corda timor invaderet. Et quia praevisa iacula minus
|
|
|
6248 feriunt, et mala quae praevidentur, facilius tolerantur, ut
|
|
|
6249 Gregorius dicit, ideo dominus, ut eis timorem auferret, eis
|
|
|
6250 itineris sui propositum manifestat. Per hoc autem quod iterum
|
|
|
6251 revertitur in Iudaeam, mystice datur intelligi, dominum in fine
|
|
|
6252 mundi iterum reversurum ad Iudaeos, qui convertentur ad Christum;
|
|
|
6253 Rom. XI, 25: <i>caecitas ex parte contigit in Israel, donec
|
|
|
6254 plenitudo gentium intraret</i>. Timor discipulorum ponitur cum
|
|
|
6255 dicitur <i>dicunt ei discipuli: Rabbi, nunc quaerebant te Iudaei
|
|
|
6256 lapidare, et iterum vadis illuc?</i> Quasi dicant: videtur quod
|
|
|
6257 spontaneus vadas ad mortem. Sed timor iste irrationabilis est, quia
|
|
|
6258 secum habebant discipuli Deum protectorem, cum quo qui est, timere
|
|
|
6259 non debet; Is. l, 8: <i>stemus simul: quis est adversarius
|
|
|
6260 meus?</i> Ps. XXVI, 1: <i>dominus illuminatio mea et salus mea:
|
|
|
6261 quem timebo?</i> Hunc timorem expellit dominus confortans eos; unde
|
|
|
6262 dicit <i>respondit Iesus</i>, scilicet discipulis, <i>nonne
|
|
|
6263 duodecim horae sunt diei?</i> Ubi primo ponit conditionem temporis;
|
|
|
6264 secundo ostendit quod tempus sit aptum ambulationi; tertio quod non
|
|
|
6265 sit aptum. Secundum ibi <i>si quis ambulaverit in die, non
|
|
|
6266 offendit</i>; tertium ibi <i>si autem ambulaverit in nocte,
|
|
|
6267 offendit</i>. Ad intelligentiam autem huius litterae, sciendum est,
|
|
|
6268 quod tripliciter exponitur. Uno modo a Chrysostomo sic. <i>Nonne
|
|
|
6269 duodecim horae sunt diei?</i> Quasi dicat: vos dubitatis ascendere
|
|
|
6270 in Iudaeam, quia nuper Iudaei voluerunt me lapidare; sed dies habet
|
|
|
6271 duodecim horas, et quod contingit in una, non contingit in alia.
|
|
|
6272 Unde licet tunc voluissent me lapidare, in alia hora hoc nollent;
|
|
|
6273 Eccle. III, 1: <i>omnia tempus habent</i>. Et eiusdem VIII, 6:
|
|
|
6274 <i>omni negotio tempus est et opportunitas</i>. Sed hic incidit
|
|
|
6275 quaestio litteralis: quia aut loquitur de die naturali, aut de die
|
|
|
6276 artificiali. Si quidem loquatur de die naturali, tunc falsum est
|
|
|
6277 quod dicit; cum non habeant duodecim, sed vigintiquatuor horas.
|
|
|
6278 Similiter si loquitur de die artificiali, falsum est quod dicit:
|
|
|
6279 quia hoc non est verum nisi in aequinoctiali, quia non omnes dies
|
|
|
6280 artificiales habent duodecim horas. Sed ad hoc dicendum, quod
|
|
|
6281 intelligendum est de die artificiali: quia omnes dies artificiales
|
|
|
6282 habent duodecim horas. Nam horae huiusmodi dierum distinguuntur
|
|
|
6283 dupliciter. Quaedam enim sunt aequales, et quaedam sunt inaequales.
|
|
|
6284 Aequales autem distinguuntur secundum circulum aequinoctialis: et
|
|
|
6285 secundum hoc non omnes dies habent duodecim horas sed aliqui
|
|
|
6286 plures, aliqui pauciores; nisi tantum in aequinoctio. Inaequales
|
|
|
6287 autem distinguuntur secundum ascensiones zodiaci propter eius
|
|
|
6288 obliquitatem: quia non aequaliter ascendit zodiacus in omnibus
|
|
|
6289 partibus suis; aequinoctialis autem aequaliter: et de istis horis
|
|
|
6290 inaequalibus quilibet dies artificialis habet duodecim horas; quia
|
|
|
6291 quolibet die ascendunt sex signa de die, et sex de nocte; sed illa
|
|
|
6292 quae ascendunt in aestate, sunt tardioris motus quam illa quae
|
|
|
6293 ascendunt in hieme; ascensus autem cuiuslibet signi facit duas
|
|
|
6294 horas. <i>Si quis ambulaverit in die</i>, idest honeste, et absque
|
|
|
6295 conscientia alicuius mali, Rom. XIII, 13: <i>sicut in die honeste
|
|
|
6296 ambulemus, non offendit</i>, idest, non invenit quod ei noceat. Et
|
|
|
6297 hoc ideo <i>quia lucem huius mundi videt</i>; idest, lux iustitiae
|
|
|
6298 in eo est; Ps. XCVI, 11: <i>lux orta est iusto, et rectis corde
|
|
|
6299 laetitia</i>; quasi dicat dominus: nos secure possumus ire, cum in
|
|
|
6300 die ambulemus. <i>Si autem ambulaverit in nocte</i>, scilicet
|
|
|
6301 iniquitatum, de facili multa pericula inveniet: de qua nocte I
|
|
|
6302 Thess. V, 7: <i>qui dormiunt, nocte dormiunt</i>. Et talis
|
|
|
6303 <i>offendit</i>, idest impingit, <i>quia lux</i>, scilicet
|
|
|
6304 iustitiae, <i>non est in eo</i>. Alio modo exponit quidam Graecus,
|
|
|
6305 scilicet Theophylactus, ab illo loco <i>si quis ambulaverit in
|
|
|
6306 die</i>, dicens, quod dies est praesentia Christi in mundo, nox
|
|
|
6307 vero est tempus post passionem eius. Ut sit sensus: non est
|
|
|
6308 timendum de Iudaeis, quia quamdiu ego sum in mundo, vobis non
|
|
|
6309 imminet periculum, sed mihi. Unde quando Iudaei eum capere
|
|
|
6310 voluerunt, infra XVIII, 8, dixit dominus turbis: <i>si ergo me
|
|
|
6311 quaeritis, sinite hos abire. Ut impleretur sermo quem dixit: quia
|
|
|
6312 quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam</i>. Sed <i>in
|
|
|
6313 nocte</i>, idest in tempore post passionem, tunc timendum est vobis
|
|
|
6314 ire in Iudaeam, quia patiemini a Iudaeis persecutionem; Zach. XIII,
|
|
|
6315 7: <i>percute pastorem, et dispergentur oves</i>. Alio modo exponit
|
|
|
6316 Augustinus sicut per diem intelligatur Christus; supra c. IX, 4:
|
|
|
6317 <i>me oportet operari opera eius qui misit me, donec dies est: et
|
|
|
6318 quamdiu sum in mundo, lux sum mundi</i>. Huius ergo diei duodecim
|
|
|
6319 horae, sunt duodecim apostoli; supra VI, 71: <i>nonne ego vos
|
|
|
6320 duodecim elegi?</i> Sed timendum est valde quod sequitur: <i>et
|
|
|
6321 unus ex vobis Diabolus est</i>. Iudas ergo non erat hora huius
|
|
|
6322 diei, quia non lucebat. Sed dicendum, quod dominus hoc dixit, non
|
|
|
6323 habito respectu ad Iudam, sed ad successorem eius Mathiam. Est ergo
|
|
|
6324 sensus <i>nonne duodecim horae sunt diei?</i> Quasi diceret: vos
|
|
|
6325 estis horae, ego sum dies. Sicut ergo horae consequuntur diem, ita
|
|
|
6326 et vos me debetis sequi. Unde si ego volo ire in Iudaeam, vos non
|
|
|
6327 debetis me praecedere, nec mutare voluntatem meam; sed debetis me
|
|
|
6328 sequi. Simile dicit Petro, Matth. XVI, 23: <i>vade retro post me,
|
|
|
6329 Satanas</i>, idest, non praecedas me, sed me sequere, voluntatem
|
|
|
6330 meam imitando. <i>Si quis ambulaverit in die</i>, quasi diceret:
|
|
|
6331 non debetis timere periculum, quia vos itis mecum, qui sum dies.
|
|
|
6332 Unde sicut qui in die vadit non impingit, idest non offendit; ita
|
|
|
6333 nec vos qui mecum itis; Rom. VIII, 31: <i>si Deus pro nobis, quis
|
|
|
6334 contra nos?</i> Et hoc ideo quia <i>lucem huius mundi videt</i>, in
|
|
|
6335 me. Si autem ambulaverit in nocte, idest in tenebris ignorantiae et
|
|
|
6336 peccati, tunc <i>offendit</i>; et hoc ideo <i>quia lux</i>,
|
|
|
6337 scilicet spiritualis, <i>non est in eo</i>, non quidem ex defectu
|
|
|
6338 lucis, sed eorum rebellione; Iob XXIV, 13: <i>ipsi fuerunt rebelles
|
|
|
6339 lumini</i>.</p>
|
|
|
6340 <br />
|
|
|
6341 <div class="D">Lectio 3</div>
|
|
|
6342 <p title="Super Io., cap. 11 l. 3"><a name="87491"><span class=
|
|
|
6343 "ref">[87491] Super Io., cap. 11 l. 3</span></a> Supra
|
|
|
6344 praenuntiavit dominus propositum de accedendo ad locum defuncti,
|
|
|
6345 hic manifestat propositum de defuncti suscitatione, et primo
|
|
|
6346 praenuntiat ipsum propositum; secundo discipulorum affectum, ibi
|
|
|
6347 <i>dicit ei Thomas</i> et cetera. Propositum autem praenuntiat
|
|
|
6348 primo quasi implicite et obscure; secundo Evangelista ostendit
|
|
|
6349 tarditatem intellectus discipulorum, ibi <i>dixerunt ergo
|
|
|
6350 discipuli</i>; tertio dominus ipsum propositum denuntiat manifeste,
|
|
|
6351 ibi <i>tunc ergo dixit eis Iesus</i>. Dicit ergo <i>haec ait, et
|
|
|
6352 post haec dicit illis</i>, quasi diceret: his, quae supra posita
|
|
|
6353 sunt, dictis, postmodum dicit discipulis suis <i>Lazarus amicus
|
|
|
6354 noster dormit</i>. Quod quidem, secundum Chrysostomum, videtur
|
|
|
6355 facere ad secundam rationem excludentem timorem discipulorum: nam
|
|
|
6356 prima procedebat ex discipulorum innocentia, quia qui <i>ambulat in
|
|
|
6357 die, non offendit</i>; ista sumitur ex necessitate imminente, quasi
|
|
|
6358 necessarium sit ire. Unde circa hoc tria facit. Primo commemorat
|
|
|
6359 pristinam amicitiam defuncti, dicens <i>Lazarus amicus noster</i>:
|
|
|
6360 amicus scilicet propter multa beneficia et obsequia quae nobis
|
|
|
6361 exhibuit; et ideo non debemus in necessitate deficere; Prov. XII,
|
|
|
6362 26: <i>qui negligit damnum propter amicum fidelem</i>. Secundo
|
|
|
6363 ponit necessitatis instantiam; unde dicit <i>dormit</i>: unde
|
|
|
6364 oportet quod ei subveniatur; Prov. XVII, 17: <i>frater in angustiis
|
|
|
6365 comprobatur. Dormit</i>, inquam, ut dicit Augustinus, domino; sed
|
|
|
6366 mortuus erat hominibus, qui eum suscitare non poterant. Sciendum
|
|
|
6367 est enim, quod somnus accipitur multis modis. Quandoque pro somno
|
|
|
6368 naturae; I Reg. III, 9: <i>dormivit Samuel usque mane</i>. Et Iob
|
|
|
6369 XI, 18: <i>securus dormias</i> et cetera. Quandoque pro somno
|
|
|
6370 mortis; I Thess. IV, v. 12: <i>nolumus vos ignorare de
|
|
|
6371 dormientibus, ut non contristemini, sicut et ceteri qui spem non
|
|
|
6372 habent</i>. Quandoque pro negligentia; Ps. CXX, 4: <i>ecce non
|
|
|
6373 dormitabit neque dormiet qui custodit Israel</i>. Quandoque vero
|
|
|
6374 pro somno culpae; Eph. V, 14: <i>exurge qui dormis, et exurge a
|
|
|
6375 mortuis</i>. Quandoque pro quiete contemplationis; Cant. V, 2:
|
|
|
6376 <i>ego dormio, et cor meum vigilat</i>. Quandoque pro quiete
|
|
|
6377 futurae gloriae; Ps. IV, 9: <i>in pace in idipsum dormiam, et
|
|
|
6378 requiescam</i>. Mors autem dicitur somnus propter spem
|
|
|
6379 resurrectionis; et ideo mors consuevit appellari dormitio, ab eo
|
|
|
6380 tempore quo Christus mortuus est et resurrexit; Ps. III, 6: <i>ego
|
|
|
6381 dormivi, et soporatus sum</i>. Tertio ostendit suam ad
|
|
|
6382 resuscitandum efficaciam, cum dicit <i>sed vado ut a somno excitem
|
|
|
6383 eum</i>. In quo dat intelligere quod tanta facilitate excitabat eum
|
|
|
6384 de sepulcro, quanta excitas dormientem in lecto. Nec mirum: quia
|
|
|
6385 ipse est qui suscitat mortuos et vivificat, supra V; unde ipse
|
|
|
6386 dicit ibidem: <i>venit hora, in qua omnes qui in monumentis sunt
|
|
|
6387 audient vocem filii Dei</i>. Tarditatem autem intellectus
|
|
|
6388 discipulorum ponit Evangelista cum dicit <i>dixerunt ergo discipuli
|
|
|
6389 eius: domine, si dormit, salvus erit</i>. Et primo ponit signum
|
|
|
6390 tarditatis eorum, scilicet quod non responderunt secundum
|
|
|
6391 intentionem domini; secundo ostenditur eorum tarditas manifeste,
|
|
|
6392 ibi <i>dixerat autem Iesus de morte eius</i>. Circa primum sciendum
|
|
|
6393 est, quod id quod dixerat dominus de somno mortis, isti
|
|
|
6394 intellexerunt de somno naturae. Et quia solet somnus aegrotantium
|
|
|
6395 salutis esse indicium, ideo discipuli dixerunt: <i>si dormit,
|
|
|
6396 salvus erit</i>: quasi dicant: hoc manifeste salutis est signum, ut
|
|
|
6397 per hoc ulterius concludant: domine, si dormit, non videtur utile
|
|
|
6398 esse ut tu vadas ad excitandum eum. Tarditatem autem ipsorum subdit
|
|
|
6399 dicens <i>dixerat autem Iesus de morte eius</i>, quia rudes erant.
|
|
|
6400 Unde dominus dicit eis Matth. XV, 16: <i>adhuc et vos sine
|
|
|
6401 intellectu estis?</i> De sapiente vero dicitur Prov. I, 6:
|
|
|
6402 <i>animadvertet parabolam et interpretationem, verba sapientum et
|
|
|
6403 aenigmata eorum</i>. Manifestat autem dominus explicite suscitandi
|
|
|
6404 propositum, cum subdit <i>Lazarus mortuus est; et gaudeo propter
|
|
|
6405 vos</i>. Et primo annuntiat eis Lazari mortem, quod pertinet ad
|
|
|
6406 eius scientiam; secundo insinuat suum affectum circa eius mortem,
|
|
|
6407 quod pertinet ad eius providentiam; tertio innuit propositum de
|
|
|
6408 eundo ad locum ubi mortuus erat, quod pertinet ad eius clementiam.
|
|
|
6409 Mortem quidem praenuntiat dicens manifeste <i>Lazarus mortuus
|
|
|
6410 est</i>, idest, subiit legem communem mortis, quam nullus hominum
|
|
|
6411 subterfugere potest; Ps. LXXXVIII, v. 49: <i>quis est homo qui
|
|
|
6412 vivit, et non videbit mortem?</i> Affectum autem suum ostendit
|
|
|
6413 circa eius mortem, dicens <i>et gaudeo propter vos, ut credatis,
|
|
|
6414 quoniam non eram ibi</i>. Quod potest dupliciter exponi. Uno modo
|
|
|
6415 sic. Nos audivimus infirmitatem Lazari, sed ego absens annuntio
|
|
|
6416 mortem eius, <i>et gaudeo propter vos</i>, idest propter vestram
|
|
|
6417 utilitatem, ut ex hoc sumatis experimentum divinitatis meae, quia
|
|
|
6418 in absentia video; Hebr. IV, 13: <i>omnia nuda et aperta sunt
|
|
|
6419 oculis eius</i>. Nec mirum, quia ipse est omnibus praesens; Ier. c.
|
|
|
6420 XXIII, 24: <i>caelum et terram ego impleo. Ut credatis</i>: non ut
|
|
|
6421 de novo inciperent credere, sed ut firmius robustiusque crederent:
|
|
|
6422 secundum illud Mc. IX, 23: <i>credo, domine, adiuva meam
|
|
|
6423 incredulitatem</i>. Alio modo sic. <i>Gaudeo</i>, scilicet quod
|
|
|
6424 mortuus est; et hoc <i>propter vos</i>, idest propter vestram
|
|
|
6425 utilitatem, scilicet <i>ut credatis</i>. Ideo, inquam, <i>gaudeo
|
|
|
6426 (...) quia non eram ibi</i>: nam si ibi fuissem, non fuisset
|
|
|
6427 mortuus; sed quia defunctus est, maius apparebit miraculum cum
|
|
|
6428 resuscitabo defunctum putrescentem: et ex hoc vos magis
|
|
|
6429 corroboramini in fide. Maius est enim defunctum suscitare quam
|
|
|
6430 viventem a morte praeservare. Ex quo datur intelligi quod aliquando
|
|
|
6431 mala sunt ratio gaudii, inquantum ordinantur ad bonum; Rom. c.
|
|
|
6432 VIII, 28: <i>diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum</i>.
|
|
|
6433 Propositum autem eundi innuit dicens <i>sed eamus ad eum</i>: in
|
|
|
6434 quo ostenditur Dei clementia, inquantum homines in peccatis
|
|
|
6435 existentes et quasi mortuos per se ad eum accedere non valentes
|
|
|
6436 misericorditer praeveniendo attrahit, secundum illud Ier. XXXI, v.
|
|
|
6437 3: <i>in caritate perpetua dilexi te, ideo attraxi te miserans</i>.
|
|
|
6438 Hic ponitur discipulorum affectus: quod potest quidem dupliciter
|
|
|
6439 exponi. Uno modo ut importet affectum dubitantis; alio modo ut
|
|
|
6440 importet affectum diligentis. Et primo modo exponitur a
|
|
|
6441 Chrysostomo. Nam, ut supra dictum est, omnes discipuli timebant
|
|
|
6442 Iudaeos, et super alios Thomas. Nam ante passionem infirmior erat
|
|
|
6443 aliis, et infidelior; qui tamen postea fortior factus est, et
|
|
|
6444 irreprehensibilis, qui solus orbem terrarum percurrit. Unde ex hac
|
|
|
6445 dubietate dicit ad condiscipulos <i>eamus et nos, et moriamur cum
|
|
|
6446 illo</i>, quasi dicat: iste non timet mortem, penitus vult ire, se
|
|
|
6447 et nos volens tradere morti. Secundo modo exponit Augustinus.
|
|
|
6448 Thomas enim et alii discipuli ita Christum amabant ut vel cum eo
|
|
|
6449 praesente vivere, vel cum eo mori vellent, ne post mortem deserti
|
|
|
6450 iterum inconsolati remanerent. Unde ex hoc affectu Thomas dicit ad
|
|
|
6451 condiscipulos <i>eamus et nos, et moriamur cum eo</i>, quasi dicat:
|
|
|
6452 ire vult, periculum mortis ei imminet: numquid et nos remanebimus
|
|
|
6453 ut vivamus? Absit. Sed <i>eamus, et moriamur cum illo</i>; Rom.
|
|
|
6454 VIII, 17: <i>si compatimur, et conregnabimus</i>; II Cor. V, v. 14:
|
|
|
6455 <i>si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt</i>.</p>
|
|
|
6456 <br />
|
|
|
6457 <div class="D">Lectio 4</div>
|
|
|
6458 <p title="Super Io., cap. 11 l. 4"><a name="87492"><span class=
|
|
|
6459 "ref">[87492] Super Io., cap. 11 l. 4</span></a> Postquam
|
|
|
6460 praenuntiavit defuncti suscitationem, hic describit Evangelista
|
|
|
6461 resuscitationis ordinem, et primo praemittit quaedam praeambula
|
|
|
6462 pertinentia ad alios; secundo proponit quaedam quae pertinent ad
|
|
|
6463 affectum Christi, ibi <i>Iesus autem ut vidit eam plorantem</i>
|
|
|
6464 etc.; tertio subdit suscitationis effectum, ibi <i>Iesus ergo
|
|
|
6465 rursum fremens</i> et cetera. Praeambula autem ad alios pertinentia
|
|
|
6466 primo praemittit quantum ad defuncti conditionem; secundo quantum
|
|
|
6467 ad Iudaeorum erga sorores consolationem, ibi <i>erat autem
|
|
|
6468 Bethania</i> etc.; tertio quantum ad sororum devotionem, ibi
|
|
|
6469 <i>Martha autem, ut audivit</i> et cetera. Defuncti autem conditio
|
|
|
6470 describitur quantum ad tempus mortis, quia quatriduanus, unde dicit
|
|
|
6471 <i>venit itaque Iesus, et invenit eum quatuor dies habentem</i>, et
|
|
|
6472 quantum ad locum, quia in monumento. Ex quo apparet, secundum
|
|
|
6473 litteram, ut dictum est supra, quod primus dies mortis fuit quando
|
|
|
6474 nuntiata fuit ei infirmitas. Per hos autem quatuor dies, secundum
|
|
|
6475 Augustinum, signantur quatuor dies quadruplicis mortis. Una dies
|
|
|
6476 est peccati originalis, quod homo trahit de mortis propagine; Rom.
|
|
|
6477 V, 12: <i>per unum hominem peccatum intravit in mundum</i>. Alii
|
|
|
6478 tres dies referuntur ad mortem peccati actualis; nam quodlibet
|
|
|
6479 peccatum mortale quaedam mors dicitur; Ps. XXXIII, 22: <i>mors
|
|
|
6480 peccatorum pessima</i>. Et dividuntur secundum transgressionem
|
|
|
6481 triplicis legis. Primo quidem legis naturae, quam homines
|
|
|
6482 transgrediuntur; et sic est secundus dies mortis, Is. XXIV, 5:
|
|
|
6483 <i>transgressi sunt legem et pactum sempiternum</i>, idest legem
|
|
|
6484 naturae. Secundo legis scriptae, quam etiam homines
|
|
|
6485 transgrediuntur; et sic est tertius dies, supra VII, 19: <i>nonne
|
|
|
6486 Moyses dedit vobis legem, et nemo ex vobis facit legem?</i> Tertio
|
|
|
6487 legis Evangelii et gratiae, quam homines transgrediuntur; et sic
|
|
|
6488 est quartus dies, et gravior ceteris. Hebr. X, 28: <i>irritam quis
|
|
|
6489 faciens legem Moysi, sine ulla miseratione duobus vel tribus
|
|
|
6490 testibus moritur: quanto magis putatis deteriora mereri supplicia
|
|
|
6491 qui filium Dei conculcaverit, et sanguinem testamenti pollutum
|
|
|
6492 duxerit, in quo sanctificatus est, et spiritui gratiae contumeliam
|
|
|
6493 fecerit?</i> Vel aliter, primus dies est peccatum cordis; Is. I,
|
|
|
6494 16: <i>auferte malum cogitationum vestrarum</i> et cetera. Secundus
|
|
|
6495 dies est peccatum oris; Eph. IV, 29: <i>omnis sermo malus de ore
|
|
|
6496 vestro non procedat</i>. Tertius dies est peccatum operis; de quo
|
|
|
6497 Is. I, 16: <i>quiescite agere perverse</i>. Quartus dies est
|
|
|
6498 peccatum perversae consuetudinis; de quo Ier. XIII, 23: <i>sic et
|
|
|
6499 vos poteritis bene facere, cum didiceritis male</i>. Qualitercumque
|
|
|
6500 tamen exponatur, dominus quandoque sanat mortuos quatuor dies
|
|
|
6501 habentes, idest legem Evangelii transgredientes, et in consuetudine
|
|
|
6502 peccati detentos. Visitantium autem conditio describitur, et
|
|
|
6503 quantum ad visitandi opportunitatem, et quantum ad eorum
|
|
|
6504 quantitatem. Quantum ad opportunitatem quidem, quia locus defuncti
|
|
|
6505 erat prope Ierosolymam; unde dicit <i>erat autem Bethania iuxta
|
|
|
6506 Ierosolymam quasi stadiis quindecim</i>, quod erat fere milliaria
|
|
|
6507 duo: nam milliare habet octo stadia: et sic facilis multis
|
|
|
6508 Iudaeorum a Ierosolymis patebat illuc accessus. Mystice autem per
|
|
|
6509 Bethaniam quae interpretatur domus obedientiae, et Ierusalem visio
|
|
|
6510 pacis, datur intelligi, quod qui sunt in statu obedientiae, sunt
|
|
|
6511 propinqui ad pacem vitae aeternae; supra X, 27: <i>oves meae vocem
|
|
|
6512 meam audiunt, et ego vitam aeternam do eis</i>. Et dicit
|
|
|
6513 <i>quindecim stadiis</i>, quia qui vult de Bethania, idest de statu
|
|
|
6514 obedientiae, ire in Ierusalem caelestem, oportet quod transeat
|
|
|
6515 stadia quindecim. Primo quidem septem, quae pertinent ad
|
|
|
6516 observantiam veteris legis: nam septenarius numerus pertinet ad
|
|
|
6517 legem veterem, quae diem septimum sanctificat; deinde vero octo,
|
|
|
6518 idest impletionem novi testamenti, ad quem pertinet numerus
|
|
|
6519 octonarius propter octavam resurrectionis. Quantum vero ad
|
|
|
6520 quantitatem describitur, quia multi; unde dicit <i>multi autem ex
|
|
|
6521 Iudaeis venerant ad Mariam et Martham</i>, ut consolarentur eas:
|
|
|
6522 quod quidem pietatis erat; Rom. XII, 15: <i>gaudere cum gaudentibus
|
|
|
6523 oportet</i>. Eccli. VII, 38: <i>non desis plorantibus in
|
|
|
6524 consolationem</i>. Sorores autem describit Evangelista primo
|
|
|
6525 quantum quidem ad Martham; secundo vero quantum ad Mariam, ibi
|
|
|
6526 <i>haec cum dixisset, abiit, et vocavit Mariam</i>. Martham autem
|
|
|
6527 describit quantum ad tria. Primo quantum ad eius occursum quo
|
|
|
6528 Christo obviavit; secundo quantum ad devotionis affectum quem
|
|
|
6529 Christo exhibuit et tertio quantum ad instructionis profectum ad
|
|
|
6530 quem Christus eam erexit. Occursus autem Marthae describitur
|
|
|
6531 festinus, quia <i>Martha, ut audivit quia Iesus venit, occurrit</i>
|
|
|
6532 illi, absque morae dilatione. <i>Venit</i> autem praesentis
|
|
|
6533 temporis est: forte enim Christo prope castrum existente, aliquis
|
|
|
6534 praecessit, et nuntiavit Marthae adventum Christi, quo audito,
|
|
|
6535 statim cucurrit. Ratio autem quare Martha primo audivit, et sola
|
|
|
6536 occurrit, est quia Martha sollicita erat; unde dominus dicit, Lc.
|
|
|
6537 X, 41: <i>Martha, Martha, sollicita es, et turbaris erga
|
|
|
6538 plurima</i>: et ideo occupata circa dispositionem negotiorum
|
|
|
6539 discurrebat per domum, et nuntianti facilius occurrit. Maria autem
|
|
|
6540 sedebat domi cum illis qui venerant de Ierosolymis; et ideo non ita
|
|
|
6541 cito potuit sibi indicari sicut Marthae. Ratio autem quare Martha
|
|
|
6542 non statim indicavit Mariae assignatur a Chrysostomo. Quia Maria
|
|
|
6543 sedebat cum Iudaeis, et Martha sciebat quod Iudaei persequebantur
|
|
|
6544 Christum, et iam conspiraverant in eius mortem; et ideo timens ne,
|
|
|
6545 si nuntiaret ei et illa ivisset in occursum Christi, ivissent cum
|
|
|
6546 ea: propter hoc ergo sibi nuntiare noluit. Sed si Iudaei
|
|
|
6547 conspiraverant contra Christum, quomodo visitabant Lazarum et
|
|
|
6548 sorores suas, qui Christi familiares erant, et quasi discipuli? Ad
|
|
|
6549 quod respondet Chrysostomus, quod hoc faciebant propter
|
|
|
6550 necessitatis calamitatem, et propter nobilitatem harum mulierum,
|
|
|
6551 quas spreto principum mandato, consolabantur. Vel quia hi qui
|
|
|
6552 aderant, non mali erant, sed bene se habebant ad Christum: multi
|
|
|
6553 enim ex populo credebant. Mystice autem signantur per haec vita
|
|
|
6554 activa, quae signatur per Martham, quae occurrit Christo ad
|
|
|
6555 exhibendum obsequii beneficium membris eius; et vita contemplativa,
|
|
|
6556 quae per Mariam signatur, quae domi sedet quieti contemplationis et
|
|
|
6557 puritati conscientiae vacans; Sap. VIII, 16: <i>intrans in domum
|
|
|
6558 meam, conquiescam cum illa</i>. Affectus autem devotionis in Martha
|
|
|
6559 ostenditur praecipuus; unde dicit, <i>dixit Martha ad Iesum:
|
|
|
6560 domine, si fuisses hic, frater meus non fuisset mortuus</i>. Ubi
|
|
|
6561 duo Christo devote proponit: unum quod respicit ad praeteritum, et
|
|
|
6562 aliud quod respicit ad futurum. Ad praeteritum quidem respicit quod
|
|
|
6563 dicit <i>domine, si fuisses hic, frater meus non fuisset
|
|
|
6564 mortuus</i>: credebat enim quod praesente Christo mors locum non
|
|
|
6565 haberet, cum vidisset mulierem ad solum tactum fimbriae Iesu
|
|
|
6566 sanatam, Matth. IX, 20. Et quidem rationabiliter movebatur, nam
|
|
|
6567 vita contrariatur morti; Christus autem vita est, et lignum vitae;
|
|
|
6568 Prov. III, 18: <i>lignum vitae est his qui apprehenderint eam</i>.
|
|
|
6569 Si ergo lignum vitae poterat praeservare a morte, multo magis
|
|
|
6570 Christus. Nihilominus tamen imperfectam habebat fidem, aestimans
|
|
|
6571 Christum minus posse absentem quam praesentem; unde dicebat
|
|
|
6572 <i>domine, si fuisses hic, frater meus non fuisset mortuus</i>:
|
|
|
6573 quod quidem de virtute limitata et creata dici potest; sed de
|
|
|
6574 virtute infinita et increata, quae Deus est, non est dicendum, quia
|
|
|
6575 aequaliter se habet ad praesentia et absentia, immo sibi omnia sunt
|
|
|
6576 praesentia; Ier. XXIII, 23: <i>putasne Deus e vicino ego sum?</i>
|
|
|
6577 et cetera. Ad futurum autem respicit hoc quod subdit <i>sed et nunc
|
|
|
6578 scio quia quaecumque poposceris a Deo, dabit tibi Deus</i>. In quo
|
|
|
6579 quidem licet aliquo modo verum dixerit nam Christo secundum quod
|
|
|
6580 homo pertinebat a Deo petere; unde et frequenter orasse legitur, et
|
|
|
6581 supra IX, 13, dicitur: <i>si quis Dei cultor est (...) hunc
|
|
|
6582 exaudit</i>: tamen minus dixit: nam per haec verba arbitrari
|
|
|
6583 videtur Christum sicut unum sanctum hominem, qui praeteritam mortem
|
|
|
6584 orando posset excludere; sicut Eliseus orando mortuum suscitavit.
|
|
|
6585 Profectus autem ponitur cum addit <i>dicit illi Iesus: resurget
|
|
|
6586 frater tuus</i>. Quia enim adhuc imperfecte cognoscebat, ideo
|
|
|
6587 dominus ad altiora eam instruendo provehit, et primo praenuntiat
|
|
|
6588 fratris resurrectionem; secundo ostendit resuscitationis
|
|
|
6589 potestatem, ibi <i>ego sum resurrectio et vita</i> et cetera. Circa
|
|
|
6590 primum duo facit. Primo praenuntiat futurum miraculum; secundum
|
|
|
6591 ponitur intellectus Marthae de resuscitatione, ibi <i>dixit ei
|
|
|
6592 Martha</i> et cetera. Miraculum autem quod futurum dominus
|
|
|
6593 praenuntiat est resuscitatio Lazari; unde dicit <i>resurget frater
|
|
|
6594 tuus</i>; Is. XXVI, 19: <i>vivent, et mortui tui resurgent</i>.
|
|
|
6595 Sciendum est autem Christum tres mortuos suscitasse: puellam
|
|
|
6596 archisynagogi, ut habetur Matth. XI, 23 ss., filium viduae qui
|
|
|
6597 efferebatur extra portam, ut habetur Lc. VII, v. 12 s., et Lazarum
|
|
|
6598 quatuor dies habentem in monumento. Sed puellam quidem in domo,
|
|
|
6599 iuvenem extra portam, Lazarum in monumento. Item puellam paucis
|
|
|
6600 arbitris secum habens, patrem videlicet, et matrem puellae, et tres
|
|
|
6601 ex discipulis suis, Petrum scilicet, Iacobum et Ioannem; iuvenem
|
|
|
6602 vero magna turba praesente; sed Lazarum assistente multitudine, et
|
|
|
6603 cum gemitu. Nam per hos tres suscitatos tria genera peccatorum
|
|
|
6604 intelliguntur. Quidam enim peccant per consensum peccati mortalis
|
|
|
6605 in corde; et isti signantur per puellam mortuam in domo. Alii vero
|
|
|
6606 sunt qui per exteriora signa et actus peccant; et signantur per
|
|
|
6607 mortuum qui effertur extra portam. Sed quando per consuetudinem in
|
|
|
6608 peccato firmantur, tunc clauduntur in monumento. Et tamen dominus
|
|
|
6609 omnes resuscitat. Sed illi qui per consensum solum peccant, et
|
|
|
6610 mortaliter peccando moriuntur, facilius suscitantur. Et quia
|
|
|
6611 secretum est, ideo secreta emendatione curatur. Quando autem
|
|
|
6612 peccatum procedit extra, tunc publico indiget remedio. Intellectus
|
|
|
6613 autem Marthae de resuscitatione promissa ponitur cum dicit <i>dicit
|
|
|
6614 ei Martha: scio quia resurget in resurrectione in novissimo
|
|
|
6615 die</i>. Non enim auditum est a saeculo quod quis quatriduanum
|
|
|
6616 foetentem in monumento resuscitaverit, et ideo non poterat cadere
|
|
|
6617 in corde Marthae quod statim eum suscitaret a mortuis; sed credebat
|
|
|
6618 hoc in communi resurrectione futurum. Unde dicit <i>scio</i>, idest
|
|
|
6619 certissime teneo, <i>quod resurget in novissimo die</i>; supra VI,
|
|
|
6620 40: <i>ego resuscitabo eum in novissimo die</i>. Consequenter cum
|
|
|
6621 dicit <i>dixit ei Iesus: ego sum resurrectio et vita</i>, dominus
|
|
|
6622 Martham ad altiora elevans, primo ostendit virtutem et potestatem
|
|
|
6623 suam; secundo subdit potestatis effectum, ibi <i>qui credit in me,
|
|
|
6624 etiam si mortuus fuerit, vivet</i>; tertio exposcit fidem, ibi
|
|
|
6625 <i>credis hoc?</i> Potestas autem sua est vivificativa; unde dicit
|
|
|
6626 <i>ego sum resurrectio et vita</i>; quasi diceret Marthae: credis
|
|
|
6627 quod frater tuus resurgat in novissimo die? Totum autem hoc quod
|
|
|
6628 homines resurgent, erit mea virtute; et ideo ego, cuius virtute
|
|
|
6629 tunc omnes resurgent, possum etiam fratrem tuum suscitare in
|
|
|
6630 praesentia. Dicit autem duo: scilicet quod est <i>resurrectio</i>,
|
|
|
6631 et quod est <i>vita</i>. Sciendum est enim, quod effectum vitae
|
|
|
6632 aliqui participare indigent. Quidam quidem, quia vitam amiserunt;
|
|
|
6633 quidam vero, non quia ipsam amiserunt, sed ut iam habitam
|
|
|
6634 conservent. Sic ergo quantum ad primum dicit <i>ego sum
|
|
|
6635 resurrectio</i>, quia qui vitam per mortem amiserunt, reparantur;
|
|
|
6636 quantum ad secundum dicit <i>et vita</i>, qua scilicet viventes
|
|
|
6637 conservantur. Sciendum est autem, quod hoc quod dicit <i>ego sum
|
|
|
6638 resurrectio</i>, est locutio causalis; quasi dicat: ego sum
|
|
|
6639 resurrectionis causa. Hic autem locutionis modus in illis tantum
|
|
|
6640 fieri consuevit qui sunt causa alicuius rei; Christus autem est
|
|
|
6641 tota causa resurrectionis nostrae, tam animarum quam corporum, et
|
|
|
6642 ideo hoc quod dicit <i>ego sum resurrectio</i>, est causalis
|
|
|
6643 locutio, quasi dicat: totum hoc quod resurgent in animabus et in
|
|
|
6644 corporibus, per me erit; I Cor. XV, 21: <i>quoniam quidem per
|
|
|
6645 hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum</i>. Hoc,
|
|
|
6646 inquam, quod <i>sum resurrectio</i>, est mihi per hoc quod sum
|
|
|
6647 <i>vita</i>; nam vitae est quod aliqui reparentur ad vitam, sicut
|
|
|
6648 ignis est quod aliquod extinctum reignitur. Supra c. I, 4: <i>in
|
|
|
6649 Christo vita erat, et vita erat lux hominum</i>. Effectus autem
|
|
|
6650 potestati respondet, unde dicit <i>qui credit in me, etiam si
|
|
|
6651 mortuus fuerit, vivet</i>. Primo ergo agit de effectu qui respondet
|
|
|
6652 primae potestati; secundo de effectu qui respondet secundae. Primum
|
|
|
6653 autem quod de potestate sua dixerat, est quod ipse sit resurrectio;
|
|
|
6654 et huic respondet effectus quod ipse mortuos vivificat: et quantum
|
|
|
6655 ad hoc dicit <i>qui credit in me, etiam si mortuus fuerit,
|
|
|
6656 vivet</i>. Cuius quidem causa est, quia ego sum resurrectionis
|
|
|
6657 causa, cuius causae effectum aliquis consequitur credendo in me.
|
|
|
6658 Unde dicit <i>qui credit in me, vivet, etiam si mortuus fuerit</i>:
|
|
|
6659 nam per hoc quod credit, habet me in se, Eph. III, 17: <i>habitare
|
|
|
6660 Christum per fidem in cordibus vestris</i>, qui autem habet me,
|
|
|
6661 habet resurrectionis causam: ergo <i>qui credit in me, vivet</i>.
|
|
|
6662 Quod autem per fidem aliqui resurgant, habetur supra V, 25:
|
|
|
6663 <i>venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem filii Dei,
|
|
|
6664 et qui audierint vivent</i>, vita scilicet spirituali, resurgentes
|
|
|
6665 de morte culpae, et etiam vita naturali, resurgentes de morte
|
|
|
6666 poenae. Secundum autem quod de potestate sua dixerat, est quod ipse
|
|
|
6667 sit vita; et huic respondet effectus praeservationis in vita; unde
|
|
|
6668 dicit <i>et omnis qui vivit, et credit in me</i>, vita iustitiae,
|
|
|
6669 de qua Hab. II, 4: <i>iustus meus ex fide vivit, non morietur in
|
|
|
6670 aeternum</i>, idest morte aeterna; sed habebit vitam aeternam;
|
|
|
6671 supra VI, 40: <i>haec est voluntas patris mei, ut omnis qui videt
|
|
|
6672 filium, et credit in eum, habeat vitam aeternam</i>. Et hoc non est
|
|
|
6673 intelligendum quin moriatur ad tempus morte carnis; sed quod
|
|
|
6674 aliquando sic morietur, ut tamen resuscitatus vivat in aeternum in
|
|
|
6675 anima, donec resurgat caro numquam postea moritura; unde subdit
|
|
|
6676 ibidem: <i>et ego resuscitabo eum in novissimo die</i>. Exposcit
|
|
|
6677 autem fidem, ut eam perficiat; unde dicit <i>credis hoc?</i> Et
|
|
|
6678 primo ponitur quaestio domini dicentis <i>credis hoc?</i> Non
|
|
|
6679 interrogat dominus quasi ignorans, sed sciens fidem eius, quippe
|
|
|
6680 qui ipsam fidem sibi infuderat: credere enim a Deo est. Quaerit
|
|
|
6681 autem ut fidem quam habebat in corde, confiteatur ore; Rom. X, 10:
|
|
|
6682 <i>corde creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad
|
|
|
6683 salutem</i>. Secundo ponitur responsio mulieris cum dicit <i>ait
|
|
|
6684 illi: utique, domine, ego credidi quia tu es Christus filius Dei
|
|
|
6685 vivi</i>. Quae quidem responsio impertinens videtur ad ea quae
|
|
|
6686 dominus dixerat. Dixit enim <i>ego sum resurrectio et vita</i> et
|
|
|
6687 postea quaesivit utrum hoc crederet. Mulier autem non respondit:
|
|
|
6688 credo quod tu es resurrectio et vita; sed <i>ego credidi quia tu es
|
|
|
6689 Christus filius Dei vivi, qui in hunc mundum venisti</i>. Quod
|
|
|
6690 quidem dupliciter exponitur. Chrysostomus enim dicit quod haec
|
|
|
6691 mulier non intelligens alta verba domini, quasi stupefacta
|
|
|
6692 respondit dicens: domine, ego non intelligo hoc quod dicis,
|
|
|
6693 scilicet quod tu es resurrectio et vita, sed hoc <i>credidi quia tu
|
|
|
6694 es Christus filius Dei vivi</i>. Augustinus vero dicit, quod mulier
|
|
|
6695 respondit hoc ideo quia hoc quod dicit est ratio omnium
|
|
|
6696 praemissorum a domino; quasi diceret: quidquid dicis de potestate
|
|
|
6697 tua et effectu salutis, totum credo: quia ego credo quod plus est
|
|
|
6698 et radix omnium, scilicet <i>quia tu es Christus filius Dei
|
|
|
6699 vivi</i>. Haec autem confessio Marthae perfecta est. Confitetur
|
|
|
6700 enim Christi dignitatem, naturam et dispensationem, scilicet
|
|
|
6701 incarnationis. Dignitatem quidem et regiam et sacerdotalem; et hoc,
|
|
|
6702 cum dicit: <i>tu es Christus</i>. Christus enim Graece, Latine
|
|
|
6703 dicitur unctus. Inunguntur autem reges et sacerdotes: est ergo
|
|
|
6704 Christus rex et sacerdos. Unde Angelus Lc. II, 11: <i>natus est
|
|
|
6705 nobis hodie salvator, qui est Christus dominus</i>. Et vere ipse
|
|
|
6706 est singulariter Christus, quia alii unguntur oleo visibili, iste
|
|
|
6707 vero oleo invisibili, scilicet spiritu sancto, et ceteris aliis
|
|
|
6708 abundantius; Ps. c. XLIV, 8: <i>unxit te Deus, Deus tuus, oleo
|
|
|
6709 laetitiae prae consortibus tuis</i>. Ideo prae consortibus, quia,
|
|
|
6710 ut dicitur supra III, 34 <i>non ad mensuram dat ei Deus
|
|
|
6711 spiritum</i>. Naturam autem in Christo confitetur divinam patri
|
|
|
6712 aequalem; unde dicit <i>filius Dei vivi</i>: nam ex hoc quod
|
|
|
6713 singulariter vocat eum filium Dei vivi, veritatem filiationis
|
|
|
6714 annuntiat; non autem est verus Dei filius, nisi sit patri
|
|
|
6715 connaturalis: unde de Christo dicitur I Io. ult., 20: <i>ut simus
|
|
|
6716 in vero filio eius</i>, Christo. <i>Hic est verus Deus et vita
|
|
|
6717 aeterna</i>. Dispensationis autem mysterium confitetur cum dicit
|
|
|
6718 <i>qui in hunc mundum venisti</i>, scilicet carnem assumens. Simile
|
|
|
6719 confitetur Petrus, Matth. XVI, 16: <i>tu es Christus filius Dei
|
|
|
6720 vivi</i>; infra XVI, 28: <i>exivi a patre, et veni in
|
|
|
6721 mundum</i>.</p>
|
|
|
6722 <br />
|
|
|
6723 <div class="D">Lectio 5</div>
|
|
|
6724 <p title="Super Io., cap. 11 l. 5"><a name="87493"><span class=
|
|
|
6725 "ref">[87493] Super Io., cap. 11 l. 5</span></a> Postquam
|
|
|
6726 Evangelista praemisit conditiones sororum quantum ad Martham, hic
|
|
|
6727 describit eas quantum ad Mariam, et primo describit vocationem
|
|
|
6728 Mariae; secundo occursum eius ad Christum, ibi <i>illa, ut
|
|
|
6729 audivit</i>; tertio eius devotionem, quam exhibuit Christo, ibi
|
|
|
6730 <i>Maria ergo cum venisset ubi erat Iesus (...) cecidit ad pedes
|
|
|
6731 eius</i>. Vocatur autem Maria per Martham, quae consolata et
|
|
|
6732 instructa per Christum, nolens sororem suam esse tantae
|
|
|
6733 consolationis expertem, <i>cum dixisset</i> verba praedicta cum
|
|
|
6734 domino, <i>abiit</i>, statim et vocavit Mariam sororem suam
|
|
|
6735 silentio, <i>dicens: magister adest, et vocat te</i> et cetera. Ubi
|
|
|
6736 quidem duo dubitanda occurrunt. Primo de hoc quod dicit
|
|
|
6737 <i>silentio</i>: nam silentium nihil aliud est quam privatio
|
|
|
6738 locutionis vel soni. Non ergo eam silentio vocare potuisset.
|
|
|
6739 Responsio. Dicendum, secundum Augustinum, quod silentium suppressam
|
|
|
6740 vocem nuncupavit, quasi dicat, vocavit eam submisse, secundum illud
|
|
|
6741 Eccle. IX, 17: <i>verba sapientium audiuntur in silentio</i>. Ideo
|
|
|
6742 autem eam silenter vocat, quia multitudo Iudaeorum erat cum ea, ut
|
|
|
6743 dictum est, et forte erant inter eos aliqui qui non diligerent
|
|
|
6744 Christum, qui vel recederent, vel, hoc audito, Mariam non
|
|
|
6745 sequerentur. Mystice autem per hoc datur intelligi quod ad Christum
|
|
|
6746 quis vocat exteriore voce tantum, sed efficacius silenter; unde
|
|
|
6747 dicitur Is. XXX, v. 15: <i>in silentio et spe erit fortitudo
|
|
|
6748 vestra</i>. Secundo dubitatur de hoc quod dicit <i>magister adest,
|
|
|
6749 et vocat te</i>. Videtur falsum dixisse: non enim dixit dominus
|
|
|
6750 Marthae quod vocaret Mariam. Responsio. Dicit Augustinus, quod
|
|
|
6751 Evangelista causa brevitatis dat intelligere quod in sua narratione
|
|
|
6752 intermiserat: nam forte dominus dixit Marthae quod eam vocaret.
|
|
|
6753 Alii autem dicunt, quod Martha ipsam praesentiam vocationem
|
|
|
6754 reputavit; quasi diceret: inexcusabile est ut eo praesente tu non
|
|
|
6755 exeas obviam ipsi. Consequenter cum dicit <i>illa, ut audivit,
|
|
|
6756 surrexit cito, et venit ad eum</i>, ponitur occursus Mariae. Et
|
|
|
6757 circa hoc duo facit. Primo ponitur promptitudo Mariae ad
|
|
|
6758 occurrendum; secundo locus in quo ei occurrit, ibi <i>nondum enim
|
|
|
6759 venerat Iesus in castellum</i>; tertio comitiva quae eam sequitur,
|
|
|
6760 ibi <i>Iudaei ergo qui erant cum ea in domo (...) secuti sunt
|
|
|
6761 eam</i>. Promptitudo autem Mariae ad occurrendum describitur, quia
|
|
|
6762 non distulit propter luctum, non tardavit propter astantes, sed
|
|
|
6763 statim <i>ut audivit, surrexit cito</i>, de domo in qua erat, <i>et
|
|
|
6764 venit ad eum</i>, scilicet Iesum. Ex quo patet quod non illam
|
|
|
6765 praevenisset Martha, si ei a principio notus fuisset adventus Iesu.
|
|
|
6766 Datur etiam per hoc nobis exemplum non tardandi, cum vocamur ad
|
|
|
6767 Christum. Eccli. c. V, 8: <i>ne tardes converti ad dominum, et ne
|
|
|
6768 differas de die in diem</i>; Is. l, 4: <i>audiam eum quasi
|
|
|
6769 magistrum</i>. Locus autem ubi Maria Christo occurrit, est idem
|
|
|
6770 ille ubi Martha cum Christo locuta fuerat; unde dicit <i>nondum
|
|
|
6771 enim venerat Iesus in castellum, sed erat adhuc in illo loco ubi
|
|
|
6772 occurrerat ei Martha</i>; quod ideo ponit Evangelista, ne credatur
|
|
|
6773 superfluus occursus Mariae, cum Christus potuerit adeo cito in
|
|
|
6774 castellum venire sicut et Martha. Ideo autem Christus in illo loco
|
|
|
6775 remansit, ut non videatur seipsum ingerere miraculo; sed dum
|
|
|
6776 rogatus et inductus miraculum operatur, confiteantur ipsum mortuum
|
|
|
6777 esse, et miraculum nullam calumniam patiatur. Datur etiam per hoc
|
|
|
6778 intelligi, quod cum volumus Christo frui, eum venientem
|
|
|
6779 anticipemus, non expectantes quod ipse nobis condescendat: sed ut
|
|
|
6780 ipsi potius condescendamus ad eum; Ier. XV, 19: <i>ipsi
|
|
|
6781 convertentur ad te, et tu non converteris ad eos</i>. Comitiva
|
|
|
6782 autem quae sequitur Mariam, describitur cum dicit <i>Iudaei ergo
|
|
|
6783 qui erant cum ea in domo (...) secuti sunt eam</i>. Causam autem
|
|
|
6784 quare eam sequebatur ponit, dicens <i>quia vadit ad monumentum ut
|
|
|
6785 ploret ibi</i>. Credebant enim quod ex impetu doloris hoc faceret:
|
|
|
6786 non enim audierant verba quae Martha dixerat Mariae. In quo quidem
|
|
|
6787 Iudaei commendandi sunt, quia, ut dicitur Eccli. VII, 38, <i>non
|
|
|
6788 desis plorantibus in consolatione</i>. Nihilominus divina
|
|
|
6789 providentia factum est ut eam sequerentur, ut cum plures essent ibi
|
|
|
6790 cum Lazarus suscitatus est, tam grande miraculum quatriduani
|
|
|
6791 resurgentis testes plurimos inveniret, ut dicit Augustinus.
|
|
|
6792 Consequenter cum dicit <i>Maria ergo cum venisset ubi erat Iesus,
|
|
|
6793 videns eum cecidit ad pedes eius</i>, commendatur devotio Mariae ad
|
|
|
6794 Iesum, et primo devotio quam exhibuit facto; secundo devotio quam
|
|
|
6795 exhibuit verbo, ibi <i>domine, si fuisses hic, non esset mortuus
|
|
|
6796 frater meus</i>. Circa primum nota in Maria securitatem et
|
|
|
6797 humilitatem. Securitatem quidem, quia contra mandatum principum,
|
|
|
6798 quod nullus confiteretur Christum, non verecundatur turbam, nec
|
|
|
6799 suspicionem Iudaeorum de Christo veretur: cum aliqui inimicorum
|
|
|
6800 Christi interessent, ad Christum currit; Prov. XXVIII, 1: <i>iustus
|
|
|
6801 quasi leo confidens, absque terrore erit</i>. Humilitatem autem,
|
|
|
6802 <i>quia cecidit ad pedes eius</i>, quod non de Martha legitur; I
|
|
|
6803 Petr. V, v. 6: <i>humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet
|
|
|
6804 in tempore visitationis</i>; Ps. CXXXI, 7: <i>adorabimus in loco
|
|
|
6805 ubi steterunt pedes eius</i>. Verbo autem devotionem exhibuit, cum
|
|
|
6806 <i>dixit ei: domine, si fuisses hic, non esset mortuus frater
|
|
|
6807 meus</i>. Credebat enim esse vitam, et ubi ipse esset, mortem locum
|
|
|
6808 non habere; II Cor. VI, 14: <i>non est conventio lucis ad
|
|
|
6809 tenebras</i>. Quasi dicat: dum nobiscum praesens fuisti ut
|
|
|
6810 Augustinus dicit, non morbus, non infirmitas aliqua apparere ausa
|
|
|
6811 est, apud quas vitam noverat hospitari. O infidelis conventio. Te
|
|
|
6812 adhuc posito in saeculo, Lazarus amicus tuus mortuus est. Si amicus
|
|
|
6813 moritur, inimicus quid patietur? Consequenter cum dicit <i>Iesus
|
|
|
6814 ergo ut vidit eam plorantem (...) infremuit spiritu, et turbavit
|
|
|
6815 se</i>, ponuntur ea quae pertinent ad affectum Christi. Christus
|
|
|
6816 enim non respondet eadem Mariae quae respondit Marthae; sed propter
|
|
|
6817 astantem turbam nihil loquitur, factis demonstrans suam virtutem.
|
|
|
6818 Primo ergo ponitur affectus Christi ostensus Mariae; secundo
|
|
|
6819 subditur disceptatio de Christi affectu, ibi <i>dixerunt ergo
|
|
|
6820 Iudaei: ecce quomodo amabat eum</i>. Circa primum tria facit. Primo
|
|
|
6821 ponitur affectus Christi quem corde habuit; secundo quomodo eum
|
|
|
6822 verbis expressit, ibi <i>et dixit, ubi posuistis eum?</i> Tertio
|
|
|
6823 quomodo eum lacrymis demonstravit, ibi <i>et lacrymatus est</i>.
|
|
|
6824 Dicit ergo quantum ad primum <i>Iesus ergo, ut vidit eam
|
|
|
6825 plorantem</i> et cetera. Ubi notandum est, Christum verum Deum
|
|
|
6826 esse, et verum hominem; et ideo ubique fere in factis suis mixta
|
|
|
6827 leguntur humana divinis, et divina humanis: et si quandoque ponitur
|
|
|
6828 aliquid humanum de Christo, statim additur aliquid divinum. Nihil
|
|
|
6829 enim infirmius de Christo legimus quam eius passionem; et tamen eo
|
|
|
6830 in cruce pendente, divina facta patent, quod sol obscuratur, petrae
|
|
|
6831 scinduntur, corpora sanctorum qui dormierant resurgunt. In
|
|
|
6832 nativitate etiam et eo iacente in praesepio, sidus de caelo fulget,
|
|
|
6833 Angelus laudes cecinit, magi et reges munera offerunt. Simile autem
|
|
|
6834 habemus in hoc loco: nam Christus secundum humanitatis affectum
|
|
|
6835 aliquid infirmum patitur, turbationem quamdam de morte Lazari
|
|
|
6836 concipiens; unde dicit <i>infremuit spiritu, et turbavit
|
|
|
6837 semetipsum</i>. Circa quam quidem turbationem primo quidem attende
|
|
|
6838 pietatem, secundo discretionem, tertio potestatem. Pietatem quidem
|
|
|
6839 ex causa, quae est iusta. Tunc enim iuste turbatur quis, si ex
|
|
|
6840 aliorum tristitia et malo turbetur: et quantum ad hoc dicit <i>ut
|
|
|
6841 vidit eam plorantem</i>; Rom. XII, 15: <i>gaudere cum gaudentibus
|
|
|
6842 et flere cum flentibus</i>. Discretionem autem, quia secundum
|
|
|
6843 iudicium rationis turbatur; unde dicit <i>fremuit spiritu</i>;
|
|
|
6844 quasi iudicium rationis servans. In turbatione enim spiritus
|
|
|
6845 dicitur mens, vel ratio, secundum illud Eph. IV, 23: <i>renovamini
|
|
|
6846 spiritu mentis vestrae</i>. Quandoque autem contingit quod
|
|
|
6847 huiusmodi passiones sensitivae partis nec fiunt spiritu, nec
|
|
|
6848 servant moderamen rationis, quin potius ipsam perturbant: quod
|
|
|
6849 quidem in ipso non fuit, quia <i>infremuit spiritu</i>. Sed quid
|
|
|
6850 significat fremitus Christi? Videtur quod significet iram; Prov.
|
|
|
6851 XIX, 12: <i>sicut fremitus leonis, ita et ira regis</i>. Item
|
|
|
6852 videtur quod significet indignationem; secundum illud Ps. CXI, 10:
|
|
|
6853 <i>dentibus suis fremet, et tabescet</i>. Responsio. Dicendum quod
|
|
|
6854 hic fremitus in Christo iram quamdam et indignationem cordis
|
|
|
6855 significat. Omnis autem ira et indignatio ex aliquo dolore et
|
|
|
6856 tristitia causatur. Duo autem hic suberant: unum de quo Christus
|
|
|
6857 turbabatur, quod erat mors homini inflicta propter peccatum; aliud
|
|
|
6858 autem de quo indignabatur, erat saevitia mortis et Diaboli. Unde,
|
|
|
6859 sicut quando aliquis vult repellere hostem, dolet de malis illatis
|
|
|
6860 ab ipso, et indignatur ad animadvertendum in eum, ita et Christus
|
|
|
6861 doluit et indignatus est. Potestatem autem, quia ipse suo imperio
|
|
|
6862 turbavit semetipsum. Nam huiusmodi quidem passiones aliquando
|
|
|
6863 insurgunt ex causa indebita; sicut cum aliquis de malis gaudet et
|
|
|
6864 de bonis tristatur; Prov. II, 14: <i>qui laetantur cum male
|
|
|
6865 fecerint, et exultant in rebus pessimis</i>. Et hoc non fuit in
|
|
|
6866 Christo; unde dicit <i>ut vidit eam plorantem (...) turbavit
|
|
|
6867 seipsum</i>. Aliquando insurgunt ex aliqua causa bona, non tamen
|
|
|
6868 ratione moderantur: et propter hoc dicit <i>infremuit spiritu</i>.
|
|
|
6869 Aliquando autem etsi moderentur ab aliquo, praeveniunt tamen
|
|
|
6870 iudicium rationis, cuiusmodi sunt subiti motus. Quod quidem in
|
|
|
6871 Christo non fuit: quia omnis motus appetitus sensitivi fuit in eo
|
|
|
6872 secundum modum et imperium rationis. Et ideo dicit <i>turbavit
|
|
|
6873 semetipsum</i>, quasi dicat: iudicio rationis hanc sibi tristitiam
|
|
|
6874 assumpsit. Sed contra est quod dicitur Is. XLII, 4: <i>non erit
|
|
|
6875 tristis neque turbulentus</i>. Responsio. Dicendum quod hoc
|
|
|
6876 intelligitur de tristitia praeveniente et immoderata. Voluit etiam
|
|
|
6877 Christus se turbare et tristari ex triplici causa. Primo quidem ad
|
|
|
6878 probandum conditionem et veritatem humanae naturae. Secundo ut dum
|
|
|
6879 tristatur et cohibet seipsum, doceat modum servandum esse in
|
|
|
6880 tristitiis. Stoici enim dixerunt quod nullus sapiens tristatur. Sed
|
|
|
6881 valde inhumanum esse videtur quod aliquis de morte alicuius non
|
|
|
6882 tristetur. Aliqui autem sunt qui in tristitiis de malo amicorum,
|
|
|
6883 nimis excedunt. Sed dominus tristari voluit, ut significet tibi
|
|
|
6884 quod aliquando debeas contristari, quod est contra Stoicos: et
|
|
|
6885 modum in tristitia tenuit, quod est contra secundos. Unde apostolus
|
|
|
6886 I Thess. IV, 12: <i>nolumus vos ignorare de dormientibus, ut non
|
|
|
6887 contristemini sicut ceteri qui spem non habent</i>; Eccli. XXII,
|
|
|
6888 10: <i>super mortuum plora, quia deficit lux eius</i>, et postea
|
|
|
6889 subdit: <i>modicum plora supra mortuum, quoniam requievit</i>.
|
|
|
6890 Tertia ratio est ut insinuet quod nos pro mortuis corporaliter
|
|
|
6891 tristari et plorare debemus: secundum illud Ps. XXXVII, 9:
|
|
|
6892 <i>afflictus sum, et humiliatus sum nimis</i>. Consequenter dominus
|
|
|
6893 affectum sui cordis verbis demonstrat; unde dicit <i>ubi posuistis
|
|
|
6894 eum?</i> Sed contra. Numquid dominus locum ubi positus erat
|
|
|
6895 ignorabat? Videtur quod non: nam sicut virtute divinitatis absens
|
|
|
6896 scivit mortem eius, ita scivit etiam locum sepulcri. Quare ergo
|
|
|
6897 quaerit quod scivit? Responsio. Dicendum quod non ut ignorans
|
|
|
6898 interrogat, sed dum a populo sibi sepulcrum ostenditur, vult eos
|
|
|
6899 confiteri Lazarum mortuum et sepultum: ut sic miraculum ab omnium
|
|
|
6900 suspicione eripiat. Sunt ad hoc etiam duae rationes mysticae. Una
|
|
|
6901 est, quia qui interrogat, videtur nescire ea de quibus interrogat.
|
|
|
6902 Per Lazarum autem in monumento, signantur mortui in peccatis.
|
|
|
6903 Ostendit ergo dominus se ignorare locum Lazari, dans per hoc
|
|
|
6904 intelligere quod quasi nesciat peccatores, secundum illud Matth. c.
|
|
|
6905 VII, 23: <i>non novi vos</i>, et Gen. III, 9: <i>Adam, ubi es?</i>
|
|
|
6906 Alia ratio est, quia quod aliqui a peccato resurgant ad statum
|
|
|
6907 iustitiae divinae, est ex profundo praedestinationis divinae: quod
|
|
|
6908 quidem profundum homines ignorant; Rom. XI, 34: <i>quis cognovit
|
|
|
6909 sensum domini, aut quis consiliarius eius fuit?</i> Et Ier. XXIII,
|
|
|
6910 18: <i>quis enim affuit in consilio domini, et vidit, et audivit
|
|
|
6911 sermonem eius?</i> Et ideo dominus hoc innuens, ad modum nescientis
|
|
|
6912 se habuit, cum et ipsi hoc nesciamus. Sic ergo ponitur domini
|
|
|
6913 interrogatio, et sequitur populi responsio; unde dicit <i>dicunt
|
|
|
6914 ei: domine, veni et vide. Veni</i> miserando, <i>vide</i>,
|
|
|
6915 considerando; Ps. XXIV, 18: <i>vide humilitatem meam et laborem
|
|
|
6916 meum, et dimitte universa delicta mea</i>. Consequenter dominus
|
|
|
6917 affectum suum lacrymis demonstrat; unde subditur <i>et lacrymatus
|
|
|
6918 est Iesus</i>: quae quidem lacrymae non erant ex necessitate, sed
|
|
|
6919 ex pietate et causa. Fons enim pietatis erat, et ideo flebat ut
|
|
|
6920 ostenderet non esse reprehensibile si aliquis ploret ex pietate;
|
|
|
6921 Eccli. c. XXXVIII, 16: <i>fili, super mortuum produc lacrymas</i>.
|
|
|
6922 Flevit ex causa, ut doceret hominem propter peccatum fletibus
|
|
|
6923 indigere, secundum illud Ps. VI, 7: <i>laboravi in gemitu meo,
|
|
|
6924 lavabo per singulas noctes lectum meum</i>. Consequenter cum dicit
|
|
|
6925 <i>dixerunt ergo Iudaei: ecce quomodo amabat eum</i>, ponit
|
|
|
6926 Evangelista disceptationem de affectu Christi: et primo inducit
|
|
|
6927 quosdam admirantes Christi affectum; secundo quosdam in dubium
|
|
|
6928 revocantes miraculum prius factum, ibi <i>quidam autem ex ipsis
|
|
|
6929 dixerunt</i> et cetera. Admirantes autem miraculum Christi inducit
|
|
|
6930 Evangelista per modum conclusionis, cum dicit <i>dixerunt ergo
|
|
|
6931 Iudaei</i>, ostensis scilicet signis affectus Christi, tam verbis
|
|
|
6932 quam lacrymis, <i>ecce quomodo amabat eum</i>: nam amor maxime in
|
|
|
6933 tristitiis hominum manifestatur; Prov. XVII, 17: <i>in tristitia
|
|
|
6934 amicus cognitus est</i>. Mystice autem per hoc datur intelligi quod
|
|
|
6935 Deus homines etiam in peccatis amat, nisi enim eos amasset, non
|
|
|
6936 utique diceret: <i>non veni vocare iustos, sed peccatores ad
|
|
|
6937 poenitentiam</i>: Matth. IX, 13. Unde Ier. XXXI, 3: <i>in caritate
|
|
|
6938 perpetua dilexi te, ideo attraxi te miserans</i>. Vertentes autem
|
|
|
6939 in dubium miraculum factum, erant ex invidis Iesu; unde dicit
|
|
|
6940 <i>quidam autem ex ipsis</i>, scilicet Iudaeis, <i>dixerunt: non
|
|
|
6941 potuit hic, qui aperuit oculos caeci nati, facere ut hic non
|
|
|
6942 moreretur?</i> Quasi dicant: si sic amabat eum ut etiam pro eius
|
|
|
6943 morte lacrymaretur, videtur quod voluisset eum non mori: nam
|
|
|
6944 tristitia est de his quae nobis non volentibus acciderunt. Si ergo
|
|
|
6945 eo nolente mortuus est, videtur quod non potuit mortem impedire;
|
|
|
6946 multo magis videtur quod non potuerit aperire oculos caeci nati.
|
|
|
6947 Vel, dicendum quod hoc dixerunt admirando, eo modo loquendi quo
|
|
|
6948 Eliseus dixit IV Reg. II, 14: <i>ubi est Deus Eliae etiam nunc?</i>
|
|
|
6949 Et David in Ps. LXXXVIII, 50: <i>ubi sunt misericordiae tuae
|
|
|
6950 antiquae, domine?</i></p>
|
|
|
6951 <br />
|
|
|
6952 <div class="D">Lectio 6</div>
|
|
|
6953 <p title="Super Io., cap. 11 l. 6"><a name="87494"><span class=
|
|
|
6954 "ref">[87494] Super Io., cap. 11 l. 6</span></a> Postquam autem
|
|
|
6955 Evangelista posuit quaedam praeambula ad suscitationem, hic
|
|
|
6956 consequenter agit de ipsa suscitatione: circa quam quatuor agit.
|
|
|
6957 Primo de Christi ad monumentum perventione; secundo de lapidis
|
|
|
6958 sublatione, ibi <i>erat autem spelunca</i> etc.; tertio de Christi
|
|
|
6959 oratione, ibi <i>Iesus autem, elevatis sursum oculis, dixit</i>
|
|
|
6960 etc.; quarto de mortui resuscitatione, ibi <i>haec cum dixisset,
|
|
|
6961 voce magna clamavit: Lazare, veni foras</i>. Dicit ergo quantum ad
|
|
|
6962 primum <i>Iesus ergo rursum fremens in semetipso, venit ad
|
|
|
6963 monumentum</i>. Studiose autem Evangelista frequenter dicit, quod
|
|
|
6964 lacrymatus est et quod infremuit, ut Chrysostomus dicit, quia in
|
|
|
6965 futuro ostensurus erat suae divinitatis potestatem. Ne ergo dubites
|
|
|
6966 de veritate suae humanitatis, infirmiora et humiliora nostrae
|
|
|
6967 naturae de Christo asserit. Et sicut Ioannes ceteris Evangelistis
|
|
|
6968 expressius divinam naturam et potestatem ostendit, ita etiam
|
|
|
6969 quaedam infirmiora de eo loquitur, sicut quod lacrymatus est, quod
|
|
|
6970 infremuit, et huiusmodi, quae maxime affectum in Christo
|
|
|
6971 demonstrant humanae naturae. Mystice autem infremuit, ut detur
|
|
|
6972 intelligere, eos qui a peccatis resurgunt, in continuo debere
|
|
|
6973 persistere luctu, secundum illud Ps. XXXVII, 7: <i>tota die
|
|
|
6974 contristatus ingrediebar</i>. Vel dicendum, quod supra infremuit
|
|
|
6975 spiritu, propter mortem Lazari, hic autem rursum in semetipso
|
|
|
6976 propter infidelitatem Iudaeorum. Unde Evangelista praemiserat
|
|
|
6977 dubietatem miraculi, dicentium <i>non potuit hic, qui aperuit
|
|
|
6978 oculos caeci nati, facere ut hic non moreretur?</i> Qui quidem
|
|
|
6979 fremitus fuit ex compassione et miseratione ad Iudaeos; Matth. XIV,
|
|
|
6980 14: <i>videns Iesus turbas, misertus est eis</i>. Hic agitur de
|
|
|
6981 lapidis sublatione, ubi quatuor facit. Primo describit lapidem;
|
|
|
6982 secundo subdit mandatum Christi de lapide submovendo; tertio addit
|
|
|
6983 disceptationem de lapidis amotione; quarto insinuat mandati
|
|
|
6984 impletionem. Lapis autem describitur superpositus monumento; unde
|
|
|
6985 dicit <i>erat autem spelunca, et lapis superpositus erat ei</i>.
|
|
|
6986 Sciendum est enim, quod in partibus illis cavernas quasdam in modum
|
|
|
6987 speluncae habent ad hominum sepulturas, ubi possunt plura mortuorum
|
|
|
6988 corpora ponere diversis temporibus, et ideo habent foramen quoddam,
|
|
|
6989 quod lapide claudunt et aperiunt quando est necesse. Et ideo
|
|
|
6990 dicitur hic, quod <i>lapis erat superpositus ei</i>, scilicet ostio
|
|
|
6991 speluncae. Simile habetur Gen. XXIII, 1-20, ubi Abraham emit agrum
|
|
|
6992 et speluncam ad sepeliendum Saram uxorem suam. Mystice autem per
|
|
|
6993 speluncam intelligitur profunditas peccatorum, de qua habetur in
|
|
|
6994 Ps. LXVIII, 3: <i>infixus sum in limo profundi, et non est
|
|
|
6995 substantia</i>. Per lapidem superpositum intelligitur lex, quae in
|
|
|
6996 lapide scripta est, et peccatum non tollebat, sed tenebat eos in
|
|
|
6997 peccato: quia ex hoc gravius peccabant, quod contra legem
|
|
|
6998 faciebant; unde dicitur Gal. III, 22: <i>conclusit Scriptura omnia
|
|
|
6999 sub peccato</i>. Mandatum Christi de lapide submovendo ponit,
|
|
|
7000 dicens <i>ait Iesus, tollite lapidem</i>. Sed quaeritur, cum maius
|
|
|
7001 sit suscitare mortuum quam removere lapidem, quare non etiam simul
|
|
|
7002 cum hac virtute lapidem sustulit? Ad quod respondet Chrysostomus,
|
|
|
7003 quod hoc factum est ad maiorem certitudinem miraculi, ut scilicet
|
|
|
7004 eos testes faciat miraculi, ut non dicant quod in caeco dixerunt:
|
|
|
7005 non est hic, qui mortuus fuit. Mystice, secundum Augustinum,
|
|
|
7006 remotio lapidis signat amotionem ponderis legalium observantiarum a
|
|
|
7007 fidelibus Christi ex gentibus ad Ecclesiam venientibus, quod eis
|
|
|
7008 aliqui imponere volebant. Unde dicit beatus Iacobus, Act. XV, 28:
|
|
|
7009 <i>visum est spiritui sancto et nobis, nihil ultra imponere vobis
|
|
|
7010 oneris</i>. Et Petrus dicit eodem: <i>cur tentatis imponere iugum
|
|
|
7011 super cervices discipulorum, quod neque patres nostri, neque nos
|
|
|
7012 portare potuimus?</i> De hoc ergo dicit dominus, <i>tollite
|
|
|
7013 lapidem</i>, idest legis pondus, et gratiam praedicate. Vel per
|
|
|
7014 lapidem significat eos qui in Ecclesia corrupte vivunt, et
|
|
|
7015 offensioni sunt credere volentibus, dum eos a conversione
|
|
|
7016 retrahunt; de quo lapide in Ps. XC, 12: <i>ne forte offendas ad
|
|
|
7017 lapidem pedem tuum</i>. Qui quidem dominus praecipit ut removeatur;
|
|
|
7018 Is. LVII, 14: <i>auferte offendicula de via populi mei</i>.
|
|
|
7019 Disceptatio autem ponitur ex parte Marthae, et primo ponuntur verba
|
|
|
7020 Marthae disceptantis; secundo verba Christi respondentis. Verba
|
|
|
7021 quidem Marthae ponit dicens <i>dixit ei Martha, soror eius qui
|
|
|
7022 mortuus fuerat: domine, iam foetet, quatriduanus enim est</i>. Quod
|
|
|
7023 quidem ad litteram factum est ad ostensionem veritatis miraculi,
|
|
|
7024 quasi iam per putrefactionem inciperent membra resolvi. Mystice
|
|
|
7025 autem de illo qui peccare consuevit <i>iam foetet</i>, scilicet per
|
|
|
7026 pessimam famam, cuius odor deterrimus per peccatum consurgit. Nam
|
|
|
7027 sicut ex bonis operibus fragrat odor bonus, secundum quod dicit
|
|
|
7028 apostolus II Cor. II, 15: <i>Christi bonus odor sumus Deo</i>, ita
|
|
|
7029 ex malis operibus foetor et malus odor evaporat: qui etiam recte
|
|
|
7030 quatriduanus dicitur, quasi pressus pondere terrenorum peccatorum
|
|
|
7031 et cupiditatum carnalium, terra enim est ultimum de quatuor
|
|
|
7032 elementis; Ioel. c. II, 20: <i>ascendet foetor eius, et ascendet
|
|
|
7033 putredo eius, quia superbe egit</i>. Illi autem Christus respondit
|
|
|
7034 dicens <i>nonne dixi tibi, quoniam si credideris, videbis gloriam
|
|
|
7035 Dei?</i> Ubi dominus videtur Martham arguere, quod non memor erat
|
|
|
7036 eius quod Christus ei dixerat: <i>qui credit in me, etiam si
|
|
|
7037 mortuus fuerit, vivet</i>; nam Martha diffidebat an Christus posset
|
|
|
7038 resuscitare mortuum quatriduanum. Licet enim aliquos recenter
|
|
|
7039 mortuos suscitasset, impossibile tamen hoc de fratre credebat ob
|
|
|
7040 dierum diuturnitatem. Et ideo dominus dixit ei <i>nonne dixi tibi:
|
|
|
7041 si credideris, videbis gloriam Dei?</i> Idest suscitationem fratris
|
|
|
7042 tui, per quam Deus glorificabitur. Sed cum supra dominus hoc
|
|
|
7043 miraculum apostolis dixerit futurum ad gloriam suam, inquiens <i>ut
|
|
|
7044 glorificetur filius Dei per eam</i>, scilicet per mortem, hic tamen
|
|
|
7045 dicit Marthae hoc miraculum futurum ad gloriam Dei. Et hoc ideo,
|
|
|
7046 quia eadem est gloria patris et filii et spiritus sancti. Ideo
|
|
|
7047 autem non expressit hic gloriam filii, ne turbaret astantes
|
|
|
7048 Iudaeos, ad contradictionem promptos. Innuitur autem in his domini
|
|
|
7049 verbis duplex fructus fidei nostrae. Primus est miraculorum
|
|
|
7050 operatio, quae debetur fidei; Matth. XVII, 19: <i>si habueritis
|
|
|
7051 fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic: transi hinc illuc,
|
|
|
7052 et transibit; et nihil impossibile erit vobis</i>. Unde et
|
|
|
7053 apostolus I Cor. XIII, 2: <i>si habuero fidem, ita ut montes
|
|
|
7054 transferam</i>. Et Mc. ult., 20, dicitur: <i>illi autem
|
|
|
7055 praedicaverunt ubique, domino cooperante, et sermonem confirmante,
|
|
|
7056 sequentibus signis</i>. Quae quidem miraculorum operatio est ad
|
|
|
7057 gloriam Dei: et ideo dicit <i>si credideris, videbis gloriam
|
|
|
7058 Dei</i>. Secundus fructus est visio aeternae gloriae, quae debetur
|
|
|
7059 fidei pro praemio; unde dicit <i>videbis gloriam Dei</i>; Is. VII,
|
|
|
7060 9, secundum aliam litteram: <i>si non credideritis, non
|
|
|
7061 intelligetis</i>. I Cor. XIII, 12: <i>videmus nunc per speculum, et
|
|
|
7062 in aenigmate</i>, per fidem, <i>tunc autem facie ad faciem</i>.
|
|
|
7063 Impletionem mandati ponit inferens <i>tulerunt ergo lapidem</i>.
|
|
|
7064 Ubi considerandum est, secundum Origenem, quod mora tollendi
|
|
|
7065 lapidem adiacentem, ex sorore defuncti causata est. Et ideo, tamdiu
|
|
|
7066 resuscitatio fratris dilata est quamdiu Christum per verba
|
|
|
7067 detinuit, sed statim cum Christi mandatum obediendo exequitur,
|
|
|
7068 frater resuscitatur. Ut per hoc discamus nihil interponere inter
|
|
|
7069 iussa Iesu et ipsorum executionem, si cupimus quod statim salutis
|
|
|
7070 sequatur effectus; Ps. XVII, 45: <i>in auditu auris obedivit
|
|
|
7071 mihi</i>. Hic agitur de Christi oratione, in qua gratias agit:
|
|
|
7072 circa quam Evangelista quatuor ponit. Primo ponit orandi modum;
|
|
|
7073 secundo orationis efficaciam; tertio excludit orandi necessitatem;
|
|
|
7074 quarto subiungit orationis utilitatem. Modum autem orandi ponit
|
|
|
7075 congruentem <i>quia elevatis sursum oculis</i>; idest,
|
|
|
7076 intelligentiam suam erexit, adducens illam per orationem ad
|
|
|
7077 excelsum patrem. Nobis autem, si ad exemplum orationis Christi
|
|
|
7078 orare volumus, necesse est levare oculos mentis nostrae ad eum,
|
|
|
7079 removendo illos a praesentibus rebus, memoria, cogitationibus et
|
|
|
7080 intentionibus. Levamus etiam oculos ad Deum quando non confidentes
|
|
|
7081 de meritis nostris, de sola misericordia speramus, secundum illud
|
|
|
7082 Ps. CXXII, 1: <i>ad te levavi oculos meos qui habitas in
|
|
|
7083 caelis</i>, et: <i>sicut oculi ancillae in manibus dominae suae,
|
|
|
7084 ita oculi ad dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri</i>;
|
|
|
7085 Thren. III, 41: <i>levemus corda nostra cum manibus ad dominum in
|
|
|
7086 caelis</i>. Orationis autem efficaciam ponit, cum dicit <i>pater,
|
|
|
7087 gratias ago tibi, quoniam audisti me</i>. In quo argumentum
|
|
|
7088 habemus, quod Deus facilis est ad largiendum, secundum illud Ps. X,
|
|
|
7089 17: <i>desiderium pauperum exaudivit dominus</i>, ut sic
|
|
|
7090 desiderium, etiam antequam proferat verba, exaudiat; Is. c. XXX,
|
|
|
7091 19: <i>ad vocem clamoris tui statim ut audierit, respondebit
|
|
|
7092 tibi</i>; et LXV, 24: <i>adhuc illis loquentibus, dicam, ecce
|
|
|
7093 adsum</i>. Multo ergo magis expedit arbitrari de domino salvatore,
|
|
|
7094 quod Deus pater praeveniens eius orationem, eum exaudierit: nam
|
|
|
7095 lacrymae quas Christus pro morte Lazari fuderat, vicem orationis
|
|
|
7096 habuerunt. Per hoc autem quod in principio orationis gratias agit,
|
|
|
7097 datur nobis exemplum quod cum orare volumus, antequam futura
|
|
|
7098 petamus, pro perceptis beneficiis Deo gratias referamus; I Thess.
|
|
|
7099 V, 18: <i>in omnibus gratias agite</i>. Quod autem dicit <i>quoniam
|
|
|
7100 audisti me</i>, si exponatur de Christo, secundum quod homo, non
|
|
|
7101 habet difficultatem: sic enim Christus minor patre erat, et
|
|
|
7102 secundum hoc competit sibi orare patrem, et exaudiri ab eo. Si
|
|
|
7103 vero, ut Chrysostomus vult, exponatur de Christo, secundum quod
|
|
|
7104 Deus, tunc verbum difficultatem habet: nam secundum hoc, ei orare
|
|
|
7105 non convenit nec exaudiri sed potius aliorum orationes exaudire. Et
|
|
|
7106 ideo dicendum, quod tunc aliquis auditur quando voluntas eius
|
|
|
7107 impletur. Voluntas autem patris semper impletur, quia, ut dicitur
|
|
|
7108 in Ps. CXIII, 3, <i>omnia quaecumque voluit dominus fecit</i>. Cum
|
|
|
7109 ergo eadem sit voluntas patris et filii, quandocumque pater implet
|
|
|
7110 voluntatem suam, implet voluntatem filii. Dicit ergo filius,
|
|
|
7111 secundum quod verbum, <i>quoniam audisti me</i>, idest, fecisti
|
|
|
7112 quae erant in verbo tuo ut fierent. Dixit enim, et perfecta sunt.
|
|
|
7113 Necessitatem autem orandi excludit dicens <i>ego autem sciebam
|
|
|
7114 quoniam semper me audis</i> et cetera. Ubi quasi obumbrate dominus
|
|
|
7115 suam divinitatem ostendit, quasi diceret: ad hoc ut fieret voluntas
|
|
|
7116 mea, non indigeo oratione, quia ab aeterno voluntas mea impleta
|
|
|
7117 est; Hebr. V, 7: <i>in omnibus exauditus est pro sua
|
|
|
7118 reverentia</i>. Nam ego <i>sciebam</i>, scilicet certitudinaliter,
|
|
|
7119 <i>quoniam semper me</i>, verbum, <i>audis</i>: quia quidquid
|
|
|
7120 facis, in me est ut fiat. Item <i>me</i>, hominem, <i>semper
|
|
|
7121 audis</i>, quia voluntas mea semper est conformis voluntati tuae,
|
|
|
7122 <i>sed propter populum qui circumstat, ut credant quia tu me
|
|
|
7123 misisti</i>. In quo datur intelligi quod multa fecit et dixit
|
|
|
7124 propter utilitatem aliorum; infra c. XIII, 15: <i>exemplum dedi
|
|
|
7125 vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos faciatis</i>. Nam
|
|
|
7126 omnis Christi actio, nostra est instructio. Voluit autem Christus
|
|
|
7127 specialiter per istam operationem demonstrare, se non esse alienum
|
|
|
7128 a patre, sed recognoscebat eum ut suum principium: et ideo subdit
|
|
|
7129 <i>ut credant quia tu me misisti</i>; infra XVII, 3: <i>haec est
|
|
|
7130 vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quem misisti
|
|
|
7131 Iesum Christum</i>; Gal. c. IV, 4: <i>misit Deus filium suum factum
|
|
|
7132 ex muliere, factum sub lege</i>. Et in hoc ponitur orationis
|
|
|
7133 utilitas. Hic agitur de suscitatione Lazari, et circa hoc tria
|
|
|
7134 facit. Primo ponitur vox excitantis; secundo vocis effectus ibi
|
|
|
7135 <i>et statim prodiit qui fuerat mortuus</i>; tertio mandatum de
|
|
|
7136 solutione excitati, ibi <i>dicit eis Iesus: solvite eum</i>. Vox
|
|
|
7137 autem excitantis ponitur magna, unde dicit <i>haec cum
|
|
|
7138 dixisset</i>, scilicet Iesus, <i>voce magna clamavit</i>: et hoc ad
|
|
|
7139 litteram, ut destrueret errorem gentilium et quorumdam Iudaeorum,
|
|
|
7140 dicentium animas mortuorum commorari in tumulis cum corporibus. Et
|
|
|
7141 ideo <i>clamat</i>, quasi animam ex longinquo evocans in tumulo non
|
|
|
7142 existentem. Vel dicendum, et melius, quod vox Christi magna dicitur
|
|
|
7143 propter virtutis eius magnitudinem: nam tanta virtus eius fuit quod
|
|
|
7144 suscitavit Lazarum quatriduanum a morte, quomodo excitaretur
|
|
|
7145 dormiens a somno; Ps. c. LXVII, 34: <i>dedit voci suae vocem
|
|
|
7146 virtutis</i>. Vox etiam ista magna, repraesentativa est illius
|
|
|
7147 magnae vocis quae erit in communi resurrectione, per quam omnes de
|
|
|
7148 monumentis resuscitabuntur; Matth. XXV, 6: <i>media nocte clamor
|
|
|
7149 factus est</i> et cetera. Clamat, inquam, dicens <i>Lazare, veni
|
|
|
7150 foras</i>. Quem ideo ex proprio nomine vocat, quia tanta erat
|
|
|
7151 virtus vocis eius quod pariter omnes mortui cogerentur exire, nisi
|
|
|
7152 per expressionem nominis virtutem suam ad unum determinasset, ut
|
|
|
7153 Augustinus dicit de verbo domini. Datur etiam per hoc intelligi
|
|
|
7154 quod Christus vocat peccatores foras exire de conversatione
|
|
|
7155 peccati: Apoc. XVIII, 4: <i>exite de illa, populus meus</i>. Item
|
|
|
7156 de occultatione eius per confessionem ipsum peccatum manifestando;
|
|
|
7157 Iob XXX, 33: <i>si abscondi quasi homo peccatum meum</i>.
|
|
|
7158 Consequenter cum dicit <i>et statim prodiit qui fuerat mortuus</i>,
|
|
|
7159 ponitur vocis effectus: et primo ponitur mortui resurrectio;
|
|
|
7160 secundo resurgentis mortui dispositio. Resurrectio quidem mortui
|
|
|
7161 fuit festina ad domini imperium; unde dicit <i>et statim prodiit
|
|
|
7162 qui fuerat mortuus</i>. Tanta enim erat virtus vocis Christi ut
|
|
|
7163 absque temporis dilatione vitam conferret: sicut erit in
|
|
|
7164 resurrectione communi, quando in ictu oculi, mortui audientes tubam
|
|
|
7165 canentem, <i>mortui qui in Christo sunt, resurgent primi</i>, ut
|
|
|
7166 dicitur I Thess. IV, 15. Iam enim anticipatur officium Christi,
|
|
|
7167 quod dicitur supra V, 25: <i>venit hora, et nunc est, quando mortui
|
|
|
7168 qui in monumentis sunt, audient vocem filii Dei, et qui audierint
|
|
|
7169 vivent</i>. Sic ergo impletum est quod dixerat dominus: <i>vado, ut
|
|
|
7170 excitem eum</i>. Quantum autem ad dispositionem resurgentis,
|
|
|
7171 dicitur <i>ligatus</i>, idest habens ligatas <i>manus et pedes
|
|
|
7172 institis</i>, idest fasciis, quibus antiqui mortuos involvebant,
|
|
|
7173 <i>et facies eius sudario erat ligata</i>, ne scilicet horrorem
|
|
|
7174 faceret. Ideo autem ligatum et coopertum resurgere iussit, ut
|
|
|
7175 miraculum magis approbaretur. Consequenter cum dicit <i>solvite
|
|
|
7176 eum, et sinite abire</i>, mandat ut solvatur. Cuius quidem ratio
|
|
|
7177 est, ut ipsimet qui solverent, fidentiores testes essent miraculi,
|
|
|
7178 et eius quod fit tenaciorem memoriam haberent. Similiter etiam dum
|
|
|
7179 eum tangunt et sibi appropinquant, videant quod vere est ille. Ideo
|
|
|
7180 autem addit <i>et sinite abire</i>, ut ostendat miraculum non esse
|
|
|
7181 phantasticum. Aliqui enim magi visi sunt aliquando mortuos
|
|
|
7182 suscitasse, non tamen ad hoc eos perducere potuerunt ut pristina
|
|
|
7183 officia exequerentur: et hoc quidem erat, quia eorum resuscitatio
|
|
|
7184 phantastica tantum erat, et non vera. Sciendum est autem, quod hoc
|
|
|
7185 totum quod dicitur <i>et statim prodiit</i> mystice exponitur ab
|
|
|
7186 Augustino; et hoc dupliciter, secundum duplicem modum prodeundi.
|
|
|
7187 Prodit namque peccator quando exit poenitendo a consuetudine
|
|
|
7188 peccati ad statum iustitiae; II Cor. VI, 17: <i>exite de medio
|
|
|
7189 eorum, et separamini</i>. Qui tamen habet manus ligatas institis,
|
|
|
7190 idest carnalibus concupiscentiis: quia adhuc in corpore constituti,
|
|
|
7191 alieni a molestiis esse non possunt, etiam a peccatis surgentes,
|
|
|
7192 unde apostolus dicit, Rom. VII, 25: <i>ego ipse mente servio legi
|
|
|
7193 Dei, carne autem legi peccati</i>. Quod autem facies eius sudario
|
|
|
7194 tecta erat, hoc est quod in hac vita plenam cognitionem Dei habere
|
|
|
7195 non possumus; I Cor. c. XIII, 12: <i>videmus nunc per speculum in
|
|
|
7196 aenigmate, tunc autem facie ad faciem</i>. Et ideo solvere eum
|
|
|
7197 iubet, et abire: quia post hanc vitam auferentur a peccato
|
|
|
7198 surgentibus omnia velamina, ut Deum <i>facie ad faciem</i>
|
|
|
7199 contemplentur, ut dicitur I Cor. XIII, v. 12. Tunc enim solvetur
|
|
|
7200 corruptibilitas corporis, quae est quasi quoddam vinculum ligans et
|
|
|
7201 aggravans animam, ab omni huiusmodi plena et clara contemplatione;
|
|
|
7202 Is. LII, v. 2: <i>solve vincula colli tui, captiva filia Sion</i>.
|
|
|
7203 Sic ergo apparet unus modus spiritualiter prodeundi, qui ponitur ab
|
|
|
7204 Augustino, libro LXXXIII quaestionum. Alius modus prodeundi est per
|
|
|
7205 confessionem, de quo dicitur Prov. XXVIII, 13: <i>qui abscondit
|
|
|
7206 scelera sua, non dirigetur; qui autem confessus fuerit, et
|
|
|
7207 reliquerit ea, misericordiam consequetur</i>. Sic enim prodire est
|
|
|
7208 ab occultis exeundo, per confessionem manifestari; sed ut
|
|
|
7209 confitearis, Deus facit voce, idest gratia, magna vocando. Mortuus
|
|
|
7210 autem procedens adhuc ligatus, est confitens adhuc reus. Ut autem
|
|
|
7211 solvantur peccata eius, ministris mandatur ut solvant eum, et
|
|
|
7212 sinant abire. Nam quem Christus per seipsum interius vivificat,
|
|
|
7213 discipuli solvunt, quia ministerio sacerdotum vivificati
|
|
|
7214 absolvuntur; Matth. XVI, 19: <i>quodcumque solveris super terram,
|
|
|
7215 erit solutum et in caelis</i>. Dicunt autem quidam hoc mysterium
|
|
|
7216 prosequentes, quod sicut Christus Lazarum per seipsum vivificavit,
|
|
|
7217 vivificatum a discipulis absolvendum mandavit; ita Deus interius
|
|
|
7218 vivificat animam per gratiam, remittendo culpam, et absolvendo a
|
|
|
7219 reatu poenae aeternae, sed sacerdotes virtute clavium absolvunt a
|
|
|
7220 parte poenae temporalis. Sed haec positio nimis parum attribuit
|
|
|
7221 Ecclesiae clavibus. Hoc est enim proprium sacramentorum novae legis
|
|
|
7222 quod in eis gratia conferatur. Sacramenta autem in dispensatione
|
|
|
7223 ministrorum consistunt, unde in sacramento poenitentiae contritio
|
|
|
7224 et confessio se tenent materialiter, ex parte suscipientis
|
|
|
7225 sacramentum; vis autem causativa sacramenti est in absolutione
|
|
|
7226 sacerdotis, ex virtute clavium, per quas effectum dominicae
|
|
|
7227 passionis quodammodo applicat ad eum quem absolvit, ut remissionem
|
|
|
7228 consequatur. Si ergo sacerdos non absolveret nisi solum a poena,
|
|
|
7229 sacramentum poenitentiae non esset gratiae collativum, per quam
|
|
|
7230 culpa remittitur; et per consequens non esset sacramentum novae
|
|
|
7231 legis. Est ergo dicendum, quod sicut in sacramento Baptismi
|
|
|
7232 sacerdos verba proferens et exterius abluens, ministerium Baptismi
|
|
|
7233 exhibet, Christo interius baptizante, ita sacerdos exterius virtute
|
|
|
7234 clavium ministerium absolutionis impendit, Christo per gratiam
|
|
|
7235 culpam remittente. Sed hoc dubium facere videtur quod ad Baptismum
|
|
|
7236 plerumque accedunt pueri, non ante Baptismum iustificati, qui in
|
|
|
7237 Baptismo remissionis gratiam consequuntur; sed ad absolutionem
|
|
|
7238 consequendam accedunt adulti plerumque antea per contritionem,
|
|
|
7239 peccatorum remissionem consecuti: ut sic sequens absolutio nihil
|
|
|
7240 facere videatur ad peccatorum remissionem. Sed si quis diligenter
|
|
|
7241 consideret, ex utraque parte adultos accipiens, invenietur omnimoda
|
|
|
7242 similitudo. Contingit enim aliquos adultos, antequam actu
|
|
|
7243 sacramentum Baptismi consequantur, habentes illud in voto,
|
|
|
7244 remissionem peccatorum consequi, Baptismo flaminis baptizari; et
|
|
|
7245 tamen Baptismus sequens, quantum est de se, remissionem peccatorum
|
|
|
7246 operatur, licet in isto cui iam sunt remissa, hoc locum non habeat,
|
|
|
7247 sed solum augmentum gratiae consequatur. Si quis autem adultus ante
|
|
|
7248 Baptismum non perfecte fuisset dispositus ad consequendum
|
|
|
7249 remissionem peccatorum, in ipso actu dum baptizatur remissionem
|
|
|
7250 consequitur virtute Baptismi, nisi ponat per fictionem obstaculum
|
|
|
7251 spiritui sancto. Et similiter est dicendum in poenitentia. Si quis
|
|
|
7252 enim ante absolutionem sacerdotis plene contritus fuerit,
|
|
|
7253 consequitur remissionem peccatorum, eo quod habet in voto ut
|
|
|
7254 subiiciat se Ecclesiae clavibus, sine quo vera contritio non esset.
|
|
|
7255 Si autem antea non plena fuisset contritio sufficiens ad
|
|
|
7256 remissionem, in ipsa absolutione remissionem culpae consequitur,
|
|
|
7257 nisi ponat obstaculum spiritui sancto. Et similiter est in
|
|
|
7258 Eucharistia et extrema unctione, et in aliis sacramentis.</p>
|
|
|
7259 <br />
|
|
|
7260 <div class="D">Lectio 7</div>
|
|
|
7261 <p title="Super Io., cap. 11 l. 7"><a name="87495"><span class=
|
|
|
7262 "ref">[87495] Super Io., cap. 11 l. 7</span></a> Postquam
|
|
|
7263 Evangelista posuit Lazari mortem et eius resurrectionem, hic
|
|
|
7264 consequenter ponit effectum resurrectionis, et primo ponit effectum
|
|
|
7265 eius in turba; secundo ponit effectum eius in principibus, ibi
|
|
|
7266 <i>collegerunt ergo pontifices et Pharisaei Concilium</i>. Circa
|
|
|
7267 primum duo facit. Primo inducit quosdam credentes, dicens <i>multi
|
|
|
7268 ergo ex Iudaeis qui venerant ad Mariam et Martham</i>, ad eas
|
|
|
7269 consolandas, <i>et viderant quae fecit Iesus, crediderunt in
|
|
|
7270 eum</i>. Nec mirum, quia tale miraculum non est auditum a saeculo,
|
|
|
7271 quod scilicet mortuus quatriduanus in monumento resuscitaretur ad
|
|
|
7272 vitam. Similiter etiam dominus dicit, miraculum istud se facturum
|
|
|
7273 propter populum qui circumstabat, ut scilicet credant in eum: et
|
|
|
7274 ideo verbum istud non ivit incassum, sed ex miraculo viso multi
|
|
|
7275 crediderunt. I Cor. c. I, 22: <i>Iudaei signa quaerunt</i>. Secundo
|
|
|
7276 inducit quosdam denuntiantes, dicens <i>quidam autem ex ipsis
|
|
|
7277 venerunt ad Pharisaeos</i> et cetera. Quod quidem potest dupliciter
|
|
|
7278 intelligi. Uno modo quod dixerunt ea quae Iesus fecit principibus
|
|
|
7279 sacerdotum, ut mitigarent eos adversus Iesum, et ut confutarent eos
|
|
|
7280 de hoc quod adversus Iesum, qui tam mira faciebat, machinarentur.
|
|
|
7281 Alio modo, et melius, quia hoc dixerunt ut concitarent eos contra
|
|
|
7282 Christum. Nam infideles erant, et de miraculo scandalizabantur. Et
|
|
|
7283 hoc patet ex ipso modo loquendi. Nam cum dixerat <i>multi ergo ex
|
|
|
7284 Iudaeis (...) crediderunt in eum</i>. Subiungit quasi adversantem,
|
|
|
7285 dicens <i>quidam autem ex ipsis abierunt ad Pharisaeos</i> et
|
|
|
7286 cetera. Hi sunt de quibus dicitur infra XII, 37, quod <i>cum tanta
|
|
|
7287 signa fecisset Iesus coram eis, non crediderunt in eum (...)
|
|
|
7288 dilexerunt enim gloriam hominum magis quam gloriam Dei</i>.
|
|
|
7289 Consequenter cum dicit <i>collegerunt ergo pontifices et Pharisaei
|
|
|
7290 Concilium</i>, ponit Evangelista effectum miraculi in principibus,
|
|
|
7291 et primo ponit malitiam quam contra Christum excogitaverunt;
|
|
|
7292 secundo ostendit quomodo Christus eam declinavit, ibi <i>Iesus ergo
|
|
|
7293 iam non in palam ambulabat apud Iudaeos</i>. Circa primum tria
|
|
|
7294 facit. Primo ponit Concilii congregationem; secundo subdit
|
|
|
7295 congregatorum dubitationem, ibi <i>et dicebant: quid facimus, quia
|
|
|
7296 hic homo multa signa facit?</i> Tertio assignat dubitationis
|
|
|
7297 determinationem, ibi <i>unus autem ex ipsis</i> et cetera.
|
|
|
7298 Ostenditur autem circa primum pontificum nequitia ex tribus. Primo
|
|
|
7299 ex personarum conditione, quia non plebei, sed pontifices et
|
|
|
7300 Pharisaei. Pontifices autem, quia erant principes sacrorum;
|
|
|
7301 Pharisaei vero, quia speciem religionis habebant, ut sic impleatur
|
|
|
7302 quod dicitur Gen. penult., 5: <i>Simeon et levi fratres, vasa
|
|
|
7303 bellantia iniquitatis</i>. Nam de Simeone fuerunt adinventores
|
|
|
7304 sectae Pharisaeorum. Pontifices autem manifestum est de tribu levi
|
|
|
7305 fuisse; I Esd. IX, 2: <i>manus principum prima erat in
|
|
|
7306 transgressione hac</i>. Secundo ex malitiae deliberatione; unde
|
|
|
7307 dicit <i>collegerunt Concilium</i>, quod est factum ad
|
|
|
7308 consiliandum; Gen. penult., 6: <i>in consilium eorum non veniat
|
|
|
7309 anima mea</i>; Ps. I, 1: <i>beatus vir qui non abiit in consilio
|
|
|
7310 impiorum</i> et cetera. Sed, ut dicitur Prov. XXI, 30: <i>non est
|
|
|
7311 consilium contra dominum</i>. Tertio ex prava intentione, quia
|
|
|
7312 adversus Iesum, idest salvatorem; Ps. XL, 8: <i>adversum me
|
|
|
7313 loquebantur inimici mei, adversum me cogitabant mala mihi</i>; Ier.
|
|
|
7314 XVIII, 18: <i>venite, cogitemus contra Ieremiam cogitationes</i>.
|
|
|
7315 Consequenter cum dicit <i>quid facimus, quia hic homo multa signa
|
|
|
7316 facit?</i> Ponit ipsorum dubitationem, et primo ponit dubitationis
|
|
|
7317 motivum; secundo dubitationis materiam, ibi <i>si dimittimus eum
|
|
|
7318 sic, omnes credent in eum</i>. Movebant autem eos ad dubitandum
|
|
|
7319 miracula Christi; unde dicebant <i>quid facimus, quia hic homo
|
|
|
7320 multa signa facit?</i> Caeci sunt, adhuc eum hominem vocantes,
|
|
|
7321 cuius tantam susceperunt divinitatis demonstrationem. Nam, ut ipse
|
|
|
7322 dicit supra c. V, 36: <i>opera quae dedit mihi pater ut faciam,
|
|
|
7323 ipsa testimonium perhibent de me</i>. Sunt etiam non minus
|
|
|
7324 insipientes quam caeci: quia dubitant quid eos facere oporteat, cum
|
|
|
7325 nihil aliud eis faciendum erat, quam credere; supra VI, 30: <i>quod
|
|
|
7326 signum facis, ut credamus tibi?</i> Sed ecce quod multa signa
|
|
|
7327 fecit, et adhuc dicunt <i>quia hic homo multa signa facit.
|
|
|
7328 Excaecavit enim eos malitia eorum</i>: Sap. II, 21. Materia autem
|
|
|
7329 dubitationis fuit, quia timebant damna eos secutura. Et ponit duo
|
|
|
7330 quantum ad hoc. Primo amissionem principatus spiritualis; et
|
|
|
7331 quantum ad hoc dicit <i>si dimittimus eum sic, omnes credent in
|
|
|
7332 eum</i>: quod quidem secundum rei veritatem optabile erat omnibus,
|
|
|
7333 nam fides quae est ad Christum, salvat et ad vitam aeternam
|
|
|
7334 perducit; infra XX, v. 31: <i>haec scripta sunt ut credatis (...)
|
|
|
7335 et ut credentes vitam habeatis in nomine eius</i>. Sed quantum ad
|
|
|
7336 eorum pravam intentionem eis horrendum videbatur, cum crederent,
|
|
|
7337 nullum eorum qui crederent in Christum, eis obedire. Unde ex eorum
|
|
|
7338 ambitione seipsos et alios retrahunt a salute. Unde dicitur in III
|
|
|
7339 Canon. Io.: <i>is quis amat primatum gerere in eis, Diotrephes, non
|
|
|
7340 recipit nos</i>. Secundo ponit ambitionem possessionis temporalis,
|
|
|
7341 cum dicit <i>et venient Romani, et tollent nostrum locum, et
|
|
|
7342 gentem</i>: quod videtur ex hoc sequi, secundum Augustinum: quia si
|
|
|
7343 omnes in Christum crederent, nemo remaneret qui adversus Romanos
|
|
|
7344 templum Dei defenderet, quia desererent sanctum templum et suas
|
|
|
7345 paternas leges, contra quas doctrinam Christi esse sentiebant. Sed
|
|
|
7346 hoc non videtur multum ad propositum pertinere, cum adhuc servirent
|
|
|
7347 Romanis, nec excogitassent contra eos movere bellum. Et ideo melius
|
|
|
7348 videtur dicendum, secundum Chrysostomum, quod ideo hoc dicebant
|
|
|
7349 quia videbant Christum honorari a populo tamquam rex. Et quia
|
|
|
7350 mandatum Romanorum erat ut nullus nisi per eos rex nominaretur,
|
|
|
7351 ideo timebant quod si hoc audirent Romani, quod Christum haberent
|
|
|
7352 tamquam regem, reputarent ipsos Iudaeos rebelles et venientes
|
|
|
7353 contra eos, destruerent civitatem et gentem; infra XIX, 12:
|
|
|
7354 <i>omnis qui se regem facit, contradicit Caesari</i>. Sed attende
|
|
|
7355 eorum miseriam, quia nihil timent perdere nisi temporalia, de vita
|
|
|
7356 aeterna non cogitantes; Deut. XXXIII, 28: <i>oculus Iacob ad
|
|
|
7357 terram</i>. Sed, ut dicitur Proverb. XVI, 24, <i>quod timet impius,
|
|
|
7358 veniet super eum</i>. Ideo Romani post passionem domini et
|
|
|
7359 glorificationem, tulerunt eis et locum et gentem, expugnando et
|
|
|
7360 transferendo. Determinationem autem dubitationis ponit, cum dicit
|
|
|
7361 <i>unus autem ex ipsis Caiphas nomine, cum esset pontifex anni
|
|
|
7362 illius, dixit eis</i>. Et primo ponitur determinatio; secundo
|
|
|
7363 determinationis expositio, ibi <i>hoc a semetipso non dixit</i>;
|
|
|
7364 tertio sententiae a congregatione acceptatio, ibi <i>ab illo ergo
|
|
|
7365 die cogitaverunt ut interficerent eum</i>. Circa primum duo facit.
|
|
|
7366 Primo describit personam sententiantis; secundo ponit verba
|
|
|
7367 sententiae, ibi <i>vos nescitis quidquam</i> et cetera. Persona
|
|
|
7368 sententians describitur ex nomine et ex dignitate. Ex nomine
|
|
|
7369 quidem, quia <i>Caiphas</i>; quod quidem nomen convenit suae
|
|
|
7370 malitiae. Interpretatur enim primo investigans, quod attestatur
|
|
|
7371 suae praesumptioni; Prov. XXV, 27: <i>qui scrutator est maiestatis,
|
|
|
7372 opprimetur a gloria</i>. Praesumpsit enim cum dixit: <i>adiuro te
|
|
|
7373 per Deum vivum, ut dicas nobis si tu es Christus</i>. Secundo
|
|
|
7374 interpretatur sagax, quod attestatur eius astutiae, quia nititur
|
|
|
7375 mortem Christi procurare. Tertio interpretatur ore vomens, quod
|
|
|
7376 attestatur eius stultitiae; Prov. XXVI, 11: <i>sicut canis qui
|
|
|
7377 revertitur ad vomitum</i>. Ex dignitate autem describitur, quia
|
|
|
7378 <i>pontifex anni illius</i>. Circa quod sciendum est, quod, ut
|
|
|
7379 habetur Lev. VIII, dominus constituit unum summum sacerdotem, cui
|
|
|
7380 mortuo unus succederet, qui per totam vitam pontificis officium
|
|
|
7381 exerceret. Postmodum autem, crescente ambitione et contentione
|
|
|
7382 inter Iudaeos, constitutum est ut plures essent pontifices, et ad
|
|
|
7383 omnes vicissim huiusmodi dignitas proveniret, et per annos singulos
|
|
|
7384 vicibus ministrarent. Et quandoque etiam hoc sibi pecunia
|
|
|
7385 procurabant; ut Iosephus de isto narrat. Et ad hoc ostendendum
|
|
|
7386 dicit <i>anni illius</i>. Consequenter cum dicit <i>vos nescitis
|
|
|
7387 quidquam</i> etc., ponit verba determinantis: qui quidem primo
|
|
|
7388 exprobrat aliis ignaviam, dicens <i>vos nescitis quidquam, nec
|
|
|
7389 cogitatis</i>, quasi dicat: vos estis ignavi, et adhuc segnius rem
|
|
|
7390 attenditis. Et ideo, secundo, ponit suam malitiam, dicens
|
|
|
7391 <i>expedit vobis ut unus moriatur homo pro populo</i>. Quae quidem
|
|
|
7392 verba alium intellectum habent, secundum intentionem Caiphae, et
|
|
|
7393 alium, secundum expositionem Evangelistae. Ut ergo primo exponatur
|
|
|
7394 secundum eius pravam intentionem, sciendum est, quod, ut dicitur
|
|
|
7395 Deut. XIII, 1 ss., mandatum est domini: <i>si fuerit in medio tui
|
|
|
7396 propheta, aut qui somnium vidisse se dicat, et voluerit te a domino
|
|
|
7397 retrahere, propheta ille, ut fictor somniorum, interficiatur</i>.
|
|
|
7398 Secundum hanc ergo legem credebat iste, quod Christus averteret
|
|
|
7399 populum a cultu Dei; Lc. XXIII, 2: <i>hunc invenimus subvertentem
|
|
|
7400 gentem nostram</i>. Et ideo dicebat iste <i>vos nescitis</i>,
|
|
|
7401 scilicet legem, <i>nec cogitatis quia expedit vobis</i>, scilicet
|
|
|
7402 <i>ut unus</i>, idest iste homo, <i>moriatur</i>, ne totus populus
|
|
|
7403 seducatur; quasi dicat: unius hominis salutem pro communi republica
|
|
|
7404 oportet contemnere. Unde sequitur Deut. XIII, 5: <i>et auferes
|
|
|
7405 malum de medio populi tui</i>; I Cor. V, 13: <i>auferte malum ex
|
|
|
7406 vobis ipsis</i>. Sed aliter Evangelista exponit, dicens <i>hoc
|
|
|
7407 autem a semetipso non dixit</i> et cetera. Ubi tria ponit. Primo
|
|
|
7408 horum verborum auctorem; secundo ipsorum rectum sensum, ibi <i>quia
|
|
|
7409 Iesus moriturus erat pro gente</i>; tertio addit Evangelista ad
|
|
|
7410 verba Caiphae, ibi <i>et non tantum pro gente, sed ut filios Dei
|
|
|
7411 qui erant dispersi, congregaret in unum</i>. Circa primum sciendum
|
|
|
7412 est, quod quia posset aliquis credere Caipham instinctu proprio
|
|
|
7413 verba dicta protulisse, Evangelista hoc excludens dicit <i>hoc
|
|
|
7414 autem a semetipso non dixit</i>. In quo datur intelligi, quod
|
|
|
7415 aliquis aliquando a semetipso loquitur. Homo enim est illud quod
|
|
|
7416 principale est in ipso, hoc autem est intellectus et ratio: unde
|
|
|
7417 homo id quod est, per rationem est. Quando ergo homo loquitur ex
|
|
|
7418 propria ratione, tunc loquitur a semetipso, sed quando loquitur ab
|
|
|
7419 aliquo superiori et exteriori instinctu, non loquitur a semetipso.
|
|
|
7420 Dupliciter tamen hoc contingit. Quandoque ut motus a spiritu
|
|
|
7421 divino, secundum illud Matth. X, v. 20: <i>non enim vos estis qui
|
|
|
7422 loquimini, sed spiritus patris vestri qui loquitur in vobis</i>.
|
|
|
7423 Quandoque autem ut motus a spiritu maligno, sicut arreptitii: et
|
|
|
7424 utique aliquando dicuntur prophetare. Quod quidem moti a spiritu
|
|
|
7425 divino prophetent, dicitur II Petr. I, 21: <i>non enim voluntate
|
|
|
7426 humana allata est aliquando prophetia, sed a spiritu sancto
|
|
|
7427 inspirati, locuti sunt sancti Dei homines</i>. Quod autem moti a
|
|
|
7428 spiritu maligno prophetent, habetur Ier. XXIX, 26: <i>dedit te
|
|
|
7429 dominus sacerdotem pro Ioiada sacerdote, ut sis dux in domo domini
|
|
|
7430 super omnem virum arreptitium et prophetantem</i>. Sciendum est
|
|
|
7431 etiam, quod aliquando loquitur aliquis instinctu spiritus sancti
|
|
|
7432 vel spiritus maligni, qui tamen amittit usum rationis, et
|
|
|
7433 arripitur. Aliquando autem manet ei liber usus rationis, nec
|
|
|
7434 arripitur. Nam quando superabundant vires sensitivae ex superiori
|
|
|
7435 impressione, ligatur ratio, et movetur, et arreptus est. Quia vero
|
|
|
7436 Daemon habet potestatem imprimendi in phantasiam, cum sit potentia
|
|
|
7437 affixa organo, potest in eam aliquando sic imprimere quod ex
|
|
|
7438 impressionis abundantia ratio efficiatur quasi ligata, non tamen
|
|
|
7439 quod cogatur ad consensum; et tunc homo arripitur a spiritu
|
|
|
7440 maligno. Restat ergo quaestio an Caiphas verba ista instinctu
|
|
|
7441 spiritus sancti dixerit, vel maligni. Et videtur quod non dixerit
|
|
|
7442 instinctu spiritus sancti: nam spiritus sanctus est spiritus
|
|
|
7443 veritatis, ut dicitur Ier. c. XV. Spiritus autem malignus est
|
|
|
7444 spiritus mendacii; III Reg. ult., 22: <i>egrediar, et ero spiritus
|
|
|
7445 mendax in ore omnium prophetarum</i>. Constat autem quod Caiphas
|
|
|
7446 locutus fuerit mendacium, dicens <i>expedit vobis ut unus
|
|
|
7447 moriatur</i>. Non ergo locutus est instinctu spiritus sancti, ut
|
|
|
7448 videtur, sed prophetavit instinctu spiritus maligni arreptitii. Hoc
|
|
|
7449 autem non videtur consonare dictis Evangelistae: nam si ita esset,
|
|
|
7450 Ioannes non addidisset <i>cum esset pontifex anni illius</i>. Ideo
|
|
|
7451 ergo Caiphae dignitatem addidit, ut insinuaret eum instinctu
|
|
|
7452 spiritus sancti fuisse locutum. Ex quo datur nobis intelligi quod
|
|
|
7453 etiam malos in dignitate constitutos spiritus sanctus movet ad
|
|
|
7454 loquendum aliqua vera et futura pro utilitate dumtaxat subditorum.
|
|
|
7455 Ad illud ergo quod in contrarium dicitur, scilicet falsum esse quod
|
|
|
7456 dixit <i>expedit vobis ut unus moriatur homo pro populo</i>,
|
|
|
7457 dupliciter responderi potest. Uno modo, quod mors Christi quantum
|
|
|
7458 est de se, expediens fuit omnibus, etiam his qui eum occiderunt; I
|
|
|
7459 Tim. IV, 10: <i>qui est salvator omnium hominum, maxime
|
|
|
7460 fidelium</i>: Hebr. II, 9: <i>ut gratia Dei pro omnibus gustaret
|
|
|
7461 mortem</i>. Alio modo ut dicatur <i>expedit vobis</i>, idest
|
|
|
7462 populo. Unde Evangelista, ubi Caiphas dicit <i>ut moriatur pro
|
|
|
7463 vobis</i>, ponit <i>pro gente</i>. Sed videtur ex verbis
|
|
|
7464 Evangelistae quod fuit propheta, cum dicit <i>prophetavit</i>. Si
|
|
|
7465 enim prophetat quis, sequitur eum esse prophetam. Sed, secundum
|
|
|
7466 Origenem, non sequitur quod quicumque prophetat sit propheta: sed
|
|
|
7467 si propheta est, utique prophetat; nam alicui quandoque conceditur
|
|
|
7468 actus alicuius rei, cuius tamen conditio ei non conceditur; sicut
|
|
|
7469 non quicumque facit aliquid iustum, est iustus, sed qui iustus est,
|
|
|
7470 iusta facit. Notandum est autem, quod duplex actus concurrit ad hoc
|
|
|
7471 quod aliquis prophetet: scilicet videre; I Reg. IX, 9: <i>qui nunc
|
|
|
7472 dicitur propheta, olim vocabatur videns</i>. Item annuntiare: I
|
|
|
7473 Cor. XIV, 3: <i>propheta omnibus loquitur ad aedificationem</i>.
|
|
|
7474 Contingit autem quandoque quod utrumque aliquis habet, non tamen
|
|
|
7475 proprie dicitur propheta: nam quandoque aliquis habet propheticam
|
|
|
7476 visionem, sicut Nabuchodonosor et Pharao; et similiter ipsam
|
|
|
7477 visionem aliis nuntiaverunt; non tamen prophetae dici possunt, quia
|
|
|
7478 defuit eis aliquid, scilicet intelligentia visionis, qua opus est
|
|
|
7479 in visione, ut dicitur Dan. X, 1. Caiphas autem licet visionem
|
|
|
7480 propheticam non habuerit, habuit tamen denuntiationem rei
|
|
|
7481 propheticae, inquantum scilicet denuntiavit utilitatem mortis
|
|
|
7482 Christi. Quandoque namque spiritus sanctus movet ad totum quod
|
|
|
7483 pertinet ad prophetiam, quandoque autem ad aliquid tantum. Caiphae
|
|
|
7484 autem nec mentem illuminavit, nec imaginationem; et ideo eius mens
|
|
|
7485 et imaginatio ad malum intenta mansit: movit tamen linguam eius, ut
|
|
|
7486 proferret modum quo salus populi impleretur. Unde non dicitur
|
|
|
7487 propheta nisi inquantum habuit propheticum actum in denuntiatione,
|
|
|
7488 imaginatione et ratione eius ad contrarium existente. Ex quo patet
|
|
|
7489 quod non magis potest dici propheta quam asina Balaam. Consequenter
|
|
|
7490 cum dicit <i>et non tantum pro gente, sed ut filios Dei qui erant
|
|
|
7491 dispersi, congregaret in unum</i>, addit Evangelista ad verba
|
|
|
7492 pontificis, dicens, quod Iesus non tantum moriturus erat pro gente
|
|
|
7493 populi, scilicet Iudaeorum, ut Caiphas dixit, Hebr. ult. 12:
|
|
|
7494 <i>Iesus ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam
|
|
|
7495 passus est</i>, sed addit etiam pro toto mundo; unde subdit <i>ut
|
|
|
7496 filios Dei qui dispersi erant, congregaret in unum</i>. Ubi cavenda
|
|
|
7497 est haeresis Manichaeorum dicentium, animas aliquas esse de
|
|
|
7498 substantia divina, et vocari filios Dei; et ad has congregandas in
|
|
|
7499 unum dicunt Deum venisse. Sed hoc est erroneum; quia, ut dicitur
|
|
|
7500 Ez. c. XVIII, 4: <i>omnes animae meae sunt</i>, scilicet creatione.
|
|
|
7501 Et ideo quod dicit <i>ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret
|
|
|
7502 in unum</i>, non est intelligendum quod tunc iam accepissent
|
|
|
7503 adoptionis spiritum: quia, ut Gregorius dicit, nec oves eius neque
|
|
|
7504 filii Dei adhuc erant per adoptionem. Sed est intelligendum
|
|
|
7505 secundum praedestinationem, ut dicatur <i>ut filios Dei</i>,
|
|
|
7506 scilicet ab aeterno praedestinatos, Rom. c. VIII, 29: <i>quos
|
|
|
7507 praescivit conformes fieri imagini filii eius, ut sit ipse
|
|
|
7508 primogenitus in multis fratribus, qui erant dispersi, per</i>
|
|
|
7509 diversos ritus et gentes, <i>congregaret in unum</i>, scilicet in
|
|
|
7510 unitatem fidei; supra X, 16: <i>alias oves habeo, quae non sunt ex
|
|
|
7511 hoc ovili, et illas oportet me adducere (...) et fiet unum ovile et
|
|
|
7512 unus pastor</i>; Ps. CXLVI, 2: <i>aedificans Ierusalem dominus,
|
|
|
7513 dispersiones Israelis congregabit</i>. Consequenter cum dicit <i>ab
|
|
|
7514 illo ergo die cogitaverunt ut interficerent eum</i>, ponit
|
|
|
7515 Evangelista consensum Iudaeorum in mortem Christi. Sed numquid non
|
|
|
7516 ante cogitaverunt eum occidere? Videtur quod sic: quia supra in
|
|
|
7517 pluribus locis dicitur, quod Iudaei quaerebant eum interficere.
|
|
|
7518 Responsio. Dicendum quod ante habuerunt quidem instinctum ad eum
|
|
|
7519 occidendum; sed <i>ab illo die</i>, concitati ad iram ex verbis
|
|
|
7520 Caiphae, tractaverunt firmo proposito eum occidere. Prov. I, 16:
|
|
|
7521 <i>pedes eorum ad malum currunt</i>.</p>
|
|
|
7522 <br />
|
|
|
7523 <div class="D">Lectio 8</div>
|
|
|
7524 <p title="Super Io., cap. 11 l. 8"><a name="87496"><span class=
|
|
|
7525 "ref">[87496] Super Io., cap. 11 l. 8</span></a> Hic Evangelista
|
|
|
7526 ponit quomodo Christus eorum malitiam declinavit, et primo ponit
|
|
|
7527 modum declinationis ex parte Christi; secundo effectum admirationis
|
|
|
7528 ex parte populi, ibi <i>proximum autem erat Pascha Iudaeorum</i>.
|
|
|
7529 Modus autem declinationis fuit per occultationem, et recessum
|
|
|
7530 Christi a Iudaeis. Nam post consilium cautius se observans, <i>non
|
|
|
7531 in palam ambulabat apud Iudaeos</i>, sed nec ad aliquam civitatem
|
|
|
7532 abiit populatam <i>sed in regionem</i> remotam, <i>iuxta desertum
|
|
|
7533 in civitatem quae dicitur Ephrem, et ibi morabatur cum discipulis
|
|
|
7534 suis</i>. Sed numquid defecerat potentia eius, in qua, si vellet,
|
|
|
7535 inter Iudaeos palam conversaretur, et nihil ei facerent? Absit. Sed
|
|
|
7536 hoc fecit non propter defectum potentiae sed ut exemplum discipulis
|
|
|
7537 demonstraret. In quo apparet non esse peccatum, si fideles eius,
|
|
|
7538 oculis persequentium se subtraherent, et furorem sceleratorum
|
|
|
7539 latendo potius evitarent, quam se ostendendo eis, magis
|
|
|
7540 accenderent: secundum illud Matth. X, 23: <i>si vos persecuti
|
|
|
7541 fuerint in una civitate, fugite in aliam</i>. Origenes autem dicit,
|
|
|
7542 quod nullus debet se periculis ingerere; tamen valde laudabile est
|
|
|
7543 quod quando iam pericula imminent, nec Iesu vitare confessionem,
|
|
|
7544 nec recusare subire mortem, gratia veritatis. Et hoc propter duas
|
|
|
7545 rationes. Primo, quia valde praesumptuosum est periculis se
|
|
|
7546 ingerere propter inexperientiam propriae virtutis, quae quandoque
|
|
|
7547 fragilis invenitur, et propter futuri eventus incertitudinem; I
|
|
|
7548 Cor. X, 12: <i>qui se existimat stare, videat ne cadat</i>. Secundo
|
|
|
7549 ne nos ingerentes persecutoribus, occasionem praestemus eis, ut
|
|
|
7550 magis impii et noxii fiant; I Cor. X, v. 32: <i>sine offensione
|
|
|
7551 estote Iudaeis, et gentibus, et Ecclesiae Dei</i>. Ponitur effectus
|
|
|
7552 admirationis in populo, et primo ponitur admirandi occasio; secundo
|
|
|
7553 ponitur ipsa admiratio; tertio admirationis ratio. Occasio autem
|
|
|
7554 quaerendi et admirandi ponitur duplex. Prima quidem ex conditione
|
|
|
7555 temporis, quia <i>proximum erat Pascha Iudaeorum</i>: in quo
|
|
|
7556 recolitur memoria transitus Hebraeorum de Aegypto; Ex. XII, 11:
|
|
|
7557 <i>est enim phase, idest transitus domini</i>. Addit autem
|
|
|
7558 <i>Iudaeorum</i>, quia ipsum Pascha Iudaei male et indebite
|
|
|
7559 celebrabant: nam quando devote Pascha celebramus, tunc dicitur
|
|
|
7560 Pascha Dei, Is. I, 13: <i>solemnitates vestras non feram</i>.
|
|
|
7561 Secunda vero ex concursu populi, quia <i>ascenderunt multi
|
|
|
7562 Ierosolymam de regione</i>: nam, ut legitur Ex. XXIII, tribus
|
|
|
7563 temporibus in anno, seu festivitatibus, filii Israel se debebant
|
|
|
7564 domino praesentare, inter quae primum erat Pascha, et ideo magna
|
|
|
7565 multitudo ascendebat Ierosolymam, ubi erat templum. Sed quia nondum
|
|
|
7566 erat tempus Paschae, quo debebant ascendere, ideo Evangelista
|
|
|
7567 consequenter causam ascensus assignat, subdens <i>ut sanctificarent
|
|
|
7568 seipsos</i>: nullus enim audebat comedere agnum nisi mundus, et
|
|
|
7569 ideo praeveniebant tempus Paschae, ut interim purificantes seipsos,
|
|
|
7570 possent in Pascha agnum rite comedere. In quo datur nobis exemplum,
|
|
|
7571 ut tempore quadragesimali ieiuniis et bonis operibus nos
|
|
|
7572 purificemus, ut in Pascha rite sumamus corpus domini nostri.
|
|
|
7573 Admiratio autem ponitur ex causa absentiae domini: et hoc est quod
|
|
|
7574 dicit <i>quaerebant ergo Iesum</i>, non quidem ad honorandum, sed
|
|
|
7575 ad occidendum, <i>et colloquebantur adinvicem in templo stantes:
|
|
|
7576 quid putatis, quia non venit ad diem festum istum?</i> Sed
|
|
|
7577 notandum, quod quando dies festus agitur sancte, semper dominus est
|
|
|
7578 in die festo; Matth. c. XVIII, 20: <i>ubicumque fuerint duo vel
|
|
|
7579 tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum</i>. Et ideo
|
|
|
7580 nos congregati in domo Dei, quaeramus Iesum, mutuo nos consolando
|
|
|
7581 et exorando ut veniat ad diem festum nostrum. Quando vero non
|
|
|
7582 sancte agitur festum, tunc non venit Iesus; Is. I, 14: <i>Kalendas
|
|
|
7583 vestras et solemnitates vestras odivit anima mea</i>. Ratio autem
|
|
|
7584 admirationis et absentiae Iesu subditur quia <i>dederant pontifices
|
|
|
7585 et Pharisaei mandatum, ut si quis cognoverit ubi sit</i>, scilicet
|
|
|
7586 Iesus, <i>indicet, ut apprehendant eum</i>, scilicet ad occidendum.
|
|
|
7587 Supra VIII, 21: <i>quaeritis me, et in peccato vestro
|
|
|
7588 moriemini</i>. Sed, ut Augustinus dicit, nos qui scimus ubi
|
|
|
7589 Christus est, quia ad dexteram patris, indicemus eis, ut sic utinam
|
|
|
7590 apprehendant eum per fidem.</p>
|
|
|
7591 <div class="centro"><br />
|
|
|
7592 <p><a href="cih06.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
|
|
|
7593 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a>
|
|
|
7594 <a href="cih12.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
|
|
|
7595 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
|
|
|
7596 <br />
|
|
|
7597 <hr />
|
|
|
7598 <br />
|
|
|
7599 <address>© 2009 Fundación Tomás de Aquino quoad
|
|
|
7600 hanc editionem<br />
|
|
|
7601 Iura omnia asservantur<br />
|
|
|
7602 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
|
|
|
7603 style="text-decoration=none">49644264</a></address>
|
|
|
7604 </div>
|
|
|
7605 </body>
|
|
|
7606 </html>
|